Wikibooks:Lerarenkamer

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikibooks:Lerarenkamer</title>
    <ns>4</ns>
    <id>30</id>
    <revision>
      <id>429915</id>
      <parentid>429412</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wat is het verschil tussen een Portaal en een Boekenplank? */ Reactie</comment>
      <origin>429915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44730" sha1="qnee6l12fpiinz2mjvv82at5n9jkxux" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}&lt;!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --&gt;&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;

==Technisch nieuws==  &lt;!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --&gt;
* 8 onderwerpen verplaatst naar [[Wikibooks:Lerarenkamer/Technisch nieuws]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:42 (CEST)

== WSBN ==
:Ook verplaatst, naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:26 (CEST)

== Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks ==
[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET)
:Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het &quot;Samenleving&quot; of &quot;Humane samenleving&quot; zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET)
::Wat mij betreft &quot;Samenleving&quot;: dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij &quot;Humane samenleving&quot; denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan &quot;humaan&quot; als in &quot;van mensen&quot;, als tegenstelling tot dierlijk. Bij &quot;Samenleving&quot; denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET)
:::Wat  op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag &quot;Samenleving&quot; dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET)
::::Twee issues:
::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie &amp; etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)

==WSBN/2==
::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST)
:::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET)
:::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''.
:::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden...
:::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. 
:::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST)
::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Coderingen en namen gelijk trekken op_Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST)

== Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat ==
Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie:
* [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]]
* [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]]
 
Het probleem: 
* Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.”
Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks:
* Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen.
* Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart.
* Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen.
 
Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden.
 
Voorgestelde oplossing:
* Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
* Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek.
 
'''=&gt; Vragen''' en aandachtspunten:&lt;br&gt;
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]]
# Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing?
# Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek?
# Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken?  Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen.
[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET)
:Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. 
:Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET)
::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren.
::* Een &quot;moederboek&quot; met een of meer gekopieerde &quot;kinderen&quot; zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen &quot;moederboek&quot; en &quot;kinderen&quot;, en daarmee ook tussen de &quot;kinderen&quot; onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen.
::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de &quot;achterkant&quot; van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs.
::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een &quot;privé-kopie&quot; van een docent, maar we kennen nu ook al &quot;werk in uitvoering&quot; met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is.
::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET)

=== Conclusies tot nu toe ===
# Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen &quot;iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven.&quot;
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de &quot;eigenaar&quot; van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel).
# JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen?
# Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens?
Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET)

:klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET)
:Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET)
::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET)
:::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET)
::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben.
::::&quot;''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''&quot; -&gt; Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken.
::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET)

=== Eindconclusies ===
# Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren.
# Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. 
# Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: &quot;Besturingssystemen voor CoSy&quot; of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW&quot;. 
# Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon.
# Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op &quot;Bewerken&quot; in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. 
# Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. 
Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET)

:Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET)

== Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia ==
Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog &lt;del&gt;2014&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;1995&lt;/ins&gt;) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -&gt; Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als &quot;ja, mits...&quot; etc. geschreven.

Het gaat om:
*8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]]
*honderden golfbanen en -toernooien
*vele gebouwen in Den Haag
*artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II
Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is...

Vanwege persoonlijke interesse &lt;del&gt;zou ik bv. deze pagina's willen behouden&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd&lt;/ins&gt;:
*[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]]
*[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]]
*&lt;del&gt;een aantal&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;7&lt;/ins&gt; historische schepen, oa.:
**[[w:François (schip, 1869)]]
**[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]]
**[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]]
en wat dies meer zij.

De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]]

De problemen:
*ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden
*het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is
*ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen...

Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte &quot;Transwiki&quot; en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET)

Update: 
* De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen...
* Op [[Wikibooks:Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels.
- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET)

== archive.today ==
&quot;''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''&quot; (van [[m:archive.today incident]]).

Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. 

Zie ook:
* [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}}
* [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}}
* [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}}

Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET)

== 8! ==
Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET)

:Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET)

==10.000!==
En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST)

:Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST)
::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Board of Trustees Approves Closure of Wikinews&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin: 0 2em;&quot;&gt;
Google-vertaling:&lt;br&gt;
'''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''&lt;br&gt;
Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd.
&lt;/div&gt;

Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST)

:Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST)

::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met &quot;eeuwigheidswaarde&quot;? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST)
:::Tenzij... Nee, dat zal toch niet? Hoewel... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 12:22 (CEST)
::::Als je mijn reactie bedoelt: je weet het maar nooit. Het gebruik van AI ontwikkelt zich razendsnel waardoor zelfs de Nederlandstalige Wikipedia veel minder geraadpleegd wordt en er ook minder donaties zijn (las ik pas in een interview). Persoonlijk vind ik het een kwetsbare situatie dat er één &quot;hoofd-moderator&quot; is, twee andere moderators met veel minder edits (géén verwijt! het is de situatie en ik ben blij dat er überhaupt nog twee achtervangen zijn) en minder dan 25 [[Speciaal:ActieveGebruikers|andere actieve gebruikers/editors]] waarvan het merendeel slechts 1-4 handelingen heeft verricht in de afgelopen maand. In organisaties die op de kleintjes moeten letten (bedrijven, organisaties met beperkte budgetten), zal men dan al snel naar oplossingen gaan zoeken. Nu zal het hier voorlopig niet zo'n vaart lopen (ik zag dat de betreffende projectgroep inmiddels is opgeheven), maar toch iets om in het achterhoofd te houden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 apr 2026 16:58 (CEST)

:::::Eens, maar ik vrees niet voor het voortbestaan; deze wiki heeft veel en interessante content en ''leeft''. Of en in welke mate AI concurrentie oplevert is iets waar ik me geen zorgen over wens te maken: we hebben er toch geen invloed op.
:::::Mijn &quot;tenzij...&quot; werd veroorzaakt door de gedachte dat het wel eens een 1 aprilgrap zou kunnen zijn, maar dat kon ik gisteren natuurlijk niet schrijven.
:::::Er bestaat niet zoiets als een &quot;hoofd-moderator&quot;. Nl-Wikibooks heeft [[Wikibooks:Moderator|&lt;del&gt;7&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;5&lt;/ins&gt; sysops]], waarvan er 2 tevens &quot;bureaucraat&quot; zijn (Ellywa en /me), maar dat is een bitje waar ik VZVIW nog nooit gebruik van heb hoeven maken. &lt;span style=&quot;font-size: smaller;&quot;&gt;(NB gecorrigeerd van 7 naar 5: MADe en KKoolstra stonden ten onrechte nog op de lijst) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 apr 2026 16:27 (CEST)&lt;/span&gt;
:::::Op de &lt;s&gt;man&lt;/s&gt; vrouw af gevraagd: wil jij ook moderator worden? Ik weet dat het je eerder gevraagd is, maar misschien kijk je er nu anders tegenaan? {{Nowrap|- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 apr 2026 13:44 (CEST)}}
::::::Ja, dat is ook beter, om je geen zorgen te maken over iets waar je toch geen invloed op hebt. 
::::::Dank voor de uitnodiging om moderator te worden, maar mijn ambities zijn nog steeds niet veranderd. Laat mij maar content maken en af en toe iets aandragen dat weg kan of beter kan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 2 apr 2026 17:00 (CEST)
:::::::Zo denk ik er ook over. Voor onderhoudstaken zijn er voor dit kleine project al voldoende mensen die dat ter harte nemen, maar contentschrijvers zoals jij zijn erg dun gezaaid. Die kun je best hun ding laten doen zonder extra belasting. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 2 apr 2026 18:00 (CEST)
:::::::Goed, ik respecteer dat. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:11 (CEST)

== Over commons... ==
In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens &quot;AI-slop&quot;, en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd &quot;van slechte kwaliteit&quot;. Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...&lt;br&gt;
De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen &quot;''wij maken hier de dienst uit''&quot;.&lt;br&gt;
Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST)

:Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST)
::Ik ben admin op Commons, als je de links geeft naar de verwijderde foto's of naar de deletion requests, kan ik er in elk geval naar kijken. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 31 mrt 2026 18:05 (CEST)
:::Het gaat om:
::*[[:Bestand:Socrates looks a itself as a child.png]] - nu lokaal geupload, De Wikischim had zelf nog een kopie
::*[[:Bestand:Unconscience learning.png]] - idem, ik had een kopie op iets lagere resulutie
::*[[:Bestand:Social isolation.jpg]] - (nl.wiktionary) verwijderd, ondanks COM:INUSE &quot;''and despite a decision to keep this picture per COM:INUSE last year''&quot; ; een expliciet verzoek om deze te herstellen wordt afgedaan met ''&quot;Make the request at COM:UDR and let the community decide''&quot;; de arrogantie... :-(
::::de vierde kan ik niet vinden, omdat mijn volglijst op commons al een paar weken kapot is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:22 (CEST)
::Een verzoek om ze terug te laten zetten wordt waarschijnlijk door dezelfde figuren beoordeeld en is dus bij voorbaat kansloos. Het is ook geen nieuw fenomeen, heeft in de afgelopen jaren al vaker plaatsgevonden, alleen gaat het nu om een handvol in korte tijd. Het begon met ene [[user:Dronebogus]], die - heel geniepig - eerst op alle wiki's de afbeeldingslinks verwijderde. Als zulke mensen voet aan de grond krijgen is er geen bestand meer veilig. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:36 (CEST)
:::Inmiddels heb ik ernaar gekeken, en de drie die je noemde waren alledrie AI gegenereerde afbeeldingen. Dat wordt ontmoedigd op Commons. Je hebt twee ervan inmiddels lokaal geplaatst. De derde kan je hier nog zien: https://www.linkedin.com/pulse/what-five-days-without-my-phone-taught-me-laurie-wiegler-4vzre/. Als je wilt kan ik die hier ook nog neerzetten. Maar persoonlijk houd ik ook niet van AI afbeeldingen. Hebben we hier al beleid voor ontwikkeld? Ik denk dat we van boekauteurs mogen verwachten dat ze een duidelijk bijschrift geven dat het gaat om een AI afbeelding, als ze het al willen toepassen. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 4 apr 2026 01:50 (CEST)
::::Ha, dank je! Ik heb het doorgegeven aan Lotje, die er op nl.wiktionary mee [https://nl.wiktionary.org/w/index.php?title=mobieletelefoonverslaving&amp;diff=prev&amp;oldid=4988494 bezig] was, hopelijk kan ze er iets mee aanvangen.
::::*Ik ben ook geen fan van AI en vind mn. die laatste ook geen fraaie plaat, maar als een auteur ervoor kiest is het niet aan mij om dat af te keuren. Dat de mods op commons zich dat recht wel toeëigenen vind ik nogal benauwend... Vooral als je bedenkt dat zulke besissingen invloed kunnen hebben op de inhoud van ''alle'' wiki's in ''alle'' talen!
::::*nl.wikibooks heeft hier voorzover ik weet nog geen beleid voor, [[Help:Afbeeldingen]] zegt er ook niets over. Ik voel me niet geroepen om regels betr. het gebruik van AI te gaan opstellen, maar denk wel dat een paar richtlijnen nuttig zouden kunnen zijn. Zou jij een voorstel willen doen? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 apr 2026 09:03 (CEST)
Dit verhaal heeft nog een staartje, zie [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Administrators%27_noticeboard/User_problems#COM:INUSE_not_a_suicide_pact? hier] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 apr 2026 09:43 (CEST)

:@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] Op je vraag nog over een voorstel. Ik zou het gebruik van AI niet willen verbieden, maar toestaan als het nuttig is voor ons educatieve doel. Wat denk je van zoiets als dit:
::Het gebruik van sterk bewerkte of kunstmatig gegenereerde afbeeldingen (met AI of andere tools) wordt niet aangemoedigd, tenzij deze een duidelijk educatief doel hebben. Als een afbeelding de indruk kan wekken dat deze de werkelijkheid afbeeldt, maar in feite kunstmatig gegeneerd is, moet dit duidelijk in het bijschrift bij de afbeelding vermeld worden, met bijvoorbeeld de tekst ''Afbeelding gemaakt met AI.''
:[[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 13 apr 2026 12:45 (CEST)
::P.S. Het educatieve doel komt overeen met een van de doelstellingen van Commons. Ik verwijder daar regelmatig afbeelding zonder educatief doel, zoals fantasie wapenschilden. Maar In use geldt ook uiteraard. Het kan schuren.  [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 13 apr 2026 12:48 (CEST)
:::Ik sluit me aan bij je voorstel. Beleid maken is niet mijn ding... Wat commons betreft vind ik dat COM:INUSE heilig zou moeten zijn. Zeker als het niet gaat om zomaar-een-illustratie bij een artikel op wp, maar een afbeelding die ''door de auteur'' van een ''boek'' speciaal voor dat doel gemaakt is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 01:24 (CEST)

== Wikinews wordt gesloten ==
:&quot;All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added.&quot; - [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Lees verder...]]{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 apr 2026 20:07 (CEST)

== Nodig je oud-collega’s uit voor het verjaardagsfeest van Wikipedia ==

[[File:Header Wikipedia 25 jaar 02.png|thumb]]

Beste Wikibooks-collega,

Als het goed is, staat het al in je agenda voor zaterdag 20 juni 2026, het verjaardagsfeest van Wikipedia.  

Kom jij op het feest in Utrecht? Als gebruiker op Wikibooks ben je ook van harte welkom. En zou je het leuk vinden als je dan niet alleen huidige collega’s kan ontmoeten, maar ook mensen van vroeger? Mensen die je de laatste jaren niet meer ziet? Ook door hen zijn Wikipedia en Wikibooks gegroeid en sterk geworden. Help jij mee om hen uit te nodigen voor het feest, zodat we samen kunnen proosten op de toekomst?

Ik zou je daarom willen vragen om oud-collega’s, mensen die de Nederlandstalige Wikipedia of Wikibooks om wat voor reden dan ook verlaten hebben, uit te nodigen. Mensen met wie jij het goed kon vinden. Heb je een mailadres? Stuur zo iemand een persoonlijk mailtje, waarin je zegt hoe leuk je het zou vinden als die persoon komt. [[:w:nl:Wikipedia:Feestjaar 2026/uitnodiging#Voorbeeld e-email|Hier]] kan je een voorbeeldmail vinden, maar pas het vooral aan, zodat het persoonlijk wordt. Heb je geen mailadres, dan kan je het natuurlijk ook sturen via de overlegpagina van die persoon, maar er bestaat natuurlijk een grote kans dat die niet gelezen wordt. 

Heb je inspiratie nodig wie je wil uitnodigen? Dan hier wat tips:
*Kijk in de geschiedenis van je eigen overlegpagina. Wie heeft jou welkom geheten? Wie heeft je aangemoedigd?
*Kijk op de pagina met [[:w:nl:Wikipedia:Sterren voor bewezen diensten/Jubileumster|jubilea]] of op de andere pagina’s met [[:w:nl:Wikipedia:Sterren voor bewezen diensten/Inzet voor de inhoud van de encyclopedie|Wikipedia-sterren]]; zijn er mensen die je mist de laatste tijd?
*Kijk naar je oudste boeken of modules: wie heeft die destijds verbeterd of aangevuld?
*Kijk wie er allemaal vertrokken zijn via [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Sjabloon:Vertrokken&amp;namespace=2&amp;limit=500 het sjabloon &quot;vertrokken&quot;]. 
*En zoek natuurlijk in je eigen mailarchief met wie je ooit gecorrespondeerd hebt.

Het is handig als je [[:w:nl:Wikipedia:Feestjaar 2026/uitnodiging#Uitgenodigd|hier aangeeft]] met welke Wikimediaan of Wikiboekenschrijver jij contact hebt opgenomen. Dan ontvangt de persoon niet al te veel dubbele uitnodigingen. 

N.B. Van iedereen die deelneemt aan dit evenement wordt verwacht dat zij het Beleid Vriendelijke Ruimtes respecteren. Je kunt er [https://nl.wikimedia.org/wiki/BVR_-_startpagina hier] meer over lezen.

P.S. Heb jij je zelf nog niet aangemeld? Je kan je [https://nl.wikimedia.org/wiki/Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar! hier nog inschrijven]. 

Dank je wel alvast en hopelijk tot ziens 20 juni! Met feestelijke groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 12 apr 2026 21:38 (CEST)

== Sjabloon:Portalen ==
Op [[Sjabloon:Portalen]] ontbreken nog &lt;del&gt;twee&lt;/del&gt; &lt;ins&gt;vier&lt;/ins&gt; icoontjes (voor &quot;Onderwijs&quot; en &quot;Esoterie&quot;), die heb ik ook in [[c:Category:Wikipedia_portal_icons,_SVG]] niet kunnen vinden. Help, please? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 19 apr 2026 14:03 (CEST)

== [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Project_scope#Proposal:_clarify_relationship_between_COM:INUSE_and_actual_practice Commons_talk:Project_scope#Proposal:_clarify_relationship_between_COM:INUSE_and_actual_practice] ==
Ik heb op grond [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Project_scope#Proposal:_clarify_relationship_between_COM:INUSE_and_actual_practice hiervan] de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AUploadtext&amp;diff=424936&amp;oldid=400493 bestanden uploaden] instructie aangepast [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 1 mei 2026 12:31 (CEST)
*Akkoord. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 mei 2026 16:36 (CEST)

== Over commons, hoofdstuk nummer zoveel... ==
Ik zag een scheve foto, en plakte er een rotate-sjabloon op. Daar kreeg ik een paar zeer kritische vragen over, of dat nou wel nodig was, en waarom ik het verkeerd ingevuld had (niet, dus). En net toen ik dat uitgelegd had (het voelde alsof ik mijn actie moest ''verdedigen''), werd de afbeelding ter verwijdering genomineerd omdat het AI zou zijn (ik zie het er echt niet in). Commons lijkt steeds meer een ''vijandige'' omgeving, in plaats van de ''dienstverlenende'' die het zou moeten zijn. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 mei 2026 14:07 (CEST)

:En zeer vijandig naar AI toe terwijl de bedrijven daarachter (zie &quot;Announcing New Wikimedia Enterprise Partners for Wikipedia’s 25th Birthday&quot;) misschien straks de redding voor commons zijn en andere Wikimedia projecten zijn ;) [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 6 mei 2026 09:11 (CEST)
::Commons is streng op auteursrechten en authenticiteit. AI schendt beide en daarom zijn ze er niet dol op. En je kunt zien of iets AI is als het om een recent bestand gaat zonder Exif-/Metadata-gegevens met gegevens over camera, belichtingstijd, etc.. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 mei 2026 08:02 (CEST)
:::Ah dank je wel JopkeB voor deze heldere uitleg. Dan begrijp ik in ieder geval hun vijandigheid beter. Met vriendelijke groet [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 7 mei 2026 08:39 (CEST)
::::Maar het ontbreken van Exif data mag nooit als ''bewijs'' worden aangevoerd, en ik ben bang dat dat nu (gemakshalve?) wel gebeurt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 7 mei 2026 10:42 (CEST)
:::::De uploader heeft in ieder geval iets uit te leggen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 mei 2026 17:34 (CEST)
::::::Dat zou in mijn geval heel eenvoudig zijn: ik gebruik voor kleine klusjes nog graag een heel oude versie van Paint Shop Pro die nog geen Exif-data opslaat. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 7 mei 2026 17:40 (CEST)

== Kan [[:Categorie:Onderwijs en Opleiding]] worden samengevoegd met [[:Categorie:Onderwijs]]? ==

Kan [[:Categorie:Onderwijs en Opleiding]] worden samengevoegd met [[:Categorie:Onderwijs]]? Bij die eerste staat nu maar één pagina en geen verwijzing naar de tweede, terwijl ik de indruk heb dat die tweede de hoofdcategorie is. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 aug 2026 07:47 (CEST)

:En nu ik er nog eens beter naar kijk: 
:# Kan die éne pagina [[Een papieren cursus omzetten in een Wikibook]] omgezet worden naar twee pagina's (oftewel: kan het eerste deel een aparte pagina worden)? 
:# En kunnen die dan beide Help-pagina's worden? Daar lijken ze mij beter thuis te horen. Dan kan de [[:Categorie:Onderwijs en Opleiding]] helemaal vervallen.
:[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 aug 2026 08:29 (CEST)

== SPV inhoud-categorieën uitsluiten in [[Speciaal:OngekoppeldePaginas|Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items]] ==

Is er een mogelijkheid om categorieën voor &quot;inhoud&quot; (zoals [[:Categorie:Huisdierengids - inhoud]]) uit te sluiten van [[Speciaal:OngekoppeldePaginas|Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items]]? Ze bestaan niet zo specifiek in Wikidata, het is overzichtelijk genoeg om alleen de hoofdpagina (in dit geval [[Huisdierengids]]) op te nemen in Wikidata en het is veel werk om telkens ''&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;'' te moeten toevoegen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 aug 2026 11:51 (CEST)

== Wat is het verschil tussen een [[:Categorie:Portaal|Portaal]] en een [[:Categorie:Boekenplanken|Boekenplank]]? ==

Wat is in Wikibooks het verschil tussen een [[:Categorie:Portaal]] en een [[:Categorie:Boekenplanken|Boekenplank]]? Wanneer gebruik je het één en wanneer het ander? Of kunnen ze worden samengevoegd tot één navigatietool? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 aug 2026 13:42 (CEST)

:En dan zijn er ook nog [[:Categorie:Afdeling|Afdelingen]]. Wat voegt dit onderscheid toe, waartoe dient het? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 sep 2026 11:09 (CEST)

== Verwijdernominatie van lesmateriaal op Wikipedia ==

Op Wikipedia heeft een gebruiker in zijn gebruikersnaamruimte pagina's aangemaakt met lesmateriaal voor zijn studenten die op basis van artikelen in Wikipedia-opdrachten uitvoerden met/op Wikipedia. Een aantal van die pagina's zijn nu genomineerd om verwijderd te worden hier: [[w:Wikipedia:Te beoordelen pagina's/Toegevoegd 20260904]]. Misschien is het handig als er gebruikers van Wikibooks meekijken, mogelijk zijn ze beter op hun plek in Wikibooks. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 4 sep 2026 22:44 (CEST)

:@[[Gebruiker:Romaine]]: Ik heb de tip toegevoegd bij de discussie op Wikipedia (hij stond er al, maar summier, ik heb wat meer toelichting gegeven). Het lijkt mij aan de schrijver zelf om die pagina's over te hevelen en in te passen in de Wikibooks-structuur. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 sep 2026 05:51 (CEST)</text>
      <sha1>qnee6l12fpiinz2mjvv82at5n9jkxux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikibooks:Gebruikers</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1356</id>
    <revision>
      <id>429916</id>
      <parentid>420837</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>JopkeB toegevoegd</comment>
      <origin>429916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1792" sha1="3bymsb8hk5vzzic5dltktuixkbrqv2r" xml:space="preserve">{{Beheerpagina's}}
&lt;div style=&quot;margin: 1.5em 5%;&quot;&gt;Op deze pagina staat een ''historische'' gebruikerslijst. Iedereen kon (en kan) zich hier bijschrijven. Het doel van deze lijst is een alfabetisch overzicht te geven van de mensen die in de loop der tijd op de Nederlandstalige Wikibooks actief geweest zijn. U kunt uw gebruikersnaam alsnog toevoegen dmv. drie {{Nowrap|tildes: &lt;nowiki&gt;~~~&lt;/nowiki&gt;.}}&lt;/div&gt;

{{Kolommen automatisch|inhoud=
*[[Gebruiker:Aventicum|Aventicum]] (moderator)
*[[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]]
*[[Gebruiker:Cars en travel|C&amp;T aka Belgian man]]
*[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]]
*[[Gebruiker:DimiTalen|DimiTalen]]
*[[Gebruiker:Dirk math|Dirk math]]
*[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] (moderator, bureaucraat)
*[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]]
*[[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] (moderator)
*[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] (moderator)
*[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]]
*[[Gebruiker:Jerre|Jerre]]
*[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]]
*[[Gebruiker:Vangelis|John Vangelis]] (moderator, bureaucraat)
*[[Gebruiker:Jos Punie|Jos Punie]]
*[[Gebruiker:Koos Jol|Koos]] (moderator)
*[[Gebruiker:Kthoelen|Kthoelen]] 
*[[Gebruiker:MCWB62|MCWB62]]
*[[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]] (moderator)
*[[Gebruiker:QZanden|Q.Zanden]]
*[[Gebruiker:RoestVrijStaal|RoestVrijStaal]]
*[[Gebruiker:Sanderd17|Sander]] (moderator)
*[[Gebruiker:Wietsezuyderwijk|Wietse]]
*[[Gebruiker:Vitruvius|Vitruvius]]
*[[Gebruiker:Zedutchgandalf|Zedutchgandalf]]
}}

==Zie ook==
*[[Speciaal:ActieveGebruikers|Lijst van ''actieve'' gebruikers]]
*[[Speciaal:Listusers|Lijst van alle gebruikers]]
*[[Wikibooks:Gebruikers naar interesse]]
*[https://stats.wikimedia.org/#/nl.wikibooks.org/contributing/editors/normal|line|2-year|~total|monthly Statistieken gebruikers Wikibooks NL]

[[Categorie:Wikibooks|Gebruikers]]</text>
      <sha1>3bymsb8hk5vzzic5dltktuixkbrqv2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Spelling/Interpunctie/Weglatingsteken</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8788</id>
    <redirect title="Nederlands/Spelling/Interpunctie/Apostrof" />
    <revision>
      <id>429890</id>
      <parentid>429859</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T22:05:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Correcte redirect</comment>
      <origin>429890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="p4o5udv3c3pmlvsis71ttb9ueb6wsay" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Nederlands/Spelling/Interpunctie/Apostrof]]</text>
      <sha1>p4o5udv3c3pmlvsis71ttb9ueb6wsay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Spelling/Fonetisch schrift</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9436</id>
    <revision>
      <id>429917</id>
      <parentid>422767</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:40:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Zie ook</comment>
      <origin>429917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1619" sha1="gmsi7rvya6szbdbj7niiufekb4p07wh" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
Fonetisch schrift wordt gebruikt om klanken te noteren. Het uitgangspunt daarbij is dat aan elke klank die in de betrokken taal voorkomt precies een letter- of schriftteken wordt toegekend.

Het gewone alfabet heeft in principe de functie om woorden als opeenvolging van klanken te noteren. De meeste alfabetten bevatten echter niet genoeg letters om alle klanken weer tegeven. Zo duidt in het Nederlands een bepaalde letter soms meer klanken aan. In 'herleven' hebben we de letter 'e' die op drie manieren kan worden uitgesproken. Anderzijds wordt een zelfde klank soms door twee of meer letters of lettercombinaties weergegeven: z'''ie''', sk'''i''', h'''y'''ena, b'''ij'''zonder, w'''ee'''kend, b'''ea'''t.

Een ander probleem is dat wij ook schrifteigenaardigheden hebben, die nauwelijks in andere talen  voorkomen. De 'ou', 'ei' en 'auw' zijn maar enkele voorbeelden van een eigenaardige manier van het opschrijven van bepaalde klanken. Deze manieren vinden we immers in weinig andere talen terug. 

Een derde probleemis dat in het Nederlands bijvoorbeeld geen mogelijkheid is om het Engelse 'th' (zoals in 'thing' of 'the') te noteren.

Het fonetisch schrift poogt voor al deze problemen een oplossing te bieden. Elk schriftteken stelt slechts één klank voor. Wetenschappelijk gezien biedt dit de voordelen dat er geen verwarring kan ontstaan over de bedoelde klank en dat er ook klanken beschreven kunnen worden die de eigentaal niet kent.

== Zie ook ==
* {{Wp|Klankinventaris van het Nederlands}} voor een overzicht met klanken in het Nederlands en hun fonetische schrijfwijzen.

{{Sub}}</text>
      <sha1>gmsi7rvya6szbdbj7niiufekb4p07wh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Zinsontleding</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12718</id>
    <revision>
      <id>429913</id>
      <parentid>429872</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T08:58:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Niet te koppelen</comment>
      <origin>429913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="3sttp7umtp51j3f7g38civsrhcv8kiz" xml:space="preserve">{{Niet te koppelen}}
&lt;!--[[Nederlands/Grammatica/Zinsontleding]] is al opgenomen in [[d:Q575882]]--&gt;
{{Index Nederlands}}(Leerstof 2de graad TSO in het volwassenen onderwijs module 1)

'''1. Zinnen in stukjes.'''

:'''Zinsdelen herkennen.'''

::Als we iemand iets willen vertellen, door iets op papier of op de pc te zetten, dan kunnen we dit niet zonder 'ons verhaal' in deeltjes te knippen. Geen enkele lezer is in staat één lange informatiestroom zonder pauzes te lezen. Daarom delen we 'ons verhaal' op in stukjes. We plaatsen een punt, vraagteken of uitroepingsteken achter zo een stukje. Zo een afgerond stukje noemen we een '''zin'''.

::Vb. Ik ga elke avond om 5 uur naar huis.

::Een zin bestaat op zijn beurt uit nog kleinere stukjes. Deze stukjes vormen op zich ook een afgerond geheel. Dit noemen we een '''zinsdeel'''. Het onderstaande zinnetje bestaat uit vijf zinsdelen.

::Vb. /Ik/ga/elke avond/om 5 uur/naar huis./

::Zoals je ziet in bovenstaande zin, kan een zinsdeel uit één woord (vb. ik) bestaan of uit meerdere woorden (vb. elke avond).

::Zinsdelen kan je herkennen door de '''verplaatsingsproef'''. Als je een woord of groep woorden gemakkelijk kan verplaatsen, dan heb je te maken met een apart zinsdeel.

::Vb. Ik ga elke avond om 5 uur naar huis.

::Verplaats het eerste woord '''ik''':

::Ga '''ik''' elke avond om 5 uur naar huis?
::Elke avond ga '''ik''' om 5 uur naar huis.
::Elke avond om 5 uur ga '''ik''' naar huis.

::'''Ik''' kan gemakkelijk verplaatst worden, '''ik''' is dus een zinsdeel.

::Verplaats het tweede woord '''ga''':

::'''Ga''' ik elke avond om 5 uur naar huis?
::Elke avond '''ga''' ik om 5 uur naar huis.
::Elke avond om 5 uur '''ga''' ik naar huis.

::'''Ga''' kan gemakkelijk verplaatst worden, '''ga''' is dus een zinsdeel.

::Verplaats het derde woord '''elke''':

::'''Elke''' ga ik avond om 5 uur naar huis. (???)
::Ik '''elke''' ga avond om 5 uur naar huis. (???)
::Ik ga avond '''elke''' om 5 uur naar huis. (???)

::'''Elke''' kan niet verplaatst worden, '''elke''' is dus géén zinsdeel (maar een zinsdeelstuk).

::Verplaats het vierde woord '''avond''':

::'''Avond''' ga ik elke om 5 uur naar huis. (???)
::Ik '''avond''' ga elke om 5 uur naar huis. (???)
::Ik ga elke om 5 uur '''avond''' naar huis. (???)

::'''Avond''' kan niet verplaatst worden, '''avond''' is dus géén zinsdeel (maar een zinsdeelstuk).

::Verplaats het derde en vierde woord samen '''elke avond''':

::'''Elke avond''' ga ik om 5 uur naar huis.
::Om 5 uur ga ik '''elke avond''' naar huis.
::Naar huis ga ik om 5 uur '''elke avond'''.

::'''Elke avond''' kan gemakkelijk verplaatst worden, '''elke avond''' is dus een zinsdeel.

== Vervolg ==
* [[Nederlands/Grammatica/Zinsontleding]]

{{Sub}}</text>
      <sha1>3sttp7umtp51j3f7g38civsrhcv8kiz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kookboek/Guacamole</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14315</id>
    <revision>
      <id>429914</id>
      <parentid>417913</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Categorie toegevoegd</comment>
      <origin>429914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1543" sha1="8frxtnh9r60swgp5zgln82ro36g8yww" xml:space="preserve">{{Infobox recept
|Naam=Guacamole
|Afbeelding= 
|Categorie=Saus
|Porties=6 personen
|Energie=
|Tijd=15 minuten
|Stippen=2
}}
[[Kookboek/Saus|Saus]] | [[Kookboek/Recepten|Receptenindex]]

'''Guacamole''' is lekker als dip voor tacochips en als bijgerecht bij Mexicaanse gerechten als enchilada's en burrito's.

==Ingrediënten==
*3 rijpe {{Kb|p=avocado|avocado's}}
*3 el sap van de {{Kb|limoen}}, eventueel {{Kb|citroen}}
*1 teentje [[Kookboek/Knoflook|knoflook]] (geperst)
*1 {{Kb|p=tomaat|(vlees)tomaat}}
*2 {{Kb|p=sjalot|sjalotten}} (klein gesneden), eventueel kleine uien gebruiken
*1 kleine {{Kb|chilipeper}} (klein gesneden)
*3 takjes frisse [[Kookboek/Koriander|koriander]]
*[[Kookboek/Suiker|suiker]] naar behoefte
*[[Kookboek/Zout|zout]] en [[Kookboek/Peper|peper]]

Let op: geen zure room of yoghurt gebruiken.
Echte Mexicanen zweren bij de basis, avocado's, een tomaat, een halve ui, een half bosje koriander (10-12 takjes), en het sap van 1 limoen. Dus geen chili, knoflook, of suiker of sjalotjes. Dit omdat deze ingredienten als te duur worden beschouwd.

==Bereidingswijze==
#Avocado's halveren en de pit eruit halen. Vruchtvlees met een lepel van de schil halen en in een kom doen.
#Grof verwrijven
#Limoensap erbij doen
#Pureren, samen met suiker, zout, peper en knoflook
#Tomaat klein snijden
#Doe dit in de kom en voeg ook koriander, chilipeper en sjalotjes toe en meng het door elkaar
{{Sub}}
{{Navigatie recepten}}

[[Categorie:Mexicaanse keuken|Guacamole]]
[[Categorie:Saus|Guacamole]]
[[Categorie:Avocadorecept|Guacamole]]</text>
      <sha1>8frxtnh9r60swgp5zgln82ro36g8yww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Recensie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16305</id>
    <redirect title="Schrijven/Recensies" />
    <revision>
      <id>429891</id>
      <parentid>429874</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T22:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Correcte redirect</comment>
      <origin>429891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="tpcctkr91plf2tzkxas2tv9uni6zexb" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Schrijven/Recensies|Recensies]]

{{Niet te koppelen}}
&lt;!--[[Schrijven/Recensies]] is al opgenomen in [[d:Q265158]]--&gt;</text>
      <sha1>tpcctkr91plf2tzkxas2tv9uni6zexb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Trappen van vergelijking</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21852</id>
    <redirect title="Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden/Trappen van vergelijking" />
    <revision>
      <id>429889</id>
      <parentid>429881</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T22:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Correcte redirect</comment>
      <origin>429889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="rqgsmg4e5zfud022gni5cmzu2mynhtw" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Nederlands/Grammatica/Bijvoeglijke naamwoorden/Trappen van vergelijking]]

{{Niet te koppelen}}
&lt;!--Redirect; is gekoppeld in [[d:Q577714]]--&gt;</text>
      <sha1>rqgsmg4e5zfud022gni5cmzu2mynhtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Grammatica/Werkwoorden/'t Kofschip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26608</id>
    <revision>
      <id>429893</id>
      <parentid>427118</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T22:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Zie ook</comment>
      <origin>429893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8785" sha1="boyctblg67bjsb2g126g7n1p26ekg3l" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
''''t Kofschip''' (met veelal schertsend bedoelde varianten als ''''t fokschaap''') is een ezelsbruggetje om te bepalen hoe de onvoltooid verleden tijd en het voltooid deelwoord van zwakke werkwoorden conform de Nederlandse spelling geschreven moeten worden. Het ezelsbruggetje is gebaseerd op de eigenschap dat alle medeklinkers in de woordcombinatie '' 't kofschip'' stemloos zijn - en dat er in de klankinventaris van het Nederlands geen andere stemloze medeklinkers zijn. 

==Achtergrond van '''t kofschip''==
Het Nederlands kent voor de onvoltooid verleden tijd van zwakke werkwoorden twee suffixen: ''-de(n)'' en ''-te(n)''. De fonologie van het Nederlands kent tevens de regel van eindklankverscherping, waardoor de laatste klank van het voltooid deelwoord altijd als een stemloze dentaal wordt uitgesproken, maar afhankelijk van de onvoltooid verleden tijd als ''d'' dan wel als ''t'' geschreven. Dit laatste vormt een van de grootste struikelblokken in de Nederlandse spelling.

Dus; van zwakke werkwoorden (bijvoorbeeld maken of blaffen) die in de onvoltooid verleden tijd de uitgang ''-te'' krijgen (hij maakte, blafte.), eindigt het voltooid deelwoord dienovereenkomstig op de uitgang ''-t'': ''gemaak'''t''''', ''geblaf'''t'''''. Het voltooid deelwoord van de overige zwakke werkwoorden wordt met de uitgang ''-d'' geschreven: ''geleef'''d''''', ''gekrab'''d'''''. 

Hoewel ook hier de regel van '''t kofschip'' kan worden toegepast, is er een gemakkelijker handvat: als het voltooid deelwoord wordt verlengd met een ''-e'', is meestal meteen te horen of er een ''t'' of een ''d'' geschreven moet worden. 

De uitgang op ''-de'' is terug te vinden in ''scheurde'' (van ''scheuren''), de uitgang op ''-te'' in ''maakte'' (van ''maken''). De laatste letters van de voltooide deelwoorden ''gescheurd'' en ''gemaakt'' komen hiermee overeen.

Fonetisch gezien wordt de uitgang ''-te'' alleen gebruikt bij zwakke werkwoorden waarvan de werkwoordsstam onderliggend eindigt op een stemloze medeklinker: een van de de plofklanken /p/, /t/ en /k/ of de wrijfklanken /f/, /s/ en /ch/ . Al deze medeklinkers komen voor in '' 't kofschip''. Onder deze categorie vallen dus ''niet'' de werkwoorden waarvan de onderliggende ''-v '' of de ''-z'' als gevolg van veranderingen in de lettergreepstructuur in een ''-f'' of ''-s'' is veranderd, bijvoorbeeld le''v''en en gra''z''en (versus ''ik lee'''f''''', ''de koe graa'''s'''t'')!

Het ezelsbruggetje geldt niet voor de klinkers in het woord. Zwakke werkwoorden waarvan de stam op een klinkerklank eindigt, krijgen in de onvoltooid verleden tijd altijd de uitgang ''-de'' (''kanoën-kanode'', ''breien-breide'').

==Toepassing van '' 't kofschip''==
De toepassing van het ezelsbruggetje kan het beste worden uitgelegd aan de hand van een aantal voorbeelden: ''maken'', ''blaffen'', ''krabben'' en ''leven'':
* Haal van de infinitief de uitgang ''-en'' af. Je houdt dan alleen de werkwoordsstam over.
*:''mak-'', ''blaff-'', ''krabb-'', ''lev-''
* Is de laatste letter van de stam een medeklinker uit '' 't kofschip''?
*:''ma'''k'''-'', ''blaf'''f'''-'' (ja); ''krab'''b'''-'', ''le'''v'''-'' (nee)
* Zo ja: de verleden tijd wordt gevormd met de uitgang ''-te''.
*:''maak'''te''''', ''blaf'''te'''''
* Zo nee: de verleden tijd wordt gevormd met de uitgang ''-de''.
*:''krab'''de''''', ''leef'''de''''' 

Bij het bepalen of de laatste letter van de stam in '' 't kofschip'' voorkomt, moet dus altijd gekeken worden naar het hele werkwoord. Zo wordt het voltooid deelwoord van ''geloven'' niet geschreven als ''gelooft'' maar als ''geloofd'', aangezien na weglating van de uitgang ''-en'' van het hele werkwoord de stam ''gelov-'' eindigt op een medeklinker die niet in '''t kofschip'' voorkomt. Dit geldt ook voor de werkwoorden die een verharde s hebben zoals: verhuizen.

Nog meer voorbeelden:
* ''de gemaak'''t'''e opgaven - de opgave is gemaak'''t'''''
* ''de opengekrab'''d'''e wond - wond opengekrab'''d'''''
* ''de geleef'''d'''e werkelijkheid - werkelijkheid geleef'''d'''''
* ''de geblaf'''t'''e bevelen - bevelen geblaf'''t'''''.
* ''ik heb in jou geloof'''d''''' - een '''d''' omdat in het hele werkwoord geloven een v staat, en v komt niet voor in 't kofschip.  
* ''ik ben vorig jaar verhuis'''d'''''- een ''d'' omdat in het hele werkwoord verhuizen een z staat en z komt niet voor in 't kofschip.

'''=&gt;''' Zie ook: [[Nederlands/Spelling/Smurfenregel|Smurfenregel]]

==Enkele problemen bij de toepassing==
Bij een aantal zwakke werkwoorden - met name die van Engelse herkomst - is de toepassing van het ezelsbruggetje problematisch.

===Werkwoordsstammen met coda ''/x/''===
Hoewel de ''x'' niet in '' 't kofschip'' zit, krijgen werkwoorden met een ''x'' in de coda van de stam in de onvoltooid verleden tijd '''toch''' de uitgang ''-te''; de verleden tijd van het werkwoord ''faxen'' is dus ''fax'''te'''''. Bij het toepassen van '' 't kofschip'' moet worden gekeken naar de laatste klank van de stam, niet naar de laatste letter. De ''x'' staat voor ''ks''; de stemloze ''s'', die wel in '' 't kof''s''chip'' zit, geeft de doorslag. Voor dit soort gevallen wordt '' 't kofschip'' wel eens verlengd tot '' 't ex-kofschip'', ''kofschiptaxi'' of gekscherend vervangen door ''xtc-koffieshop''. Het fokschaap wordt in deze gevallen ook vaak vervangen door ''het sexy fokschaap''.

===Werkwoordsstammen met coda /sj/===
De (laatste) coda van de stam van een aantal uit andere talen geleende werkwoorden eindigt op een palato-alveolaire fricatief, ofwel de sisklank /sj/, in het Internationaal Fonetisch Alfabet weergegeven als /ʃ/: ''crashen'', ''douchen'' en ''ramsjen''. Hoewel '' 't kofschip'' in deze klank niet voorziet, is de klank /sj/ net zo stemloos als bijvoorbeeld de /p/, de /t/ en de /f/. De stemhebbende pendant hiervan is /zj/, de klank die wordt gehoord aan het begin van het woord ''journalist''. Ook voor werkwoorden als ''crashen'', ''douchen'' en ''ramsjen'' wordt de uitgang ''-te'' gebruikt: ''crash'''te''''', ''douch'''te''''', ''ramsj'''te'''''.

===Werkwoorden met een dubbele uitspraak===
Een aantal werkwoorden kan op meerdere manieren worden uitgesproken. Sommige mensen ''sausen'' hun muren, anderen ''sauzen'' ze. Het gevolg van dit uitspraakverschil is dat er ook twee vormen zijn van de verleden tijd: ''saus'''te''''' (van het grondwoord ''sausen'') en ''saus'''de''''' (van het grondwoord ''sauzen'').

===Sterke en onregelmatige werkwoorden===
De regel van 't kofschip gaat uiteraard niet op voor sterke werkwoorden. Deze krijgen in de verleden tijd een ablaut in de stam zelf in plaats van een uitgang. Het voltooid deelwoord van deze werkwoord eindigt in de regel op -''(e)n''. Voorbeelden van onregelmatige werkwoorden zijn de vervoegingen van ''kopen'', ''zoeken'', ''zijn'' en ''hebben''. 

===Onvolledig zwakke werkwoorden===
Er bestaan ook werkwoorden die slechts gedeeltelijk zwak vervoegd worden. De verleden tijd van ''lachen'' is bijvoorbeeld ''lachte'', maar omdat dit oorspronkelijk een sterk werkwoord was is het voltooid deelwoord nog altijd ''gelachen''.

==Geschiedenis==
De populariteit van het ezelsbruggetje van '' 't kofschip'' gaat terug op de tweede helft van de negentiende eeuw en is verbonden met de naam van de taalkundige Lammert te Winkel. In 1859 publiceerde hij een schoolboekje onder de titel ''De Nederlandsche spelling onder beknopte regels gebragt'', waarin in 274 regels de toentertijd gebruike spelling-Siegenbeek beschreven wordt. In een van deze regels vinden we '' 't kofschip'' terug: &quot;De tijdsuitgang: ''-de'' verandert in ''-te'' achter de scherpe medeklinkers&quot;. Deze &quot;scherpe medeklinkers&quot;, tegenwoordig bij voorkeur stemloze medeklinkers genoemd, worden beschreven in regel 129: &quot;De ''scherpe medeklinkers'' zijn dus zes in getal: ''p'', ''f'', ''k'', ''ch'', ''t'' en ''s''; zij worden gehoord in 'he''t'' ''k''o''fsch''i''p'' '.&quot;

Het is onbekend of Te Winkel het ezelsbruggetje zelf bedacht heeft of dat hij het slechts vastlegde. De wijde verbreiding van '' 't kofschip'' kan echter wel aan hem worden toegeschreven. Het boekje van Te Winkel werd namelijk positief ontvangen en al spoedig door hem voorzien van oefenmateriaal. In 1865 verscheen een aangepaste en uitgewerkte versie, ''Leerboek der Nederlandsche spelling''. Dit boek werd tot in de jaren negentig van de negentiende eeuw in het onderwijs gebruikt. Zodoende raakte het hulpmiddel van Te Winkel eerst bij onderwijzers, later ook bij vele generaties scholieren in zwang.

{{Bronnen|bronvermelding=
* Geschiedenis: J. Noordegraaf, 'Reilen en zeilen van 't kofschip', in: ''Onze Taal'' 10/1983, p. 125. (Ook in Jan Noordegraaf, ''Voorlopig verleden. Taalkundige plaatsbepalingen, 1797-1960''. Münster 1997, 215-217). (https://hdl.handle.net/1871/9180)
}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>boyctblg67bjsb2g126g7n1p26ekg3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Computernetwerken voor gevorderden/Netwerkbekabeling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26646</id>
    <revision>
      <id>429894</id>
      <parentid>421571</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T01:16:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51017-16</username>
        <id>29829</id>
      </contributor>
      <origin>429894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23993" sha1="hpepwabkfrlptdh5bgwwjvxgu18bs85" xml:space="preserve">== Doelstellingen ==
Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;grijze&lt;/span&gt; doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld.

Uit het leerplan D/2023/13.758/ van '''Applicatie- en Databeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Applicatie- en databeheer - 3de graad - D/A-finaliteit]&lt;/ref&gt;, een deel van leerplandoel 26 en 27:
* LPD 26: De leerlingen lichten de opbouw en werking van een netwerksysteem met zijn componenten en transportmedia toe.
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;netwerkdiensten, clouddiensten&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;routing&lt;/span&gt;
** &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;virtualisatie&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De componenten van een netwerk zijn onder meer werkstation, server, access point, switch, router, gateway, firewall, noodbatterij, &lt;/span&gt;backbone&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, SAN, NAS.&lt;/span&gt;
* Lexicon. De transportmedia zijn de soorten bekabeling in een netwerk&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, wifi, bluetooth …&lt;/span&gt;
* &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;Lexicon. De basis clouddiensten zijn: IaaS, PaaS en SaaS.&lt;/span&gt;


Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''Informaticabeheer'''&amp;nbsp;&lt;ref&gt;[https://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 Leerplan Informaticabeheer D/2015/7841/003]&lt;/ref&gt;:
* 3.1.4 De soorten transportmedia van een netwerk beschrijven en de eigenschappen met elkaar vergelijken, onder meer coax, utp, ftp, glasvezelkabel, datatransport over het elektriciteitsnet en &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;draadloze connectie&lt;/span&gt;.
* 3.1.5 Kenmerken van een actuele netwerkarchitectuur toelichten.
* 3.1.14 De functie van de belangrijkste componenten van een netwerk toelichten, onder meer &lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;werkstation, server, repeater, access point, switch, router, gateway, noodbatterij,&lt;/span&gt; backbone&lt;span style=&quot;color:lightgrey;&quot;&gt;, SAN, NAS&lt;/span&gt;.
* 3.2.9 De oorzaken en gevolgen van elektromagnetische interferentie toelichten.

== Inleiding ==
=== Soorten ===
De bekendste soorten netwerkkabels zijn: 
* '''Twisted Pair''' (TP) wordt heel vaak gebruikt in LAN omgevingen, maar ook bij de ISP {{Wp|Proximus|Proximus}}.
* '''Glasvezel''' (fiber) heeft de hoogste snelheid, maar is nog niet voor ín huizen van particulieren en KMO's. Toch kan je er onrechtstreeks mee te maken hebben, door de ISP die er in zijn netwerk gebruik van maakt.
* '''Coaxiale kabel''' heeft in een LAN geen toepassingen meer, daar dit werd verdrongen door UTP. Het wordt wel nog gebruikt als netwerkbekabeling door bv. de ISP {{Wp|Telenet|Telenet}}, nl. van het wijkcentrum tot aan het toegangsnetwerk van de klant. 
* '''Power Line Communication''' (PLC) gebruikt de 'gewone' elektrische kabel niet alleen om een apparaat te voorzien van elektrische energie, maar ook om datasignalen door te sturen. Dit is interessant als andere, 'echte' netwerkbekabeling ontbreekt of draadloos ongewenst is.

&lt;gallery&gt;
UTP_cable.jpg|TP
Optical breakout cable.jpg|Glasvezel
Coaxial_cable_cutaway_PTFE.svg|Coax
AVM_FRITZ!Powerline_520E.jpg|PLC
&lt;/gallery&gt;

=== Gestructureerde bekabeling ===
Als je de tekening bekijkt, dan zou je in principe rechtstreeks één enkele kabel kunnen voorzien vanaf de pc naar een core switch. Omwille van o.a. toekomstige wijzigingen is het beter om gestructureerde bekabeling te voorzien (en: ''{{Wp|en:Structured cabling|structured cabling}}''):
* Een computer wegnemen, maar de outlet en de horizontal cabling in de muur behouden.
* De backbone cabling in koper vervangen door glasvezel.
* Een outlet die eerst voorzien was voor een computer, wijzigen van functie zodat {{Wp|IP-telefonie|VoIP}} mogelijk wordt. Zo kan je telefoneren over een 'computernetwerk'.

[[Bestand:Structured Cabling.png|centre|550px]]

Zoals je in de tekening merkt worden bij gestructureerde bekabeling hiervoor (minstens) drie kabels mét tussenliggende componenten gebruikt. Dit hoofdstuk bespreekt de soorten bekabeling naar functie. In het hoofdstuk over [[Computersystemen/Netwerkcomponenten|netwerkcomponenten]] worden de andere zaken (RJ-45, netwerkaansluiting,...) aangekaart.

Schematisch voorgesteld zijn er de volgende soorten kabels:
 PC ----- 1 ----- outlet ----- 2 ----- patchpanel ----- 3 ----- switch ----- 4 ----- core switch

# '''User cable''': het gedeelte van de netwerkkabel dat van jouw host (pc, tv,...) naar de netwerkaansluiting (in de muur of kabelgoot) gaat.
# '''Horizontal run''': het gedeelte van de netwerkkabel dat van de netwerkaansluiting tot het patchpanel gaat. Meestal gelegd in muren of kabelgoten (niet zichtbaar). Een TP-kabel is, volgens de standaarden, gelimiteerd tot een maximale lengte van 90m. Maar: hoe korter, hoe beter.
# '''Patch cable''': de netwerkkabel die het patchpanel met de switch verbindt. Het is in feite een gewone kabel (user cable), hij krijgt hier enkel een andere naam om ook zijn functie aan te duiden.
# '''{{Wp|Backbone|Backbone}}''' (letterlijk: ''ruggengraat''): een stelsel van zeer snelle netwerkverbindingen (bv. via glasvezel). Zeker bij ISP's heb je een backbone, maar ook grotere bedrijven of scholen zullen vaak de gebouwen op hun campus onderling met een backbone verbinden.

&lt;gallery&gt;
Підключення Ethernet.png|Outlet
19&quot; patchpanel for up to 24 keystone modules.jpg|Patchpanel
2550T-PWR-Front.jpg|Switch
19-inch rackmount Ethernet switches and patch panels.jpg|Bovenaan 3 patchpanels met onderaan 2 switches
&lt;/gallery&gt;

== TP-kabel ==
=== Opbouw ===
[[Bestand:USB Twisted Pair.svg|frame|none]]

Een {{Wp|Getwist paar|twisted pair}} kabel bestaat, zoals de naam het al zegt, uit &quot;getwiste&quot; (om elkaar gedraaide) draadparen die elk bestaan uit een metalen kern.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Het metaal in de kern van een TP-kabel kan bv. koper-, ijzer- of aluminium zijn. Een combinatie kan ook. Als koper van een TP-kabel heb je het liefst koper, omdat deze de beste resultaten geeft. Let dus op welke kabel je koopt, want goedkoop kan duurkoop blijken. [https://td-er.nl/2012/11/11/hoe-herken-je-slechte-utp-kabel/ Hoe herken je slechte UTP kabel]&lt;/ref&gt; Meerdere van deze ''twisted pairs'' kunnen in één kabel gecombineerd worden. Bij een typische netwerkkabel zullen zo 8 draadjes als 4 draadparen gecombineerd worden. Door kleurcodes kan je een onderscheid zien (bv. blauw en wit-blauw, groen en wit-groen, ...).&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Bij een USB-kabel is het paar om het datasignaal te versturen ook getwist.&lt;/ref&gt;

=== Werking ===
[[Bestand:Electromagnetism.svg|thumb]]Signalen op een netwerkkabel kunnen verstoord worden door elektromagnetische interferentie:
* Bij een {{Wp|FM-omroep|FM-radio}} heb je een antenne die de FM-signalen opvangt, zodat je naar de radio kan luisteren. Een TP-kabel is in feite ook een antenne die deze FM-signalen opvangt. Deze FM-signalen zijn ongewenst en kunnen de signalen op de TP-kabel verstoren. Zo zijn er nog andere draadloze signalen die voor de TP-kabel storingen zijn. Wellicht heb je het ontvangen van een sms al eens &quot;gehoord&quot; in jouw luidsprekers.
* Iedere geleider waar een stroom doorheen loopt, wekt een {{Wp|Elektromagnetisme|elektromagnetisch}} veld op (in de tekening voorgesteld door respectievelijk I en B). Dit veld kan je ten goede gebruiken bij een {{Wp|Elektromagneet|elektromagneet}}, maar bij datacommunicatie verstoort dit het signaal op de TP-kabel. Zo ligt deze vaak in dezelfde kabelgoot als de elektriciteitskabel.

Door de draadparen te twisten wordt de oorzaak van de elektromagnetische interferentie niet weggenomen, maar worden de gevolgen wel kleiner. Bij een netwerkkabel wordt gewerkt met kleine spanningen en om het transport voor data zo ongevoelig als mogelijk te maken voor elektromagnetische storingen (de {{Wp|Overspraak|overspraak}}), wordt gekeken naar een spannings'''verschil'''. Stel dat deze storing komt van een kabel op 230 V, voorgesteld door de pijl op onderstaande tekening. Als de draden niet getwist zijn, dan zal de storing het grootst zijn op de kabel het dichtst bij de stoorzender. Bijgevolg wordt aan de andere kant van de kabel een ander spanningsverschil gemeten dan is verstuurd (voor het gemak zijn ronde getallen gebruikt): het signaal is onbruikbaar geworden. Als je de draden per twee twist, zijn ze gemiddeld genomen evenveel blootgesteld aan een eventuele storingsbron. De spanning zal in '''beide''' draden dus evenveel dalen/stijgen. Het '''verschil''' in spanning tussen beide draden is nog steeds even groot! Als je de aanbevelingen bij UTP volgt, dan kan deze zonder problemen zijn signaal 100 meter ver vervoeren.

[[Bestand:Crosstalk-UTPvsStraight.jpg|600px]]

=== Soorten kabel ===
{{Commonscat|Twisted-pair cables}}

==== Unshielded versus shielded ====
Twisted pairs kunnen ''unshielded'' of ''shielded'' zijn:
* UTP-kabels zijn ''unshielded''. Er is geen extra bescherming tegen elektromagnetische storing (uitgezonderd de ''twists'', zie eerder). 
* S/FTP-kabels zijn ''{{Wp|en:Shielded cable|shielded}}''. Er is een betere afscherming door een ''foil''. Ze zijn dus minder storingsgevoelig, maar ook duurder. De bescherming kan toegepast worden op individuele paren of op een collectie van paren.

In normale gevallen is standaard UTP goed genoeg. Opgelet: als men het heeft over een UTP-netwerk, kan het toch zijn dat er ook S/FTP is gebruikt.

&lt;gallery&gt;
Afbeelding:Twisted pair uutp.svg|Unshielded TP
Afbeelding:UTP_cable.jpg|Unshielded TP
Afbeelding:Twisted pair futp.svg|Foiled Unshielded TP
Afbeelding:FTP_cable3.jpg|Foiled Unshielded TP
Afbeelding:Twisted pair sftp.svg|Screened Foiled TP
Afbeelding:S-FTP CAT 7.jpg|Screened Foiled TP
Afbeelding:Twisted pair sfftp.svg|Screened Foiled/Foiled TP
&lt;/gallery&gt;

==== De categorieën ====
[[Bestand:UTP_CAT5.jpg|frame|none]]

UTP-bekabeling is ingedeeld in verschillende categorieën. Deze categorieën zijn eigenlijk een maat voor de snelheid. Hoe hoger de categorie, hoe sneller je gegevens via deze kabel kan sturen. De categorie staat steeds op de kabel afgebeeld: voluit, CAT X, of een grote C met daarin een nummertje.

Ter info enkele verschillende categorieën: 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Categorie !! Constructie !! Typisch gebruik binnen {{Wp|Ethernet|Ethernet}}
|-
| Cat 5 || UTP || 100BASE-TX, {{Wp|Gigabit Ethernet|1000BASE-T}}
|-
| Cat 5e&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Cat 5e (extended) is eigenlijk goede Cat 5 kabel.&lt;/ref&gt; || UTP, F/UTP, U/FTP || {{Wp|Gigabit Ethernet|1000BASE-T}}, 2.5GBASE-T
|-
| Cat 6 || UTP, F/UTP, U/FTP || 5GBASE-T, {{Wp|10 Gigabit Ethernet|10GBASE-T}}
|-
| Cat 6A || UTP, F/UTP, U/FTP, S/FTP || 5GBASE-T, {{Wp|10 Gigabit Ethernet|10GBASE-T}}
|-
| Cat 8.2 || S/FTP, F/FTP || 25GBASE-T, 40GBASE-T
|}

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Cat5e- en cat6-netwerkkabels gaan snelheden tot 5Gbit/s ondersteunen'''

Om hogere snelheden te halen kan het te duur blijken om én kabels én netwerkapparatuur te moeten upgraden. Dus heeft men gezocht naar mogelijkheden om over de bestaande Cat 5e en Cat 6 kabels sneller data te versturen. Enkel een upgrade van de netwerkapparatuur zou dan nodig zijn.

{{Voetnoot web | titel=Cat5e- en cat6-netwerkkabels gaan snelheden tot 5Gbit/s ondersteunen | uitgever=tweakers.net | datum=2016-09-29 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/116223/cat5e-en-cat6-netwerkkabels-gaan-snelheden-tot-5gbit-s-ondersteunen.html }}
&lt;/div&gt;

==== Soepel versus stug ====
Je hebt '''soepele kabels''' (en: ''stranded cable)'', bv. bij gebruik als user of patch cable. Deze zijn gemakkelijk in gebruik en kunnen vaak worden op- of afgerold, zonder snel te breken. Als horizontal run wordt vaak een '''stugge kabel''' (en: ''solid cable'') gebruikt.

=== Power over Ethernet (PoE) ===
[[Bestand:ZyXEL ZyAIR G-1000 and D-Link DWL-P50 20060829 2.jpg|thumb|right|250px|{{Wp|Wireless LAN|Wireless LAN}} {{Wp|Wi-Fi Access Point|access point}}, gevoed door een PoE splitter]]
{{Wp|Power_over_Ethernet|Power over Ethernet}} of PoE/PoE+ is een technologie om data én spanning te leveren over een standaard twisted pair-kabel in een Ethernetnetwerk zodat apparaten met een beperkt vermogen geen aparte voedingsadapter nodig hebben. Dit is vooral handig als het netwerktoestel ingezet moet worden op een plaats waar stroomvoorziening via het stopcontact moeilijk haalbaar is.

De technologie wordt gebruikt om netwerkapparatuur zoals {{Wp|IP-telefonie|VoIP}}-telefoons, webcams, antennes voor draadloze netwerken en zeer kleine computers zoals ingebedde systemen van stroom te voorzien. Gelet op het beperkte vermogen dat een netwerkkabel kan overbrengen, is deze techniek niet haalbaar voor grotere verbruikers zoals servers of werkstations.

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''Standaard voor bedrade netwerken krijgt update'''

Dankzij nieuwe versies van standaarden kan men over een 'oud' netwerk van telefoon- en tv-lijnen hogere snelheden versturen (wat de verspreiding van glasvezel minder dringend maakt). Zo heeft de standaardenorganisatie {{Wp|Institute of Electrical and Electronics Engineers|IEEE}} een nieuwe versie voor ethernet goedgekeurd. Deze 2012-revisie blijft backwards compatible deze vanuit 2008, maar het moet snellere en zuinigere bedrade netwerken mogelijk maken. Ook de ondersteuning voor embedded netwerken in auto's moet verbeterd zijn. In de 2012-standaard werd ook Power over Ethernet opgenomen, die vereist dat PoE-hardware tot 25,5W moet kunnen leveren of vragen.

{{Voetnoot web | titel= Sneller vast internet (De lange adem van oude netwerken) | uitgever=tweakers.net | datum=2017-09-21 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/5299/1/sneller-vast-internet-de-lange-adem-van-oude-netwerken-gestage-snelheidstoename.html}}
{{Voetnoot web | titel= Standaard voor bedrade netwerken krijgt update | uitgever=tweakers.net | datum=2012-09-06 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/84210/standaard-voor-bedrade-netwerken-krijgt.html }}
&lt;/div&gt;

== Glasvezel (Fiber) ==
&lt;gallery&gt;
Optical_fiber_cable.jpg|Tekening glasvezelkabel
RibbonCutout1.jpg|Tekening glasvezelkabel
Disassembled_QSFP_transciever.jpg|Binnenkant glasvezelontvanger
ML-QLOGICNFCCONN.JPG|Glasvezelswitch
&lt;/gallery&gt;

{{Commonscat|Optical fiber cables}}

=== Opbouw ===
Algemeen is '''{{Wp|glasvezel|glasvezel}}''' (fiber), een haardunne vezel van {{Wp|glas|glas}}, maar in het kader van netwerkbekabeling denken we toch vooral aan 'snel internet' (hoge bandbreedte, lage latency).&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Toch heeft glasvezel ook andere toepassingen, zoals het verstevigen van allerlei {{Wp|kunststof|kunststof}}fen. Zo wordt glasvezel onder meer toegepast in {{Wp|Hengel (vistuig)|hengel}}s, remblokken en {{Wp|ski (voortbeweging)|ski's}}. Het materiaal dat zo ontstaat, wordt een {{Wp|composiet (materiaal)|composiet}} genoemd. Glasvezel in de vorm van {{Wp|glaswol|glaswol}} wordt gebruikt als isolatiemateriaal. Ook is er {{Wp|glasvezelbehang|glasvezelbehang}}. Voor de toepassing van datacommunicatie zijn andere soorten glasvezel in gebruik dan bij de voorgaande voorbeelden.&lt;/ref&gt; Deze {{Wp|optische vezel|optische vezels}} bestaan uit zeer helder glas waar {{Wp|licht|licht}} doorheen wordt gestuurd om signalen betrouwbaar en snel over grote afstanden te transporteren (tot zelfs een afstand van 6400 km tussen VS en Europa, met een bandbreedte van 250Tbit/s&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Zie Tweakers.net: [https://tweakers.net/nieuws/177668/onderzeekabel-van-vs-naar-europa-met-bandbreedte-250tbit-s-is-klaar-voor-gebruik.html Onderzeekabel van VS naar Europa met bandbreedte 250Tbit/s is klaar voor gebruik]. In de commentaren wordt bandbreedte en latency vergeleken met satellietnetwerken.&lt;/ref&gt;).

=== Werking ===
&lt;gallery&gt;
Glasfaserlampe.jpg|Decoratieve lamp met plastic optical fiber
Laser_in_fibre.jpg|Interne reflectie in een glasvezel
Fibraoptica3.jpg|Eén glasvezel
Fiber-engineerguy.ogv|Illustreert de werking van glasvezel
&lt;/gallery&gt;
[[Bestand:DIN 4844-2 Warnung vor Laserstrahl D-W010.svg|thumb|150px|Waarschuwing voor laserstraal]]
Doordat het licht in de glasvezel een bijzonder kleine hoek met de buitenkant van de vezel maakt, is reflectie gegarandeerd en blijft het licht in de vezel door {{Wp|interne reflectie|interne reflectie}}. Voor deze toepassing moet de vezel aan zeer specifieke eisen voldoen.

Let op als je werkt met (aangesloten) glasvezels. Het gaat hier om heel geconcentreerd licht: kijk dus nooit in de opening! Zelfs bij infrarood (dat wij niet kunnen zien), kan er schade aan de ogen zijn. De meesten zullen het plaatsen van de connectoren uitbesteden, omdat het {{Wp|Fusielassen|fusielassen}} speciale apparatuur vereist.

=== Eigenschappen ===
* Bij 'glas' denken we aan iets hards, niet-buigzaam, bijzonder breekbaar en dat licht doorlaat. Gelukkig heeft glas''vezel'' andere eigenschappen:
** Als je glas smelt en er dunne draden van trekt om een glasvezel te maken, dan is het sterk en buigzaam.
** Dankzij interne reflectie blijft het licht in de glasvezel. Scherpe bochten zijn echter uit den boze.
* Glasvezel is geen metaal en dus geen elektrische geleider (zoals bij TP, coax of PLC). Bijgevolg...
** ... kan er geen elektrisch vermogen getransporteerd worden. Er is hier dus geen PoE en bij een blikseminslag kan de elektrische energie zich niet via glasvezel verspreiden.
** ... kan de glasvezel niet roesten (corrosie).
** ... geeft {{Wp|Elektromagnetische straling|elektromagnetische straling}} geen storing (interferentie) op de communicatie. Via elektromagnetische middelen kan je een glasvezel ook niet afluisteren.

=== Glasvezelaansluiting ===
[[Bestand:FTTX.svg|thumb|Enkele varianten in de {{Wp|Fiber to the x|FTTX-architectuur}}. Het gebouw aan de rechterkant neemt een service af van het centrale gebouw aan de linkerkant (het knooppunt). Merk de vermelde afstanden en de scheiding 'optisch' versus 'metaal' op.]]

Glasvezel kan snel data transporteren en dus willen we liefst ''fibre to the home'' (FTTH). Helaas is het aanleggen van glasvezel heel duur en dus wordt eerst het centrum van het netwerk aangepakt: ''fibre to the neighborhood'' (FTTN). Vanaf de wijkverdeler wordt dan gebruikt gemaakt van de bestaande infrastructuur van {{Wp|kabelinternet|kabelinternet}} of  {{Wp|ADSL|ADSL}}/{{Wp|VDSL|VDSL}}. 

&lt;div style=&quot;color: black; background-color:#EEEEFF; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;&quot;&gt;
'''De strijd om wat 'glasvezel' mag heten'''

In Nederland gebruikt Ziggo de 'glasvezel-kabel', alhoewel hun netwerk niet volledig glasvezel is: sommige delen zijn al Fiber to the Node, maar zeker niet volledig Fiber to the Home. Er zijn meermaals klachten geweest bij de Reclame Code Commissie en ook hun concurrent KPN vindt het misleidend. Vandaar kwam het tot een rechtszaak.

Jaren eerder werd ook al de Belgische ISP Telenet op de vingers getikt door de Jury Ethische Praktijken voor het gebruik van de slogan 'internet tegen lichtsnelheid'. Hun redenering is gelijkaardig aan de situatie bij Ziggo. Het gaat eigenlijk om FTTN, terwijl de consument denkt de snelheden van FTTH te krijgen: dat is misleidend.

{{Voetnoot web | titel=Telenet mag niet met 'lichtsnelheid' adverteren | uitgever=tweakers.net | datum=2026-03-06 | taal=nl | url=https://tweakers.net/reviews/14466/de-strijd-om-wat-glasvezel-mag-heten-kpn-en-ziggo-in-de-rechtszaal.html }}
{{Voetnoot web | titel=Telenet mag niet met 'lichtsnelheid' adverteren | uitgever=tweakers.net | datum=2011-02-25 | taal=nl | url=https://tweakers.net/nieuws/72864/telenet-mag-niet-met-lichtsnelheid-adverteren.html }}
&lt;/div&gt;

== Coaxkabel ==
Een '''{{Wp|Coaxkabel|coaxiale kabel}}''' (kortweg '''coaxkabel''') is een kabel waarvan de twee geleiders concentrisch zijn: beide geleiders hebben dezelfde as (''co-axiaal''). Je vindt dit niet alleen als netwerkkabel, maar ook bij bv. audio.

&lt;gallery&gt;
TV_antenna_connectors.jpg|TV antennekabel
Tulpstekker.jpg|{{Wp|tulpstekker|Tulpstekker}} bij audio
RG-59.jpg|Opbouw coax
Cablemodem-frontAnBack-telenet.png|Telenet met coax
&lt;/gallery&gt;

=== Opbouw en werking ===
[[Bestand:Coaxial_cable_cutaway_new.svg|thumb|right|150px|Opbouw]]
# De {{Wp|binnengeleider|binnengeleider}} of ''kern'' waardoor het signaal overgedragen wordt.
# De binnenste {{Wp|isolator|isolator}}.
# De {{Wp|buitengeleider|buitengeleider}} of mantel (massief of gevlochten).
# Een kunststofmantel om de kabel tegen weersinvloeden te beschermen.

De 'kern' en de 'mantel' zijn de twee {{Wp|elektrische stroom|stroomvoerende}} verbindingen, waarbij de mantel op het aardpotentiaal wordt gehouden. Doordat de assen van beide geleiders samenvallen, heffen de elektrische en magnetische velden van binnen- en buitengeleider elkaar buiten de kabel vrijwel op, waardoor weinig tot geen stoorsignalen naar binnen of naar buiten kunnen lekken.

{{Commonscat|Coaxial cables}}

=== Consument ===
Een coaxiale kabel wordt onder meer gebruikt bij de Belgische ISP Telenet: er komt een coaxkabel vanaf de straat tot aan een netwerkverdeler (NIU) bij de klant. Deze splitst de signalen, zodat je tegelijk kan bellen, surfen en digitale televisie kan kijken. Vanuit de modem vertrekken dan weer kabels naar je toestellen.

Vroeger werd de coaxkabel rechtstreeks verbonden met het toestel, maar nu is er vaak een {{Wp|Settopbox|settopbox}} (bv. Telenets Digibox of Digicorder) aanwezig, waarbij meestal {{Wp|HDMI|HDMI}} wordt gebruikt om het tv- of radiosignaal vanuit de settopbox door te geven.&amp;nbsp;&lt;ref&gt;Vroeger was {{Wp|scart|scart}} een populaire aansluiting, maar kwalitatief minder goed dan HDMI.&lt;/ref&gt;

Voor de opbouw van een LAN wordt coax niet meer gebruikt, daar deze is vervangen door UTP.

== Power Line Communication (PLC) ==
[[Bestand:AVM FRITZ!Powerline 520E.jpg|thumb]]
'''PLC''' ({{Wp|Power line communication|Power Line Communication}}) is datacommunicatie via het elektriciteitsnet. Je zou het a.h.w. kunnen beschouwen als het &quot;omgekeerde&quot; van Power over Ethernet.

=== Consument ===
Toen {{Wp|babyfoon|babyfoon}}s nog niet via {{Wp|Digital Enhanced Cordless Telecommunications|DECT}} werkten, werd smalband PLC gebruikt: in de babykamer werd een babyfoon in de stekker gestopt en in een andere kamer nog een babyfoon. De communicatie gebeurde via de elektriciteitskabel.

Een toepassing van breedband PLC is het gebruik binnenshuis als alternatief voor netwerkbekabeling. Bv. wanneer het aanleggen van een UTP-kabel lastig is in sommige gebouwen en/of draadloos niet goed werkt (bv. grote panden of panden met veel metaal). Via de bestaande elektriciteitsbekabeling kan je met PLC snel een netwerk hebben. Er kunnen wel problemen zijn in grote panden met veel elektriciteitsgroepen of in panden met een bijzondere elektriciteitsbekabeling. De bekendste PLC-standaard is {{Wp|HomePlug|HomePlug}}.

=== ISP ===
Breedband PLC kan in landen met weinig netwerkbekabeling interessant zijn, omdat een elektriciteitsnet er vaak al wel ligt. Zo zijn er experimenten geweest om in Schotland, Duitsland, Spanje en Nederland deze vorm van internet aan te bieden. Deze zijn gestopt, omdat er te veel nadelen zijn:
* Het is storingsgevoelig, omdat de lantaarnpalen als zendmasten kunnen optreden, zodat ze storing veroorzaken in elektronische apparatuur.
* De maximum haalbare snelheid voor grote groepen huishoudens blijkt te laag te liggen, terwijl via kabelinternet of ADSL hogere snelheden mogelijk zijn.
* Er is vergelijkbare apparatuur nodig (PLC-modems) als voor kabelinternet of ADSL, waardoor er geen kostenvoordeel is voor breedband PLC.

Alternatieven zoals {{Wp|4G|4G}}, {{Wp|5G|5G}}, {{Wp|wifi|Wi-Fi}}, {{Wp|WiMax|WiMax}} of een satellietnetwerk zijn dan interessanter in landen zonder bekabelde infrastructuur.

{{Commonscat|Power line communication}}

{{Appendix}}
{{Sub}}</text>
      <sha1>hpepwabkfrlptdh5bgwwjvxgu18bs85</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Grammatica/Telwoorden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27482</id>
    <revision>
      <id>429887</id>
      <parentid>421920</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>JopkeB heeft pagina [[Nederlands/Grammatica/Telwoord]] hernoemd naar [[Nederlands/Grammatica/Telwoorden]]: In overeenstemming met andere onderdelen van Nederlands/Grammatica : in het meervoud</comment>
      <origin>421920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="o9gd5l4vc9u0uxc2sw6bizra9z1zzpf" xml:space="preserve">Een telwoord (Latijn: ''numerale'', meerv. ''numeralia'') is een woord dat een aantal of rangnummer weergeeft.

*Hoofdtelwoorden geven een aantal of een nummer weer.
:Voorbeelden in het Nederlands: een, twee, drie, vier...
*Rangtelwoorden geven de rangvolgorde in een rij weer.
:Voorbeelden in het Nederlands: eerste, tweede, derde, vierde...

==Bepaald en onbepaald==
Telwoorden worden bepaald genoemd als men daaraan kan zien hoeveel het precieze aantal is.
:Voorbeelden in het Nederlands: drieëntwintig, achtentachtigste, duizend, miljoenste...
Telwoorden worden onbepaald genoemd als men daaraan niet kan zien wat het precieze aantal is.
:Voorbeelden in het Nederlands: veel, weinig, beetje, zoveelste, tigste, enkele...

Zowel bepaalde als onbepaalde telwoorden kunnen voorkomen als rangtelwoord; in &quot;het ''zoveelste'' brandje&quot; is ''zoveelste'' het rangtelwoord van ''zoveel''.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>o9gd5l4vc9u0uxc2sw6bizra9z1zzpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429892</id>
      <parentid>429887</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T22:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Index</comment>
      <origin>429892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="922" sha1="bk3sdflyzrg5a98althxgmetaa2t3do" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
Een telwoord (Latijn: ''numerale'', meerv. ''numeralia'') is een woord dat een aantal of rangnummer weergeeft.

*Hoofdtelwoorden geven een aantal of een nummer weer.
:Voorbeelden in het Nederlands: een, twee, drie, vier...
*Rangtelwoorden geven de rangvolgorde in een rij weer.
:Voorbeelden in het Nederlands: eerste, tweede, derde, vierde...

==Bepaald en onbepaald==
Telwoorden worden bepaald genoemd als men daaraan kan zien hoeveel het precieze aantal is.
:Voorbeelden in het Nederlands: drieëntwintig, achtentachtigste, duizend, miljoenste...
Telwoorden worden onbepaald genoemd als men daaraan niet kan zien wat het precieze aantal is.
:Voorbeelden in het Nederlands: veel, weinig, beetje, zoveelste, tigste, enkele...

Zowel bepaalde als onbepaalde telwoorden kunnen voorkomen als rangtelwoord; in &quot;het ''zoveelste'' brandje&quot; is ''zoveelste'' het rangtelwoord van ''zoveel''.
{{Sub}}
{{Links}}</text>
      <sha1>bk3sdflyzrg5a98althxgmetaa2t3do</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27531</id>
    <revision>
      <id>429919</id>
      <parentid>429798</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Zie ook</comment>
      <origin>429919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3288" sha1="jub3apc406xe6oscrbsldw64nc4np0l" xml:space="preserve">{{Bi}}
==Inleiding==
[[Afbeelding:Hilde Kaehler-Timm, 2014, ©Kaehler-Timm.JPG|border|right|250px|Schrijfster aan het werk]]
Brieven, instructies, wetenschappelijke artikelen, betogen, recensies, nieuws&amp;shy;berichten, advertenties, verslagen, boeken. Allemaal worden ze geschreven. Het is niet altijd even gemakkelijk om de juiste opbouw van een tekst te maken, de juiste woorden te kiezen of subtiel een onderwerp aan te snijden. Maar het is wel erg handig om een tekst te kunnen schrijven die jouw doel kan bereiken. Denk maar aan een sollicitatiebrief, een kookinstructie voor uw zoon of dochter als u pas laat thuis komt of een klacht indienen. In dit boek wordt de structuur van een aantal tekstsoorten uitgelegd. Er wordt verteld waar een tekst mee moet beginnen, hoe je een onderwerp kunt uitwerken, waaraan een afsluiting moet voldoen, en meer.

De eerste drie hoofdstukken gelden voor alle soorten schriftelijke communicatie. Daarna volgen hoofdstukken gericht op specifieke teksten.

Dit boek is geschreven met als instapniveau {{Wp|Havo|havo-5}}. Dat betekent ook dat er hier wordt uitgegaan dat basisprincipes (spelling, grammatica, interpunctie) en basiselementen (woord, zin, alinea, paragraaf, hoofdstuk) van schrijven bekende stof zijn. Wie die regels nog eens wil nalezen: zie het Wikbook [[Schrijven]]. 

== Inhoudsopgave ==
#[[Schrijven/Teksten|Voorbereidingen]] - schrijfdoelen, doelgroep en opbouw
#[[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] - Van begin tot eind
#[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] - Citeren, referenties, literatuurlijst
#[[Schrijven/Informatieve teksten|Informatieve teksten]] - Informeren of instrueren
##[[Schrijven/Instructies|Instructies]] - Een handleiding schrijven die voor iedereen duidelijk is
##[[Schrijven/Artikelen|Artikelen]] - Informatieve teksten in o.a. kranten en tijdschriften, van nieuwsbericht tot artikel in een vaktijdschrift
## '''Wetenschappelijke teksten''' - zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]]
## [[Schrijven/Beleidsnota|Beleidsnota]] - Oplossingen voor een probleem
##Op de grens van informatie en reclame:
###[[Schrijven/Website|Website]] - Verzameling samenhangende webpagina's, te raadplegen via internet
###[[Schrijven/Blog|Blog]] - Persoonlijke tekst op een website waarop regelmatig een nieuwe verschijnt
###[[Schrijven/Folder|Folder]] - Vouwblad met informatie of reclame/propaganda
###[[Schrijven/Persbericht|Persbericht]] - Nieuws over een product of organisatie verspreiden
# [[Schrijven/Argumenteren|Argumenteren]] - Een opinie onderbouwen en/of aanzetten tot actie
##[[Schrijven/Recensies|Recensies]] - Hoe een duidelijke beoordeling te schrijven
##[[Schrijven/Betogen|Betogen]] - Stellingen, argumenten, tegenargumenten en ontkrachtingen
###[[Schrijven/Opinieartikel|Opinieartikel]]
###[[Schrijven/Column|Column]]
###[[Schrijven/Essay|Essay]]
##[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]] - Iedereen van je mening overtuigen ; incl. advertorials
#[[Schrijven/Brieven|Brieven]] - Persoonlijke en zakelijke brieven, incl. [[E-mailen|e-mail]]
#[[Schrijven/Toespraken|Toespraken]] - Van feestredes tot presentaties
#[[Schrijven/Fictie|Fictie]] - Het boeiend opschrijven van verhalen - zie vooralsnog het deel '''Fictie''' in het Wikibook [[Nederlands]]

{{Fase|2}}
{{Boek}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>jub3apc406xe6oscrbsldw64nc4np0l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429920</id>
      <parentid>429919</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <origin>429920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="ktcdxzvl48zwzpgzcbw7iqlztvz5nkz" xml:space="preserve">{{Bi}}
==Inleiding==
[[Afbeelding:Hilde Kaehler-Timm, 2014, ©Kaehler-Timm.JPG|border|right|250px|Schrijfster aan het werk]]
Brieven, instructies, wetenschappelijke artikelen, betogen, recensies, nieuws&amp;shy;berichten, advertenties, verslagen, boeken. Allemaal worden ze geschreven. Het is niet altijd even gemakkelijk om de juiste opbouw van een tekst te maken, de juiste woorden te kiezen of subtiel een onderwerp aan te snijden. Maar het is wel erg handig om een tekst te kunnen schrijven die jouw doel kan bereiken. Denk maar aan een sollicitatiebrief, een kookinstructie voor uw zoon of dochter als u pas laat thuis komt of een klacht indienen. In dit boek wordt de structuur van een aantal tekstsoorten uitgelegd. Er wordt verteld waar een tekst mee moet beginnen, hoe je een onderwerp kunt uitwerken, waaraan een afsluiting moet voldoen, en meer.

De eerste drie hoofdstukken gelden voor alle soorten schriftelijke communicatie. Daarna volgen hoofdstukken gericht op specifieke teksten.

Dit boek is geschreven met als instapniveau {{Wp|Havo|havo-5}}. Dat betekent ook dat er hier wordt uitgegaan dat basisprincipes (spelling, grammatica, interpunctie) en basiselementen (woord, zin, alinea, paragraaf, hoofdstuk) van schrijven bekende stof zijn. Wie die regels nog eens wil nalezen: zie het Wikbook [[Nederlands]]. 

== Inhoudsopgave ==
#[[Schrijven/Teksten|Voorbereidingen]] - schrijfdoelen, doelgroep en opbouw
#[[Schrijven/Schrijfproces|Schrijfproces]] - Van begin tot eind
#[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]] - Citeren, referenties, literatuurlijst
#[[Schrijven/Informatieve teksten|Informatieve teksten]] - Informeren of instrueren
##[[Schrijven/Instructies|Instructies]] - Een handleiding schrijven die voor iedereen duidelijk is
##[[Schrijven/Artikelen|Artikelen]] - Informatieve teksten in o.a. kranten en tijdschriften, van nieuwsbericht tot artikel in een vaktijdschrift
## '''Wetenschappelijke teksten''' - zie het Wikibook [[Van Idee tot Publicatie]]
## [[Schrijven/Beleidsnota|Beleidsnota]] - Oplossingen voor een probleem
##Op de grens van informatie en reclame:
###[[Schrijven/Website|Website]] - Verzameling samenhangende webpagina's, te raadplegen via internet
###[[Schrijven/Blog|Blog]] - Persoonlijke tekst op een website waarop regelmatig een nieuwe verschijnt
###[[Schrijven/Folder|Folder]] - Vouwblad met informatie of reclame/propaganda
###[[Schrijven/Persbericht|Persbericht]] - Nieuws over een product of organisatie verspreiden
# [[Schrijven/Argumenteren|Argumenteren]] - Een opinie onderbouwen en/of aanzetten tot actie
##[[Schrijven/Recensies|Recensies]] - Hoe een duidelijke beoordeling te schrijven
##[[Schrijven/Betogen|Betogen]] - Stellingen, argumenten, tegenargumenten en ontkrachtingen
###[[Schrijven/Opinieartikel|Opinieartikel]]
###[[Schrijven/Column|Column]]
###[[Schrijven/Essay|Essay]]
##[[Schrijven/Advertenties|Advertenties]] - Iedereen van je mening overtuigen ; incl. advertorials
#[[Schrijven/Brieven|Brieven]] - Persoonlijke en zakelijke brieven, incl. [[E-mailen|e-mail]]
#[[Schrijven/Toespraken|Toespraken]] - Van feestredes tot presentaties
#[[Schrijven/Fictie|Fictie]] - Het boeiend opschrijven van verhalen - zie vooralsnog het deel '''Fictie''' in het Wikibook [[Nederlands]]

{{Fase|2}}
{{Boek}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>ktcdxzvl48zwzpgzcbw7iqlztvz5nkz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Lezen/Lezen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37822</id>
    <revision>
      <id>429926</id>
      <parentid>429793</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:58:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Indeling</comment>
      <origin>429926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6812" sha1="hbtgku69hsgj3o28cmamgql2prxkjal" xml:space="preserve">{{Index Nederlands}}
{{TOC rechts}}

Ga terug naar [[Nederlands/Nederlands voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Nederlands voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]] 

== Het onderwerp van een tekst ==
Een tekst gaat altijd ergens over. Dat noem je het onderwerp van een tekst. Om het onderwerp te vinden, lees je de tekst oriënterend.

Zo vind je het onderwerp van een tekst:
# Bekijk de tekst, kijk..
#* naar de titel;
#* naar de foto's en plaatjes bij de tekst;
#* naar de tussenkopjes in de tekst;
#* of er woorden anders gedrukt zijn (vet, schuin, groot of gekleurd);
# Lees de eerste zinnen van de tekst.
# Geef antwoord op de vraag: waarover gaat de hele tekst? 

== Indeling van een tekst ==
Een tekst bestaat uit verschillende onderdelen:

=== Hoofdstukken ===
Een hoofstuk is een afgebakend onderdeel van een langere tekst, zoals een boek. Elk hoofdstuk begint op een nieuwe bladzijde. Bovenaan die nieuwe bladzijde staat de titel van het hoofdstuk, in grote, vette letters, zodat het onderwerp goed opvalt. In de inhoudsopgave van een boek staan alle hoofdstukken, in de juiste volgorde, met vaak ook het paginanummer waarop ze beginnen. Zo kun je ze gemakkelijk terugvinden. Zo'n inhoudsopgave met hoofdstukken geeft je ook al een goed idee waar het boek over gaat.

=== Paragrafen ===
Hoofdstukken en andere teksten kunnen weer onderverdeeld zijn in kleinere stukken, die we paragrafen noemen. Zij hebben een kopje: een vetgedrukte tekst met het onderwerp van de paragraaf, net boven de eerste alinea van de paragraaf. Paragrafen komen vooral voor in studieboeken, leerboeken en tijdschriftartikelen. In romans komen ze zelden voor. Als je snel die kopjes leest, kun je een goed idee krijgen waar het hoofdstuk of artikel over gaat.

=== Alinea's ===
Paragrafen bestaan meestal uit verschillende alinea's. Een alinea is een stukje tekst met zinnen die bij elkaar horen. 
* Een nieuwe alinea begint altijd op een nieuwe regel.
* Soms springt de eerste regel van een nieuwe alinea een beetje in.
* Soms is er tussen twee alinea's een witregel.

Elke alinea gaat over een deel van het (hoofd)onderwerp. De belangrijkste informatie staat vaak in de eerste zin van een alinea. Door de tekst globaal te lezen kun je snel de belangrijkste informatie uit een tekst halen. Je leest dan alleen de eerste en laatste zin van een alinea.

=== Zinnen ===
Een zin is een verzameling woorden die in de juiste volgorde een complete en begrijpelijke tekst opleveren. Kenmerken:
* Een zin begint met een hoofdletter en eindigt met een punt (.), vraagteken (?) of uitroepteken(!). Een zin met een vraagteken noemen we een vraag.
* Veel zinnen hebben minimaal een onderwerp en een werkwoord, zoals in: ''De kat zit.'' Hier is &quot;de kat&quot; onderwerp en &quot;zit&quot; het werkwoord. 
* Een zin kan kort (&quot;Brand!&quot;) of lang zijn. Lange zinnen hebben veel meer soorten woorden dan alleen een onderwerp en een werkwoord. Lange zinnen zijn moeilijker te begrijpen dan korte.

== Leerdoelen ==

== Vaardigheden ==

=== Technisch lezen ===
: &amp;#x25a2; Ik kan letters van het alfabet lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan woorden lezen.
:: &amp;#x25a2; Ik kan klankzuivere woorden lezen (km, mk en mkm).
::: &amp;#x25a2; Ik kan km woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mk woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mkm woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mmkm woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mkmm woorden lezen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan mmkmm woorden lezen.
:: &amp;#x25a2; Ik kan korte woorden met afwijkende spellingpatronen lezen.
:: &amp;#x25a2; Ik kan leenwoorden herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan leestekens herkennen.
:: &amp;#x25a2; Ik kan veelgebruikte leestekens herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan punt en komma herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan uitroepteken en vraagteken herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan dubbele punt en puntkomma herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan een trema herkennen.
::: &amp;#x25a2; Ik kan aanhalingstekens herkennen.

=== Oriënteren ===
: &amp;#x25a2; Ik kan verschillende soorten teksten herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan herkennen om wat voor tekst het gaat.
: &amp;#x25a2; Ik kan alinea's herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan erachter komen waar een alinea over gaat.
: &amp;#x25a2; Ik kan inleiding, middenstuk en slot in teksten aanwijzen.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen waarom er afbeeldingen bij een tekst staat.
: &amp;#x25a2; Ik kan informatie uit afbeeldingen halen.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat globaal lezen is.
: &amp;#x25a2; Ik kan globaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat precies lezen is.
: &amp;#x25a2; Ik kan precies lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat studerend lezen is.
: &amp;#x25a2; Ik kan studerend lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan dingen opzoeken in teksten.
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat zoekend lezen is.
: &amp;#x25a2; Ik kan zoekend lezen.

=== Voorbereiden ===

=== Uitvoeren ===
: &amp;#x25a2; Ik kan technisch lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan teksten in lesmateriaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan vragen in lesmateriaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan opgaven in lesmateriaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan instructies in lesmateriaal lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan reclametekst lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan informatiefolders lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan nieuwsberichten lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan artikelen in kranten lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan artikelen in tijdschriften lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan brieven van officiële instanties (met formele taal) lezen.
: &amp;#x25a2; Ik kan brochures van officiële instanties (met formele taal) lezen.

=== Reflecteren ===

=== Onderwerp en deelonderwerpen ===
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat het onderwerp van een tekst is.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan het onderwerp van een tekst vinden.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan uitleggen wat deelonderwerpen van een tekst zijn.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan deelonderwerpen van een tekst vinden.&lt;br&gt;

=== Hoofd- en bijzaken ===
: &amp;#x25a2; Ik kan de kernzin van een alinea vinden.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan hoofdzaken en bijzaken herkennen.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan de hoofdzaken van een tekst kort samenvatten.&lt;br&gt;

=== Voorbeelden, opsommingen en volgorde van tijd ===
: &amp;#x25a2; Ik kan voorbeelden in een tekst herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan opsommingen in een tekst herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan volgorde van tijd in een tekst herkennen.
: &amp;#x25a2; Ik kan signaalwoorden in een tekst herkennen.

=== Feiten, meningen en argumenten ===
: &amp;#x25a2; Ik kan feiten in een tekst herkennen
: &amp;#x25a2; Ik kan meningen in een tekst herkennen
: &amp;#x25a2; Ik kan argumenten in een tekst herkennen

=== Vergelijkingen, tegenstellingen en redenen ===
: &amp;#x25a2; Ik kan met behulp van signaalwoorden vergelijkingen in een tekst herkennen&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan met behulp van signaalwoorden tegenstellingen in een tekst herkennen&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan met behulp van signaalwoorden redenen in een tekst herkennen&lt;br&gt;

=== Doelgroep/publiek ===
: &amp;#x25a2; Ik kan het doel van een tekst herkennen.&lt;br&gt;
: &amp;#x25a2; Ik kan erachter komen voor welk publiek een tekst geschreven is.&lt;br&gt;
{{Sub}}</text>
      <sha1>hbtgku69hsgj3o28cmamgql2prxkjal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Nederlands voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37826</id>
    <revision>
      <id>429884</id>
      <parentid>429848</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:41:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Grammatica */ Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs</comment>
      <origin>429884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4680" sha1="35jxipnehma3mo6gnxiwljranaxdlt2" xml:space="preserve">{{TOC rechts}}

Ga naar: [[Nederlands/Lezen/Lezen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Lezen]]
| [[Nederlands/Schrijven/Schrijven voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Schrijven]]
| [[Nederlands/Woordenschat/Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Woordenschat]]
| [[Nederlands/Grammatica/Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Grammatica]]
| [[Nederlands/Spelling/Spelling voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Spelling]]

== Lezen ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht leesvaardigheid
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Onderwerp, hoofdzaken en bijzaken || Het onderwerp en deelonderwerpen van een tekst vinden. Hoofdzaken en bijzaken uit een tekst halen. 
|-
| 2 || Tekstopbouw  || Inleiding, middenstuk, slot en alinea's herkennen. Kernzinnen vinden en zoekend lezen. 
|-
| 3 || Voorbeeld, opsomming en volgorde van tijd || Voorbeelden opsommingen en volgorde van tijd herkennen in een tekst.
|-
| 4 ||Feiten, meningen en argumenten || Het verschil tussen feiten en meningen herkennen in een tekst en een mening beargumenteren.
|-
| 5 || Vergelijking, tegenstelling en reden || Vergelijkingen, tegenstellingen en redenen herkennen in een tekst.
|-
| 6 || Tekst en publiek || Het doel van een tekst en doelgroep herkennen. Het gebruik van beelden toelichten.
|}

== Schrijven ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht schrijfvaardigheid
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Schrijven en controleren || Begrijpelijk schrijven en een tekst nakijken.
|-
| 2 || Soorten teksten || Een nieuwsbericht, instructie en beoordeling schrijven.
|-
| 5 || Voor publiek schrijven || Goed leesbare teksten schrijven. Een mening geven en onderbouwen. Signaalwoorden gebruiken.
|-
| 3 || Interviewen || Een interview afnemen en uitwerken.
|-
| 4 || E-mailen || Vragen stellen per e-mail en een beleefde email schrijven. 
|-
| 6 || Presenteren || Een presentatie maken en flyer maken op de PC. Een advertentie plaatsen.  
|}

== Woordenschat ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht woordenschat
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Woordbetekenissen || Woordbetekenissen vinden in een woordenboek of op internet.
|-
| 2 || Woordraadstrategieën I || Een synoniem, omschrijving, voorbeeld en tegenstelling herkennen.
|-
| 3 || Woordraadstrategieën II || Bekende woorddelen en samenstellingen herkennen. 
|-
| 4 || Voor- en achtervoegsels en afkortingen || De betekenis van veel voorkomende voor- en achtervoegsels herkennen. De betekenis van veel voorkomende afkortingen herkennen.
|-
| 5 || Woordkennis I || De betekenis van 1000 woorden uit het dagelijks (algemeen) taalgebruik herkennen.
|-
| 6 || Woordkennis II  || De betekenis van 100 woorden uit het cognitief (academisch) taalgebruik herkennen.
|}

=== Details ===
* [[Nederlands/Woordenschat/Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

== Grammatica ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht grammatica
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Redekundig ontleden I || De persoonsvorm, het onderwerp en gezegde benoemen. De zinsdeelproef gebruiken. 
|-
| 2 || Redekundig ontleden II || Lijdend voorwerp en meewerkend voorwerp in een zin vinden.
|-
| 3 || Redekundig ontleden III || Bijwoordelijke bepalingen in een zin vinden.
|-
| 4 || Taalkundig ontleden I || Lidwoorden, zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden en werkwoorden herkennen.
|-
| 5 || Taalkundig ontleden II || Aanwijzend, vragend, persoonlijk en bezittelijk voornaamwoord herkennen.
|-
| 6 || Taalkundig ontleden III || Voorzetsel en telwoord herkennen.
|}

=== Details ===
* [[Nederlands/Grammatica/Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

== Spelling ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht spelling
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || style=&quot;width: 20%;&quot; | Basisregels || Hoofdletters en leestekens gebruiken. Bepalen of de laatste letter een -d of -t is. Bijvoeglijke naamwoorden spellen.  
|-
| 2 || Meervoud || Meervouden op -en en -ën en -n spellen. Meervouden op -s en 's spellen. Het meervoud van woorden die eindigen op -ie of -ee spellen.
|-
| 3 || Werkwoordspelling I || De stam, het infinitief en voltooid deelwoord herkennen.
|-
| 4 || Werkwoordspelling II || Werkwoorden in de tegenwoordige en verleden tijd spellen. Het schema voor de werkwoordspelling gebruiken. 
|-
| 5 || Leestekens || Komma's dubbele punten en aanhalingstekens gebruiken. Een citaat weergeven.
|-
| 6 || Afkortingen || Afkortingen schrijven in combinatie met andere woorden.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>35jxipnehma3mo6gnxiwljranaxdlt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429885</id>
      <parentid>429884</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Schrijven */ Schrijven voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs</comment>
      <origin>429885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4838" sha1="my7y4hc2zhlphg4jn02wmcqwshv784j" xml:space="preserve">{{TOC rechts}}

Ga naar: [[Nederlands/Lezen/Lezen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Lezen]]
| [[Nederlands/Schrijven/Schrijven voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Schrijven]]
| [[Nederlands/Woordenschat/Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Woordenschat]]
| [[Nederlands/Grammatica/Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Grammatica]]
| [[Nederlands/Spelling/Spelling voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Spelling]]

== Lezen ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht leesvaardigheid
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Onderwerp, hoofdzaken en bijzaken || Het onderwerp en deelonderwerpen van een tekst vinden. Hoofdzaken en bijzaken uit een tekst halen. 
|-
| 2 || Tekstopbouw  || Inleiding, middenstuk, slot en alinea's herkennen. Kernzinnen vinden en zoekend lezen. 
|-
| 3 || Voorbeeld, opsomming en volgorde van tijd || Voorbeelden opsommingen en volgorde van tijd herkennen in een tekst.
|-
| 4 ||Feiten, meningen en argumenten || Het verschil tussen feiten en meningen herkennen in een tekst en een mening beargumenteren.
|-
| 5 || Vergelijking, tegenstelling en reden || Vergelijkingen, tegenstellingen en redenen herkennen in een tekst.
|-
| 6 || Tekst en publiek || Het doel van een tekst en doelgroep herkennen. Het gebruik van beelden toelichten.
|}

== Schrijven ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht schrijfvaardigheid
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Schrijven en controleren || Begrijpelijk schrijven en een tekst nakijken.
|-
| 2 || Soorten teksten || Een nieuwsbericht, instructie en beoordeling schrijven.
|-
| 5 || Voor publiek schrijven || Goed leesbare teksten schrijven. Een mening geven en onderbouwen. Signaalwoorden gebruiken.
|-
| 3 || Interviewen || Een interview afnemen en uitwerken.
|-
| 4 || E-mailen || Vragen stellen per e-mail en een beleefde email schrijven. 
|-
| 6 || Presenteren || Een presentatie maken en flyer maken op de PC. Een advertentie plaatsen.  
|}

=== Details ===
* [[Nederlands/Schrijven/Schrijven voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Schrijven voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

== Woordenschat ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht woordenschat
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Woordbetekenissen || Woordbetekenissen vinden in een woordenboek of op internet.
|-
| 2 || Woordraadstrategieën I || Een synoniem, omschrijving, voorbeeld en tegenstelling herkennen.
|-
| 3 || Woordraadstrategieën II || Bekende woorddelen en samenstellingen herkennen. 
|-
| 4 || Voor- en achtervoegsels en afkortingen || De betekenis van veel voorkomende voor- en achtervoegsels herkennen. De betekenis van veel voorkomende afkortingen herkennen.
|-
| 5 || Woordkennis I || De betekenis van 1000 woorden uit het dagelijks (algemeen) taalgebruik herkennen.
|-
| 6 || Woordkennis II  || De betekenis van 100 woorden uit het cognitief (academisch) taalgebruik herkennen.
|}

=== Details ===
* [[Nederlands/Woordenschat/Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

== Grammatica ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht grammatica
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Redekundig ontleden I || De persoonsvorm, het onderwerp en gezegde benoemen. De zinsdeelproef gebruiken. 
|-
| 2 || Redekundig ontleden II || Lijdend voorwerp en meewerkend voorwerp in een zin vinden.
|-
| 3 || Redekundig ontleden III || Bijwoordelijke bepalingen in een zin vinden.
|-
| 4 || Taalkundig ontleden I || Lidwoorden, zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden en werkwoorden herkennen.
|-
| 5 || Taalkundig ontleden II || Aanwijzend, vragend, persoonlijk en bezittelijk voornaamwoord herkennen.
|-
| 6 || Taalkundig ontleden III || Voorzetsel en telwoord herkennen.
|}

=== Details ===
* [[Nederlands/Grammatica/Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

== Spelling ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht spelling
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || style=&quot;width: 20%;&quot; | Basisregels || Hoofdletters en leestekens gebruiken. Bepalen of de laatste letter een -d of -t is. Bijvoeglijke naamwoorden spellen.  
|-
| 2 || Meervoud || Meervouden op -en en -ën en -n spellen. Meervouden op -s en 's spellen. Het meervoud van woorden die eindigen op -ie of -ee spellen.
|-
| 3 || Werkwoordspelling I || De stam, het infinitief en voltooid deelwoord herkennen.
|-
| 4 || Werkwoordspelling II || Werkwoorden in de tegenwoordige en verleden tijd spellen. Het schema voor de werkwoordspelling gebruiken. 
|-
| 5 || Leestekens || Komma's dubbele punten en aanhalingstekens gebruiken. Een citaat weergeven.
|-
| 6 || Afkortingen || Afkortingen schrijven in combinatie met andere woorden.
|}
{{Sub}}</text>
      <sha1>my7y4hc2zhlphg4jn02wmcqwshv784j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429886</id>
      <parentid>429885</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Spelling */ Spelling voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs</comment>
      <origin>429886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4993" sha1="0nmwsml7ov4dabebetsmn1wsbpp2xqn" xml:space="preserve">{{TOC rechts}}

Ga naar: [[Nederlands/Lezen/Lezen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Lezen]]
| [[Nederlands/Schrijven/Schrijven voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Schrijven]]
| [[Nederlands/Woordenschat/Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Woordenschat]]
| [[Nederlands/Grammatica/Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Grammatica]]
| [[Nederlands/Spelling/Spelling voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Spelling]]

== Lezen ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht leesvaardigheid
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Onderwerp, hoofdzaken en bijzaken || Het onderwerp en deelonderwerpen van een tekst vinden. Hoofdzaken en bijzaken uit een tekst halen. 
|-
| 2 || Tekstopbouw  || Inleiding, middenstuk, slot en alinea's herkennen. Kernzinnen vinden en zoekend lezen. 
|-
| 3 || Voorbeeld, opsomming en volgorde van tijd || Voorbeelden opsommingen en volgorde van tijd herkennen in een tekst.
|-
| 4 ||Feiten, meningen en argumenten || Het verschil tussen feiten en meningen herkennen in een tekst en een mening beargumenteren.
|-
| 5 || Vergelijking, tegenstelling en reden || Vergelijkingen, tegenstellingen en redenen herkennen in een tekst.
|-
| 6 || Tekst en publiek || Het doel van een tekst en doelgroep herkennen. Het gebruik van beelden toelichten.
|}

== Schrijven ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht schrijfvaardigheid
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Schrijven en controleren || Begrijpelijk schrijven en een tekst nakijken.
|-
| 2 || Soorten teksten || Een nieuwsbericht, instructie en beoordeling schrijven.
|-
| 5 || Voor publiek schrijven || Goed leesbare teksten schrijven. Een mening geven en onderbouwen. Signaalwoorden gebruiken.
|-
| 3 || Interviewen || Een interview afnemen en uitwerken.
|-
| 4 || E-mailen || Vragen stellen per e-mail en een beleefde email schrijven. 
|-
| 6 || Presenteren || Een presentatie maken en flyer maken op de PC. Een advertentie plaatsen.  
|}

=== Details ===
* [[Nederlands/Schrijven/Schrijven voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Schrijven voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

== Woordenschat ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht woordenschat
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Woordbetekenissen || Woordbetekenissen vinden in een woordenboek of op internet.
|-
| 2 || Woordraadstrategieën I || Een synoniem, omschrijving, voorbeeld en tegenstelling herkennen.
|-
| 3 || Woordraadstrategieën II || Bekende woorddelen en samenstellingen herkennen. 
|-
| 4 || Voor- en achtervoegsels en afkortingen || De betekenis van veel voorkomende voor- en achtervoegsels herkennen. De betekenis van veel voorkomende afkortingen herkennen.
|-
| 5 || Woordkennis I || De betekenis van 1000 woorden uit het dagelijks (algemeen) taalgebruik herkennen.
|-
| 6 || Woordkennis II  || De betekenis van 100 woorden uit het cognitief (academisch) taalgebruik herkennen.
|}

=== Details ===
* [[Nederlands/Woordenschat/Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Woordenschat voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

== Grammatica ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht grammatica
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || Redekundig ontleden I || De persoonsvorm, het onderwerp en gezegde benoemen. De zinsdeelproef gebruiken. 
|-
| 2 || Redekundig ontleden II || Lijdend voorwerp en meewerkend voorwerp in een zin vinden.
|-
| 3 || Redekundig ontleden III || Bijwoordelijke bepalingen in een zin vinden.
|-
| 4 || Taalkundig ontleden I || Lidwoorden, zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden en werkwoorden herkennen.
|-
| 5 || Taalkundig ontleden II || Aanwijzend, vragend, persoonlijk en bezittelijk voornaamwoord herkennen.
|-
| 6 || Taalkundig ontleden III || Voorzetsel en telwoord herkennen.
|}

=== Details ===
* [[Nederlands/Grammatica/Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Grammatica voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

== Spelling ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 80%
|+ overzicht spelling
! # !! onderdeel !! inhoud
|-
| 1 || style=&quot;width: 20%;&quot; | Basisregels || Hoofdletters en leestekens gebruiken. Bepalen of de laatste letter een -d of -t is. Bijvoeglijke naamwoorden spellen.  
|-
| 2 || Meervoud || Meervouden op -en en -ën en -n spellen. Meervouden op -s en 's spellen. Het meervoud van woorden die eindigen op -ie of -ee spellen.
|-
| 3 || Werkwoordspelling I || De stam, het infinitief en voltooid deelwoord herkennen.
|-
| 4 || Werkwoordspelling II || Werkwoorden in de tegenwoordige en verleden tijd spellen. Het schema voor de werkwoordspelling gebruiken. 
|-
| 5 || Leestekens || Komma's dubbele punten en aanhalingstekens gebruiken. Een citaat weergeven.
|-
| 6 || Afkortingen || Afkortingen schrijven in combinatie met andere woorden.
|}

=== Details===
* [[Nederlands/Spelling/Spelling voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs|Spelling voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs]]

{{Sub}}</text>
      <sha1>0nmwsml7ov4dabebetsmn1wsbpp2xqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Huishouden/Financiën</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43669</id>
    <revision>
      <id>429897</id>
      <parentid>427382</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T05:45:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rekeningen niet (op tijd) betalen */ Aanvullingen</comment>
      <origin>429897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42256" sha1="8iburn7vmkohvf2gn9jw7anjst1wuzd" xml:space="preserve">{{Index Huishouden}}
[[Bestand:Czech Wallet.jpg|400px|Czech Wallet]]&lt;br&gt;

In veel huishoudens zullen er (veel) meer wensen zijn dan er geld is. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Een belangrijk aspect van huishouden is daarom verantwoord omgaan met geld: wat koop je wel en wat niet, welke wensen gaan in de ijskast of worden juist wel vervuld. Om verantwoord met geld te kunnen omgaan, is er een financiële administratie nodig (meten is immers weten), moeten budgetten worden opgesteld, kosten en baten in evenwicht gehouden en gespaard worden.

'''Een woord vooraf'''&lt;br&gt;
Hier worden géén adviezen verstrekt over fondsen om in te beleggen, welke banken betrouwbaar genoeg zijn om je spaargeld aan toe te vertrouwen en andere risicovolle financiële zaken. Hiervoor kunt u het beste zelf enige research doen (vertrouw niet al te veel op influencers!) en/of bespreken met een betrouwbare financieel adviseur (zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/pensioen/financieel-adviseur/ NIBUD] en [https://www.afm.nl/nl-nl/consumenten/themas/financieel-advies/adviestraject ''Adviestraject'' door AFM] voor enkele aanwijzingen daarvoor). Wel worden hier enkele waarschuwingen vermeld voor financiële producten waarmee het voor veel mensen slecht is afgelopen. 

NB De meeste regels die hier zijn vermeld, gelden alleen voor Nederland. Voor België, Suriname en de andere landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden kunnen andere wetten en regels gelden.

== Administratie ==
'''Meten is weten'''. Om de financiën van een huishouden goed te kunnen beheren is het nodig om precies te weten:
* Hoeveel er is uitgegeven in een periode (bijvoorbeeld maand of jaar).
* Waaraan het geld precies is uitgegeven.
* Welke inkomsten er zijn.
Daarvoor wordt een administratie ingericht. 

Voor een administratie zijn de volgende hulpmiddelen nodig:
* Een bureau met lades en een goed zittende stoel. Daarnaast een of meer kasten voor het opbergen van rekeningen, bankafschriften en andere financiële zaken. 
* ''Opbergsysteem'': Documenten kunnen worden opgeborgen in ordners, multomappen met tabbladen en/of hangmappen in een bureaulade. Bedenk een systeem waardoor je snel een document kunt terugvinden. Dat kan alfabetisch op naam van de leverancier zijn, maar ook op onderwerp of datum, of een combinatie (eerst op onderwerp, daarbinnen alfabetisch en op datum). Wie vooral een digitale administratie heeft, heeft ook &quot;mappen&quot; nodig voor het bewaren van documenten, maar dan digitale, bij voorkeur op de eigen pc of laptop, met regelmatig back-ups. Voor particulieren wordt aanbevolen om de administratie voor de belastingdienst minimaal 5 jaar te bewaren, voor bedrijven gelden langere termijnen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/inkomstenbelasting/vraag-en-antwoord/hoe-lang-moet-ik-mijn-financiele-administratie-bewaren Hoe lang administratie bewaren]. Bewaar salarisstroken langer, bijvoorbeeld voor het geval er later gedoe komt over pensioenaanspraken. Print salarisstroken elke maand uit (op papier of digitaal) en bewaar ze in uw eigen administratie, want als u uit dienst gaat, heeft u er misschien geen toegang meer toe. Bewaar echt belangrijke documenten bij voorkeur in een brandvrije kluis, maak er kopieën van en houd die onder handbereik. Bijvoorbeeld diploma's, verzekeringspapieren, koopakte van het huis of het huurcontract, een setje foto's van uw dierbaren en/of fotonegatieven, backups van de computer. 
* Kantoorartikelen, waaronder een rekenmachine (al dan niet digitaal), {{Wp|Nietapparaat|nietmachine}} en een {{Wp|Perforator|perforator}}.
* Een &quot;systeem&quot;, op papier of digitaal, waarmee de administratie gevoerd wordt. Dit wordt hieronder besproken.

=== Huishoudboek ===
[[Bestand:Kasboek van Anna Bernardine Baelde-Delprat, objectnr 36013(2).JPG|thumb|350px|Voorbeeld van een kasboek met kolommen voor datums, omschrijving en bedragen]]
In een huishoudboek worden alle uitgaven en inkomsten bijgehouden. Hierdoor weet u waar het geld naartoe is gegaan. Per onderwerp zijn er steeds drie kolommen: voor datums, omschrijvingen en bedragen. 

Voor elk onderwerp wordt een categorie gemaakt, bijvoorbeeld: Inkomsten (salaris, winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente), Huisvesting (hypotheek/huur, energie, water, gemeentebelastingen, huishoudelijke artikelen, tuin), Voeding, Verzekeringen, Gezondheid (incl. eigen bijdrage, apotheek, tandarts), Kleding, Rijksbelastingen (inkomstenbelasting, vermogensbelasting), Kantoorartikelen (incl. kosten voor PC en printer), Telefoon, internet en TV, Contributies, Vervoer/Reizen, Cadeaus, Uitjes &amp; uitgaan, Correspondentie, Hobby's, Vakanties, Aflossingen, Grote uitgaven (incidentele uitgaven zoals aan nieuwe meubels, huishoudelijke apparaten, TV), Bankzaken (bankkosten, betaalde rente excl. hypotheek), Zakgeld kinderen en Onvoorziene uitgaven. Bepaal zelf welke categorieën voor u van belang zijn, waaraan binnen jullie huishouden geld wordt besteed. Wellicht kunnen enkele onderwerpen worden samengevoegd zodat er minder categorieën ontstaan. Als u met meerdere personen een huishouden  vormt, kan er voor gekozen worden om per (volwassen) persoon een eigen administratie te voeren, en een voor het gezamenlijke huishouden. Persoonlijke uitgaven, zoals kleding, uitjes, mobiele telefoon, contributies, vervoer en hobby's, blijven dan gescheiden van huishoudelijke uitgaven. 

Houd per categorie bij wat er uitgegeven is. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-kasboek-maken/ ''Stappenplan kasboek'' van NIBUD] voor een methode. Dat kan op papier of digitaal. Als u handig bent met Excel of een soortgelijk spreadsheet-programma, dan kan het digitaal. Of u kunt een digitaal huishoudboekje kiezen, vaak kan dat via uw bank, zie [https://www.wijzeringeldzaken.nl/huishoudboekjes/ ''Huishoudboekjes'' van Wijzeringeldzaken]. Maar met een multoband of ordner, tabbladen, multobladen met lijntjes en een rekenmachine kan het ook. 

Hoe dan ook: Bewaar kassabonnetjes, facturen/rekeningen en andere betalingsbewijzen en registreer die steeds in de juiste categorie, doe dat ook met alle posten (= een bedrag met omschrijving) op bankafschriften. Sommigen registreren ook op bankafschriften of pin-betalingen zijn afgeschreven. Zo kunt u ook goed controleren of er niet ten onrechte bedragen van uw bankrekening zijn afgeschreven. 

Kassabonnetjes van producten die geen lang leven zijn beschoren, zoals voedsel, toiletartikelen, schoonmaakmiddelen en de kapper, kunnen na registratie worden weggegooid. Betaalbewijzen van producten die langer worden gebruikt, zoals kleding, huisraad en een fiets, worden langer bewaard: als bewijzen voor garantie en voor de verzekering (bijvoorbeeld als de goederen gestolen worden of tijdens een brand onbruikbaar worden). Ook van uitgaven die u als aftrekpost op uw belastingaangifte wilt vermelden, zijn harde bewijzen nodig.

Maak per maand of aan het eind van het jaar het hele huishoudboek op: tel alle bedragen per categorie bij elkaar op en maak een overzicht met alle categorieën en de uitgegeven totaal-bedragen. Als u vorig jaar een budget hebt opgesteld, kunt u nu vergelijken of de werkelijkheid en het budget min of meer overeenkomen. Vraag u af hoe de verschillen zijn ontstaan en of er voor volgend jaar lessen uit zijn te trekken.

=== Kasboek ===
Daarnaast is het handig om een kasboek bij te houden. Hierin worden uitgaven vermeld die contant, met munten en bankbiljetten, zijn gedaan, en wat er bij gekomen is (bijvoorbeeld gepind bedrag bij geldautomaat; vraag ook hiervan steeds een bon). Deze uitgaven moeten ook in het huishoudboek worden geregistreerd. Gepinde bedragen bij de geldautomaat moeten wel worden geregistreerd in het kasboek, maar niet in het huishoudboek, omdat dat geen inkomsten zijn; het is alleen een andere verschijningsvorm: bankbiljetten in plaats van geld op je bankrekening. Andere contante inkomsten, zoals verjaardagsgeld en teruggaves van teveel betaalde bedragen aan de kassa, worden zowel in het kasboek als in het huishoudboek geregistreerd.&lt;br&gt;
De belangrijkste functie van een kasboek in een consumentenhuishouding is dat periodiek (bijvoorbeeld wekelijks of maandelijks) gecontroleerd wordt of het bedrag in de portemonnee nog hetzelfde is als het op papier zou moeten zijn. Als dat niet zo is, kan misschien nog achterhaald worden waar dat aan ligt. Anders moet het in het huishoudboek geregistreerd worden als kastekort (als het bedrag in de portemonnee lager is dan in het kasboek) of kasoverschot.

=== Bankafschriften ===
Bankafschriften maken een integraal onderdeel uit van de administratie. 
* Tip: Maak regelmatig een papieren of digitale print -of neem een abonnement op de maandelijkse afschriften van uw bank- van elke bankrekening met daarop de inkomsten en uitgaven van de afgelopen periode, bijvoorbeeld een maand. Bewaar die in huis, op papier of digitaal op een pc of andere {{Wp|Gegevensdrager|gegevensdrager}}. Dan kunt u toch nog zaken nakijken, ook als uw rekening is opgezegd of anderszins digitaal onbereikbaar is. Ze kunnen zelfs nodig zijn als bewijs, bijvoorbeeld als er problemen bij de bank zijn, zoals (dreigend) faillissement.

== Budgetteren ==
[[Bestand:Calculator-385506 1280.jpg|thumb|Financiële planning]]
Een budget of begroting geeft aan wat er de komende periode (bijvoorbeeld een maand of jaar) aan uitgaven te verwachten zijn en/of maximaal te besteden is. Om een budget te maken is informatie nodig over inkomsten en noodzakelijke en gewenste uitgaven. Voor sommige posten staan die vast, andere moeten geschat worden en hangen ook af van prijsontwikkelingen/inflatie. In het algemeen is het verstandig om voorzichtig te budgetteren: schat voor uitgaven liever iets hogere bedragen in en voor inkomsten juist iets lagere. Dan komt u minder snel voor nare verrassingen te staan. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-jaarbegroting-maken/ ''Stappenplan jaarbegroting maken'' van NIBUD] voor een methode op maandbasis. Als u het afgelopen jaar (of maand) al een huishoudboek hebt bijgehouden, kunnen de bedragen daarin als basis dienen, die aan de situatie van volgend jaar (maand) worden aangepast.
# Begin met de '''inkomsten''' te schatten: netto-salaris (incl. vakantiegeld, 13e maand en bonussen), winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente, dividenden en overige inkomsten (zoals alimentatie en ontvangen kostgeld). 
# Maak dan per '''kosten'''categorie een budget. Schat in hoeveel u volgend jaar per categorie maximaal wilt en kunt uitgeven. Neem daarbij inflatie mee, maar ook of er volgend jaar grote uitgaven zijn, zoals een winterjas, een PC die aan vervanging toe is of groot onderhoud aan uw koophuis. Neem ook een maandelijks bedrag op voor [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen/ sparen] als uw inkomsten dat toelaten. Tel alle bedragen bij elkaar op. 
Als de totale uitgaven lager uitkomen dan de totale inkomsten, kunt u het beoogde spaarbedrag verhogen en zo een hogere buffer opbouwen, de hypotheek of andere lening(en) sneller aflossen of de gebudgetteerde bedragen van een of meer van de andere categorieën verhogen. Dat laatste (meer uitgeven) is in het algemeen af te raden, omdat men snel went aan een luxer leven, maar dat moeilijk weer terug kan draaien als het leven tegen zit, zie [https://www.intermediair.nl/personal-finance/geldzaken/loonsverhoging-gehad-mooi-maar-trap-niet-in-deze-val Column van Vincent Kouters over ''Leefstijlinflatie''].&lt;br&gt;
Als de totale uitgaven daarentegen hoger uitvallen dan de totale inkomsten, zult u de gebudgetteerde bedragen voor de uitgaven moeten verlagen en daarnaar volgend jaar ook moeten handelen. Alternatieven zijn: (1) spaargeld aanspreken (dat zou bijvoorbeeld kunnen voor grote uitgaven die niet elk jaar gedaan hoeven te worden zoals groot onderhoud of een huishoudelijk apparaat vervangen), of (2) bedenken of de inkomsten verhoogd kunnen worden; wellicht is een bijbaan mogelijk, maar kies dan wel iets wat u leuk vindt, waarvan u energie krijgt. Persoonlijke leningen aangaan om uw lopende uitgaven te dekken, is een slecht idee. U vult dan het ene gat met het andere en eens zult u toch moeten betalen, en dan nog extra vanwege de hoge rente die zo'n lening kost. Een nog slechter idee is om te gaan gokken, dan  komt u in nog grotere financiële ellende terecht. Ook meedoen met loterijen kost in het algemeen meer dan het oplevert. (3) Als u er niet uitkomt, kunt u beter hulp/advies vragen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden]. Schaam u daarvoor niet! Dat is nergens voor nodig en het voorkomt grotere financiële problemen in de toekomst. Hoe eerder u hulp vraagt, hoe sneller u uit de problemen bent. Zo'n adviseur kan bijvoorbeeld beoordelen of u in aanmerking komt voor (meer) toeslagen en/of de Voedselbank, of adviseren hoe u uw uitgaven naar beneden of inkomsten omhoog kunt brengen.

Reken nu voor posten die maandelijks niet veel verschillen (zoals boodschappen/voedsel, vervoer, zakgeld en telefoon) uit, hoeveel u per maand mag besteden. Hiervoor deelt u het jaarbudget door 12 (maanden).

En dan volgt de proef op de som: ervoor zorgen dat u steeds uitkomt met het budget. 

=== Winkelen ===
Veel mensen vinden het leuk om samen met een vriend(in) naar een stads- of winkelcentrum te gaan, in de ene na de andere winkels te kijken wat er van hun gading is, spontaan producten te kopen, tussendoor iets te drinken of te eten en met volle tassen weer naar huis te gaan. Vrijwel hetzelfde geldt voor online shoppen: er komt iets leuks in je tijdlijn, een influencer prijst iets aan en voordat je het weet, heb je op de bestelknop gedrukt. En voordat je het weet heb je in een middag je hele maandbudget er doorheen gejaagd.

Dat is uiteraard niet zuinig met geld, grondstoffen, energie en het milieu omgaan. Hoe kan het beter? 
* Maak van tevoren een plan, met een boodschappenlijstje, ook als je gaat winkelen of online gaat shoppen: Wat heb je nodig? Wat zijn je criteria (qua materiaal, duurzaamheid, prijs)? Hoe blijf je binnen je budget voor die categorie/categorieën, hoeveel mag je dan maximaal uitgeven als je later dit jaar nog vaker wilt gaan winkelen? 
* Oriënteer je van tevoren al op internet en/of vraag in je omgeving na waar je iets speciaals kunt kopen: waar zijn de producten te koop waar je naar op zoek bent, hoe duur zijn ze daar, welke winkels en producten krijgen goede reviews? Stippel een winkelroute uit.
* Als je samen met iemand anders gaat winkelen: maak samen een plan: waar gaan jullie winkelen, welke winkels wil je beslist bezoeken, gaan jullie nog iets drinken en/of eten en waar dan? Of neem je zelf drinken en een lunchpakket of snack mee die je in het nabijgelegen park opeet? Naar de wc kun je wel in een warenhuis, openbare bibliotheek of gemeentehuis. Beperk je anders tot goedkope horeca, duurdere zijn voor speciale gelegenheden. 
* Ga op pad en ga als eerste naar de winkel(s) waar je verwacht dat de gezochte producten er te koop zijn. 
* Koop niets buiten je boodschappenlijst om, hoe aantrekkelijk het product ook is qua uiterlijk en prijs. Je kunt natuurlijk wel ideeën opdoen, maar koop het niet nu, maak er een foto van en zet het op je verlanglijstje (ook online zijn daar bij vele websites mogelijkheden voor). Te vaak blijkt het idee de tand des tijds niet te doorstaan, en verdwijnt het weer van je verlanglijstje, zonder dat je een miskoop hebt gedaan.
* Als je allebei je boodschappenlijst hebt afgewerkt, kun je naar huis. Blijven rondhangen biedt alleen maar verleiding om meer te kopen, zonder dat je er iets mee opschiet.

Als je je verveelt, kun je beter niet gaan winkelen, maar iets anders leuks gaan doen dat niets of minder kost: een fietstochtje maken, thee drinken met een vriend(in), naar het park om een boek te lezen, langs de boekenplanken in de bibliotheek struinen naar leuke boeken of er een tijdschrift lezen, ... vul zelf maar in.

'''Online winkelen'''&lt;br&gt;
Let er bij het online winkelen op dat het om een betrouwbare leverancier gaat. Check een onbekende winkel vooraf via een zoekmachine, zoek naar reviews (bijvoorbeeld Google Reviews en pas op voor nepreviews), klacht en/of ervaringen, via Trustpilot en/of [https://www.politie.nl/aangifte-of-melding-doen/controleer-handelspartij.html Politie], let er op dat de webwinkel is aangesloten bij een [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen/keurmerken-webwinkels erkend keurmerk], is het KvK-nummer vermeld op de website, waar kun je terecht bij klachten (probeer eerst het telefoonnummer uit voordat je een bestelling doet), is de webwinkel aangesloten bij een geschillencommissie, wat zijn de leveringsvoorwaarden, garantiebepalingen, retourbeleid, waar is de webwinkel gevestigd (in de EU is het gemakkelijker verhaal te halen dan in China). Meer tips: [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen ''Online kopen'' van Consumentenbond]. En is er toch iets niet in de haak of bent u misleid of bedrogen door een webwinkel, meld het bij [https://www.acm.nl/nl Autoriteit Consument &amp; Markt] (Nederland).

Als een webwinkel buiten de EU is gevestigd: let er dan ook op of de producten voldoen aan de eisen die de EU stelt aan producten, zoals veiligheid en kwaliteit. Goedkoop kan anders duurkoop worden. Ook hier geldt: als iets te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook zo. En soms lijkt het er op dat een webwinkel in de EU is gevestigd, maar dan blijkt die achteraf alleen maar tussenpersoon te zijn en worden de producten toch uit China of een ander ver-weg land naar jou verstuurd. Probeer ook dat te checken.

=== Bezuinigen ===
Moeten bezuinigen is niet leuk, maar soms wel noodzakelijk. In dit Wikibook staan in elk hoofdstuk al tips om zuinig te leven. Als die niet volstaan: denk ook eens aan deze geldverslindende posten:
* '''Roken''', of het nu op de ouderwetse manier met tabak is of via vapen. Reken eens uit wat het per week kost en vermenigvuldig dat met 52. Bovendien is het slecht voor uw gezondheid, die van uw naasten en het milieu. Leer ook uw kinderen om er niet aan te beginnen, eenmaal ermee begonnen, kun je vaak alleen met veel moeite stoppen.
* (veel) '''Alcohol''' drinken. Idem.
* Een eigen '''auto'''. Beoordeel of de auto echt nodig is, of dat er bijvoorbeeld een gehuurd kan worden als de auto meer voor de deur staat dan gebruikt wordt, of dat het concept deelauto/leenauto iets voor u is. Reken uit wat een auto per jaar kost, incl. alle kosten (ook beurten bij de garage, reparatie, belastingen, verzekeringen, etc.) en of dat het waard is. En/of gebruik vaker de fiets en het openbaar vervoer.
* '''Buitenshuis eten en drinken''': van koffie en lunches tot regelmatig in een restaurant eten. Neem liever zelf een thermoskan met hete koffie mee en maak een lunchtrommeltje met lekkere boterhammen en wat rauwkost. De tijd dat u op uw beurt moet wachten voor de koffie of lunch, duurt in de regel langer dan wanneer u het zelf bereidt en scheelt bovendien veel geld. Koop desnoods goede kant-en-klaarmaaltijden in een winkel tezamen met een lekkere fles wijn, dan bent u al een stuk goedkoper dan wanneer u in een restaurant eet, laat dat laatste tot de feestelijke uitzonderingen horen. Reken eens uit wat u er per week aan uitgeeft, vermenigvuldig dat met het aantal werkweken (52 - vakantieweken) en verminder dat bedrag met de kosten van de vervangers. 
* '''Vuurwerk''': binnen luttele minuten knal je honderden euro's in de lucht. Die kun je ook op andere manieren besteden, bijvoorbeeld luxe uit eten (een hele avond gezelligheid in plaats van enkele minuten), met vakantie, iets waarvoor je aan het sparen bent. 

Meer bespaartips en tips over zuinig leven:
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/geld-besparen ''Geld besparen'' van NIBUD]
* [https://genoeg.nl/ Genoeg]
* [https://www.vrekkenpagina.nl/ Vrekkenpagina]

== Rekeningen niet (op tijd) betalen ==
Rekeningen/facturen die je niet (op tijd) betaalt, worden alleen maar duurder. Na de eerste aanmaning komen er incasso- en/of deurwaarderskosten bij, en die zijn niet mals. Zonde van het geld. Betaal rekeningen dus altijd op tijd!

Als u het niet eens bent met een rekening: reageer direct! Bel eerst op en meld dat u het niet eens bent met de rekening en waarom niet. Blijf beleefd, dan krijgt u in de regel meer voor elkaar. En het kan een vergissing zijn, fouten maken is menselijk. Afhankelijk van hoe het gesprek verloopt en wat er wordt afgesproken: bevestig het gesprek met een mail of brief, herhaal uw bezwaren tegen de rekening, beschrijf de (afgesproken of door u voorgestelde) oplossing en vraag om de afspraken te bevestigen. Houd de zaak in de gaten, twee weken is een redelijke termijn om de oplossing uit te voeren.

Als u, door wat voor oorzaken ook, een of meer rekeningen niet kunt betalen, of een achterstand heeft met het betalen van rekeningen:
# Steek uw kop niet in het zand. Maak alle rekeningen en aanmaningen open. Bundel ze per schuldeiser en reken uit hoeveel elke schuldeiser nog van u tegoed heeft. Hoe sneller u handelt, hoe eerder een oplossing kan worden gevonden en u er weer van af bent.
# Bedenk van tevoren wat wèl mogelijk is. Wat kunt u een schuldeiser bieden? Is het product nog ongebruikt en kunt u het terugsturen, ook al is het buiten de bedenktijd? Welke bedragen kunt u wel betalen en wanneer? Kan een abonnement eerder worden stopgezet? Overleg eventueel met een goede vriend(in), kennis of buur met verstand van financiële zaken hoe u dit het beste kunt aanpakken en of hij/zij u wilt helpen met die aanpak. Vraag geen geld aan uw helper! Het is uw probleem (en misschien dat van de schuldeisers), niet dat van de helper.
# Verzamel al uw moed en meld de achterstand telefonisch aan de schuldeiser(s). Noteer de naam of namen van degenen die u aan de telefoon krijgt. Leg uit wat er aan de hand is. Als dat realistisch is: zeg dat u de schulden per [datum] zult voldoen. Probeer anders een betalingsregeling af te spreken (zoals maandelijks een bedrag betalen om de schuld af te lossen). Als dat lukt: bevestig de betalingsregeling schriftelijk (zie [[Schrijven/Brieven#Bevestiging van afspraken|Bevestiging van afspraken per brief]], dat mag ook per e-mail), schrijf precies op wat jullie hebben afgesproken, vraag in de brief of dat correct is en stuur de brief/mail op naar de schuldeiser. Als u schuldeisers niet inlicht, zijn de gevolgen in het algemeen nog veel erger en lopen de schulden alleen maar op door incassokosten, deurwaarders, e.d. Zie voor meer informatie: [https://www.justitia.nl/incassokosten ''Incassokosten'' door Justitia].
# Als er geen betalingsregeling mogelijk is, of alleen een betalingsregeling waar u niet aan kunt voldoen: zoek [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden].

== Sparen ==
Sparen wordt gedaan om een appeltje voor de dorst, een buffer, te hebben, of voor iets concreets, dat te duur is om direct te kopen. Iedereen kan in slechte tijden terecht komen, een studie die langer duurt dan gepland, werk verliezen, langere tijd ziek worden, een ongeluk krijgen, of de wasmachine die het begeeft. Het is dan prettig om geld achter de hand te hebben, een spaarbuffer biedt dan rust in plaats van paniek. Sparen kan door een spaarrekening bij een bank te openen en daar automatisch elke maand een deel van je netto-salaris op te laten storten, direct na het uitbetalen van je salaris.&lt;br&gt;
Zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen// ''Sparen'' door NIBUD] voor tips, mogelijke doelen, een stappenplan en een spaarrekening kiezen.&lt;br&gt;
Ambitieuze doelen om voor te sparen zijn de hypotheek versneld aflossen, minder gaan werken en eerder met pensioen kunnen gaan. Zie bijvoorbeeld [https://porterenee.nl/hoe-ik-op-mijn-33e-al-gedeeltelijk-met-vervroegd-pensioen-kon/ deze blog van Porterenee] (let op: de rest van de website is tamelijk commercieel), voor een manier om in een druk huisgezin relaxt met tijd te kunnen omgaan. Hiervoor moet je vroeg beginnen met sparen, zuinig leven en een baan of werk hebben met een goed inkomen.

Leer ook kinderen al vroeg om te sparen. Geld dat ze voor hun verjaardag of een andere gelegenheid hebben gekregen: een deel mogen ze direct besteden, de rest gaat in hun spaarpot. Eens in de zoveel tijd wordt de spaarpot geleegd en wordt het geld op een eigen spaarrekening gezet. Dat geld is van hen, kom niet in de verleiding om er uit te stelen, ook niet als u krap bij kas zit. U zou voor altijd hun vertrouwen beschamen. Dat geld zullen ze hard nodig hebben als ze het huis uit gaan en op zichzelf gaan wonen.

== Valkuilen ==
Gezien het aantal mensen in de schuldsanering en jongeren met financiële problemen en al grote schulden nog vóórdat ze het huis uit gaan, zijn er vele financiële valkuilen. Hier een kleine greep (niet uitputtend):
* ''Leefstijl'': Op hoop van zegen leven. Budgetten aan je laars lappen, helemaal geen inzicht in de eigen financiën willen hebben, desinteresse in financiële zaken, een hekel hebben aan planningen en administratie, spontaniteit hoog in het vaandel hebben, boven je stand leven, je leeft maar één keer. Betere mantra's zijn:
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/bezint-eer-gij-begint Bezint eer ge begint].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/een-uur-van-onbedachtzaamheid-kan-maken-dat-men-jaren-schreit Eén uur van onbedachtzaamheid kan maken dat men jaren schreit].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/de-tering-naar-de-nering-zetten De tering naar de nering zetten]. 
* Onderschatten van uitgaven, bijvoorbeeld voor een auto, zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/autokosten/ Autokosten van Nibud]. (Toelichting: &quot;Afschrijving&quot; = reservering van bedragen voor het kopen van de volgende auto als de huidige auto aan zijn eind is. Deze bedragen kunnen het beste tot die tijd op een -aparte- spaarrekening worden gezet.)
* Teveel en/of te hoge ''leningen'' afsluiten, waardoor andere posten in het geding komen of je met schuldsanering te maken krijgt, waardoor je langere tijd op het absolute minimum moet leven.
* Rekenen op hogere inkomsten en daar naar leven. Maar als de inkomsten juist tegenvallen, zit je met de gebakken peren en moet je weer terugschakelen, wat véél moeilijker blijkt te zijn dan op grotere voet gaan leven. 
* ''Kopen op afbetaling''. Meestal is het goedkoper om een persoonlijke lening af te sluiten: vergelijk daarvoor de totaalbedragen die u moet aflossen en de effectieve rente. En bijna altijd is het in ieder geval nog goedkoper om eerst te sparen voor het product en het pas te kopen als het bedrag bijeengespaard is. Dan hoeft u geen rente te betalen, maar ontvangt u vaak rente over uw spaargeld. Bovendien zijn er dan minder hoofdbrekens. Al te vaak komt het voor dat het restant van de aflossing nog moet worden voldaan terwijl het product al ter ziele is; breng dan de motivatie nog maar eens op om het toch af te betalen. Want juridisch zit u wel vast aan zo'n lening.
* Er worden vaak ''speciale verzekeringen'' aangeboden, voor één bepaalde aankoop of gebeurtenis, zoals een bril, laptop of begrafenis, ook wel een &quot;financieel aspirientje&quot; genoemd. Die zijn zelden lonend en bovendien loopt u het risico dat een schade net buiten de voorwaarden valt, de uitbetaling bij schade lager uitvalt dan verwacht of dat het risico al gedekt wordt door en andere verzekering zoals een inboedelverzekering of reisverzekering. Zorg liever voor een ruime buffer (op een spaarrekening) en stop daar al die verzekeringspremies in die u anders had moeten betalen. 

'''Te mooi om waar te zijn'''&lt;br&gt;
Als een voorstel te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook te mooi om waar te zijn. Er zit een adder(tje) onder het gras, er worden extra kosten verborgen, of het gaat gewoon om oplichting. Enkele voorbeelden:
* Pas op met geldproducten die je de hemel voorspiegelen: kijk altijd welk eindbedrag zo'n product werkelijk geeft, zwart op wit(!), want meestal gaat het om beleggingen en worden alleen mooie prognoses voorgesteld die je in het allerbeste geval zou kunnen halen (bedenk: iedereen kan mooie prognoses voorspiegelen), maar in de praktijk zul je later spijt hebben. Zie bijvoorbeeld de {{Wp|Woekerpolisaffaire|Woekerpolisaffaire}} en {{Wp| Aandelenlease-affaire|Aandelenlease-affaire}}. 
* Hetzelfde geldt voor een {{Wp|Beleggingshypotheek|beleggingshypotheek}}. 
* Beleg ook niet in oncontroleerbare zaken als teakhout en ver weg gelegen percelen grond. Tussentijdse verkoop is vaak onmogelijk en u kunt {{Wp|Rente-_en_valutamanagement#Valutarisico|valutarisico}} lopen. Bedenk altijd bij dergelijke &quot;te mooi om waar te zijn&quot; aanbiedingen: waarom leent een aanbieder niet zelf het benodigde geld bij een bank en belegt hij dan zelf in het product om het voorgespiegelde rendement te incasseren? Zie ook de film {{Wp| Margin Call|Margin Call}} om meer inzicht te krijgen in de beweegredenen en mentaliteit in de financiële sector (in ieder geval in Amerika).
* Iemand die je op internet hebt ontmoet (bijvoorbeeld via een datingsite) en je vertrouwen heeft gewonnen, of een kennis van een kennis, of wie dan ook, vertelt enthousiast over zijn/haar successen met beleggen. Hij/Zij probeert je over te halen ook in dat product te beleggen. Trap er NIET in! Maak geen geld over naar die persoon of naar wie dan ook om te beleggen. Grote kans dat het om oplichting gaat. Als je wilt beleggen, bespreek het dan met een adviseur van je bank (meestal gratis, maar die is ook verkoper en zal alleen adviseren over de eigen beleggingsproducten) of een onafhankelijk financieel adviseur (berekent kosten voor elk advies, vraag daar van tevoren naar, maar zo'n adviseur neemt wel beleggingsproducten van vele aanbieders in beschouwing). Zij zijn verplicht je situatie in kaart te brengen, je wensen omtrent risico's die je wilt of kunt lopen mee te wegen in hun advies en je te wijzen op de risico's die je loopt bij beleggen. En dan nog kun je besluiten dat je liever blijft sparen, omdat je beleggen te risicovol vindt.

=== Loterijen ===
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'' &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Loterijen zijn belastingen voor de armen&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt;''' of de [https://uitklokken.nl/belasting/belasting-op-domheid/ dommen]&lt;br&gt;
Arme mensen kopen veel vaker loten dan rijke mensen, en meedoen aan loterijen kost gemiddeld meer geld dan het oplevert. Dom/onwetend omdat loten vooral worden gekocht door mensen die de kansberekening en de kans op geluk niet begrijpen.&lt;br&gt;
Ga maar na: als er een miljoen deelnemers zijn, is de kans dat u de hoofdprijs wint 1 : 1.000.000, een op een miljoen. De kans dat u de gelukkige wordt is dus extreem klein. Er zijn vele mensen die een levenlang meedoen aan een loterij, soms een kleine prijs winnen, maar zelfs nooit hun inleg van al die jaren terug winnen. De andere 999.999 deelnemers sponsoren dus een onbekende die de prijs wint en -als het niet tegen zit- enkele goede doelen. De goede doelen worden gekozen door de loterij-organisatie, u heeft er geen invloed op. Bovendien zijn de voorgespiegelde bedragen die te winnen zijn vaak geen netto-bedragen: er wordt nog [https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_belastingen/kansspelbelasting/ik-heb-een-prijs-gewonnen-moet-ik-nu-kansspelbelasting-betalen/ kansspelbelasting] van afgetrokken, afhankelijk van het gewonnen bedrag algauw 37,8% (in 2025).

En vraag u ook eens af hoeveel mensen, een (kras-)lot van € 5,= moeten hebben gekocht om een van hen € 250.000 te laten winnen, terwijl de rest allemaal niets wint. (Het is &quot;maar&quot; € 5,=, maar als u elke week zo'n lot koopt, kost het wel € 260,= per jaar, als het bij één lot per week blijft...)

De &quot;belasting&quot; (inleg) gaat dus naar drie soorten partijen: één winnaar, de belastingdienst en goede doelen die niet democratisch zijn vastgesteld. Verstandiger is het om uw geld niet aan loterijen en goksites te spenderen, maar het zo uitgespaarde bedrag op een spaarrekening te zetten. Of zelf één of meer goede doelen uit te kiezen en met zelf gekozen bedragen te sponsoren (dan kunt u nog belastingaftrek krijgen ook, in plaats van te betalen). Of het aan iemand te geven die u (goed) kent en die financieel in de knel zit, dan weet u zeker dat het geld goed terecht komt.

== Meer tips ==
* ''Leefstijl'': Leef zuinig, met af en toe een uitspatting. En laat zo'n uitspatting dan ook iets bijzonders zijn. Het is altijd gemakkelijker om meer geld uit te geven als er een financiële meevaller is, dan te bezuinigen als er tegenvallers zijn. Stel het in zoals u het kunt uithouden: kies (zuinige en andere) gewoontes en huishoudelijke afspraken die u lang kunt volhouden en die ook bij tegenslag toepasbaar zijn of u er dan juist doorheen helpen. Laat jaloezie of begeerte niet uw leidraad zijn. Dit vergt zelfbeheersing. Maar vergeet ook niet te leven. Bepaal wat het leven voor u de moeite waard maakt en probeer daar aan te voldoen, ook als dat geld kost.
* Leer ook uw ''kinderen'' om verstandig om te gaan met geld, dat geld een serieuze zaak is en niet zomaar vanzelf op een bankrekening komt. Laat ze jaarlijks zelf van tevoren bedenken wat ze allemaal van hun zakgeld willen kopen en hoeveel ze dan nodig hebben. Bespreek ook wat u niet (meer) voor hen koopt en ze dus voortaan van hun zakgeld moeten kopen. En op = op. Wat gaan ze voortaan zelf kopen? Cadeautjes voor de andere gezinsleden en vriend(innet)jes, batterijen, sparen, uitjes (kermis, op stap met vrienden, schoolavonden), abonnementen, lidmaatschappen van (sport- en andere) verenigingen? Dat zal ook afhankelijk zijn van de leeftijd, wat ze aankunnen en wat u redelijk vindt. Later kunt u ze ook kleedgeld geven en hen zelf verantwoordelijk maken voor hun eigen kleren. Laat ze vanaf het begin een kasboek bijhouden. Dat hoeft niet zo uitgebreid als u zelf doet, het gaat er om dat ze zich bewust worden wat ze (wekelijks, maandelijks) uitgeven en waar ze dat aan uitgeven. Meer tips: [https://www.nibud.nl/onderwerpen/kinderen-en-jongeren/zakgeld-en-kleedgeld/ ''Zakgeld en kleedgeld'' (NIBUD)].
* Voordat u een ''verzekering'' afsluit: 
** Vergelijk premies en dekkingen van verzekeringen. Dat kan via betrouwbare vergelijkingssites, let daarbij op een AFM-vergunning . Onbetrouwbare en nep-vergelijkingssites sturen je naar de verzekeraar die henzelf de hoogste bemiddelingspremie bieden. 
** Een hoog eigen risico verlaagt de premie. Vraag u af of een lagere premie opweegt tegen een hoger eigen risico, kunt u dat dragen als onverhoopt zich een situatie zich voordoet om een beroep op de verzekering te doen?
** Lees goed de voorwaarden, dekt die inderdaad eventuele schade die u ermee hoopt af te dekken? Wordt er niet te veel uitgesloten?
* Vaak wordt gesteld dat bij het afsluiten van een ''lening'' ook verzekeringspolissen voor overlijden, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid verplicht zijn. Doe dat alleen als dat strikt noodzakelijk is en u dat zelf ook zinvol vindt. Vergelijk dan ook de kosten van de aanbieder van de lening/hypotheek met die van echte verzekeraars. Het voordeel van dergelijke polissen is dat u of uw gezinsleden het huis niet hoeven te verkopen als dit soort gebeurtenissen financiële problemen opleveren. Maar als u bijvoorbeeld een alleenstaande bent en goed gedekt bent tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid (als u werknemer bent of als zelfstandige hiervoor al goede verzekeringen hebt afgesloten), dan is een overlijdenspolis alleen zinvol als u een huis op de top van de markt koopt en een hoge hypotheek afsluit (van 90% of meer van de waarde van het huis); als u overlijdt en de markt is ingestort, dan zadelt u uw nabestaanden met zo'n polis niet op met een restschuld. 
* ''Beoordeel één keer per jaar'':
** Uw ''verzekeringen'': zijn ze nog nodig, zijn er betere en/of goedkopere verzekeringen die beter bij uw situatie passen? Een goed moment is de decembermaand, wanneer in ieder geval de ziektekostenverzekering verlengd moet worden. Een verzekering sluit je vooral af voor hoge schades die je zelf niet kunt betalen. In ieder geval nodig zijn (afgezien van verplichte ziektekosten- en motorrijtuigenverzekeringen): verzekeringen met een brede dekking, zoals:
*** Opstalverzekering als u een koophuis heeft. Voor huurhuizen is de verhuurder verantwoordelijk.
*** Inboedelverzekering, tegen brand, wateroverlast en diefstal.
*** Aansprakelijkheidsverzekering die de aansprakelijkheid dekt voor schade toegebracht aan anderen. 
*** Aanbevolen: een rechtsbijstandverzekering. Iedereen kan in conflicten terechtkomen waarbij juridisch advies of zelfs een rechtsgang is geboden. Advocaten zijn duur. 
*** Het overwegen waard: een reisverzekering; denk aan repatriëring, ziektekosten die in het buitenland veel hoger liggen en waarvoor je standaard op zijn best de Nederlandse prijzen vergoed krijgt, die in veel gevallen lager is dan de gemaakte kosten.
** ''Abonnementen'' (zoals op kranten, tijdschriften, bibliotheek, (meerdere?) streamingsdiensten, allerlei andere diensten): maak eerst een overzicht van alle abonnementen; weeg vervolgens af of de kosten nog opwegen tegen het plezier en nut dat u ervan heeft, maakt u er nog voldoende gebruik van om de kosten te rechtvaardigen? Hiervoor is november een goed tijdstip, veel abonnementen worden (al of niet automatisch) verlengd per 1 januari en dan heeft u in de regel nog tot 1 december om abonnementen op te zeggen.Let op dat u het abonnement opzegt bij de echte leverancier en niet terechtkomt bij een opzegdienst die geld rekent voor het opzeggen. Tussentijds opzeggen van abonnementen en meer informatie: zie [https://www.consumentenbond.nl/juridisch-advies/rechten-bij-aankoop/verlengen-en-opzeggen-van-abonnementen ''Opzeggen van abonnementen'' van Consumentenbond]. Als u een abonnement niet kwijt wil, maar het ook te duur vindt: overweeg of delen met een buurtgenoot een optie is. Dat kan in de regel alleen met papieren abonnementen en vereist goede afspraken en die ook nakomen. Kranten en tijdschriften kunt u ook in de openbare bibliotheek lezen, daarvoor hoeft u niet eens lid te zijn. Voor streamingsdiensten kun je één abonnement tegelijk afsluiten, daarvan de meest interessante onderdelen bekijken, dan opzeggen en overgaan op de volgende. 
** ''Lidmaatschappen'' van verenigingen: idem: inventariseren en afwegen van nut en kosten. Lidmaatschappen kunnen in de regel alleen na afloop van de lidmaatschapsperiode worden opgezegd. Zie de website van de betreffende vereniging of het contactorgaan (zoals een nieuwsbrief en kwartaalblad) voor details, of vraag het anders aan de ledenadministratie. 
** ''Energieleverancier'': is hij nog steeds betrouwbaar en biedt hij waar voor uw geld? Is er misschien een andere die net zo betrouwbaar is, maar wel goedkoper of waarvoor een redelijke vergoeding bij teruglevering van zonne-energie wel vanzelfsprekend is? Voor het opzeggen van een energiecontract: zie [https://www.consumentenbond.nl/energie-vergelijken/energiecontract-tussentijds-beeindigen ''Energiecontracten beëindigen'' van Consumentenbond]. 
* Voor werknemers: Neem alleen ''ontslag'' als u een andere baan hebt, d.w.z. een getekend arbeidscontract bij een andere organisatie. Vrijwillig ontslag nemen betekent dat u waarschijnlijk geen recht hebt op een werkloosheidsuitkering, zie [https://www.uwv.nl/nl/ontslag/zelf-ontslag-nemen ''Zelf ontslag nemen'' door UWV]
* Een ''vakantiehuis'' kopen? Daar zitten veel haken en ogen aan, risico's en zorgen:
** Hoe vaak gaan we er als gezin plezier van hebben? Wilt u bij wijze van spreken elk weekend of om het weekend er steeds heen reizen? Is dat plezier het waard om een eigen vakantiehuis voor te hebben? En willen we inderdaad dan elke keer naar dezelfde stek of willen we op vakantie juist steeds andere omgevingen ontdekken?
** Een vakantiehuis is geen woonhuis, er zijn regels aan verbonden, u mag er niet permanent wonen. Wat is het maximum aantal dagen dat u er zelf mag verblijven? Is dat acceptabel?
** De prijs die u betaalt is meer dan de verkoopprijs alleen: er komen allerlei extra kosten bij, zoals makelaars- en notariskosten, overdrachtsbelasting en kosten van een hypotheek, voor een nieuwe vakantiewoning betaalt u 21% BTW (in Nederland); daarnaast kunnen er kosten zijn voor verbouwing en inrichting van de woning. Daarna betaalt u elk jaar in ieder geval nog vermogensbelasting (hier of in het buitenland) over de actuele waarde van het vakantiehuis, en talloze andere kosten, zoals verzekeringen, een (jaarlijkse/maandelijkse) bijdrage voor de faciliteiten in het park, gemeentelijke belastingen, energiekosten, reparaties, en hypotheekrente.
** Als u het wilt verhuren: wat zijn de mogelijkheden? Is er een instantie die u het werk uit handen neemt, van boekingen, in- en uitchecken en schoonmaak tot reparaties en klachtenbehandeling? Welke huurprijs is mogelijk, wat zijn de kosten van verhuur? Wat is realistisch qua bezettingsgraad? Zullen andere toeristen er net zo graag vakantie vieren als uzelf? Staat het in een aantrekkelijk toeristisch gebied? Wellicht wilt u juist in het hoogseizoen zelf gebruik maken van het vakantiehuis? Wat kan de opbrengst dan nog zijn? Huuropbrengsten kunnen onderhevig zijn aan BTW en inkomstenbelasting, wat het rendement drukt. 
** Als u het weer wil verkopen, is de opbrengst afhankelijk van de op dat moment geldende verkoopprijzen, die kunnen hoger zijn dan de aankoopprijs, maar ook lager, afhankelijk van vraag en aanbod, de staat van het huis, de dan geldende wet- en regelgeving en eventuele plannen voor het terrein waarop het huis staat.
** Zet alle voor- en nadelen op een rijtje en neem ook deze beslissing met uw verstand, vergeet alle verkooppraatjes. Het gaat immers om serieus geld, om een investering voor ten minste enkele jaren. Draai zo mogelijk eerst proef: huur het huisje voor enkele dagen, of een ander huisje op hetzelfde park, beoordeel of de afstand goed te doen is, probeer alle faciliteiten uit, kijk hoe wordt gereageerd op klachten, is de omgeving echt zo aantrekkelijk als wordt voorgesteld?

== Meer informatie ==
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/ NIBUD] - Informatie, tips en wegwijzer naar hulp
* [https://www.wijzeringeldzaken.nl/ Wijzer in geldzaken]
{{Sub}}</text>
      <sha1>8iburn7vmkohvf2gn9jw7anjst1wuzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429898</id>
      <parentid>429897</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T05:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Loterijen */</comment>
      <origin>429898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42346" sha1="6bpxm3qet71msl1zvib32lzry5wjj1r" xml:space="preserve">{{Index Huishouden}}
[[Bestand:Czech Wallet.jpg|400px|Czech Wallet]]&lt;br&gt;

In veel huishoudens zullen er (veel) meer wensen zijn dan er geld is. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Een belangrijk aspect van huishouden is daarom verantwoord omgaan met geld: wat koop je wel en wat niet, welke wensen gaan in de ijskast of worden juist wel vervuld. Om verantwoord met geld te kunnen omgaan, is er een financiële administratie nodig (meten is immers weten), moeten budgetten worden opgesteld, kosten en baten in evenwicht gehouden en gespaard worden.

'''Een woord vooraf'''&lt;br&gt;
Hier worden géén adviezen verstrekt over fondsen om in te beleggen, welke banken betrouwbaar genoeg zijn om je spaargeld aan toe te vertrouwen en andere risicovolle financiële zaken. Hiervoor kunt u het beste zelf enige research doen (vertrouw niet al te veel op influencers!) en/of bespreken met een betrouwbare financieel adviseur (zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/pensioen/financieel-adviseur/ NIBUD] en [https://www.afm.nl/nl-nl/consumenten/themas/financieel-advies/adviestraject ''Adviestraject'' door AFM] voor enkele aanwijzingen daarvoor). Wel worden hier enkele waarschuwingen vermeld voor financiële producten waarmee het voor veel mensen slecht is afgelopen. 

NB De meeste regels die hier zijn vermeld, gelden alleen voor Nederland. Voor België, Suriname en de andere landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden kunnen andere wetten en regels gelden.

== Administratie ==
'''Meten is weten'''. Om de financiën van een huishouden goed te kunnen beheren is het nodig om precies te weten:
* Hoeveel er is uitgegeven in een periode (bijvoorbeeld maand of jaar).
* Waaraan het geld precies is uitgegeven.
* Welke inkomsten er zijn.
Daarvoor wordt een administratie ingericht. 

Voor een administratie zijn de volgende hulpmiddelen nodig:
* Een bureau met lades en een goed zittende stoel. Daarnaast een of meer kasten voor het opbergen van rekeningen, bankafschriften en andere financiële zaken. 
* ''Opbergsysteem'': Documenten kunnen worden opgeborgen in ordners, multomappen met tabbladen en/of hangmappen in een bureaulade. Bedenk een systeem waardoor je snel een document kunt terugvinden. Dat kan alfabetisch op naam van de leverancier zijn, maar ook op onderwerp of datum, of een combinatie (eerst op onderwerp, daarbinnen alfabetisch en op datum). Wie vooral een digitale administratie heeft, heeft ook &quot;mappen&quot; nodig voor het bewaren van documenten, maar dan digitale, bij voorkeur op de eigen pc of laptop, met regelmatig back-ups. Voor particulieren wordt aanbevolen om de administratie voor de belastingdienst minimaal 5 jaar te bewaren, voor bedrijven gelden langere termijnen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/inkomstenbelasting/vraag-en-antwoord/hoe-lang-moet-ik-mijn-financiele-administratie-bewaren Hoe lang administratie bewaren]. Bewaar salarisstroken langer, bijvoorbeeld voor het geval er later gedoe komt over pensioenaanspraken. Print salarisstroken elke maand uit (op papier of digitaal) en bewaar ze in uw eigen administratie, want als u uit dienst gaat, heeft u er misschien geen toegang meer toe. Bewaar echt belangrijke documenten bij voorkeur in een brandvrije kluis, maak er kopieën van en houd die onder handbereik. Bijvoorbeeld diploma's, verzekeringspapieren, koopakte van het huis of het huurcontract, een setje foto's van uw dierbaren en/of fotonegatieven, backups van de computer. 
* Kantoorartikelen, waaronder een rekenmachine (al dan niet digitaal), {{Wp|Nietapparaat|nietmachine}} en een {{Wp|Perforator|perforator}}.
* Een &quot;systeem&quot;, op papier of digitaal, waarmee de administratie gevoerd wordt. Dit wordt hieronder besproken.

=== Huishoudboek ===
[[Bestand:Kasboek van Anna Bernardine Baelde-Delprat, objectnr 36013(2).JPG|thumb|350px|Voorbeeld van een kasboek met kolommen voor datums, omschrijving en bedragen]]
In een huishoudboek worden alle uitgaven en inkomsten bijgehouden. Hierdoor weet u waar het geld naartoe is gegaan. Per onderwerp zijn er steeds drie kolommen: voor datums, omschrijvingen en bedragen. 

Voor elk onderwerp wordt een categorie gemaakt, bijvoorbeeld: Inkomsten (salaris, winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente), Huisvesting (hypotheek/huur, energie, water, gemeentebelastingen, huishoudelijke artikelen, tuin), Voeding, Verzekeringen, Gezondheid (incl. eigen bijdrage, apotheek, tandarts), Kleding, Rijksbelastingen (inkomstenbelasting, vermogensbelasting), Kantoorartikelen (incl. kosten voor PC en printer), Telefoon, internet en TV, Contributies, Vervoer/Reizen, Cadeaus, Uitjes &amp; uitgaan, Correspondentie, Hobby's, Vakanties, Aflossingen, Grote uitgaven (incidentele uitgaven zoals aan nieuwe meubels, huishoudelijke apparaten, TV), Bankzaken (bankkosten, betaalde rente excl. hypotheek), Zakgeld kinderen en Onvoorziene uitgaven. Bepaal zelf welke categorieën voor u van belang zijn, waaraan binnen jullie huishouden geld wordt besteed. Wellicht kunnen enkele onderwerpen worden samengevoegd zodat er minder categorieën ontstaan. Als u met meerdere personen een huishouden  vormt, kan er voor gekozen worden om per (volwassen) persoon een eigen administratie te voeren, en een voor het gezamenlijke huishouden. Persoonlijke uitgaven, zoals kleding, uitjes, mobiele telefoon, contributies, vervoer en hobby's, blijven dan gescheiden van huishoudelijke uitgaven. 

Houd per categorie bij wat er uitgegeven is. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-kasboek-maken/ ''Stappenplan kasboek'' van NIBUD] voor een methode. Dat kan op papier of digitaal. Als u handig bent met Excel of een soortgelijk spreadsheet-programma, dan kan het digitaal. Of u kunt een digitaal huishoudboekje kiezen, vaak kan dat via uw bank, zie [https://www.wijzeringeldzaken.nl/huishoudboekjes/ ''Huishoudboekjes'' van Wijzeringeldzaken]. Maar met een multoband of ordner, tabbladen, multobladen met lijntjes en een rekenmachine kan het ook. 

Hoe dan ook: Bewaar kassabonnetjes, facturen/rekeningen en andere betalingsbewijzen en registreer die steeds in de juiste categorie, doe dat ook met alle posten (= een bedrag met omschrijving) op bankafschriften. Sommigen registreren ook op bankafschriften of pin-betalingen zijn afgeschreven. Zo kunt u ook goed controleren of er niet ten onrechte bedragen van uw bankrekening zijn afgeschreven. 

Kassabonnetjes van producten die geen lang leven zijn beschoren, zoals voedsel, toiletartikelen, schoonmaakmiddelen en de kapper, kunnen na registratie worden weggegooid. Betaalbewijzen van producten die langer worden gebruikt, zoals kleding, huisraad en een fiets, worden langer bewaard: als bewijzen voor garantie en voor de verzekering (bijvoorbeeld als de goederen gestolen worden of tijdens een brand onbruikbaar worden). Ook van uitgaven die u als aftrekpost op uw belastingaangifte wilt vermelden, zijn harde bewijzen nodig.

Maak per maand of aan het eind van het jaar het hele huishoudboek op: tel alle bedragen per categorie bij elkaar op en maak een overzicht met alle categorieën en de uitgegeven totaal-bedragen. Als u vorig jaar een budget hebt opgesteld, kunt u nu vergelijken of de werkelijkheid en het budget min of meer overeenkomen. Vraag u af hoe de verschillen zijn ontstaan en of er voor volgend jaar lessen uit zijn te trekken.

=== Kasboek ===
Daarnaast is het handig om een kasboek bij te houden. Hierin worden uitgaven vermeld die contant, met munten en bankbiljetten, zijn gedaan, en wat er bij gekomen is (bijvoorbeeld gepind bedrag bij geldautomaat; vraag ook hiervan steeds een bon). Deze uitgaven moeten ook in het huishoudboek worden geregistreerd. Gepinde bedragen bij de geldautomaat moeten wel worden geregistreerd in het kasboek, maar niet in het huishoudboek, omdat dat geen inkomsten zijn; het is alleen een andere verschijningsvorm: bankbiljetten in plaats van geld op je bankrekening. Andere contante inkomsten, zoals verjaardagsgeld en teruggaves van teveel betaalde bedragen aan de kassa, worden zowel in het kasboek als in het huishoudboek geregistreerd.&lt;br&gt;
De belangrijkste functie van een kasboek in een consumentenhuishouding is dat periodiek (bijvoorbeeld wekelijks of maandelijks) gecontroleerd wordt of het bedrag in de portemonnee nog hetzelfde is als het op papier zou moeten zijn. Als dat niet zo is, kan misschien nog achterhaald worden waar dat aan ligt. Anders moet het in het huishoudboek geregistreerd worden als kastekort (als het bedrag in de portemonnee lager is dan in het kasboek) of kasoverschot.

=== Bankafschriften ===
Bankafschriften maken een integraal onderdeel uit van de administratie. 
* Tip: Maak regelmatig een papieren of digitale print -of neem een abonnement op de maandelijkse afschriften van uw bank- van elke bankrekening met daarop de inkomsten en uitgaven van de afgelopen periode, bijvoorbeeld een maand. Bewaar die in huis, op papier of digitaal op een pc of andere {{Wp|Gegevensdrager|gegevensdrager}}. Dan kunt u toch nog zaken nakijken, ook als uw rekening is opgezegd of anderszins digitaal onbereikbaar is. Ze kunnen zelfs nodig zijn als bewijs, bijvoorbeeld als er problemen bij de bank zijn, zoals (dreigend) faillissement.

== Budgetteren ==
[[Bestand:Calculator-385506 1280.jpg|thumb|Financiële planning]]
Een budget of begroting geeft aan wat er de komende periode (bijvoorbeeld een maand of jaar) aan uitgaven te verwachten zijn en/of maximaal te besteden is. Om een budget te maken is informatie nodig over inkomsten en noodzakelijke en gewenste uitgaven. Voor sommige posten staan die vast, andere moeten geschat worden en hangen ook af van prijsontwikkelingen/inflatie. In het algemeen is het verstandig om voorzichtig te budgetteren: schat voor uitgaven liever iets hogere bedragen in en voor inkomsten juist iets lagere. Dan komt u minder snel voor nare verrassingen te staan. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-jaarbegroting-maken/ ''Stappenplan jaarbegroting maken'' van NIBUD] voor een methode op maandbasis. Als u het afgelopen jaar (of maand) al een huishoudboek hebt bijgehouden, kunnen de bedragen daarin als basis dienen, die aan de situatie van volgend jaar (maand) worden aangepast.
# Begin met de '''inkomsten''' te schatten: netto-salaris (incl. vakantiegeld, 13e maand en bonussen), winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente, dividenden en overige inkomsten (zoals alimentatie en ontvangen kostgeld). 
# Maak dan per '''kosten'''categorie een budget. Schat in hoeveel u volgend jaar per categorie maximaal wilt en kunt uitgeven. Neem daarbij inflatie mee, maar ook of er volgend jaar grote uitgaven zijn, zoals een winterjas, een PC die aan vervanging toe is of groot onderhoud aan uw koophuis. Neem ook een maandelijks bedrag op voor [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen/ sparen] als uw inkomsten dat toelaten. Tel alle bedragen bij elkaar op. 
Als de totale uitgaven lager uitkomen dan de totale inkomsten, kunt u het beoogde spaarbedrag verhogen en zo een hogere buffer opbouwen, de hypotheek of andere lening(en) sneller aflossen of de gebudgetteerde bedragen van een of meer van de andere categorieën verhogen. Dat laatste (meer uitgeven) is in het algemeen af te raden, omdat men snel went aan een luxer leven, maar dat moeilijk weer terug kan draaien als het leven tegen zit, zie [https://www.intermediair.nl/personal-finance/geldzaken/loonsverhoging-gehad-mooi-maar-trap-niet-in-deze-val Column van Vincent Kouters over ''Leefstijlinflatie''].&lt;br&gt;
Als de totale uitgaven daarentegen hoger uitvallen dan de totale inkomsten, zult u de gebudgetteerde bedragen voor de uitgaven moeten verlagen en daarnaar volgend jaar ook moeten handelen. Alternatieven zijn: (1) spaargeld aanspreken (dat zou bijvoorbeeld kunnen voor grote uitgaven die niet elk jaar gedaan hoeven te worden zoals groot onderhoud of een huishoudelijk apparaat vervangen), of (2) bedenken of de inkomsten verhoogd kunnen worden; wellicht is een bijbaan mogelijk, maar kies dan wel iets wat u leuk vindt, waarvan u energie krijgt. Persoonlijke leningen aangaan om uw lopende uitgaven te dekken, is een slecht idee. U vult dan het ene gat met het andere en eens zult u toch moeten betalen, en dan nog extra vanwege de hoge rente die zo'n lening kost. Een nog slechter idee is om te gaan gokken, dan  komt u in nog grotere financiële ellende terecht. Ook meedoen met loterijen kost in het algemeen meer dan het oplevert. (3) Als u er niet uitkomt, kunt u beter hulp/advies vragen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden]. Schaam u daarvoor niet! Dat is nergens voor nodig en het voorkomt grotere financiële problemen in de toekomst. Hoe eerder u hulp vraagt, hoe sneller u uit de problemen bent. Zo'n adviseur kan bijvoorbeeld beoordelen of u in aanmerking komt voor (meer) toeslagen en/of de Voedselbank, of adviseren hoe u uw uitgaven naar beneden of inkomsten omhoog kunt brengen.

Reken nu voor posten die maandelijks niet veel verschillen (zoals boodschappen/voedsel, vervoer, zakgeld en telefoon) uit, hoeveel u per maand mag besteden. Hiervoor deelt u het jaarbudget door 12 (maanden).

En dan volgt de proef op de som: ervoor zorgen dat u steeds uitkomt met het budget. 

=== Winkelen ===
Veel mensen vinden het leuk om samen met een vriend(in) naar een stads- of winkelcentrum te gaan, in de ene na de andere winkels te kijken wat er van hun gading is, spontaan producten te kopen, tussendoor iets te drinken of te eten en met volle tassen weer naar huis te gaan. Vrijwel hetzelfde geldt voor online shoppen: er komt iets leuks in je tijdlijn, een influencer prijst iets aan en voordat je het weet, heb je op de bestelknop gedrukt. En voordat je het weet heb je in een middag je hele maandbudget er doorheen gejaagd.

Dat is uiteraard niet zuinig met geld, grondstoffen, energie en het milieu omgaan. Hoe kan het beter? 
* Maak van tevoren een plan, met een boodschappenlijstje, ook als je gaat winkelen of online gaat shoppen: Wat heb je nodig? Wat zijn je criteria (qua materiaal, duurzaamheid, prijs)? Hoe blijf je binnen je budget voor die categorie/categorieën, hoeveel mag je dan maximaal uitgeven als je later dit jaar nog vaker wilt gaan winkelen? 
* Oriënteer je van tevoren al op internet en/of vraag in je omgeving na waar je iets speciaals kunt kopen: waar zijn de producten te koop waar je naar op zoek bent, hoe duur zijn ze daar, welke winkels en producten krijgen goede reviews? Stippel een winkelroute uit.
* Als je samen met iemand anders gaat winkelen: maak samen een plan: waar gaan jullie winkelen, welke winkels wil je beslist bezoeken, gaan jullie nog iets drinken en/of eten en waar dan? Of neem je zelf drinken en een lunchpakket of snack mee die je in het nabijgelegen park opeet? Naar de wc kun je wel in een warenhuis, openbare bibliotheek of gemeentehuis. Beperk je anders tot goedkope horeca, duurdere zijn voor speciale gelegenheden. 
* Ga op pad en ga als eerste naar de winkel(s) waar je verwacht dat de gezochte producten er te koop zijn. 
* Koop niets buiten je boodschappenlijst om, hoe aantrekkelijk het product ook is qua uiterlijk en prijs. Je kunt natuurlijk wel ideeën opdoen, maar koop het niet nu, maak er een foto van en zet het op je verlanglijstje (ook online zijn daar bij vele websites mogelijkheden voor). Te vaak blijkt het idee de tand des tijds niet te doorstaan, en verdwijnt het weer van je verlanglijstje, zonder dat je een miskoop hebt gedaan.
* Als je allebei je boodschappenlijst hebt afgewerkt, kun je naar huis. Blijven rondhangen biedt alleen maar verleiding om meer te kopen, zonder dat je er iets mee opschiet.

Als je je verveelt, kun je beter niet gaan winkelen, maar iets anders leuks gaan doen dat niets of minder kost: een fietstochtje maken, thee drinken met een vriend(in), naar het park om een boek te lezen, langs de boekenplanken in de bibliotheek struinen naar leuke boeken of er een tijdschrift lezen, ... vul zelf maar in.

'''Online winkelen'''&lt;br&gt;
Let er bij het online winkelen op dat het om een betrouwbare leverancier gaat. Check een onbekende winkel vooraf via een zoekmachine, zoek naar reviews (bijvoorbeeld Google Reviews en pas op voor nepreviews), klacht en/of ervaringen, via Trustpilot en/of [https://www.politie.nl/aangifte-of-melding-doen/controleer-handelspartij.html Politie], let er op dat de webwinkel is aangesloten bij een [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen/keurmerken-webwinkels erkend keurmerk], is het KvK-nummer vermeld op de website, waar kun je terecht bij klachten (probeer eerst het telefoonnummer uit voordat je een bestelling doet), is de webwinkel aangesloten bij een geschillencommissie, wat zijn de leveringsvoorwaarden, garantiebepalingen, retourbeleid, waar is de webwinkel gevestigd (in de EU is het gemakkelijker verhaal te halen dan in China). Meer tips: [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen ''Online kopen'' van Consumentenbond]. En is er toch iets niet in de haak of bent u misleid of bedrogen door een webwinkel, meld het bij [https://www.acm.nl/nl Autoriteit Consument &amp; Markt] (Nederland).

Als een webwinkel buiten de EU is gevestigd: let er dan ook op of de producten voldoen aan de eisen die de EU stelt aan producten, zoals veiligheid en kwaliteit. Goedkoop kan anders duurkoop worden. Ook hier geldt: als iets te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook zo. En soms lijkt het er op dat een webwinkel in de EU is gevestigd, maar dan blijkt die achteraf alleen maar tussenpersoon te zijn en worden de producten toch uit China of een ander ver-weg land naar jou verstuurd. Probeer ook dat te checken.

=== Bezuinigen ===
Moeten bezuinigen is niet leuk, maar soms wel noodzakelijk. In dit Wikibook staan in elk hoofdstuk al tips om zuinig te leven. Als die niet volstaan: denk ook eens aan deze geldverslindende posten:
* '''Roken''', of het nu op de ouderwetse manier met tabak is of via vapen. Reken eens uit wat het per week kost en vermenigvuldig dat met 52. Bovendien is het slecht voor uw gezondheid, die van uw naasten en het milieu. Leer ook uw kinderen om er niet aan te beginnen, eenmaal ermee begonnen, kun je vaak alleen met veel moeite stoppen.
* (veel) '''Alcohol''' drinken. Idem.
* Een eigen '''auto'''. Beoordeel of de auto echt nodig is, of dat er bijvoorbeeld een gehuurd kan worden als de auto meer voor de deur staat dan gebruikt wordt, of dat het concept deelauto/leenauto iets voor u is. Reken uit wat een auto per jaar kost, incl. alle kosten (ook beurten bij de garage, reparatie, belastingen, verzekeringen, etc.) en of dat het waard is. En/of gebruik vaker de fiets en het openbaar vervoer.
* '''Buitenshuis eten en drinken''': van koffie en lunches tot regelmatig in een restaurant eten. Neem liever zelf een thermoskan met hete koffie mee en maak een lunchtrommeltje met lekkere boterhammen en wat rauwkost. De tijd dat u op uw beurt moet wachten voor de koffie of lunch, duurt in de regel langer dan wanneer u het zelf bereidt en scheelt bovendien veel geld. Koop desnoods goede kant-en-klaarmaaltijden in een winkel tezamen met een lekkere fles wijn, dan bent u al een stuk goedkoper dan wanneer u in een restaurant eet, laat dat laatste tot de feestelijke uitzonderingen horen. Reken eens uit wat u er per week aan uitgeeft, vermenigvuldig dat met het aantal werkweken (52 - vakantieweken) en verminder dat bedrag met de kosten van de vervangers. 
* '''Vuurwerk''': binnen luttele minuten knal je honderden euro's in de lucht. Die kun je ook op andere manieren besteden, bijvoorbeeld luxe uit eten (een hele avond gezelligheid in plaats van enkele minuten), met vakantie, iets waarvoor je aan het sparen bent. 

Meer bespaartips en tips over zuinig leven:
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/geld-besparen ''Geld besparen'' van NIBUD]
* [https://genoeg.nl/ Genoeg]
* [https://www.vrekkenpagina.nl/ Vrekkenpagina]

== Rekeningen niet (op tijd) betalen ==
Rekeningen/facturen die je niet (op tijd) betaalt, worden alleen maar duurder. Na de eerste aanmaning komen er incasso- en/of deurwaarderskosten bij, en die zijn niet mals. Zonde van het geld. Betaal rekeningen dus altijd op tijd!

Als u het niet eens bent met een rekening: reageer direct! Bel eerst op en meld dat u het niet eens bent met de rekening en waarom niet. Blijf beleefd, dan krijgt u in de regel meer voor elkaar. En het kan een vergissing zijn, fouten maken is menselijk. Afhankelijk van hoe het gesprek verloopt en wat er wordt afgesproken: bevestig het gesprek met een mail of brief, herhaal uw bezwaren tegen de rekening, beschrijf de (afgesproken of door u voorgestelde) oplossing en vraag om de afspraken te bevestigen. Houd de zaak in de gaten, twee weken is een redelijke termijn om de oplossing uit te voeren.

Als u, door wat voor oorzaken ook, een of meer rekeningen niet kunt betalen, of een achterstand heeft met het betalen van rekeningen:
# Steek uw kop niet in het zand. Maak alle rekeningen en aanmaningen open. Bundel ze per schuldeiser en reken uit hoeveel elke schuldeiser nog van u tegoed heeft. Hoe sneller u handelt, hoe eerder een oplossing kan worden gevonden en u er weer van af bent.
# Bedenk van tevoren wat wèl mogelijk is. Wat kunt u een schuldeiser bieden? Is het product nog ongebruikt en kunt u het terugsturen, ook al is het buiten de bedenktijd? Welke bedragen kunt u wel betalen en wanneer? Kan een abonnement eerder worden stopgezet? Overleg eventueel met een goede vriend(in), kennis of buur met verstand van financiële zaken hoe u dit het beste kunt aanpakken en of hij/zij u wilt helpen met die aanpak. Vraag geen geld aan uw helper! Het is uw probleem (en misschien dat van de schuldeisers), niet dat van de helper.
# Verzamel al uw moed en meld de achterstand telefonisch aan de schuldeiser(s). Noteer de naam of namen van degenen die u aan de telefoon krijgt. Leg uit wat er aan de hand is. Als dat realistisch is: zeg dat u de schulden per [datum] zult voldoen. Probeer anders een betalingsregeling af te spreken (zoals maandelijks een bedrag betalen om de schuld af te lossen). Als dat lukt: bevestig de betalingsregeling schriftelijk (zie [[Schrijven/Brieven#Bevestiging van afspraken|Bevestiging van afspraken per brief]], dat mag ook per e-mail), schrijf precies op wat jullie hebben afgesproken, vraag in de brief of dat correct is en stuur de brief/mail op naar de schuldeiser. Als u schuldeisers niet inlicht, zijn de gevolgen in het algemeen nog veel erger en lopen de schulden alleen maar op door incassokosten, deurwaarders, e.d. Zie voor meer informatie: [https://www.justitia.nl/incassokosten ''Incassokosten'' door Justitia].
# Als er geen betalingsregeling mogelijk is, of alleen een betalingsregeling waar u niet aan kunt voldoen: zoek [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden].

== Sparen ==
Sparen wordt gedaan om een appeltje voor de dorst, een buffer, te hebben, of voor iets concreets, dat te duur is om direct te kopen. Iedereen kan in slechte tijden terecht komen, een studie die langer duurt dan gepland, werk verliezen, langere tijd ziek worden, een ongeluk krijgen, of de wasmachine die het begeeft. Het is dan prettig om geld achter de hand te hebben, een spaarbuffer biedt dan rust in plaats van paniek. Sparen kan door een spaarrekening bij een bank te openen en daar automatisch elke maand een deel van je netto-salaris op te laten storten, direct na het uitbetalen van je salaris.&lt;br&gt;
Zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen// ''Sparen'' door NIBUD] voor tips, mogelijke doelen, een stappenplan en een spaarrekening kiezen.&lt;br&gt;
Ambitieuze doelen om voor te sparen zijn de hypotheek versneld aflossen, minder gaan werken en eerder met pensioen kunnen gaan. Zie bijvoorbeeld [https://porterenee.nl/hoe-ik-op-mijn-33e-al-gedeeltelijk-met-vervroegd-pensioen-kon/ deze blog van Porterenee] (let op: de rest van de website is tamelijk commercieel), voor een manier om in een druk huisgezin relaxt met tijd te kunnen omgaan. Hiervoor moet je vroeg beginnen met sparen, zuinig leven en een baan of werk hebben met een goed inkomen.

Leer ook kinderen al vroeg om te sparen. Geld dat ze voor hun verjaardag of een andere gelegenheid hebben gekregen: een deel mogen ze direct besteden, de rest gaat in hun spaarpot. Eens in de zoveel tijd wordt de spaarpot geleegd en wordt het geld op een eigen spaarrekening gezet. Dat geld is van hen, kom niet in de verleiding om er uit te stelen, ook niet als u krap bij kas zit. U zou voor altijd hun vertrouwen beschamen. Dat geld zullen ze hard nodig hebben als ze het huis uit gaan en op zichzelf gaan wonen.

== Valkuilen ==
Gezien het aantal mensen in de schuldsanering en jongeren met financiële problemen en al grote schulden nog vóórdat ze het huis uit gaan, zijn er vele financiële valkuilen. Hier een kleine greep (niet uitputtend):
* ''Leefstijl'': Op hoop van zegen leven. Budgetten aan je laars lappen, helemaal geen inzicht in de eigen financiën willen hebben, desinteresse in financiële zaken, een hekel hebben aan planningen en administratie, spontaniteit hoog in het vaandel hebben, boven je stand leven, je leeft maar één keer. Betere mantra's zijn:
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/bezint-eer-gij-begint Bezint eer ge begint].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/een-uur-van-onbedachtzaamheid-kan-maken-dat-men-jaren-schreit Eén uur van onbedachtzaamheid kan maken dat men jaren schreit].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/de-tering-naar-de-nering-zetten De tering naar de nering zetten]. 
* Onderschatten van uitgaven, bijvoorbeeld voor een auto, zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/autokosten/ Autokosten van Nibud]. (Toelichting: &quot;Afschrijving&quot; = reservering van bedragen voor het kopen van de volgende auto als de huidige auto aan zijn eind is. Deze bedragen kunnen het beste tot die tijd op een -aparte- spaarrekening worden gezet.)
* Teveel en/of te hoge ''leningen'' afsluiten, waardoor andere posten in het geding komen of je met schuldsanering te maken krijgt, waardoor je langere tijd op het absolute minimum moet leven.
* Rekenen op hogere inkomsten en daar naar leven. Maar als de inkomsten juist tegenvallen, zit je met de gebakken peren en moet je weer terugschakelen, wat véél moeilijker blijkt te zijn dan op grotere voet gaan leven. 
* ''Kopen op afbetaling''. Meestal is het goedkoper om een persoonlijke lening af te sluiten: vergelijk daarvoor de totaalbedragen die u moet aflossen en de effectieve rente. En bijna altijd is het in ieder geval nog goedkoper om eerst te sparen voor het product en het pas te kopen als het bedrag bijeengespaard is. Dan hoeft u geen rente te betalen, maar ontvangt u vaak rente over uw spaargeld. Bovendien zijn er dan minder hoofdbrekens. Al te vaak komt het voor dat het restant van de aflossing nog moet worden voldaan terwijl het product al ter ziele is; breng dan de motivatie nog maar eens op om het toch af te betalen. Want juridisch zit u wel vast aan zo'n lening.
* Er worden vaak ''speciale verzekeringen'' aangeboden, voor één bepaalde aankoop of gebeurtenis, zoals een bril, laptop of begrafenis, ook wel een &quot;financieel aspirientje&quot; genoemd. Die zijn zelden lonend en bovendien loopt u het risico dat een schade net buiten de voorwaarden valt, de uitbetaling bij schade lager uitvalt dan verwacht of dat het risico al gedekt wordt door en andere verzekering zoals een inboedelverzekering of reisverzekering. Zorg liever voor een ruime buffer (op een spaarrekening) en stop daar al die verzekeringspremies in die u anders had moeten betalen. 

'''Te mooi om waar te zijn'''&lt;br&gt;
Als een voorstel te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook te mooi om waar te zijn. Er zit een adder(tje) onder het gras, er worden extra kosten verborgen, of het gaat gewoon om oplichting. Enkele voorbeelden:
* Pas op met geldproducten die je de hemel voorspiegelen: kijk altijd welk eindbedrag zo'n product werkelijk geeft, zwart op wit(!), want meestal gaat het om beleggingen en worden alleen mooie prognoses voorgesteld die je in het allerbeste geval zou kunnen halen (bedenk: iedereen kan mooie prognoses voorspiegelen), maar in de praktijk zul je later spijt hebben. Zie bijvoorbeeld de {{Wp|Woekerpolisaffaire|Woekerpolisaffaire}} en {{Wp| Aandelenlease-affaire|Aandelenlease-affaire}}. 
* Hetzelfde geldt voor een {{Wp|Beleggingshypotheek|beleggingshypotheek}}. 
* Beleg ook niet in oncontroleerbare zaken als teakhout en ver weg gelegen percelen grond. Tussentijdse verkoop is vaak onmogelijk en u kunt {{Wp|Rente-_en_valutamanagement#Valutarisico|valutarisico}} lopen. Bedenk altijd bij dergelijke &quot;te mooi om waar te zijn&quot; aanbiedingen: waarom leent een aanbieder niet zelf het benodigde geld bij een bank en belegt hij dan zelf in het product om het voorgespiegelde rendement te incasseren? Zie ook de film {{Wp| Margin Call|Margin Call}} om meer inzicht te krijgen in de beweegredenen en mentaliteit in de financiële sector (in ieder geval in Amerika).
* Iemand die je op internet hebt ontmoet (bijvoorbeeld via een datingsite) en je vertrouwen heeft gewonnen, of een kennis van een kennis, of wie dan ook, vertelt enthousiast over zijn/haar successen met beleggen. Hij/Zij probeert je over te halen ook in dat product te beleggen. Trap er NIET in! Maak geen geld over naar die persoon of naar wie dan ook om te beleggen. Grote kans dat het om oplichting gaat. Als je wilt beleggen, bespreek het dan met een adviseur van je bank (meestal gratis, maar die is ook verkoper en zal alleen adviseren over de eigen beleggingsproducten) of een onafhankelijk financieel adviseur (berekent kosten voor elk advies, vraag daar van tevoren naar, maar zo'n adviseur neemt wel beleggingsproducten van vele aanbieders in beschouwing). Zij zijn verplicht je situatie in kaart te brengen, je wensen omtrent risico's die je wilt of kunt lopen mee te wegen in hun advies en je te wijzen op de risico's die je loopt bij beleggen. En dan nog kun je besluiten dat je liever blijft sparen, omdat je beleggen te risicovol vindt.

=== Loterijen ===
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'' &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Loterijen zijn belastingen voor de armen&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt;''' of de [https://uitklokken.nl/belasting/belasting-op-domheid/ dommen]&lt;br&gt;
Arme mensen kopen veel vaker loten dan rijke mensen, en meedoen aan loterijen kost gemiddeld meer geld dan het oplevert. Dom/onwetend omdat loten vooral worden gekocht door mensen die de kansberekening en de kans op geluk niet begrijpen.&lt;br&gt;
Ga maar na: als er een miljoen deelnemers zijn, is de kans dat u de hoofdprijs wint 1 : 1.000.000, een op een miljoen. De kans dat u de gelukkige wordt is dus extreem klein. Er zijn vele mensen die een levenlang meedoen aan een loterij, soms een kleine prijs winnen, maar zelfs nooit hun inleg van al die jaren terug winnen. De andere 999.999 deelnemers fungeren als sponsoren. De winnaars zijn een onbekende die de prijs wint, de belastingdienst (die kansspelbelasting heft) en -als het niet tegen zit- enkele goede doelen. De goede doelen worden gekozen door de loterij-organisatie, u heeft er geen invloed op. Bovendien zijn de voorgespiegelde bedragen die te winnen zijn vaak geen netto-bedragen: er wordt nog [https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_belastingen/kansspelbelasting/ik-heb-een-prijs-gewonnen-moet-ik-nu-kansspelbelasting-betalen/ kansspelbelasting] van afgetrokken, afhankelijk van het gewonnen bedrag algauw 37,8% (in Nederland, in 2025).

En vraag u ook eens af hoeveel mensen, een (kras-)lot van € 5,= moeten hebben gekocht om een van hen € 250.000 te laten winnen, terwijl de rest allemaal niets wint. (Het is &quot;maar&quot; € 5,=, maar als u elke week zo'n lot koopt, kost het wel € 260,= per jaar, als het bij één lot per week blijft...)

De &quot;belasting&quot; (inleg) gaat dus naar drie soorten partijen: één winnaar, de belastingdienst en goede doelen die niet democratisch zijn vastgesteld. Verstandiger is het om uw geld niet aan loterijen en goksites te spenderen, maar het zo uitgespaarde bedrag op een spaarrekening te zetten. Of zelf één of meer goede doelen uit te kiezen en met zelf gekozen bedragen te sponsoren (dan kunt u nog belastingaftrek krijgen ook, in plaats van te betalen). Of het aan iemand te geven die u (goed) kent en die financieel in de knel zit, dan weet u zeker dat het geld goed terecht komt.

== Meer tips ==
* ''Leefstijl'': Leef zuinig, met af en toe een uitspatting. En laat zo'n uitspatting dan ook iets bijzonders zijn. Het is altijd gemakkelijker om meer geld uit te geven als er een financiële meevaller is, dan te bezuinigen als er tegenvallers zijn. Stel het in zoals u het kunt uithouden: kies (zuinige en andere) gewoontes en huishoudelijke afspraken die u lang kunt volhouden en die ook bij tegenslag toepasbaar zijn of u er dan juist doorheen helpen. Laat jaloezie of begeerte niet uw leidraad zijn. Dit vergt zelfbeheersing. Maar vergeet ook niet te leven. Bepaal wat het leven voor u de moeite waard maakt en probeer daar aan te voldoen, ook als dat geld kost.
* Leer ook uw ''kinderen'' om verstandig om te gaan met geld, dat geld een serieuze zaak is en niet zomaar vanzelf op een bankrekening komt. Laat ze jaarlijks zelf van tevoren bedenken wat ze allemaal van hun zakgeld willen kopen en hoeveel ze dan nodig hebben. Bespreek ook wat u niet (meer) voor hen koopt en ze dus voortaan van hun zakgeld moeten kopen. En op = op. Wat gaan ze voortaan zelf kopen? Cadeautjes voor de andere gezinsleden en vriend(innet)jes, batterijen, sparen, uitjes (kermis, op stap met vrienden, schoolavonden), abonnementen, lidmaatschappen van (sport- en andere) verenigingen? Dat zal ook afhankelijk zijn van de leeftijd, wat ze aankunnen en wat u redelijk vindt. Later kunt u ze ook kleedgeld geven en hen zelf verantwoordelijk maken voor hun eigen kleren. Laat ze vanaf het begin een kasboek bijhouden. Dat hoeft niet zo uitgebreid als u zelf doet, het gaat er om dat ze zich bewust worden wat ze (wekelijks, maandelijks) uitgeven en waar ze dat aan uitgeven. Meer tips: [https://www.nibud.nl/onderwerpen/kinderen-en-jongeren/zakgeld-en-kleedgeld/ ''Zakgeld en kleedgeld'' (NIBUD)].
* Voordat u een ''verzekering'' afsluit: 
** Vergelijk premies en dekkingen van verzekeringen. Dat kan via betrouwbare vergelijkingssites, let daarbij op een AFM-vergunning . Onbetrouwbare en nep-vergelijkingssites sturen je naar de verzekeraar die henzelf de hoogste bemiddelingspremie bieden. 
** Een hoog eigen risico verlaagt de premie. Vraag u af of een lagere premie opweegt tegen een hoger eigen risico, kunt u dat dragen als onverhoopt zich een situatie zich voordoet om een beroep op de verzekering te doen?
** Lees goed de voorwaarden, dekt die inderdaad eventuele schade die u ermee hoopt af te dekken? Wordt er niet te veel uitgesloten?
* Vaak wordt gesteld dat bij het afsluiten van een ''lening'' ook verzekeringspolissen voor overlijden, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid verplicht zijn. Doe dat alleen als dat strikt noodzakelijk is en u dat zelf ook zinvol vindt. Vergelijk dan ook de kosten van de aanbieder van de lening/hypotheek met die van echte verzekeraars. Het voordeel van dergelijke polissen is dat u of uw gezinsleden het huis niet hoeven te verkopen als dit soort gebeurtenissen financiële problemen opleveren. Maar als u bijvoorbeeld een alleenstaande bent en goed gedekt bent tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid (als u werknemer bent of als zelfstandige hiervoor al goede verzekeringen hebt afgesloten), dan is een overlijdenspolis alleen zinvol als u een huis op de top van de markt koopt en een hoge hypotheek afsluit (van 90% of meer van de waarde van het huis); als u overlijdt en de markt is ingestort, dan zadelt u uw nabestaanden met zo'n polis niet op met een restschuld. 
* ''Beoordeel één keer per jaar'':
** Uw ''verzekeringen'': zijn ze nog nodig, zijn er betere en/of goedkopere verzekeringen die beter bij uw situatie passen? Een goed moment is de decembermaand, wanneer in ieder geval de ziektekostenverzekering verlengd moet worden. Een verzekering sluit je vooral af voor hoge schades die je zelf niet kunt betalen. In ieder geval nodig zijn (afgezien van verplichte ziektekosten- en motorrijtuigenverzekeringen): verzekeringen met een brede dekking, zoals:
*** Opstalverzekering als u een koophuis heeft. Voor huurhuizen is de verhuurder verantwoordelijk.
*** Inboedelverzekering, tegen brand, wateroverlast en diefstal.
*** Aansprakelijkheidsverzekering die de aansprakelijkheid dekt voor schade toegebracht aan anderen. 
*** Aanbevolen: een rechtsbijstandverzekering. Iedereen kan in conflicten terechtkomen waarbij juridisch advies of zelfs een rechtsgang is geboden. Advocaten zijn duur. 
*** Het overwegen waard: een reisverzekering; denk aan repatriëring, ziektekosten die in het buitenland veel hoger liggen en waarvoor je standaard op zijn best de Nederlandse prijzen vergoed krijgt, die in veel gevallen lager is dan de gemaakte kosten.
** ''Abonnementen'' (zoals op kranten, tijdschriften, bibliotheek, (meerdere?) streamingsdiensten, allerlei andere diensten): maak eerst een overzicht van alle abonnementen; weeg vervolgens af of de kosten nog opwegen tegen het plezier en nut dat u ervan heeft, maakt u er nog voldoende gebruik van om de kosten te rechtvaardigen? Hiervoor is november een goed tijdstip, veel abonnementen worden (al of niet automatisch) verlengd per 1 januari en dan heeft u in de regel nog tot 1 december om abonnementen op te zeggen.Let op dat u het abonnement opzegt bij de echte leverancier en niet terechtkomt bij een opzegdienst die geld rekent voor het opzeggen. Tussentijds opzeggen van abonnementen en meer informatie: zie [https://www.consumentenbond.nl/juridisch-advies/rechten-bij-aankoop/verlengen-en-opzeggen-van-abonnementen ''Opzeggen van abonnementen'' van Consumentenbond]. Als u een abonnement niet kwijt wil, maar het ook te duur vindt: overweeg of delen met een buurtgenoot een optie is. Dat kan in de regel alleen met papieren abonnementen en vereist goede afspraken en die ook nakomen. Kranten en tijdschriften kunt u ook in de openbare bibliotheek lezen, daarvoor hoeft u niet eens lid te zijn. Voor streamingsdiensten kun je één abonnement tegelijk afsluiten, daarvan de meest interessante onderdelen bekijken, dan opzeggen en overgaan op de volgende. 
** ''Lidmaatschappen'' van verenigingen: idem: inventariseren en afwegen van nut en kosten. Lidmaatschappen kunnen in de regel alleen na afloop van de lidmaatschapsperiode worden opgezegd. Zie de website van de betreffende vereniging of het contactorgaan (zoals een nieuwsbrief en kwartaalblad) voor details, of vraag het anders aan de ledenadministratie. 
** ''Energieleverancier'': is hij nog steeds betrouwbaar en biedt hij waar voor uw geld? Is er misschien een andere die net zo betrouwbaar is, maar wel goedkoper of waarvoor een redelijke vergoeding bij teruglevering van zonne-energie wel vanzelfsprekend is? Voor het opzeggen van een energiecontract: zie [https://www.consumentenbond.nl/energie-vergelijken/energiecontract-tussentijds-beeindigen ''Energiecontracten beëindigen'' van Consumentenbond]. 
* Voor werknemers: Neem alleen ''ontslag'' als u een andere baan hebt, d.w.z. een getekend arbeidscontract bij een andere organisatie. Vrijwillig ontslag nemen betekent dat u waarschijnlijk geen recht hebt op een werkloosheidsuitkering, zie [https://www.uwv.nl/nl/ontslag/zelf-ontslag-nemen ''Zelf ontslag nemen'' door UWV]
* Een ''vakantiehuis'' kopen? Daar zitten veel haken en ogen aan, risico's en zorgen:
** Hoe vaak gaan we er als gezin plezier van hebben? Wilt u bij wijze van spreken elk weekend of om het weekend er steeds heen reizen? Is dat plezier het waard om een eigen vakantiehuis voor te hebben? En willen we inderdaad dan elke keer naar dezelfde stek of willen we op vakantie juist steeds andere omgevingen ontdekken?
** Een vakantiehuis is geen woonhuis, er zijn regels aan verbonden, u mag er niet permanent wonen. Wat is het maximum aantal dagen dat u er zelf mag verblijven? Is dat acceptabel?
** De prijs die u betaalt is meer dan de verkoopprijs alleen: er komen allerlei extra kosten bij, zoals makelaars- en notariskosten, overdrachtsbelasting en kosten van een hypotheek, voor een nieuwe vakantiewoning betaalt u 21% BTW (in Nederland); daarnaast kunnen er kosten zijn voor verbouwing en inrichting van de woning. Daarna betaalt u elk jaar in ieder geval nog vermogensbelasting (hier of in het buitenland) over de actuele waarde van het vakantiehuis, en talloze andere kosten, zoals verzekeringen, een (jaarlijkse/maandelijkse) bijdrage voor de faciliteiten in het park, gemeentelijke belastingen, energiekosten, reparaties, en hypotheekrente.
** Als u het wilt verhuren: wat zijn de mogelijkheden? Is er een instantie die u het werk uit handen neemt, van boekingen, in- en uitchecken en schoonmaak tot reparaties en klachtenbehandeling? Welke huurprijs is mogelijk, wat zijn de kosten van verhuur? Wat is realistisch qua bezettingsgraad? Zullen andere toeristen er net zo graag vakantie vieren als uzelf? Staat het in een aantrekkelijk toeristisch gebied? Wellicht wilt u juist in het hoogseizoen zelf gebruik maken van het vakantiehuis? Wat kan de opbrengst dan nog zijn? Huuropbrengsten kunnen onderhevig zijn aan BTW en inkomstenbelasting, wat het rendement drukt. 
** Als u het weer wil verkopen, is de opbrengst afhankelijk van de op dat moment geldende verkoopprijzen, die kunnen hoger zijn dan de aankoopprijs, maar ook lager, afhankelijk van vraag en aanbod, de staat van het huis, de dan geldende wet- en regelgeving en eventuele plannen voor het terrein waarop het huis staat.
** Zet alle voor- en nadelen op een rijtje en neem ook deze beslissing met uw verstand, vergeet alle verkooppraatjes. Het gaat immers om serieus geld, om een investering voor ten minste enkele jaren. Draai zo mogelijk eerst proef: huur het huisje voor enkele dagen, of een ander huisje op hetzelfde park, beoordeel of de afstand goed te doen is, probeer alle faciliteiten uit, kijk hoe wordt gereageerd op klachten, is de omgeving echt zo aantrekkelijk als wordt voorgesteld?

== Meer informatie ==
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/ NIBUD] - Informatie, tips en wegwijzer naar hulp
* [https://www.wijzeringeldzaken.nl/ Wijzer in geldzaken]
{{Sub}}</text>
      <sha1>6bpxm3qet71msl1zvib32lzry5wjj1r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429899</id>
      <parentid>429898</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T05:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Loterijen */</comment>
      <origin>429899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42291" sha1="2ux8xsjcb73r5ttvyweesweafit8yox" xml:space="preserve">{{Index Huishouden}}
[[Bestand:Czech Wallet.jpg|400px|Czech Wallet]]&lt;br&gt;

In veel huishoudens zullen er (veel) meer wensen zijn dan er geld is. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Een belangrijk aspect van huishouden is daarom verantwoord omgaan met geld: wat koop je wel en wat niet, welke wensen gaan in de ijskast of worden juist wel vervuld. Om verantwoord met geld te kunnen omgaan, is er een financiële administratie nodig (meten is immers weten), moeten budgetten worden opgesteld, kosten en baten in evenwicht gehouden en gespaard worden.

'''Een woord vooraf'''&lt;br&gt;
Hier worden géén adviezen verstrekt over fondsen om in te beleggen, welke banken betrouwbaar genoeg zijn om je spaargeld aan toe te vertrouwen en andere risicovolle financiële zaken. Hiervoor kunt u het beste zelf enige research doen (vertrouw niet al te veel op influencers!) en/of bespreken met een betrouwbare financieel adviseur (zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/pensioen/financieel-adviseur/ NIBUD] en [https://www.afm.nl/nl-nl/consumenten/themas/financieel-advies/adviestraject ''Adviestraject'' door AFM] voor enkele aanwijzingen daarvoor). Wel worden hier enkele waarschuwingen vermeld voor financiële producten waarmee het voor veel mensen slecht is afgelopen. 

NB De meeste regels die hier zijn vermeld, gelden alleen voor Nederland. Voor België, Suriname en de andere landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden kunnen andere wetten en regels gelden.

== Administratie ==
'''Meten is weten'''. Om de financiën van een huishouden goed te kunnen beheren is het nodig om precies te weten:
* Hoeveel er is uitgegeven in een periode (bijvoorbeeld maand of jaar).
* Waaraan het geld precies is uitgegeven.
* Welke inkomsten er zijn.
Daarvoor wordt een administratie ingericht. 

Voor een administratie zijn de volgende hulpmiddelen nodig:
* Een bureau met lades en een goed zittende stoel. Daarnaast een of meer kasten voor het opbergen van rekeningen, bankafschriften en andere financiële zaken. 
* ''Opbergsysteem'': Documenten kunnen worden opgeborgen in ordners, multomappen met tabbladen en/of hangmappen in een bureaulade. Bedenk een systeem waardoor je snel een document kunt terugvinden. Dat kan alfabetisch op naam van de leverancier zijn, maar ook op onderwerp of datum, of een combinatie (eerst op onderwerp, daarbinnen alfabetisch en op datum). Wie vooral een digitale administratie heeft, heeft ook &quot;mappen&quot; nodig voor het bewaren van documenten, maar dan digitale, bij voorkeur op de eigen pc of laptop, met regelmatig back-ups. Voor particulieren wordt aanbevolen om de administratie voor de belastingdienst minimaal 5 jaar te bewaren, voor bedrijven gelden langere termijnen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/inkomstenbelasting/vraag-en-antwoord/hoe-lang-moet-ik-mijn-financiele-administratie-bewaren Hoe lang administratie bewaren]. Bewaar salarisstroken langer, bijvoorbeeld voor het geval er later gedoe komt over pensioenaanspraken. Print salarisstroken elke maand uit (op papier of digitaal) en bewaar ze in uw eigen administratie, want als u uit dienst gaat, heeft u er misschien geen toegang meer toe. Bewaar echt belangrijke documenten bij voorkeur in een brandvrije kluis, maak er kopieën van en houd die onder handbereik. Bijvoorbeeld diploma's, verzekeringspapieren, koopakte van het huis of het huurcontract, een setje foto's van uw dierbaren en/of fotonegatieven, backups van de computer. 
* Kantoorartikelen, waaronder een rekenmachine (al dan niet digitaal), {{Wp|Nietapparaat|nietmachine}} en een {{Wp|Perforator|perforator}}.
* Een &quot;systeem&quot;, op papier of digitaal, waarmee de administratie gevoerd wordt. Dit wordt hieronder besproken.

=== Huishoudboek ===
[[Bestand:Kasboek van Anna Bernardine Baelde-Delprat, objectnr 36013(2).JPG|thumb|350px|Voorbeeld van een kasboek met kolommen voor datums, omschrijving en bedragen]]
In een huishoudboek worden alle uitgaven en inkomsten bijgehouden. Hierdoor weet u waar het geld naartoe is gegaan. Per onderwerp zijn er steeds drie kolommen: voor datums, omschrijvingen en bedragen. 

Voor elk onderwerp wordt een categorie gemaakt, bijvoorbeeld: Inkomsten (salaris, winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente), Huisvesting (hypotheek/huur, energie, water, gemeentebelastingen, huishoudelijke artikelen, tuin), Voeding, Verzekeringen, Gezondheid (incl. eigen bijdrage, apotheek, tandarts), Kleding, Rijksbelastingen (inkomstenbelasting, vermogensbelasting), Kantoorartikelen (incl. kosten voor PC en printer), Telefoon, internet en TV, Contributies, Vervoer/Reizen, Cadeaus, Uitjes &amp; uitgaan, Correspondentie, Hobby's, Vakanties, Aflossingen, Grote uitgaven (incidentele uitgaven zoals aan nieuwe meubels, huishoudelijke apparaten, TV), Bankzaken (bankkosten, betaalde rente excl. hypotheek), Zakgeld kinderen en Onvoorziene uitgaven. Bepaal zelf welke categorieën voor u van belang zijn, waaraan binnen jullie huishouden geld wordt besteed. Wellicht kunnen enkele onderwerpen worden samengevoegd zodat er minder categorieën ontstaan. Als u met meerdere personen een huishouden  vormt, kan er voor gekozen worden om per (volwassen) persoon een eigen administratie te voeren, en een voor het gezamenlijke huishouden. Persoonlijke uitgaven, zoals kleding, uitjes, mobiele telefoon, contributies, vervoer en hobby's, blijven dan gescheiden van huishoudelijke uitgaven. 

Houd per categorie bij wat er uitgegeven is. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-kasboek-maken/ ''Stappenplan kasboek'' van NIBUD] voor een methode. Dat kan op papier of digitaal. Als u handig bent met Excel of een soortgelijk spreadsheet-programma, dan kan het digitaal. Of u kunt een digitaal huishoudboekje kiezen, vaak kan dat via uw bank, zie [https://www.wijzeringeldzaken.nl/huishoudboekjes/ ''Huishoudboekjes'' van Wijzeringeldzaken]. Maar met een multoband of ordner, tabbladen, multobladen met lijntjes en een rekenmachine kan het ook. 

Hoe dan ook: Bewaar kassabonnetjes, facturen/rekeningen en andere betalingsbewijzen en registreer die steeds in de juiste categorie, doe dat ook met alle posten (= een bedrag met omschrijving) op bankafschriften. Sommigen registreren ook op bankafschriften of pin-betalingen zijn afgeschreven. Zo kunt u ook goed controleren of er niet ten onrechte bedragen van uw bankrekening zijn afgeschreven. 

Kassabonnetjes van producten die geen lang leven zijn beschoren, zoals voedsel, toiletartikelen, schoonmaakmiddelen en de kapper, kunnen na registratie worden weggegooid. Betaalbewijzen van producten die langer worden gebruikt, zoals kleding, huisraad en een fiets, worden langer bewaard: als bewijzen voor garantie en voor de verzekering (bijvoorbeeld als de goederen gestolen worden of tijdens een brand onbruikbaar worden). Ook van uitgaven die u als aftrekpost op uw belastingaangifte wilt vermelden, zijn harde bewijzen nodig.

Maak per maand of aan het eind van het jaar het hele huishoudboek op: tel alle bedragen per categorie bij elkaar op en maak een overzicht met alle categorieën en de uitgegeven totaal-bedragen. Als u vorig jaar een budget hebt opgesteld, kunt u nu vergelijken of de werkelijkheid en het budget min of meer overeenkomen. Vraag u af hoe de verschillen zijn ontstaan en of er voor volgend jaar lessen uit zijn te trekken.

=== Kasboek ===
Daarnaast is het handig om een kasboek bij te houden. Hierin worden uitgaven vermeld die contant, met munten en bankbiljetten, zijn gedaan, en wat er bij gekomen is (bijvoorbeeld gepind bedrag bij geldautomaat; vraag ook hiervan steeds een bon). Deze uitgaven moeten ook in het huishoudboek worden geregistreerd. Gepinde bedragen bij de geldautomaat moeten wel worden geregistreerd in het kasboek, maar niet in het huishoudboek, omdat dat geen inkomsten zijn; het is alleen een andere verschijningsvorm: bankbiljetten in plaats van geld op je bankrekening. Andere contante inkomsten, zoals verjaardagsgeld en teruggaves van teveel betaalde bedragen aan de kassa, worden zowel in het kasboek als in het huishoudboek geregistreerd.&lt;br&gt;
De belangrijkste functie van een kasboek in een consumentenhuishouding is dat periodiek (bijvoorbeeld wekelijks of maandelijks) gecontroleerd wordt of het bedrag in de portemonnee nog hetzelfde is als het op papier zou moeten zijn. Als dat niet zo is, kan misschien nog achterhaald worden waar dat aan ligt. Anders moet het in het huishoudboek geregistreerd worden als kastekort (als het bedrag in de portemonnee lager is dan in het kasboek) of kasoverschot.

=== Bankafschriften ===
Bankafschriften maken een integraal onderdeel uit van de administratie. 
* Tip: Maak regelmatig een papieren of digitale print -of neem een abonnement op de maandelijkse afschriften van uw bank- van elke bankrekening met daarop de inkomsten en uitgaven van de afgelopen periode, bijvoorbeeld een maand. Bewaar die in huis, op papier of digitaal op een pc of andere {{Wp|Gegevensdrager|gegevensdrager}}. Dan kunt u toch nog zaken nakijken, ook als uw rekening is opgezegd of anderszins digitaal onbereikbaar is. Ze kunnen zelfs nodig zijn als bewijs, bijvoorbeeld als er problemen bij de bank zijn, zoals (dreigend) faillissement.

== Budgetteren ==
[[Bestand:Calculator-385506 1280.jpg|thumb|Financiële planning]]
Een budget of begroting geeft aan wat er de komende periode (bijvoorbeeld een maand of jaar) aan uitgaven te verwachten zijn en/of maximaal te besteden is. Om een budget te maken is informatie nodig over inkomsten en noodzakelijke en gewenste uitgaven. Voor sommige posten staan die vast, andere moeten geschat worden en hangen ook af van prijsontwikkelingen/inflatie. In het algemeen is het verstandig om voorzichtig te budgetteren: schat voor uitgaven liever iets hogere bedragen in en voor inkomsten juist iets lagere. Dan komt u minder snel voor nare verrassingen te staan. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-jaarbegroting-maken/ ''Stappenplan jaarbegroting maken'' van NIBUD] voor een methode op maandbasis. Als u het afgelopen jaar (of maand) al een huishoudboek hebt bijgehouden, kunnen de bedragen daarin als basis dienen, die aan de situatie van volgend jaar (maand) worden aangepast.
# Begin met de '''inkomsten''' te schatten: netto-salaris (incl. vakantiegeld, 13e maand en bonussen), winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente, dividenden en overige inkomsten (zoals alimentatie en ontvangen kostgeld). 
# Maak dan per '''kosten'''categorie een budget. Schat in hoeveel u volgend jaar per categorie maximaal wilt en kunt uitgeven. Neem daarbij inflatie mee, maar ook of er volgend jaar grote uitgaven zijn, zoals een winterjas, een PC die aan vervanging toe is of groot onderhoud aan uw koophuis. Neem ook een maandelijks bedrag op voor [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen/ sparen] als uw inkomsten dat toelaten. Tel alle bedragen bij elkaar op. 
Als de totale uitgaven lager uitkomen dan de totale inkomsten, kunt u het beoogde spaarbedrag verhogen en zo een hogere buffer opbouwen, de hypotheek of andere lening(en) sneller aflossen of de gebudgetteerde bedragen van een of meer van de andere categorieën verhogen. Dat laatste (meer uitgeven) is in het algemeen af te raden, omdat men snel went aan een luxer leven, maar dat moeilijk weer terug kan draaien als het leven tegen zit, zie [https://www.intermediair.nl/personal-finance/geldzaken/loonsverhoging-gehad-mooi-maar-trap-niet-in-deze-val Column van Vincent Kouters over ''Leefstijlinflatie''].&lt;br&gt;
Als de totale uitgaven daarentegen hoger uitvallen dan de totale inkomsten, zult u de gebudgetteerde bedragen voor de uitgaven moeten verlagen en daarnaar volgend jaar ook moeten handelen. Alternatieven zijn: (1) spaargeld aanspreken (dat zou bijvoorbeeld kunnen voor grote uitgaven die niet elk jaar gedaan hoeven te worden zoals groot onderhoud of een huishoudelijk apparaat vervangen), of (2) bedenken of de inkomsten verhoogd kunnen worden; wellicht is een bijbaan mogelijk, maar kies dan wel iets wat u leuk vindt, waarvan u energie krijgt. Persoonlijke leningen aangaan om uw lopende uitgaven te dekken, is een slecht idee. U vult dan het ene gat met het andere en eens zult u toch moeten betalen, en dan nog extra vanwege de hoge rente die zo'n lening kost. Een nog slechter idee is om te gaan gokken, dan  komt u in nog grotere financiële ellende terecht. Ook meedoen met loterijen kost in het algemeen meer dan het oplevert. (3) Als u er niet uitkomt, kunt u beter hulp/advies vragen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden]. Schaam u daarvoor niet! Dat is nergens voor nodig en het voorkomt grotere financiële problemen in de toekomst. Hoe eerder u hulp vraagt, hoe sneller u uit de problemen bent. Zo'n adviseur kan bijvoorbeeld beoordelen of u in aanmerking komt voor (meer) toeslagen en/of de Voedselbank, of adviseren hoe u uw uitgaven naar beneden of inkomsten omhoog kunt brengen.

Reken nu voor posten die maandelijks niet veel verschillen (zoals boodschappen/voedsel, vervoer, zakgeld en telefoon) uit, hoeveel u per maand mag besteden. Hiervoor deelt u het jaarbudget door 12 (maanden).

En dan volgt de proef op de som: ervoor zorgen dat u steeds uitkomt met het budget. 

=== Winkelen ===
Veel mensen vinden het leuk om samen met een vriend(in) naar een stads- of winkelcentrum te gaan, in de ene na de andere winkels te kijken wat er van hun gading is, spontaan producten te kopen, tussendoor iets te drinken of te eten en met volle tassen weer naar huis te gaan. Vrijwel hetzelfde geldt voor online shoppen: er komt iets leuks in je tijdlijn, een influencer prijst iets aan en voordat je het weet, heb je op de bestelknop gedrukt. En voordat je het weet heb je in een middag je hele maandbudget er doorheen gejaagd.

Dat is uiteraard niet zuinig met geld, grondstoffen, energie en het milieu omgaan. Hoe kan het beter? 
* Maak van tevoren een plan, met een boodschappenlijstje, ook als je gaat winkelen of online gaat shoppen: Wat heb je nodig? Wat zijn je criteria (qua materiaal, duurzaamheid, prijs)? Hoe blijf je binnen je budget voor die categorie/categorieën, hoeveel mag je dan maximaal uitgeven als je later dit jaar nog vaker wilt gaan winkelen? 
* Oriënteer je van tevoren al op internet en/of vraag in je omgeving na waar je iets speciaals kunt kopen: waar zijn de producten te koop waar je naar op zoek bent, hoe duur zijn ze daar, welke winkels en producten krijgen goede reviews? Stippel een winkelroute uit.
* Als je samen met iemand anders gaat winkelen: maak samen een plan: waar gaan jullie winkelen, welke winkels wil je beslist bezoeken, gaan jullie nog iets drinken en/of eten en waar dan? Of neem je zelf drinken en een lunchpakket of snack mee die je in het nabijgelegen park opeet? Naar de wc kun je wel in een warenhuis, openbare bibliotheek of gemeentehuis. Beperk je anders tot goedkope horeca, duurdere zijn voor speciale gelegenheden. 
* Ga op pad en ga als eerste naar de winkel(s) waar je verwacht dat de gezochte producten er te koop zijn. 
* Koop niets buiten je boodschappenlijst om, hoe aantrekkelijk het product ook is qua uiterlijk en prijs. Je kunt natuurlijk wel ideeën opdoen, maar koop het niet nu, maak er een foto van en zet het op je verlanglijstje (ook online zijn daar bij vele websites mogelijkheden voor). Te vaak blijkt het idee de tand des tijds niet te doorstaan, en verdwijnt het weer van je verlanglijstje, zonder dat je een miskoop hebt gedaan.
* Als je allebei je boodschappenlijst hebt afgewerkt, kun je naar huis. Blijven rondhangen biedt alleen maar verleiding om meer te kopen, zonder dat je er iets mee opschiet.

Als je je verveelt, kun je beter niet gaan winkelen, maar iets anders leuks gaan doen dat niets of minder kost: een fietstochtje maken, thee drinken met een vriend(in), naar het park om een boek te lezen, langs de boekenplanken in de bibliotheek struinen naar leuke boeken of er een tijdschrift lezen, ... vul zelf maar in.

'''Online winkelen'''&lt;br&gt;
Let er bij het online winkelen op dat het om een betrouwbare leverancier gaat. Check een onbekende winkel vooraf via een zoekmachine, zoek naar reviews (bijvoorbeeld Google Reviews en pas op voor nepreviews), klacht en/of ervaringen, via Trustpilot en/of [https://www.politie.nl/aangifte-of-melding-doen/controleer-handelspartij.html Politie], let er op dat de webwinkel is aangesloten bij een [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen/keurmerken-webwinkels erkend keurmerk], is het KvK-nummer vermeld op de website, waar kun je terecht bij klachten (probeer eerst het telefoonnummer uit voordat je een bestelling doet), is de webwinkel aangesloten bij een geschillencommissie, wat zijn de leveringsvoorwaarden, garantiebepalingen, retourbeleid, waar is de webwinkel gevestigd (in de EU is het gemakkelijker verhaal te halen dan in China). Meer tips: [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen ''Online kopen'' van Consumentenbond]. En is er toch iets niet in de haak of bent u misleid of bedrogen door een webwinkel, meld het bij [https://www.acm.nl/nl Autoriteit Consument &amp; Markt] (Nederland).

Als een webwinkel buiten de EU is gevestigd: let er dan ook op of de producten voldoen aan de eisen die de EU stelt aan producten, zoals veiligheid en kwaliteit. Goedkoop kan anders duurkoop worden. Ook hier geldt: als iets te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook zo. En soms lijkt het er op dat een webwinkel in de EU is gevestigd, maar dan blijkt die achteraf alleen maar tussenpersoon te zijn en worden de producten toch uit China of een ander ver-weg land naar jou verstuurd. Probeer ook dat te checken.

=== Bezuinigen ===
Moeten bezuinigen is niet leuk, maar soms wel noodzakelijk. In dit Wikibook staan in elk hoofdstuk al tips om zuinig te leven. Als die niet volstaan: denk ook eens aan deze geldverslindende posten:
* '''Roken''', of het nu op de ouderwetse manier met tabak is of via vapen. Reken eens uit wat het per week kost en vermenigvuldig dat met 52. Bovendien is het slecht voor uw gezondheid, die van uw naasten en het milieu. Leer ook uw kinderen om er niet aan te beginnen, eenmaal ermee begonnen, kun je vaak alleen met veel moeite stoppen.
* (veel) '''Alcohol''' drinken. Idem.
* Een eigen '''auto'''. Beoordeel of de auto echt nodig is, of dat er bijvoorbeeld een gehuurd kan worden als de auto meer voor de deur staat dan gebruikt wordt, of dat het concept deelauto/leenauto iets voor u is. Reken uit wat een auto per jaar kost, incl. alle kosten (ook beurten bij de garage, reparatie, belastingen, verzekeringen, etc.) en of dat het waard is. En/of gebruik vaker de fiets en het openbaar vervoer.
* '''Buitenshuis eten en drinken''': van koffie en lunches tot regelmatig in een restaurant eten. Neem liever zelf een thermoskan met hete koffie mee en maak een lunchtrommeltje met lekkere boterhammen en wat rauwkost. De tijd dat u op uw beurt moet wachten voor de koffie of lunch, duurt in de regel langer dan wanneer u het zelf bereidt en scheelt bovendien veel geld. Koop desnoods goede kant-en-klaarmaaltijden in een winkel tezamen met een lekkere fles wijn, dan bent u al een stuk goedkoper dan wanneer u in een restaurant eet, laat dat laatste tot de feestelijke uitzonderingen horen. Reken eens uit wat u er per week aan uitgeeft, vermenigvuldig dat met het aantal werkweken (52 - vakantieweken) en verminder dat bedrag met de kosten van de vervangers. 
* '''Vuurwerk''': binnen luttele minuten knal je honderden euro's in de lucht. Die kun je ook op andere manieren besteden, bijvoorbeeld luxe uit eten (een hele avond gezelligheid in plaats van enkele minuten), met vakantie, iets waarvoor je aan het sparen bent. 

Meer bespaartips en tips over zuinig leven:
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/geld-besparen ''Geld besparen'' van NIBUD]
* [https://genoeg.nl/ Genoeg]
* [https://www.vrekkenpagina.nl/ Vrekkenpagina]

== Rekeningen niet (op tijd) betalen ==
Rekeningen/facturen die je niet (op tijd) betaalt, worden alleen maar duurder. Na de eerste aanmaning komen er incasso- en/of deurwaarderskosten bij, en die zijn niet mals. Zonde van het geld. Betaal rekeningen dus altijd op tijd!

Als u het niet eens bent met een rekening: reageer direct! Bel eerst op en meld dat u het niet eens bent met de rekening en waarom niet. Blijf beleefd, dan krijgt u in de regel meer voor elkaar. En het kan een vergissing zijn, fouten maken is menselijk. Afhankelijk van hoe het gesprek verloopt en wat er wordt afgesproken: bevestig het gesprek met een mail of brief, herhaal uw bezwaren tegen de rekening, beschrijf de (afgesproken of door u voorgestelde) oplossing en vraag om de afspraken te bevestigen. Houd de zaak in de gaten, twee weken is een redelijke termijn om de oplossing uit te voeren.

Als u, door wat voor oorzaken ook, een of meer rekeningen niet kunt betalen, of een achterstand heeft met het betalen van rekeningen:
# Steek uw kop niet in het zand. Maak alle rekeningen en aanmaningen open. Bundel ze per schuldeiser en reken uit hoeveel elke schuldeiser nog van u tegoed heeft. Hoe sneller u handelt, hoe eerder een oplossing kan worden gevonden en u er weer van af bent.
# Bedenk van tevoren wat wèl mogelijk is. Wat kunt u een schuldeiser bieden? Is het product nog ongebruikt en kunt u het terugsturen, ook al is het buiten de bedenktijd? Welke bedragen kunt u wel betalen en wanneer? Kan een abonnement eerder worden stopgezet? Overleg eventueel met een goede vriend(in), kennis of buur met verstand van financiële zaken hoe u dit het beste kunt aanpakken en of hij/zij u wilt helpen met die aanpak. Vraag geen geld aan uw helper! Het is uw probleem (en misschien dat van de schuldeisers), niet dat van de helper.
# Verzamel al uw moed en meld de achterstand telefonisch aan de schuldeiser(s). Noteer de naam of namen van degenen die u aan de telefoon krijgt. Leg uit wat er aan de hand is. Als dat realistisch is: zeg dat u de schulden per [datum] zult voldoen. Probeer anders een betalingsregeling af te spreken (zoals maandelijks een bedrag betalen om de schuld af te lossen). Als dat lukt: bevestig de betalingsregeling schriftelijk (zie [[Schrijven/Brieven#Bevestiging van afspraken|Bevestiging van afspraken per brief]], dat mag ook per e-mail), schrijf precies op wat jullie hebben afgesproken, vraag in de brief of dat correct is en stuur de brief/mail op naar de schuldeiser. Als u schuldeisers niet inlicht, zijn de gevolgen in het algemeen nog veel erger en lopen de schulden alleen maar op door incassokosten, deurwaarders, e.d. Zie voor meer informatie: [https://www.justitia.nl/incassokosten ''Incassokosten'' door Justitia].
# Als er geen betalingsregeling mogelijk is, of alleen een betalingsregeling waar u niet aan kunt voldoen: zoek [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden].

== Sparen ==
Sparen wordt gedaan om een appeltje voor de dorst, een buffer, te hebben, of voor iets concreets, dat te duur is om direct te kopen. Iedereen kan in slechte tijden terecht komen, een studie die langer duurt dan gepland, werk verliezen, langere tijd ziek worden, een ongeluk krijgen, of de wasmachine die het begeeft. Het is dan prettig om geld achter de hand te hebben, een spaarbuffer biedt dan rust in plaats van paniek. Sparen kan door een spaarrekening bij een bank te openen en daar automatisch elke maand een deel van je netto-salaris op te laten storten, direct na het uitbetalen van je salaris.&lt;br&gt;
Zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen// ''Sparen'' door NIBUD] voor tips, mogelijke doelen, een stappenplan en een spaarrekening kiezen.&lt;br&gt;
Ambitieuze doelen om voor te sparen zijn de hypotheek versneld aflossen, minder gaan werken en eerder met pensioen kunnen gaan. Zie bijvoorbeeld [https://porterenee.nl/hoe-ik-op-mijn-33e-al-gedeeltelijk-met-vervroegd-pensioen-kon/ deze blog van Porterenee] (let op: de rest van de website is tamelijk commercieel), voor een manier om in een druk huisgezin relaxt met tijd te kunnen omgaan. Hiervoor moet je vroeg beginnen met sparen, zuinig leven en een baan of werk hebben met een goed inkomen.

Leer ook kinderen al vroeg om te sparen. Geld dat ze voor hun verjaardag of een andere gelegenheid hebben gekregen: een deel mogen ze direct besteden, de rest gaat in hun spaarpot. Eens in de zoveel tijd wordt de spaarpot geleegd en wordt het geld op een eigen spaarrekening gezet. Dat geld is van hen, kom niet in de verleiding om er uit te stelen, ook niet als u krap bij kas zit. U zou voor altijd hun vertrouwen beschamen. Dat geld zullen ze hard nodig hebben als ze het huis uit gaan en op zichzelf gaan wonen.

== Valkuilen ==
Gezien het aantal mensen in de schuldsanering en jongeren met financiële problemen en al grote schulden nog vóórdat ze het huis uit gaan, zijn er vele financiële valkuilen. Hier een kleine greep (niet uitputtend):
* ''Leefstijl'': Op hoop van zegen leven. Budgetten aan je laars lappen, helemaal geen inzicht in de eigen financiën willen hebben, desinteresse in financiële zaken, een hekel hebben aan planningen en administratie, spontaniteit hoog in het vaandel hebben, boven je stand leven, je leeft maar één keer. Betere mantra's zijn:
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/bezint-eer-gij-begint Bezint eer ge begint].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/een-uur-van-onbedachtzaamheid-kan-maken-dat-men-jaren-schreit Eén uur van onbedachtzaamheid kan maken dat men jaren schreit].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/de-tering-naar-de-nering-zetten De tering naar de nering zetten]. 
* Onderschatten van uitgaven, bijvoorbeeld voor een auto, zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/autokosten/ Autokosten van Nibud]. (Toelichting: &quot;Afschrijving&quot; = reservering van bedragen voor het kopen van de volgende auto als de huidige auto aan zijn eind is. Deze bedragen kunnen het beste tot die tijd op een -aparte- spaarrekening worden gezet.)
* Teveel en/of te hoge ''leningen'' afsluiten, waardoor andere posten in het geding komen of je met schuldsanering te maken krijgt, waardoor je langere tijd op het absolute minimum moet leven.
* Rekenen op hogere inkomsten en daar naar leven. Maar als de inkomsten juist tegenvallen, zit je met de gebakken peren en moet je weer terugschakelen, wat véél moeilijker blijkt te zijn dan op grotere voet gaan leven. 
* ''Kopen op afbetaling''. Meestal is het goedkoper om een persoonlijke lening af te sluiten: vergelijk daarvoor de totaalbedragen die u moet aflossen en de effectieve rente. En bijna altijd is het in ieder geval nog goedkoper om eerst te sparen voor het product en het pas te kopen als het bedrag bijeengespaard is. Dan hoeft u geen rente te betalen, maar ontvangt u vaak rente over uw spaargeld. Bovendien zijn er dan minder hoofdbrekens. Al te vaak komt het voor dat het restant van de aflossing nog moet worden voldaan terwijl het product al ter ziele is; breng dan de motivatie nog maar eens op om het toch af te betalen. Want juridisch zit u wel vast aan zo'n lening.
* Er worden vaak ''speciale verzekeringen'' aangeboden, voor één bepaalde aankoop of gebeurtenis, zoals een bril, laptop of begrafenis, ook wel een &quot;financieel aspirientje&quot; genoemd. Die zijn zelden lonend en bovendien loopt u het risico dat een schade net buiten de voorwaarden valt, de uitbetaling bij schade lager uitvalt dan verwacht of dat het risico al gedekt wordt door en andere verzekering zoals een inboedelverzekering of reisverzekering. Zorg liever voor een ruime buffer (op een spaarrekening) en stop daar al die verzekeringspremies in die u anders had moeten betalen. 

'''Te mooi om waar te zijn'''&lt;br&gt;
Als een voorstel te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook te mooi om waar te zijn. Er zit een adder(tje) onder het gras, er worden extra kosten verborgen, of het gaat gewoon om oplichting. Enkele voorbeelden:
* Pas op met geldproducten die je de hemel voorspiegelen: kijk altijd welk eindbedrag zo'n product werkelijk geeft, zwart op wit(!), want meestal gaat het om beleggingen en worden alleen mooie prognoses voorgesteld die je in het allerbeste geval zou kunnen halen (bedenk: iedereen kan mooie prognoses voorspiegelen), maar in de praktijk zul je later spijt hebben. Zie bijvoorbeeld de {{Wp|Woekerpolisaffaire|Woekerpolisaffaire}} en {{Wp| Aandelenlease-affaire|Aandelenlease-affaire}}. 
* Hetzelfde geldt voor een {{Wp|Beleggingshypotheek|beleggingshypotheek}}. 
* Beleg ook niet in oncontroleerbare zaken als teakhout en ver weg gelegen percelen grond. Tussentijdse verkoop is vaak onmogelijk en u kunt {{Wp|Rente-_en_valutamanagement#Valutarisico|valutarisico}} lopen. Bedenk altijd bij dergelijke &quot;te mooi om waar te zijn&quot; aanbiedingen: waarom leent een aanbieder niet zelf het benodigde geld bij een bank en belegt hij dan zelf in het product om het voorgespiegelde rendement te incasseren? Zie ook de film {{Wp| Margin Call|Margin Call}} om meer inzicht te krijgen in de beweegredenen en mentaliteit in de financiële sector (in ieder geval in Amerika).
* Iemand die je op internet hebt ontmoet (bijvoorbeeld via een datingsite) en je vertrouwen heeft gewonnen, of een kennis van een kennis, of wie dan ook, vertelt enthousiast over zijn/haar successen met beleggen. Hij/Zij probeert je over te halen ook in dat product te beleggen. Trap er NIET in! Maak geen geld over naar die persoon of naar wie dan ook om te beleggen. Grote kans dat het om oplichting gaat. Als je wilt beleggen, bespreek het dan met een adviseur van je bank (meestal gratis, maar die is ook verkoper en zal alleen adviseren over de eigen beleggingsproducten) of een onafhankelijk financieel adviseur (berekent kosten voor elk advies, vraag daar van tevoren naar, maar zo'n adviseur neemt wel beleggingsproducten van vele aanbieders in beschouwing). Zij zijn verplicht je situatie in kaart te brengen, je wensen omtrent risico's die je wilt of kunt lopen mee te wegen in hun advies en je te wijzen op de risico's die je loopt bij beleggen. En dan nog kun je besluiten dat je liever blijft sparen, omdat je beleggen te risicovol vindt.

=== Loterijen ===
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'' &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Loterijen zijn belastingen voor de armen&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt;''' of de [https://uitklokken.nl/belasting/belasting-op-domheid/ dommen]&lt;br&gt;
Arme mensen kopen veel vaker loten dan rijke mensen, en meedoen aan loterijen kost gemiddeld meer geld dan het oplevert. Dom/onwetend omdat loten vooral worden gekocht door mensen die de kansberekening en de kans op geluk niet begrijpen.&lt;br&gt;
Ga maar na: als er een miljoen deelnemers zijn, is de kans dat u de hoofdprijs wint 1 : 1.000.000, een op een miljoen. De kans dat u de gelukkige wordt is dus extreem klein. Er zijn vele mensen die een levenlang meedoen aan een loterij, soms een kleine prijs winnen, maar zelfs nooit hun inleg van al die jaren terug winnen. De andere 999.999 deelnemers fungeren dus als sponsoren van een onbekende die de prijs wint en -als het niet tegen zit- van enkele goede doelen. De goede doelen worden gekozen door de loterij-organisatie, u heeft er geen invloed op. Bovendien zijn de voorgespiegelde bedragen die te winnen zijn vaak geen netto-bedragen: er wordt nog [https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_belastingen/kansspelbelasting/ik-heb-een-prijs-gewonnen-moet-ik-nu-kansspelbelasting-betalen/ kansspelbelasting] van afgetrokken, afhankelijk van het gewonnen bedrag algauw 37,8% (in Nederland, in 2025).

En vraag u ook eens af hoeveel mensen, een (kras-)lot van € 5,= moeten hebben gekocht om een van hen € 250.000 te laten winnen, terwijl de rest allemaal niets wint. (Het is &quot;maar&quot; € 5,=, maar als u elke week zo'n lot koopt, kost het wel € 260,= per jaar, als het bij één lot per week blijft...)

De &quot;belasting&quot; (inleg) gaat dus naar drie soorten partijen: één winnaar, de belastingdienst en goede doelen die niet democratisch zijn vastgesteld. Verstandiger is het om uw geld niet aan loterijen en goksites te spenderen, maar het zo uitgespaarde bedrag op een spaarrekening te zetten. Of zelf één of meer goede doelen uit te kiezen en met zelf gekozen bedragen te sponsoren (dan kunt u nog belastingaftrek krijgen ook, in plaats van te betalen). Of het aan iemand te geven die u (goed) kent en die financieel in de knel zit, dan weet u zeker dat het geld goed terecht komt.

== Meer tips ==
* ''Leefstijl'': Leef zuinig, met af en toe een uitspatting. En laat zo'n uitspatting dan ook iets bijzonders zijn. Het is altijd gemakkelijker om meer geld uit te geven als er een financiële meevaller is, dan te bezuinigen als er tegenvallers zijn. Stel het in zoals u het kunt uithouden: kies (zuinige en andere) gewoontes en huishoudelijke afspraken die u lang kunt volhouden en die ook bij tegenslag toepasbaar zijn of u er dan juist doorheen helpen. Laat jaloezie of begeerte niet uw leidraad zijn. Dit vergt zelfbeheersing. Maar vergeet ook niet te leven. Bepaal wat het leven voor u de moeite waard maakt en probeer daar aan te voldoen, ook als dat geld kost.
* Leer ook uw ''kinderen'' om verstandig om te gaan met geld, dat geld een serieuze zaak is en niet zomaar vanzelf op een bankrekening komt. Laat ze jaarlijks zelf van tevoren bedenken wat ze allemaal van hun zakgeld willen kopen en hoeveel ze dan nodig hebben. Bespreek ook wat u niet (meer) voor hen koopt en ze dus voortaan van hun zakgeld moeten kopen. En op = op. Wat gaan ze voortaan zelf kopen? Cadeautjes voor de andere gezinsleden en vriend(innet)jes, batterijen, sparen, uitjes (kermis, op stap met vrienden, schoolavonden), abonnementen, lidmaatschappen van (sport- en andere) verenigingen? Dat zal ook afhankelijk zijn van de leeftijd, wat ze aankunnen en wat u redelijk vindt. Later kunt u ze ook kleedgeld geven en hen zelf verantwoordelijk maken voor hun eigen kleren. Laat ze vanaf het begin een kasboek bijhouden. Dat hoeft niet zo uitgebreid als u zelf doet, het gaat er om dat ze zich bewust worden wat ze (wekelijks, maandelijks) uitgeven en waar ze dat aan uitgeven. Meer tips: [https://www.nibud.nl/onderwerpen/kinderen-en-jongeren/zakgeld-en-kleedgeld/ ''Zakgeld en kleedgeld'' (NIBUD)].
* Voordat u een ''verzekering'' afsluit: 
** Vergelijk premies en dekkingen van verzekeringen. Dat kan via betrouwbare vergelijkingssites, let daarbij op een AFM-vergunning . Onbetrouwbare en nep-vergelijkingssites sturen je naar de verzekeraar die henzelf de hoogste bemiddelingspremie bieden. 
** Een hoog eigen risico verlaagt de premie. Vraag u af of een lagere premie opweegt tegen een hoger eigen risico, kunt u dat dragen als onverhoopt zich een situatie zich voordoet om een beroep op de verzekering te doen?
** Lees goed de voorwaarden, dekt die inderdaad eventuele schade die u ermee hoopt af te dekken? Wordt er niet te veel uitgesloten?
* Vaak wordt gesteld dat bij het afsluiten van een ''lening'' ook verzekeringspolissen voor overlijden, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid verplicht zijn. Doe dat alleen als dat strikt noodzakelijk is en u dat zelf ook zinvol vindt. Vergelijk dan ook de kosten van de aanbieder van de lening/hypotheek met die van echte verzekeraars. Het voordeel van dergelijke polissen is dat u of uw gezinsleden het huis niet hoeven te verkopen als dit soort gebeurtenissen financiële problemen opleveren. Maar als u bijvoorbeeld een alleenstaande bent en goed gedekt bent tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid (als u werknemer bent of als zelfstandige hiervoor al goede verzekeringen hebt afgesloten), dan is een overlijdenspolis alleen zinvol als u een huis op de top van de markt koopt en een hoge hypotheek afsluit (van 90% of meer van de waarde van het huis); als u overlijdt en de markt is ingestort, dan zadelt u uw nabestaanden met zo'n polis niet op met een restschuld. 
* ''Beoordeel één keer per jaar'':
** Uw ''verzekeringen'': zijn ze nog nodig, zijn er betere en/of goedkopere verzekeringen die beter bij uw situatie passen? Een goed moment is de decembermaand, wanneer in ieder geval de ziektekostenverzekering verlengd moet worden. Een verzekering sluit je vooral af voor hoge schades die je zelf niet kunt betalen. In ieder geval nodig zijn (afgezien van verplichte ziektekosten- en motorrijtuigenverzekeringen): verzekeringen met een brede dekking, zoals:
*** Opstalverzekering als u een koophuis heeft. Voor huurhuizen is de verhuurder verantwoordelijk.
*** Inboedelverzekering, tegen brand, wateroverlast en diefstal.
*** Aansprakelijkheidsverzekering die de aansprakelijkheid dekt voor schade toegebracht aan anderen. 
*** Aanbevolen: een rechtsbijstandverzekering. Iedereen kan in conflicten terechtkomen waarbij juridisch advies of zelfs een rechtsgang is geboden. Advocaten zijn duur. 
*** Het overwegen waard: een reisverzekering; denk aan repatriëring, ziektekosten die in het buitenland veel hoger liggen en waarvoor je standaard op zijn best de Nederlandse prijzen vergoed krijgt, die in veel gevallen lager is dan de gemaakte kosten.
** ''Abonnementen'' (zoals op kranten, tijdschriften, bibliotheek, (meerdere?) streamingsdiensten, allerlei andere diensten): maak eerst een overzicht van alle abonnementen; weeg vervolgens af of de kosten nog opwegen tegen het plezier en nut dat u ervan heeft, maakt u er nog voldoende gebruik van om de kosten te rechtvaardigen? Hiervoor is november een goed tijdstip, veel abonnementen worden (al of niet automatisch) verlengd per 1 januari en dan heeft u in de regel nog tot 1 december om abonnementen op te zeggen.Let op dat u het abonnement opzegt bij de echte leverancier en niet terechtkomt bij een opzegdienst die geld rekent voor het opzeggen. Tussentijds opzeggen van abonnementen en meer informatie: zie [https://www.consumentenbond.nl/juridisch-advies/rechten-bij-aankoop/verlengen-en-opzeggen-van-abonnementen ''Opzeggen van abonnementen'' van Consumentenbond]. Als u een abonnement niet kwijt wil, maar het ook te duur vindt: overweeg of delen met een buurtgenoot een optie is. Dat kan in de regel alleen met papieren abonnementen en vereist goede afspraken en die ook nakomen. Kranten en tijdschriften kunt u ook in de openbare bibliotheek lezen, daarvoor hoeft u niet eens lid te zijn. Voor streamingsdiensten kun je één abonnement tegelijk afsluiten, daarvan de meest interessante onderdelen bekijken, dan opzeggen en overgaan op de volgende. 
** ''Lidmaatschappen'' van verenigingen: idem: inventariseren en afwegen van nut en kosten. Lidmaatschappen kunnen in de regel alleen na afloop van de lidmaatschapsperiode worden opgezegd. Zie de website van de betreffende vereniging of het contactorgaan (zoals een nieuwsbrief en kwartaalblad) voor details, of vraag het anders aan de ledenadministratie. 
** ''Energieleverancier'': is hij nog steeds betrouwbaar en biedt hij waar voor uw geld? Is er misschien een andere die net zo betrouwbaar is, maar wel goedkoper of waarvoor een redelijke vergoeding bij teruglevering van zonne-energie wel vanzelfsprekend is? Voor het opzeggen van een energiecontract: zie [https://www.consumentenbond.nl/energie-vergelijken/energiecontract-tussentijds-beeindigen ''Energiecontracten beëindigen'' van Consumentenbond]. 
* Voor werknemers: Neem alleen ''ontslag'' als u een andere baan hebt, d.w.z. een getekend arbeidscontract bij een andere organisatie. Vrijwillig ontslag nemen betekent dat u waarschijnlijk geen recht hebt op een werkloosheidsuitkering, zie [https://www.uwv.nl/nl/ontslag/zelf-ontslag-nemen ''Zelf ontslag nemen'' door UWV]
* Een ''vakantiehuis'' kopen? Daar zitten veel haken en ogen aan, risico's en zorgen:
** Hoe vaak gaan we er als gezin plezier van hebben? Wilt u bij wijze van spreken elk weekend of om het weekend er steeds heen reizen? Is dat plezier het waard om een eigen vakantiehuis voor te hebben? En willen we inderdaad dan elke keer naar dezelfde stek of willen we op vakantie juist steeds andere omgevingen ontdekken?
** Een vakantiehuis is geen woonhuis, er zijn regels aan verbonden, u mag er niet permanent wonen. Wat is het maximum aantal dagen dat u er zelf mag verblijven? Is dat acceptabel?
** De prijs die u betaalt is meer dan de verkoopprijs alleen: er komen allerlei extra kosten bij, zoals makelaars- en notariskosten, overdrachtsbelasting en kosten van een hypotheek, voor een nieuwe vakantiewoning betaalt u 21% BTW (in Nederland); daarnaast kunnen er kosten zijn voor verbouwing en inrichting van de woning. Daarna betaalt u elk jaar in ieder geval nog vermogensbelasting (hier of in het buitenland) over de actuele waarde van het vakantiehuis, en talloze andere kosten, zoals verzekeringen, een (jaarlijkse/maandelijkse) bijdrage voor de faciliteiten in het park, gemeentelijke belastingen, energiekosten, reparaties, en hypotheekrente.
** Als u het wilt verhuren: wat zijn de mogelijkheden? Is er een instantie die u het werk uit handen neemt, van boekingen, in- en uitchecken en schoonmaak tot reparaties en klachtenbehandeling? Welke huurprijs is mogelijk, wat zijn de kosten van verhuur? Wat is realistisch qua bezettingsgraad? Zullen andere toeristen er net zo graag vakantie vieren als uzelf? Staat het in een aantrekkelijk toeristisch gebied? Wellicht wilt u juist in het hoogseizoen zelf gebruik maken van het vakantiehuis? Wat kan de opbrengst dan nog zijn? Huuropbrengsten kunnen onderhevig zijn aan BTW en inkomstenbelasting, wat het rendement drukt. 
** Als u het weer wil verkopen, is de opbrengst afhankelijk van de op dat moment geldende verkoopprijzen, die kunnen hoger zijn dan de aankoopprijs, maar ook lager, afhankelijk van vraag en aanbod, de staat van het huis, de dan geldende wet- en regelgeving en eventuele plannen voor het terrein waarop het huis staat.
** Zet alle voor- en nadelen op een rijtje en neem ook deze beslissing met uw verstand, vergeet alle verkooppraatjes. Het gaat immers om serieus geld, om een investering voor ten minste enkele jaren. Draai zo mogelijk eerst proef: huur het huisje voor enkele dagen, of een ander huisje op hetzelfde park, beoordeel of de afstand goed te doen is, probeer alle faciliteiten uit, kijk hoe wordt gereageerd op klachten, is de omgeving echt zo aantrekkelijk als wordt voorgesteld?

== Meer informatie ==
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/ NIBUD] - Informatie, tips en wegwijzer naar hulp
* [https://www.wijzeringeldzaken.nl/ Wijzer in geldzaken]
{{Sub}}</text>
      <sha1>2ux8xsjcb73r5ttvyweesweafit8yox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429903</id>
      <parentid>429899</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T06:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bankafschriften */ Aanvulling: controleer bankafschriften</comment>
      <origin>429903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42586" sha1="c898e027mb8d9psfhu2602f3gt81m17" xml:space="preserve">{{Index Huishouden}}
[[Bestand:Czech Wallet.jpg|400px|Czech Wallet]]&lt;br&gt;

In veel huishoudens zullen er (veel) meer wensen zijn dan er geld is. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Een belangrijk aspect van huishouden is daarom verantwoord omgaan met geld: wat koop je wel en wat niet, welke wensen gaan in de ijskast of worden juist wel vervuld. Om verantwoord met geld te kunnen omgaan, is er een financiële administratie nodig (meten is immers weten), moeten budgetten worden opgesteld, kosten en baten in evenwicht gehouden en gespaard worden.

'''Een woord vooraf'''&lt;br&gt;
Hier worden géén adviezen verstrekt over fondsen om in te beleggen, welke banken betrouwbaar genoeg zijn om je spaargeld aan toe te vertrouwen en andere risicovolle financiële zaken. Hiervoor kunt u het beste zelf enige research doen (vertrouw niet al te veel op influencers!) en/of bespreken met een betrouwbare financieel adviseur (zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/pensioen/financieel-adviseur/ NIBUD] en [https://www.afm.nl/nl-nl/consumenten/themas/financieel-advies/adviestraject ''Adviestraject'' door AFM] voor enkele aanwijzingen daarvoor). Wel worden hier enkele waarschuwingen vermeld voor financiële producten waarmee het voor veel mensen slecht is afgelopen. 

NB De meeste regels die hier zijn vermeld, gelden alleen voor Nederland. Voor België, Suriname en de andere landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden kunnen andere wetten en regels gelden.

== Administratie ==
'''Meten is weten'''. Om de financiën van een huishouden goed te kunnen beheren is het nodig om precies te weten:
* Hoeveel er is uitgegeven in een periode (bijvoorbeeld maand of jaar).
* Waaraan het geld precies is uitgegeven.
* Welke inkomsten er zijn.
Daarvoor wordt een administratie ingericht. 

Voor een administratie zijn de volgende hulpmiddelen nodig:
* Een bureau met lades en een goed zittende stoel. Daarnaast een of meer kasten voor het opbergen van rekeningen, bankafschriften en andere financiële zaken. 
* ''Opbergsysteem'': Documenten kunnen worden opgeborgen in ordners, multomappen met tabbladen en/of hangmappen in een bureaulade. Bedenk een systeem waardoor je snel een document kunt terugvinden. Dat kan alfabetisch op naam van de leverancier zijn, maar ook op onderwerp of datum, of een combinatie (eerst op onderwerp, daarbinnen alfabetisch en op datum). Wie vooral een digitale administratie heeft, heeft ook &quot;mappen&quot; nodig voor het bewaren van documenten, maar dan digitale, bij voorkeur op de eigen pc of laptop, met regelmatig back-ups. Voor particulieren wordt aanbevolen om de administratie voor de belastingdienst minimaal 5 jaar te bewaren, voor bedrijven gelden langere termijnen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/inkomstenbelasting/vraag-en-antwoord/hoe-lang-moet-ik-mijn-financiele-administratie-bewaren Hoe lang administratie bewaren]. Bewaar salarisstroken langer, bijvoorbeeld voor het geval er later gedoe komt over pensioenaanspraken. Print salarisstroken elke maand uit (op papier of digitaal) en bewaar ze in uw eigen administratie, want als u uit dienst gaat, heeft u er misschien geen toegang meer toe. Bewaar echt belangrijke documenten bij voorkeur in een brandvrije kluis, maak er kopieën van en houd die onder handbereik. Bijvoorbeeld diploma's, verzekeringspapieren, koopakte van het huis of het huurcontract, een setje foto's van uw dierbaren en/of fotonegatieven, backups van de computer. 
* Kantoorartikelen, waaronder een rekenmachine (al dan niet digitaal), {{Wp|Nietapparaat|nietmachine}} en een {{Wp|Perforator|perforator}}.
* Een &quot;systeem&quot;, op papier of digitaal, waarmee de administratie gevoerd wordt. Dit wordt hieronder besproken.

=== Huishoudboek ===
[[Bestand:Kasboek van Anna Bernardine Baelde-Delprat, objectnr 36013(2).JPG|thumb|350px|Voorbeeld van een kasboek met kolommen voor datums, omschrijving en bedragen]]
In een huishoudboek worden alle uitgaven en inkomsten bijgehouden. Hierdoor weet u waar het geld naartoe is gegaan. Per onderwerp zijn er steeds drie kolommen: voor datums, omschrijvingen en bedragen. 

Voor elk onderwerp wordt een categorie gemaakt, bijvoorbeeld: Inkomsten (salaris, winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente), Huisvesting (hypotheek/huur, energie, water, gemeentebelastingen, huishoudelijke artikelen, tuin), Voeding, Verzekeringen, Gezondheid (incl. eigen bijdrage, apotheek, tandarts), Kleding, Rijksbelastingen (inkomstenbelasting, vermogensbelasting), Kantoorartikelen (incl. kosten voor PC en printer), Telefoon, internet en TV, Contributies, Vervoer/Reizen, Cadeaus, Uitjes &amp; uitgaan, Correspondentie, Hobby's, Vakanties, Aflossingen, Grote uitgaven (incidentele uitgaven zoals aan nieuwe meubels, huishoudelijke apparaten, TV), Bankzaken (bankkosten, betaalde rente excl. hypotheek), Zakgeld kinderen en Onvoorziene uitgaven. Bepaal zelf welke categorieën voor u van belang zijn, waaraan binnen jullie huishouden geld wordt besteed. Wellicht kunnen enkele onderwerpen worden samengevoegd zodat er minder categorieën ontstaan. Als u met meerdere personen een huishouden  vormt, kan er voor gekozen worden om per (volwassen) persoon een eigen administratie te voeren, en een voor het gezamenlijke huishouden. Persoonlijke uitgaven, zoals kleding, uitjes, mobiele telefoon, contributies, vervoer en hobby's, blijven dan gescheiden van huishoudelijke uitgaven. 

Houd per categorie bij wat er uitgegeven is. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-kasboek-maken/ ''Stappenplan kasboek'' van NIBUD] voor een methode. Dat kan op papier of digitaal. Als u handig bent met Excel of een soortgelijk spreadsheet-programma, dan kan het digitaal. Of u kunt een digitaal huishoudboekje kiezen, vaak kan dat via uw bank, zie [https://www.wijzeringeldzaken.nl/huishoudboekjes/ ''Huishoudboekjes'' van Wijzeringeldzaken]. Maar met een multoband of ordner, tabbladen, multobladen met lijntjes en een rekenmachine kan het ook. 

Hoe dan ook: Bewaar kassabonnetjes, facturen/rekeningen en andere betalingsbewijzen en registreer die steeds in de juiste categorie, doe dat ook met alle posten (= een bedrag met omschrijving) op bankafschriften. Sommigen registreren ook op bankafschriften of pin-betalingen zijn afgeschreven. Zo kunt u ook goed controleren of er niet ten onrechte bedragen van uw bankrekening zijn afgeschreven. 

Kassabonnetjes van producten die geen lang leven zijn beschoren, zoals voedsel, toiletartikelen, schoonmaakmiddelen en de kapper, kunnen na registratie worden weggegooid. Betaalbewijzen van producten die langer worden gebruikt, zoals kleding, huisraad en een fiets, worden langer bewaard: als bewijzen voor garantie en voor de verzekering (bijvoorbeeld als de goederen gestolen worden of tijdens een brand onbruikbaar worden). Ook van uitgaven die u als aftrekpost op uw belastingaangifte wilt vermelden, zijn harde bewijzen nodig.

Maak per maand of aan het eind van het jaar het hele huishoudboek op: tel alle bedragen per categorie bij elkaar op en maak een overzicht met alle categorieën en de uitgegeven totaal-bedragen. Als u vorig jaar een budget hebt opgesteld, kunt u nu vergelijken of de werkelijkheid en het budget min of meer overeenkomen. Vraag u af hoe de verschillen zijn ontstaan en of er voor volgend jaar lessen uit zijn te trekken.

=== Kasboek ===
Daarnaast is het handig om een kasboek bij te houden. Hierin worden uitgaven vermeld die contant, met munten en bankbiljetten, zijn gedaan, en wat er bij gekomen is (bijvoorbeeld gepind bedrag bij geldautomaat; vraag ook hiervan steeds een bon). Deze uitgaven moeten ook in het huishoudboek worden geregistreerd. Gepinde bedragen bij de geldautomaat moeten wel worden geregistreerd in het kasboek, maar niet in het huishoudboek, omdat dat geen inkomsten zijn; het is alleen een andere verschijningsvorm: bankbiljetten in plaats van geld op je bankrekening. Andere contante inkomsten, zoals verjaardagsgeld en teruggaves van teveel betaalde bedragen aan de kassa, worden zowel in het kasboek als in het huishoudboek geregistreerd.&lt;br&gt;
De belangrijkste functie van een kasboek in een consumentenhuishouding is dat periodiek (bijvoorbeeld wekelijks of maandelijks) gecontroleerd wordt of het bedrag in de portemonnee nog hetzelfde is als het op papier zou moeten zijn. Als dat niet zo is, kan misschien nog achterhaald worden waar dat aan ligt. Anders moet het in het huishoudboek geregistreerd worden als kastekort (als het bedrag in de portemonnee lager is dan in het kasboek) of kasoverschot.

=== Bankafschriften ===
Bankafschriften maken een integraal onderdeel uit van de administratie. 

Controleer ze regelmatig: als u ze per post krijgt: zodra u ze ontvangt; als u digitaal bankiert: ten minste één maal per week. Kloppen de posten èn de bedragen? Trek bij vreemde afschrijvingen direct aan de bel bij uw bank, laat dergelijke afschrijvingen zo mogelijk direct terugdraaien. 

* Tip: Maak regelmatig een papieren of digitale print -of neem een abonnement op de maandelijkse afschriften van uw bank- van elke bankrekening met daarop de inkomsten en uitgaven van de afgelopen periode, bijvoorbeeld een maand. Bewaar die in huis, op papier of digitaal op een pc of andere {{Wp|Gegevensdrager|gegevensdrager}}. Dan kunt u toch nog zaken nakijken, ook als uw rekening is opgezegd of anderszins digitaal onbereikbaar is. Ze kunnen zelfs nodig zijn als bewijs, bijvoorbeeld als er problemen bij de bank zijn, zoals (dreigend) faillissement.

== Budgetteren ==
[[Bestand:Calculator-385506 1280.jpg|thumb|Financiële planning]]
Een budget of begroting geeft aan wat er de komende periode (bijvoorbeeld een maand of jaar) aan uitgaven te verwachten zijn en/of maximaal te besteden is. Om een budget te maken is informatie nodig over inkomsten en noodzakelijke en gewenste uitgaven. Voor sommige posten staan die vast, andere moeten geschat worden en hangen ook af van prijsontwikkelingen/inflatie. In het algemeen is het verstandig om voorzichtig te budgetteren: schat voor uitgaven liever iets hogere bedragen in en voor inkomsten juist iets lagere. Dan komt u minder snel voor nare verrassingen te staan. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-jaarbegroting-maken/ ''Stappenplan jaarbegroting maken'' van NIBUD] voor een methode op maandbasis. Als u het afgelopen jaar (of maand) al een huishoudboek hebt bijgehouden, kunnen de bedragen daarin als basis dienen, die aan de situatie van volgend jaar (maand) worden aangepast.
# Begin met de '''inkomsten''' te schatten: netto-salaris (incl. vakantiegeld, 13e maand en bonussen), winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente, dividenden en overige inkomsten (zoals alimentatie en ontvangen kostgeld). 
# Maak dan per '''kosten'''categorie een budget. Schat in hoeveel u volgend jaar per categorie maximaal wilt en kunt uitgeven. Neem daarbij inflatie mee, maar ook of er volgend jaar grote uitgaven zijn, zoals een winterjas, een PC die aan vervanging toe is of groot onderhoud aan uw koophuis. Neem ook een maandelijks bedrag op voor [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen/ sparen] als uw inkomsten dat toelaten. Tel alle bedragen bij elkaar op. 
Als de totale uitgaven lager uitkomen dan de totale inkomsten, kunt u het beoogde spaarbedrag verhogen en zo een hogere buffer opbouwen, de hypotheek of andere lening(en) sneller aflossen of de gebudgetteerde bedragen van een of meer van de andere categorieën verhogen. Dat laatste (meer uitgeven) is in het algemeen af te raden, omdat men snel went aan een luxer leven, maar dat moeilijk weer terug kan draaien als het leven tegen zit, zie [https://www.intermediair.nl/personal-finance/geldzaken/loonsverhoging-gehad-mooi-maar-trap-niet-in-deze-val Column van Vincent Kouters over ''Leefstijlinflatie''].&lt;br&gt;
Als de totale uitgaven daarentegen hoger uitvallen dan de totale inkomsten, zult u de gebudgetteerde bedragen voor de uitgaven moeten verlagen en daarnaar volgend jaar ook moeten handelen. Alternatieven zijn: (1) spaargeld aanspreken (dat zou bijvoorbeeld kunnen voor grote uitgaven die niet elk jaar gedaan hoeven te worden zoals groot onderhoud of een huishoudelijk apparaat vervangen), of (2) bedenken of de inkomsten verhoogd kunnen worden; wellicht is een bijbaan mogelijk, maar kies dan wel iets wat u leuk vindt, waarvan u energie krijgt. Persoonlijke leningen aangaan om uw lopende uitgaven te dekken, is een slecht idee. U vult dan het ene gat met het andere en eens zult u toch moeten betalen, en dan nog extra vanwege de hoge rente die zo'n lening kost. Een nog slechter idee is om te gaan gokken, dan  komt u in nog grotere financiële ellende terecht. Ook meedoen met loterijen kost in het algemeen meer dan het oplevert. (3) Als u er niet uitkomt, kunt u beter hulp/advies vragen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden]. Schaam u daarvoor niet! Dat is nergens voor nodig en het voorkomt grotere financiële problemen in de toekomst. Hoe eerder u hulp vraagt, hoe sneller u uit de problemen bent. Zo'n adviseur kan bijvoorbeeld beoordelen of u in aanmerking komt voor (meer) toeslagen en/of de Voedselbank, of adviseren hoe u uw uitgaven naar beneden of inkomsten omhoog kunt brengen.

Reken nu voor posten die maandelijks niet veel verschillen (zoals boodschappen/voedsel, vervoer, zakgeld en telefoon) uit, hoeveel u per maand mag besteden. Hiervoor deelt u het jaarbudget door 12 (maanden).

En dan volgt de proef op de som: ervoor zorgen dat u steeds uitkomt met het budget. 

=== Winkelen ===
Veel mensen vinden het leuk om samen met een vriend(in) naar een stads- of winkelcentrum te gaan, in de ene na de andere winkels te kijken wat er van hun gading is, spontaan producten te kopen, tussendoor iets te drinken of te eten en met volle tassen weer naar huis te gaan. Vrijwel hetzelfde geldt voor online shoppen: er komt iets leuks in je tijdlijn, een influencer prijst iets aan en voordat je het weet, heb je op de bestelknop gedrukt. En voordat je het weet heb je in een middag je hele maandbudget er doorheen gejaagd.

Dat is uiteraard niet zuinig met geld, grondstoffen, energie en het milieu omgaan. Hoe kan het beter? 
* Maak van tevoren een plan, met een boodschappenlijstje, ook als je gaat winkelen of online gaat shoppen: Wat heb je nodig? Wat zijn je criteria (qua materiaal, duurzaamheid, prijs)? Hoe blijf je binnen je budget voor die categorie/categorieën, hoeveel mag je dan maximaal uitgeven als je later dit jaar nog vaker wilt gaan winkelen? 
* Oriënteer je van tevoren al op internet en/of vraag in je omgeving na waar je iets speciaals kunt kopen: waar zijn de producten te koop waar je naar op zoek bent, hoe duur zijn ze daar, welke winkels en producten krijgen goede reviews? Stippel een winkelroute uit.
* Als je samen met iemand anders gaat winkelen: maak samen een plan: waar gaan jullie winkelen, welke winkels wil je beslist bezoeken, gaan jullie nog iets drinken en/of eten en waar dan? Of neem je zelf drinken en een lunchpakket of snack mee die je in het nabijgelegen park opeet? Naar de wc kun je wel in een warenhuis, openbare bibliotheek of gemeentehuis. Beperk je anders tot goedkope horeca, duurdere zijn voor speciale gelegenheden. 
* Ga op pad en ga als eerste naar de winkel(s) waar je verwacht dat de gezochte producten er te koop zijn. 
* Koop niets buiten je boodschappenlijst om, hoe aantrekkelijk het product ook is qua uiterlijk en prijs. Je kunt natuurlijk wel ideeën opdoen, maar koop het niet nu, maak er een foto van en zet het op je verlanglijstje (ook online zijn daar bij vele websites mogelijkheden voor). Te vaak blijkt het idee de tand des tijds niet te doorstaan, en verdwijnt het weer van je verlanglijstje, zonder dat je een miskoop hebt gedaan.
* Als je allebei je boodschappenlijst hebt afgewerkt, kun je naar huis. Blijven rondhangen biedt alleen maar verleiding om meer te kopen, zonder dat je er iets mee opschiet.

Als je je verveelt, kun je beter niet gaan winkelen, maar iets anders leuks gaan doen dat niets of minder kost: een fietstochtje maken, thee drinken met een vriend(in), naar het park om een boek te lezen, langs de boekenplanken in de bibliotheek struinen naar leuke boeken of er een tijdschrift lezen, ... vul zelf maar in.

'''Online winkelen'''&lt;br&gt;
Let er bij het online winkelen op dat het om een betrouwbare leverancier gaat. Check een onbekende winkel vooraf via een zoekmachine, zoek naar reviews (bijvoorbeeld Google Reviews en pas op voor nepreviews), klacht en/of ervaringen, via Trustpilot en/of [https://www.politie.nl/aangifte-of-melding-doen/controleer-handelspartij.html Politie], let er op dat de webwinkel is aangesloten bij een [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen/keurmerken-webwinkels erkend keurmerk], is het KvK-nummer vermeld op de website, waar kun je terecht bij klachten (probeer eerst het telefoonnummer uit voordat je een bestelling doet), is de webwinkel aangesloten bij een geschillencommissie, wat zijn de leveringsvoorwaarden, garantiebepalingen, retourbeleid, waar is de webwinkel gevestigd (in de EU is het gemakkelijker verhaal te halen dan in China). Meer tips: [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen ''Online kopen'' van Consumentenbond]. En is er toch iets niet in de haak of bent u misleid of bedrogen door een webwinkel, meld het bij [https://www.acm.nl/nl Autoriteit Consument &amp; Markt] (Nederland).

Als een webwinkel buiten de EU is gevestigd: let er dan ook op of de producten voldoen aan de eisen die de EU stelt aan producten, zoals veiligheid en kwaliteit. Goedkoop kan anders duurkoop worden. Ook hier geldt: als iets te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook zo. En soms lijkt het er op dat een webwinkel in de EU is gevestigd, maar dan blijkt die achteraf alleen maar tussenpersoon te zijn en worden de producten toch uit China of een ander ver-weg land naar jou verstuurd. Probeer ook dat te checken.

=== Bezuinigen ===
Moeten bezuinigen is niet leuk, maar soms wel noodzakelijk. In dit Wikibook staan in elk hoofdstuk al tips om zuinig te leven. Als die niet volstaan: denk ook eens aan deze geldverslindende posten:
* '''Roken''', of het nu op de ouderwetse manier met tabak is of via vapen. Reken eens uit wat het per week kost en vermenigvuldig dat met 52. Bovendien is het slecht voor uw gezondheid, die van uw naasten en het milieu. Leer ook uw kinderen om er niet aan te beginnen, eenmaal ermee begonnen, kun je vaak alleen met veel moeite stoppen.
* (veel) '''Alcohol''' drinken. Idem.
* Een eigen '''auto'''. Beoordeel of de auto echt nodig is, of dat er bijvoorbeeld een gehuurd kan worden als de auto meer voor de deur staat dan gebruikt wordt, of dat het concept deelauto/leenauto iets voor u is. Reken uit wat een auto per jaar kost, incl. alle kosten (ook beurten bij de garage, reparatie, belastingen, verzekeringen, etc.) en of dat het waard is. En/of gebruik vaker de fiets en het openbaar vervoer.
* '''Buitenshuis eten en drinken''': van koffie en lunches tot regelmatig in een restaurant eten. Neem liever zelf een thermoskan met hete koffie mee en maak een lunchtrommeltje met lekkere boterhammen en wat rauwkost. De tijd dat u op uw beurt moet wachten voor de koffie of lunch, duurt in de regel langer dan wanneer u het zelf bereidt en scheelt bovendien veel geld. Koop desnoods goede kant-en-klaarmaaltijden in een winkel tezamen met een lekkere fles wijn, dan bent u al een stuk goedkoper dan wanneer u in een restaurant eet, laat dat laatste tot de feestelijke uitzonderingen horen. Reken eens uit wat u er per week aan uitgeeft, vermenigvuldig dat met het aantal werkweken (52 - vakantieweken) en verminder dat bedrag met de kosten van de vervangers. 
* '''Vuurwerk''': binnen luttele minuten knal je honderden euro's in de lucht. Die kun je ook op andere manieren besteden, bijvoorbeeld luxe uit eten (een hele avond gezelligheid in plaats van enkele minuten), met vakantie, iets waarvoor je aan het sparen bent. 

Meer bespaartips en tips over zuinig leven:
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/geld-besparen ''Geld besparen'' van NIBUD]
* [https://genoeg.nl/ Genoeg]
* [https://www.vrekkenpagina.nl/ Vrekkenpagina]

== Rekeningen niet (op tijd) betalen ==
Rekeningen/facturen die je niet (op tijd) betaalt, worden alleen maar duurder. Na de eerste aanmaning komen er incasso- en/of deurwaarderskosten bij, en die zijn niet mals. Zonde van het geld. Betaal rekeningen dus altijd op tijd!

Als u het niet eens bent met een rekening: reageer direct! Bel eerst op en meld dat u het niet eens bent met de rekening en waarom niet. Blijf beleefd, dan krijgt u in de regel meer voor elkaar. En het kan een vergissing zijn, fouten maken is menselijk. Afhankelijk van hoe het gesprek verloopt en wat er wordt afgesproken: bevestig het gesprek met een mail of brief, herhaal uw bezwaren tegen de rekening, beschrijf de (afgesproken of door u voorgestelde) oplossing en vraag om de afspraken te bevestigen. Houd de zaak in de gaten, twee weken is een redelijke termijn om de oplossing uit te voeren.

Als u, door wat voor oorzaken ook, een of meer rekeningen niet kunt betalen, of een achterstand heeft met het betalen van rekeningen:
# Steek uw kop niet in het zand. Maak alle rekeningen en aanmaningen open. Bundel ze per schuldeiser en reken uit hoeveel elke schuldeiser nog van u tegoed heeft. Hoe sneller u handelt, hoe eerder een oplossing kan worden gevonden en u er weer van af bent.
# Bedenk van tevoren wat wèl mogelijk is. Wat kunt u een schuldeiser bieden? Is het product nog ongebruikt en kunt u het terugsturen, ook al is het buiten de bedenktijd? Welke bedragen kunt u wel betalen en wanneer? Kan een abonnement eerder worden stopgezet? Overleg eventueel met een goede vriend(in), kennis of buur met verstand van financiële zaken hoe u dit het beste kunt aanpakken en of hij/zij u wilt helpen met die aanpak. Vraag geen geld aan uw helper! Het is uw probleem (en misschien dat van de schuldeisers), niet dat van de helper.
# Verzamel al uw moed en meld de achterstand telefonisch aan de schuldeiser(s). Noteer de naam of namen van degenen die u aan de telefoon krijgt. Leg uit wat er aan de hand is. Als dat realistisch is: zeg dat u de schulden per [datum] zult voldoen. Probeer anders een betalingsregeling af te spreken (zoals maandelijks een bedrag betalen om de schuld af te lossen). Als dat lukt: bevestig de betalingsregeling schriftelijk (zie [[Schrijven/Brieven#Bevestiging van afspraken|Bevestiging van afspraken per brief]], dat mag ook per e-mail), schrijf precies op wat jullie hebben afgesproken, vraag in de brief of dat correct is en stuur de brief/mail op naar de schuldeiser. Als u schuldeisers niet inlicht, zijn de gevolgen in het algemeen nog veel erger en lopen de schulden alleen maar op door incassokosten, deurwaarders, e.d. Zie voor meer informatie: [https://www.justitia.nl/incassokosten ''Incassokosten'' door Justitia].
# Als er geen betalingsregeling mogelijk is, of alleen een betalingsregeling waar u niet aan kunt voldoen: zoek [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden].

== Sparen ==
Sparen wordt gedaan om een appeltje voor de dorst, een buffer, te hebben, of voor iets concreets, dat te duur is om direct te kopen. Iedereen kan in slechte tijden terecht komen, een studie die langer duurt dan gepland, werk verliezen, langere tijd ziek worden, een ongeluk krijgen, of de wasmachine die het begeeft. Het is dan prettig om geld achter de hand te hebben, een spaarbuffer biedt dan rust in plaats van paniek. Sparen kan door een spaarrekening bij een bank te openen en daar automatisch elke maand een deel van je netto-salaris op te laten storten, direct na het uitbetalen van je salaris.&lt;br&gt;
Zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen// ''Sparen'' door NIBUD] voor tips, mogelijke doelen, een stappenplan en een spaarrekening kiezen.&lt;br&gt;
Ambitieuze doelen om voor te sparen zijn de hypotheek versneld aflossen, minder gaan werken en eerder met pensioen kunnen gaan. Zie bijvoorbeeld [https://porterenee.nl/hoe-ik-op-mijn-33e-al-gedeeltelijk-met-vervroegd-pensioen-kon/ deze blog van Porterenee] (let op: de rest van de website is tamelijk commercieel), voor een manier om in een druk huisgezin relaxt met tijd te kunnen omgaan. Hiervoor moet je vroeg beginnen met sparen, zuinig leven en een baan of werk hebben met een goed inkomen.

Leer ook kinderen al vroeg om te sparen. Geld dat ze voor hun verjaardag of een andere gelegenheid hebben gekregen: een deel mogen ze direct besteden, de rest gaat in hun spaarpot. Eens in de zoveel tijd wordt de spaarpot geleegd en wordt het geld op een eigen spaarrekening gezet. Dat geld is van hen, kom niet in de verleiding om er uit te stelen, ook niet als u krap bij kas zit. U zou voor altijd hun vertrouwen beschamen. Dat geld zullen ze hard nodig hebben als ze het huis uit gaan en op zichzelf gaan wonen.

== Valkuilen ==
Gezien het aantal mensen in de schuldsanering en jongeren met financiële problemen en al grote schulden nog vóórdat ze het huis uit gaan, zijn er vele financiële valkuilen. Hier een kleine greep (niet uitputtend):
* ''Leefstijl'': Op hoop van zegen leven. Budgetten aan je laars lappen, helemaal geen inzicht in de eigen financiën willen hebben, desinteresse in financiële zaken, een hekel hebben aan planningen en administratie, spontaniteit hoog in het vaandel hebben, boven je stand leven, je leeft maar één keer. Betere mantra's zijn:
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/bezint-eer-gij-begint Bezint eer ge begint].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/een-uur-van-onbedachtzaamheid-kan-maken-dat-men-jaren-schreit Eén uur van onbedachtzaamheid kan maken dat men jaren schreit].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/de-tering-naar-de-nering-zetten De tering naar de nering zetten]. 
* Onderschatten van uitgaven, bijvoorbeeld voor een auto, zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/autokosten/ Autokosten van Nibud]. (Toelichting: &quot;Afschrijving&quot; = reservering van bedragen voor het kopen van de volgende auto als de huidige auto aan zijn eind is. Deze bedragen kunnen het beste tot die tijd op een -aparte- spaarrekening worden gezet.)
* Teveel en/of te hoge ''leningen'' afsluiten, waardoor andere posten in het geding komen of je met schuldsanering te maken krijgt, waardoor je langere tijd op het absolute minimum moet leven.
* Rekenen op hogere inkomsten en daar naar leven. Maar als de inkomsten juist tegenvallen, zit je met de gebakken peren en moet je weer terugschakelen, wat véél moeilijker blijkt te zijn dan op grotere voet gaan leven. 
* ''Kopen op afbetaling''. Meestal is het goedkoper om een persoonlijke lening af te sluiten: vergelijk daarvoor de totaalbedragen die u moet aflossen en de effectieve rente. En bijna altijd is het in ieder geval nog goedkoper om eerst te sparen voor het product en het pas te kopen als het bedrag bijeengespaard is. Dan hoeft u geen rente te betalen, maar ontvangt u vaak rente over uw spaargeld. Bovendien zijn er dan minder hoofdbrekens. Al te vaak komt het voor dat het restant van de aflossing nog moet worden voldaan terwijl het product al ter ziele is; breng dan de motivatie nog maar eens op om het toch af te betalen. Want juridisch zit u wel vast aan zo'n lening.
* Er worden vaak ''speciale verzekeringen'' aangeboden, voor één bepaalde aankoop of gebeurtenis, zoals een bril, laptop of begrafenis, ook wel een &quot;financieel aspirientje&quot; genoemd. Die zijn zelden lonend en bovendien loopt u het risico dat een schade net buiten de voorwaarden valt, de uitbetaling bij schade lager uitvalt dan verwacht of dat het risico al gedekt wordt door en andere verzekering zoals een inboedelverzekering of reisverzekering. Zorg liever voor een ruime buffer (op een spaarrekening) en stop daar al die verzekeringspremies in die u anders had moeten betalen. 

'''Te mooi om waar te zijn'''&lt;br&gt;
Als een voorstel te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook te mooi om waar te zijn. Er zit een adder(tje) onder het gras, er worden extra kosten verborgen, of het gaat gewoon om oplichting. Enkele voorbeelden:
* Pas op met geldproducten die je de hemel voorspiegelen: kijk altijd welk eindbedrag zo'n product werkelijk geeft, zwart op wit(!), want meestal gaat het om beleggingen en worden alleen mooie prognoses voorgesteld die je in het allerbeste geval zou kunnen halen (bedenk: iedereen kan mooie prognoses voorspiegelen), maar in de praktijk zul je later spijt hebben. Zie bijvoorbeeld de {{Wp|Woekerpolisaffaire|Woekerpolisaffaire}} en {{Wp| Aandelenlease-affaire|Aandelenlease-affaire}}. 
* Hetzelfde geldt voor een {{Wp|Beleggingshypotheek|beleggingshypotheek}}. 
* Beleg ook niet in oncontroleerbare zaken als teakhout en ver weg gelegen percelen grond. Tussentijdse verkoop is vaak onmogelijk en u kunt {{Wp|Rente-_en_valutamanagement#Valutarisico|valutarisico}} lopen. Bedenk altijd bij dergelijke &quot;te mooi om waar te zijn&quot; aanbiedingen: waarom leent een aanbieder niet zelf het benodigde geld bij een bank en belegt hij dan zelf in het product om het voorgespiegelde rendement te incasseren? Zie ook de film {{Wp| Margin Call|Margin Call}} om meer inzicht te krijgen in de beweegredenen en mentaliteit in de financiële sector (in ieder geval in Amerika).
* Iemand die je op internet hebt ontmoet (bijvoorbeeld via een datingsite) en je vertrouwen heeft gewonnen, of een kennis van een kennis, of wie dan ook, vertelt enthousiast over zijn/haar successen met beleggen. Hij/Zij probeert je over te halen ook in dat product te beleggen. Trap er NIET in! Maak geen geld over naar die persoon of naar wie dan ook om te beleggen. Grote kans dat het om oplichting gaat. Als je wilt beleggen, bespreek het dan met een adviseur van je bank (meestal gratis, maar die is ook verkoper en zal alleen adviseren over de eigen beleggingsproducten) of een onafhankelijk financieel adviseur (berekent kosten voor elk advies, vraag daar van tevoren naar, maar zo'n adviseur neemt wel beleggingsproducten van vele aanbieders in beschouwing). Zij zijn verplicht je situatie in kaart te brengen, je wensen omtrent risico's die je wilt of kunt lopen mee te wegen in hun advies en je te wijzen op de risico's die je loopt bij beleggen. En dan nog kun je besluiten dat je liever blijft sparen, omdat je beleggen te risicovol vindt.

=== Loterijen ===
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'' &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Loterijen zijn belastingen voor de armen&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt;''' of de [https://uitklokken.nl/belasting/belasting-op-domheid/ dommen]&lt;br&gt;
Arme mensen kopen veel vaker loten dan rijke mensen, en meedoen aan loterijen kost gemiddeld meer geld dan het oplevert. Dom/onwetend omdat loten vooral worden gekocht door mensen die de kansberekening en de kans op geluk niet begrijpen.&lt;br&gt;
Ga maar na: als er een miljoen deelnemers zijn, is de kans dat u de hoofdprijs wint 1 : 1.000.000, een op een miljoen. De kans dat u de gelukkige wordt is dus extreem klein. Er zijn vele mensen die een levenlang meedoen aan een loterij, soms een kleine prijs winnen, maar zelfs nooit hun inleg van al die jaren terug winnen. De andere 999.999 deelnemers fungeren dus als sponsoren van een onbekende die de prijs wint en -als het niet tegen zit- van enkele goede doelen. De goede doelen worden gekozen door de loterij-organisatie, u heeft er geen invloed op. Bovendien zijn de voorgespiegelde bedragen die te winnen zijn vaak geen netto-bedragen: er wordt nog [https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_belastingen/kansspelbelasting/ik-heb-een-prijs-gewonnen-moet-ik-nu-kansspelbelasting-betalen/ kansspelbelasting] van afgetrokken, afhankelijk van het gewonnen bedrag algauw 37,8% (in Nederland, in 2025).

En vraag u ook eens af hoeveel mensen, een (kras-)lot van € 5,= moeten hebben gekocht om een van hen € 250.000 te laten winnen, terwijl de rest allemaal niets wint. (Het is &quot;maar&quot; € 5,=, maar als u elke week zo'n lot koopt, kost het wel € 260,= per jaar, als het bij één lot per week blijft...)

De &quot;belasting&quot; (inleg) gaat dus naar drie soorten partijen: één winnaar, de belastingdienst en goede doelen die niet democratisch zijn vastgesteld. Verstandiger is het om uw geld niet aan loterijen en goksites te spenderen, maar het zo uitgespaarde bedrag op een spaarrekening te zetten. Of zelf één of meer goede doelen uit te kiezen en met zelf gekozen bedragen te sponsoren (dan kunt u nog belastingaftrek krijgen ook, in plaats van te betalen). Of het aan iemand te geven die u (goed) kent en die financieel in de knel zit, dan weet u zeker dat het geld goed terecht komt.

== Meer tips ==
* ''Leefstijl'': Leef zuinig, met af en toe een uitspatting. En laat zo'n uitspatting dan ook iets bijzonders zijn. Het is altijd gemakkelijker om meer geld uit te geven als er een financiële meevaller is, dan te bezuinigen als er tegenvallers zijn. Stel het in zoals u het kunt uithouden: kies (zuinige en andere) gewoontes en huishoudelijke afspraken die u lang kunt volhouden en die ook bij tegenslag toepasbaar zijn of u er dan juist doorheen helpen. Laat jaloezie of begeerte niet uw leidraad zijn. Dit vergt zelfbeheersing. Maar vergeet ook niet te leven. Bepaal wat het leven voor u de moeite waard maakt en probeer daar aan te voldoen, ook als dat geld kost.
* Leer ook uw ''kinderen'' om verstandig om te gaan met geld, dat geld een serieuze zaak is en niet zomaar vanzelf op een bankrekening komt. Laat ze jaarlijks zelf van tevoren bedenken wat ze allemaal van hun zakgeld willen kopen en hoeveel ze dan nodig hebben. Bespreek ook wat u niet (meer) voor hen koopt en ze dus voortaan van hun zakgeld moeten kopen. En op = op. Wat gaan ze voortaan zelf kopen? Cadeautjes voor de andere gezinsleden en vriend(innet)jes, batterijen, sparen, uitjes (kermis, op stap met vrienden, schoolavonden), abonnementen, lidmaatschappen van (sport- en andere) verenigingen? Dat zal ook afhankelijk zijn van de leeftijd, wat ze aankunnen en wat u redelijk vindt. Later kunt u ze ook kleedgeld geven en hen zelf verantwoordelijk maken voor hun eigen kleren. Laat ze vanaf het begin een kasboek bijhouden. Dat hoeft niet zo uitgebreid als u zelf doet, het gaat er om dat ze zich bewust worden wat ze (wekelijks, maandelijks) uitgeven en waar ze dat aan uitgeven. Meer tips: [https://www.nibud.nl/onderwerpen/kinderen-en-jongeren/zakgeld-en-kleedgeld/ ''Zakgeld en kleedgeld'' (NIBUD)].
* Voordat u een ''verzekering'' afsluit: 
** Vergelijk premies en dekkingen van verzekeringen. Dat kan via betrouwbare vergelijkingssites, let daarbij op een AFM-vergunning . Onbetrouwbare en nep-vergelijkingssites sturen je naar de verzekeraar die henzelf de hoogste bemiddelingspremie bieden. 
** Een hoog eigen risico verlaagt de premie. Vraag u af of een lagere premie opweegt tegen een hoger eigen risico, kunt u dat dragen als onverhoopt zich een situatie zich voordoet om een beroep op de verzekering te doen?
** Lees goed de voorwaarden, dekt die inderdaad eventuele schade die u ermee hoopt af te dekken? Wordt er niet te veel uitgesloten?
* Vaak wordt gesteld dat bij het afsluiten van een ''lening'' ook verzekeringspolissen voor overlijden, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid verplicht zijn. Doe dat alleen als dat strikt noodzakelijk is en u dat zelf ook zinvol vindt. Vergelijk dan ook de kosten van de aanbieder van de lening/hypotheek met die van echte verzekeraars. Het voordeel van dergelijke polissen is dat u of uw gezinsleden het huis niet hoeven te verkopen als dit soort gebeurtenissen financiële problemen opleveren. Maar als u bijvoorbeeld een alleenstaande bent en goed gedekt bent tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid (als u werknemer bent of als zelfstandige hiervoor al goede verzekeringen hebt afgesloten), dan is een overlijdenspolis alleen zinvol als u een huis op de top van de markt koopt en een hoge hypotheek afsluit (van 90% of meer van de waarde van het huis); als u overlijdt en de markt is ingestort, dan zadelt u uw nabestaanden met zo'n polis niet op met een restschuld. 
* ''Beoordeel één keer per jaar'':
** Uw ''verzekeringen'': zijn ze nog nodig, zijn er betere en/of goedkopere verzekeringen die beter bij uw situatie passen? Een goed moment is de decembermaand, wanneer in ieder geval de ziektekostenverzekering verlengd moet worden. Een verzekering sluit je vooral af voor hoge schades die je zelf niet kunt betalen. In ieder geval nodig zijn (afgezien van verplichte ziektekosten- en motorrijtuigenverzekeringen): verzekeringen met een brede dekking, zoals:
*** Opstalverzekering als u een koophuis heeft. Voor huurhuizen is de verhuurder verantwoordelijk.
*** Inboedelverzekering, tegen brand, wateroverlast en diefstal.
*** Aansprakelijkheidsverzekering die de aansprakelijkheid dekt voor schade toegebracht aan anderen. 
*** Aanbevolen: een rechtsbijstandverzekering. Iedereen kan in conflicten terechtkomen waarbij juridisch advies of zelfs een rechtsgang is geboden. Advocaten zijn duur. 
*** Het overwegen waard: een reisverzekering; denk aan repatriëring, ziektekosten die in het buitenland veel hoger liggen en waarvoor je standaard op zijn best de Nederlandse prijzen vergoed krijgt, die in veel gevallen lager is dan de gemaakte kosten.
** ''Abonnementen'' (zoals op kranten, tijdschriften, bibliotheek, (meerdere?) streamingsdiensten, allerlei andere diensten): maak eerst een overzicht van alle abonnementen; weeg vervolgens af of de kosten nog opwegen tegen het plezier en nut dat u ervan heeft, maakt u er nog voldoende gebruik van om de kosten te rechtvaardigen? Hiervoor is november een goed tijdstip, veel abonnementen worden (al of niet automatisch) verlengd per 1 januari en dan heeft u in de regel nog tot 1 december om abonnementen op te zeggen.Let op dat u het abonnement opzegt bij de echte leverancier en niet terechtkomt bij een opzegdienst die geld rekent voor het opzeggen. Tussentijds opzeggen van abonnementen en meer informatie: zie [https://www.consumentenbond.nl/juridisch-advies/rechten-bij-aankoop/verlengen-en-opzeggen-van-abonnementen ''Opzeggen van abonnementen'' van Consumentenbond]. Als u een abonnement niet kwijt wil, maar het ook te duur vindt: overweeg of delen met een buurtgenoot een optie is. Dat kan in de regel alleen met papieren abonnementen en vereist goede afspraken en die ook nakomen. Kranten en tijdschriften kunt u ook in de openbare bibliotheek lezen, daarvoor hoeft u niet eens lid te zijn. Voor streamingsdiensten kun je één abonnement tegelijk afsluiten, daarvan de meest interessante onderdelen bekijken, dan opzeggen en overgaan op de volgende. 
** ''Lidmaatschappen'' van verenigingen: idem: inventariseren en afwegen van nut en kosten. Lidmaatschappen kunnen in de regel alleen na afloop van de lidmaatschapsperiode worden opgezegd. Zie de website van de betreffende vereniging of het contactorgaan (zoals een nieuwsbrief en kwartaalblad) voor details, of vraag het anders aan de ledenadministratie. 
** ''Energieleverancier'': is hij nog steeds betrouwbaar en biedt hij waar voor uw geld? Is er misschien een andere die net zo betrouwbaar is, maar wel goedkoper of waarvoor een redelijke vergoeding bij teruglevering van zonne-energie wel vanzelfsprekend is? Voor het opzeggen van een energiecontract: zie [https://www.consumentenbond.nl/energie-vergelijken/energiecontract-tussentijds-beeindigen ''Energiecontracten beëindigen'' van Consumentenbond]. 
* Voor werknemers: Neem alleen ''ontslag'' als u een andere baan hebt, d.w.z. een getekend arbeidscontract bij een andere organisatie. Vrijwillig ontslag nemen betekent dat u waarschijnlijk geen recht hebt op een werkloosheidsuitkering, zie [https://www.uwv.nl/nl/ontslag/zelf-ontslag-nemen ''Zelf ontslag nemen'' door UWV]
* Een ''vakantiehuis'' kopen? Daar zitten veel haken en ogen aan, risico's en zorgen:
** Hoe vaak gaan we er als gezin plezier van hebben? Wilt u bij wijze van spreken elk weekend of om het weekend er steeds heen reizen? Is dat plezier het waard om een eigen vakantiehuis voor te hebben? En willen we inderdaad dan elke keer naar dezelfde stek of willen we op vakantie juist steeds andere omgevingen ontdekken?
** Een vakantiehuis is geen woonhuis, er zijn regels aan verbonden, u mag er niet permanent wonen. Wat is het maximum aantal dagen dat u er zelf mag verblijven? Is dat acceptabel?
** De prijs die u betaalt is meer dan de verkoopprijs alleen: er komen allerlei extra kosten bij, zoals makelaars- en notariskosten, overdrachtsbelasting en kosten van een hypotheek, voor een nieuwe vakantiewoning betaalt u 21% BTW (in Nederland); daarnaast kunnen er kosten zijn voor verbouwing en inrichting van de woning. Daarna betaalt u elk jaar in ieder geval nog vermogensbelasting (hier of in het buitenland) over de actuele waarde van het vakantiehuis, en talloze andere kosten, zoals verzekeringen, een (jaarlijkse/maandelijkse) bijdrage voor de faciliteiten in het park, gemeentelijke belastingen, energiekosten, reparaties, en hypotheekrente.
** Als u het wilt verhuren: wat zijn de mogelijkheden? Is er een instantie die u het werk uit handen neemt, van boekingen, in- en uitchecken en schoonmaak tot reparaties en klachtenbehandeling? Welke huurprijs is mogelijk, wat zijn de kosten van verhuur? Wat is realistisch qua bezettingsgraad? Zullen andere toeristen er net zo graag vakantie vieren als uzelf? Staat het in een aantrekkelijk toeristisch gebied? Wellicht wilt u juist in het hoogseizoen zelf gebruik maken van het vakantiehuis? Wat kan de opbrengst dan nog zijn? Huuropbrengsten kunnen onderhevig zijn aan BTW en inkomstenbelasting, wat het rendement drukt. 
** Als u het weer wil verkopen, is de opbrengst afhankelijk van de op dat moment geldende verkoopprijzen, die kunnen hoger zijn dan de aankoopprijs, maar ook lager, afhankelijk van vraag en aanbod, de staat van het huis, de dan geldende wet- en regelgeving en eventuele plannen voor het terrein waarop het huis staat.
** Zet alle voor- en nadelen op een rijtje en neem ook deze beslissing met uw verstand, vergeet alle verkooppraatjes. Het gaat immers om serieus geld, om een investering voor ten minste enkele jaren. Draai zo mogelijk eerst proef: huur het huisje voor enkele dagen, of een ander huisje op hetzelfde park, beoordeel of de afstand goed te doen is, probeer alle faciliteiten uit, kijk hoe wordt gereageerd op klachten, is de omgeving echt zo aantrekkelijk als wordt voorgesteld?

== Meer informatie ==
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/ NIBUD] - Informatie, tips en wegwijzer naar hulp
* [https://www.wijzeringeldzaken.nl/ Wijzer in geldzaken]
{{Sub}}</text>
      <sha1>c898e027mb8d9psfhu2602f3gt81m17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429904</id>
      <parentid>429903</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T06:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Winkelen */</comment>
      <origin>429904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42609" sha1="iopc2lo84996u40y253hpy8vc37giqo" xml:space="preserve">{{Index Huishouden}}
[[Bestand:Czech Wallet.jpg|400px|Czech Wallet]]&lt;br&gt;

In veel huishoudens zullen er (veel) meer wensen zijn dan er geld is. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Een belangrijk aspect van huishouden is daarom verantwoord omgaan met geld: wat koop je wel en wat niet, welke wensen gaan in de ijskast of worden juist wel vervuld. Om verantwoord met geld te kunnen omgaan, is er een financiële administratie nodig (meten is immers weten), moeten budgetten worden opgesteld, kosten en baten in evenwicht gehouden en gespaard worden.

'''Een woord vooraf'''&lt;br&gt;
Hier worden géén adviezen verstrekt over fondsen om in te beleggen, welke banken betrouwbaar genoeg zijn om je spaargeld aan toe te vertrouwen en andere risicovolle financiële zaken. Hiervoor kunt u het beste zelf enige research doen (vertrouw niet al te veel op influencers!) en/of bespreken met een betrouwbare financieel adviseur (zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/pensioen/financieel-adviseur/ NIBUD] en [https://www.afm.nl/nl-nl/consumenten/themas/financieel-advies/adviestraject ''Adviestraject'' door AFM] voor enkele aanwijzingen daarvoor). Wel worden hier enkele waarschuwingen vermeld voor financiële producten waarmee het voor veel mensen slecht is afgelopen. 

NB De meeste regels die hier zijn vermeld, gelden alleen voor Nederland. Voor België, Suriname en de andere landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden kunnen andere wetten en regels gelden.

== Administratie ==
'''Meten is weten'''. Om de financiën van een huishouden goed te kunnen beheren is het nodig om precies te weten:
* Hoeveel er is uitgegeven in een periode (bijvoorbeeld maand of jaar).
* Waaraan het geld precies is uitgegeven.
* Welke inkomsten er zijn.
Daarvoor wordt een administratie ingericht. 

Voor een administratie zijn de volgende hulpmiddelen nodig:
* Een bureau met lades en een goed zittende stoel. Daarnaast een of meer kasten voor het opbergen van rekeningen, bankafschriften en andere financiële zaken. 
* ''Opbergsysteem'': Documenten kunnen worden opgeborgen in ordners, multomappen met tabbladen en/of hangmappen in een bureaulade. Bedenk een systeem waardoor je snel een document kunt terugvinden. Dat kan alfabetisch op naam van de leverancier zijn, maar ook op onderwerp of datum, of een combinatie (eerst op onderwerp, daarbinnen alfabetisch en op datum). Wie vooral een digitale administratie heeft, heeft ook &quot;mappen&quot; nodig voor het bewaren van documenten, maar dan digitale, bij voorkeur op de eigen pc of laptop, met regelmatig back-ups. Voor particulieren wordt aanbevolen om de administratie voor de belastingdienst minimaal 5 jaar te bewaren, voor bedrijven gelden langere termijnen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/inkomstenbelasting/vraag-en-antwoord/hoe-lang-moet-ik-mijn-financiele-administratie-bewaren Hoe lang administratie bewaren]. Bewaar salarisstroken langer, bijvoorbeeld voor het geval er later gedoe komt over pensioenaanspraken. Print salarisstroken elke maand uit (op papier of digitaal) en bewaar ze in uw eigen administratie, want als u uit dienst gaat, heeft u er misschien geen toegang meer toe. Bewaar echt belangrijke documenten bij voorkeur in een brandvrije kluis, maak er kopieën van en houd die onder handbereik. Bijvoorbeeld diploma's, verzekeringspapieren, koopakte van het huis of het huurcontract, een setje foto's van uw dierbaren en/of fotonegatieven, backups van de computer. 
* Kantoorartikelen, waaronder een rekenmachine (al dan niet digitaal), {{Wp|Nietapparaat|nietmachine}} en een {{Wp|Perforator|perforator}}.
* Een &quot;systeem&quot;, op papier of digitaal, waarmee de administratie gevoerd wordt. Dit wordt hieronder besproken.

=== Huishoudboek ===
[[Bestand:Kasboek van Anna Bernardine Baelde-Delprat, objectnr 36013(2).JPG|thumb|350px|Voorbeeld van een kasboek met kolommen voor datums, omschrijving en bedragen]]
In een huishoudboek worden alle uitgaven en inkomsten bijgehouden. Hierdoor weet u waar het geld naartoe is gegaan. Per onderwerp zijn er steeds drie kolommen: voor datums, omschrijvingen en bedragen. 

Voor elk onderwerp wordt een categorie gemaakt, bijvoorbeeld: Inkomsten (salaris, winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente), Huisvesting (hypotheek/huur, energie, water, gemeentebelastingen, huishoudelijke artikelen, tuin), Voeding, Verzekeringen, Gezondheid (incl. eigen bijdrage, apotheek, tandarts), Kleding, Rijksbelastingen (inkomstenbelasting, vermogensbelasting), Kantoorartikelen (incl. kosten voor PC en printer), Telefoon, internet en TV, Contributies, Vervoer/Reizen, Cadeaus, Uitjes &amp; uitgaan, Correspondentie, Hobby's, Vakanties, Aflossingen, Grote uitgaven (incidentele uitgaven zoals aan nieuwe meubels, huishoudelijke apparaten, TV), Bankzaken (bankkosten, betaalde rente excl. hypotheek), Zakgeld kinderen en Onvoorziene uitgaven. Bepaal zelf welke categorieën voor u van belang zijn, waaraan binnen jullie huishouden geld wordt besteed. Wellicht kunnen enkele onderwerpen worden samengevoegd zodat er minder categorieën ontstaan. Als u met meerdere personen een huishouden  vormt, kan er voor gekozen worden om per (volwassen) persoon een eigen administratie te voeren, en een voor het gezamenlijke huishouden. Persoonlijke uitgaven, zoals kleding, uitjes, mobiele telefoon, contributies, vervoer en hobby's, blijven dan gescheiden van huishoudelijke uitgaven. 

Houd per categorie bij wat er uitgegeven is. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-kasboek-maken/ ''Stappenplan kasboek'' van NIBUD] voor een methode. Dat kan op papier of digitaal. Als u handig bent met Excel of een soortgelijk spreadsheet-programma, dan kan het digitaal. Of u kunt een digitaal huishoudboekje kiezen, vaak kan dat via uw bank, zie [https://www.wijzeringeldzaken.nl/huishoudboekjes/ ''Huishoudboekjes'' van Wijzeringeldzaken]. Maar met een multoband of ordner, tabbladen, multobladen met lijntjes en een rekenmachine kan het ook. 

Hoe dan ook: Bewaar kassabonnetjes, facturen/rekeningen en andere betalingsbewijzen en registreer die steeds in de juiste categorie, doe dat ook met alle posten (= een bedrag met omschrijving) op bankafschriften. Sommigen registreren ook op bankafschriften of pin-betalingen zijn afgeschreven. Zo kunt u ook goed controleren of er niet ten onrechte bedragen van uw bankrekening zijn afgeschreven. 

Kassabonnetjes van producten die geen lang leven zijn beschoren, zoals voedsel, toiletartikelen, schoonmaakmiddelen en de kapper, kunnen na registratie worden weggegooid. Betaalbewijzen van producten die langer worden gebruikt, zoals kleding, huisraad en een fiets, worden langer bewaard: als bewijzen voor garantie en voor de verzekering (bijvoorbeeld als de goederen gestolen worden of tijdens een brand onbruikbaar worden). Ook van uitgaven die u als aftrekpost op uw belastingaangifte wilt vermelden, zijn harde bewijzen nodig.

Maak per maand of aan het eind van het jaar het hele huishoudboek op: tel alle bedragen per categorie bij elkaar op en maak een overzicht met alle categorieën en de uitgegeven totaal-bedragen. Als u vorig jaar een budget hebt opgesteld, kunt u nu vergelijken of de werkelijkheid en het budget min of meer overeenkomen. Vraag u af hoe de verschillen zijn ontstaan en of er voor volgend jaar lessen uit zijn te trekken.

=== Kasboek ===
Daarnaast is het handig om een kasboek bij te houden. Hierin worden uitgaven vermeld die contant, met munten en bankbiljetten, zijn gedaan, en wat er bij gekomen is (bijvoorbeeld gepind bedrag bij geldautomaat; vraag ook hiervan steeds een bon). Deze uitgaven moeten ook in het huishoudboek worden geregistreerd. Gepinde bedragen bij de geldautomaat moeten wel worden geregistreerd in het kasboek, maar niet in het huishoudboek, omdat dat geen inkomsten zijn; het is alleen een andere verschijningsvorm: bankbiljetten in plaats van geld op je bankrekening. Andere contante inkomsten, zoals verjaardagsgeld en teruggaves van teveel betaalde bedragen aan de kassa, worden zowel in het kasboek als in het huishoudboek geregistreerd.&lt;br&gt;
De belangrijkste functie van een kasboek in een consumentenhuishouding is dat periodiek (bijvoorbeeld wekelijks of maandelijks) gecontroleerd wordt of het bedrag in de portemonnee nog hetzelfde is als het op papier zou moeten zijn. Als dat niet zo is, kan misschien nog achterhaald worden waar dat aan ligt. Anders moet het in het huishoudboek geregistreerd worden als kastekort (als het bedrag in de portemonnee lager is dan in het kasboek) of kasoverschot.

=== Bankafschriften ===
Bankafschriften maken een integraal onderdeel uit van de administratie. 

Controleer ze regelmatig: als u ze per post krijgt: zodra u ze ontvangt; als u digitaal bankiert: ten minste één maal per week. Kloppen de posten èn de bedragen? Trek bij vreemde afschrijvingen direct aan de bel bij uw bank, laat dergelijke afschrijvingen zo mogelijk direct terugdraaien. 

* Tip: Maak regelmatig een papieren of digitale print -of neem een abonnement op de maandelijkse afschriften van uw bank- van elke bankrekening met daarop de inkomsten en uitgaven van de afgelopen periode, bijvoorbeeld een maand. Bewaar die in huis, op papier of digitaal op een pc of andere {{Wp|Gegevensdrager|gegevensdrager}}. Dan kunt u toch nog zaken nakijken, ook als uw rekening is opgezegd of anderszins digitaal onbereikbaar is. Ze kunnen zelfs nodig zijn als bewijs, bijvoorbeeld als er problemen bij de bank zijn, zoals (dreigend) faillissement.

== Budgetteren ==
[[Bestand:Calculator-385506 1280.jpg|thumb|Financiële planning]]
Een budget of begroting geeft aan wat er de komende periode (bijvoorbeeld een maand of jaar) aan uitgaven te verwachten zijn en/of maximaal te besteden is. Om een budget te maken is informatie nodig over inkomsten en noodzakelijke en gewenste uitgaven. Voor sommige posten staan die vast, andere moeten geschat worden en hangen ook af van prijsontwikkelingen/inflatie. In het algemeen is het verstandig om voorzichtig te budgetteren: schat voor uitgaven liever iets hogere bedragen in en voor inkomsten juist iets lagere. Dan komt u minder snel voor nare verrassingen te staan. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-jaarbegroting-maken/ ''Stappenplan jaarbegroting maken'' van NIBUD] voor een methode op maandbasis. Als u het afgelopen jaar (of maand) al een huishoudboek hebt bijgehouden, kunnen de bedragen daarin als basis dienen, die aan de situatie van volgend jaar (maand) worden aangepast.
# Begin met de '''inkomsten''' te schatten: netto-salaris (incl. vakantiegeld, 13e maand en bonussen), winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente, dividenden en overige inkomsten (zoals alimentatie en ontvangen kostgeld). 
# Maak dan per '''kosten'''categorie een budget. Schat in hoeveel u volgend jaar per categorie maximaal wilt en kunt uitgeven. Neem daarbij inflatie mee, maar ook of er volgend jaar grote uitgaven zijn, zoals een winterjas, een PC die aan vervanging toe is of groot onderhoud aan uw koophuis. Neem ook een maandelijks bedrag op voor [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen/ sparen] als uw inkomsten dat toelaten. Tel alle bedragen bij elkaar op. 
Als de totale uitgaven lager uitkomen dan de totale inkomsten, kunt u het beoogde spaarbedrag verhogen en zo een hogere buffer opbouwen, de hypotheek of andere lening(en) sneller aflossen of de gebudgetteerde bedragen van een of meer van de andere categorieën verhogen. Dat laatste (meer uitgeven) is in het algemeen af te raden, omdat men snel went aan een luxer leven, maar dat moeilijk weer terug kan draaien als het leven tegen zit, zie [https://www.intermediair.nl/personal-finance/geldzaken/loonsverhoging-gehad-mooi-maar-trap-niet-in-deze-val Column van Vincent Kouters over ''Leefstijlinflatie''].&lt;br&gt;
Als de totale uitgaven daarentegen hoger uitvallen dan de totale inkomsten, zult u de gebudgetteerde bedragen voor de uitgaven moeten verlagen en daarnaar volgend jaar ook moeten handelen. Alternatieven zijn: (1) spaargeld aanspreken (dat zou bijvoorbeeld kunnen voor grote uitgaven die niet elk jaar gedaan hoeven te worden zoals groot onderhoud of een huishoudelijk apparaat vervangen), of (2) bedenken of de inkomsten verhoogd kunnen worden; wellicht is een bijbaan mogelijk, maar kies dan wel iets wat u leuk vindt, waarvan u energie krijgt. Persoonlijke leningen aangaan om uw lopende uitgaven te dekken, is een slecht idee. U vult dan het ene gat met het andere en eens zult u toch moeten betalen, en dan nog extra vanwege de hoge rente die zo'n lening kost. Een nog slechter idee is om te gaan gokken, dan  komt u in nog grotere financiële ellende terecht. Ook meedoen met loterijen kost in het algemeen meer dan het oplevert. (3) Als u er niet uitkomt, kunt u beter hulp/advies vragen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden]. Schaam u daarvoor niet! Dat is nergens voor nodig en het voorkomt grotere financiële problemen in de toekomst. Hoe eerder u hulp vraagt, hoe sneller u uit de problemen bent. Zo'n adviseur kan bijvoorbeeld beoordelen of u in aanmerking komt voor (meer) toeslagen en/of de Voedselbank, of adviseren hoe u uw uitgaven naar beneden of inkomsten omhoog kunt brengen.

Reken nu voor posten die maandelijks niet veel verschillen (zoals boodschappen/voedsel, vervoer, zakgeld en telefoon) uit, hoeveel u per maand mag besteden. Hiervoor deelt u het jaarbudget door 12 (maanden).

En dan volgt de proef op de som: ervoor zorgen dat u steeds uitkomt met het budget. 

=== Winkelen ===
Veel mensen vinden het leuk om samen met een vriend(in) naar een stads- of winkelcentrum te gaan, in de ene na de andere winkels te kijken wat er van hun gading is, spontaan producten te kopen, tussendoor iets te drinken of te eten en met volle tassen weer naar huis te gaan. Vrijwel hetzelfde geldt voor online shoppen: er komt iets leuks in je tijdlijn, een influencer prijst iets aan en voordat je het weet, heb je op de bestelknop gedrukt. En voordat je het weet heb je in een middag je hele maandbudget er doorheen gejaagd.

Dat is uiteraard niet zuinig met geld, grondstoffen, energie en het milieu omgaan. Hoe kan het beter? 
* Maak van tevoren een plan, met een boodschappenlijstje, ook als je gaat winkelen of online gaat shoppen: Wat heb je nodig? Wat zijn je criteria (qua materiaal, duurzaamheid, prijs)? Hoe blijf je binnen je budget voor die categorie/categorieën, hoeveel mag je dan maximaal uitgeven als je later dit jaar nog vaker wilt gaan winkelen? 
* Oriënteer je van tevoren al op internet en/of vraag in je omgeving na waar je iets speciaals kunt kopen: waar zijn de producten te koop waar je naar op zoek bent, hoe duur zijn ze daar, welke winkels en producten krijgen goede reviews? Stippel een winkelroute uit.
* Als je samen met iemand anders gaat winkelen: maak samen een plan: waar gaan jullie winkelen, welke winkels wil je beslist bezoeken, gaan jullie nog iets drinken en/of eten en waar dan? Of neem je zelf drinken en een lunchpakket of snack mee die je in het nabijgelegen park opeet? Naar de wc kun je wel in een warenhuis, openbare bibliotheek of gemeentehuis. Beperk je anders tot goedkope horeca, duurdere zijn voor speciale gelegenheden. 
* Ga op pad en ga als eerste naar de winkel(s) waar je verwacht dat de gezochte producten er te koop zijn. 
* Koop niets buiten je boodschappenlijst om, hoe aantrekkelijk het product ook is qua uiterlijk en prijs. Je kunt natuurlijk wel ideeën opdoen, maar koop het niet nu, maak er een foto van en zet het op je verlanglijstje (ook online zijn daar bij vele websites mogelijkheden voor). Te vaak blijkt het idee de tand des tijds niet te doorstaan, en verdwijnt het weer van je verlanglijstje, zonder dat je een miskoop hebt gedaan.
* Als je allebei je boodschappenlijst hebt afgewerkt, kun je naar huis. Blijven rondhangen biedt alleen maar verleiding om meer te kopen, zonder dat je er iets mee opschiet.

Als je je verveelt of jezelf wilt belonen, kun je beter niet gaan winkelen, maar iets anders leuks gaan doen dat niets of weinig kost: een fietstochtje maken, thee drinken met een vriend(in), naar het park om een boek te lezen, langs de boekenplanken in de bibliotheek struinen naar leuke boeken of er een tijdschrift lezen, ... vul zelf maar in.

'''Online winkelen'''&lt;br&gt;
Let er bij het online winkelen op dat het om een betrouwbare leverancier gaat. Check een onbekende winkel vooraf via een zoekmachine, zoek naar reviews (bijvoorbeeld Google Reviews en pas op voor nepreviews), klacht en/of ervaringen, via Trustpilot en/of [https://www.politie.nl/aangifte-of-melding-doen/controleer-handelspartij.html Politie], let er op dat de webwinkel is aangesloten bij een [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen/keurmerken-webwinkels erkend keurmerk], is het KvK-nummer vermeld op de website, waar kun je terecht bij klachten (probeer eerst het telefoonnummer uit voordat je een bestelling doet), is de webwinkel aangesloten bij een geschillencommissie, wat zijn de leveringsvoorwaarden, garantiebepalingen, retourbeleid, waar is de webwinkel gevestigd (in de EU is het gemakkelijker verhaal te halen dan in China). Meer tips: [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen ''Online kopen'' van Consumentenbond]. En is er toch iets niet in de haak of bent u misleid of bedrogen door een webwinkel, meld het bij [https://www.acm.nl/nl Autoriteit Consument &amp; Markt] (Nederland).

Als een webwinkel buiten de EU is gevestigd: let er dan ook op of de producten voldoen aan de eisen die de EU stelt aan producten, zoals veiligheid en kwaliteit. Goedkoop kan anders duurkoop worden. Ook hier geldt: als iets te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook zo. En soms lijkt het er op dat een webwinkel in de EU is gevestigd, maar dan blijkt die achteraf alleen maar tussenpersoon te zijn en worden de producten toch uit China of een ander ver-weg land naar jou verstuurd. Probeer ook dat te checken.

=== Bezuinigen ===
Moeten bezuinigen is niet leuk, maar soms wel noodzakelijk. In dit Wikibook staan in elk hoofdstuk al tips om zuinig te leven. Als die niet volstaan: denk ook eens aan deze geldverslindende posten:
* '''Roken''', of het nu op de ouderwetse manier met tabak is of via vapen. Reken eens uit wat het per week kost en vermenigvuldig dat met 52. Bovendien is het slecht voor uw gezondheid, die van uw naasten en het milieu. Leer ook uw kinderen om er niet aan te beginnen, eenmaal ermee begonnen, kun je vaak alleen met veel moeite stoppen.
* (veel) '''Alcohol''' drinken. Idem.
* Een eigen '''auto'''. Beoordeel of de auto echt nodig is, of dat er bijvoorbeeld een gehuurd kan worden als de auto meer voor de deur staat dan gebruikt wordt, of dat het concept deelauto/leenauto iets voor u is. Reken uit wat een auto per jaar kost, incl. alle kosten (ook beurten bij de garage, reparatie, belastingen, verzekeringen, etc.) en of dat het waard is. En/of gebruik vaker de fiets en het openbaar vervoer.
* '''Buitenshuis eten en drinken''': van koffie en lunches tot regelmatig in een restaurant eten. Neem liever zelf een thermoskan met hete koffie mee en maak een lunchtrommeltje met lekkere boterhammen en wat rauwkost. De tijd dat u op uw beurt moet wachten voor de koffie of lunch, duurt in de regel langer dan wanneer u het zelf bereidt en scheelt bovendien veel geld. Koop desnoods goede kant-en-klaarmaaltijden in een winkel tezamen met een lekkere fles wijn, dan bent u al een stuk goedkoper dan wanneer u in een restaurant eet, laat dat laatste tot de feestelijke uitzonderingen horen. Reken eens uit wat u er per week aan uitgeeft, vermenigvuldig dat met het aantal werkweken (52 - vakantieweken) en verminder dat bedrag met de kosten van de vervangers. 
* '''Vuurwerk''': binnen luttele minuten knal je honderden euro's in de lucht. Die kun je ook op andere manieren besteden, bijvoorbeeld luxe uit eten (een hele avond gezelligheid in plaats van enkele minuten), met vakantie, iets waarvoor je aan het sparen bent. 

Meer bespaartips en tips over zuinig leven:
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/geld-besparen ''Geld besparen'' van NIBUD]
* [https://genoeg.nl/ Genoeg]
* [https://www.vrekkenpagina.nl/ Vrekkenpagina]

== Rekeningen niet (op tijd) betalen ==
Rekeningen/facturen die je niet (op tijd) betaalt, worden alleen maar duurder. Na de eerste aanmaning komen er incasso- en/of deurwaarderskosten bij, en die zijn niet mals. Zonde van het geld. Betaal rekeningen dus altijd op tijd!

Als u het niet eens bent met een rekening: reageer direct! Bel eerst op en meld dat u het niet eens bent met de rekening en waarom niet. Blijf beleefd, dan krijgt u in de regel meer voor elkaar. En het kan een vergissing zijn, fouten maken is menselijk. Afhankelijk van hoe het gesprek verloopt en wat er wordt afgesproken: bevestig het gesprek met een mail of brief, herhaal uw bezwaren tegen de rekening, beschrijf de (afgesproken of door u voorgestelde) oplossing en vraag om de afspraken te bevestigen. Houd de zaak in de gaten, twee weken is een redelijke termijn om de oplossing uit te voeren.

Als u, door wat voor oorzaken ook, een of meer rekeningen niet kunt betalen, of een achterstand heeft met het betalen van rekeningen:
# Steek uw kop niet in het zand. Maak alle rekeningen en aanmaningen open. Bundel ze per schuldeiser en reken uit hoeveel elke schuldeiser nog van u tegoed heeft. Hoe sneller u handelt, hoe eerder een oplossing kan worden gevonden en u er weer van af bent.
# Bedenk van tevoren wat wèl mogelijk is. Wat kunt u een schuldeiser bieden? Is het product nog ongebruikt en kunt u het terugsturen, ook al is het buiten de bedenktijd? Welke bedragen kunt u wel betalen en wanneer? Kan een abonnement eerder worden stopgezet? Overleg eventueel met een goede vriend(in), kennis of buur met verstand van financiële zaken hoe u dit het beste kunt aanpakken en of hij/zij u wilt helpen met die aanpak. Vraag geen geld aan uw helper! Het is uw probleem (en misschien dat van de schuldeisers), niet dat van de helper.
# Verzamel al uw moed en meld de achterstand telefonisch aan de schuldeiser(s). Noteer de naam of namen van degenen die u aan de telefoon krijgt. Leg uit wat er aan de hand is. Als dat realistisch is: zeg dat u de schulden per [datum] zult voldoen. Probeer anders een betalingsregeling af te spreken (zoals maandelijks een bedrag betalen om de schuld af te lossen). Als dat lukt: bevestig de betalingsregeling schriftelijk (zie [[Schrijven/Brieven#Bevestiging van afspraken|Bevestiging van afspraken per brief]], dat mag ook per e-mail), schrijf precies op wat jullie hebben afgesproken, vraag in de brief of dat correct is en stuur de brief/mail op naar de schuldeiser. Als u schuldeisers niet inlicht, zijn de gevolgen in het algemeen nog veel erger en lopen de schulden alleen maar op door incassokosten, deurwaarders, e.d. Zie voor meer informatie: [https://www.justitia.nl/incassokosten ''Incassokosten'' door Justitia].
# Als er geen betalingsregeling mogelijk is, of alleen een betalingsregeling waar u niet aan kunt voldoen: zoek [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden].

== Sparen ==
Sparen wordt gedaan om een appeltje voor de dorst, een buffer, te hebben, of voor iets concreets, dat te duur is om direct te kopen. Iedereen kan in slechte tijden terecht komen, een studie die langer duurt dan gepland, werk verliezen, langere tijd ziek worden, een ongeluk krijgen, of de wasmachine die het begeeft. Het is dan prettig om geld achter de hand te hebben, een spaarbuffer biedt dan rust in plaats van paniek. Sparen kan door een spaarrekening bij een bank te openen en daar automatisch elke maand een deel van je netto-salaris op te laten storten, direct na het uitbetalen van je salaris.&lt;br&gt;
Zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen// ''Sparen'' door NIBUD] voor tips, mogelijke doelen, een stappenplan en een spaarrekening kiezen.&lt;br&gt;
Ambitieuze doelen om voor te sparen zijn de hypotheek versneld aflossen, minder gaan werken en eerder met pensioen kunnen gaan. Zie bijvoorbeeld [https://porterenee.nl/hoe-ik-op-mijn-33e-al-gedeeltelijk-met-vervroegd-pensioen-kon/ deze blog van Porterenee] (let op: de rest van de website is tamelijk commercieel), voor een manier om in een druk huisgezin relaxt met tijd te kunnen omgaan. Hiervoor moet je vroeg beginnen met sparen, zuinig leven en een baan of werk hebben met een goed inkomen.

Leer ook kinderen al vroeg om te sparen. Geld dat ze voor hun verjaardag of een andere gelegenheid hebben gekregen: een deel mogen ze direct besteden, de rest gaat in hun spaarpot. Eens in de zoveel tijd wordt de spaarpot geleegd en wordt het geld op een eigen spaarrekening gezet. Dat geld is van hen, kom niet in de verleiding om er uit te stelen, ook niet als u krap bij kas zit. U zou voor altijd hun vertrouwen beschamen. Dat geld zullen ze hard nodig hebben als ze het huis uit gaan en op zichzelf gaan wonen.

== Valkuilen ==
Gezien het aantal mensen in de schuldsanering en jongeren met financiële problemen en al grote schulden nog vóórdat ze het huis uit gaan, zijn er vele financiële valkuilen. Hier een kleine greep (niet uitputtend):
* ''Leefstijl'': Op hoop van zegen leven. Budgetten aan je laars lappen, helemaal geen inzicht in de eigen financiën willen hebben, desinteresse in financiële zaken, een hekel hebben aan planningen en administratie, spontaniteit hoog in het vaandel hebben, boven je stand leven, je leeft maar één keer. Betere mantra's zijn:
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/bezint-eer-gij-begint Bezint eer ge begint].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/een-uur-van-onbedachtzaamheid-kan-maken-dat-men-jaren-schreit Eén uur van onbedachtzaamheid kan maken dat men jaren schreit].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/de-tering-naar-de-nering-zetten De tering naar de nering zetten]. 
* Onderschatten van uitgaven, bijvoorbeeld voor een auto, zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/autokosten/ Autokosten van Nibud]. (Toelichting: &quot;Afschrijving&quot; = reservering van bedragen voor het kopen van de volgende auto als de huidige auto aan zijn eind is. Deze bedragen kunnen het beste tot die tijd op een -aparte- spaarrekening worden gezet.)
* Teveel en/of te hoge ''leningen'' afsluiten, waardoor andere posten in het geding komen of je met schuldsanering te maken krijgt, waardoor je langere tijd op het absolute minimum moet leven.
* Rekenen op hogere inkomsten en daar naar leven. Maar als de inkomsten juist tegenvallen, zit je met de gebakken peren en moet je weer terugschakelen, wat véél moeilijker blijkt te zijn dan op grotere voet gaan leven. 
* ''Kopen op afbetaling''. Meestal is het goedkoper om een persoonlijke lening af te sluiten: vergelijk daarvoor de totaalbedragen die u moet aflossen en de effectieve rente. En bijna altijd is het in ieder geval nog goedkoper om eerst te sparen voor het product en het pas te kopen als het bedrag bijeengespaard is. Dan hoeft u geen rente te betalen, maar ontvangt u vaak rente over uw spaargeld. Bovendien zijn er dan minder hoofdbrekens. Al te vaak komt het voor dat het restant van de aflossing nog moet worden voldaan terwijl het product al ter ziele is; breng dan de motivatie nog maar eens op om het toch af te betalen. Want juridisch zit u wel vast aan zo'n lening.
* Er worden vaak ''speciale verzekeringen'' aangeboden, voor één bepaalde aankoop of gebeurtenis, zoals een bril, laptop of begrafenis, ook wel een &quot;financieel aspirientje&quot; genoemd. Die zijn zelden lonend en bovendien loopt u het risico dat een schade net buiten de voorwaarden valt, de uitbetaling bij schade lager uitvalt dan verwacht of dat het risico al gedekt wordt door en andere verzekering zoals een inboedelverzekering of reisverzekering. Zorg liever voor een ruime buffer (op een spaarrekening) en stop daar al die verzekeringspremies in die u anders had moeten betalen. 

'''Te mooi om waar te zijn'''&lt;br&gt;
Als een voorstel te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook te mooi om waar te zijn. Er zit een adder(tje) onder het gras, er worden extra kosten verborgen, of het gaat gewoon om oplichting. Enkele voorbeelden:
* Pas op met geldproducten die je de hemel voorspiegelen: kijk altijd welk eindbedrag zo'n product werkelijk geeft, zwart op wit(!), want meestal gaat het om beleggingen en worden alleen mooie prognoses voorgesteld die je in het allerbeste geval zou kunnen halen (bedenk: iedereen kan mooie prognoses voorspiegelen), maar in de praktijk zul je later spijt hebben. Zie bijvoorbeeld de {{Wp|Woekerpolisaffaire|Woekerpolisaffaire}} en {{Wp| Aandelenlease-affaire|Aandelenlease-affaire}}. 
* Hetzelfde geldt voor een {{Wp|Beleggingshypotheek|beleggingshypotheek}}. 
* Beleg ook niet in oncontroleerbare zaken als teakhout en ver weg gelegen percelen grond. Tussentijdse verkoop is vaak onmogelijk en u kunt {{Wp|Rente-_en_valutamanagement#Valutarisico|valutarisico}} lopen. Bedenk altijd bij dergelijke &quot;te mooi om waar te zijn&quot; aanbiedingen: waarom leent een aanbieder niet zelf het benodigde geld bij een bank en belegt hij dan zelf in het product om het voorgespiegelde rendement te incasseren? Zie ook de film {{Wp| Margin Call|Margin Call}} om meer inzicht te krijgen in de beweegredenen en mentaliteit in de financiële sector (in ieder geval in Amerika).
* Iemand die je op internet hebt ontmoet (bijvoorbeeld via een datingsite) en je vertrouwen heeft gewonnen, of een kennis van een kennis, of wie dan ook, vertelt enthousiast over zijn/haar successen met beleggen. Hij/Zij probeert je over te halen ook in dat product te beleggen. Trap er NIET in! Maak geen geld over naar die persoon of naar wie dan ook om te beleggen. Grote kans dat het om oplichting gaat. Als je wilt beleggen, bespreek het dan met een adviseur van je bank (meestal gratis, maar die is ook verkoper en zal alleen adviseren over de eigen beleggingsproducten) of een onafhankelijk financieel adviseur (berekent kosten voor elk advies, vraag daar van tevoren naar, maar zo'n adviseur neemt wel beleggingsproducten van vele aanbieders in beschouwing). Zij zijn verplicht je situatie in kaart te brengen, je wensen omtrent risico's die je wilt of kunt lopen mee te wegen in hun advies en je te wijzen op de risico's die je loopt bij beleggen. En dan nog kun je besluiten dat je liever blijft sparen, omdat je beleggen te risicovol vindt.

=== Loterijen ===
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'' &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Loterijen zijn belastingen voor de armen&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt;''' of de [https://uitklokken.nl/belasting/belasting-op-domheid/ dommen]&lt;br&gt;
Arme mensen kopen veel vaker loten dan rijke mensen, en meedoen aan loterijen kost gemiddeld meer geld dan het oplevert. Dom/onwetend omdat loten vooral worden gekocht door mensen die de kansberekening en de kans op geluk niet begrijpen.&lt;br&gt;
Ga maar na: als er een miljoen deelnemers zijn, is de kans dat u de hoofdprijs wint 1 : 1.000.000, een op een miljoen. De kans dat u de gelukkige wordt is dus extreem klein. Er zijn vele mensen die een levenlang meedoen aan een loterij, soms een kleine prijs winnen, maar zelfs nooit hun inleg van al die jaren terug winnen. De andere 999.999 deelnemers fungeren dus als sponsoren van een onbekende die de prijs wint en -als het niet tegen zit- van enkele goede doelen. De goede doelen worden gekozen door de loterij-organisatie, u heeft er geen invloed op. Bovendien zijn de voorgespiegelde bedragen die te winnen zijn vaak geen netto-bedragen: er wordt nog [https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_belastingen/kansspelbelasting/ik-heb-een-prijs-gewonnen-moet-ik-nu-kansspelbelasting-betalen/ kansspelbelasting] van afgetrokken, afhankelijk van het gewonnen bedrag algauw 37,8% (in Nederland, in 2025).

En vraag u ook eens af hoeveel mensen, een (kras-)lot van € 5,= moeten hebben gekocht om een van hen € 250.000 te laten winnen, terwijl de rest allemaal niets wint. (Het is &quot;maar&quot; € 5,=, maar als u elke week zo'n lot koopt, kost het wel € 260,= per jaar, als het bij één lot per week blijft...)

De &quot;belasting&quot; (inleg) gaat dus naar drie soorten partijen: één winnaar, de belastingdienst en goede doelen die niet democratisch zijn vastgesteld. Verstandiger is het om uw geld niet aan loterijen en goksites te spenderen, maar het zo uitgespaarde bedrag op een spaarrekening te zetten. Of zelf één of meer goede doelen uit te kiezen en met zelf gekozen bedragen te sponsoren (dan kunt u nog belastingaftrek krijgen ook, in plaats van te betalen). Of het aan iemand te geven die u (goed) kent en die financieel in de knel zit, dan weet u zeker dat het geld goed terecht komt.

== Meer tips ==
* ''Leefstijl'': Leef zuinig, met af en toe een uitspatting. En laat zo'n uitspatting dan ook iets bijzonders zijn. Het is altijd gemakkelijker om meer geld uit te geven als er een financiële meevaller is, dan te bezuinigen als er tegenvallers zijn. Stel het in zoals u het kunt uithouden: kies (zuinige en andere) gewoontes en huishoudelijke afspraken die u lang kunt volhouden en die ook bij tegenslag toepasbaar zijn of u er dan juist doorheen helpen. Laat jaloezie of begeerte niet uw leidraad zijn. Dit vergt zelfbeheersing. Maar vergeet ook niet te leven. Bepaal wat het leven voor u de moeite waard maakt en probeer daar aan te voldoen, ook als dat geld kost.
* Leer ook uw ''kinderen'' om verstandig om te gaan met geld, dat geld een serieuze zaak is en niet zomaar vanzelf op een bankrekening komt. Laat ze jaarlijks zelf van tevoren bedenken wat ze allemaal van hun zakgeld willen kopen en hoeveel ze dan nodig hebben. Bespreek ook wat u niet (meer) voor hen koopt en ze dus voortaan van hun zakgeld moeten kopen. En op = op. Wat gaan ze voortaan zelf kopen? Cadeautjes voor de andere gezinsleden en vriend(innet)jes, batterijen, sparen, uitjes (kermis, op stap met vrienden, schoolavonden), abonnementen, lidmaatschappen van (sport- en andere) verenigingen? Dat zal ook afhankelijk zijn van de leeftijd, wat ze aankunnen en wat u redelijk vindt. Later kunt u ze ook kleedgeld geven en hen zelf verantwoordelijk maken voor hun eigen kleren. Laat ze vanaf het begin een kasboek bijhouden. Dat hoeft niet zo uitgebreid als u zelf doet, het gaat er om dat ze zich bewust worden wat ze (wekelijks, maandelijks) uitgeven en waar ze dat aan uitgeven. Meer tips: [https://www.nibud.nl/onderwerpen/kinderen-en-jongeren/zakgeld-en-kleedgeld/ ''Zakgeld en kleedgeld'' (NIBUD)].
* Voordat u een ''verzekering'' afsluit: 
** Vergelijk premies en dekkingen van verzekeringen. Dat kan via betrouwbare vergelijkingssites, let daarbij op een AFM-vergunning . Onbetrouwbare en nep-vergelijkingssites sturen je naar de verzekeraar die henzelf de hoogste bemiddelingspremie bieden. 
** Een hoog eigen risico verlaagt de premie. Vraag u af of een lagere premie opweegt tegen een hoger eigen risico, kunt u dat dragen als onverhoopt zich een situatie zich voordoet om een beroep op de verzekering te doen?
** Lees goed de voorwaarden, dekt die inderdaad eventuele schade die u ermee hoopt af te dekken? Wordt er niet te veel uitgesloten?
* Vaak wordt gesteld dat bij het afsluiten van een ''lening'' ook verzekeringspolissen voor overlijden, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid verplicht zijn. Doe dat alleen als dat strikt noodzakelijk is en u dat zelf ook zinvol vindt. Vergelijk dan ook de kosten van de aanbieder van de lening/hypotheek met die van echte verzekeraars. Het voordeel van dergelijke polissen is dat u of uw gezinsleden het huis niet hoeven te verkopen als dit soort gebeurtenissen financiële problemen opleveren. Maar als u bijvoorbeeld een alleenstaande bent en goed gedekt bent tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid (als u werknemer bent of als zelfstandige hiervoor al goede verzekeringen hebt afgesloten), dan is een overlijdenspolis alleen zinvol als u een huis op de top van de markt koopt en een hoge hypotheek afsluit (van 90% of meer van de waarde van het huis); als u overlijdt en de markt is ingestort, dan zadelt u uw nabestaanden met zo'n polis niet op met een restschuld. 
* ''Beoordeel één keer per jaar'':
** Uw ''verzekeringen'': zijn ze nog nodig, zijn er betere en/of goedkopere verzekeringen die beter bij uw situatie passen? Een goed moment is de decembermaand, wanneer in ieder geval de ziektekostenverzekering verlengd moet worden. Een verzekering sluit je vooral af voor hoge schades die je zelf niet kunt betalen. In ieder geval nodig zijn (afgezien van verplichte ziektekosten- en motorrijtuigenverzekeringen): verzekeringen met een brede dekking, zoals:
*** Opstalverzekering als u een koophuis heeft. Voor huurhuizen is de verhuurder verantwoordelijk.
*** Inboedelverzekering, tegen brand, wateroverlast en diefstal.
*** Aansprakelijkheidsverzekering die de aansprakelijkheid dekt voor schade toegebracht aan anderen. 
*** Aanbevolen: een rechtsbijstandverzekering. Iedereen kan in conflicten terechtkomen waarbij juridisch advies of zelfs een rechtsgang is geboden. Advocaten zijn duur. 
*** Het overwegen waard: een reisverzekering; denk aan repatriëring, ziektekosten die in het buitenland veel hoger liggen en waarvoor je standaard op zijn best de Nederlandse prijzen vergoed krijgt, die in veel gevallen lager is dan de gemaakte kosten.
** ''Abonnementen'' (zoals op kranten, tijdschriften, bibliotheek, (meerdere?) streamingsdiensten, allerlei andere diensten): maak eerst een overzicht van alle abonnementen; weeg vervolgens af of de kosten nog opwegen tegen het plezier en nut dat u ervan heeft, maakt u er nog voldoende gebruik van om de kosten te rechtvaardigen? Hiervoor is november een goed tijdstip, veel abonnementen worden (al of niet automatisch) verlengd per 1 januari en dan heeft u in de regel nog tot 1 december om abonnementen op te zeggen.Let op dat u het abonnement opzegt bij de echte leverancier en niet terechtkomt bij een opzegdienst die geld rekent voor het opzeggen. Tussentijds opzeggen van abonnementen en meer informatie: zie [https://www.consumentenbond.nl/juridisch-advies/rechten-bij-aankoop/verlengen-en-opzeggen-van-abonnementen ''Opzeggen van abonnementen'' van Consumentenbond]. Als u een abonnement niet kwijt wil, maar het ook te duur vindt: overweeg of delen met een buurtgenoot een optie is. Dat kan in de regel alleen met papieren abonnementen en vereist goede afspraken en die ook nakomen. Kranten en tijdschriften kunt u ook in de openbare bibliotheek lezen, daarvoor hoeft u niet eens lid te zijn. Voor streamingsdiensten kun je één abonnement tegelijk afsluiten, daarvan de meest interessante onderdelen bekijken, dan opzeggen en overgaan op de volgende. 
** ''Lidmaatschappen'' van verenigingen: idem: inventariseren en afwegen van nut en kosten. Lidmaatschappen kunnen in de regel alleen na afloop van de lidmaatschapsperiode worden opgezegd. Zie de website van de betreffende vereniging of het contactorgaan (zoals een nieuwsbrief en kwartaalblad) voor details, of vraag het anders aan de ledenadministratie. 
** ''Energieleverancier'': is hij nog steeds betrouwbaar en biedt hij waar voor uw geld? Is er misschien een andere die net zo betrouwbaar is, maar wel goedkoper of waarvoor een redelijke vergoeding bij teruglevering van zonne-energie wel vanzelfsprekend is? Voor het opzeggen van een energiecontract: zie [https://www.consumentenbond.nl/energie-vergelijken/energiecontract-tussentijds-beeindigen ''Energiecontracten beëindigen'' van Consumentenbond]. 
* Voor werknemers: Neem alleen ''ontslag'' als u een andere baan hebt, d.w.z. een getekend arbeidscontract bij een andere organisatie. Vrijwillig ontslag nemen betekent dat u waarschijnlijk geen recht hebt op een werkloosheidsuitkering, zie [https://www.uwv.nl/nl/ontslag/zelf-ontslag-nemen ''Zelf ontslag nemen'' door UWV]
* Een ''vakantiehuis'' kopen? Daar zitten veel haken en ogen aan, risico's en zorgen:
** Hoe vaak gaan we er als gezin plezier van hebben? Wilt u bij wijze van spreken elk weekend of om het weekend er steeds heen reizen? Is dat plezier het waard om een eigen vakantiehuis voor te hebben? En willen we inderdaad dan elke keer naar dezelfde stek of willen we op vakantie juist steeds andere omgevingen ontdekken?
** Een vakantiehuis is geen woonhuis, er zijn regels aan verbonden, u mag er niet permanent wonen. Wat is het maximum aantal dagen dat u er zelf mag verblijven? Is dat acceptabel?
** De prijs die u betaalt is meer dan de verkoopprijs alleen: er komen allerlei extra kosten bij, zoals makelaars- en notariskosten, overdrachtsbelasting en kosten van een hypotheek, voor een nieuwe vakantiewoning betaalt u 21% BTW (in Nederland); daarnaast kunnen er kosten zijn voor verbouwing en inrichting van de woning. Daarna betaalt u elk jaar in ieder geval nog vermogensbelasting (hier of in het buitenland) over de actuele waarde van het vakantiehuis, en talloze andere kosten, zoals verzekeringen, een (jaarlijkse/maandelijkse) bijdrage voor de faciliteiten in het park, gemeentelijke belastingen, energiekosten, reparaties, en hypotheekrente.
** Als u het wilt verhuren: wat zijn de mogelijkheden? Is er een instantie die u het werk uit handen neemt, van boekingen, in- en uitchecken en schoonmaak tot reparaties en klachtenbehandeling? Welke huurprijs is mogelijk, wat zijn de kosten van verhuur? Wat is realistisch qua bezettingsgraad? Zullen andere toeristen er net zo graag vakantie vieren als uzelf? Staat het in een aantrekkelijk toeristisch gebied? Wellicht wilt u juist in het hoogseizoen zelf gebruik maken van het vakantiehuis? Wat kan de opbrengst dan nog zijn? Huuropbrengsten kunnen onderhevig zijn aan BTW en inkomstenbelasting, wat het rendement drukt. 
** Als u het weer wil verkopen, is de opbrengst afhankelijk van de op dat moment geldende verkoopprijzen, die kunnen hoger zijn dan de aankoopprijs, maar ook lager, afhankelijk van vraag en aanbod, de staat van het huis, de dan geldende wet- en regelgeving en eventuele plannen voor het terrein waarop het huis staat.
** Zet alle voor- en nadelen op een rijtje en neem ook deze beslissing met uw verstand, vergeet alle verkooppraatjes. Het gaat immers om serieus geld, om een investering voor ten minste enkele jaren. Draai zo mogelijk eerst proef: huur het huisje voor enkele dagen, of een ander huisje op hetzelfde park, beoordeel of de afstand goed te doen is, probeer alle faciliteiten uit, kijk hoe wordt gereageerd op klachten, is de omgeving echt zo aantrekkelijk als wordt voorgesteld?

== Meer informatie ==
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/ NIBUD] - Informatie, tips en wegwijzer naar hulp
* [https://www.wijzeringeldzaken.nl/ Wijzer in geldzaken]
{{Sub}}</text>
      <sha1>iopc2lo84996u40y253hpy8vc37giqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429905</id>
      <parentid>429904</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T06:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Bezuinigen */</comment>
      <origin>429905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42693" sha1="o12swmwmt6xjexbd8hxs9fyqipphe4w" xml:space="preserve">{{Index Huishouden}}
[[Bestand:Czech Wallet.jpg|400px|Czech Wallet]]&lt;br&gt;

In veel huishoudens zullen er (veel) meer wensen zijn dan er geld is. Er zullen keuzes gemaakt moeten worden. Een belangrijk aspect van huishouden is daarom verantwoord omgaan met geld: wat koop je wel en wat niet, welke wensen gaan in de ijskast of worden juist wel vervuld. Om verantwoord met geld te kunnen omgaan, is er een financiële administratie nodig (meten is immers weten), moeten budgetten worden opgesteld, kosten en baten in evenwicht gehouden en gespaard worden.

'''Een woord vooraf'''&lt;br&gt;
Hier worden géén adviezen verstrekt over fondsen om in te beleggen, welke banken betrouwbaar genoeg zijn om je spaargeld aan toe te vertrouwen en andere risicovolle financiële zaken. Hiervoor kunt u het beste zelf enige research doen (vertrouw niet al te veel op influencers!) en/of bespreken met een betrouwbare financieel adviseur (zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/pensioen/financieel-adviseur/ NIBUD] en [https://www.afm.nl/nl-nl/consumenten/themas/financieel-advies/adviestraject ''Adviestraject'' door AFM] voor enkele aanwijzingen daarvoor). Wel worden hier enkele waarschuwingen vermeld voor financiële producten waarmee het voor veel mensen slecht is afgelopen. 

NB De meeste regels die hier zijn vermeld, gelden alleen voor Nederland. Voor België, Suriname en de andere landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden kunnen andere wetten en regels gelden.

== Administratie ==
'''Meten is weten'''. Om de financiën van een huishouden goed te kunnen beheren is het nodig om precies te weten:
* Hoeveel er is uitgegeven in een periode (bijvoorbeeld maand of jaar).
* Waaraan het geld precies is uitgegeven.
* Welke inkomsten er zijn.
Daarvoor wordt een administratie ingericht. 

Voor een administratie zijn de volgende hulpmiddelen nodig:
* Een bureau met lades en een goed zittende stoel. Daarnaast een of meer kasten voor het opbergen van rekeningen, bankafschriften en andere financiële zaken. 
* ''Opbergsysteem'': Documenten kunnen worden opgeborgen in ordners, multomappen met tabbladen en/of hangmappen in een bureaulade. Bedenk een systeem waardoor je snel een document kunt terugvinden. Dat kan alfabetisch op naam van de leverancier zijn, maar ook op onderwerp of datum, of een combinatie (eerst op onderwerp, daarbinnen alfabetisch en op datum). Wie vooral een digitale administratie heeft, heeft ook &quot;mappen&quot; nodig voor het bewaren van documenten, maar dan digitale, bij voorkeur op de eigen pc of laptop, met regelmatig back-ups. Voor particulieren wordt aanbevolen om de administratie voor de belastingdienst minimaal 5 jaar te bewaren, voor bedrijven gelden langere termijnen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/inkomstenbelasting/vraag-en-antwoord/hoe-lang-moet-ik-mijn-financiele-administratie-bewaren Hoe lang administratie bewaren]. Bewaar salarisstroken langer, bijvoorbeeld voor het geval er later gedoe komt over pensioenaanspraken. Print salarisstroken elke maand uit (op papier of digitaal) en bewaar ze in uw eigen administratie, want als u uit dienst gaat, heeft u er misschien geen toegang meer toe. Bewaar echt belangrijke documenten bij voorkeur in een brandvrije kluis, maak er kopieën van en houd die onder handbereik. Bijvoorbeeld diploma's, verzekeringspapieren, koopakte van het huis of het huurcontract, een setje foto's van uw dierbaren en/of fotonegatieven, backups van de computer. 
* Kantoorartikelen, waaronder een rekenmachine (al dan niet digitaal), {{Wp|Nietapparaat|nietmachine}} en een {{Wp|Perforator|perforator}}.
* Een &quot;systeem&quot;, op papier of digitaal, waarmee de administratie gevoerd wordt. Dit wordt hieronder besproken.

=== Huishoudboek ===
[[Bestand:Kasboek van Anna Bernardine Baelde-Delprat, objectnr 36013(2).JPG|thumb|350px|Voorbeeld van een kasboek met kolommen voor datums, omschrijving en bedragen]]
In een huishoudboek worden alle uitgaven en inkomsten bijgehouden. Hierdoor weet u waar het geld naartoe is gegaan. Per onderwerp zijn er steeds drie kolommen: voor datums, omschrijvingen en bedragen. 

Voor elk onderwerp wordt een categorie gemaakt, bijvoorbeeld: Inkomsten (salaris, winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente), Huisvesting (hypotheek/huur, energie, water, gemeentebelastingen, huishoudelijke artikelen, tuin), Voeding, Verzekeringen, Gezondheid (incl. eigen bijdrage, apotheek, tandarts), Kleding, Rijksbelastingen (inkomstenbelasting, vermogensbelasting), Kantoorartikelen (incl. kosten voor PC en printer), Telefoon, internet en TV, Contributies, Vervoer/Reizen, Cadeaus, Uitjes &amp; uitgaan, Correspondentie, Hobby's, Vakanties, Aflossingen, Grote uitgaven (incidentele uitgaven zoals aan nieuwe meubels, huishoudelijke apparaten, TV), Bankzaken (bankkosten, betaalde rente excl. hypotheek), Zakgeld kinderen en Onvoorziene uitgaven. Bepaal zelf welke categorieën voor u van belang zijn, waaraan binnen jullie huishouden geld wordt besteed. Wellicht kunnen enkele onderwerpen worden samengevoegd zodat er minder categorieën ontstaan. Als u met meerdere personen een huishouden  vormt, kan er voor gekozen worden om per (volwassen) persoon een eigen administratie te voeren, en een voor het gezamenlijke huishouden. Persoonlijke uitgaven, zoals kleding, uitjes, mobiele telefoon, contributies, vervoer en hobby's, blijven dan gescheiden van huishoudelijke uitgaven. 

Houd per categorie bij wat er uitgegeven is. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-kasboek-maken/ ''Stappenplan kasboek'' van NIBUD] voor een methode. Dat kan op papier of digitaal. Als u handig bent met Excel of een soortgelijk spreadsheet-programma, dan kan het digitaal. Of u kunt een digitaal huishoudboekje kiezen, vaak kan dat via uw bank, zie [https://www.wijzeringeldzaken.nl/huishoudboekjes/ ''Huishoudboekjes'' van Wijzeringeldzaken]. Maar met een multoband of ordner, tabbladen, multobladen met lijntjes en een rekenmachine kan het ook. 

Hoe dan ook: Bewaar kassabonnetjes, facturen/rekeningen en andere betalingsbewijzen en registreer die steeds in de juiste categorie, doe dat ook met alle posten (= een bedrag met omschrijving) op bankafschriften. Sommigen registreren ook op bankafschriften of pin-betalingen zijn afgeschreven. Zo kunt u ook goed controleren of er niet ten onrechte bedragen van uw bankrekening zijn afgeschreven. 

Kassabonnetjes van producten die geen lang leven zijn beschoren, zoals voedsel, toiletartikelen, schoonmaakmiddelen en de kapper, kunnen na registratie worden weggegooid. Betaalbewijzen van producten die langer worden gebruikt, zoals kleding, huisraad en een fiets, worden langer bewaard: als bewijzen voor garantie en voor de verzekering (bijvoorbeeld als de goederen gestolen worden of tijdens een brand onbruikbaar worden). Ook van uitgaven die u als aftrekpost op uw belastingaangifte wilt vermelden, zijn harde bewijzen nodig.

Maak per maand of aan het eind van het jaar het hele huishoudboek op: tel alle bedragen per categorie bij elkaar op en maak een overzicht met alle categorieën en de uitgegeven totaal-bedragen. Als u vorig jaar een budget hebt opgesteld, kunt u nu vergelijken of de werkelijkheid en het budget min of meer overeenkomen. Vraag u af hoe de verschillen zijn ontstaan en of er voor volgend jaar lessen uit zijn te trekken.

=== Kasboek ===
Daarnaast is het handig om een kasboek bij te houden. Hierin worden uitgaven vermeld die contant, met munten en bankbiljetten, zijn gedaan, en wat er bij gekomen is (bijvoorbeeld gepind bedrag bij geldautomaat; vraag ook hiervan steeds een bon). Deze uitgaven moeten ook in het huishoudboek worden geregistreerd. Gepinde bedragen bij de geldautomaat moeten wel worden geregistreerd in het kasboek, maar niet in het huishoudboek, omdat dat geen inkomsten zijn; het is alleen een andere verschijningsvorm: bankbiljetten in plaats van geld op je bankrekening. Andere contante inkomsten, zoals verjaardagsgeld en teruggaves van teveel betaalde bedragen aan de kassa, worden zowel in het kasboek als in het huishoudboek geregistreerd.&lt;br&gt;
De belangrijkste functie van een kasboek in een consumentenhuishouding is dat periodiek (bijvoorbeeld wekelijks of maandelijks) gecontroleerd wordt of het bedrag in de portemonnee nog hetzelfde is als het op papier zou moeten zijn. Als dat niet zo is, kan misschien nog achterhaald worden waar dat aan ligt. Anders moet het in het huishoudboek geregistreerd worden als kastekort (als het bedrag in de portemonnee lager is dan in het kasboek) of kasoverschot.

=== Bankafschriften ===
Bankafschriften maken een integraal onderdeel uit van de administratie. 

Controleer ze regelmatig: als u ze per post krijgt: zodra u ze ontvangt; als u digitaal bankiert: ten minste één maal per week. Kloppen de posten èn de bedragen? Trek bij vreemde afschrijvingen direct aan de bel bij uw bank, laat dergelijke afschrijvingen zo mogelijk direct terugdraaien. 

* Tip: Maak regelmatig een papieren of digitale print -of neem een abonnement op de maandelijkse afschriften van uw bank- van elke bankrekening met daarop de inkomsten en uitgaven van de afgelopen periode, bijvoorbeeld een maand. Bewaar die in huis, op papier of digitaal op een pc of andere {{Wp|Gegevensdrager|gegevensdrager}}. Dan kunt u toch nog zaken nakijken, ook als uw rekening is opgezegd of anderszins digitaal onbereikbaar is. Ze kunnen zelfs nodig zijn als bewijs, bijvoorbeeld als er problemen bij de bank zijn, zoals (dreigend) faillissement.

== Budgetteren ==
[[Bestand:Calculator-385506 1280.jpg|thumb|Financiële planning]]
Een budget of begroting geeft aan wat er de komende periode (bijvoorbeeld een maand of jaar) aan uitgaven te verwachten zijn en/of maximaal te besteden is. Om een budget te maken is informatie nodig over inkomsten en noodzakelijke en gewenste uitgaven. Voor sommige posten staan die vast, andere moeten geschat worden en hangen ook af van prijsontwikkelingen/inflatie. In het algemeen is het verstandig om voorzichtig te budgetteren: schat voor uitgaven liever iets hogere bedragen in en voor inkomsten juist iets lagere. Dan komt u minder snel voor nare verrassingen te staan. Zie [https://www.nibud.nl/tools/stappenplan-jaarbegroting-maken/ ''Stappenplan jaarbegroting maken'' van NIBUD] voor een methode op maandbasis. Als u het afgelopen jaar (of maand) al een huishoudboek hebt bijgehouden, kunnen de bedragen daarin als basis dienen, die aan de situatie van volgend jaar (maand) worden aangepast.
# Begin met de '''inkomsten''' te schatten: netto-salaris (incl. vakantiegeld, 13e maand en bonussen), winst, uitkeringen, toeslagen, ontvangen rente, dividenden en overige inkomsten (zoals alimentatie en ontvangen kostgeld). 
# Maak dan per '''kosten'''categorie een budget. Schat in hoeveel u volgend jaar per categorie maximaal wilt en kunt uitgeven. Neem daarbij inflatie mee, maar ook of er volgend jaar grote uitgaven zijn, zoals een winterjas, een PC die aan vervanging toe is of groot onderhoud aan uw koophuis. Neem ook een maandelijks bedrag op voor [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen/ sparen] als uw inkomsten dat toelaten. Tel alle bedragen bij elkaar op. 
Als de totale uitgaven lager uitkomen dan de totale inkomsten, kunt u het beoogde spaarbedrag verhogen en zo een hogere buffer opbouwen, de hypotheek of andere lening(en) sneller aflossen of de gebudgetteerde bedragen van een of meer van de andere categorieën verhogen. Dat laatste (meer uitgeven) is in het algemeen af te raden, omdat men snel went aan een luxer leven, maar dat moeilijk weer terug kan draaien als het leven tegen zit, zie [https://www.intermediair.nl/personal-finance/geldzaken/loonsverhoging-gehad-mooi-maar-trap-niet-in-deze-val Column van Vincent Kouters over ''Leefstijlinflatie''].&lt;br&gt;
Als de totale uitgaven daarentegen hoger uitvallen dan de totale inkomsten, zult u de gebudgetteerde bedragen voor de uitgaven moeten verlagen en daarnaar volgend jaar ook moeten handelen. Alternatieven zijn: (1) spaargeld aanspreken (dat zou bijvoorbeeld kunnen voor grote uitgaven die niet elk jaar gedaan hoeven te worden zoals groot onderhoud of een huishoudelijk apparaat vervangen), of (2) bedenken of de inkomsten verhoogd kunnen worden; wellicht is een bijbaan mogelijk, maar kies dan wel iets wat u leuk vindt, waarvan u energie krijgt. Persoonlijke leningen aangaan om uw lopende uitgaven te dekken, is een slecht idee. U vult dan het ene gat met het andere en eens zult u toch moeten betalen, en dan nog extra vanwege de hoge rente die zo'n lening kost. Een nog slechter idee is om te gaan gokken, dan  komt u in nog grotere financiële ellende terecht. Ook meedoen met loterijen kost in het algemeen meer dan het oplevert. (3) Als u er niet uitkomt, kunt u beter hulp/advies vragen, zie [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden]. Schaam u daarvoor niet! Dat is nergens voor nodig en het voorkomt grotere financiële problemen in de toekomst. Hoe eerder u hulp vraagt, hoe sneller u uit de problemen bent. Zo'n adviseur kan bijvoorbeeld beoordelen of u in aanmerking komt voor (meer) toeslagen en/of de Voedselbank, of adviseren hoe u uw uitgaven naar beneden of inkomsten omhoog kunt brengen.

Reken nu voor posten die maandelijks niet veel verschillen (zoals boodschappen/voedsel, vervoer, zakgeld en telefoon) uit, hoeveel u per maand mag besteden. Hiervoor deelt u het jaarbudget door 12 (maanden).

En dan volgt de proef op de som: ervoor zorgen dat u steeds uitkomt met het budget. 

=== Winkelen ===
Veel mensen vinden het leuk om samen met een vriend(in) naar een stads- of winkelcentrum te gaan, in de ene na de andere winkels te kijken wat er van hun gading is, spontaan producten te kopen, tussendoor iets te drinken of te eten en met volle tassen weer naar huis te gaan. Vrijwel hetzelfde geldt voor online shoppen: er komt iets leuks in je tijdlijn, een influencer prijst iets aan en voordat je het weet, heb je op de bestelknop gedrukt. En voordat je het weet heb je in een middag je hele maandbudget er doorheen gejaagd.

Dat is uiteraard niet zuinig met geld, grondstoffen, energie en het milieu omgaan. Hoe kan het beter? 
* Maak van tevoren een plan, met een boodschappenlijstje, ook als je gaat winkelen of online gaat shoppen: Wat heb je nodig? Wat zijn je criteria (qua materiaal, duurzaamheid, prijs)? Hoe blijf je binnen je budget voor die categorie/categorieën, hoeveel mag je dan maximaal uitgeven als je later dit jaar nog vaker wilt gaan winkelen? 
* Oriënteer je van tevoren al op internet en/of vraag in je omgeving na waar je iets speciaals kunt kopen: waar zijn de producten te koop waar je naar op zoek bent, hoe duur zijn ze daar, welke winkels en producten krijgen goede reviews? Stippel een winkelroute uit.
* Als je samen met iemand anders gaat winkelen: maak samen een plan: waar gaan jullie winkelen, welke winkels wil je beslist bezoeken, gaan jullie nog iets drinken en/of eten en waar dan? Of neem je zelf drinken en een lunchpakket of snack mee die je in het nabijgelegen park opeet? Naar de wc kun je wel in een warenhuis, openbare bibliotheek of gemeentehuis. Beperk je anders tot goedkope horeca, duurdere zijn voor speciale gelegenheden. 
* Ga op pad en ga als eerste naar de winkel(s) waar je verwacht dat de gezochte producten er te koop zijn. 
* Koop niets buiten je boodschappenlijst om, hoe aantrekkelijk het product ook is qua uiterlijk en prijs. Je kunt natuurlijk wel ideeën opdoen, maar koop het niet nu, maak er een foto van en zet het op je verlanglijstje (ook online zijn daar bij vele websites mogelijkheden voor). Te vaak blijkt het idee de tand des tijds niet te doorstaan, en verdwijnt het weer van je verlanglijstje, zonder dat je een miskoop hebt gedaan.
* Als je allebei je boodschappenlijst hebt afgewerkt, kun je naar huis. Blijven rondhangen biedt alleen maar verleiding om meer te kopen, zonder dat je er iets mee opschiet.

Als je je verveelt of jezelf wilt belonen, kun je beter niet gaan winkelen, maar iets anders leuks gaan doen dat niets of weinig kost: een fietstochtje maken, thee drinken met een vriend(in), naar het park om een boek te lezen, langs de boekenplanken in de bibliotheek struinen naar leuke boeken of er een tijdschrift lezen, ... vul zelf maar in.

'''Online winkelen'''&lt;br&gt;
Let er bij het online winkelen op dat het om een betrouwbare leverancier gaat. Check een onbekende winkel vooraf via een zoekmachine, zoek naar reviews (bijvoorbeeld Google Reviews en pas op voor nepreviews), klacht en/of ervaringen, via Trustpilot en/of [https://www.politie.nl/aangifte-of-melding-doen/controleer-handelspartij.html Politie], let er op dat de webwinkel is aangesloten bij een [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen/keurmerken-webwinkels erkend keurmerk], is het KvK-nummer vermeld op de website, waar kun je terecht bij klachten (probeer eerst het telefoonnummer uit voordat je een bestelling doet), is de webwinkel aangesloten bij een geschillencommissie, wat zijn de leveringsvoorwaarden, garantiebepalingen, retourbeleid, waar is de webwinkel gevestigd (in de EU is het gemakkelijker verhaal te halen dan in China). Meer tips: [https://www.consumentenbond.nl/online-kopen ''Online kopen'' van Consumentenbond]. En is er toch iets niet in de haak of bent u misleid of bedrogen door een webwinkel, meld het bij [https://www.acm.nl/nl Autoriteit Consument &amp; Markt] (Nederland).

Als een webwinkel buiten de EU is gevestigd: let er dan ook op of de producten voldoen aan de eisen die de EU stelt aan producten, zoals veiligheid en kwaliteit. Goedkoop kan anders duurkoop worden. Ook hier geldt: als iets te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook zo. En soms lijkt het er op dat een webwinkel in de EU is gevestigd, maar dan blijkt die achteraf alleen maar tussenpersoon te zijn en worden de producten toch uit China of een ander ver-weg land naar jou verstuurd. Probeer ook dat te checken.

=== Bezuinigen ===
Moeten bezuinigen is niet leuk, maar soms wel noodzakelijk. In dit Wikibook staan in elk hoofdstuk al tips om zuinig te leven. Als die niet volstaan: denk ook eens aan deze geldverslindende posten:
* '''Roken''', of het nu op de ouderwetse manier met tabak is of via vapen. Reken eens uit wat het per week kost en vermenigvuldig dat met 52. Bovendien is het slecht voor uw gezondheid, die van uw naasten en het milieu. Leer ook uw kinderen om er niet aan te beginnen, eenmaal ermee begonnen, kun je vaak alleen met veel moeite stoppen.
* (veel) '''Alcohol''' drinken. Idem.
* Een eigen '''auto'''. Beoordeel of de auto echt nodig is, of dat er bijvoorbeeld een gehuurd kan worden als de auto meer voor de deur staat dan gebruikt wordt, of dat het concept deelauto/leenauto iets voor u is. Reken uit wat een auto per jaar kost, incl. alle kosten (ook beurten bij de garage, reparatie, belastingen, verzekeringen, etc.) en of dat het waard is. En/of gebruik vaker de fiets en het openbaar vervoer.
* '''Buitenshuis eten en drinken''': van koffie en lunches tot regelmatig in een restaurant eten. &quot;''Het kost maar ...''&quot;. Die bedragen tellen in een jaar op tot duizenden euro's. Neem liever zelf een thermoskan met hete koffie mee en maak een lunchtrommeltje met lekkere boterhammen en wat rauwkost. De tijd dat u op uw beurt moet wachten voor de koffie of lunch, duurt in de regel langer dan wanneer u het zelf bereidt. Het scheelt bovendien veel geld. Koop desnoods goede kant-en-klaarmaaltijden in een winkel tezamen met een lekkere fles wijn, dan bent u al een stuk goedkoper dan wanneer u in een restaurant eet, laat dat laatste tot de feestelijke uitzonderingen horen. Reken eens uit wat u er per week aan uitgeeft, vermenigvuldig dat met het aantal werkweken (52 - vakantieweken) en verminder dat bedrag met de kosten van de vervangers. 
* '''Vuurwerk''': binnen luttele minuten knal je honderden euro's in de lucht. Die kun je ook op andere manieren besteden, bijvoorbeeld luxe uit eten (een hele avond gezelligheid in plaats van enkele minuten), met vakantie, iets waarvoor je aan het sparen bent. 

Meer bespaartips en tips over zuinig leven:
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/geld-besparen ''Geld besparen'' van NIBUD]
* [https://genoeg.nl/ Genoeg]
* [https://www.vrekkenpagina.nl/ Vrekkenpagina]

== Rekeningen niet (op tijd) betalen ==
Rekeningen/facturen die je niet (op tijd) betaalt, worden alleen maar duurder. Na de eerste aanmaning komen er incasso- en/of deurwaarderskosten bij, en die zijn niet mals. Zonde van het geld. Betaal rekeningen dus altijd op tijd!

Als u het niet eens bent met een rekening: reageer direct! Bel eerst op en meld dat u het niet eens bent met de rekening en waarom niet. Blijf beleefd, dan krijgt u in de regel meer voor elkaar. En het kan een vergissing zijn, fouten maken is menselijk. Afhankelijk van hoe het gesprek verloopt en wat er wordt afgesproken: bevestig het gesprek met een mail of brief, herhaal uw bezwaren tegen de rekening, beschrijf de (afgesproken of door u voorgestelde) oplossing en vraag om de afspraken te bevestigen. Houd de zaak in de gaten, twee weken is een redelijke termijn om de oplossing uit te voeren.

Als u, door wat voor oorzaken ook, een of meer rekeningen niet kunt betalen, of een achterstand heeft met het betalen van rekeningen:
# Steek uw kop niet in het zand. Maak alle rekeningen en aanmaningen open. Bundel ze per schuldeiser en reken uit hoeveel elke schuldeiser nog van u tegoed heeft. Hoe sneller u handelt, hoe eerder een oplossing kan worden gevonden en u er weer van af bent.
# Bedenk van tevoren wat wèl mogelijk is. Wat kunt u een schuldeiser bieden? Is het product nog ongebruikt en kunt u het terugsturen, ook al is het buiten de bedenktijd? Welke bedragen kunt u wel betalen en wanneer? Kan een abonnement eerder worden stopgezet? Overleg eventueel met een goede vriend(in), kennis of buur met verstand van financiële zaken hoe u dit het beste kunt aanpakken en of hij/zij u wilt helpen met die aanpak. Vraag geen geld aan uw helper! Het is uw probleem (en misschien dat van de schuldeisers), niet dat van de helper.
# Verzamel al uw moed en meld de achterstand telefonisch aan de schuldeiser(s). Noteer de naam of namen van degenen die u aan de telefoon krijgt. Leg uit wat er aan de hand is. Als dat realistisch is: zeg dat u de schulden per [datum] zult voldoen. Probeer anders een betalingsregeling af te spreken (zoals maandelijks een bedrag betalen om de schuld af te lossen). Als dat lukt: bevestig de betalingsregeling schriftelijk (zie [[Schrijven/Brieven#Bevestiging van afspraken|Bevestiging van afspraken per brief]], dat mag ook per e-mail), schrijf precies op wat jullie hebben afgesproken, vraag in de brief of dat correct is en stuur de brief/mail op naar de schuldeiser. Als u schuldeisers niet inlicht, zijn de gevolgen in het algemeen nog veel erger en lopen de schulden alleen maar op door incassokosten, deurwaarders, e.d. Zie voor meer informatie: [https://www.justitia.nl/incassokosten ''Incassokosten'' door Justitia].
# Als er geen betalingsregeling mogelijk is, of alleen een betalingsregeling waar u niet aan kunt voldoen: zoek [https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/schulden/vraag-en-antwoord/hoe-kom-ik-van-mijn-schulden-af Hulp bij beginnende geldzorgen en schulden].

== Sparen ==
Sparen wordt gedaan om een appeltje voor de dorst, een buffer, te hebben, of voor iets concreets, dat te duur is om direct te kopen. Iedereen kan in slechte tijden terecht komen, een studie die langer duurt dan gepland, werk verliezen, langere tijd ziek worden, een ongeluk krijgen, of de wasmachine die het begeeft. Het is dan prettig om geld achter de hand te hebben, een spaarbuffer biedt dan rust in plaats van paniek. Sparen kan door een spaarrekening bij een bank te openen en daar automatisch elke maand een deel van je netto-salaris op te laten storten, direct na het uitbetalen van je salaris.&lt;br&gt;
Zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/sparen// ''Sparen'' door NIBUD] voor tips, mogelijke doelen, een stappenplan en een spaarrekening kiezen.&lt;br&gt;
Ambitieuze doelen om voor te sparen zijn de hypotheek versneld aflossen, minder gaan werken en eerder met pensioen kunnen gaan. Zie bijvoorbeeld [https://porterenee.nl/hoe-ik-op-mijn-33e-al-gedeeltelijk-met-vervroegd-pensioen-kon/ deze blog van Porterenee] (let op: de rest van de website is tamelijk commercieel), voor een manier om in een druk huisgezin relaxt met tijd te kunnen omgaan. Hiervoor moet je vroeg beginnen met sparen, zuinig leven en een baan of werk hebben met een goed inkomen.

Leer ook kinderen al vroeg om te sparen. Geld dat ze voor hun verjaardag of een andere gelegenheid hebben gekregen: een deel mogen ze direct besteden, de rest gaat in hun spaarpot. Eens in de zoveel tijd wordt de spaarpot geleegd en wordt het geld op een eigen spaarrekening gezet. Dat geld is van hen, kom niet in de verleiding om er uit te stelen, ook niet als u krap bij kas zit. U zou voor altijd hun vertrouwen beschamen. Dat geld zullen ze hard nodig hebben als ze het huis uit gaan en op zichzelf gaan wonen.

== Valkuilen ==
Gezien het aantal mensen in de schuldsanering en jongeren met financiële problemen en al grote schulden nog vóórdat ze het huis uit gaan, zijn er vele financiële valkuilen. Hier een kleine greep (niet uitputtend):
* ''Leefstijl'': Op hoop van zegen leven. Budgetten aan je laars lappen, helemaal geen inzicht in de eigen financiën willen hebben, desinteresse in financiële zaken, een hekel hebben aan planningen en administratie, spontaniteit hoog in het vaandel hebben, boven je stand leven, je leeft maar één keer. Betere mantra's zijn:
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/bezint-eer-gij-begint Bezint eer ge begint].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/een-uur-van-onbedachtzaamheid-kan-maken-dat-men-jaren-schreit Eén uur van onbedachtzaamheid kan maken dat men jaren schreit].
** [https://www.ensie.nl/spreekwoord/de-tering-naar-de-nering-zetten De tering naar de nering zetten]. 
* Onderschatten van uitgaven, bijvoorbeeld voor een auto, zie [https://www.nibud.nl/onderwerpen/uitgaven/autokosten/ Autokosten van Nibud]. (Toelichting: &quot;Afschrijving&quot; = reservering van bedragen voor het kopen van de volgende auto als de huidige auto aan zijn eind is. Deze bedragen kunnen het beste tot die tijd op een -aparte- spaarrekening worden gezet.)
* Teveel en/of te hoge ''leningen'' afsluiten, waardoor andere posten in het geding komen of je met schuldsanering te maken krijgt, waardoor je langere tijd op het absolute minimum moet leven.
* Rekenen op hogere inkomsten en daar naar leven. Maar als de inkomsten juist tegenvallen, zit je met de gebakken peren en moet je weer terugschakelen, wat véél moeilijker blijkt te zijn dan op grotere voet gaan leven. 
* ''Kopen op afbetaling''. Meestal is het goedkoper om een persoonlijke lening af te sluiten: vergelijk daarvoor de totaalbedragen die u moet aflossen en de effectieve rente. En bijna altijd is het in ieder geval nog goedkoper om eerst te sparen voor het product en het pas te kopen als het bedrag bijeengespaard is. Dan hoeft u geen rente te betalen, maar ontvangt u vaak rente over uw spaargeld. Bovendien zijn er dan minder hoofdbrekens. Al te vaak komt het voor dat het restant van de aflossing nog moet worden voldaan terwijl het product al ter ziele is; breng dan de motivatie nog maar eens op om het toch af te betalen. Want juridisch zit u wel vast aan zo'n lening.
* Er worden vaak ''speciale verzekeringen'' aangeboden, voor één bepaalde aankoop of gebeurtenis, zoals een bril, laptop of begrafenis, ook wel een &quot;financieel aspirientje&quot; genoemd. Die zijn zelden lonend en bovendien loopt u het risico dat een schade net buiten de voorwaarden valt, de uitbetaling bij schade lager uitvalt dan verwacht of dat het risico al gedekt wordt door en andere verzekering zoals een inboedelverzekering of reisverzekering. Zorg liever voor een ruime buffer (op een spaarrekening) en stop daar al die verzekeringspremies in die u anders had moeten betalen. 

'''Te mooi om waar te zijn'''&lt;br&gt;
Als een voorstel te mooi is om waar te zijn, dan is het in de regel ook te mooi om waar te zijn. Er zit een adder(tje) onder het gras, er worden extra kosten verborgen, of het gaat gewoon om oplichting. Enkele voorbeelden:
* Pas op met geldproducten die je de hemel voorspiegelen: kijk altijd welk eindbedrag zo'n product werkelijk geeft, zwart op wit(!), want meestal gaat het om beleggingen en worden alleen mooie prognoses voorgesteld die je in het allerbeste geval zou kunnen halen (bedenk: iedereen kan mooie prognoses voorspiegelen), maar in de praktijk zul je later spijt hebben. Zie bijvoorbeeld de {{Wp|Woekerpolisaffaire|Woekerpolisaffaire}} en {{Wp| Aandelenlease-affaire|Aandelenlease-affaire}}. 
* Hetzelfde geldt voor een {{Wp|Beleggingshypotheek|beleggingshypotheek}}. 
* Beleg ook niet in oncontroleerbare zaken als teakhout en ver weg gelegen percelen grond. Tussentijdse verkoop is vaak onmogelijk en u kunt {{Wp|Rente-_en_valutamanagement#Valutarisico|valutarisico}} lopen. Bedenk altijd bij dergelijke &quot;te mooi om waar te zijn&quot; aanbiedingen: waarom leent een aanbieder niet zelf het benodigde geld bij een bank en belegt hij dan zelf in het product om het voorgespiegelde rendement te incasseren? Zie ook de film {{Wp| Margin Call|Margin Call}} om meer inzicht te krijgen in de beweegredenen en mentaliteit in de financiële sector (in ieder geval in Amerika).
* Iemand die je op internet hebt ontmoet (bijvoorbeeld via een datingsite) en je vertrouwen heeft gewonnen, of een kennis van een kennis, of wie dan ook, vertelt enthousiast over zijn/haar successen met beleggen. Hij/Zij probeert je over te halen ook in dat product te beleggen. Trap er NIET in! Maak geen geld over naar die persoon of naar wie dan ook om te beleggen. Grote kans dat het om oplichting gaat. Als je wilt beleggen, bespreek het dan met een adviseur van je bank (meestal gratis, maar die is ook verkoper en zal alleen adviseren over de eigen beleggingsproducten) of een onafhankelijk financieel adviseur (berekent kosten voor elk advies, vraag daar van tevoren naar, maar zo'n adviseur neemt wel beleggingsproducten van vele aanbieders in beschouwing). Zij zijn verplicht je situatie in kaart te brengen, je wensen omtrent risico's die je wilt of kunt lopen mee te wegen in hun advies en je te wijzen op de risico's die je loopt bij beleggen. En dan nog kun je besluiten dat je liever blijft sparen, omdat je beleggen te risicovol vindt.

=== Loterijen ===
'''&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;'' &lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Loterijen zijn belastingen voor de armen&lt;/span&gt;''&lt;/span&gt;''' of de [https://uitklokken.nl/belasting/belasting-op-domheid/ dommen]&lt;br&gt;
Arme mensen kopen veel vaker loten dan rijke mensen, en meedoen aan loterijen kost gemiddeld meer geld dan het oplevert. Dom/onwetend omdat loten vooral worden gekocht door mensen die de kansberekening en de kans op geluk niet begrijpen.&lt;br&gt;
Ga maar na: als er een miljoen deelnemers zijn, is de kans dat u de hoofdprijs wint 1 : 1.000.000, een op een miljoen. De kans dat u de gelukkige wordt is dus extreem klein. Er zijn vele mensen die een levenlang meedoen aan een loterij, soms een kleine prijs winnen, maar zelfs nooit hun inleg van al die jaren terug winnen. De andere 999.999 deelnemers fungeren dus als sponsoren van een onbekende die de prijs wint en -als het niet tegen zit- van enkele goede doelen. De goede doelen worden gekozen door de loterij-organisatie, u heeft er geen invloed op. Bovendien zijn de voorgespiegelde bedragen die te winnen zijn vaak geen netto-bedragen: er wordt nog [https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/overige_belastingen/kansspelbelasting/ik-heb-een-prijs-gewonnen-moet-ik-nu-kansspelbelasting-betalen/ kansspelbelasting] van afgetrokken, afhankelijk van het gewonnen bedrag algauw 37,8% (in Nederland, in 2025).

En vraag u ook eens af hoeveel mensen, een (kras-)lot van € 5,= moeten hebben gekocht om een van hen € 250.000 te laten winnen, terwijl de rest allemaal niets wint. (Het is &quot;maar&quot; € 5,=, maar als u elke week zo'n lot koopt, kost het wel € 260,= per jaar, als het bij één lot per week blijft...)

De &quot;belasting&quot; (inleg) gaat dus naar drie soorten partijen: één winnaar, de belastingdienst en goede doelen die niet democratisch zijn vastgesteld. Verstandiger is het om uw geld niet aan loterijen en goksites te spenderen, maar het zo uitgespaarde bedrag op een spaarrekening te zetten. Of zelf één of meer goede doelen uit te kiezen en met zelf gekozen bedragen te sponsoren (dan kunt u nog belastingaftrek krijgen ook, in plaats van te betalen). Of het aan iemand te geven die u (goed) kent en die financieel in de knel zit, dan weet u zeker dat het geld goed terecht komt.

== Meer tips ==
* ''Leefstijl'': Leef zuinig, met af en toe een uitspatting. En laat zo'n uitspatting dan ook iets bijzonders zijn. Het is altijd gemakkelijker om meer geld uit te geven als er een financiële meevaller is, dan te bezuinigen als er tegenvallers zijn. Stel het in zoals u het kunt uithouden: kies (zuinige en andere) gewoontes en huishoudelijke afspraken die u lang kunt volhouden en die ook bij tegenslag toepasbaar zijn of u er dan juist doorheen helpen. Laat jaloezie of begeerte niet uw leidraad zijn. Dit vergt zelfbeheersing. Maar vergeet ook niet te leven. Bepaal wat het leven voor u de moeite waard maakt en probeer daar aan te voldoen, ook als dat geld kost.
* Leer ook uw ''kinderen'' om verstandig om te gaan met geld, dat geld een serieuze zaak is en niet zomaar vanzelf op een bankrekening komt. Laat ze jaarlijks zelf van tevoren bedenken wat ze allemaal van hun zakgeld willen kopen en hoeveel ze dan nodig hebben. Bespreek ook wat u niet (meer) voor hen koopt en ze dus voortaan van hun zakgeld moeten kopen. En op = op. Wat gaan ze voortaan zelf kopen? Cadeautjes voor de andere gezinsleden en vriend(innet)jes, batterijen, sparen, uitjes (kermis, op stap met vrienden, schoolavonden), abonnementen, lidmaatschappen van (sport- en andere) verenigingen? Dat zal ook afhankelijk zijn van de leeftijd, wat ze aankunnen en wat u redelijk vindt. Later kunt u ze ook kleedgeld geven en hen zelf verantwoordelijk maken voor hun eigen kleren. Laat ze vanaf het begin een kasboek bijhouden. Dat hoeft niet zo uitgebreid als u zelf doet, het gaat er om dat ze zich bewust worden wat ze (wekelijks, maandelijks) uitgeven en waar ze dat aan uitgeven. Meer tips: [https://www.nibud.nl/onderwerpen/kinderen-en-jongeren/zakgeld-en-kleedgeld/ ''Zakgeld en kleedgeld'' (NIBUD)].
* Voordat u een ''verzekering'' afsluit: 
** Vergelijk premies en dekkingen van verzekeringen. Dat kan via betrouwbare vergelijkingssites, let daarbij op een AFM-vergunning . Onbetrouwbare en nep-vergelijkingssites sturen je naar de verzekeraar die henzelf de hoogste bemiddelingspremie bieden. 
** Een hoog eigen risico verlaagt de premie. Vraag u af of een lagere premie opweegt tegen een hoger eigen risico, kunt u dat dragen als onverhoopt zich een situatie zich voordoet om een beroep op de verzekering te doen?
** Lees goed de voorwaarden, dekt die inderdaad eventuele schade die u ermee hoopt af te dekken? Wordt er niet te veel uitgesloten?
* Vaak wordt gesteld dat bij het afsluiten van een ''lening'' ook verzekeringspolissen voor overlijden, arbeidsongeschiktheid en werkloosheid verplicht zijn. Doe dat alleen als dat strikt noodzakelijk is en u dat zelf ook zinvol vindt. Vergelijk dan ook de kosten van de aanbieder van de lening/hypotheek met die van echte verzekeraars. Het voordeel van dergelijke polissen is dat u of uw gezinsleden het huis niet hoeven te verkopen als dit soort gebeurtenissen financiële problemen opleveren. Maar als u bijvoorbeeld een alleenstaande bent en goed gedekt bent tegen arbeidsongeschiktheid en werkloosheid (als u werknemer bent of als zelfstandige hiervoor al goede verzekeringen hebt afgesloten), dan is een overlijdenspolis alleen zinvol als u een huis op de top van de markt koopt en een hoge hypotheek afsluit (van 90% of meer van de waarde van het huis); als u overlijdt en de markt is ingestort, dan zadelt u uw nabestaanden met zo'n polis niet op met een restschuld. 
* ''Beoordeel één keer per jaar'':
** Uw ''verzekeringen'': zijn ze nog nodig, zijn er betere en/of goedkopere verzekeringen die beter bij uw situatie passen? Een goed moment is de decembermaand, wanneer in ieder geval de ziektekostenverzekering verlengd moet worden. Een verzekering sluit je vooral af voor hoge schades die je zelf niet kunt betalen. In ieder geval nodig zijn (afgezien van verplichte ziektekosten- en motorrijtuigenverzekeringen): verzekeringen met een brede dekking, zoals:
*** Opstalverzekering als u een koophuis heeft. Voor huurhuizen is de verhuurder verantwoordelijk.
*** Inboedelverzekering, tegen brand, wateroverlast en diefstal.
*** Aansprakelijkheidsverzekering die de aansprakelijkheid dekt voor schade toegebracht aan anderen. 
*** Aanbevolen: een rechtsbijstandverzekering. Iedereen kan in conflicten terechtkomen waarbij juridisch advies of zelfs een rechtsgang is geboden. Advocaten zijn duur. 
*** Het overwegen waard: een reisverzekering; denk aan repatriëring, ziektekosten die in het buitenland veel hoger liggen en waarvoor je standaard op zijn best de Nederlandse prijzen vergoed krijgt, die in veel gevallen lager is dan de gemaakte kosten.
** ''Abonnementen'' (zoals op kranten, tijdschriften, bibliotheek, (meerdere?) streamingsdiensten, allerlei andere diensten): maak eerst een overzicht van alle abonnementen; weeg vervolgens af of de kosten nog opwegen tegen het plezier en nut dat u ervan heeft, maakt u er nog voldoende gebruik van om de kosten te rechtvaardigen? Hiervoor is november een goed tijdstip, veel abonnementen worden (al of niet automatisch) verlengd per 1 januari en dan heeft u in de regel nog tot 1 december om abonnementen op te zeggen.Let op dat u het abonnement opzegt bij de echte leverancier en niet terechtkomt bij een opzegdienst die geld rekent voor het opzeggen. Tussentijds opzeggen van abonnementen en meer informatie: zie [https://www.consumentenbond.nl/juridisch-advies/rechten-bij-aankoop/verlengen-en-opzeggen-van-abonnementen ''Opzeggen van abonnementen'' van Consumentenbond]. Als u een abonnement niet kwijt wil, maar het ook te duur vindt: overweeg of delen met een buurtgenoot een optie is. Dat kan in de regel alleen met papieren abonnementen en vereist goede afspraken en die ook nakomen. Kranten en tijdschriften kunt u ook in de openbare bibliotheek lezen, daarvoor hoeft u niet eens lid te zijn. Voor streamingsdiensten kun je één abonnement tegelijk afsluiten, daarvan de meest interessante onderdelen bekijken, dan opzeggen en overgaan op de volgende. 
** ''Lidmaatschappen'' van verenigingen: idem: inventariseren en afwegen van nut en kosten. Lidmaatschappen kunnen in de regel alleen na afloop van de lidmaatschapsperiode worden opgezegd. Zie de website van de betreffende vereniging of het contactorgaan (zoals een nieuwsbrief en kwartaalblad) voor details, of vraag het anders aan de ledenadministratie. 
** ''Energieleverancier'': is hij nog steeds betrouwbaar en biedt hij waar voor uw geld? Is er misschien een andere die net zo betrouwbaar is, maar wel goedkoper of waarvoor een redelijke vergoeding bij teruglevering van zonne-energie wel vanzelfsprekend is? Voor het opzeggen van een energiecontract: zie [https://www.consumentenbond.nl/energie-vergelijken/energiecontract-tussentijds-beeindigen ''Energiecontracten beëindigen'' van Consumentenbond]. 
* Voor werknemers: Neem alleen ''ontslag'' als u een andere baan hebt, d.w.z. een getekend arbeidscontract bij een andere organisatie. Vrijwillig ontslag nemen betekent dat u waarschijnlijk geen recht hebt op een werkloosheidsuitkering, zie [https://www.uwv.nl/nl/ontslag/zelf-ontslag-nemen ''Zelf ontslag nemen'' door UWV]
* Een ''vakantiehuis'' kopen? Daar zitten veel haken en ogen aan, risico's en zorgen:
** Hoe vaak gaan we er als gezin plezier van hebben? Wilt u bij wijze van spreken elk weekend of om het weekend er steeds heen reizen? Is dat plezier het waard om een eigen vakantiehuis voor te hebben? En willen we inderdaad dan elke keer naar dezelfde stek of willen we op vakantie juist steeds andere omgevingen ontdekken?
** Een vakantiehuis is geen woonhuis, er zijn regels aan verbonden, u mag er niet permanent wonen. Wat is het maximum aantal dagen dat u er zelf mag verblijven? Is dat acceptabel?
** De prijs die u betaalt is meer dan de verkoopprijs alleen: er komen allerlei extra kosten bij, zoals makelaars- en notariskosten, overdrachtsbelasting en kosten van een hypotheek, voor een nieuwe vakantiewoning betaalt u 21% BTW (in Nederland); daarnaast kunnen er kosten zijn voor verbouwing en inrichting van de woning. Daarna betaalt u elk jaar in ieder geval nog vermogensbelasting (hier of in het buitenland) over de actuele waarde van het vakantiehuis, en talloze andere kosten, zoals verzekeringen, een (jaarlijkse/maandelijkse) bijdrage voor de faciliteiten in het park, gemeentelijke belastingen, energiekosten, reparaties, en hypotheekrente.
** Als u het wilt verhuren: wat zijn de mogelijkheden? Is er een instantie die u het werk uit handen neemt, van boekingen, in- en uitchecken en schoonmaak tot reparaties en klachtenbehandeling? Welke huurprijs is mogelijk, wat zijn de kosten van verhuur? Wat is realistisch qua bezettingsgraad? Zullen andere toeristen er net zo graag vakantie vieren als uzelf? Staat het in een aantrekkelijk toeristisch gebied? Wellicht wilt u juist in het hoogseizoen zelf gebruik maken van het vakantiehuis? Wat kan de opbrengst dan nog zijn? Huuropbrengsten kunnen onderhevig zijn aan BTW en inkomstenbelasting, wat het rendement drukt. 
** Als u het weer wil verkopen, is de opbrengst afhankelijk van de op dat moment geldende verkoopprijzen, die kunnen hoger zijn dan de aankoopprijs, maar ook lager, afhankelijk van vraag en aanbod, de staat van het huis, de dan geldende wet- en regelgeving en eventuele plannen voor het terrein waarop het huis staat.
** Zet alle voor- en nadelen op een rijtje en neem ook deze beslissing met uw verstand, vergeet alle verkooppraatjes. Het gaat immers om serieus geld, om een investering voor ten minste enkele jaren. Draai zo mogelijk eerst proef: huur het huisje voor enkele dagen, of een ander huisje op hetzelfde park, beoordeel of de afstand goed te doen is, probeer alle faciliteiten uit, kijk hoe wordt gereageerd op klachten, is de omgeving echt zo aantrekkelijk als wordt voorgesteld?

== Meer informatie ==
* [https://www.nibud.nl/onderwerpen/ NIBUD] - Informatie, tips en wegwijzer naar hulp
* [https://www.wijzeringeldzaken.nl/ Wijzer in geldzaken]
{{Sub}}</text>
      <sha1>o12swmwmt6xjexbd8hxs9fyqipphe4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items</title>
    <ns>12</ns>
    <id>44373</id>
    <revision>
      <id>429918</id>
      <parentid>429820</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Categorie toegevoegd</comment>
      <origin>429918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10453" sha1="mq7a42m1ugjlinxf312rgceddsi8jrf" xml:space="preserve">'''[[Speciaal:OngekoppeldePaginas|Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items]]''' bevat een overzicht van Wikibook-pagina's die niet zijn opgenomen in een [[d:Wikidata:Main_Page|Wikidata]]-item. Het is een onderhoudspagina. De bedoeling van dit overzicht is dat zoveel mogelijk vermelde pagina's gekoppeld worden aan het juiste Wikidata-item. Deze Help-pagina biedt daarvoor instructies en achtergrondinformatie. 

== Waarom is het belangrijk dat Wikibook-pagina's zijn opgenomen in Wikidata? ==
Wikidata faciliteert het gemakkelijker kunnen vinden van pagina's over soortgelijke onderwerpen in zusterprojecten. Dat werkt voor Wikibooks twee kanten op:
* Je kunt gemakkelijker pagina's over hetzelfde onderwerp vinden in zusterprojecten vanuit de betreffende Wikibook-pagina. Bijvoorbeeld pagina's in Wikipedia, Wikimedia Commons (voor afbeeldingen en andere media) en soortgelijke pagina's in anderstalige Wikibooks. Zie screenshots hieronder en bijvoorbeeld [[:Categorie:Frankrijk]] en [[Kookboek/Paella]].
* Vanuit pagina's in die zusterprojecten kun je gemakkelijker een Nederlandse Wikibook-pagina vinden. 
Deze links vind je in de regel (in de nieuwe vormgeving):
* bovenin (tab &quot;nn talen&quot;) voor soortgelijke Wikibooks-pagina's in andere talen
* voor de Nederlandstalige Wikipedia en andere Nederlandstalige zusterprojecten, de Commons-categorie of -galerijpagina en het Wikidata-item: in de rechterkolom onderaan, onder &quot;Hulpmiddelen&quot;, &quot;In andere projecten&quot;. Tip: Zorg dat je bent ingelogd en klik op &quot;naar zijbalk verplaatsen&quot; om deze kolom standaard op je scherm te hebben.&lt;br&gt;
In de oude vormgeving staan ze in de linkerkolom, ook onderaan.&lt;br&gt;

'''Screenshots (nieuwe vormgeving):'''
&lt;gallery widths=&quot;190&quot; heights=&quot;290&quot;&gt;
Screenschot NL-Wikibooks talen en Hulpmiddelen 2025.png|Screenschot NL-Wikibooks talen en Hulpmiddelen
Screenschot NL-Wikibooks talen 2025.png|Screenschot NL-Wikibooks talen 
Screenschot NL-Wikibooks Hulpmiddelen 2025.png|Screenschot NL-Wikibooks Hulpmiddelen
Screenschot NL-Wikibooks In andere projecten 2025.png|Screenschot NL-Wikibooks - zelfde onderwerp &quot;In andere projecten&quot;
&lt;/gallery&gt;

'''View it!'''&lt;br&gt;
Bovendien kan iedereen die is ingelogd en de tool [[m:View_it!_Tool|View it!]] heeft geïnstalleerd, dan gemakkelijk gerelateerde afbeeldingen zien en vinden, niet alleen in Wikibooks, maar ook in Wikipedia, Wikivoyage en andere onderdelen van Wikimedia, in alle talen waarvoor zo'n onderdeel bestaat. Afbeeldingen moeten daarvoor gelinkt zijn aan het bijbehorende Wikidata-item (via de tab &quot;Gestructureerde data&quot; in de file/het bestand in Wikimedia Commons).&lt;br&gt;
Zie screenshots hieronder. Als de tool is geïnstalleerd en je staat op een pagina die aan Wikidata is gelinkt (onderaan de rechterkolom staat dan &quot;Wikidata-item&quot;), klik dan op:
# de tab &quot;Afbeeldingen&quot; en er verschijnt een galerijpagina met vele afbeeldingen in een behoorlijk formaat. Afhankelijk van het aantal gelinkte afbeeldingen kun je blijven scrollen. 
# de button &quot;Open View it!&quot; en er verschijnt een rij met kleinere afbeeldingen bovenaan de pagina. Klik op de pijltjes om meer afbeeldingen te zien.
&lt;gallery widths=&quot;390&quot; heights=&quot;150&quot;&gt;
Screenschot NL-Wikibooks Afbeeldingen 2025.png|Screenshot View it! ingeklapt
Screenschot NL-Wikibooks View it! 2025.png|Uitgeklapt
&lt;/gallery&gt;
Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer achtergrondinformatie.

== Links opnemen in Wikidata ==
Maar die links komen er niet zomaar, daar moet je wel iets voor doen. 

Er zijn verschillende situaties en verschillende soorten Wikibook-pagina's. Daarvoor kunnen verschillende regels gelden. 

In alle gevallen geldt: Zorg dat je bent ingelogd in Wikidata.

=== 1. Er bestaat al een Wikidata-item voor het onderwerp ===
Zoek in [[d:Wikidata:Main_Page|Wikidata]] of er al een pagina over het onderwerp bestaat. Dat kan op verschillende manieren:
* Zoek in Wikidata met de Nederlandse term. 
* Als je het op die manier niet kunt vinden: zoek met de overeenkomstige Engelse term.
* Als dat ook niet lukt: ga naar de [[w:Hoofdpagina|Nederlandse Wikipedia]] en probeer het daar. Als je de term daar wel vindt: scroll naar hulpmiddelen (rechterkolom in de nieuwe vormgeving) en klik op het Wikidata-item. Een Wikipedia-artikel komt vrijwel altijd voor in een Wikidata-item.

====Link toevoegen aan een Wikidata-item====
Als je het juiste Wikidata-item hebt gevonden: Scroll in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van &quot;wiki&quot; en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld de naam van de Wikibooks-pagina, bijvoorbeeld ''Kookboek/Paella'', en klik op publiceren.

=== 2. Er bestaat nog geen Wikidata-item voor het onderwerp ===
Nu zijn er verschillende mogelijkheden:&lt;br&gt;
'''1. Het is onwaarschijnlijk dat er geen Wikidata-item zou moeten zijn.'''&lt;br&gt;
:Als het je onwaarschijnlijk lijkt dat er geen Wikidata-item is, zoek dan in:
:* [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] of er een categorie voor bestaat (Commons-categorieën hebben in de regel Engelse namen, dus zoek met Engelse termen). Zo ja: kijk of daar een Wikidata-item voor bestaat. Zo ja: kies die. Zo nee, creëer een nieuw Wikidata-item en voeg zowel de Wikibooks-pagina als de Commons-categorie toe in het onderste blok. 
:* Een anderstalig Wikibook of Wikibook-pagina over hetzelfde onderwerp, bijvoorbeeld in de [[b:en:Main_Page|Engelstalige Wikibooks]]. Hiervoor geldt hetzelfde als voor Commons-categorieën.

==== Een nieuw Wikidata-item creëren ====
* Klik in de linkerkolom op &quot;Nieuw item aanmaken&quot;.
* Vul het formulier in: 
** ''Label'': de naam van het onderwerp, zo kort mogelijk, liefst in één of twee woorden. Zelfstandige naamwoorden: in principe met een kleine letter (tenzij het om eigennamen gaat) en in enkelvoud.
** ''Beschrijving'': korte beschrijving of toelichting: waar gaat het onderwerp over, wie, wat of waar is het.
** ''Aliassen'': andere termen waaronder het onderwerp bekend is, zoals synoniemen en meervoud.
** Als het naar je zin is: klik op &quot;Aanmaken&quot;. 
* Vul het Wikidata-item nu met meer informatie:
** In het eerste blok: vertalingen van het onderwerp en beschrijvingen in andere talen; vul in ieder geval Engels in, Engels is de voertaal op Wikidata en veel mensen zullen dan ook met Engelse termen zoeken.
** Voor vele aspecten bestaan voorgeprogrammeerde ''Verklaringen'', van wat het onderwerp is of subklasse, geografische lokatie en afbeelding (een beeld zegt meer dan duizend woorden), tot geboorte- en sterftegegevens en beroepen. De meeste verklaringen zijn vindbaar in het Nederlands. Probeer zoveel mogelijk aspecten toe te voegen. 
** Helemaal onderaan is een groot blok waar links naar andere projecten kunnen worden toegevoegd. Voeg hier de link naar de betreffende Nederlandse Wikibooks-pagina toe en eventuele andere links die je hebt gevonden.


'''2. Het is twijfelachtig of er een Wikidata-item zou moeten zijn.'''&lt;br&gt;
Wikidata heeft regels opgesteld voor welk soort pagina's een Wikidata-item mag worden gemaakt. 

'''Voorwaarden''' voor het maken van een Wikidata-item&lt;ref&gt;Bron: [[d:Wikidata:Notability/nl]]&lt;/ref&gt;:&lt;br&gt;
Een Wikidata-item moet relevant/noemenswaardig/betekenisvol zijn. Criteria: een Wikidata-item:
* heeft ten minste één sitelink (d.w.z. een link naar een Wiki-pagina in het onderste blok); deze regel is gebaseerd op de veronderstelling dat zo'n Wiki-pagina altijd relevant is;
en/of
* gaat over een duidelijk identificeerbaar concept of materiële entiteit, dat bovendien noemenswaardig is; hierdoor is het mogelijk om bijvoorbeeld voor elke straat en elk belangrijk gebouw een Wikidata-item te maken, ook als er geen Wikipedia-pagina of foto voor is.

Er mogen geen Wikidata-items worden gemaakt van:
* overlegpagina's
* discussie-pagina's, waaronder pagina's die starten met &quot;Wikibooks:Lerarenkamer&quot;
* speciale pagina's, meestal onderhoudspagina's; zie bijvoorbeeld [[Speciaal:SpecialePaginas|Speciale pagina's]] in dit Wikibooks
* user-pagina's (tip: maak een user-pagina in [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page Meta-wikimedia] in het Engels, die geldt dan in alle projecten waarvoor je geen aparte gebruikerspagina hebt gemaakt; daarin kun je ook links opnemen naar je gebruikerspagina's in andere wikiprojecten waarin je wel een user-pagina hebt aangemaakt)
* archiefpagina's
* doorverwijspagina's.

Wel toegestaan zijn Wikidata-items voor:
* Help-pagina's
* Sjablonen

Dit waren de harde eisen. 

Aanvullingen voor NL-Wikibooks. Zie [[Overleg help:Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items|Overlegpagina]] voor discussie.

'''3. Het is zeker dat er geen Wikidata-item zou moeten zijn.'''&lt;br&gt;
Als je er absoluut zeker van bent dat een pagina geen koppeling in een Wikidata-item behoort te hebben: plaats dan het sjabloon&lt;br&gt;
&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Niet te koppelen}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; &lt;br&gt;
bovenaan de pagina. Deze pagina wordt hierdoor automatisch verwijderd uit de lijst met [[Speciaal:OngekoppeldePaginas|Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items]]. 

Als het gaat om een pagina waarvan op het eerste gezicht niet duidelijk is waarom hij wordt uitgesloten (bijvoorbeeld geen pagina-soort die Wikidata zelf al uitsluit, maar het betreffende Wikidata-item heeft al een andere link, of een andere reden), plaats dan commentaar naast het sjabloon (op dezelfde regel), bijvoorbeeld:&lt;br&gt;
''&lt;nowiki&gt;&lt;!--[[Kookboek/Xxx]] is al opgenomen in [[d:Qnnn]]--&gt;&lt;/nowiki&gt;''

Voor het terugvinden van pagina's met dit sjabloon: zie [[:Categorie:Wikibooks:Niet te koppelen pagina's]] (ook voor voorbeelden).

== Problemen en uitdagingen ==
* Er mag maar één link voor NL-Wikibooks in een Wikidata-item voorkomen, terwijl er twee of meer verschillende pagina's bestaan. Dit komt bijvoorbeeld voor bij plantaardige ingrediënten in het [[Kookboek]] die ook voorkomen in [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]], voor chilipepers zijn er zelfs drie (ook [[Chillipepers.nl]]). Voorgestelde oplossing:
** Kies de belangrijkste pagina uit. Dit kan de pagina met de meeste informatie zijn, of de pagina waarvan je denkt dat de meeste mensen eerder naar op zoek zijn. Vermeld deze in het Wikidata-item.
** Verwijs in alle betrokken pagina's naar elkaar. Zie [[Kookboek/Chilipeper#Zie ook|Kookboek/Chilipeper]] voor een voorbeeld.
* Je krijgt een foutboodschap als je iets aan het Wikidata-item wilt toevoegen. 

== Bronnen en referenties ==

[[Categorie:Help|Pagina's die niet gekoppeld zijn]]</text>
      <sha1>mq7a42m1ugjlinxf312rgceddsi8jrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Schrijfproces</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46422</id>
    <revision>
      <id>429921</id>
      <parentid>429795</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Indeling</comment>
      <origin>429921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8273" sha1="1ittbpr0aacn0918lgnl1yzk938eosp" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het '''onderwerp'''. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdracht krijgen van een opdrachtgever. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: met welk '''doel''' en voor welke '''doelgroep''' ga je schrijven? Welke boodschap wil je overbrengen, welk punt wil je maken, wat wil je bereiken?
# Bepaal het '''medium''' voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een nota, toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven. Voor het [[Kookboek]] geldt bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Infobox recept|sjabloon]], voor een Wikivoyage-pagina een [[Wikivoyage:Sjabloon-index#Pagina's_genereren|strak format]] dat afhankelijk is van het soort beschrijving.
# '''Afbakening''': Concretiseer het onderwerp en baken het goed af. Waar zal de tekst precies over gaan? Wat wel en wat niet? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen? 
## Als je voor een opdrachtgever schrijft: koppel wat je tot nu toe hebt bedacht terug naar de opdrachtgever en stel vragen over wat nog niet duidelijk is. Is dit inderdaad een goede invulling van de opdracht? Is dit wat de opdrachtgever bedoelde? Zo niet, dan kun je dat nu nog gemakkelijk aanpassen. Pauzeer daarom het schrijfproces totdat je antwoord hebt.
# Bedenk een toepasselijke en/of pakkende '''titel'''. Een toepasselijke titel laat in één oogopslag zien waar de tekst over gaat. Een pakkende titel nodigt uit om verder te lezen; soms kan het dan nodig zijn om dan nog een {{wp|Boektitel#Ondertitel|ondertitel}} te gebruiken om te laten zien waar de tekst over gaat. 
# Bedenk welke '''sub-onderwerpen''' aan bod komen. Wat zijn hoofdzaken en wat zijn bijzaken? Concentreer je op de hoofdzaken. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen ''Inleiding'' en ''Slot'' uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de ''[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]]'' toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Vaak is eerst nog '''onderzoek''' nodig voordat je kunt beginnen met schrijven. Stel voor jezelf vragen op waarop je nog geen antwoord hebt, maar die wel voor de tekst van belang zijn. Welke gegevens en informatie mis je nog? Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
# Het '''schrijven''' van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Bedenk een geschikte en logische ''indeling'' voor de tekst. Bij korte teksten zal die voornamelijk uit {{Wp|Alinea|alinea's}} bestaan. Voor midellange teksten, zoals artikelen, zijn er ook {{Wp|Paragraaf|paragrafen}}. Bij boeken zijn er ook {{Wp|Hoofdstuk|hoofdstukken}} en dikke boeken zijn vaak ook nog ingedeeld in delen.
## Bied '''echte informatie''', iets dat de moeite van het lezen waard is. Denk vanuit de lezer: op welke vragen wil die antwoord krijgen? Behandel vragen die beginnen met: Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? etc.
## Schrijf in '''korte zinnen'''. Afhankelijk van de doelgroep: vermijd moeilijke woorden zoveel mogelijk, leg ze anders eerst uit als je niet mag veronderstellen dat de doelgroep ze al kent. Maar je mag gerust vaktermen gebruiken in een artikel voor vakgenoten. 
## Schrijf '''{{Wp|Actief/passief (taalkunde)|actief}}''', vermijd het werkwoord &quot;worden&quot;. Duid aan wie iets doet, wees concreet.
## Schrijf '''positief''', d.w.z. vermijd ontkenningen, woorden als &quot;niet&quot; en &quot;geen&quot;. En dubbele ontkenningen zijn al helemaal uit den boze. Voorbeeld van een dubbele ontkenning: ''Het kan toch niet zo zijn dat ik voor dat werk geen beloning krijg''. Je moet diep nadenken om te begrijpen wat de schrijver bedoelt, wat de vaart uit het verhaal haalt. Beschrijf juist wat er wel gebeurt of moet gebeuren, bijvoorbeeld: ''Voor dat werk wil ik een gepaste beloning krijgen''.
## Zorg dat de tekst '''ondubbelzinnig''' is, voor één uitleg vatbaar is, zodat de lezer precies begrijpt wat je bedoelt. 
## Gebruik toepasselijke en concrete '''voorbeelden''' om iets uit te leggen of om beweringen te onderbouwen.
## Gebruik '''illustraties''' die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. Afbeeldingen en andere media uit [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] zijn allemaal toegestaan, mits je je aan de voorwaarden uit het betreffende bestand houdt (o.a. naamsvermelding). Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Deel_I_Basis#Zoeken|Zoeken]] voor het vinden van geschikte afbeeldingen.
## Overdaad schaadt! Wees kritisch: wat moet per se wel in de tekst en wat is overbodig, wat draagt niet bij aan het punt dat je wilt maken? De meeste bijvoeglijke naamwoorden kunnen bijvoorbeeld weggelaten worden.
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer '''kritisch''' helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de [[Nederlands/Spelling|spelling]], [[Nederlands/Spelling/Interpunctie|interpunctie]], [[Nederlands/Grammatica|grammatica]] en [[Nederlands/Grammatica/Zinsleer|zinsbouw]] correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Is het stuk boeiend en goed leesbaar voor anderen? Schrijven is schrappen en weggooien! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
## Is de lay-out in orde? 
# Als je vindt dat de tekst klaar is: voer nog eenmaal enkele laatste '''controles''' uit:
## Automatische spellingscontrole op de hele tekst. 
## Vermelding van je naam en de datum waarop de tekst is afgerond, en eventueel de plaats waar de tekst is geschreven. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>1ittbpr0aacn0918lgnl1yzk938eosp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429922</id>
      <parentid>429921</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>429922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8281" sha1="nkgjxy0agrg1c1zh9sz0l7dbnsdz9xj" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het '''onderwerp'''. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdracht krijgen van een opdrachtgever. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: met welk '''doel''' en voor welke '''doelgroep''' ga je schrijven? Welke boodschap wil je overbrengen, welk punt wil je maken, wat wil je bereiken?
# Bepaal het '''medium''' voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een nota, toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven. Voor het [[Kookboek]] geldt bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Infobox recept|sjabloon]], voor een Wikivoyage-pagina een [[Wikivoyage:Sjabloon-index#Pagina's_genereren|strak format]] dat afhankelijk is van het soort beschrijving.
# '''Afbakening''': Concretiseer het onderwerp en baken het goed af. Waar zal de tekst precies over gaan? Wat wel en wat niet? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen? 
## Als je voor een opdrachtgever schrijft: koppel wat je tot nu toe hebt bedacht terug naar de opdrachtgever en stel vragen over wat nog niet duidelijk is. Is dit inderdaad een goede invulling van de opdracht? Is dit wat de opdrachtgever bedoelde? Zo niet, dan kun je dat nu nog gemakkelijk aanpassen. Pauzeer daarom het schrijfproces totdat je antwoord hebt.
# Bedenk een toepasselijke en/of pakkende '''titel'''. Een toepasselijke titel laat in één oogopslag zien waar de tekst over gaat. Een pakkende titel nodigt uit om verder te lezen; soms kan het dan nodig zijn om dan nog een {{wp|Boektitel#Ondertitel|ondertitel}} te gebruiken om te laten zien waar de tekst over gaat. 
# Bedenk welke '''sub-onderwerpen''' aan bod komen. Wat zijn hoofdzaken en wat zijn bijzaken? Concentreer je op de hoofdzaken. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen ''Inleiding'' en ''Slot'' uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de ''[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]]'' toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Vaak is eerst nog '''onderzoek''' nodig voordat je kunt beginnen met schrijven. Stel voor jezelf vragen op waarop je nog geen antwoord hebt, maar die wel voor de tekst van belang zijn. Welke gegevens en informatie mis je nog? Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
# Het '''schrijven''' van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Zet het frame om in een geschikte en logische '''indeling''' voor de tekst. Korte teksten zullen voornamelijk uit {{Wp|Alinea|alinea's}} bestaan. In midellange teksten, zoals artikelen, zijn er ook {{Wp|Paragraaf|paragrafen}}. Bij boeken zijn er ook {{Wp|Hoofdstuk|hoofdstukken}} en dikke boeken zijn vaak ook nog ingedeeld in delen.
## Bied '''echte informatie''', iets dat de moeite van het lezen waard is. Denk vanuit de lezer: op welke vragen wil die antwoord krijgen? Behandel vragen die beginnen met: Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? etc.
## Schrijf in '''korte zinnen'''. Afhankelijk van de doelgroep: vermijd moeilijke woorden zoveel mogelijk, leg ze anders eerst uit als je niet mag veronderstellen dat de doelgroep ze al kent. Maar je mag gerust vaktermen gebruiken in een artikel voor vakgenoten. 
## Schrijf '''{{Wp|Actief/passief (taalkunde)|actief}}''', vermijd het werkwoord &quot;worden&quot;. Duid aan wie iets doet, wees concreet.
## Schrijf '''positief''', d.w.z. vermijd ontkenningen, woorden als &quot;niet&quot; en &quot;geen&quot;. En dubbele ontkenningen zijn al helemaal uit den boze. Voorbeeld van een dubbele ontkenning: ''Het kan toch niet zo zijn dat ik voor dat werk geen beloning krijg''. Je moet diep nadenken om te begrijpen wat de schrijver bedoelt, wat de vaart uit het verhaal haalt. Beschrijf juist wat er wel gebeurt of moet gebeuren, bijvoorbeeld: ''Voor dat werk wil ik een gepaste beloning krijgen''.
## Zorg dat de tekst '''ondubbelzinnig''' is, voor één uitleg vatbaar is, zodat de lezer precies begrijpt wat je bedoelt. 
## Gebruik toepasselijke en concrete '''voorbeelden''' om iets uit te leggen of om beweringen te onderbouwen.
## Gebruik '''illustraties''' die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. Afbeeldingen en andere media uit [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] zijn allemaal toegestaan, mits je je aan de voorwaarden uit het betreffende bestand houdt (o.a. naamsvermelding). Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Deel_I_Basis#Zoeken|Zoeken]] voor het vinden van geschikte afbeeldingen.
## Overdaad schaadt! Wees kritisch: wat moet per se wel in de tekst en wat is overbodig, wat draagt niet bij aan het punt dat je wilt maken? De meeste bijvoeglijke naamwoorden kunnen bijvoorbeeld weggelaten worden.
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer '''kritisch''' helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de [[Nederlands/Spelling|spelling]], [[Nederlands/Spelling/Interpunctie|interpunctie]], [[Nederlands/Grammatica|grammatica]] en [[Nederlands/Grammatica/Zinsleer|zinsbouw]] correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Is het stuk boeiend en goed leesbaar voor anderen? Schrijven is schrappen en weggooien! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
## Is de lay-out in orde? 
# Als je vindt dat de tekst klaar is: voer nog eenmaal enkele laatste '''controles''' uit:
## Automatische spellingscontrole op de hele tekst. 
## Vermelding van je naam en de datum waarop de tekst is afgerond, en eventueel de plaats waar de tekst is geschreven. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>nkgjxy0agrg1c1zh9sz0l7dbnsdz9xj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429929</id>
      <parentid>429922</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T11:02:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Link</comment>
      <origin>429929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8454" sha1="rtje7qvdahb64cwygg71g44dvkrv780" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}Het schrijfproces bestaat in de regel uit de volgende stappen:
# Bepaal het '''onderwerp'''. Je kunt bijvoorbeeld inspiratie hebben, iets hebben gehoord of gelezen dat je aan het nadenken brengt of een opdracht krijgen van een opdrachtgever. 
# Vul de onderdelen uit het hoofdstuk [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] aan: met welk '''doel''' en voor welke '''doelgroep''' ga je schrijven? Welke boodschap wil je overbrengen, welk punt wil je maken, wat wil je bereiken?
# Bepaal het '''medium''' voor de tekst. Wordt het een tijdschrift-, kranten- of Wikipedia-artikel, een boek, een blog op internet, een recept voor het [[Kookboek]], een nota, toespraak of iets anders? 
## Zijn er beperkingen of verplichtingen aan het medium verbonden? Bijvoorbeeld maximale lengte, bepaald format? Houd daar rekening mee bij het schrijven. Voor het [[Kookboek]] geldt bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Infobox recept|sjabloon]], voor een Wikivoyage-pagina een [[Wikivoyage:Sjabloon-index#Pagina's_genereren|strak format]] dat afhankelijk is van het soort beschrijving.
# '''Afbakening''': Concretiseer het onderwerp en baken het goed af. Waar zal de tekst precies over gaan? Wat wel en wat niet? Je kunt nooit &quot;alles&quot; over een onderwerp behandelen, dus je moet keuzes maken. Ga je het onderwerp in de breedte behandelen, en ga je dan niet te diep? Of juist andersom? Waar liggen de grenzen? 
## Als je voor een opdrachtgever schrijft: koppel wat je tot nu toe hebt bedacht terug naar de opdrachtgever en stel vragen over wat nog niet duidelijk is. Is dit inderdaad een goede invulling van de opdracht? Is dit wat de opdrachtgever bedoelde? Zo niet, dan kun je dat nu nog gemakkelijk aanpassen. Pauzeer daarom het schrijfproces totdat je antwoord hebt.
# Bedenk een toepasselijke en/of pakkende '''titel'''. Een toepasselijke titel laat in één oogopslag zien waar de tekst over gaat. Een pakkende titel nodigt uit om verder te lezen; soms kan het dan nodig zijn om dan nog een {{wp|Boektitel#Ondertitel|ondertitel}} te gebruiken om te laten zien waar de tekst over gaat. 
# Bedenk welke '''sub-onderwerpen''' aan bod komen. Wat zijn hoofdzaken en wat zijn bijzaken? Concentreer je op de hoofdzaken. Zet die in een logische volgorde. Hieruit ontstaat uiteindelijk je frame en indeling van de tekst, je houvast tijdens het schrijven. Voor een (Wiki-)boek kan dit een eerste aanzet voor de hoofdstuk-indeling zijn. Voeg ook de onderdelen ''Inleiding'' en ''Slot'' uit [[Schrijven/Teksten|Teksten in het algemeen]] en de ''[[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurlijst]]'' toe aan het frame. Voeg voor een boek ook toe:
## Inhoudsopgave.
## Voorwoord (optioneel): een persoonlijke noot, bijvoorbeeld waarom je de tekst schrijft.
## Nawoord/Epiloog (optioneel): een rechtstreeks woord van de auteur tot de lezer, bijvoorbeeld hoe de tekst tot stand is gekomen, of over een onderwerp dat niet in de hoofdtekst past maar wel genoemd moet worden.
## Index: lijst met trefwoorden met paginanummers of links naar het trefwoord. Niet voor fictie. 
## Dankwoord (optioneel; kan ook in het Voorwoord). 
## Over de schrijver(s). Per schrijver een korte tekst (één alinea) met achtergronden, zoals geboortedatum of -jaar, opleiding, werkzaamheden, interesses, belangrijkste andere publicaties, alleen wat van belang is voor de tekst.
# Vaak is eerst nog '''onderzoek''' nodig voordat je kunt beginnen met schrijven. Stel voor jezelf vragen op waarop je nog geen antwoord hebt, maar die wel voor de tekst van belang zijn. Welke gegevens en informatie mis je nog? Zie daarvoor de paragraaf [[Informatievoorziening/Informatieverzoeken_behandelen#Literatuuronderzoek|Literatuuronderzoek]] in het Wikibook [[Informatievoorziening]] en beschouw jezelf als &quot;de vragensteller&quot; en &quot;baliemedewerker&quot; tegelijkertijd. Verwerk geraadpleegde bronnen in de tekst conform de aanwijzingen in het hoofdstuk [[Schrijven/Literatuurgebruik|Literatuurgebruik]].
# Het '''schrijven''' van de tekst. Dat hoeft niet in dezelfde volgorde als in je frame staat vermeld. Een inleiding wordt bijvoorbeeld meestal pas aan het eind geschreven. 
## Zet het frame om in een geschikte en logische '''indeling''' voor de tekst. Korte teksten zullen voornamelijk uit {{Wp|Alinea|alinea's}} bestaan. In midellange teksten, zoals artikelen, zijn er ook {{Wp|Paragraaf|paragrafen}}. Bij boeken zijn er ook {{Wp|Hoofdstuk|hoofdstukken}} en dikke boeken zijn vaak ook nog ingedeeld in delen. Zie [[Nederlands/Lezen/Lezen voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs#Indeling van een tekst|Indeling van een tekst]] in het Wikibook Nederlands voor meer informatie.
## Bied '''echte informatie''', iets dat de moeite van het lezen waard is. Denk vanuit de lezer: op welke vragen wil die antwoord krijgen? Behandel vragen die beginnen met: Waar? Hoe? Wanneer? Waarom? etc.
## Schrijf in '''korte zinnen'''. Afhankelijk van de doelgroep: vermijd moeilijke woorden zoveel mogelijk, leg ze anders eerst uit als je niet mag veronderstellen dat de doelgroep ze al kent. Maar je mag gerust vaktermen gebruiken in een artikel voor vakgenoten. 
## Schrijf '''{{Wp|Actief/passief (taalkunde)|actief}}''', vermijd het werkwoord &quot;worden&quot;. Duid aan wie iets doet, wees concreet.
## Schrijf '''positief''', d.w.z. vermijd ontkenningen, woorden als &quot;niet&quot; en &quot;geen&quot;. En dubbele ontkenningen zijn al helemaal uit den boze. Voorbeeld van een dubbele ontkenning: ''Het kan toch niet zo zijn dat ik voor dat werk geen beloning krijg''. Je moet diep nadenken om te begrijpen wat de schrijver bedoelt, wat de vaart uit het verhaal haalt. Beschrijf juist wat er wel gebeurt of moet gebeuren, bijvoorbeeld: ''Voor dat werk wil ik een gepaste beloning krijgen''.
## Zorg dat de tekst '''ondubbelzinnig''' is, voor één uitleg vatbaar is, zodat de lezer precies begrijpt wat je bedoelt. 
## Gebruik toepasselijke en concrete '''voorbeelden''' om iets uit te leggen of om beweringen te onderbouwen.
## Gebruik '''illustraties''' die de tekst ondersteunen, vooral die iets uitleggen wat in woorden lastig te vertellen is. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 3: Zorg dat de auteursrechten in orde zijn|Zorg dat de auteursrechten in orde zijn]] in het Wikibook [[Handboek Wikimedia Commons]] voor wat wel en niet mag. Afbeeldingen en andere media uit [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] zijn allemaal toegestaan, mits je je aan de voorwaarden uit het betreffende bestand houdt (o.a. naamsvermelding). Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Deel_I_Basis#Zoeken|Zoeken]] voor het vinden van geschikte afbeeldingen.
## Overdaad schaadt! Wees kritisch: wat moet per se wel in de tekst en wat is overbodig, wat draagt niet bij aan het punt dat je wilt maken? De meeste bijvoeglijke naamwoorden kunnen bijvoorbeeld weggelaten worden.
# Na het schrijven: leg de tekst enige tijd weg. Lees dan de tekst nog minimaal één keer '''kritisch''' helemaal door, van A tot Z, en neem daar de tijd voor. Verplaats je daarbij in de lezer/doelgroep. Let in het bijzonder op:
## Loopt het verhaal lekker? Waar stokt het nog en zijn aanpassingen nodig?
## Is alles direct duidelijk? Worden er geen begrippen genoemd terwijl die pas later in de tekst of helemaal niet worden uitgelegd? 
## Zijn de [[Nederlands/Spelling|spelling]], [[Nederlands/Spelling/Interpunctie|interpunctie]], [[Nederlands/Grammatica|grammatica]] en [[Nederlands/Grammatica/Zinsleer|zinsbouw]] correct? 
## Staan er geen overbodige zaken, woorden en alinea's in de tekst? Worden geen zaken herhaald? Is de taal helder, direct,  compact en to-the-point, en juist niet wollig (veel woorden, weinig wol)? Is het stuk boeiend en goed leesbaar voor anderen? Schrijven is schrappen en weggooien! Houd alleen de essentie over, die rechtstreeks leidt naar de conclusie en/of het punt dat je wil maken. 
## Heb je je punt gemaakt? Wordt voldaan aan het doel dat je hebt gesteld voor het schrijven van de tekst?
## Kloppen ook voorwoord, inleiding, slot, index, e.d.?
## Is de lay-out in orde? 
# Als je vindt dat de tekst klaar is: voer nog eenmaal enkele laatste '''controles''' uit:
## Automatische spellingscontrole op de hele tekst. 
## Vermelding van je naam en de datum waarop de tekst is afgerond, en eventueel de plaats waar de tekst is geschreven. 
# Laat eventueel iemand anders de tekst nog onbevangen en kritisch lezen en becommentariseren. Neem kritiek ter harte en pas de tekst aan als dat je goed lijkt. 
Nu is de tekst klaar voor publicatie of gebruik!
{{Sub}}</text>
      <sha1>rtje7qvdahb64cwygg71g44dvkrv780</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schrijven/Brieven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46747</id>
    <revision>
      <id>429895</id>
      <parentid>429426</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T05:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zakelijke brieven */ Aanvullingen</comment>
      <origin>429895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33978" sha1="eb9zziid3cwq3o5i5u3biwrfatsrdms" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}

Een brief is een geschreven boodschap aan één of meer personen. Brieven bestaan in soorten en maten. Van brieven die geheim moeten blijven en alleen bestemd zijn voor één persoon, bijvoorbeeld een geliefde. Tot open brieven die in een krant kunnen worden gepubliceerd. Ze kunnen kort of lang zijn, humoristisch of bloedserieus, de huidige situatie of een toekomstvisie weergeven, een geschiedenis of een gemoedstoestand beschrijven. En alles daar tussenin. Steeds afhankelijk van doel en doelgroep.

Hier gaan we ervan uit dat de brief wordt geschreven door een particulier, burger, consument. Voor brieven die geschreven worden namens organisaties en producenten (inclusief {{Wp|Freelance|zzp'ers}}) gelden strengere regels en andere normen, voor elke organisatie kunnen die weer anders zijn.

Een 'brief' kan een papieren brief zijn die in de regel door een postdienst wordt bezorgd, maar ook een e-mail. 

== Boodschap ==
In een brief kan de schrijver een mening verkondigen, de stand van zaken of de loop van gebeurtenissen weergeven, een klacht indienen, felicitaties of condoléances overbrengen, een vraag stellen, zijn/haar diensten aanbieden of wat dan ook. Maar:
* Blijf beleefd. Een verschil van mening, een andere kijk op een zaak, andere waarden en normen: dit mogen geen aanleidingen zijn om te gaan schelden of een ander zwart te maken. Bedenk daarom of een brief altijd het juiste medium is. Een meningsverschil kun je gemakkelijker face-to-face uitpraten dan in een briefwisseling, dan kun je direct misverstanden recht zetten en er samen proberen uit te komen. 
* Roddel niet. Je weet nooit hoe een brief of e-mail terecht kan komen bij degene over wie je roddelt. En een geadresseerde kan er ook niet van gediend zijn.
* Wees voorzichtig met humor. Wat jij leuk vindt, kan voor een ander beledigend zijn. Humor is vaak ook cultuurgebonden, dus wees voorzichtig. Voorbeeld: seksueel getinte grappen zijn voor vrouwen meestal niet leuk. 

== Doelgroep ==
Een eerste aspect dat bepalend is voor een brief, is de doelgroep. Het maakt nogal wat uit of je een brief (met bijvoorbeeld je vakantiebelevenissen) aan een goede vriendin schrijft, of een klachtenbrief aan een leverancier over een slecht product. 

Al naar gelang de doelgroep kan een brief zakelijk, familiair of persoonlijk zijn. In een brief aan je vriendin &quot;klets&quot; je er gewoon wat op los, alsof je een gesprek voert. Woordgebruik, zinsbouw, het komt er niet zo nauw op aan. Misschien voeg je een foto of andere illustratie toe. 

Maar in een zakelijke brief luistert het allemaal wel nauw. Dan zijn de juiste toon, precies vertellen wat er aan de hand is en wat je verwacht van het bedrijf, zonder veel uit te wijden, wel belangrijk. 

== Vorm == 
Hoe verstuur je de brief: per post of e-mail, getypt of handgeschreven?

'''Per post of e-mail?'''&lt;br&gt;
Meestal heb je zelf de keuze tussen een brief per post of e-mail verzenden. Overwegingen:
* Afhankelijk van de geadresseerde: 
** Aan een organisatie of persoon van wie je geen e-mail-adres hebt, stuur je uiteraard een brief per post.
** Aan een organisatie of persoon van wie je alleen een e-mail-adres kent, stuur je een e-mail.
** Organisaties geven meestal zelf aan hoe ze een sollicitatiebrief willen ontvangen. Houd je daar aan.
* Stuur condoléancebrieven per post.
* Als je zelf in een uitnodiging meldt dat men de uitnodiging (voor feest, uitvaart, bruiloft) moet meenemen om te kunnen controleren of men wel uitgenodigd is, stuur je de uitnodiging per post.
* Als er vertrouwelijke informatie wordt verstuurd, moet men zeker zijn dat die ook vertrouwelijk blijft. Bij gratis e-maildiensten (zoals Gmail en Hotmail) kan men daar niet van op aan en is het verstandiger de informatie per post te versturen.
Meer over e-mail: zie [[Basisboek internet/Faciliteiten#E-mail]] (algemeen) en [[Basisboek internet/E-mailen]] (voor het opstellen en versturen van e-mail).

'''Typen of schrijven met de hand?'''
* E-mails worden uiteraard getypt. Ook alle zakelijke brieven worden getypt, ook als ze per post worden verstuurd. Brieven aan familie, vrienden en goede bekenden kunnen met de hand worden geschreven. Ook condoleancebrieven worden vaak met de hand geschreven. Als je een moeilijk leesbaar handschrift hebt, typ je brieven altijd.
* Voor handgeschreven brieven kies je je '''briefpapier''' zorgvuldig, passend bij het soort brief. Zakelijke brieven en condoleancebrieven schrijf je op smetteloos wit papier, zonder poespas. Informele brieven kunnen op zelfgekozen briefpapier worden geschreven, dat kan ook lichtgekleurd papier zijn, met versieringen, wat je wilt. Uit den boze zijn kladblokblaadjes en ander groezelig papier. 

'''De envelop'''&lt;br&gt;
[[File:A4 met envelop.png|thumb|A4 met zakelijke envelop]]
Zorg altijd voor een bijpassende '''envelop'''. Voor zakelijke post is dat vaak een langwerperige envelop (±23 x 11 cm), waarin een A4 in drieën gevouwen past (met twee vouwen in de breedte, zonder vouw in de lengte, zie afbeelding). Voor andere brieven kun je de bij het briefpapier behorende envelop gebruiken of een standaard envelop (± 16,5 x 12 cm). Als een brief veel pagina's bevat, is het verstandiger een groter formaat envelop te kiezen.

Op de envelop komen:
* '''Postzegel(s)'''. Die komen rechtsboven op de envelop. Zorg altijd voor voldoende frankering. Je wilt niet dat de geadresseerde porto/boete moet betalen om jouw brief te kunnen ontvangen. Je loopt bovendien het risico dat de brief dan geweigerd wordt, naar jou wordt teruggezonden en je zelf met extra kosten wordt geconfronteerd, zonder dat de brief bij de geadresseerde is aangekomen.
* Het '''NAW-blok''', met naam, adres en woonplaats. Dat mag je typen of met de hand schrijven. Het staat in het midden of rechts en begint ongeveer op of net onder het midden. Houd 2 cm van de onderkant van de envelop vrij voor coderingen door het postbedrijf. Het NAW-blok bestaat uit:
** Naam van de geadresseerde. Bij zakelijke brieven is die gelijk aan wat je in de brief vermeldt (zie Indeling hieronder), inclusief &quot;t.a.v.&quot;. Voor andere post: al naar gelang de geadresseerde(n): De heer ... (P.A. Jansen), Mevrouw ... (G.J. de Wit), De heer en mevrouw ... (Jansen-de Wit) of Familie ... (Jansen). Daar direct onder komen, steeds beginnend op een nieuwe regel:
** Straatnaam, postbus of antwoordnummer, gevolgd door een spatie en het nummr.
** Postcode en plaatsnaam.
** [Als de brief naar het buitenland wordt gestuurd:] Landnaam in het Nederlands of Engels.
** Zie [https://www.postnl.nl/versturen/brief-of-kaart-versturen/hoe-verstuur-ik-een-brief-of-kaart/brief-adresseren/ Postnl adressering] voor voorbeelden van correcte indelingen van de envelop.
* '''Afzender'''. Als je de envelop met de hand schrijft, komt de afzender op de achterkant, bovenaan in het midden. Als je de envelop typt of een adressticker (met je eigen NAW) gebruikt, komt de afzender linksboven, op dezelfde hoogte als de postzegel(s). Vermeld je naam, daaronder je adres, en daaronder je postcode met woonplaats; voor buitenlandse post ook de landnaam in het Engels (zoals ''The Netherlands'', ''Belgium'', ''Suriname'', ''Curaçao'', ''Sint Maarten, Dutch Caribbean''). Het is in Nederland voor binnenlandse post ook toegestaan om als afzender achterop de envelop alleen postcode en huisnummer te vermelden, bijvoorbeeld &quot;1234 AB/56&quot;.
* [Optioneel:] &quot;PERSOONLIJK&quot;, &quot;STRIKT VERTROUWELIJK&quot; of iets soortgelijks als de kans bestaat dat iemand anders de post opent (bijvoorbeeld een secretaresse, postkamer of huisgenoot) en de brief vertrouwelijke informatie bevat. Dit vermeld je linksboven op de envelop en bovendien op een opvallende plaats in de brief.

== Indeling ==
[[Bestand:Voorbeeld indeling brief.pdf|thumb|350px|Voorbeeld indeling brief]]
Een brief heeft een andere indeling dan andere soorten teksten. In principe ben je vrij om je eigen indeling, kantlijnen, lettertype, lettergrootte en regelafstand te kiezen. Voorwaarde is wel dat alle gegevens die nodig zijn, op een logische plaats staan vermeld en dat de lay-out er goed uitziet. 

Een brief bevat in ieder geval de volgende onderdelen:
* Plaatsnaam, datum: beide voluit geschreven. Bijvoorbeeld: ''Nieuwerkerk aan den IJssel, 22 augustus 2026''.
** Plaatsnaam: de plaats waar vandaan je de brief schrijft/verstuurt. In de regel zal dat je woonplaats zijn, maar als je met vakantie bent, ergens anders logeert of in het ziekenhuis bent, is het de plaats waar je verblijft.
** Datum: de datum waarop je de brief schrijft of verstuurt. Volgens de etiquette dateer je zakelijke brieven in de regel niet op zondag, dan kun je beter de datum van de zaterdag ervoor of de maandag erna vermelden, óók als je hem op zondag schrijft. 
* [Alleen in zakelijke brieven:] NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van de geadresseerde. Als een contactpersoon bekend is, komt die direct onder de naam van het bedrijf te staan (met t.a.v. - ter attentie van). Tenzij het om de directeur gaat, dan wordt éérst de naam van de directeur vermeld -zonder t.a.v.- en daaronder pas de organisatie. Gebruik een postbusnummer, tenzij die niet bekend is.
* [Alleen in zakelijke brieven:] ''Onderwerp: ...'' Vermeld zeer beknopt waarover de brief gaat, bijvoorbeeld &quot;Klacht over mobiele telefoon&quot; of &quot;Verzoek om informatie over ...&quot;. Eén brief gaat over één onderwerp. Als er meerdere zaken te bespreken zijn, schrijf je voor elk onderwerp een aparte brief. Reden: het kan zijn dat de verschillende onderwerpen door verschillende functionarissen worden behandeld. Die brieven mogen trouwens wel in één envelop of e-mail worden verstuurd, als ze maar goed te scheiden zijn (bijvoorbeeld met verschillende pdf-bestanden). 
* Aanhef, zoals ''Lieve, Beste, Geachte, Hallo'' gevolgd door de naam van de geadresseerde. 
** De naam van de geadresseerde bij een zakelijke brief is ''heer Pieterse'' of ''mevrouw De Groot'' als je de persoon kent. Anders alleen ''Geachte heer,'' of ''Geachte mevrouw,''. Als je niet weet wie de brief gaat behandelen: ''Geachte mevrouw/heer,''. 
* Een korte inleiding. Probeer die niet met &quot;Ik&quot; te beginnen.
** In een familiaire of vriendschappelijk brief wordt dan vaak geïnformeerd naar de ander: Hoe gaat het met jou/jullie? Ben je alweer hersteld van [ziekte] / ben je al met vakantie geweest / heb je al vakantieplannen gemaakt / zijn de verhuisdozen al uitgepakt? / hoe bevalt je nieuwe baan / [iets anders dat van toepassing is].
** In een formele brief vermeld je de aanleiding voor de brief.
* Middenstuk waarin je je verhaal houdt, uitweiding over het onderwerp.
* Afsluiting/laatste alinea: spreek een wens uit of bevestig een afspraak.
** In een informele brief bijvoorbeeld: ik hoop dat je snel opknapt/beter wordt/dat je snel uit de verhuisrommel komt/ik hoop je snel weer te spreken/zien. 
** In een zakelijk brief bijvoorbeeld: ik hoop dat deze kwestie spoedig naar beider tevredenheid kan worden opgelost.
* Een groet, bijvoorbeeld:
** [Informeel:] Hartelijke groeten van, liefs van, [iets anders wat bij je past]
** [Zakelijk:] Met vriendelijke groet, Hoogachtend (alleen als de aanhef &quot;Geachte ...&quot; is)
* Ondertekening: je handtekening met je naam eronder. Zorg dat er tussen de groet en je naam voldoende ruimte is voor je handtekening, bijvoorbeeld ten minste vier lege regels.
* [Vooral zakelijk:] Je eigen contactgegevens, zoals adres, telefoonnummer, e-mailadres. Vaak worden je eigen gegevens ook wel bovenaan de brief vermeld, bijvoorbeeld direct boven of onder de plaats en datum. 
* Eventueel bijlagen (zoals foto's, ondertekend contract, kopieën van bewijsmateriaal)
In een e-mail laat je in de regel de datum (wordt automatisch toegevoegd), plaatsnaam en NAW-gegevens van geadresseerde (niet relevant) en handtekening (kan hooguit als bestand worden ingevoegd) achterwege. Het onderwerp voeg je wel altijd toe. Als je een echte brief als bijlage meestuurt (bijvoorbeeld als PDF-bestand), vermeld je daarin wel alle onderdelen die hierboven zijn vermeld.

=== Lay-out ===
Zorg dat een brief er visueel aantrekkelijk uitziet. In een korte brief kunnen de regelafstand en lettergrootte groter zijn dan in een lange brief. 
* Zorg voor een kantlijn van ten minste drie centimeter, zodat de ontvanger aantekeningen in de kantlijn kan maken.
* Scheid de verschillende onderdelen met een of meer witregels. Scheid de tekstalinea's met één witregel van elkaar.
* Zorg dat in een korte brief alles goed op één pagina past en dat de ruimte goed wordt gebruikt. Met de pagina-instellingen van je tekstverwerker kun je die gemakkelijk aanpassen en dan steeds uitproberen hoe de lay-out er uitziet.
* Voor een langere brief: probeer de brief uit zo min mogelijk pagina's te laten bestaan, maar dit is geen heilige norm. 
** Pas de instellingen aan nadat je tekst helemaal af is. Maak het lettertype niet te klein, de brief moet ook zonder vergrootglas goed te lezen zijn. 
** Zorg ervoor dat de groet en ondertekening niet op een apart vel komen, verplaats dan de laatste alinea ook naar die pagina. 
** Als er meerdere pagina's zijn: nummer de pagina's vanaf pagina 2, en vermeld op elke pagina in kleine lettertjes onderaan: je naam en de datum van de brief. Als de vellen bij de ontvanger verspreid raken, kunnen ze die via die aanwijzingen weer terugvinden.

Zie [[Nederlands/Briefindeling]] voor een alternatieve indeling.

== Soorten brieven ==
Er bestaan vele soorten brieven. Hieronder worden enkele veelvoorkomende behandeld. NB Deze lijst is niet uitputtend!

=== Informele brief === 
Bijvoorbeeld aan familie en vrienden. Deze brieven kunnen verschillende doelen hebben:
* Om iemand te feliciteren met zijn/haar verjaardag, geboorte kind of kleinkind, voorgenomen huwelijk.
* Om te laten weten hoe het met je gaat, om elkaar op de hoogte te houden van het wel en wee van de schrijver en diens naasten, wat je hebt meegemaakt, iets waar je enthousiast over bent, je eerste rijles, een idee of mening, een uitprobeersel, een vraag. 
* Om een kwestie te bespreken, een probleem of dilemma waar je mee zit.

Dergelijke brieven zijn ook bij uitstek geschikt om te oefenen met schrijven. Welke tante vindt het niet leuk om een brief of kattebelletje van een neefje of nichtje te krijgen, hoe onbeholpen ook? En tante schrijft natuurlijk een enthousiast briefje terug, in eenvoudige taal. 

Soms wordt in plaats van een brief een toepasselijke kaart verstuurd. Ook dan is het aardig om er enkele persoonlijke woorden aan toe te voegen. Kaarten worden alleen aan familie, vrienden en bekenden gestuurd, ze zijn niet geschikt om een zakelijke brief te vervangen.

Deze brieven mogen met de hand worden geschreven als je een leesbaar handschrift hebt. Anders kun je ze beter typen.

=== Uitnodiging===
Wie een feestje geeft of een ander evenement organiseert, stuurt in de regel uitnodigingen aan potentiële gasten. De vorm en lay-out van een uitnodiging zijn volledig vrij. Wel zijn er enkele vaste onderdelen:
* De aanleiding en wie het feestvarken is/zijn, bijvoorbeeld een jubileum, verjaardag, bruiloft, examen gehaald, afstuderen. Of droeviger: het overlijden van een geliefde.
* Nadere bijzonderheden, zoals wat een gast kan verwachten (ochtend/middag/avond, met/zonder excursie/lunch/borrel/diner/eten/dansen/overnachting, etc.).
* Datum, tijdstip aanvang (en eventueel eindtijd), locatie, parkeermogelijkheden, openbaar vervoer.
* (Optioneel:) Kledingvoorschriften.
* Contactpersoon met contactgegevens.
* (Optioneel:) Of de genodigden moeten laten weten of zij wel of niet komen ({{Wp|RSVP (verzoek)|RSVP}}). Vermeld dan ook het telefoonnummer en/of e-mail-adres waarop zij dat kunnen doen.
* (Optioneel:) Of de gasten de originele uitnodiging moeten laten zien om binnen te komen.
* (Optioneel, bij een gezamenlijke maaltijd:) Vraag of er dieet-wensen zijn.
* (Optioneel:) Verlanglijstje of suggesties voor cadeau. Bij een uitvaart: wel of geen bloemen.

=== Condoleancebrief ===
{{Wp|Condoleance|Condoleances}} worden geschreven na het overlijden van een dierbare of bekende. De brief wordt gericht aan de directe nabestaanden, of aan een van hen als je alleen die kent. Een condoleancekaart wordt alleen gestuurd als men de overledene en diens nabestaanden niet goed kende en men toch wil laten weten dat men meeleeft. In alle andere gevallen is een brief gepaster. De indeling kan hetzelfde zijn als die van een informele brief. Alleen de groet op het eind wordt weggelaten, na de laatste alinea volgt direct de ondertekening en uw adres (veel nabestaanden sturen na enkele weken een bedankbrief voor het getoonde medeleven en dan is het handig als ze niet op zoek moeten naar je adres). Een condoleancebrief wordt met de hand geschreven, tenzij je een moeilijk leesbaar handschrift hebt. Gebruik blanco of sober papier. 

In de eerste alinea betuig je je deelneming over het verlies.

In volgende alinea's kun je vermelden wat de overledene voor jou betekende en/of hoe je je hem/haar herinnert. Ook kun je positieve herinneringen ophalen, zoals gezamenlijke belevenissen, wat je van hem/haar hebt geleerd en/of hoe de overledene je kon opbeuren of troosten.

=== Rondzendbrief ===
Een rondzendbrief bevat in de regel meerdere brieven die worden verstuurd naar leden van bijvoorbeeld een familie of (kerk-)genootschap om elkaar op de hoogte te brengen van de laatste nieuwtjes. Een ontvangen brief wordt telkens aangevuld met eigen nieuws en dan weer doorgestuurd naar de volgende (een soort zwaan-kleef-aan). Als de rondzendbrief weer bij je terug is, haal je je eigen oude brief eruit en stop je er een verse bij. 

Rondzendbrieven hebben dezelfde opbouw en layout als andere informele brieven. 

Je kunt ze ook als [[Basisboek internet/E-mailen|e-mail]] starten (het proces kan dan sneller verlopen), bijvoorbeeld in december, dan kun je gelijk goede wensen voor kerst en nieuwjaar overbrengen, vooral aan familieleden en kennissen die je weinig ziet of spreekt.

=== Nieuwsbrief ===
Een nieuwsbrief houdt het midden tussen een brief en een bericht met een klein aantal [[Schrijven/Artikelen#Nieuwsbericht|nieuwsberichten]]. Een nieuwbrief biedt een overzicht van de laatste nieuwtjes in de wijk, van een vereniging, over een bepaald onderwerp (bijvoorbeeld ontwikkelingen in een vakgebied of hobby) of waar men maar geïnteresseerd in is. Een sportvereniging kan bijvoorbeeld de uitslagen van de wedstrijden opnemen, een overzicht met speeldagen, een rooster voor vrijwilligers (kantine, vervoer), e.d. 

Aangezien een nieuwsbrief meestal per e-mail wordt gestuurd, kan de indeling dezelfde zijn als bij andere [[Basisboek internet/E-mailen|e-mails]], inclusief aanhef en ondertekening. 

Houd de nieuwsberichten zo kort mogelijk, verwijs eventueel naar een langer nieuwsbericht over hetzelfde onderwerp op de website, als dat van toepassing is. Maak een inhoudsopgave als er veel nieuwsberichten zijn. Zorg voor een heldere layout, begin elk nieuwsbericht op een nieuwe alinea met een eigen kop (in vet en/of kleur, gebruik dan steeds dezelfde kleur). Vermeld bij elk nieuwsbericht de w's: wie, wat waar, wanneer en eventueel waarom en hoe. Vermeld ook steeds contactgegevens als dat van toepassing is. Neem ook de bron van het nieuws op; dat kan bijvoorbeeld een verenigingslid zijn, de voorzitter, of een externe bron. Let daarbij op auteursrechten (een korte samenvatting en een link naar een externe website is toegestaan, een heel nieuwsbericht of grotere gedeeltes eruit kopiëren mag niet, tenzij uitdrukkelijk toestemming is verleend voor overname, zoals bij een [[Schrijven/Persbericht|persbericht]]). 

Een nieuwsbrief mag iets persoonlijker zijn dan een krantenartikel, mede afhankelijk van het onderwerp van de nieuwsbrief.

=== Zakelijke brieven ===
Zakelijke brieven zijn brieven die je naar leveranciers, afnemers, bedrijven, instanties en andere organisaties stuurt. Ze gaan over zakelijke kwesties, zoals een (potentiële) aankoop, levering, klacht, annulering, bevestiging van afspraken of sollicitatie. 

Voor zakelijke brieven kun je {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} inzetten, maar controleer dan wel goed de uitkomst, verbeter die en geef er een persoonlijke draai aan. 

Ook zakelijke brieven kunnen met verschillende doelen worden geschreven. Hieronder staan er enkele.

==== Verzoek om informatie ====
Dit zijn de eenvoudigste soort zakelijke brieven. Ze kunnen kort zijn. Stel in de eerste alinea gelijk je vraag, wees daarbij duidelijk en zo precies mogelijk. Niet in algemene bewoordingen. Wat is het onderwerp en wat wil je van het onderwerp weten? Gaat het bijvoorbeeld om feiten, opinies, ontwikkelingen of het laatste nieuws? 

Als het gaat om iets dat je hebt gelezen of gehoord in de media: vermeld dan ook de bron (met in ieder geval titel van de bron èn van het artikel, auteur, datum, pagina). 

Licht je vraag in de volgende alinea kort toe: waarom heb je die informatie nodig en wat ga je ermee doen? Dit kan ervoor zorgen dat de ontvanger beter begrijpt wat je precies wilt weten. Als de ontvanger van de brief jou niet kent: vertel iets over jezelf in de context van de vraag (ben je vrijwilliger bij X en stel je de vraag in die hoedanigheid, of heeft het te maken met een hobby, je werk, etc.?) Vermeld eventueel ook waar je zelf al hebt gezocht en wat je al hebt gevonden. Geef dus precies zoveel informatie dat iemand die jou niet kent, een antwoord kan geven waar jij iets aan hebt. Vermeld ook je telefoonnummer en/of e-mail-adres voor het geval de behandelaar nog vragen heeft.

==== Informatieve brief ====
Bijvoorbeeld voor het doorgeven van (gewijzigde) gegevens. 

==== Klachtenbrief ====
Er zijn verschillende manieren om klachten onder de aandacht van de verkoper te brengen: met het product teruggaan naar de winkel, telefonisch contact opnemen, of per brief of e-mail. Hier komt alleen de brief (of e-mail) aan bod.

Een klachtenbrief wordt geschreven aan de verkoper (dus niet aan de fabrikant) en bevat een klacht over een aankoop. De indeling kan als volgt zijn:

Na de aanhef: 
# Inleiding met een korte omschrijving van de klacht. Dit mag kort zijn. Bijvoorbeeld: ''Een maand geleden heb ik bij u product X gekocht, en nu al laat onderdeel Y los.'' Eventueel kunt u toevoegen waarom u juist bij deze verkoper dit product had gekocht (goede reputatie, jarenlang goede ervaringen/aanbevelingen door buren/vrienden/familie en u had daardoor de verwachting dat ...).
# Een toelichting op de klacht: wat is er precies aan de hand, op welke datum is het product gekocht, vermeld ook de vestiging als het om een bedrijf gaat met meerdere filialen, hoe bent u er vervolgens mee omgegaan, wanneer trad de klacht voor het eerst op, waar bestaat de klacht precies uit. Leg het euvel goed uit, zodat een leek het kan begrijpen. Vermeld ook of de klacht volgens u binnen de garantievoorwaarden valt, lees dat na. In Nederland en de rest van de Europese Unie geldt niet per se de (korte) garantietermijn van de fabrikant, maar zoals die door de EU is geformuleerd: de garantietermijn is gelijk aan de verwachte levensduur van een product, minimaal twee jaar, en mede afhankelijk van het soort product en de prijs (voor een duur product mag je een langere garantietermijn verwachten dan voor een goedkoop product).
# Wat u van de verkoper verlangt. Zie [https://www.eccnederland.nl/nl/check-uw-recht/kopen-de-eu/wat-zijn-mijn-garantierechten Garantierechten van ECC Nederland] voor de mogelijkheden.
# Slot met daarin uw vertrouwen in de goede afloop van de zaak en de termijn waarbinnen u een reactie verwacht. Twee weken is daarvoor meestal een redelijke termijn. 
Blijf beleefd.

Zorg dat u alle gegevens meestuurt, zodat de ontvanger niet met vragen blijft zitten en er geen misverstanden kunnen ontstaan. Naam, klantnummer, om welk product het precies gaat (volledige productnaam, inclusief productnummers of andere codes die van toepassing zijn). Stuur een kopie van het aankoopbewijs mee (kassabon, rekening, factuur) en eventueel ook een foto waarop het euvel duidelijk te zien is. 

Leg de brief weg en lees hem later (na enkele uren of een dag) nogmaals kritisch door. Probeer de brief dan door de ogen van de ontvanger te lezen. Zou u genegen zijn om het voorstel uit te voeren, of zijn er nog correcties nodig?

Als er een onbevredigend reactie komt: neem opnieuw contact op, vermeld dat u het bedrijf hoger inschatte en dat het zo niet voldoet aan de goede naam die het bedrijf heeft, en u daarom vermoed dat de reactie een misverstand moet zijn. Verzoek om de klacht opnieuw te beoordelen en met een voorstel te komen dat recht doet aan de klacht.

Neem ook contact op als er na de antwoordtermijn geen reactie is gekomen.

==== Sollicitatiebrief ====
Een sollicitatiebrief schrijf je als je op zoek bent naar een baan. Het is een van de vele schakels in het sollicitatieproces, dat begint bij duidelijk krijgen wat je zelf wilt en in huis hebt en eindigt bij de ondertekening van een arbeidscontract. We gaan er hier van uit dat de schakels die voorafgaan aan het schrijven van een sollicitatiebrief zijn afgerond. 

Er zijn twee soorten sollicitatiebrieven:
* Gerichte sollicitatiebrief, naar aanleiding van een concrete {{Wp|vacature}}. Zo'n vacature kun je gevonden hebben als advertentie in een krant, tijdschrift, vacaturebank of een andere website, of gehoord hebben of toegestuurd gekregen hebben via je [[Netwerken|netwerk]]. 
* Open sollicitatiebrief, die je schrijft zonder concrete vacature. Je schrijft zo'n brief omdat je graag bij een bepaald bedrijf of organisatie wilt werken. 

'''Gerichte sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier van uit dat je een geschikte vacature hebt gevonden, de vacature-analyse hebt afgerond en naar aanleiding daarvan een passend {{Wp|Curriculum vitae|CV}} hebt opgesteld. En dat je uit de vacaturetekst kunt concluderen dat een sollicitatiebrief gewenst is (vaak is er bij online-vacatures een knop om online te solliciteren via een formulier en hoef je geen echte brief te schrijven). 

Gerichte sollicitatiebrieven typ je, tenzij er uitdrukkelijk gevraagd wordt om een handgeschreven brief.&lt;br&gt;
Meestal staat er in de vacaturetekst hoe je kunt solliciteren, online, via e-mail of per post, of staat er daarvoor een button, e-mail-adres of postadres vermeld. Houd je daar aan. Er komen vaak tientallen of zelfs honderden reacties op één vacature; het is voor een bedrijf ondoenlijk om al die reacties te vergelijken als ze allemaal in andere vormen binnenkomen.

De indeling van een sollicitatiebrief is gelijk aan die hierboven is aangegeven. Bijzonderheden:
* Onderwerp: Vacature [functie] ([bron])
** Functie: zoals vermeld in de vacature
** Bron: medium waarin je de vacature hebt gevonden, zoals een webpagina van het bedrijf of in een vacaturebank.
* Inleiding: vermeld dat je op de vacature solliciteert (of dat je ervoor in aanmerking wilt komen). Straal enthousiasme uit.
* Tweede alinea: redenen waarom je gekwalificeerd bent voor de functie. Noem er maximaal drie, alleen de belangrijkste, en licht die toe met voorbeelden. Sluit aan bij eisen die in de vacaturetekst worden vermeld.
* Derde alinea: redenen waarom deze baan precies is wat je zoekt. Vermeld ook hier de maximaal drie belangrijkste redenen. 
* Slot: dat je graag een en ander in een gesprek zou willen toelichten. 
* Bijlage: currirulum vitae.
Zorg dat de brief zelf maximaal één {{Wp|A4 (papierformaat)|A4'tje}} beslaat (tenzij in de vacaturetekst iets anders staat). Selecteurs hebben al genoeg te lezen, wees kort en krachtig, laat de tekst vlot leesbaar zijn. 

Zorg voor een goede toon en stijl, niet stijf, maar ook niet popie-jopie. De brief mag wel gericht zijn op het jezelf verkopen, maar laat het geen verkooppraatje worden, sluit aan bij de wensen en toon van de vacaturetekst. Schrijf korte zinnen en eenvoudige zinsconstructies. Zorg voor goede overgangen tussen zinnen en tussen alinea's. Geef geen overbodige informatie en ook geen informatie die al in je CV staat, blijf to-the-point. Een enkel punt uit je CV kun je wel benadrukken door hem in je tweede alinea te noemen. 

Schaaf de brief bij totdat je helemaal tevreden bent. Haal hem dan nog een keer door de spellingscontrole en laat hem lezen (en corrigeren) door een coach of andere bekende. Lees de brief enkele uren of een dag later zelf nog eens door en zet de puntjes op de i.

Als je een AI-tool hebt gevraagd om bijvoorbeeld een beginzin of de hele brief voor je op te stellen, beschouw de uitkomst dan als een eerste kladversie. Schaaf er net zolang aan totdat het echt jouw brief is en je jezelf erin herkent. 

Overdrijf niet en verzin geen kwalificaties die je niet bezit. Dat komt ooit een keer uit en ontslag op staande voet en zonder getuigschrift of aanbeveling zal dan nog als milde straf gelden (het kan ook dat je aangeklaagd wordt voor fraude en je een strafblad krijgt). 

(Geldt voor Nederland:) In een sollicitatiebrief hoef je alleen positieve eigenschappen te noemen. Tijdens een sollicitatiegesprek kan wel naar je negatieve kanten gevraagd worden, maar je hoeft ze niet uit jezelf te benoemen. Ook zwangerschap en andere ziekten of zwaktes hoef je in een sollicitatiebrief niet te vermelden (en ook tijdens de rest van de sollicitatieprocedure mag niet naar je gezondheid gevraagd worden).

'''Open sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier vanuit dat je het voorwerk hebt verricht, je netwerk hebt aangeboord met de vraag wat leuke organisaties zijn om voor te werken en waarom, dat je hebt onderzocht wat er online over de organisatie is te vinden, het {{Wp|Organisatieschema|organogram}} hebt bestudeerd om de juiste afdeling te vinden waar je zou willen werken en het laatste jaarverslag hebt gelezen. Ook heb je een op maat geschreven CV gemaakt.

Bijzonderheden indeling brief:
* Onderwerp: Open sollicitatie [functie]
* Inleiding: In het kort iets over je achtergrond (zoals: studeer binnenkort af als [opleiding/beroep]; ben door een reorganisatie werkloos en ben op zoek naar een baan als [specifieke functie] OF ben sinds X jaar [functie] en ben toe aan een volgende stap in mijn carrière, ik ambieer een functie als [specifieke functie]). 
** Vermeld duidelijk de gewenste (soort) functie en het niveau (MBO, HBO, universitair).
* Tweede alinea: je motivatie: waarom lijkt het werken bij de organisatie je aantrekkelijk? Laat merken dat je al het een-en-ander weet over de organisatie, zoals de bedrijfscultuur en goede reputatie. Laat ook doorschemeren dat je ambitieus bent, dat je nog veel wilt leren/je ontwikkelen en dat je hebt gehoord/gelezen dat de organisatie daarvoor kansen biedt.
* Derde alinea: redenen waarom je geschikt ben voor zo'n functie. Noem er maximaal drie, alleen de belangrijkste, en licht die toe met voorbeelden. Sluit aan bij eisen die je ter ore zijn gekomen. Dat hoeven niet alleen harde eisen te zijn qua kennis en ervaring, maar ook waarom je in de bedrijfscultuur past.
* Slot: een passende slotzin waarin je de hoop uitspreekt dat je in aanmerking komt om aan een toekomstige sollicitatieprocedure deel te nemen als er een passende vacature is ontstaan.
* Bijlage: currirulum vitae.

Houd er rekening mee dat er niet direct een geschikte vacature voor jou beschikbaar is. Op zijn best zal je brief met CV terecht komen in een dossier met potentiële kandidaten. Als er na verloop van tijd wel een vacature is, zal men eerst naar interne kandidaten zoeken en vervolgens dit dossier erbij pakken, zonder dat er een openbare sollicitatieprocedure wordt gestart. Het kan zijn dat je dan wordt uitgenodigd om een gerichte sollicitatiebrief te schrijven voor deze vacature, of dat je direct wordt uitgenodigd voor een gesprek.

Bewaar zorgvuldig een kopie van de brieven die je gestuurd hebt. Dat voorkomt dat je tweemaal precies dezelfde brief stuurt (bijvoorbeeld als je later wordt uitgenodigd om deel te nemen aan een nieuwe sollicitatieprocedure). En als je wordt uitgenodigd voor een gesprek weet je wat je gesprekspartner al weet.

==== Annuleringsbrief ====
Een annuleringsbrief dient om een abonnement of lidmaatschap op te zeggen, of een {{Wp|colportage}}-koop (koop of afstand) ongedaan te maken.

Vermeld voor het opzeggen van een abonnement of lidmaatschap:
* De specifieke naam van het abonnement waar het om gaat: tijdschrift, krant, leesmap, boekenserie, toegang tot website, streamingsdienst, gehuurd apparaat of voertuig, of wat dan ook.
* Je abonnementnummer of -code. 
* Dat je het abonnement wilt beëindigen. Als een abonnement uit meerdere delen bestaat: of je het hele abonnement wilt opzeggen of alleen één of meer delen en welke dan. (Optioneel:) De reden van annulering. 
* De gewenste datum van annulering (bijvoorbeeld ''31 december 20xx'' of ''per eerstvolgende mogelijkheid'').
* Je eigen gegevens: naam, adres, eventueel telefoonnummer en/of e-mail-adres.
* Ten slotte: dat je een bevestiging van de annulering wil met de einddatum.

Let op: Er zijn charlatans online actief die proberen om je te laten opzeggen via hun website, zogenaamde opzegdiensten. Zij rekenen geld voor het opzeggen. Zorg dat u een abonnement of lidmaatschap altijd rechtstreeks bij de echte leverancier of dienstverlener opzegt. 

Voor het ontbinden van een aankoop op afstand: zie [https://consument.acm.nl/voorbeeldbrieven/aankoop-dienst-annuleren/voorbeeldbrief-binnen-bedenktijd-overeenkomst-ontbinden Voorbeeldbrief van ACM ConsuWijzer]. 

==== Ingezonden brief ====
Een brief voor de brievenrubriek van een krant of tijdschrift. Zo’n brief voldoet in ieder geval aan deze voorwaarden:
* Moet een reactie van een lezer zijn op artikelen die in die krant of dat tijdschrift zijn verschenen. Het kan een correctie, aanvulling of mening zijn.
* Moet een breed publiek aanspreken, namelijk de lezers van die krant of dat tijdschrift, het moet voor hen lezenswaardig zijn.
* Beknopt. Hoe korter, hoe beter.
* Origineel. Een originele invalshoek hebben. Een eigen kijk op de zaak die nog niet aan bod is geweest en wel ter zake doende is.

== Bronnen, noten en/of referenties ==
{{Appendix}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>eb9zziid3cwq3o5i5u3biwrfatsrdms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429896</id>
      <parentid>429895</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T05:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>/* Zakelijke brieven */ Bevestiging van afspraken</comment>
      <origin>429896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34986" sha1="br5ca03d74gei0u0jjdp8i5sidjxrwr" xml:space="preserve">{{Index Schrijven}}

Een brief is een geschreven boodschap aan één of meer personen. Brieven bestaan in soorten en maten. Van brieven die geheim moeten blijven en alleen bestemd zijn voor één persoon, bijvoorbeeld een geliefde. Tot open brieven die in een krant kunnen worden gepubliceerd. Ze kunnen kort of lang zijn, humoristisch of bloedserieus, de huidige situatie of een toekomstvisie weergeven, een geschiedenis of een gemoedstoestand beschrijven. En alles daar tussenin. Steeds afhankelijk van doel en doelgroep.

Hier gaan we ervan uit dat de brief wordt geschreven door een particulier, burger, consument. Voor brieven die geschreven worden namens organisaties en producenten (inclusief {{Wp|Freelance|zzp'ers}}) gelden strengere regels en andere normen, voor elke organisatie kunnen die weer anders zijn.

Een 'brief' kan een papieren brief zijn die in de regel door een postdienst wordt bezorgd, maar ook een e-mail. 

== Boodschap ==
In een brief kan de schrijver een mening verkondigen, de stand van zaken of de loop van gebeurtenissen weergeven, een klacht indienen, felicitaties of condoléances overbrengen, een vraag stellen, zijn/haar diensten aanbieden of wat dan ook. Maar:
* Blijf beleefd. Een verschil van mening, een andere kijk op een zaak, andere waarden en normen: dit mogen geen aanleidingen zijn om te gaan schelden of een ander zwart te maken. Bedenk daarom of een brief altijd het juiste medium is. Een meningsverschil kun je gemakkelijker face-to-face uitpraten dan in een briefwisseling, dan kun je direct misverstanden recht zetten en er samen proberen uit te komen. 
* Roddel niet. Je weet nooit hoe een brief of e-mail terecht kan komen bij degene over wie je roddelt. En een geadresseerde kan er ook niet van gediend zijn.
* Wees voorzichtig met humor. Wat jij leuk vindt, kan voor een ander beledigend zijn. Humor is vaak ook cultuurgebonden, dus wees voorzichtig. Voorbeeld: seksueel getinte grappen zijn voor vrouwen meestal niet leuk. 

== Doelgroep ==
Een eerste aspect dat bepalend is voor een brief, is de doelgroep. Het maakt nogal wat uit of je een brief (met bijvoorbeeld je vakantiebelevenissen) aan een goede vriendin schrijft, of een klachtenbrief aan een leverancier over een slecht product. 

Al naar gelang de doelgroep kan een brief zakelijk, familiair of persoonlijk zijn. In een brief aan je vriendin &quot;klets&quot; je er gewoon wat op los, alsof je een gesprek voert. Woordgebruik, zinsbouw, het komt er niet zo nauw op aan. Misschien voeg je een foto of andere illustratie toe. 

Maar in een zakelijke brief luistert het allemaal wel nauw. Dan zijn de juiste toon, precies vertellen wat er aan de hand is en wat je verwacht van het bedrijf, zonder veel uit te wijden, wel belangrijk. 

== Vorm == 
Hoe verstuur je de brief: per post of e-mail, getypt of handgeschreven?

'''Per post of e-mail?'''&lt;br&gt;
Meestal heb je zelf de keuze tussen een brief per post of e-mail verzenden. Overwegingen:
* Afhankelijk van de geadresseerde: 
** Aan een organisatie of persoon van wie je geen e-mail-adres hebt, stuur je uiteraard een brief per post.
** Aan een organisatie of persoon van wie je alleen een e-mail-adres kent, stuur je een e-mail.
** Organisaties geven meestal zelf aan hoe ze een sollicitatiebrief willen ontvangen. Houd je daar aan.
* Stuur condoléancebrieven per post.
* Als je zelf in een uitnodiging meldt dat men de uitnodiging (voor feest, uitvaart, bruiloft) moet meenemen om te kunnen controleren of men wel uitgenodigd is, stuur je de uitnodiging per post.
* Als er vertrouwelijke informatie wordt verstuurd, moet men zeker zijn dat die ook vertrouwelijk blijft. Bij gratis e-maildiensten (zoals Gmail en Hotmail) kan men daar niet van op aan en is het verstandiger de informatie per post te versturen.
Meer over e-mail: zie [[Basisboek internet/Faciliteiten#E-mail]] (algemeen) en [[Basisboek internet/E-mailen]] (voor het opstellen en versturen van e-mail).

'''Typen of schrijven met de hand?'''
* E-mails worden uiteraard getypt. Ook alle zakelijke brieven worden getypt, ook als ze per post worden verstuurd. Brieven aan familie, vrienden en goede bekenden kunnen met de hand worden geschreven. Ook condoleancebrieven worden vaak met de hand geschreven. Als je een moeilijk leesbaar handschrift hebt, typ je brieven altijd.
* Voor handgeschreven brieven kies je je '''briefpapier''' zorgvuldig, passend bij het soort brief. Zakelijke brieven en condoleancebrieven schrijf je op smetteloos wit papier, zonder poespas. Informele brieven kunnen op zelfgekozen briefpapier worden geschreven, dat kan ook lichtgekleurd papier zijn, met versieringen, wat je wilt. Uit den boze zijn kladblokblaadjes en ander groezelig papier. 

'''De envelop'''&lt;br&gt;
[[File:A4 met envelop.png|thumb|A4 met zakelijke envelop]]
Zorg altijd voor een bijpassende '''envelop'''. Voor zakelijke post is dat vaak een langwerperige envelop (±23 x 11 cm), waarin een A4 in drieën gevouwen past (met twee vouwen in de breedte, zonder vouw in de lengte, zie afbeelding). Voor andere brieven kun je de bij het briefpapier behorende envelop gebruiken of een standaard envelop (± 16,5 x 12 cm). Als een brief veel pagina's bevat, is het verstandiger een groter formaat envelop te kiezen.

Op de envelop komen:
* '''Postzegel(s)'''. Die komen rechtsboven op de envelop. Zorg altijd voor voldoende frankering. Je wilt niet dat de geadresseerde porto/boete moet betalen om jouw brief te kunnen ontvangen. Je loopt bovendien het risico dat de brief dan geweigerd wordt, naar jou wordt teruggezonden en je zelf met extra kosten wordt geconfronteerd, zonder dat de brief bij de geadresseerde is aangekomen.
* Het '''NAW-blok''', met naam, adres en woonplaats. Dat mag je typen of met de hand schrijven. Het staat in het midden of rechts en begint ongeveer op of net onder het midden. Houd 2 cm van de onderkant van de envelop vrij voor coderingen door het postbedrijf. Het NAW-blok bestaat uit:
** Naam van de geadresseerde. Bij zakelijke brieven is die gelijk aan wat je in de brief vermeldt (zie Indeling hieronder), inclusief &quot;t.a.v.&quot;. Voor andere post: al naar gelang de geadresseerde(n): De heer ... (P.A. Jansen), Mevrouw ... (G.J. de Wit), De heer en mevrouw ... (Jansen-de Wit) of Familie ... (Jansen). Daar direct onder komen, steeds beginnend op een nieuwe regel:
** Straatnaam, postbus of antwoordnummer, gevolgd door een spatie en het nummr.
** Postcode en plaatsnaam.
** [Als de brief naar het buitenland wordt gestuurd:] Landnaam in het Nederlands of Engels.
** Zie [https://www.postnl.nl/versturen/brief-of-kaart-versturen/hoe-verstuur-ik-een-brief-of-kaart/brief-adresseren/ Postnl adressering] voor voorbeelden van correcte indelingen van de envelop.
* '''Afzender'''. Als je de envelop met de hand schrijft, komt de afzender op de achterkant, bovenaan in het midden. Als je de envelop typt of een adressticker (met je eigen NAW) gebruikt, komt de afzender linksboven, op dezelfde hoogte als de postzegel(s). Vermeld je naam, daaronder je adres, en daaronder je postcode met woonplaats; voor buitenlandse post ook de landnaam in het Engels (zoals ''The Netherlands'', ''Belgium'', ''Suriname'', ''Curaçao'', ''Sint Maarten, Dutch Caribbean''). Het is in Nederland voor binnenlandse post ook toegestaan om als afzender achterop de envelop alleen postcode en huisnummer te vermelden, bijvoorbeeld &quot;1234 AB/56&quot;.
* [Optioneel:] &quot;PERSOONLIJK&quot;, &quot;STRIKT VERTROUWELIJK&quot; of iets soortgelijks als de kans bestaat dat iemand anders de post opent (bijvoorbeeld een secretaresse, postkamer of huisgenoot) en de brief vertrouwelijke informatie bevat. Dit vermeld je linksboven op de envelop en bovendien op een opvallende plaats in de brief.

== Indeling ==
[[Bestand:Voorbeeld indeling brief.pdf|thumb|350px|Voorbeeld indeling brief]]
Een brief heeft een andere indeling dan andere soorten teksten. In principe ben je vrij om je eigen indeling, kantlijnen, lettertype, lettergrootte en regelafstand te kiezen. Voorwaarde is wel dat alle gegevens die nodig zijn, op een logische plaats staan vermeld en dat de lay-out er goed uitziet. 

Een brief bevat in ieder geval de volgende onderdelen:
* Plaatsnaam, datum: beide voluit geschreven. Bijvoorbeeld: ''Nieuwerkerk aan den IJssel, 22 augustus 2026''.
** Plaatsnaam: de plaats waar vandaan je de brief schrijft/verstuurt. In de regel zal dat je woonplaats zijn, maar als je met vakantie bent, ergens anders logeert of in het ziekenhuis bent, is het de plaats waar je verblijft.
** Datum: de datum waarop je de brief schrijft of verstuurt. Volgens de etiquette dateer je zakelijke brieven in de regel niet op zondag, dan kun je beter de datum van de zaterdag ervoor of de maandag erna vermelden, óók als je hem op zondag schrijft. 
* [Alleen in zakelijke brieven:] NAW-gegevens (naam, adres, woonplaats) van de geadresseerde. Als een contactpersoon bekend is, komt die direct onder de naam van het bedrijf te staan (met t.a.v. - ter attentie van). Tenzij het om de directeur gaat, dan wordt éérst de naam van de directeur vermeld -zonder t.a.v.- en daaronder pas de organisatie. Gebruik een postbusnummer, tenzij die niet bekend is.
* [Alleen in zakelijke brieven:] ''Onderwerp: ...'' Vermeld zeer beknopt waarover de brief gaat, bijvoorbeeld &quot;Klacht over mobiele telefoon&quot; of &quot;Verzoek om informatie over ...&quot;. Eén brief gaat over één onderwerp. Als er meerdere zaken te bespreken zijn, schrijf je voor elk onderwerp een aparte brief. Reden: het kan zijn dat de verschillende onderwerpen door verschillende functionarissen worden behandeld. Die brieven mogen trouwens wel in één envelop of e-mail worden verstuurd, als ze maar goed te scheiden zijn (bijvoorbeeld met verschillende pdf-bestanden). 
* Aanhef, zoals ''Lieve, Beste, Geachte, Hallo'' gevolgd door de naam van de geadresseerde. 
** De naam van de geadresseerde bij een zakelijke brief is ''heer Pieterse'' of ''mevrouw De Groot'' als je de persoon kent. Anders alleen ''Geachte heer,'' of ''Geachte mevrouw,''. Als je niet weet wie de brief gaat behandelen: ''Geachte mevrouw/heer,''. 
* Een korte inleiding. Probeer die niet met &quot;Ik&quot; te beginnen.
** In een familiaire of vriendschappelijk brief wordt dan vaak geïnformeerd naar de ander: Hoe gaat het met jou/jullie? Ben je alweer hersteld van [ziekte] / ben je al met vakantie geweest / heb je al vakantieplannen gemaakt / zijn de verhuisdozen al uitgepakt? / hoe bevalt je nieuwe baan / [iets anders dat van toepassing is].
** In een formele brief vermeld je de aanleiding voor de brief.
* Middenstuk waarin je je verhaal houdt, uitweiding over het onderwerp.
* Afsluiting/laatste alinea: spreek een wens uit of bevestig een afspraak.
** In een informele brief bijvoorbeeld: ik hoop dat je snel opknapt/beter wordt/dat je snel uit de verhuisrommel komt/ik hoop je snel weer te spreken/zien. 
** In een zakelijk brief bijvoorbeeld: ik hoop dat deze kwestie spoedig naar beider tevredenheid kan worden opgelost.
* Een groet, bijvoorbeeld:
** [Informeel:] Hartelijke groeten van, liefs van, [iets anders wat bij je past]
** [Zakelijk:] Met vriendelijke groet, Hoogachtend (alleen als de aanhef &quot;Geachte ...&quot; is)
* Ondertekening: je handtekening met je naam eronder. Zorg dat er tussen de groet en je naam voldoende ruimte is voor je handtekening, bijvoorbeeld ten minste vier lege regels.
* [Vooral zakelijk:] Je eigen contactgegevens, zoals adres, telefoonnummer, e-mailadres. Vaak worden je eigen gegevens ook wel bovenaan de brief vermeld, bijvoorbeeld direct boven of onder de plaats en datum. 
* Eventueel bijlagen (zoals foto's, ondertekend contract, kopieën van bewijsmateriaal)
In een e-mail laat je in de regel de datum (wordt automatisch toegevoegd), plaatsnaam en NAW-gegevens van geadresseerde (niet relevant) en handtekening (kan hooguit als bestand worden ingevoegd) achterwege. Het onderwerp voeg je wel altijd toe. Als je een echte brief als bijlage meestuurt (bijvoorbeeld als PDF-bestand), vermeld je daarin wel alle onderdelen die hierboven zijn vermeld.

=== Lay-out ===
Zorg dat een brief er visueel aantrekkelijk uitziet. In een korte brief kunnen de regelafstand en lettergrootte groter zijn dan in een lange brief. 
* Zorg voor een kantlijn van ten minste drie centimeter, zodat de ontvanger aantekeningen in de kantlijn kan maken.
* Scheid de verschillende onderdelen met een of meer witregels. Scheid de tekstalinea's met één witregel van elkaar.
* Zorg dat in een korte brief alles goed op één pagina past en dat de ruimte goed wordt gebruikt. Met de pagina-instellingen van je tekstverwerker kun je die gemakkelijk aanpassen en dan steeds uitproberen hoe de lay-out er uitziet.
* Voor een langere brief: probeer de brief uit zo min mogelijk pagina's te laten bestaan, maar dit is geen heilige norm. 
** Pas de instellingen aan nadat je tekst helemaal af is. Maak het lettertype niet te klein, de brief moet ook zonder vergrootglas goed te lezen zijn. 
** Zorg ervoor dat de groet en ondertekening niet op een apart vel komen, verplaats dan de laatste alinea ook naar die pagina. 
** Als er meerdere pagina's zijn: nummer de pagina's vanaf pagina 2, en vermeld op elke pagina in kleine lettertjes onderaan: je naam en de datum van de brief. Als de vellen bij de ontvanger verspreid raken, kunnen ze die via die aanwijzingen weer terugvinden.

Zie [[Nederlands/Briefindeling]] voor een alternatieve indeling.

== Soorten brieven ==
Er bestaan vele soorten brieven. Hieronder worden enkele veelvoorkomende behandeld. NB Deze lijst is niet uitputtend!

=== Informele brief === 
Bijvoorbeeld aan familie en vrienden. Deze brieven kunnen verschillende doelen hebben:
* Om iemand te feliciteren met zijn/haar verjaardag, geboorte kind of kleinkind, voorgenomen huwelijk.
* Om te laten weten hoe het met je gaat, om elkaar op de hoogte te houden van het wel en wee van de schrijver en diens naasten, wat je hebt meegemaakt, iets waar je enthousiast over bent, je eerste rijles, een idee of mening, een uitprobeersel, een vraag. 
* Om een kwestie te bespreken, een probleem of dilemma waar je mee zit.

Dergelijke brieven zijn ook bij uitstek geschikt om te oefenen met schrijven. Welke tante vindt het niet leuk om een brief of kattebelletje van een neefje of nichtje te krijgen, hoe onbeholpen ook? En tante schrijft natuurlijk een enthousiast briefje terug, in eenvoudige taal. 

Soms wordt in plaats van een brief een toepasselijke kaart verstuurd. Ook dan is het aardig om er enkele persoonlijke woorden aan toe te voegen. Kaarten worden alleen aan familie, vrienden en bekenden gestuurd, ze zijn niet geschikt om een zakelijke brief te vervangen.

Deze brieven mogen met de hand worden geschreven als je een leesbaar handschrift hebt. Anders kun je ze beter typen.

=== Uitnodiging===
Wie een feestje geeft of een ander evenement organiseert, stuurt in de regel uitnodigingen aan potentiële gasten. De vorm en lay-out van een uitnodiging zijn volledig vrij. Wel zijn er enkele vaste onderdelen:
* De aanleiding en wie het feestvarken is/zijn, bijvoorbeeld een jubileum, verjaardag, bruiloft, examen gehaald, afstuderen. Of droeviger: het overlijden van een geliefde.
* Nadere bijzonderheden, zoals wat een gast kan verwachten (ochtend/middag/avond, met/zonder excursie/lunch/borrel/diner/eten/dansen/overnachting, etc.).
* Datum, tijdstip aanvang (en eventueel eindtijd), locatie, parkeermogelijkheden, openbaar vervoer.
* (Optioneel:) Kledingvoorschriften.
* Contactpersoon met contactgegevens.
* (Optioneel:) Of de genodigden moeten laten weten of zij wel of niet komen ({{Wp|RSVP (verzoek)|RSVP}}). Vermeld dan ook het telefoonnummer en/of e-mail-adres waarop zij dat kunnen doen.
* (Optioneel:) Of de gasten de originele uitnodiging moeten laten zien om binnen te komen.
* (Optioneel, bij een gezamenlijke maaltijd:) Vraag of er dieet-wensen zijn.
* (Optioneel:) Verlanglijstje of suggesties voor cadeau. Bij een uitvaart: wel of geen bloemen.

=== Condoleancebrief ===
{{Wp|Condoleance|Condoleances}} worden geschreven na het overlijden van een dierbare of bekende. De brief wordt gericht aan de directe nabestaanden, of aan een van hen als je alleen die kent. Een condoleancekaart wordt alleen gestuurd als men de overledene en diens nabestaanden niet goed kende en men toch wil laten weten dat men meeleeft. In alle andere gevallen is een brief gepaster. De indeling kan hetzelfde zijn als die van een informele brief. Alleen de groet op het eind wordt weggelaten, na de laatste alinea volgt direct de ondertekening en uw adres (veel nabestaanden sturen na enkele weken een bedankbrief voor het getoonde medeleven en dan is het handig als ze niet op zoek moeten naar je adres). Een condoleancebrief wordt met de hand geschreven, tenzij je een moeilijk leesbaar handschrift hebt. Gebruik blanco of sober papier. 

In de eerste alinea betuig je je deelneming over het verlies.

In volgende alinea's kun je vermelden wat de overledene voor jou betekende en/of hoe je je hem/haar herinnert. Ook kun je positieve herinneringen ophalen, zoals gezamenlijke belevenissen, wat je van hem/haar hebt geleerd en/of hoe de overledene je kon opbeuren of troosten.

=== Rondzendbrief ===
Een rondzendbrief bevat in de regel meerdere brieven die worden verstuurd naar leden van bijvoorbeeld een familie of (kerk-)genootschap om elkaar op de hoogte te brengen van de laatste nieuwtjes. Een ontvangen brief wordt telkens aangevuld met eigen nieuws en dan weer doorgestuurd naar de volgende (een soort zwaan-kleef-aan). Als de rondzendbrief weer bij je terug is, haal je je eigen oude brief eruit en stop je er een verse bij. 

Rondzendbrieven hebben dezelfde opbouw en layout als andere informele brieven. 

Je kunt ze ook als [[Basisboek internet/E-mailen|e-mail]] starten (het proces kan dan sneller verlopen), bijvoorbeeld in december, dan kun je gelijk goede wensen voor kerst en nieuwjaar overbrengen, vooral aan familieleden en kennissen die je weinig ziet of spreekt.

=== Nieuwsbrief ===
Een nieuwsbrief houdt het midden tussen een brief en een bericht met een klein aantal [[Schrijven/Artikelen#Nieuwsbericht|nieuwsberichten]]. Een nieuwbrief biedt een overzicht van de laatste nieuwtjes in de wijk, van een vereniging, over een bepaald onderwerp (bijvoorbeeld ontwikkelingen in een vakgebied of hobby) of waar men maar geïnteresseerd in is. Een sportvereniging kan bijvoorbeeld de uitslagen van de wedstrijden opnemen, een overzicht met speeldagen, een rooster voor vrijwilligers (kantine, vervoer), e.d. 

Aangezien een nieuwsbrief meestal per e-mail wordt gestuurd, kan de indeling dezelfde zijn als bij andere [[Basisboek internet/E-mailen|e-mails]], inclusief aanhef en ondertekening. 

Houd de nieuwsberichten zo kort mogelijk, verwijs eventueel naar een langer nieuwsbericht over hetzelfde onderwerp op de website, als dat van toepassing is. Maak een inhoudsopgave als er veel nieuwsberichten zijn. Zorg voor een heldere layout, begin elk nieuwsbericht op een nieuwe alinea met een eigen kop (in vet en/of kleur, gebruik dan steeds dezelfde kleur). Vermeld bij elk nieuwsbericht de w's: wie, wat waar, wanneer en eventueel waarom en hoe. Vermeld ook steeds contactgegevens als dat van toepassing is. Neem ook de bron van het nieuws op; dat kan bijvoorbeeld een verenigingslid zijn, de voorzitter, of een externe bron. Let daarbij op auteursrechten (een korte samenvatting en een link naar een externe website is toegestaan, een heel nieuwsbericht of grotere gedeeltes eruit kopiëren mag niet, tenzij uitdrukkelijk toestemming is verleend voor overname, zoals bij een [[Schrijven/Persbericht|persbericht]]). 

Een nieuwsbrief mag iets persoonlijker zijn dan een krantenartikel, mede afhankelijk van het onderwerp van de nieuwsbrief.

=== Zakelijke brieven ===
Zakelijke brieven zijn brieven die je naar leveranciers, afnemers, bedrijven, instanties en andere organisaties stuurt. Ze gaan over zakelijke kwesties, zoals een (potentiële) aankoop, levering, klacht, annulering, bevestiging van afspraken of sollicitatie. 

Voor zakelijke brieven kun je {{Wp|Kunstmatige intelligentie|AI}} inzetten, maar controleer dan wel goed de uitkomst, verbeter die en geef er een persoonlijke draai aan. 

Ook zakelijke brieven kunnen met verschillende doelen worden geschreven. Hieronder staan er enkele.

==== Verzoek om informatie ====
Dit zijn de eenvoudigste soort zakelijke brieven. Ze kunnen kort zijn. Stel in de eerste alinea gelijk je vraag, wees daarbij duidelijk en zo precies mogelijk. Niet in algemene bewoordingen. Wat is het onderwerp en wat wil je van het onderwerp weten? Gaat het bijvoorbeeld om feiten, opinies, ontwikkelingen of het laatste nieuws? 

Als het gaat om iets dat je hebt gelezen of gehoord in de media: vermeld dan ook de bron (met in ieder geval titel van de bron èn van het artikel, auteur, datum, pagina). 

Licht je vraag in de volgende alinea kort toe: waarom heb je die informatie nodig en wat ga je ermee doen? Dit kan ervoor zorgen dat de ontvanger beter begrijpt wat je precies wilt weten. Als de ontvanger van de brief jou niet kent: vertel iets over jezelf in de context van de vraag (ben je vrijwilliger bij X en stel je de vraag in die hoedanigheid, of heeft het te maken met een hobby, je werk, etc.?) Vermeld eventueel ook waar je zelf al hebt gezocht en wat je al hebt gevonden. Geef dus precies zoveel informatie dat iemand die jou niet kent, een antwoord kan geven waar jij iets aan hebt. Vermeld ook je telefoonnummer en/of e-mail-adres voor het geval de behandelaar nog vragen heeft.

==== Informatieve brief ====
Bijvoorbeeld voor het doorgeven van (gewijzigde) gegevens. 

==== Bevestiging van afspraken ====
Als je tijdens een gesprek of telefonisch een of meer afspraken hebt gemaakt, is het aan te raden die schriftelijk vast te leggen.   Dan kunnen er geen of minder snel misverstanden ontstaan. In zo'n bevestiging vermeld je:
* wanneer de afspraken zijn gemaakt (bijvoorbeeld ''vanmorgen'', ''gisteren'' of de precieze datum)
* met wie de afspraken zijn gemaakt - wie heeft u daarover gesproken
* hoe/waar de afspraken zijn gemaakt: telefonisch of op welke lokatie (op het kantoor van de tegenpartij, in een horecagelegenheid, bij  je thuis, of waar dan ook)
* wat de afspraken inhouden - wees zo precies en gedetailleerd mogelijk: (aan) wie, wat, wanneer, waar, hoe doet u of de tegenpartij iets?
Heel belangrijk: Vraag om een schriftelijke bevestiging hiervan, klopt het dat dit de afspraken zijn die je samen hebt gemaakt? Als er binnen een week geen bevestiging is: neem opnieuw contact op en vraag opnieuw om een bevestiging. 

En uiteraard: houd je aan de afspraken. 

==== Klachtenbrief ====
Er zijn verschillende manieren om klachten onder de aandacht van de verkoper te brengen: met het product teruggaan naar de winkel, telefonisch contact opnemen, of per brief of e-mail. Hier komt alleen de brief (of e-mail) aan bod.

Een klachtenbrief wordt geschreven aan de verkoper (dus niet aan de fabrikant) en bevat een klacht over een aankoop. De indeling kan als volgt zijn:

Na de aanhef: 
# Inleiding met een korte omschrijving van de klacht. Dit mag kort zijn. Bijvoorbeeld: ''Een maand geleden heb ik bij u product X gekocht, en nu al laat onderdeel Y los.'' Eventueel kunt u toevoegen waarom u juist bij deze verkoper dit product had gekocht (goede reputatie, jarenlang goede ervaringen/aanbevelingen door buren/vrienden/familie en u had daardoor de verwachting dat ...).
# Een toelichting op de klacht: wat is er precies aan de hand, op welke datum is het product gekocht, vermeld ook de vestiging als het om een bedrijf gaat met meerdere filialen, hoe bent u er vervolgens mee omgegaan, wanneer trad de klacht voor het eerst op, waar bestaat de klacht precies uit. Leg het euvel goed uit, zodat een leek het kan begrijpen. Vermeld ook of de klacht volgens u binnen de garantievoorwaarden valt, lees dat na. In Nederland en de rest van de Europese Unie geldt niet per se de (korte) garantietermijn van de fabrikant, maar zoals die door de EU is geformuleerd: de garantietermijn is gelijk aan de verwachte levensduur van een product, minimaal twee jaar, en mede afhankelijk van het soort product en de prijs (voor een duur product mag je een langere garantietermijn verwachten dan voor een goedkoop product).
# Wat u van de verkoper verlangt. Zie [https://www.eccnederland.nl/nl/check-uw-recht/kopen-de-eu/wat-zijn-mijn-garantierechten Garantierechten van ECC Nederland] voor de mogelijkheden.
# Slot met daarin uw vertrouwen in de goede afloop van de zaak en de termijn waarbinnen u een reactie verwacht. Twee weken is daarvoor meestal een redelijke termijn. 
Blijf beleefd.

Zorg dat u alle gegevens meestuurt, zodat de ontvanger niet met vragen blijft zitten en er geen misverstanden kunnen ontstaan. Naam, klantnummer, om welk product het precies gaat (volledige productnaam, inclusief productnummers of andere codes die van toepassing zijn). Stuur een kopie van het aankoopbewijs mee (kassabon, rekening, factuur) en eventueel ook een foto waarop het euvel duidelijk te zien is. 

Leg de brief weg en lees hem later (na enkele uren of een dag) nogmaals kritisch door. Probeer de brief dan door de ogen van de ontvanger te lezen. Zou u genegen zijn om het voorstel uit te voeren, of zijn er nog correcties nodig?

Als er een onbevredigend reactie komt: neem opnieuw contact op, vermeld dat u het bedrijf hoger inschatte en dat het zo niet voldoet aan de goede naam die het bedrijf heeft, en u daarom vermoed dat de reactie een misverstand moet zijn. Verzoek om de klacht opnieuw te beoordelen en met een voorstel te komen dat recht doet aan de klacht.

Neem ook contact op als er na de antwoordtermijn geen reactie is gekomen.

==== Sollicitatiebrief ====
Een sollicitatiebrief schrijf je als je op zoek bent naar een baan. Het is een van de vele schakels in het sollicitatieproces, dat begint bij duidelijk krijgen wat je zelf wilt en in huis hebt en eindigt bij de ondertekening van een arbeidscontract. We gaan er hier van uit dat de schakels die voorafgaan aan het schrijven van een sollicitatiebrief zijn afgerond. 

Er zijn twee soorten sollicitatiebrieven:
* Gerichte sollicitatiebrief, naar aanleiding van een concrete {{Wp|vacature}}. Zo'n vacature kun je gevonden hebben als advertentie in een krant, tijdschrift, vacaturebank of een andere website, of gehoord hebben of toegestuurd gekregen hebben via je [[Netwerken|netwerk]]. 
* Open sollicitatiebrief, die je schrijft zonder concrete vacature. Je schrijft zo'n brief omdat je graag bij een bepaald bedrijf of organisatie wilt werken. 

'''Gerichte sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier van uit dat je een geschikte vacature hebt gevonden, de vacature-analyse hebt afgerond en naar aanleiding daarvan een passend {{Wp|Curriculum vitae|CV}} hebt opgesteld. En dat je uit de vacaturetekst kunt concluderen dat een sollicitatiebrief gewenst is (vaak is er bij online-vacatures een knop om online te solliciteren via een formulier en hoef je geen echte brief te schrijven). 

Gerichte sollicitatiebrieven typ je, tenzij er uitdrukkelijk gevraagd wordt om een handgeschreven brief.&lt;br&gt;
Meestal staat er in de vacaturetekst hoe je kunt solliciteren, online, via e-mail of per post, of staat er daarvoor een button, e-mail-adres of postadres vermeld. Houd je daar aan. Er komen vaak tientallen of zelfs honderden reacties op één vacature; het is voor een bedrijf ondoenlijk om al die reacties te vergelijken als ze allemaal in andere vormen binnenkomen.

De indeling van een sollicitatiebrief is gelijk aan die hierboven is aangegeven. Bijzonderheden:
* Onderwerp: Vacature [functie] ([bron])
** Functie: zoals vermeld in de vacature
** Bron: medium waarin je de vacature hebt gevonden, zoals een webpagina van het bedrijf of in een vacaturebank.
* Inleiding: vermeld dat je op de vacature solliciteert (of dat je ervoor in aanmerking wilt komen). Straal enthousiasme uit.
* Tweede alinea: redenen waarom je gekwalificeerd bent voor de functie. Noem er maximaal drie, alleen de belangrijkste, en licht die toe met voorbeelden. Sluit aan bij eisen die in de vacaturetekst worden vermeld.
* Derde alinea: redenen waarom deze baan precies is wat je zoekt. Vermeld ook hier de maximaal drie belangrijkste redenen. 
* Slot: dat je graag een en ander in een gesprek zou willen toelichten. 
* Bijlage: currirulum vitae.
Zorg dat de brief zelf maximaal één {{Wp|A4 (papierformaat)|A4'tje}} beslaat (tenzij in de vacaturetekst iets anders staat). Selecteurs hebben al genoeg te lezen, wees kort en krachtig, laat de tekst vlot leesbaar zijn. 

Zorg voor een goede toon en stijl, niet stijf, maar ook niet popie-jopie. De brief mag wel gericht zijn op het jezelf verkopen, maar laat het geen verkooppraatje worden, sluit aan bij de wensen en toon van de vacaturetekst. Schrijf korte zinnen en eenvoudige zinsconstructies. Zorg voor goede overgangen tussen zinnen en tussen alinea's. Geef geen overbodige informatie en ook geen informatie die al in je CV staat, blijf to-the-point. Een enkel punt uit je CV kun je wel benadrukken door hem in je tweede alinea te noemen. 

Schaaf de brief bij totdat je helemaal tevreden bent. Haal hem dan nog een keer door de spellingscontrole en laat hem lezen (en corrigeren) door een coach of andere bekende. Lees de brief enkele uren of een dag later zelf nog eens door en zet de puntjes op de i.

Als je een AI-tool hebt gevraagd om bijvoorbeeld een beginzin of de hele brief voor je op te stellen, beschouw de uitkomst dan als een eerste kladversie. Schaaf er net zolang aan totdat het echt jouw brief is en je jezelf erin herkent. 

Overdrijf niet en verzin geen kwalificaties die je niet bezit. Dat komt ooit een keer uit en ontslag op staande voet en zonder getuigschrift of aanbeveling zal dan nog als milde straf gelden (het kan ook dat je aangeklaagd wordt voor fraude en je een strafblad krijgt). 

(Geldt voor Nederland:) In een sollicitatiebrief hoef je alleen positieve eigenschappen te noemen. Tijdens een sollicitatiegesprek kan wel naar je negatieve kanten gevraagd worden, maar je hoeft ze niet uit jezelf te benoemen. Ook zwangerschap en andere ziekten of zwaktes hoef je in een sollicitatiebrief niet te vermelden (en ook tijdens de rest van de sollicitatieprocedure mag niet naar je gezondheid gevraagd worden).

'''Open sollicitatiebrief'''&lt;br&gt;
We gaan er hier vanuit dat je het voorwerk hebt verricht, je netwerk hebt aangeboord met de vraag wat leuke organisaties zijn om voor te werken en waarom, dat je hebt onderzocht wat er online over de organisatie is te vinden, het {{Wp|Organisatieschema|organogram}} hebt bestudeerd om de juiste afdeling te vinden waar je zou willen werken en het laatste jaarverslag hebt gelezen. Ook heb je een op maat geschreven CV gemaakt.

Bijzonderheden indeling brief:
* Onderwerp: Open sollicitatie [functie]
* Inleiding: In het kort iets over je achtergrond (zoals: studeer binnenkort af als [opleiding/beroep]; ben door een reorganisatie werkloos en ben op zoek naar een baan als [specifieke functie] OF ben sinds X jaar [functie] en ben toe aan een volgende stap in mijn carrière, ik ambieer een functie als [specifieke functie]). 
** Vermeld duidelijk de gewenste (soort) functie en het niveau (MBO, HBO, universitair).
* Tweede alinea: je motivatie: waarom lijkt het werken bij de organisatie je aantrekkelijk? Laat merken dat je al het een-en-ander weet over de organisatie, zoals de bedrijfscultuur en goede reputatie. Laat ook doorschemeren dat je ambitieus bent, dat je nog veel wilt leren/je ontwikkelen en dat je hebt gehoord/gelezen dat de organisatie daarvoor kansen biedt.
* Derde alinea: redenen waarom je geschikt ben voor zo'n functie. Noem er maximaal drie, alleen de belangrijkste, en licht die toe met voorbeelden. Sluit aan bij eisen die je ter ore zijn gekomen. Dat hoeven niet alleen harde eisen te zijn qua kennis en ervaring, maar ook waarom je in de bedrijfscultuur past.
* Slot: een passende slotzin waarin je de hoop uitspreekt dat je in aanmerking komt om aan een toekomstige sollicitatieprocedure deel te nemen als er een passende vacature is ontstaan.
* Bijlage: currirulum vitae.

Houd er rekening mee dat er niet direct een geschikte vacature voor jou beschikbaar is. Op zijn best zal je brief met CV terecht komen in een dossier met potentiële kandidaten. Als er na verloop van tijd wel een vacature is, zal men eerst naar interne kandidaten zoeken en vervolgens dit dossier erbij pakken, zonder dat er een openbare sollicitatieprocedure wordt gestart. Het kan zijn dat je dan wordt uitgenodigd om een gerichte sollicitatiebrief te schrijven voor deze vacature, of dat je direct wordt uitgenodigd voor een gesprek.

Bewaar zorgvuldig een kopie van de brieven die je gestuurd hebt. Dat voorkomt dat je tweemaal precies dezelfde brief stuurt (bijvoorbeeld als je later wordt uitgenodigd om deel te nemen aan een nieuwe sollicitatieprocedure). En als je wordt uitgenodigd voor een gesprek weet je wat je gesprekspartner al weet.

==== Annuleringsbrief ====
Een annuleringsbrief dient om een abonnement of lidmaatschap op te zeggen, of een {{Wp|colportage}}-koop (koop of afstand) ongedaan te maken.

Vermeld voor het opzeggen van een abonnement of lidmaatschap:
* De specifieke naam van het abonnement waar het om gaat: tijdschrift, krant, leesmap, boekenserie, toegang tot website, streamingsdienst, gehuurd apparaat of voertuig, of wat dan ook.
* Je abonnementnummer of -code. 
* Dat je het abonnement wilt beëindigen. Als een abonnement uit meerdere delen bestaat: of je het hele abonnement wilt opzeggen of alleen één of meer delen en welke dan. (Optioneel:) De reden van annulering. 
* De gewenste datum van annulering (bijvoorbeeld ''31 december 20xx'' of ''per eerstvolgende mogelijkheid'').
* Je eigen gegevens: naam, adres, eventueel telefoonnummer en/of e-mail-adres.
* Ten slotte: dat je een bevestiging van de annulering wil met de einddatum.

Let op: Er zijn charlatans online actief die proberen om je te laten opzeggen via hun website, zogenaamde opzegdiensten. Zij rekenen geld voor het opzeggen. Zorg dat u een abonnement of lidmaatschap altijd rechtstreeks bij de echte leverancier of dienstverlener opzegt. 

Voor het ontbinden van een aankoop op afstand: zie [https://consument.acm.nl/voorbeeldbrieven/aankoop-dienst-annuleren/voorbeeldbrief-binnen-bedenktijd-overeenkomst-ontbinden Voorbeeldbrief van ACM ConsuWijzer]. 

==== Ingezonden brief ====
Een brief voor de brievenrubriek van een krant of tijdschrift. Zo’n brief voldoet in ieder geval aan deze voorwaarden:
* Moet een reactie van een lezer zijn op artikelen die in die krant of dat tijdschrift zijn verschenen. Het kan een correctie, aanvulling of mening zijn.
* Moet een breed publiek aanspreken, namelijk de lezers van die krant of dat tijdschrift, het moet voor hen lezenswaardig zijn.
* Beknopt. Hoe korter, hoe beter.
* Origineel. Een originele invalshoek hebben. Een eigen kijk op de zaak die nog niet aan bod is geweest en wel ter zake doende is.

== Bronnen, noten en/of referenties ==
{{Appendix}}

{{Sub}}</text>
      <sha1>br5ca03d74gei0u0jjdp8i5sidjxrwr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sxrivniskookn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46774</id>
    <revision>
      <id>429900</id>
      <parentid>429735</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T06:08:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <origin>429900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120117" sha1="4sx5sdf6zt3fbupbt6e4q4ofdv6o5ye" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|''''''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==
[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van [[Paul van Ostaijen]] (1920). [[Oscar Jespers|Oscar]] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

Na de '''groepsindeling of de beginronde''' (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) en de keuze van een thema, gaan de studenten kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. Ze nemen van relevante artikels foto's en noteren ze referenties. De linker hersenhelft is ons logisch brein: grammatica, wiskunde, logico. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Deze ronde duurt 20 minuten (tot 09.45 uur). Alle groepen nemen alle kranten door. 

.

Bij '''ronde twee''' zoeken ze woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom en vormen na verloop van tijd een blad vullende schikking. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar betekenissen. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren kunnen ze hun linker oog sluiten of afdekken met een ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Ze krijgen hiervoor een klein uur (tot 10.45 uur). Tegelijkertijd knippen ze ook esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

In '''ronde drie''' krijgen ze lijm en papier, brengen ze hun tekst op een drager (tot 11 uur). Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

In '''ronde vier''' spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Emoties zat: verliefd, verdorven, misprijzend, verwaand snobistisch, lollig lachend, zakelijk, enthousiast, spaarzaam, zuinig, als een zatlap... Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. 

.

'''Ronde vijf''', de voorstellingsronde start om 11.45 uur. In een half uur passeert iedereen de revue. 

.

Na de afloop volgt '''ronde zes''': de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedicht op, nemen een laatste snapchat  en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de '''eindronde''': het aperitief.

Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>4sx5sdf6zt3fbupbt6e4q4ofdv6o5ye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429901</id>
      <parentid>429900</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T06:08:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <origin>429901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120114" sha1="df0jhovfbjgzrxmt7bj8ssm6fh18v50" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==
[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van [[Paul van Ostaijen]] (1920). [[Oscar Jespers|Oscar]] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

Na de '''groepsindeling of de beginronde''' (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) en de keuze van een thema, gaan de studenten kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. Ze nemen van relevante artikels foto's en noteren ze referenties. De linker hersenhelft is ons logisch brein: grammatica, wiskunde, logico. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Deze ronde duurt 20 minuten (tot 09.45 uur). Alle groepen nemen alle kranten door. 

.

Bij '''ronde twee''' zoeken ze woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom en vormen na verloop van tijd een blad vullende schikking. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar betekenissen. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren kunnen ze hun linker oog sluiten of afdekken met een ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Ze krijgen hiervoor een klein uur (tot 10.45 uur). Tegelijkertijd knippen ze ook esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

In '''ronde drie''' krijgen ze lijm en papier, brengen ze hun tekst op een drager (tot 11 uur). Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

In '''ronde vier''' spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Emoties zat: verliefd, verdorven, misprijzend, verwaand snobistisch, lollig lachend, zakelijk, enthousiast, spaarzaam, zuinig, als een zatlap... Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. 

.

'''Ronde vijf''', de voorstellingsronde start om 11.45 uur. In een half uur passeert iedereen de revue. 

.

Na de afloop volgt '''ronde zes''': de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedicht op, nemen een laatste snapchat  en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de '''eindronde''': het aperitief.

Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>df0jhovfbjgzrxmt7bj8ssm6fh18v50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429902</id>
      <parentid>429901</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T06:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De poëzierazzia */</comment>
      <origin>429902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120101" sha1="5x48gttt2o552wck6g9ui6k7wpd7til" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==
[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

Na de '''groepsindeling of de beginronde''' (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) en de keuze van een thema, gaan de studenten kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. Ze nemen van relevante artikels foto's en noteren ze referenties. De linker hersenhelft is ons logisch brein: grammatica, wiskunde, logico. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Deze ronde duurt 20 minuten (tot 09.45 uur). Alle groepen nemen alle kranten door. 

.

Bij '''ronde twee''' zoeken ze woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom en vormen na verloop van tijd een blad vullende schikking. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar betekenissen. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren kunnen ze hun linker oog sluiten of afdekken met een ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Ze krijgen hiervoor een klein uur (tot 10.45 uur). Tegelijkertijd knippen ze ook esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

In '''ronde drie''' krijgen ze lijm en papier, brengen ze hun tekst op een drager (tot 11 uur). Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

In '''ronde vier''' spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Emoties zat: verliefd, verdorven, misprijzend, verwaand snobistisch, lollig lachend, zakelijk, enthousiast, spaarzaam, zuinig, als een zatlap... Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. 

.

'''Ronde vijf''', de voorstellingsronde start om 11.45 uur. In een half uur passeert iedereen de revue. 

.

Na de afloop volgt '''ronde zes''': de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedicht op, nemen een laatste snapchat  en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de '''eindronde''': het aperitief.

Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>5x48gttt2o552wck6g9ui6k7wpd7til</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429906</id>
      <parentid>429902</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T07:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De poëzierazzia */</comment>
      <origin>429906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120765" sha1="9crbnfn367yxqhbjv1w9mga5o9y9acj" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;Inleiding en welkom

.

;Ronde 1: Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;Ronde 2: Linker hersenhelft

De studenten gaan per vier kranten bladeren en lezen te komen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is ons logisch brein: grammatica, wiskunde, logica. Ze nemen van artikels foto's en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

Bij '''ronde twee''' zoeken ze woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom en vormen na verloop van tijd een blad vullende schikking. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar betekenissen. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren kunnen ze hun linker oog sluiten of afdekken met een ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Ze krijgen hiervoor een klein uur (tot 10.45 uur). Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

In '''ronde drie''' krijgen ze lijm en papier, brengen ze hun tekst op een drager (tot 11 uur). Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

In '''ronde vier''' spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Emoties zat: verliefd, verdorven, misprijzend, verwaand snobistisch, lollig lachend, zakelijk, enthousiast, spaarzaam, zuinig, als een zatlap... Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. 

.

'''Ronde vijf''', de voorstellingsronde start om 11.45 uur. In een half uur passeert iedereen de revue. 

.

Na de afloop volgt '''ronde zes''': de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedicht op, nemen een laatste snapchat  en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de '''eindronde''': het aperitief.

Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>9crbnfn367yxqhbjv1w9mga5o9y9acj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429907</id>
      <parentid>429906</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T07:10:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <origin>429907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121225" sha1="n8cwiitw6fk5vqpjp3wf8syg7dvxmk1" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;Inleiding en welkom

.

;Ronde 1: Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;Ronde 2: Linker hersenhelft

De studenten gaan per vier kranten bladeren en lezen te komen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is ons logisch brein: grammatica, wiskunde, logica. Ze nemen van artikels foto's en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

Bij '''ronde twee''' zoeken ze woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom en vormen na verloop van tijd een blad vullende schikking. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar betekenissen. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren kunnen ze hun linker oog sluiten of afdekken met een ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Ze krijgen hiervoor een klein uur (tot 10.45 uur). Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

In '''ronde drie''' krijgen ze lijm en papier, brengen ze hun tekst op een drager (tot 11 uur). Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

In '''ronde vier''' spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Emoties zat: verliefd, verdorven, misprijzend, verwaand snobistisch, lollig lachend, zakelijk, enthousiast, spaarzaam, zuinig, als een zatlap... Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. 

.

'''Ronde vijf''', de voorstellingsronde start om 11.45 uur. In een half uur passeert iedereen de revue. 

.

Na de afloop volgt '''ronde zes''': de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedicht op, nemen een laatste snapchat  en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de '''eindronde''': het aperitief.

Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>n8cwiitw6fk5vqpjp3wf8syg7dvxmk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429908</id>
      <parentid>429907</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T07:50:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De poëzierazzia */</comment>
      <origin>429908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123559" sha1="9a0yf9x5b9hw8y2xead1xborip2gphf" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1: Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2: De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3: Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

;10.10 uur Ronde 4: De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

;10.30 uur Ronde 5: De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6: Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7: Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind met een schatkist
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als bij een muis
* Ironisch — als een weerman in een wolkbreuk
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een verkeersduif
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een zakenbankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zatlapachtig — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8: Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9: Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10: De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>9a0yf9x5b9hw8y2xead1xborip2gphf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429909</id>
      <parentid>429908</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T07:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De poëzierazzia */</comment>
      <origin>429909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123549" sha1="3ylboxfdfi3c6khacpp71gys2j3jfwi" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind met een schatkist
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als bij een muis
* Ironisch — als een weerman in een wolkbreuk
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een verkeersduif
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een zakenbankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zatlapachtig — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>3ylboxfdfi3c6khacpp71gys2j3jfwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429910</id>
      <parentid>429909</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T07:54:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De poëzierazzia */</comment>
      <origin>429910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123509" sha1="68bpm2bylkq1w4lnmyon3cx8n3g3xdg" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>68bpm2bylkq1w4lnmyon3cx8n3g3xdg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429911</id>
      <parentid>429910</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T08:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De poëzierazzia */</comment>
      <origin>429911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123933" sha1="jj6z51a9t6m4sq4e2troe7r4qcnhk1n" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


Een experiment en het sfeerverslag ervan...

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>jj6z51a9t6m4sq4e2troe7r4qcnhk1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429912</id>
      <parentid>429911</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T08:03:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* De poëzierazzia */</comment>
      <origin>429912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123910" sha1="3d996hvj0zffakxfhajnr0a8l15f04w" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* [[Boekenbeurs Antwerpen]]

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>3d996hvj0zffakxfhajnr0a8l15f04w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429923</id>
      <parentid>429912</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Festivals */</comment>
      <origin>429923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123917" sha1="cml36zwz2tvfimhjlda0kgldmxhcr63" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|termBoekenbeurs Antwerpen}}

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>cml36zwz2tvfimhjlda0kgldmxhcr63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429924</id>
      <parentid>429923</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Festivals */</comment>
      <origin>429924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123913" sha1="j1mon8okp2vyz7nca3xamzodx8jkgz9" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* [[Foire du Livre de Bruxelles]]

.

* [[Frankfurter Buchmesse]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Caïro]]

.

* [[Boekenbeurs van Kaapstad]]

.

* [[Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe]]

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>j1mon8okp2vyz7nca3xamzodx8jkgz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429925</id>
      <parentid>429924</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:55:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Festivals */</comment>
      <origin>429925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123928" sha1="lq5emttsu8y7akjfy6111gx33zm9ijj" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* [[Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.]] ''[[Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde]]'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}}

.

* {{Wp|Frankfurter Buchmesse}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}}

.

* {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}}

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>lq5emttsu8y7akjfy6111gx33zm9ijj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429927</id>
      <parentid>429925</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lezen */</comment>
      <origin>429927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123934" sha1="95jd1f8mnt0a5f1va8wg5gnytfdgcdf" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* [[Umberto Eco|UMBERTO ECO]]. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* [[Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO]]. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}}

.

* {{Wp|Frankfurter Buchmesse}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}}

.

* {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}}

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>95jd1f8mnt0a5f1va8wg5gnytfdgcdf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429928</id>
      <parentid>429927</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T11:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lezen */</comment>
      <origin>429928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123943" sha1="0jdcdx3jb773onhp7jq2kbe38umkoe0" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de [[Boekenleeuw]] en de [[Boekenpauw]] voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de [[Debuutprijs]] voor het beste debuut;

.

* de [[Fintro Literatuurprijs]] als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de [[Herman de Coninckprijs]] voor poëzie;

.

* de prijs voor [[De Best Vormgegeven Boeken]];

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor [[Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks]].

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}}

.

* {{Wp|Frankfurter Buchmesse}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}}

.

* {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}}

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>0jdcdx3jb773onhp7jq2kbe38umkoe0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429930</id>
      <parentid>429928</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T11:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wedstrijden en prijzen */</comment>
      <origin>429930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123964" sha1="oytjs47oio35v75qg7l5f5pop44dwmb" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe: 

* de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut;

.

* de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie;

.

* de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}};

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}.

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}}

.

* {{Wp|Frankfurter Buchmesse}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}}

.

* {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}}

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>oytjs47oio35v75qg7l5f5pop44dwmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429931</id>
      <parentid>429930</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T11:03:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Wedstrijden en prijzen */</comment>
      <origin>429931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123966" sha1="gvrp2di0a2cneez0qe05geamx43ye38" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, [[Tommy Wieringa]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, [[Dimitri Verhulst]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, [[Lize Spit]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, [[Ilja Leonard Pfeijffer]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, [[David van Reybrouck]] op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe:

.

* de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut;

.

* de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie;

.

* de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}};

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}.

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}}

.

* {{Wp|Frankfurter Buchmesse}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}}

.

* {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}}

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>gvrp2di0a2cneez0qe05geamx43ye38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429932</id>
      <parentid>429931</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T11:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kijken */</comment>
      <origin>429932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123981" sha1="24o6q297nwbj732xoi28rbq2d96jdwj" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal]] op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn al erin bladeren..'''|[[Adriaan Morriën]].}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe:

.

* de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut;

.

* de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie;

.

* de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}};

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}.

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}}

.

* {{Wp|Frankfurter Buchmesse}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}}

.

* {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}}

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>24o6q297nwbj732xoi28rbq2d96jdwj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429933</id>
      <parentid>429932</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T11:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* DEEL ZES, BRONNEN: Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd */</comment>
      <origin>429933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123987" sha1="b2vv72v92hh0gfk7tjoowpyqgz9ycsc" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in [[Sumer]], Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in [[Egyptenaren|Egypte]], de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstaium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe:

.

* de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut;

.

* de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie;

.

* de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}};

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}.

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}}

.

* {{Wp|Frankfurter Buchmesse}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}}

.

* {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}}

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>b2vv72v92hh0gfk7tjoowpyqgz9ycsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>429934</id>
      <parentid>429933</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T11:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benedict Wydooghe</username>
        <id>14251</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proeven en finetunen */</comment>
      <origin>429934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123975" sha1="1zwueaemschfyojlgrxqydzahed9fms" xml:space="preserve">{{Bi}}
[[Bestand:Carl Spitzweg - &quot;The Bookworm&quot;.jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]]

[[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]]

[[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']]

'''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.'''

.

{{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}}

.

;Waarom sxrivn koken is?

.

* Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''.

.

* Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep...

.

* Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is.

.

* Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek.

.

* Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid.

.

* Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007).

.

* Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.)

.

* Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' 

.

* Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven.

.

* Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station:

.
 
* ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’

.

* ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’

.

* ‘Let the evening be-gin!’

.

* 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.'

.

* 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.'

.

* Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend.

.

* Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt.

.

.

;Workshops
De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. 

.

[https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.]

.

== DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT ==

=== Het gaat niet over... ===

{{Citaat|'''Voor [[Mia Doornaert]] is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier&lt;ref&gt;LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.&lt;/ref&gt;.}}

.

=== Waarom schrijven er toe doet ===

.

{{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}}

.

{{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo&lt;ref&gt;''Papyrus'', p. 131.&lt;/ref&gt;.}}

.

{{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}}

.

=== Waarom woordenschat er toe doet ===

{{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}}

=== De importantie van verhalen ===

[[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]]

{{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince&lt;ref&gt;''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.&lt;/ref&gt;.}}

.

'''‘In het begin was het Woord.'''

.

'''En het Woord was bij God'''

.

'''En het Woord was God…'''

.

'''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.'''

.

'''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.'''

.

=== Punten sprokkelen ===
Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend.

.

=== Cursus ===
De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. 

.

{{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke &amp; Geert Van Istendael.}}

.

.

.

.

= DEEL TWEE, SCHRIJF- &amp; KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' =

.

{{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}}

.

{{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}}

.

== Inleiding. Tien tips ==

1.	Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur!

2.	Eindig je zin niet voorzetsels met.

3.	Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai.

4.	Vergelijkingen zijn even erg als clichés.

5.	Wees min of meer specifiek.

6.	Schrijf nooit veralgemenend.

Zeven: wees consequent.

7.	Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen.

8.	Wie heeft er nood aan retorische vragen?

9.	De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement.

10.	Led op de dt-regel.

.

.

== Ingrediënten in de snelkoker ==

[[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]]

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]'''

.

♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]'''

.

=== Bouwpakket ===

.

;Letters en lettertype
Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.&lt;ref&gt;https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html&lt;/ref&gt; Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet.

.

;Woorden
Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. 

Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar.

.

;Zinnen
Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. 
Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme.

.

{{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}}

.

{{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}}

.

{{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}}

.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}}

.

Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine.

{{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}}

.

;Alinea's

.

;Hoofdstukken

.

;Boeken

.

;Trilogie

.

;Encyclopedie

.

;Bibliotheek

.

=== Interpunctie ===

.

* Hoofdletter

.

* Spatie

.

* Punt

.

* Komma

** Ik hou van je, opa.

** Ik hou van je opa.

.

=== Geef je schrijfwerk... === 

.

* Een leuke titel

.

* Een auteur

.

* Een datum, een plaats

.

=== De titel ===

.

* Is uitdagend en concreet.

.

* Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...'

.

* Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan.

.

* Kom je er niet? Bedenk een ondertitel.

.

* Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde.

.

=== Keuze van de vorm ===
Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: 

* [[advertentie]]
* [[advertorial]]
* [[Artikel (redactioneel)|artikel]]
* [[baseline]]
* [[bedrijfsblad]]
* [[beleidstekst]]
* [[blog]]
* [[bibliografie]]
* [[biografie]]
* [[Boek (document)|boek]]
* [[brief]]
* [[brochure]], 
* [[casestudy]]
* [[doctoraat]]
* [[draaiboek]]
* [[draaiplan]]
* [[eindwerk]]
* [[e-mail]]
* [[Enquête (onderzoek)|enquête]]
* [[e-zine]]
* [[facebookstatus]]
* [[fact sheet]]
* [[factuur]]
* [[folder]]
* [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]]
* [[internetartikel]]
* [[jaarverslag]]
* [[kortverhaal]]
* [[krant]]
* [[liefdesbrief]]
* [[Memo (briefje)|memo]]
* [[mindmap]] 
* [[monografie]]
* [[naslagwerk]]
* [[nieuwsbrief]]
* [[offerte]]
* [[persbericht]]
* [[personeelsblad]]
* [[postkaart]]
* [[publireportage]]
* [[Rapport (verslag)|rapport]]
* [[Roman (literatuur)|roman]]
* [[synopsis]]
* [[scenario]]
* [[sollicitatiebrief]]
* [[speech]]
* [[sms]]
* [[slogan]]
* [[stationsroman]] 
* [[tagline]]
* [[testimonial (schrijven)|testimonial]]
* [[themadossier]]
* [[twitterpost]]
* [[vacature]]
* [[verhaal]]
* [[verkoopbrief]]
* [[verslag]]
* [[vertaling]]
* [[webtekst]]

.

.

== Koken én proeven met Willem Elsschot ==

[[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]]

De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&lt;ref&gt;JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.&lt;/ref&gt; De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later.
De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. 

[[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]]

[[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]]

[[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]]

[[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]]

.

=== Koken ===

.

==== Organische tekst ====

.

Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren.

.

1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten...  Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen...

.

2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...'

.

3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor.

.

4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten.

.

5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van...

.

6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar...

.

7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... 

.

8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... 

.

9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...'

.

10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... 

.

Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. 

.

.

==== Stijlfiguren ====

.

Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden.

.

1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje.

.

2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]].

.

3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&lt;ref&gt;Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.&lt;/ref&gt;

.

4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]].

.

5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.'

.

6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na.

.

7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]].

.

8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]].

.

9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]].

.

10. Tot slot: de [[pars pro toto]] .

.

.

==== Denk na over... ====

.

1. Spreek je de lezer aan of niet?

.

2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin

.

3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet

.

4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen]

.

.

=== Proeven en finetunen ===

[[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, p. 133-134.&lt;/ref&gt;]]

[[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]]

[[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]]

.

De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. 

.

[http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&amp;feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. 

.

De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo:

.

* Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.'

.

* Vermijd het nietszeggende 'men'.

.

* Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben...

.

* Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn:

# Aanvankelijk (eerst) 
# Achten (vinden)
# Af en toe (concretiseer)
# Aldus (zegt) 
# Als gevolg van (door)
# Alsook (en)
# Althans
# Andere (concretiseer)
# Bekomen (krijgen)
# Betreffende (over)
# Betrekkelijk
# Bij benadering (concretiseer)
# Bijgevolg (dus)
# Bijzonder
# Daarvan
# Daarenboven (bovendien)
# Derhalve (dus)
# Desalniettemin
# Dientengevolge (daardoor)
# Dienen te (kunnen)
# Diverse
# Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden)
# Door de band genomen
# Door middel van (door/met)
# Doorgaans
# Dus
# Echter (alleen)
# Enigszins
# Enkele
# Gans (vermijden)
# Geenszins (niet)
# Heden (nu, vandaag)
# Heel
# Hierover
# Hoewel
# Immers (want)
# Indien (als)
# In gevolge (door)
# In ogenschouw nemen (kijken, bekijken)
# In samenwerking met (samen met)
# In verband met (over)
# Kunnen
# Maar
# Maal (keer)
# Meerdere (concretiseer)
# Meestal
# Men
# Met betrekking tot (over, voor)
# Min of meer
# Misschien
# Nadien (daarna)
# Nochtans (toch)
# Moeten
# Mogelijks
# Nog
# Ofschoon (hoewel)
# Onder invloed van (door)
# Ook
# Op die manier (zo)
# Op het gebied van (op)
# Over het algemeen
# Overigens
# Reeds (al)
# Respectievelijk
# Regelmatig (concretiseer)
# Soms (concretiseer)
# Slechts
# Steeds (altijd) 
# Tamelijk (concretiseer)
# Te (in)
# Ten behoeve van (voor)
# Tevens (en)
# Thans (nu)
# Tot op zekere hoogte
# Uiting geven aan (zeggen)
# Vaak
# Veel
# Veelal
# Volgende
# Vooraleer (voor)
# Vooralsnog (voorlopig)
# Wanneer (als)
# Waarschijnlijk
# Wegens (door)
# Welke (die, dat)
# Weinig
# Wellicht
# Zullen

.

* Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...'

.

* Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing...

.

* Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?'

.

* Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker.

.

* Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank.

.

.

=== Kijken ===
&lt;gallery&gt;
File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten.
Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet.
Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt;	Vertrouw niet iedereen.
Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen.
Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld.
File:NP-10.jpg
File:NP-11.jpg
File:NP-12.jpg
File:NP-13.jpg
File:NP-15.jpg
File:NP-16.jpg
File:NP-17.jpg
Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven.
File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken.
File:NP-22.jpg
File:NP-23.jpg
File:NP-24.jpg
File:NP-25.jpg
File:NP-30.jpg
File:NP-34.jpg
File:NP-36.jpg
File:NP-37.jpg
File:NP-43.jpg
File:NP-45.jpg
File:NP-48.jpg
File:NP-49.jpg
File:NP-50.jpg
File:NP-51.jpg
File:NP-52.jpg
File:NP-53.jpg
File:NP-54.jpg
File:NP-55.jpg
File:NP-56.jpg
File:NP-65.jpg
File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets;	Evenwicht is het voornaamste.
File:NP-72.jpg
Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst;	Ze willen beiden winnen.
Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie.
Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem.
Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite.
Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen.
Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil.
File:NP-90.jpg
File:NP-92.jpg
File:NP-94.jpg
File:NP-95.jpg
File:NP-96.jpg
File:NP-99.jpg
File:NP-100.jpg
File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn.
File:NP-102.jpg
File:NP-103.jpg
File:NP-104.jpg
File:NP-105.jpg
File:NP-106.jpg
File:NP-107.jpg
File:NP-109.jpg
File:NP-110.jpg
File:NP-111.jpg
File:NP-112.jpg
File:NP-113.jpg
File:NP-114.jpg
File:NP-115.jpg
File:NP-116.jpg
&lt;/gallery&gt;

.

.

== Voor-, hoofd en nagerecht: structuur ==

[[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]]

[[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]]

.

;1. Hoe kort je tekst ook is...
.
* Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening].
.
* De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest
.
* Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie)

.

;2. Werk uit
.
* Werk met tussentitels
.
* Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer
.
* Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch
.
* Leg moeilijke woorden uit

.

;3. Beëindig je tekst 
.
* Boodschap aan de lezer
.
* Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek
.
* Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon.
.
* Meer info...

.

;4. Visualiseer
.
* Lay-out
.
* Foto's met bijschrift
.
* [[Lettertype]]!

.

.

== De keukenhulp en de -robot ==

[[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het &quot;Nederlandse&quot; schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin &quot;Maltho thi afrio lito&quot;. Het betekent &quot;Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije&quot;. Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: &quot;[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu&quot; wat staat voor &quot;Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?&quot;]]

.

;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot
.
* Gebruik de spellingscorrector
.
* Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet)
.
* Alfabetisch sorteren
.
* Inhoudstafel en koppen
.
* Verborgen tekens
.
* Wijzigingen bijhouden
.
* Pagineer
.
* Plakken speciaal

.

;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp]

.

;Gebruik [[Wikipedia]]

.

;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp]

.

.

== Werk af en serveer ==

[[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]]

.

* Schrijf, herschrijf en schrap
.
* Laat rusten en herlees
.
* Laat nalezen
.
* Publiceer
.
* Social Media
.
* Mondelinge reclame

.

;Grenzen van realiteit

.

{{Citaat|
Een woord wordt geboren

Sierlijk aan elkaar hangende letters

Gedreven door klanken een geheel vormend

Een woord leeft

Tast speels de grenzen van de realiteit af

Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters


Zwervende zwoele woorden

Harde hevige woorden

Zachte zalige woorden

Snelle snijdende woorden


Een woord sterft

Als de adem de laatste klank uitblaast

Het lijkt nietig hé, een woord

Somber als het enkel geboren wordt om te sterven

Toch is het zo noodzakelijk om te sterven

Om verder te leven in een zin

|Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}}

.

.

.

= DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' =

[[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]]

.

{{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}}

.

{{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}}

.

== Het ambacht: de kok en de schrijver ==


.

:[[Schrijven]]
.
:[[Stijl (taalkunde)]]

.

== Correct schrijven, een kwestie van etiquette ==

[[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&lt;ref&gt;IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.&lt;/ref&gt;]]

.

:[[Nederlandse spellingregels]]

.

:[[Grammatica]]

.

:[[Dt-regels]]

.

:[[Afkorting]]

.

:[[Getal (wiskunde)]]

.

:[[Spellingcontrole]]

.

.

== Creatief koken. Mag het? ==

[[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]]

;Taalspel

{{Citaat|'''In Holland noemt men 't water'''

'''De Fransen zeggen l'eau'''

'''De Belg die beide talen kent,'''

'''Die spreekt van Waterloo.'''
|'''Daan Zonderland'''}}
 
.

:[[Creativiteit]]
.
:[[Automatisch schrijven]]
.
:[[Edward de Bono]]
.
:[[Woordenboek]]
.
:[[Beeldwoordenboek]]
.
:[[Spreekwoord]]
.
:[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]]
.
:[[Woordspeling]]
.
:[[Palindroom]]
.
:[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]]
.

== Systematisch schrijven ==

.

: [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]]
.
:[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie]
.
:[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken]
.
:[[Computervertaling]]
.
:[[Moleskine]]
.
:[[Kaartenbak]]
.
:[[Boektitel]]
.
:[[Index (boek)]]
.
:[[Bladzijde]]
.
:[[Naslagwerk]]

.

== De galerij ==

[[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]]

.

&lt;gallery&gt;
Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) 
Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536)
Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) 
Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606)
Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679)
Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) 
File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866)
Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883)
Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887)
Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899)
Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898)
Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880)
Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949)
Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969)
Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945)
Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945)
WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960)
ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968)
Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947)
Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962)
VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928)
Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989)
Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962)
Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944)
Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989)
Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995)
Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979)
Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) 
Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998)
Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004)
Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010)
Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014)
Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008)
Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931)
Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) 
Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952)
Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) 
Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) 
Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957)
Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958)
Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962)
Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) 
Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976)
Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) 
&lt;/gallery&gt;

.

[[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]]

.

.

.

= DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' =

[[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]]

.

{{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}}

.

{{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}}

.

Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] 

. 

== De Elsschotproef ==

.

Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar:
# Titel? 
# Auteur?
# Krant?
# Datum?
# Wat staat er te lezen?
# Kloppen de beweringen?
# Bronnen?

Elsschot:
# Kunnen we '''schrappen'''?
# Kan het '''bondiger'''?
# Vind je het werkwoord '''worden'''?
# Het woordje '''men''' gevonden?

.

.

== Wij willen ‘WORDEN’ weg! ==

.

Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. 

Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet.  Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden:

.

;1.	De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider.

.

Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten.
Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer.

.

.

;2.	We worden op de trein gezet.

.

Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er.
Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil.

.

.

;3.	De bloemen worden elke dag water gegeven.

.

De bloemen krijgen dagelijks water.

.

.

;4.	Hij wordt morgen 18 jaar.

.

Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk.
Morgen is hij 18.

.

.

;5.	De plannen worden volgende week besproken.

.

We bespreken de plannen volgende week.

.

.

;6.	Zij worden altijd blij van muziek.

.

Muziek maakt hen blij.

.

.

;7.	Het huis wordt momenteel gerenoveerd.

.

Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.)

.

.

;8. Het boek wordt door de leraar gelezen.

.

De leraar leest het boek.

.

.

;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht.

.

De dierenarts onderzoekt de hond.

.

.

;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken.

.

Mijn moeder bakt de taart.

.

.

;Oefeningen

.

Zet de passieve zinnen om naar actieve:

.

* Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:...
.

* Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:...

.

* Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:...

.

* Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:...

.

* Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:...

.

* Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel...

.

.

== Redactie-oefening ==

.

== Van basistekst tot afwerking ==

=== Basis ===
  
 ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe''''
 
 Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem.
 In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! 
 Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt!
 
 Walter en Eric Opstaele
  

=== Na eerste manuele bewerking ===

[[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] 
 
 '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank'''
 
 Walter &amp; Eric Opstaele
 
 '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' 
 
 '''Een vel papier'''
 In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. 
  
.

=== Aan de slag… ===

Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker.
 
.


[[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]]

 
 In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten?
 
 In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode.
 
 Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden.
 
 Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het &quot;cachot van Slijpe&quot;. Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe.

.

== Tips bij AI-gebruik ==

.

[[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]]

'''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.'''

.

[https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.]

.

* De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&lt;ref&gt;[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]&lt;/ref&gt; Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet?

.

* Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'.

.

* [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren.

.

* Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort.

.

* Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij.

.

* Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips.

.

* AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in.

.

* Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. 

.

* Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor.

.

* Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie.

.

* Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. &quot;AI-detectors&quot; zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De &quot;Hallucinatie&quot; check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig.

.

== Het interview ==

[[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]]

.

De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. 


* Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst;

.

* Zoek een geschikte locatie

.

* Begin met een observatie

.

* Leg focus

.


== Een Wikipedia-bijdrage ==

[[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]]

.

Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren...

.

# een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]]
# [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea)
# [[Referentie|referenties]] maken
# [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen
# [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie
# een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten
# kennis delen
# omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's)
# in groep werken en samenwerken
# beeldmateriaal maken

.

Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links...  Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven.

Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. 

: Biografie: [[Johannes Wier]] &amp; [[Leon Hoet]]
.
: Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]]
.
: Begrip: [[Morele paniek]]
.
: Methodiek: [[Online hulpverlening]]
.
: Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]]
.
: Videogame: [[Canis Canem Edit]]
.
: Heilige: [[Margaretha van Antiochië]]
.
: School: [[Ipsoc]]
.
: Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]]

.

* Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]].

.

.

== Het reisessay: de regels van Benedictus ==

[[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]]

.

;Voorbereiding
Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. 

.

;Het schrijven
Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' 

.

Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]]

.

Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals &quot;ruime kamers&quot;, &quot;een korte wandeling naar de belangrijkste attracties&quot; en &quot;de beste margarita's die je kan vinden&quot;... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker.

.

;De opdracht
Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.'''

.

# Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. 
# Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt.
# Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel.
# De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen.
# Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer.
# Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina.
# Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden…
# Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels.
# Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst.
# Vergeet je naam, de titel en de datum niet.

.

In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2.

.

;Structuur
Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen.

.

;Inhoud
Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven.

.

;Hoe quoteert de docent? Tien regels...
# Is er een duidelijke inleiding?
# Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken?
# Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? 
# Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten?
# Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? 
# Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je?
# Zijn er inzichten en verbanden?
# Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken?
# Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties?
# Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? 

.

Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten.

.

;Een voorbeeld van het begin van een essay


 &lt;big&gt;'''Brussels by night'''&lt;/big&gt;
 '''Slenteren door onze hoofdstad'''
 
 '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe'''
 
 .
 
 '''BRUSSEL CENTRAAL'''  Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel?
 
 Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. 
 
 Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft.
 
 '''Allemaal mensen…'''
 
 Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. 
 
 Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.'  Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... 
 
.

.

;Tweede voorbeeld

.

 &lt;big&gt;'''Meter per seconde'''&lt;/big&gt;
 '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven'''
 
 .
 
  '''Een verhaal van Stine Pilgaard'''
 
 .
 
 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza-
 me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder-
 wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als
 bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als
 een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze 
 schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij
 hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde
 even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid 
 van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons
 nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich
 plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de 
 Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken
 kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig-
 gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren
 tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit
 is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de
 kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen,
 rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen
 leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador,
 ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse
 dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie,
 de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind-
 molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek
 scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het
 landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil,
 staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat
 Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons
 als mist en we zijn hier nog maar net.'&lt;ref&gt;STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders &amp; Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.&lt;/ref&gt; 

.

.

== De poëzierazzia ==

.

{{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}}

[[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]]

[[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]]

.

;9.05 uur Inleiding en welkom
We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt.

.

;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord

Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.'

.

;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft

De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. 

.

;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg

De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema.

.

;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft

Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek.

.

;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking
De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. 

.

;10.50 Ronde 6 Lijmen!
Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen.
Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk.

.

;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie

In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats.

* Aanstekelijk enthousiast — als een kind
* Apathisch — als een loketbediende
* Boos — als een kat in bad
* Cynisch — als een zure ober
* Droevig — als een clown zonder publiek
* Euforisch — als een winnaar
* Fluisterend — als een samenzweerder
* Furieus — als een chef-kok
* Gelaten — als een gesloten loket
* Hartstochtelijk — als een minnaar
* Hysterisch — als een muis bij een kat
* Ironisch — als een docent
* Jaloers — als een kind zonder taart
* Kwaad — als een kat
* Lollig lachend — als een zatlap
* Misprijzend — als een aristocraat
* Neerslachtig — als een leeglopende ballon
* Onverschillig — als een kat in de zon
* Paniekerig — als bij een examen
* Plechtig — als een burgemeester
* Quasi-verveeld — als een miljonair
* Razend — als een driftkop
* Spaarzaam — als een gierigaard
* Snobistisch — als een wijnkenner
* Treurig — als een violist
* Uitgelaten — als een hond aan zee
* Verliefd — als een puber
* Verleidelijk — als chocolade
* Verdorven — als een schurk
* Verwaand — als een pauw
* Wantrouwig — als een kat bij een doos
* Xenofiel — als een wereldreiziger
* Yuppie-achtig — als een bankier
* Zakelijk — als een verzekeraar
* Zuinig — als een boekhouder
* Zat — als een dronken filosoof

.

;11.40 Ronde 8 Voorstelling

In twintig minuten passeert iedereen de revue. 

.

;12.00 Ronde 9 Groeigroepen

De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan.

.

;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia

Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. 


;12.30 Sfeerverslag.

.

 
 Woorden die ze nooit gebruiken.
 Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen.
 Of niet zijn toebedeeld.
 
 Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. 
 Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, 
 in alle toonaarden en van klein tot groots.
 
 Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich
 tot een verwonderde, fladderende focus.
 
 Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal 
 tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt.
 
 Ze laten zich niet hinderen door alliteraties 
 noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. 
 Die geheugencellen staan nu op non actief.
 
 En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie.
 Wat verschijnt is wonderlijk.
 
 Een lang gedicht dat we ondertekenen 
 met professor Marcel van Yololife
 die iedereen een warme Warmste week toewenst.
 
 Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit:
 educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. 
 
 Alle functies van het SCW in een methodiek.
 Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, 
 even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij.
  
 Scheur het in brokken en stukken 
 alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society.
 Dit is razziapoëzie!
 
 Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en
 de tekst van Maria kan zo op bezinning. 
 
 Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en 
 Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder
 lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk.
 
 We presenteren als toondichters in de beslotenheid
 van een broeierig leslokaal.
 
 Over de borsten van Jeanne D'Ark en een 
 bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot
 broedertwisten en peetvaders
 
 Applaus.
 De razziapoëzie is nu een poëzierazzia.
 
 Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect.
 We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat 
 en verdwijnen even snel als we kwamen.
 
 Zullen we straks leslokalen binnendringen?
 Om docenten te vol rijm te gijzelen?
 Om studenten poëzie in hun strot te duwen?
 
 Dat is pas een poëzierazzia
 vol razziapoëzie.
 
 BW

.

== Argumentatieleer ==

[[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]]

[[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]]

.

Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos.

.

;1. Inleiding

.

* In dit betoog toon ik aan dat...
* Het onderwerp van dit betoog is...
* Ik ben van mening dat... omdat...
* Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat...

.

;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden

.

* Ten eerste...
* Een belangrijk argument is dat...
* Bovendien...
* Daarnaast...
* Een ander punt is dat...
* Uit onderzoek blijkt dat...
* Volgens [bron]...
* Dit blijkt uit...

.

;3. Voorbeelden geven

.

* Bijvoorbeeld...
* Een goed voorbeeld hiervan is...
* Ter illustratie...
* Zoals te zien is in het artikel van...

.

;4. Oorzaak en gevolg

.

* Daardoor...
* Dit leidt ertoe dat...
* Als gevolg hiervan...
* Omdat...

.

;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen

.

* Een mogelijk tegenargument is dat...
* Sommigen beweren dat...
* Critici stellen dat...
* Toch ben ik van mening dat...
* Dit argument is echter niet overtuigend, omdat...
* Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit...
* Dit houdt geen stand, want...

.

;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie)

.

* Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat...
* Er is sprake van onrecht, aangezien...
* De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat...
* De morele implicaties van dit artikel zijn...
* Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is.

.

;7. Conclusie

.

* Samenvattend is te stellen dat...
* Daarom concludeer ik dat...
* Alles afwegend, lijkt het mij dat...
* Mijn standpunt blijft dat van... omdat..

.

== Gesproken woord ==

[[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]]

[[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]]

.

In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten.

.

1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.)

.

2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt.
Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''')

.

3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''')

.

4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''')

.

5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''')

.

6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''')

.

7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''')

.

8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE.

.

9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis.

.

10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials.

.

== Dé briefmethodiek! ==

.

(...)

== Bijdrage naar keuze ==

[[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]]

.

;Kiezen

Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... 


;Het onderwerp
Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt.

# Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver;
# Er zijn geschreven of mondelinge bronnen;
# De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur;
# De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp;

[[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren.

.

.

.

= DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' =

[[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|&quot;[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]&quot; uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]]

.

{{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}}

.

== Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? ==

.

;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]?

.

* Visie
Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport.

.

* Doel

.

* Opdrachten

.

* Werkwijze

.

* Cursus

.

;Voormiddag
* 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen.
* 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen.
* 11.30 u. Concept en foto + Rondje.
* 12.00 u. Over de lijn met de concepten. 

.

;Namiddag
* 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken
* 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting 
* 15.15 u. Metro-oefening
* 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint.
* 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal.
* 17.00 u. Einde.

.

;Huiswerk
* Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les.
* Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print.

.

.

== Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest ==

[[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]]

.

;Voormiddag

.

* Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven):

.

* Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat?

.

* Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het)
 * Opsommingen
 * Alliteratie
 * Rijmwoorden
 * Metafoor
 * Vergelijking
 * Tegenstelling
 * Herhaling
 * Zoek fijne woorden
 * Uitdrukkingen
 * Gezegdes
 * Zintuigelijk schrijven
 * Personificatie
 * Een grapje of een grappige situatie

.

* Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau.

.

* Omgevings- en zintuigenoefening.

.

.

;Namiddag

.

* Wikipedia introductie en onderwerp.

.

* Referenties maken.

.

* Bijsturen interviews: hoe afwerken?

.

* Redactie op het tekstmateriaal.

.

* Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is.

.

;Opdracht 1, Kijken
* Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]].

.

;Opdracht 2, Maak een envelopje. 


.

;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account

.

;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]]

.

In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons!

Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's.

# [[Antwerpen centraal]]
# [[David Teniers II]] (standbeeld)
# [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld)
# [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]]
# [[Pieter Paul Rubens]]
# [[Letterenhuis]]
# [[Hendrik Conscience]]
# [[Guido Gezelle]]
# [[Stijn Streuvels]]
# [[Louis Paul Boon]]
# [[Hugo Claus]]
# [[Tom Lanoye]]
# [[Johan Daisne]]
# [[Angèle Manteau]]
# [[Paul van Ostayen]]
# [[Quinten Metsijs]]
# [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat
# [[Willem Elsschot]]
# [[Liane Bruylants]]
# [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]]
# [[Barokarchitectuur]]
# [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]]
# [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]]
# [[Plantin-Moretus]]

[[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]]

.

.

== Dag 3: Naar de schrijfstad ==

[[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]]

.

;Voormiddag
* Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok.

;Namiddag

;Opdracht tegen volgende les
* Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers.

.

.

== Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking &amp; verspreiding ==

.

.

(...)

== Extra time: feedback ==

Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen.

.

.

.

= DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' =

[[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]]

[[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]]

.

{{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}}

.

== Kijken ==

.

* [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas.

.

* Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. 

.

* Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas].

.

* Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas].

.

.

== Lezen ==

.

* {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- &amp; letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier].

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992.

.

* {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011.

.

* HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000.

.

* {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011.

.

* POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' &amp; don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016.

.

* RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002.

.

* ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. &amp; HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003.

.

* VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings &amp; andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192).

.

* WALLECHINSKY D. &amp; WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004.

.

* WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006.

.

.

== Organisaties ==

.

* [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline]

.

* [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad]

.

* [http://taalunieversum.org Taalunieversum]

.

* [http://www.vrt.be/taal VRT taal]

.

* [http://www.taalunie.be Taalunie]

.

* [http://www.taalschrift.org Taalschrift]

.

* [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven]

.

.

== Wedstrijden en prijzen ==

.

Boek.be kent deze prijzen toe:

.

* de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek;

.

* de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut;

.

* de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen;

.

* de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie;

.

* de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}};

.

* de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester.

.

Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}.

.

.

== Vives-materiaal ==

.

* https://www.vives.be/nl/taalhulp

.

* https://studiecoach.vives.be/category/taal

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K)

.
 
* Toledo &gt; community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K)

.

.

== Festivals ==

.

* {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}}

.

* {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}}

.

* {{Wp|Frankfurter Buchmesse}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}}

.

* {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}}

.

* {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}}

.

{{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''&lt;nowiki&gt;{{Wp|term}}&lt;/nowiki&gt;'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }}

{{Boek}}
{{Fase|1}}
[[Categorie:Taal]]</text>
      <sha1>1zwueaemschfyojlgrxqydzahed9fms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46805</id>
    <revision>
      <id>429883</id>
      <parentid>429830</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Niet te koppelen</comment>
      <origin>429883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="737" sha1="q4upq7nuq1pfp9vatg8x4tety7opouf" xml:space="preserve">{{Niet te koppelen}}
&lt;!--[[Schrijven]] is al opgenomen in [[d:Q37260]]--&gt;

{{Index Nederlands}}
Dit hoofdstuk gaat over het zelf schrijven van teksten: hoe doe je dat, wat komt daar allemaal bij kijken, waar moet je op letten? 

Zie het Wikibook '''[[Schrijven]]''' voor een stappenplan en het schrijven van meer soorten teksten.

== Inhoudsopgave ==
* [[Nederlands/Correspondentie|Correspondentie]]
* [[Nederlands/Uitdrukkingen en gezegden|Uitdrukkingen en gezegden]]
* [[Nederlands/Stijlfiguren|Stijlfiguren]]
* [[Nederlands/Afkortingen|Afkortingen]]
* [[Nederlands/Briefindeling|Briefindeling]]
* [[Nederlands/Betoog en beschouwing|Betoog en beschouwing]]
* [[Nederlands/Recensie|Recensie]]
* [[Nederlands/Enquête|Enquête]]

{{Sub}}</text>
      <sha1>q4upq7nuq1pfp9vatg8x4tety7opouf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nederlands/Grammatica/Telwoord</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46807</id>
    <redirect title="Nederlands/Grammatica/Telwoorden" />
    <revision>
      <id>429888</id>
      <timestamp>2026-09-21T21:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>JopkeB heeft pagina [[Nederlands/Grammatica/Telwoord]] hernoemd naar [[Nederlands/Grammatica/Telwoorden]]: In overeenstemming met andere onderdelen van Nederlands/Grammatica : in het meervoud</comment>
      <origin>429888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="3vthzio164aorhqk6n1jmkptkltml2i" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Nederlands/Grammatica/Telwoorden]]</text>
      <sha1>3vthzio164aorhqk6n1jmkptkltml2i</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>