Wikibooks nlwikibooks https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikibooks Overleg Wikibooks Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Transwiki Overleg transwiki Wikijunior Overleg Wikijunior TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 4 30 430014 429915 2026-09-24T11:31:03Z Ellywa 451 Save the date - auteursrechten - 6 februari 2027 430014 wikitext text/x-wiki __NEWSECTIONLINK__{{Lerarenkamer}}<!-- Bij archiveren deze regel laten staan aub. --><br style="clear: both;"> ==Technisch nieuws== <!-- tbv. berichten die wat langer onder de aandacht moeten blijven --> * 8 onderwerpen verplaatst naar [[Wikibooks:Lerarenkamer/Technisch nieuws]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:42 (CEST) == WSBN == :Ook verplaatst, naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN]]. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:26 (CEST) == Over de plaats van [[Netwerken]] op Wikibooks == [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] en anderen: Het boek [[Netwerken]] staat nu op de voorpagina bij het onderwerp '''9 Diverse'''. Mij lijkt het eerder bij categorie '''6 Samenleving''' te horen. Mee eens? Het WSBN zou dan ook moeten veranderen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 09:38 (CET) :Het past mi. niet onder een van de subcats, zie [[Wikibooks:Wiki_Standaard_Boeknummer#6:_Humane_samenleving]]. En: moet het "Samenleving" of "Humane samenleving" zijn? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 11:50 (CET) ::Wat mij betreft "Samenleving": dat is een breder begrip en staat ook op de voorpagina. Ik zou het op prijs stellen als alle begrippen op de voorpagina overeenkomen met die in het [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]]. Bij "Humane samenleving" denk ik als eerste aan een samenleving die humaan is, menselijk, met respect voor de menselijke waardigheid. Niet aan "humaan" als in "van mensen", als tegenstelling tot dierlijk. Bij "Samenleving" denk ik als eerste aan een maatschappij waarin mensen samen leven, hoewel er natuurlijk ook dierlijke samenlevingen zijn. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 12:26 (CET) :::Wat op de voorpagina staat is ook niet heilig, hoor. ;-) Maar inderdaad, zo'n titel moet op alle pagina's identiek zijn, en de vlag "Samenleving" dekt de lading beter. . Overigens past dit wel in het beeld wat ik van WSBN heb: kleine afwijkingen, net niet compleet, enz. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 dec 2025 12:37 (CET) ::::Twee issues: ::::1) Kan het boek [[Netwerken]] worden overgebracht naar categorie '''6 Samenleving'''? Mij lijkt het daar goed te passen. Het gaat over het aangaan en onderhouden van contacten. Volgens {{Wp|Sociaal netwerk}} hoort het bij sociologie, dus ik zou zeggen bij Catalogus-code 6-1, sociologie & etniciteit. Mee eens? {{Done}} --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST) :::::OK. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST) ==WSBN/2== ::::2) Wij beiden zijn het erover eens dat de coderingen en namen op de voorpagina van Wikibooks gelijk zouden moeten zijn aan de WSBN-codes en -naamgeving. Klopt dat? Zo ja, dan lijkt het mij dat daarvoor eerst een inventarisatie van beide pagina's gemaakt zou moeten worden waaruit de verschillen blijken (twee kolommen) en er daarnaast een derde kolom komt met voorstellen. Vervolgens moeten we het eens worden over de voorstellen en kunnen de uitkomsten worden geïmplementeerd. Vind je dit een goede aanpak? '''Pending.''' --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 12:19 (CEST) :::: [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 9 dec 2025 16:25 (CET) :::::Goed plan, maar wel erg veel werk; en er zijn al 2 (of 3?) lijsten met WSBN's met elk hun eigen afwijkingen, dat is juist een van de redenen dat ik er geen zicht meer op heb... Heb er al diverse malen naar zitten staren, maar heb nog steeds niet de moed kunnen opbrengen om er ook echt aan te ''beginnen''. :::::Als we waterdichte afspraken hebben betreffende het ''format'' van het WSBN, kunnen we zowel de lijst(en) als de [[:Categorie:Wikibooks:Boeken met infobox|360 infoboxen]] gaan bijwerken. Het is toch al geen project wat in één keer en snel afgerond kan of moet worden... :::::Ik zal ook nog eens zien of er iets te automatiseren valt, bv. het converteren van het format. :::::Is [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|dit]] een goede plek voor verder overleg over deze [[rijstebrijberg|klus]]? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:28 (CEST) ::::::Deze discussie is verplaatst naar [[Overleg Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#Coderingen en namen gelijk trekken op_Wikibooks-voorpagina en de WSBN-codes en -naamgeving]] en kan hier worden afgesloten. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:52 (CEST) == Jullie mening gevraagd over leerboeken op maat == Voorgeschiedenis/achtergrondinformatie: * [[Overleg:Besturingssystemen#Pagina naar meerdere deelpagina's]] * [[Wikibooks:Lerarenkamer/Archief_2025#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken|Wikibooks:Lerarenkamer#Uitgeverij Neon gaat schoolboeken goedkoper maken]] Het probleem: * Steeds meer docenten willen het liefst leerboeken op maat, die naar hun situatie zijn aangepast. “One size fits all” is uit. Dit is waarschijnlijk ook één van de redenen dat [https://www.neon.nl/overons uitgeverij Neon] hierop inspeelt: “Met het systeem van Neon kan elke leraar eenvoudig onderdelen aanpassen, toevoegen of verwijderen.” Dit botst/schuurt met enkele uitgangspunten van Wikibooks: * Iedereen mag bestaande Wikiboeken en hoofdstukken naar eigen inzichten aanvullen en verbeteren, ook wie niet de hoofdauteur is. Op de voorpagina staat: “U kunt elk hoofdstuk uitbreiden of aanpassen, en wordt daartoe van harte uitgenodigd. ''Zolang uw wijzigingen constructief zijn, kunt u niets mis doen''.” Maar het is niet handig voor een docent die zo’n boek in de klas gebruikt, als jan en alleman zomaar van alles en nog wat kunnen veranderen. * Normaliter is er slechts één boek over een bepaald onderwerp, op zijn best één voor elk schooltype en klas (onderwerp X voor Vmbo/Havo/VWO (Nederland) klas N). Maar er zijn (nog) geen boeken voor elke school/opleiding of elke docent apart. * Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken), er is voor elk deelonderwerp een apart hoofdstuk en dus een aparte pagina. Maar er zijn docenten die het liefst één pagina met alle hoofdstukken hebben, zodat ze er gemakkelijk één pdf van kunnen maken en het hele boek gemakkelijk kunnen printen. Ik ben bang dat Wikibooks steeds minder relevant wordt als we hier geen oplossing voor bieden. Voorgestelde oplossing: * Er is per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas), of hoe je het ook wilt noemen. Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren. * Maar docenten kunnen ook een kopie maken, die naar hun eigen inzichten aanpassen en opslaan als nieuw Wikibook. Voor dergelijke min of meer persoonlijke kopieën gelden de hierboven vermelde uitgangspunten niet. Hierover wordt een boodschap vermeld op elke pagina van zo’n op-maat-boek. '''=> Vragen''' en aandachtspunten:<br> Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]] # Wat is jullie mening hierover? Weet je een andere oplossing? # Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? # Hoe erg is het als het basis-/moeder-boek en de kopieën daarvan in de loop der jaren steeds verder van elkaar gaan afwijken? Het gevaar is groot dat elke docent zijn/haar eigen boek steeds actualiseert, maar dat het basisboek achterblijft bij actuele ontwikkelingen, of andersom. Bij Neon zijn daarvoor schrijvers in dienst, hier alleen vrijwilligers die zelf kiezen wat ze wel en niet doen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 20 dec 2025 05:02 (CET) :Wikibooks is niet primair bedoeld om te worden gebruikt in het onderwijs (zoals Wikipedia dat ook niet in de eerste plaats is voor èchte wetenschappers, aangezien die toch al alles weten over hun eigen vakgebied), al is een deel van de inhoud hier qua opzet idd. vergelijkbaar met onderwijsmateriaal. :Er bestaat nu verder al bijvoorbeeld een [[Sjabloon:Verouderd]]. Dat kan best boven bepaalde teksten worden gezet waarin bijv. nog steeds staat dat je om te kunnen internetten een inbelverbinding nodig hebt (zie [[Veilig op het internet/Dialers]]). [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 20 dec 2025 11:47 (CET) ::* Bij het schrijven van een wikibook over een ook in het reguliere onderwijs voorkomend onderwerp is, zeker als je zelf (langere tijd) in het onderwijs werkt(e), niet te voorkomen dat je je eigen ervaring meeneemt (leerjaar, schooltype: VMBO, HAVO, VWO, MBO) in de keuze en volgorde van de onderwerpen en de manier waarop je die bespreekt. Dat betekent dat het toch al niet mogelijk is om een “One size fits all” te realiseren. ::* Een "moederboek" met een of meer gekopieerde "kinderen" zou ik mee kunnen leven. De groeiende discrepantie tussen "moederboek" en "kinderen", en daarmee ook tussen de "kinderen" onderling, zullen we voor lief moeten nemen. Ook nu al is het waar dat twee lessen op basis van hetzelfde boek over dezelfde paragraaf, zowel naar vorm, leerbeleving door leerlingen en zelfs op (detail)leerinhoud van elkaar verschillen. ::* Een grotere uitdaging wordt gevormd door het feit dat om een en ander te realiseren een redelijk inzicht nodig is in de "achterkant" van wikibooks. Enerzijds wil je dat iedereen gebruik kan maken van al bestaande inhoud, anderzijds wil je iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven. Juist de hogere (relatief, maar toch) Wikikunde die je nodig hebt om dat te realiseren zullen volgens mij de grootste belemmering zijn voor het gebruik van Wikibooks als leerboek in regulier onderwijs. ::* De vrije bewerkbaarheid van Wikibooks botst inderdaad met een "privé-kopie" van een docent, maar we kennen nu ook al "werk in uitvoering" met het verzoek geen inhoudelijke edits op de tekst toe te passen. Dat is geen beveiliging tegen echte lomperikken, maar werkt doorgaans vrij goed. Voor een botbouwer zou dit overigens betekenen dat een kopieer-functie (eventueel alleen na verzoek toegankelijk voor moderator) voor boeken een leuke uitdaging is. ::[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 20 dec 2025 13:25 (CET) === Conclusies tot nu toe === # Het is niet verboden om een kopie van een Wikibook te maken en die vervolgens aan te passen voor de eigen lessen. We willen "iedereen de mogelijkheid geven zijn eigen draai aan een onderwerp te geven." # Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet (JopkeB: met de mogelijkheid de "eigenaar" van het kopie-boek in het sjabloon te noemen om vragen te kunnen stellen, en een verwijzing te maken naar het origineel). # JopkeB: Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op "Bewerken" in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # JopkeB: Mij lijkt het zinvol dit op de één-of-andere manier in een handleiding vast te leggen. Nieuwe '''vraag''': Wat is daarvoor de beste plek? In [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]]? Of een nieuwe Help-pagina en een verwijzing maken op geëigende plaatsen? # Openstaande '''vraag''': Wat wordt het format voor de naam van het kopie-/op-maat-boek? Mijn voorstel: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: "Besturingssystemen voor CoSy" of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW". Het voordeel hiervan is dat het kopie-boek in alle categorieën en andere lijsten direct onder het moederboek wordt gesorteerd en zo alle boeken over een onderwerp bij elkaar staan. Zijn jullie het hiermee eens? Ping: [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]], [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]], [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]], [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]]: Zijn jullie het eens met deze conclusies? Hebben jullie antwoorden op de onderste twee vragen? --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 29 dec 2025 09:58 (CET) :klinkt logisch [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 dec 2025 13:18 (CET) :Mijn excuses voor het late antwoord. Maar ik ''denk'' dat ik het ermee eens ben 😉. Soms is het moeilijk in te schatten wat de concrete gevolgen zijn bij een specifieke situatie. Voor mij persoonlijk werkt bv. [[CoSy in AD en ICW|CoSy in AD en ICW - Wikibooks]] goed en het kan een inspiratie zijn voor iemand die ook die vakken moet geven in de de richtingen Applicatie- en Databeheer of Informatica- en Communicatiewetenschappen. Per hoofdstuk werk ik dan met leerplandoelen bovenaan, zodat iemand anders die aan het boek/hoofdstuk zou willen meewerken ergens het kader ziet waarin dat kan. [[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] ([[Overleg gebruiker:Mattias.Campe|overleg]]) 27 jan 2026 20:11 (CET) ::Suggestie voor naam is logisch. Handleiding bouwen is nog even een dingetje. Verwijzing naar de handleiding voor speciale boeken kan misschien in het linksjabloon van de boekinfo. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 29 jan 2026 16:24 (CET) :::Wijzigingen in boekpagina's kun je opvangen door in de inhoudsopgave van het special-boek niet naar de kale pagina-naam te verwijzen maar gebruik te maken van een permanente link, op dezelfde manier als dat gebeurt in de vertaallink bij verwijzingen naar anderstalige Wiki's. [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 30 jan 2026 03:15 (CET) ::::Ergens is het logisch als er maar één boek over een onderwerp bestaat, maar tegelijkertijd ook niet (over hetzelfde onderwerp heb ik meerdere boeken in de kast staan). Een groep mensen kan er natuurlijk voor kiezen om slechts één boek te gebruiken, maar als iemand anders een tweede boek wil schrijven en aanmaken, lijkt me dat lastig tegen te houden. Hierbij ga ik er wel vanuit dat een tweede boek over hetzelfde onderwerp wel een bepaalde eigenheid heeft en niet grotendeels een kopie van een ander boek, dus simpelweg een 2e boek aanmaken in de hoofdnaamruimte lijkt me niet een goede optie. Dat zou op termijn betekenen dat we 100 boeken hebben die vrijwel hetzelfde zijn op een enkele paragraaf na gewijzigd. Het kopiëren van inhoud van Wikibooks mag, conform de licentie met aangave licentie en waarvan het vandaan komt. Op Wikibooks zelf zou je een kopie kunnen opslaan in de gebruikersnaamruimte van de gebruiker die een boek gebruikt. Bovenaan/onderaan zou ik dan vermelden dat de inhoud overgenomen is van een boek uit Wikibooks met link ernaar (vergelijkbaar met [[w:Sjabloon:Bronvermelding Nederlandstalige Wikipedia]] voor het vermelden van waar de tekst in dezelfde Wikipedia-taalversie vandaan kwam). Als een nieuw wikiboek in de hoofdnaamruimte geplaatst wordt, wordt de tekst conform de licentie vrijgegeven en mag eenieder de tekst op zich bewerken. In principe staat iedere pagina op een Wikimedia-wiki onder beheer van de gemeenschap en is er geen eigenaarschap. De plek waar de minste bewerkingen verwacht hoeven te worden is de gebruikersnaamruimte. Voor Wikibooks zou het wel goed zijn als de verbeteringen/uitbreidingen terug komen in het moederboek, zodat anderen er ook wat aan hebben. ::::"''Boeken op Wikibooks bestaan uit een voorpagina, een inhoudsopgave en minimaal twee hoofdstukken (anders kun je er net zo goed een Wikipedia-artikel van maken)''" -> Een lesboek heeft in principe een andere schrijfstijl dan een Wikipedia-artikel, waarbij je verder ook vragen kunt stellen, opdrachten kunt geven, toetsen kunt laten maken. ::::Ik geef zelf les aan een universiteit (in het Engels), waarbij ik de uitleg mondeling doe, maar ik heb op de Engelstalige Wikipedia een pagina aangemaakt die ik gebruik om studenten op te wijzen als het verhaal nog eens rustig willen doorlezen of iets willen opzoeken. Met iedere nieuwe klas voeg er nieuwe voorbeelden en andere informatie aan toe. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 31 jan 2026 19:22 (CET) === Eindconclusies === # Er blijft per onderwerp één basisboek/moederboek (per schooltype en klas). Docenten en andere geïnteresseerden kunnen die gebruiken en verbeteren. # Er kan een kopie van zo'n Wikibook worden gemaakt, die vervolgens wordt aangepast voor de eigen lessen. # Het format van de naam van het kopie-/op-maat-boek is: eerst de naam van het moederboek gevolgd door de naam van de school, opleiding of vak zoals dat op de betreffende school wordt gegeven. Bijvoorbeeld: "Besturingssystemen voor CoSy" of Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW". # Wel is een sjabloon nodig voor dergelijke kopieën om te voorkomen dat iedereen ongewenste aanpassingen doet. Zie voor een voorbeeld: [[Besturingssystemen voor CoSy in AD en ICW]]. Als er meer kopie-boeken komen, kan dit worden omgezet in een echt sjabloon. # Kopieën kunnen vooralsnog gemakkelijk worden gemaakt door op "Bewerken" in het moederboek te klikken en met copy-paste de inhoud in het nieuw Wikibook te kopiëren. # Dit zal voorlopig in [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] als handleiding worden vastgelegd. Zonder tegenbericht is deze discussie nu gesloten. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 feb 2026 10:54 (CET) :Oké {{Smiley|3}} [[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] ([[Overleg gebruiker:T.vanschaik|overleg]]) 2 feb 2026 01:41 (CET) == Artikelen van Pvt pauline op Wikipedia == Op Wikipedia loopt een project waarbij het plan is om alle (resterende) artikelen van [[w:gebruiker:Pvt pauline]] in één keer (botmatig) te verwijderen. Een deel is al weg, over de rest (nog <del>2014</del> <ins>1995</ins>) loopt tot 16 februari 2026 6.00 uur CET een [[w:Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline|stemming]]. Bij Opmerkingen -> Achtergrond op die pagina staan de redenen. Als de meerderheid van de stemmers ''voor'' is zijn er nog 28 dagen om eventueel pagina's naar Wikibooks te importeren, en dat is dan ook de reden dat ik dit schrijf; op [[w:Overleg Wikipedia:Stemlokaal/Methodiek voor het verwijderen van de overgebleven artikelen van Pvt pauline]] werd gevraagd of dat mogelijk was, ik heb als eerste reactie iets als "ja, mits..." etc. geschreven. Het gaat om: *8 á 900 golfers, zie bv. [[w:Categorie:Golfer naar nationaliteit]] *honderden golfbanen en -toernooien *vele gebouwen in Den Haag *artikelen over plaatsen en mensen tijdens WO II Al met al is er heel veel tijd en moeite in gestoken, en ik kan het slecht zetten dat dat waarschijnlijk allemaal gaat verdwijnen. Wat het extra pijnlijk maakt is dat Pvt pauline inmiddels niet meer onder ons is... Vanwege persoonlijke interesse <del>zou ik bv. deze pagina's willen behouden</del> <ins>heb ik inmiddels de volgende pagina's geïmporteerd</ins>: *[[w:Gibraltar tijdens de Tweede Wereldoorlog]] *[[w:Kweekschool voor de Zeevaart (Amsterdam)]] *<del>een aantal</del> <ins>7</ins> historische schepen, oa.: **[[w:François (schip, 1869)]] **[[w:Hoff van Zeelandt (schip, 1642)]] **[[w:Prinses Beatrix (schip, 1939)]] en wat dies meer zij. De actuele lijst: [[w:Categorie:Wikipedia:Nog na te lopen artikel van Pvt pauline]] De problemen: *ik zie deze collectie typische ''wikipedia-pagina's'' nog geen ''boek'' worden *het aantal pagina's is zo groot dat handmatig importeren ondoenlijk is *ook als dat door een bot gedaan wordt (als dat al mogelijk is) moeten alle pagina's nog bekeken, geredigeerd, gecategoriseerd en hernoemd worden, om van de vele rode links nog maar te zwijgen... Wie is ook geïnteresseerd en bereid er tijd in te steken? NB Na het importeren is er geen tijdsdruk meer; de pagina's komen in naamruimte "Transwiki" en kunnen dan stuk voor stuk bewerkt worden. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 11 feb 2026 22:44 (CET) Update: * De inhoud van de genoemde 1995 artikelen is gedownload. Helaas is het bestand te groot om hier te publiceren, importeren kan niet, en uploaden als *.xml-bestand is niet toegestaan. Ik probeer een oplossing te verzinnen... * Op [[Wikibooks:Lijst van artikelen van Pvt pauline op nl.wikipedia|deze pagina]] staat wel een lijst van alle titels. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 feb 2026 01:44 (CET) == archive.today == "''In January 2026, archive.today added code into its website in order to perform a distributed denial-of-service attack against a blog. Some archives have also been altered. On 20 February, English Wikipedia became the first Wikimedia site to deprecate the archive service. Other communities are still discussing this issue. ''" (van [[m:archive.today incident]]). Uit voorzorg heb ik – vooruitlopend op de verwachte volgende discussie – links naar archive.today verwijderd, en de URL toegevoegd aan het spamfilter. Zie ook: * [[w:archive.today|Wikipedia]] {{Nl}} * [[w:en:Wikipedia:Wikipedia Signpost/2026-03-10/Technology report|Wikipedia]] {{En}} * [https://arstechnica.com/tech-policy/2026/02/wikipedia-bans-archive-today-after-site-executed-ddos-and-altered-web-captures/ arstechnica.com] {{En}} Gaarne uw commentaar. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 00:09 (CET) == 8! == Van de 77. Op [[m:Wikibooks/Table/nl]]. Sinds vandaag. En daar mogen we best een beetje trots op zijn. '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 23 mrt 2026 17:53 (CET) :Een schouderklopje dus. Verdiend! [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 23 mrt 2026 18:00 (CET) ==10.000!== En weer een mijlpaal: dankzij één van de subpagina's van het boek [[Informatievoorziening]] door [[User:JopkeB|JopkeB]] heeft de Nederlandstalige Wikibooks nu ruim [[Speciaal:Statistieken|10.000 pagina's]] die aan alle voorwaarden voldoen. Dat is, gezien het niet bepaald grote taalgebied van het Nederlands, niet gering! '''{{Larger|:-)}}''' - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 29 mrt 2026 19:30 (CEST) :Wow! Dank. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 30 mrt 2026 07:17 (CEST) ::Dat is al mooi! Heb er tot mijn verwondering zelf blijkbaar al [https://xtools.wmcloud.org/pages/nl.wikibooks.org/J.Grandgagnage 1068] op mijn actief {{Smiley}} [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 30 mrt 2026 23:43 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Board of Trustees Approves Closure of Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> Following [[:m:Public consultation about Wikinews|extended discussions]] within the Wikimedia movement about the Wikinews long-term sustainability, levels of community activity, and the availability of reliable news coverage on other platforms, the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation has [[:m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|approved the closure]] of Wikinews.</div> <div style="margin: 0 2em;"> Google-vertaling:<br> '''Het bestuur van de Wikimedia Foundation keurt de sluiting van Wikinews goed'''<br> Na uitgebreide discussies binnen de Wikimedia-beweging over de duurzaamheid van Wikinews op de lange termijn, de mate van activiteit binnen de community en de beschikbaarheid van betrouwbare nieuwsberichten op andere platforms, heeft het bestuur van de Wikimedia Foundation de sluiting van Wikinews goedgekeurd. </div> Lees verder [[m:Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard#Board_of_Trustees_Approves_Closure_of_Wikinews|op meta.wikimedia.org]].{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 30 mrt 2026 20:55 (CEST) :Oeps, die had ik niet zien aankomen. Als ze aan Wikibooks en/of Wikivoyage toekomen om te stoppen (ook elk slechts een handvol editors per maand, maar wel meer raadplegers), kunnen we altijd nog voorstellen om beide samen te voegen (Wikivoyage als Wikibook ''Reizen ''of iets dergelijks); uitdaging is dan nog wel om beide culturen samen te voegen (Wikivoyage is veel strenger, daar kun je het bijna nooit goed doen, wat het plezier in bijdragen belemmert). [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 10:25 (CEST) ::Zo'n ingrijpende maatregel had ik ook niet verwacht. Ik heb me wel al eens afgevraagd hoe zinvol zo'n project kan zijn, als je de inhoud toch moet vergaren vanuit andere nieuwsbronnen, en je dus eigenlijk altijd achterloopt. 't Lijkt me ook moeilijk te bepalen welke onderwerpen interessant zijn. Of zou je je moeten beperken tot nieuwsberichten met "eeuwigheidswaarde"? Dan denk ik toch eerder aan een nieuwe alinea op Wikipedia, die er dan waarschijnlijk toch al een artikel over heeft. En dan is er nog het probleem van onderbezetting, Wikinews heeft eigenlijk altijd al te weinig actieve medewerkers gehad om echt bovenop het nieuws te kunnen zitten, en voor een nieuwssite lijkt me dat toch een eerste vereiste. Enfin, toch jammer dat het ophoudt, en het spijt me vooral voor al die mensen die er al met al, in de loop der jaren, heel veel tijd ingestoken hebben. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 14:41 (CEST) :::Tenzij... Nee, dat zal toch niet? Hoewel... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 apr 2026 12:22 (CEST) ::::Als je mijn reactie bedoelt: je weet het maar nooit. Het gebruik van AI ontwikkelt zich razendsnel waardoor zelfs de Nederlandstalige Wikipedia veel minder geraadpleegd wordt en er ook minder donaties zijn (las ik pas in een interview). Persoonlijk vind ik het een kwetsbare situatie dat er één "hoofd-moderator" is, twee andere moderators met veel minder edits (géén verwijt! het is de situatie en ik ben blij dat er überhaupt nog twee achtervangen zijn) en minder dan 25 [[Speciaal:ActieveGebruikers|andere actieve gebruikers/editors]] waarvan het merendeel slechts 1-4 handelingen heeft verricht in de afgelopen maand. In organisaties die op de kleintjes moeten letten (bedrijven, organisaties met beperkte budgetten), zal men dan al snel naar oplossingen gaan zoeken. Nu zal het hier voorlopig niet zo'n vaart lopen (ik zag dat de betreffende projectgroep inmiddels is opgeheven), maar toch iets om in het achterhoofd te houden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 1 apr 2026 16:58 (CEST) :::::Eens, maar ik vrees niet voor het voortbestaan; deze wiki heeft veel en interessante content en ''leeft''. Of en in welke mate AI concurrentie oplevert is iets waar ik me geen zorgen over wens te maken: we hebben er toch geen invloed op. :::::Mijn "tenzij..." werd veroorzaakt door de gedachte dat het wel eens een 1 aprilgrap zou kunnen zijn, maar dat kon ik gisteren natuurlijk niet schrijven. :::::Er bestaat niet zoiets als een "hoofd-moderator". Nl-Wikibooks heeft [[Wikibooks:Moderator|<del>7</del> <ins>5</ins> sysops]], waarvan er 2 tevens "bureaucraat" zijn (Ellywa en /me), maar dat is een bitje waar ik VZVIW nog nooit gebruik van heb hoeven maken. <span style="font-size: smaller;">(NB gecorrigeerd van 7 naar 5: MADe en KKoolstra stonden ten onrechte nog op de lijst) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 apr 2026 16:27 (CEST)</span> :::::Op de <s>man</s> vrouw af gevraagd: wil jij ook moderator worden? Ik weet dat het je eerder gevraagd is, maar misschien kijk je er nu anders tegenaan? {{Nowrap|- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 2 apr 2026 13:44 (CEST)}} ::::::Ja, dat is ook beter, om je geen zorgen te maken over iets waar je toch geen invloed op hebt. ::::::Dank voor de uitnodiging om moderator te worden, maar mijn ambities zijn nog steeds niet veranderd. Laat mij maar content maken en af en toe iets aandragen dat weg kan of beter kan. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 2 apr 2026 17:00 (CEST) :::::::Zo denk ik er ook over. Voor onderhoudstaken zijn er voor dit kleine project al voldoende mensen die dat ter harte nemen, maar contentschrijvers zoals jij zijn erg dun gezaaid. Die kun je best hun ding laten doen zonder extra belasting. [[Gebruiker:J.Grandgagnage|Jules]] ([[Overleg gebruiker:J.Grandgagnage|overleg]]) 2 apr 2026 18:00 (CEST) :::::::Goed, ik respecteer dat. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 3 apr 2026 10:11 (CEST) == Over commons... == In de afgelopen twee weken zijn op '''commons''' vier van de '''afbeeldingen''' die ik volgde – waarvan er drie op nl.wikibooks en een op Wikivoyage gebruikt werden – '''verwijderd'''. In één geval was deze genomineerd wegens "AI-slop", en de sysop-van-dienst ging daar gewoon in mee. Een andere was zogezegd "van slechte kwaliteit". Nou, zo weet ik er nog wel een paar duizend...<br> De policy, die toch vastgelegd is op oa. [[c:COM:INUSE]], wordt dus door sommige arrogante sysops gewoon genegeerd. Protesteren helpt ook niet, als je al een reply krijgt kun je tussen de regels door lezen "''wij maken hier de dienst uit''".<br> Ergo: vertrouw niet blindelings op commons, en bewaar vooral een kopie van je uploads ''voor het geval dat''... - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 15:59 (CEST) :Wellicht kun je ze terug laten zetten, zie [[c:Commons:Undeletion requests]]. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 31 mrt 2026 17:43 (CEST) ::Ik ben admin op Commons, als je de links geeft naar de verwijderde foto's of naar de deletion requests, kan ik er in elk geval naar kijken. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 31 mrt 2026 18:05 (CEST) :::Het gaat om: ::*[[:Bestand:Socrates looks a itself as a child.png]] - nu lokaal geupload, De Wikischim had zelf nog een kopie ::*[[:Bestand:Unconscience learning.png]] - idem, ik had een kopie op iets lagere resulutie ::*[[:Bestand:Social isolation.jpg]] - (nl.wiktionary) verwijderd, ondanks COM:INUSE "''and despite a decision to keep this picture per COM:INUSE last year''" ; een expliciet verzoek om deze te herstellen wordt afgedaan met ''"Make the request at COM:UDR and let the community decide''"; de arrogantie... :-( ::::de vierde kan ik niet vinden, omdat mijn volglijst op commons al een paar weken kapot is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:22 (CEST) ::Een verzoek om ze terug te laten zetten wordt waarschijnlijk door dezelfde figuren beoordeeld en is dus bij voorbaat kansloos. Het is ook geen nieuw fenomeen, heeft in de afgelopen jaren al vaker plaatsgevonden, alleen gaat het nu om een handvol in korte tijd. Het begon met ene [[user:Dronebogus]], die - heel geniepig - eerst op alle wiki's de afbeeldingslinks verwijderde. Als zulke mensen voet aan de grond krijgen is er geen bestand meer veilig. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 31 mrt 2026 19:36 (CEST) :::Inmiddels heb ik ernaar gekeken, en de drie die je noemde waren alledrie AI gegenereerde afbeeldingen. Dat wordt ontmoedigd op Commons. Je hebt twee ervan inmiddels lokaal geplaatst. De derde kan je hier nog zien: https://www.linkedin.com/pulse/what-five-days-without-my-phone-taught-me-laurie-wiegler-4vzre/. Als je wilt kan ik die hier ook nog neerzetten. Maar persoonlijk houd ik ook niet van AI afbeeldingen. Hebben we hier al beleid voor ontwikkeld? Ik denk dat we van boekauteurs mogen verwachten dat ze een duidelijk bijschrift geven dat het gaat om een AI afbeelding, als ze het al willen toepassen. Groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 4 apr 2026 01:50 (CEST) ::::Ha, dank je! Ik heb het doorgegeven aan Lotje, die er op nl.wiktionary mee [https://nl.wiktionary.org/w/index.php?title=mobieletelefoonverslaving&diff=prev&oldid=4988494 bezig] was, hopelijk kan ze er iets mee aanvangen. ::::*Ik ben ook geen fan van AI en vind mn. die laatste ook geen fraaie plaat, maar als een auteur ervoor kiest is het niet aan mij om dat af te keuren. Dat de mods op commons zich dat recht wel toeëigenen vind ik nogal benauwend... Vooral als je bedenkt dat zulke besissingen invloed kunnen hebben op de inhoud van ''alle'' wiki's in ''alle'' talen! ::::*nl.wikibooks heeft hier voorzover ik weet nog geen beleid voor, [[Help:Afbeeldingen]] zegt er ook niets over. Ik voel me niet geroepen om regels betr. het gebruik van AI te gaan opstellen, maar denk wel dat een paar richtlijnen nuttig zouden kunnen zijn. Zou jij een voorstel willen doen? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 4 apr 2026 09:03 (CEST) Dit verhaal heeft nog een staartje, zie [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Administrators%27_noticeboard/User_problems#COM:INUSE_not_a_suicide_pact? hier] - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 13 apr 2026 09:43 (CEST) :@[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] Op je vraag nog over een voorstel. Ik zou het gebruik van AI niet willen verbieden, maar toestaan als het nuttig is voor ons educatieve doel. Wat denk je van zoiets als dit: ::Het gebruik van sterk bewerkte of kunstmatig gegenereerde afbeeldingen (met AI of andere tools) wordt niet aangemoedigd, tenzij deze een duidelijk educatief doel hebben. Als een afbeelding de indruk kan wekken dat deze de werkelijkheid afbeeldt, maar in feite kunstmatig gegeneerd is, moet dit duidelijk in het bijschrift bij de afbeelding vermeld worden, met bijvoorbeeld de tekst ''Afbeelding gemaakt met AI.'' :[[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 13 apr 2026 12:45 (CEST) ::P.S. Het educatieve doel komt overeen met een van de doelstellingen van Commons. Ik verwijder daar regelmatig afbeelding zonder educatief doel, zoals fantasie wapenschilden. Maar In use geldt ook uiteraard. Het kan schuren. [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 13 apr 2026 12:48 (CEST) :::Ik sluit me aan bij je voorstel. Beleid maken is niet mijn ding... Wat commons betreft vind ik dat COM:INUSE heilig zou moeten zijn. Zeker als het niet gaat om zomaar-een-illustratie bij een artikel op wp, maar een afbeelding die ''door de auteur'' van een ''boek'' speciaal voor dat doel gemaakt is. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 01:24 (CEST) == Wikinews wordt gesloten == :"All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added." - [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Lees verder...]]{{En}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 6 apr 2026 20:07 (CEST) == Nodig je oud-collega’s uit voor het verjaardagsfeest van Wikipedia == [[File:Header Wikipedia 25 jaar 02.png|thumb]] Beste Wikibooks-collega, Als het goed is, staat het al in je agenda voor zaterdag 20 juni 2026, het verjaardagsfeest van Wikipedia. Kom jij op het feest in Utrecht? Als gebruiker op Wikibooks ben je ook van harte welkom. En zou je het leuk vinden als je dan niet alleen huidige collega’s kan ontmoeten, maar ook mensen van vroeger? Mensen die je de laatste jaren niet meer ziet? Ook door hen zijn Wikipedia en Wikibooks gegroeid en sterk geworden. Help jij mee om hen uit te nodigen voor het feest, zodat we samen kunnen proosten op de toekomst? Ik zou je daarom willen vragen om oud-collega’s, mensen die de Nederlandstalige Wikipedia of Wikibooks om wat voor reden dan ook verlaten hebben, uit te nodigen. Mensen met wie jij het goed kon vinden. Heb je een mailadres? Stuur zo iemand een persoonlijk mailtje, waarin je zegt hoe leuk je het zou vinden als die persoon komt. [[:w:nl:Wikipedia:Feestjaar 2026/uitnodiging#Voorbeeld e-email|Hier]] kan je een voorbeeldmail vinden, maar pas het vooral aan, zodat het persoonlijk wordt. Heb je geen mailadres, dan kan je het natuurlijk ook sturen via de overlegpagina van die persoon, maar er bestaat natuurlijk een grote kans dat die niet gelezen wordt. Heb je inspiratie nodig wie je wil uitnodigen? Dan hier wat tips: *Kijk in de geschiedenis van je eigen overlegpagina. Wie heeft jou welkom geheten? Wie heeft je aangemoedigd? *Kijk op de pagina met [[:w:nl:Wikipedia:Sterren voor bewezen diensten/Jubileumster|jubilea]] of op de andere pagina’s met [[:w:nl:Wikipedia:Sterren voor bewezen diensten/Inzet voor de inhoud van de encyclopedie|Wikipedia-sterren]]; zijn er mensen die je mist de laatste tijd? *Kijk naar je oudste boeken of modules: wie heeft die destijds verbeterd of aangevuld? *Kijk wie er allemaal vertrokken zijn via [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Sjabloon:Vertrokken&namespace=2&limit=500 het sjabloon "vertrokken"]. *En zoek natuurlijk in je eigen mailarchief met wie je ooit gecorrespondeerd hebt. Het is handig als je [[:w:nl:Wikipedia:Feestjaar 2026/uitnodiging#Uitgenodigd|hier aangeeft]] met welke Wikimediaan of Wikiboekenschrijver jij contact hebt opgenomen. Dan ontvangt de persoon niet al te veel dubbele uitnodigingen. N.B. Van iedereen die deelneemt aan dit evenement wordt verwacht dat zij het Beleid Vriendelijke Ruimtes respecteren. Je kunt er [https://nl.wikimedia.org/wiki/BVR_-_startpagina hier] meer over lezen. P.S. Heb jij je zelf nog niet aangemeld? Je kan je [https://nl.wikimedia.org/wiki/Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar! hier nog inschrijven]. Dank je wel alvast en hopelijk tot ziens 20 juni! Met feestelijke groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 12 apr 2026 21:38 (CEST) == Sjabloon:Portalen == Op [[Sjabloon:Portalen]] ontbreken nog <del>twee</del> <ins>vier</ins> icoontjes (voor "Onderwijs" en "Esoterie"), die heb ik ook in [[c:Category:Wikipedia_portal_icons,_SVG]] niet kunnen vinden. Help, please? ;-) - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 19 apr 2026 14:03 (CEST) == [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Project_scope#Proposal:_clarify_relationship_between_COM:INUSE_and_actual_practice Commons_talk:Project_scope#Proposal:_clarify_relationship_between_COM:INUSE_and_actual_practice] == Ik heb op grond [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Project_scope#Proposal:_clarify_relationship_between_COM:INUSE_and_actual_practice hiervan] de [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AUploadtext&diff=424936&oldid=400493 bestanden uploaden] instructie aangepast [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 1 mei 2026 12:31 (CEST) *Akkoord. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 1 mei 2026 16:36 (CEST) == Over commons, hoofdstuk nummer zoveel... == Ik zag een scheve foto, en plakte er een rotate-sjabloon op. Daar kreeg ik een paar zeer kritische vragen over, of dat nou wel nodig was, en waarom ik het verkeerd ingevuld had (niet, dus). En net toen ik dat uitgelegd had (het voelde alsof ik mijn actie moest ''verdedigen''), werd de afbeelding ter verwijdering genomineerd omdat het AI zou zijn (ik zie het er echt niet in). Commons lijkt steeds meer een ''vijandige'' omgeving, in plaats van de ''dienstverlenende'' die het zou moeten zijn. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 5 mei 2026 14:07 (CEST) :En zeer vijandig naar AI toe terwijl de bedrijven daarachter (zie "Announcing New Wikimedia Enterprise Partners for Wikipedia’s 25th Birthday") misschien straks de redding voor commons zijn en andere Wikimedia projecten zijn ;) [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 6 mei 2026 09:11 (CEST) ::Commons is streng op auteursrechten en authenticiteit. AI schendt beide en daarom zijn ze er niet dol op. En je kunt zien of iets AI is als het om een recent bestand gaat zonder Exif-/Metadata-gegevens met gegevens over camera, belichtingstijd, etc.. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 mei 2026 08:02 (CEST) :::Ah dank je wel JopkeB voor deze heldere uitleg. Dan begrijp ik in ieder geval hun vijandigheid beter. Met vriendelijke groet [[Gebruiker:BeeBringer|BeeBringer]] ([[Overleg gebruiker:BeeBringer|overleg]]) 7 mei 2026 08:39 (CEST) ::::Maar het ontbreken van Exif data mag nooit als ''bewijs'' worden aangevoerd, en ik ben bang dat dat nu (gemakshalve?) wel gebeurt. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 7 mei 2026 10:42 (CEST) :::::De uploader heeft in ieder geval iets uit te leggen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 7 mei 2026 17:34 (CEST) ::::::Dat zou in mijn geval heel eenvoudig zijn: ik gebruik voor kleine klusjes nog graag een heel oude versie van Paint Shop Pro die nog geen Exif-data opslaat. - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 7 mei 2026 17:40 (CEST) == Kan [[:Categorie:Onderwijs en Opleiding]] worden samengevoegd met [[:Categorie:Onderwijs]]? == Kan [[:Categorie:Onderwijs en Opleiding]] worden samengevoegd met [[:Categorie:Onderwijs]]? Bij die eerste staat nu maar één pagina en geen verwijzing naar de tweede, terwijl ik de indruk heb dat die tweede de hoofdcategorie is. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 aug 2026 07:47 (CEST) :En nu ik er nog eens beter naar kijk: :# Kan die éne pagina [[Een papieren cursus omzetten in een Wikibook]] omgezet worden naar twee pagina's (oftewel: kan het eerste deel een aparte pagina worden)? :# En kunnen die dan beide Help-pagina's worden? Daar lijken ze mij beter thuis te horen. Dan kan de [[:Categorie:Onderwijs en Opleiding]] helemaal vervallen. :[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 aug 2026 08:29 (CEST) == SPV inhoud-categorieën uitsluiten in [[Speciaal:OngekoppeldePaginas|Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items]] == Is er een mogelijkheid om categorieën voor "inhoud" (zoals [[:Categorie:Huisdierengids - inhoud]]) uit te sluiten van [[Speciaal:OngekoppeldePaginas|Pagina's die niet gekoppeld zijn aan items]]? Ze bestaan niet zo specifiek in Wikidata, het is overzichtelijk genoeg om alleen de hoofdpagina (in dit geval [[Huisdierengids]]) op te nemen in Wikidata en het is veel werk om telkens ''<nowiki>{{Niet te koppelen}}</nowiki>'' te moeten toevoegen. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 aug 2026 11:51 (CEST) == Wat is het verschil tussen een [[:Categorie:Portaal|Portaal]] en een [[:Categorie:Boekenplanken|Boekenplank]]? == Wat is in Wikibooks het verschil tussen een [[:Categorie:Portaal]] en een [[:Categorie:Boekenplanken|Boekenplank]]? Wanneer gebruik je het één en wanneer het ander? Of kunnen ze worden samengevoegd tot één navigatietool? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 27 aug 2026 13:42 (CEST) :En dan zijn er ook nog [[:Categorie:Afdeling|Afdelingen]]. Wat voegt dit onderscheid toe, waartoe dient het? [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 22 sep 2026 11:09 (CEST) == Verwijdernominatie van lesmateriaal op Wikipedia == Op Wikipedia heeft een gebruiker in zijn gebruikersnaamruimte pagina's aangemaakt met lesmateriaal voor zijn studenten die op basis van artikelen in Wikipedia-opdrachten uitvoerden met/op Wikipedia. Een aantal van die pagina's zijn nu genomineerd om verwijderd te worden hier: [[w:Wikipedia:Te beoordelen pagina's/Toegevoegd 20260904]]. Misschien is het handig als er gebruikers van Wikibooks meekijken, mogelijk zijn ze beter op hun plek in Wikibooks. [[Gebruiker:Romaine|Romaine]] ([[Overleg gebruiker:Romaine|overleg]]) 4 sep 2026 22:44 (CEST) :@[[Gebruiker:Romaine]]: Ik heb de tip toegevoegd bij de discussie op Wikipedia (hij stond er al, maar summier, ik heb wat meer toelichting gegeven). Het lijkt mij aan de schrijver zelf om die pagina's over te hevelen en in te passen in de Wikibooks-structuur. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 5 sep 2026 05:51 (CEST) == Save the date - auteursrechten - 6 februari 2027 == Het is nog even weg, maar please save the date. Op zaterdagmiddag 6 februari 2027 organiseren wij (@[[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] en @[[Gebruiker:Vysotsky|Vysotsky]]) samen met [[Vereniging Wikimedia Nederland|Wikimedia Nederland]] een bijeenkomst in Utrecht. Op het programma alles wat je zou willen weten over auteursrechten op Commons. We hebben een gastspreker, Maarten Zeinstra, een expert op het gebied van auteursrechten. [[Event:Auteursrechten_2027|Hier staat het programma]]. Je kunt je ook alvast inschrijven als je erbij wilt zijn. Heb je wensen, vragen en suggesties, gebruik dan [[Event talk:Auteursrechten 2027|de overlegpagina]] bij het evenement. Hopelijk tot ziens op 6 februari! Met rechtenvrije groet, [[Gebruiker:Ellywa|Ellywa]] ([[Overleg gebruiker:Ellywa|overleg]]) 24 sep 2026 13:30 (CEST) sigl2cfputacyjr1pce96q4iyxere4r 4 51 429982 429155 2026-09-24T05:36:42Z JopkeB 18060 /* 2026 */ [[Iluthien]] 429982 wikitext text/x-wiki {{TOC zonder automatische nummering}} == Uitleg == {{Te verwijderen pagina's}} <!--Niet verwijderd... een week laten staan--> == Archief == <div style="font-size: smaller; margin: 3px 0 5px 10px;"> *[[Wikibooks:Logboek verwijderde pagina's|2004]] &middot; {{Archieflinks|vanaf=2014}} *[[Speciaal:Logboeken/delete|Verwijderingslogboek]] </div> <!-- Voorbeeld: == Jaar == === Maand === ====Toegevoegd dd-mm, te verwijderen op of na dd-mm+1 ==== *[[Paginatitel]] - wiu --> ==2026== ===januari=== ====Toegevoegd 19 januari, te verwijderen op of na 19 februari==== * [[Implementeren van computersystemen]] - duplicaat van [[Implementeren van informatiesystemen]], die ietsje uitgebreider en beter lijkt. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 19 jan 2026 12:56 (CET) ::{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 8 mrt 2026 07:25 (CET) <span style="font-size: x-small;">(te laat, sorry)</span> ===februari=== ====Toegevoegd 18 februari, te verwijderen op of na 18 maart==== *[[In mensentaal/Techniek]] - Te kort, geen subpagina's *[[In mensentaal/Toets techniek - Versie B/Antwoorden]] - Antwoorden bij vragen die er niet (meer?) zijn over een boek wat er ook niet (meer?) is. *[[Toetsenbank/Inleidende toets techniek/Antwoorden]] - Idem ::- [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 18 feb 2026 22:58 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 mrt 2026 11:21 (CET) ===maart=== ====Toegevoegd 12 maart, te verwijderen op of na 12 april==== * [[Mens en maatschappij/Flashcards]] - leeg, omdat ''alle'' afbeeldingen verwijderd zijn van commons - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 12 mrt 2026 19:55 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 09:28 (CEST) ====Toegevoegd 15 maart, te verwijderen op of na 15 april==== *[[Programmeren in Small Basic]] - Eén pagina, nauwelijks enige inhoud. Naar wachtruimte? - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 mrt 2026 12:53 (CET) :{{Done|Verwijderd}} - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 15 apr 2026 09:28 (CEST) ===mei=== ====Toegevoegd 9 mei, te verwijderen op of na 9 juni==== *[[Inleiding in de moderne, hedendaagse architectuur]], :[[Sjabloon:Bouwkunst, moderne hedendaagse architectuur]] :: - geen inhoud, alleen een voorwoord - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2026 07:04 (CEST) *[[Programmeren in VB & VBA]], :[[Wikibooks:Infobox/Programmeren in VB & VBA]] :: - niet meer dan een beginnetje - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 9 mei 2026 07:19 (CEST) ====Toegevoegd 20 mei, te verwijderen op of na 20 juni==== *[[Wikijunior:Topografie]] - een lijstje met notities, nog niet eens een beginnetje - [[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] ([[Overleg gebruiker:Erik Baas|overleg]]) 20 mei 2026 15:00 (CEST) ===september=== ====Toegevoegd 24 september, te verwijderen op of na 24 oktober==== * [[Iluthien]], het hele boek. Ik kon over deze taal via Wikidata en Google niets vinden, uitgezonderd op Google dit Wikibook. Toen ik verder googelde met de letters uit [[Iluthien/Uitspraak en Alfabet]] (Arlı Etlı Imnı Orlı Urlıd Eyvhen), bleek Turks of Azerbeidzjaans het meest voor de hand liggende, vanwege de ı (i zonder puntjes), dus niks Keltisch. Deze letters bleken ook nog eens afkomstig uit een bekende islamitische gebedstekst of religieuze formule in het Arabisch, opgeschreven met het Turkse alfabet. Dus ik heb sterk het vermoeden dat deze taal een verzinsel is van de eerste auteur, [[Gebruiker:Den Eddy en de Jos]] (in 2010, daarna zijn door hen geen wijzigingen meer aangebracht, ook niet elders op Wikibooks, zie https://nl.wikibooks.org/wiki/Speciaal:Bijdragen/Den_Eddy_en_de_Jos), die ons probeerde wat op de mouw spelden. :PS Is het misschien een idee om in [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten]] iets te vermelden over het soort onderwerpen dat is toegestaan? Dat Wikibooks alleen bedoeld is voor studie-, leer- en handboeken, handleidingen, instructies en naslagwerken? Niet voor essays, zelfgeschreven romans en andere verzinsels? Dat het om werkelijk bestaande onderwerpen moet gaan? Ik kon daar nu niets over vinden. --[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 24 sep 2026 07:35 (CEST) == Kandidaten voor directe verwijdering == * .. * [[User:Pristome]] en anderen: Waarom moet [[Kaartspel/Groenjassen]] verwijderd worden? De toelichting geeft: ''Out of the project's scope (encyclopedic content appearing in Wikibooks)''. [In het Engels, door een Chinees die zo te zien geen Nederlands spreekt, dus hoe relevant is dit voor de NL-WB?] Zo te zien biedt de pagina een kleine inleiding (misschien Wikipedia-achtig, maar misstaat niet in Wikibook) en vervolgens uitleg over het spel, wat zeer thuis hoort in WB. En het nuweg-sjabloon lijkt me niet van toepassing, eerst behoort dit behoorlijk bediscussieerd te worden. [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 18 aug 2026 17:14 (CEST) Hier worden maximaal 10 kandidaten voor directe verwijdering geplaatst: {{Kolommen automatisch |style=border: 1px solid silver; padding-left: 5px; |inhoud= <dynamicPageList> category = Wikibooks:Nuweg mode = ordered count = 10 redirects = include </dynamicPageList> }} * [[:Categorie:Wikibooks:Nuweg|Klik hier]] voor het volledige overzicht ({{PAGESINCATEGORY:Wikibooks:Nuweg}} pagina's en/of categorieën). [[Categorie:Wikibooks]] sswb677l8qxtq4lg0i9bq47rmtejlb7 0 3401 429993 421491 2026-09-24T08:04:41Z ~2026-51297-15 29833 /* Vertaaloefeningen */ 429993 wikitext text/x-wiki [[Spaans/Les 2|Terug naar les 2]] == Alfabet == uve i uve i ere e de i efe i ce i o ere e ce o ere de a ere ge a ere zeta a ese ene i eñe o ese ce e ere o ce u a ere te o efe i e ese te a ce i ce a te ere i zeta == Lidwoorden & Geslacht == el la la la la la el la la la la la el el el el el la la la == Werkwoordvervoegingen == '''-ar''' desayuno ganan tomas limpian almorzáis Trabajo '''ser''' eres somos - es es == Vertaaloefeningen == *Esta mañana tomo mucho pan, pero poca agua. *Muchas veces dicta la ley a otros. *Al parecer nosotros/nosotras estudiamos mucho y ellos/ellas trabajan mucho. *¿Necesitas la calculadora? *Entro en el edificio sin mirar. * {{Sub}} {{Links}} [[Categorie:Spaans]] 1w992wfojfsq8xfyajezf051ykh9mhk 0 3669 430006 426367 2026-09-24T10:47:41Z JopkeB 18060 Zie ook 430006 wikitext text/x-wiki {{Bi}} {{Mechanica van materialen}} Dit boek behandelt de krachtwerking, en het resultaat ervan, in homogene lichamen. Deze cursus is gedeeltelijk gebaseerd op een cursus van '''Ahmed masoud''' uit de Engelstalige Wikibooks. == Inleiding == De '''Mechanica van materialen''' is de studie die zich bezighoudt met krachten, stabiliteit en vervormingen van materialen. In dit boek veronderstellen we dat de gebruikte materialen ''homogeen'' zijn, wat wil zeggen dat de eigenschappen in ieder punt van het materiaal gelijk zijn (dit is een benadering van de werkelijkheid) en dat deze eigenschappen ook gelden op infinitesimaal (oneindig) kleine schaal. ===Krachten=== Er zijn verschillende types krachten die op een lichaam kunnen werken. In de mechanica wordt vaak met een puntkracht gewerkt, een kracht die op één punt van het lichaam aangrijpt. In de praktijk echter zullen aangebrachte krachten hun werking spreiden over een bepaald oppervlak of volume. Deze laatste. volumekrachten genoemd, zijn krachten die "in" het bewuste lichaam werken, zoals de zwaartekracht, of magnetische aantrekking. Voor starre lichamen kunnen volumekrachten echter wat hun werking betreft als puntkracht met een geschikt aangrijpingspunt beschouwd worden; zo is de volumekracht zwaartekracht equivalent met een puntkracht aangrijpend in het zwaartepunt van het lichaam. Voor ieder lichaam in evenwicht (een lichaam niet in versnelde beweging) geldt de derde wet van Newton, die zegt dat de aangebrachte krachten door andere krachten (bijv. reactiekrachten) tegengewerkt worden. In twee dimensies kunnen uit die derde wet drie vergelijkingen gedestilleerd worden: de som van de horizontale en de som van de verticale krachten aangrijpend op het lichaam is nul, en het krachtmoment in een willekeurig punt is ook nul (deze laatste voorwaarde houdt in dat het lichaam niet roteert). Deze voorwaarden van actie en reactie gelden niet alleen voor het totale lichaam, maar ook voor iedere willekeurige doorsnede van het lichaam. ===[[Mechanica van materialen/Spanning|Spanning]]=== === Rek=== Als op een materiaal een trekkracht uitgeoefend wordt, zal het materiaal in meerdere of mindere mate rek vertonen. De mate van de rek hangt behalve van de aangelegde kracht, af van de vorm van het materiaal en een materiaaleigenschap. De ''(relatieve) rek'' &epsilon; van een materiaal wordt gedefinieerd als de verhouding van de lengteverandering ''&Delta;L'' en de originele lengte ''L''. De (relatieve) rek &epsilon; is dus een dimensieloze grootheid: :<math>\epsilon=\frac{\Delta L}{L}</math>. De relatieve rek wordt ook wel ''technische rek'' genoemd, omdat het de grootheid is die men experimenteel meet. Van een materiaal dat eerst een rek &epsilon;₁ ondergaat en daarna een rek &epsilon;₂, is de totale rek echter niet &epsilon;₁&nbsp;+&nbsp;&epsilon;₂. Immers: :<math>\epsilon_{totaal} = \frac{\Delta_1+\Delta_2}{L_1}=\epsilon_1+\epsilon_2\frac{L_2}{L_1}= \epsilon_1+\epsilon_2\frac{L_1+\Delta_1}{L_1}=\epsilon_1+\epsilon_2+\epsilon_1\epsilon_2</math> Dat is een onplezierige eigenschap van de technische rek die ontstaat doordat we pas optellen als er al veel uitgerekt is. We moeten eigenlijk steeds na een heel klein beetje uitrekken de rek bijtellen. Dat komt neer op een integraal van de technische rek. De zo gedefinieerde rek heet ''ware rek'': :<math> \epsilon_n = \int_{L_0}^{L_1} \frac{dL}{L} = \ln \left( \frac{L_1}{L_0} \right) = \ln (1 + \epsilon) </math> Ware rekken kunnen wel opgeteld worden. Als eerst gerekt is van L₀ naar L₁ en vervolgens van L₁ naar L₂, is de ware rek: :<math> \epsilon_n = \ln (1 + \epsilon_1+\epsilon_2+\epsilon_1\epsilon_2)= \ln(1+\epsilon_1)+\ln(1+\epsilon_2)= \epsilon_{n1}+\epsilon_{n2}\, </math> Hebben we de beweging van alle punten van de constructie gegeven als een functie ''u''(''x''), dan kan de langsrek berekend worden als <math>epsilon=\frac{du}{dx}</math>. De totale vervorming van de constructie is dan <math>\int_0^L{du}=\int_0^L{\epsilon_x dx}</math> ;Rekstrookje Een '''rekstrookje''' is een elektronische component waarmee de mate van uitrekken of inkrimpen van een materiaal kan worden gemeten. Ook het al of niet onder torsie staan, kan hiermee worden bepaald. Een rekstrookje bestaat uit een folie met daarop een elektrische geleider. Men plakt dit strookje aan het voorwerp waarvan de rek gemeten moet worden. De werkingswijze van een rekstrookje berust op het principe dat bij een gelijkblijvende vierkantsweerstand van een elektrische geleider de weerstand tussen twee tegenovergestelde zijden van een rechthoekig vlak van deze geleider bepaald wordt door de hoogte/breedte verhouding daarvan. Als het rekstrookje uitgerekt wordt, dan wordt de daarop aangebrachte elektrische geleider een fractie langer, en gelijktijdig een fractie smaller (en tevens ook een fractie dunner, wat de vierkantsweerstand ook nog doet stijgen). Daardoor stijgt de elektrische weerstand van het rekstrookje een fractie, en dat kan met een gevoelige weerstandsmeter gemeten worden. === Wet van Hooke=== De '''wet van Hooke''' zegt dat de uitrekking van een materiaal recht evenredig is met de (normaal)kracht welke op de veer wordt uitgeoefend. Deze wet werd door Robert Hooke empirisch vastgesteld bij veren. In formulevorm: <math> \! \sigma = E\epsilon </math> hier is ''E'' de proportionaliteitsconstante. E is ongeveer constant bij alle materialen (zelfs indien ze gelegeerd zijn), en wordt de '''elasticiteitsmodulus''' genoemd. In deze cursus werken we met homogene materialen, zodat de eigenschappen in alle punten gelijk zijn. Dit wil niet noodzakelijk zeggen dat de eigenschappen in alle richtingen gelijk zijn. Materialen die hieraan voldoen (bijv. metalen) zijn ''isotroop''. Materialen waar de eigenschappen verschillen per richting, zoals hout, zijn ''anisotroop''. Vullen we de wet in in de gegeven vergelijking, dan komt er: <math> \sigma = E \epsilon \rarr \epsilon=\frac{\sigma}{E}</math> <math>\Delta = \int_0^L\frac{\sigma}{E}dx = \int_0^L\frac{P}{AE}dx</math> Of <math> \Delta = \frac{PL}{AE} </math> === Poisson-factor === We hebben gezien dat de rek evenwijdig aan een aangebrachte spanning beschreven wordt door de wet van Hooke. Bij proeven constateert men verder dat wanneer men aan een materiaal in een bepaalde richting trekt, het materiaal stuikt in de richtingen loodrecht op de aangebrachte richting. Deze dwarsrek is in vele materialen lineair verbonden met de langsrek. De verhouding van de dwarsrek op de langsrek is de '''Poisson-factor''' &nu; (''Poisson ratio'', of ''factor van Poisson''): <math> \nu = \left| \frac{\mbox{dwarsrek}}{\mbox{langsrek}} \right|=-\frac{\epsilon_{dwars}}{\epsilon_{langs}} </math> De grootte van de dwarsrek is dan: <math>\epsilon_{dwars}=-\nu .\epsilon_{langs} = -\nu .\frac{\sigma}{E}</math>. Let op het minteken, wanneer het materiaal in de langsrichting wordt samengedrukt, dan rekt het in dwarsrichting uit, en omgekeerd. Theoretisch is de waarde van de poissonfactor begrensd: <math>-1<\nu<\frac{1}{2}</math>; in de praktijk is het onwaarschijnlijk (hoewel niet onmogelijk [https://silver.neep.wisc.edu/~lakes/Poisson.html], [https://www.nvon.nl/nvox/media/jce/2002/jce0102.htm]) dat een materiaal dat onder druk wordt gezet dwars krimpt: praktisch is &nu; <math>0<\nu<\frac{1}{2}</math> ;Enkele materialen en hun Poisson-factor Bij metalen is de modulus ongeveer <math>\frac{1}{3}</math> (het volume bij trekspanning blijft dus niet constant: het materiaal zet uit). Bij een &nu; van 0,5 is de compressiemodulus (zie verder) oneindig, welke kracht ook op het materiaal aangebracht wordt, het volume blijft constant, dus is de kracht nodig om het volume te veranderen "oneindig". {| cellpadding="4" cellspacing="0" border="1" style="border-collapse: collapse" |- bgcolor="#cccccc" !materiaal!!poisson factor |- | aluminiumlegering | 0,33 |- | gietijzer | 0,21-0,26 |- | glas | 0,24 |- | klei | 0,30-0,45 |- | kurk | ca. 0,00 |- | rubber | 0,50 |- | staal | 0,27-0,30 |} ;Aangepaste wet van Hooke ... === Temperatuurseffecten=== Bijna alle materialen veranderen van lengte bij een temperatuursverschil. Deze uitzetting wordt gekarakteriseerd door &alpha;, de thermische uitzettingscoëfficiënt. De rek van een materiaal door een temperatuursverschil is <math>\epsilon=\alpha. \Delta T</math>. Om juister te zijn is de rek t.o.v. een basistemperatuur T₀ gegeven door <math>\epsilon=\alpha. (T-T_0)</math>. Wanneer deze rek echter tegengehouden wordt, bijvoorbeeld doordat beide zijden vast verbonden zijn, spreekt men van een ''verhinderde vervorming''. Deze verhindering kan tot grote spanningen leiden. ===Energie opgenomen in het materiaal=== Wanneer een materiaal aan een normaalkracht onderworpen wordt, wordt de uitgeoefende energie in het materiaal opgeslagen. Bij het aanbrengen van de kracht zal het materiaal rekken, waardoor de aangrijpingskracht zal veranderen, en energie verbruikt wordt. De energie die opgeslagen wordt in een materiaal is de oppervlakte onder de trek-rek kromme. Deze oppervlakte is tevens een maatstaaf voor de taaiheid van materiaal. Voor een veer, met een lineaire trek-rek kromme, de veerconstante ''k'' en een rek ''x'' is dit oppervlak gelijk aan ''1/2 k x²''. Voor een staaf, met een 'veerconstante' <math>\frac{AE}{L}</math> en een rek <math>\frac{PL}{AE}</math>, is de opgeslagen energie <math>\frac{P^2 L}{2.AE}</math>. Een gedeelte van de opgenomen energie wordt gebruikt om het materiaal plastisch te vervormen, het gedeelte van de elastische vervorming komt bij het bezwijken van het materiaal opnieuw vrij. Dit zorgt bij brosse materialen, materialen met alleen een elastische vervorming , tot een knap-breuk. Het gebruik van brosse materialen bijv. bij de constructie van bouwwerken wordt vermeden niet alleen omdat er knapbreuken optreden, maar ook omdat de breuk onaangekondigd gebeurd: de rek bij breuk is namelijk erg klein. === Principe van Saint-Venant === Tot hiertoe hebben we verondersteld dat een puntkracht zich onmiddellijk volledig over het oppervlak van het materiaal verdeelt volgens <math>\! \sigma=P/A</math>, en niet voor een geconcentreerde belasting zorgt. In werkelijkheid geldt deze veronderstelling slechts op een bepaalde afstand van de aangebrachte kracht. Volgens de Franse wetenschapper Saint-Venant is deze afstand gelijk aan de breedte van de balk. [[Afbeelding:Principe Saint-Venant bij balk.png|thumb|center|200px|Principe van Saint-Venant: de spanning P/A geldt voor doorsnede B, niet voor de bovenste doorsnede A]] === Elastische en plastische vervorming=== Tot hier hebben we telkens verondersteld dat materialen elastisch reageren wanneer er een kracht aangebracht wordt, zodat aan de Wet van Hooke voldaan is. Wordt de belasting van het materiaal verwijderd, dan keert de oorspronkelijke vorm van het materiaal terug. Vandaar de benaming "elastische" vervorming. Dit geldt voor de meeste materialen, wanneer een kleine spanning aangebracht wordt. Brosse materialen (beton, hardmetalen, glas) vervormen elastisch tot breuk optreedt. Wanneer grotere belastingen op een materiaal aangebracht worden, dan geldt het verband tussen de rek en de belasting niet meer, en zal het materiaal een plastische vervorming vertonen (ductiliteit). Zodra de belasting verwijderd wordt, keert het elastische deel van de vervorming terug. De plastische vervorming blijft echter aanwezig. De maximale trekspanning die een constructie-element kan verdragen zonder plastisch te vervormen heet de vloeigrens. Bij plastische vervorming glijden kristalblokken langs elkaar, waarbij lijnvormige fouten ontstaan en de materiaalspanning toeneemt. Hierdoor neemt de weerstand tegen verdere vervorming toe, wat tot uitdrukking komt in een grotere hardheid. Bij éénkristallen, die een homogeen kristalrooster hebben, is plastische vervorming het gemakkelijkst. Ook de vorm van het kristalrooster kan van invloed zijn. Zo is een hexagonaal kristalrooster aanmerkelijk moeilijker te vervormen dan een kubisch rooster, omdat er minder glijvlakken zijn. Bij het toevoegen van ionen van een ander materiaal aan een metaal, legeren, kunnen spanningen ontstaan wanneer de 'vreemde' ionen niet goed in het kristalrooster passen. Dit maakt plastische vervorming moeilijker en de hardheid groter. === Glijding en modulus === Hierboven zagen we dat voor een normaalspanning aangebracht op een materiaal de wet van Hooke geldt. Een soortgelijk verband geldt ook tussen een aangebrachte schuifspanning &tau; en de afschuifhoek die optreedt &gamma;: &tau; = G&gamma;. De verhoudingsconstante in deze gelijkheid is de glijdingsmodulus (vergelijk met de elasticiteitsmodulus). In tegenstelling tot bij normaalkrachten heeft een schuifspanning enkel invloed op de glijding evenwijdig met de spanning, en niet op de glijding in loodrecht op de kracht staande richtingen. [[Afbeelding:Afschuiving.png|thumb|480px|center|Materiaal onderworpen aan een schuifkracht]] === Veralgemeende wet van Hooke=== Tot hiertoe hebben we drie materiaalconstanten gezien die het gedrag van een materiaal op een aangebracht spanning beschrijven: E, G en &nu;. Wordt het materiaal tegelijkertijd door normaalspanningen in allerlei richtingen belast, dan is de rek in een bepaalde richting een resultaat van alle aangebrachte normaalspanningen. Beschouwen we een een kubus die met drie normaalspanningen, volgens de x-, y- en z-as, belast wordt met normaalspanningen &sigma;_x, &sigma;_y en &sigma;_z, dan kunnen de rekken in de x-, y- en z-richting, &epsilon;_x, &epsilon;_y en &epsilon;_z, als volgt berekend worden: &epsilon;_x = &sigma;_x/E &minus; &nu;&sigma;_y/E &minus; &nu;&sigma;_z/E &epsilon;_y = &minus;&nu;&sigma;_x/E + &sigma;_y/E &minus; &nu;&sigma;_z/E &epsilon;_z = &minus;&nu;&sigma;_x/E &minus; &nu;&sigma;_y/E + &sigma;_z/E Glijdingen in een richting zijn een gevolg enkel van schuifspanningen aangebracht in die richting: &gamma;_xy = &tau;_xy/G &gamma;_yz = &tau;_yz/G &gamma;_zx = &tau;_zx/G Deze eenvoudige formules gelden enkel voor isotrope materialen, materialen waarvan de eigenschappen in alle richtingen gelijk zijn. === Verband tussen de E, G en &nu; === De elasticiteitsmodulus, de glijdingsmodulus en de poissonmodulus zijn met volgende formule verbonden: <math> G = \frac{E}{2 \left( 1 + \nu \right)} </math> === Voorbeeld: drukvat === Drukvaten zijn dunwandige containers die een gas of vloeistof op hoge druk bevatten. In dit voorbeeld zoeken we de spanning &sigma;, die ontstaan wanneer het vat onder druk gebracht wordt. We nemen een dunwandig drukvat, omdat het dan aanvaardbaar is te veronderstellen dat de wandspanningen constant zijn over de wanddikte. Dit resulteert in eenvoudige vergelijkingen om de spanningen uit te rekenen. Veronderstel een cilindrisch vat, aan beide zijden afgesloten, met straal r, wanddikte t en druk p. Voor de axiale spanning: :<math>\pi r^2p=2 \pi r t \sigma_a \Rightarrow \sigma_a=\frac{p r}{2 t}</math> Voor de radiale spanning: :<math>2 r p=2 t \sigma_r \Rightarrow \sigma_r=\frac{r p}{t}</math> Is het vat aan de uiteinden open, dan is uiteraard de axiale spanning gelijk aan nul. In praktijk is de berekening ingewikkelder, dan wil men namelijk dat de dikte van het drukvat groter is dan de grootte van de scheur die zal optreden, zodat het plots bezwijken van het drukvat vermeden wordt. == Zie ook == * [[Sterkteleer]], ook voor Wiki-publicaties in andere Wikimedia-projecten (o.a. Wikipedia, Commons voor afbeeldingen en Wikidata-item voor de rest) {{Fase|2}}{{Boek}} [[Categorie:Natuurkunde]] [[Categorie:Techniek]] e9qeq6eolk4sbas7hpke59wkr44nv60 430007 430006 2026-09-24T10:49:25Z JopkeB 18060 Niet te koppelen 430007 wikitext text/x-wiki {{Niet te koppelen}} <!--[[Sterkteleer]] is al opgenomen in [[d:Q240553]]--> {{Bi}} {{Mechanica van materialen}} Dit boek behandelt de krachtwerking, en het resultaat ervan, in homogene lichamen. Deze cursus is gedeeltelijk gebaseerd op een cursus van '''Ahmed masoud''' uit de Engelstalige Wikibooks. == Inleiding == De '''Mechanica van materialen''' is de studie die zich bezighoudt met krachten, stabiliteit en vervormingen van materialen. In dit boek veronderstellen we dat de gebruikte materialen ''homogeen'' zijn, wat wil zeggen dat de eigenschappen in ieder punt van het materiaal gelijk zijn (dit is een benadering van de werkelijkheid) en dat deze eigenschappen ook gelden op infinitesimaal (oneindig) kleine schaal. ===Krachten=== Er zijn verschillende types krachten die op een lichaam kunnen werken. In de mechanica wordt vaak met een puntkracht gewerkt, een kracht die op één punt van het lichaam aangrijpt. In de praktijk echter zullen aangebrachte krachten hun werking spreiden over een bepaald oppervlak of volume. Deze laatste. volumekrachten genoemd, zijn krachten die "in" het bewuste lichaam werken, zoals de zwaartekracht, of magnetische aantrekking. Voor starre lichamen kunnen volumekrachten echter wat hun werking betreft als puntkracht met een geschikt aangrijpingspunt beschouwd worden; zo is de volumekracht zwaartekracht equivalent met een puntkracht aangrijpend in het zwaartepunt van het lichaam. Voor ieder lichaam in evenwicht (een lichaam niet in versnelde beweging) geldt de derde wet van Newton, die zegt dat de aangebrachte krachten door andere krachten (bijv. reactiekrachten) tegengewerkt worden. In twee dimensies kunnen uit die derde wet drie vergelijkingen gedestilleerd worden: de som van de horizontale en de som van de verticale krachten aangrijpend op het lichaam is nul, en het krachtmoment in een willekeurig punt is ook nul (deze laatste voorwaarde houdt in dat het lichaam niet roteert). Deze voorwaarden van actie en reactie gelden niet alleen voor het totale lichaam, maar ook voor iedere willekeurige doorsnede van het lichaam. ===[[Mechanica van materialen/Spanning|Spanning]]=== === Rek=== Als op een materiaal een trekkracht uitgeoefend wordt, zal het materiaal in meerdere of mindere mate rek vertonen. De mate van de rek hangt behalve van de aangelegde kracht, af van de vorm van het materiaal en een materiaaleigenschap. De ''(relatieve) rek'' &epsilon; van een materiaal wordt gedefinieerd als de verhouding van de lengteverandering ''&Delta;L'' en de originele lengte ''L''. De (relatieve) rek &epsilon; is dus een dimensieloze grootheid: :<math>\epsilon=\frac{\Delta L}{L}</math>. De relatieve rek wordt ook wel ''technische rek'' genoemd, omdat het de grootheid is die men experimenteel meet. Van een materiaal dat eerst een rek &epsilon;₁ ondergaat en daarna een rek &epsilon;₂, is de totale rek echter niet &epsilon;₁&nbsp;+&nbsp;&epsilon;₂. Immers: :<math>\epsilon_{totaal} = \frac{\Delta_1+\Delta_2}{L_1}=\epsilon_1+\epsilon_2\frac{L_2}{L_1}= \epsilon_1+\epsilon_2\frac{L_1+\Delta_1}{L_1}=\epsilon_1+\epsilon_2+\epsilon_1\epsilon_2</math> Dat is een onplezierige eigenschap van de technische rek die ontstaat doordat we pas optellen als er al veel uitgerekt is. We moeten eigenlijk steeds na een heel klein beetje uitrekken de rek bijtellen. Dat komt neer op een integraal van de technische rek. De zo gedefinieerde rek heet ''ware rek'': :<math> \epsilon_n = \int_{L_0}^{L_1} \frac{dL}{L} = \ln \left( \frac{L_1}{L_0} \right) = \ln (1 + \epsilon) </math> Ware rekken kunnen wel opgeteld worden. Als eerst gerekt is van L₀ naar L₁ en vervolgens van L₁ naar L₂, is de ware rek: :<math> \epsilon_n = \ln (1 + \epsilon_1+\epsilon_2+\epsilon_1\epsilon_2)= \ln(1+\epsilon_1)+\ln(1+\epsilon_2)= \epsilon_{n1}+\epsilon_{n2}\, </math> Hebben we de beweging van alle punten van de constructie gegeven als een functie ''u''(''x''), dan kan de langsrek berekend worden als <math>epsilon=\frac{du}{dx}</math>. De totale vervorming van de constructie is dan <math>\int_0^L{du}=\int_0^L{\epsilon_x dx}</math> ;Rekstrookje Een '''rekstrookje''' is een elektronische component waarmee de mate van uitrekken of inkrimpen van een materiaal kan worden gemeten. Ook het al of niet onder torsie staan, kan hiermee worden bepaald. Een rekstrookje bestaat uit een folie met daarop een elektrische geleider. Men plakt dit strookje aan het voorwerp waarvan de rek gemeten moet worden. De werkingswijze van een rekstrookje berust op het principe dat bij een gelijkblijvende vierkantsweerstand van een elektrische geleider de weerstand tussen twee tegenovergestelde zijden van een rechthoekig vlak van deze geleider bepaald wordt door de hoogte/breedte verhouding daarvan. Als het rekstrookje uitgerekt wordt, dan wordt de daarop aangebrachte elektrische geleider een fractie langer, en gelijktijdig een fractie smaller (en tevens ook een fractie dunner, wat de vierkantsweerstand ook nog doet stijgen). Daardoor stijgt de elektrische weerstand van het rekstrookje een fractie, en dat kan met een gevoelige weerstandsmeter gemeten worden. === Wet van Hooke=== De '''wet van Hooke''' zegt dat de uitrekking van een materiaal recht evenredig is met de (normaal)kracht welke op de veer wordt uitgeoefend. Deze wet werd door Robert Hooke empirisch vastgesteld bij veren. In formulevorm: <math> \! \sigma = E\epsilon </math> hier is ''E'' de proportionaliteitsconstante. E is ongeveer constant bij alle materialen (zelfs indien ze gelegeerd zijn), en wordt de '''elasticiteitsmodulus''' genoemd. In deze cursus werken we met homogene materialen, zodat de eigenschappen in alle punten gelijk zijn. Dit wil niet noodzakelijk zeggen dat de eigenschappen in alle richtingen gelijk zijn. Materialen die hieraan voldoen (bijv. metalen) zijn ''isotroop''. Materialen waar de eigenschappen verschillen per richting, zoals hout, zijn ''anisotroop''. Vullen we de wet in in de gegeven vergelijking, dan komt er: <math> \sigma = E \epsilon \rarr \epsilon=\frac{\sigma}{E}</math> <math>\Delta = \int_0^L\frac{\sigma}{E}dx = \int_0^L\frac{P}{AE}dx</math> Of <math> \Delta = \frac{PL}{AE} </math> === Poisson-factor === We hebben gezien dat de rek evenwijdig aan een aangebrachte spanning beschreven wordt door de wet van Hooke. Bij proeven constateert men verder dat wanneer men aan een materiaal in een bepaalde richting trekt, het materiaal stuikt in de richtingen loodrecht op de aangebrachte richting. Deze dwarsrek is in vele materialen lineair verbonden met de langsrek. De verhouding van de dwarsrek op de langsrek is de '''Poisson-factor''' &nu; (''Poisson ratio'', of ''factor van Poisson''): <math> \nu = \left| \frac{\mbox{dwarsrek}}{\mbox{langsrek}} \right|=-\frac{\epsilon_{dwars}}{\epsilon_{langs}} </math> De grootte van de dwarsrek is dan: <math>\epsilon_{dwars}=-\nu .\epsilon_{langs} = -\nu .\frac{\sigma}{E}</math>. Let op het minteken, wanneer het materiaal in de langsrichting wordt samengedrukt, dan rekt het in dwarsrichting uit, en omgekeerd. Theoretisch is de waarde van de poissonfactor begrensd: <math>-1<\nu<\frac{1}{2}</math>; in de praktijk is het onwaarschijnlijk (hoewel niet onmogelijk [https://silver.neep.wisc.edu/~lakes/Poisson.html], [https://www.nvon.nl/nvox/media/jce/2002/jce0102.htm]) dat een materiaal dat onder druk wordt gezet dwars krimpt: praktisch is &nu; <math>0<\nu<\frac{1}{2}</math> ;Enkele materialen en hun Poisson-factor Bij metalen is de modulus ongeveer <math>\frac{1}{3}</math> (het volume bij trekspanning blijft dus niet constant: het materiaal zet uit). Bij een &nu; van 0,5 is de compressiemodulus (zie verder) oneindig, welke kracht ook op het materiaal aangebracht wordt, het volume blijft constant, dus is de kracht nodig om het volume te veranderen "oneindig". {| cellpadding="4" cellspacing="0" border="1" style="border-collapse: collapse" |- bgcolor="#cccccc" !materiaal!!poisson factor |- | aluminiumlegering | 0,33 |- | gietijzer | 0,21-0,26 |- | glas | 0,24 |- | klei | 0,30-0,45 |- | kurk | ca. 0,00 |- | rubber | 0,50 |- | staal | 0,27-0,30 |} ;Aangepaste wet van Hooke ... === Temperatuurseffecten=== Bijna alle materialen veranderen van lengte bij een temperatuursverschil. Deze uitzetting wordt gekarakteriseerd door &alpha;, de thermische uitzettingscoëfficiënt. De rek van een materiaal door een temperatuursverschil is <math>\epsilon=\alpha. \Delta T</math>. Om juister te zijn is de rek t.o.v. een basistemperatuur T₀ gegeven door <math>\epsilon=\alpha. (T-T_0)</math>. Wanneer deze rek echter tegengehouden wordt, bijvoorbeeld doordat beide zijden vast verbonden zijn, spreekt men van een ''verhinderde vervorming''. Deze verhindering kan tot grote spanningen leiden. ===Energie opgenomen in het materiaal=== Wanneer een materiaal aan een normaalkracht onderworpen wordt, wordt de uitgeoefende energie in het materiaal opgeslagen. Bij het aanbrengen van de kracht zal het materiaal rekken, waardoor de aangrijpingskracht zal veranderen, en energie verbruikt wordt. De energie die opgeslagen wordt in een materiaal is de oppervlakte onder de trek-rek kromme. Deze oppervlakte is tevens een maatstaaf voor de taaiheid van materiaal. Voor een veer, met een lineaire trek-rek kromme, de veerconstante ''k'' en een rek ''x'' is dit oppervlak gelijk aan ''1/2 k x²''. Voor een staaf, met een 'veerconstante' <math>\frac{AE}{L}</math> en een rek <math>\frac{PL}{AE}</math>, is de opgeslagen energie <math>\frac{P^2 L}{2.AE}</math>. Een gedeelte van de opgenomen energie wordt gebruikt om het materiaal plastisch te vervormen, het gedeelte van de elastische vervorming komt bij het bezwijken van het materiaal opnieuw vrij. Dit zorgt bij brosse materialen, materialen met alleen een elastische vervorming , tot een knap-breuk. Het gebruik van brosse materialen bijv. bij de constructie van bouwwerken wordt vermeden niet alleen omdat er knapbreuken optreden, maar ook omdat de breuk onaangekondigd gebeurd: de rek bij breuk is namelijk erg klein. === Principe van Saint-Venant === Tot hiertoe hebben we verondersteld dat een puntkracht zich onmiddellijk volledig over het oppervlak van het materiaal verdeelt volgens <math>\! \sigma=P/A</math>, en niet voor een geconcentreerde belasting zorgt. In werkelijkheid geldt deze veronderstelling slechts op een bepaalde afstand van de aangebrachte kracht. Volgens de Franse wetenschapper Saint-Venant is deze afstand gelijk aan de breedte van de balk. [[Afbeelding:Principe Saint-Venant bij balk.png|thumb|center|200px|Principe van Saint-Venant: de spanning P/A geldt voor doorsnede B, niet voor de bovenste doorsnede A]] === Elastische en plastische vervorming=== Tot hier hebben we telkens verondersteld dat materialen elastisch reageren wanneer er een kracht aangebracht wordt, zodat aan de Wet van Hooke voldaan is. Wordt de belasting van het materiaal verwijderd, dan keert de oorspronkelijke vorm van het materiaal terug. Vandaar de benaming "elastische" vervorming. Dit geldt voor de meeste materialen, wanneer een kleine spanning aangebracht wordt. Brosse materialen (beton, hardmetalen, glas) vervormen elastisch tot breuk optreedt. Wanneer grotere belastingen op een materiaal aangebracht worden, dan geldt het verband tussen de rek en de belasting niet meer, en zal het materiaal een plastische vervorming vertonen (ductiliteit). Zodra de belasting verwijderd wordt, keert het elastische deel van de vervorming terug. De plastische vervorming blijft echter aanwezig. De maximale trekspanning die een constructie-element kan verdragen zonder plastisch te vervormen heet de vloeigrens. Bij plastische vervorming glijden kristalblokken langs elkaar, waarbij lijnvormige fouten ontstaan en de materiaalspanning toeneemt. Hierdoor neemt de weerstand tegen verdere vervorming toe, wat tot uitdrukking komt in een grotere hardheid. Bij éénkristallen, die een homogeen kristalrooster hebben, is plastische vervorming het gemakkelijkst. Ook de vorm van het kristalrooster kan van invloed zijn. Zo is een hexagonaal kristalrooster aanmerkelijk moeilijker te vervormen dan een kubisch rooster, omdat er minder glijvlakken zijn. Bij het toevoegen van ionen van een ander materiaal aan een metaal, legeren, kunnen spanningen ontstaan wanneer de 'vreemde' ionen niet goed in het kristalrooster passen. Dit maakt plastische vervorming moeilijker en de hardheid groter. === Glijding en modulus === Hierboven zagen we dat voor een normaalspanning aangebracht op een materiaal de wet van Hooke geldt. Een soortgelijk verband geldt ook tussen een aangebrachte schuifspanning &tau; en de afschuifhoek die optreedt &gamma;: &tau; = G&gamma;. De verhoudingsconstante in deze gelijkheid is de glijdingsmodulus (vergelijk met de elasticiteitsmodulus). In tegenstelling tot bij normaalkrachten heeft een schuifspanning enkel invloed op de glijding evenwijdig met de spanning, en niet op de glijding in loodrecht op de kracht staande richtingen. [[Afbeelding:Afschuiving.png|thumb|480px|center|Materiaal onderworpen aan een schuifkracht]] === Veralgemeende wet van Hooke=== Tot hiertoe hebben we drie materiaalconstanten gezien die het gedrag van een materiaal op een aangebracht spanning beschrijven: E, G en &nu;. Wordt het materiaal tegelijkertijd door normaalspanningen in allerlei richtingen belast, dan is de rek in een bepaalde richting een resultaat van alle aangebrachte normaalspanningen. Beschouwen we een een kubus die met drie normaalspanningen, volgens de x-, y- en z-as, belast wordt met normaalspanningen &sigma;_x, &sigma;_y en &sigma;_z, dan kunnen de rekken in de x-, y- en z-richting, &epsilon;_x, &epsilon;_y en &epsilon;_z, als volgt berekend worden: &epsilon;_x = &sigma;_x/E &minus; &nu;&sigma;_y/E &minus; &nu;&sigma;_z/E &epsilon;_y = &minus;&nu;&sigma;_x/E + &sigma;_y/E &minus; &nu;&sigma;_z/E &epsilon;_z = &minus;&nu;&sigma;_x/E &minus; &nu;&sigma;_y/E + &sigma;_z/E Glijdingen in een richting zijn een gevolg enkel van schuifspanningen aangebracht in die richting: &gamma;_xy = &tau;_xy/G &gamma;_yz = &tau;_yz/G &gamma;_zx = &tau;_zx/G Deze eenvoudige formules gelden enkel voor isotrope materialen, materialen waarvan de eigenschappen in alle richtingen gelijk zijn. === Verband tussen de E, G en &nu; === De elasticiteitsmodulus, de glijdingsmodulus en de poissonmodulus zijn met volgende formule verbonden: <math> G = \frac{E}{2 \left( 1 + \nu \right)} </math> === Voorbeeld: drukvat === Drukvaten zijn dunwandige containers die een gas of vloeistof op hoge druk bevatten. In dit voorbeeld zoeken we de spanning &sigma;, die ontstaan wanneer het vat onder druk gebracht wordt. We nemen een dunwandig drukvat, omdat het dan aanvaardbaar is te veronderstellen dat de wandspanningen constant zijn over de wanddikte. Dit resulteert in eenvoudige vergelijkingen om de spanningen uit te rekenen. Veronderstel een cilindrisch vat, aan beide zijden afgesloten, met straal r, wanddikte t en druk p. Voor de axiale spanning: :<math>\pi r^2p=2 \pi r t \sigma_a \Rightarrow \sigma_a=\frac{p r}{2 t}</math> Voor de radiale spanning: :<math>2 r p=2 t \sigma_r \Rightarrow \sigma_r=\frac{r p}{t}</math> Is het vat aan de uiteinden open, dan is uiteraard de axiale spanning gelijk aan nul. In praktijk is de berekening ingewikkelder, dan wil men namelijk dat de dikte van het drukvat groter is dan de grootte van de scheur die zal optreden, zodat het plots bezwijken van het drukvat vermeden wordt. == Zie ook == * [[Sterkteleer]], ook voor Wiki-publicaties in andere Wikimedia-projecten (o.a. Wikipedia, Commons voor afbeeldingen en Wikidata-item voor de rest) {{Fase|2}}{{Boek}} [[Categorie:Natuurkunde]] [[Categorie:Techniek]] 4221c2sfalt2cid60a96zw2fyzyn2ul 10 6445 429985 429940 2026-09-24T06:22:00Z JopkeB 18060 Criminologie 429985 wikitext text/x-wiki <!-- NIEUWE BOEKEN op ALFABET invoegen - Zet er het VOORTGANGSSJABLOON en de DATUM bij (bijvoorbeeld 0, 25, of 50%|Datum=01 maart 2010). De bedoeling is de laatst eraan gewerkte datum. Dat hoeft niet elke keer, maar is wel handig om te zien DAT er nog steeds aan gewerkt wordt. Boeken die voor 75% of meer 'af' zijn verplaatsen naar de kolom 'Wiki Boeken'--> <h3>'''Lijst van wikiboeken die voor minder dan 75% klaar zijn. Uw goede aanvullingen zijn welkom. (In de linkerkolom staan boeken die al verder zijn.)'''</h3> <div class="plainlinks" style="margin-bottom: 0.6em;">''Voeg als u een nieuw boek begint de titel aan deze lijst toe: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Gestarte_boeken&action=edit klik hier.]''</div> '''A''' [[Abstracte algebra]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Portaal:Allochtone talen in Nederland]]{{0%|Datum=19 oktober 2005}} - [[Amélie Nothomb]]{{50%|Datum=19 augustus 2017}} - [[Analyse]]{{50%|Datum=14 februari 2010}} - [[Anaximander over de natuur]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} - [[Aquaristiek]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Archeologie]]{{0%|Datum=24 april 2010}} - [[Arduino]]{{0%|Datum=30 juli 2013}} - [[Astronomisch woordenboek]]{{0%|Datum=26 juli 2010}} - [[Atlas van Europa]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} <br> '''B''' [[Basiskennis chemie]]{{0%|Datum=06 september 2014}} - [[Basisstructuur van de kosmos]]{{25%|Datum=3 september 2010}} - [[Bekende filosofen uit de geschiedenis]]{{25%|Datum=17 maart 2016}} - [[Belgische Franstalige literatuur]]{{25%|Datum=1 december 2019}} - [[Beroemde jazzmuzikanten]]{{25%|Datum=28 augustus 2010}} - - [[Biochemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Biologie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Bitcoin voor beginners]]{{25%|Datum=20 februari 2018}} <br> '''C''' [[Catalaans]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Chemie Centraal]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Chemisch rekenen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Cascading Style Sheets|CSS]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Chillipepers.nl]]{{0%|Datum=13 juni 2011}} - [[Computernetwerken]]{{25%|Datum=10 dec 2010}} - [[Computers voor beginners]]{{25%|Datum=23 sept 2026}} - [[Computerspellen]]{{25%|Datum=Volgens infobox}} - [[Computersystemen]]{{25%|Datum=23 november 2012}} - [[Criminologie]]{{25%|Datum=24 september 2026}} [[Cursusboek Marifonie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Cursus noten lezen]]{{25%|Datum=12 december 2013}} <br> '''D''' [[Dammen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Datacommunicatie in informatica]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Decamerone]]{{50%|Datum=21 augustus 2011}} - [[Deens]]{{50%|Datum=25 september 2006}} - [[Portaal:Dierengids|Dierengids]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Dominobouwen]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} - [[Duits]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Dwengo]]{{25%|Datum=6 december 2012}} <br> '''E''' [[EHBO]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Elektriciteit]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Elektronica]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Engels]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Etiquette voor het internationaal zakendoen|Etiquette voor het internationaal zakendoen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Evolutie]]{{50%|Datum=23 mei 2025}} <br> '''F''' [[Farmacologie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Filmmontage]]{{0%|Datum=3 juni 2010}} - [[Fourieranalyse]]{{25%|Datum=14 februari 2010}} - [[Frans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Fries]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Wikibooks:Fysica|Fysica (project onderwijs)]]{{25%|Datum=14 februari 2010}} <br> '''G''' [[Gebruik van de opdrachtprompt]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Geheimschrift]]{{0%|Datum=8 maart 2010}} - [[Gender en diversiteit]]{{25%|Datum=20 juni 2005}} - [[Geneeskunde]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Genieten van Seks]]{{50%|Datum=23 oktober 2015}} - [[Georges Simenon]]{{25%|Datum=8 september 2016}} - [[Gitaar]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Gotisch]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Griekse mythologie]]{{25%|Datum=21 september 2008}} - [[Gronings]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''H''' [[Handboek practica onderwijs|Handboek practicaonderwijs]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Handige Harry]]{{50%|Datum= 29 september 2008}} - [[Hengelsport]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Heraclitus over de natuur]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} [[Hermetische kabbala]]{{50%|Datum=24 augustus 2010}} - [[Houtzaagmolens praktijkhandboek]]{{25%|Datum=31 oktober 2010}} - [[HTML]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Portaal:Huisdierengids|Huisdierengids]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Victor Hugo]]{{25%|Datum=7 juli 2024}} <br> '''I''' [[Ido]]{{25%}} - [[Inleiding Oude en Nieuwe Testament]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[In mensentaal]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''J''' [[Jazz standards]]{{25%|Datum=30 augustus 2010}} - <br> '''K''' [[Kaartspel|Kaartspelen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Kantoorsoftware]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Kennisbank keramiek]]{{25%|Datum=27 april 2019}} - [[Koningen aan de Nijl]]{{25%|Datum=9 juli 2006}} - [[Kostprijsberekening en interne informatievoorziening]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Kunstgeschiedenis]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''L''' [[Latijn (scholierenversie)]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Leerboek Wikipedia]]{{25%|Datum=24 april 2011}} - [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} - [[Litouws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''M''' [[Maatschappijleer]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} - [[Magische wetenschap|Magische wetenschappen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Manifest van de angst]]{{50%|Datum=9 december 2011}} - [[Mechanica van materialen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Melkwinning]]{{25%|Datum=9 juni 2010}} - [[Meten en onzekerheid]]{{25%|Datum=15 februari 2011}} - [[Mineralen verzamelen]]{{25%|Datum=18 december 2007}} - [[Modelspoorwegbouw]]{{25%|Datum=22 maart 2009}} <br> '''N''' [[Nederlands]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Nederlandse geschiedenis]]{{50%|Datum=20 juni 2005}} - [[Nederlandse jazz]]{{50%|Datum=28 augustus 2010}} - [[Netwerken]]{{25%|Datum=Volgens infobox}} [[Noors]]{{25%|Datum=4 april 2013}} <br> '''O''' [[Omrekenen van eenheden]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Onderwijs in relatie tot P2P]]{{50%|Datum=23 september 2014}} - [[Ontdekkingsreizen]]{{0%|Datum=23 april 2017}} - [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[OpenOffice.org]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[OpenStreetMap]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Oracle]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Organische chemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Oudgrieks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Over beroemde personen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}- [[Opfriscursus literatuur]]{{25%|Datum=23 augustus 2010}} <br> '''P''' [[Papiamento]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Periodiek systeem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Personenzorg I]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Perzisch]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Pinnacle Studio]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Edgar Allan Poe]] - {{25%|Datum=14 juli 2024}} [[Pools]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Portugees]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Programmeren, de basis]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C++]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C Sharp|Programmeren in C#]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in COBOL]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Java]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in JavaScript]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[ Programmeren in Just Basic]]{{25%|Datum=4 augustus 2012}} - [[Programmeren in Pascal]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Python]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Ruby]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in VB & VBA]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in x86 assembler]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''R''' [[Religieus woordenboek]]{{25%|Datum=19 januari 2011}} - [[Roemeens]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Russisch]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''S''' [[Saterfries]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Scheepsstabiliteit]]{{0%|Datum=06 augustus 2011}} - [[Scheikunde]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Scheikunde Opgaven]]{{50%|Datum=Volgens infobox}} - [[Schrijven]]{{50%|Datum=10-04-2026}} - [[Shakespeares toneelstukken]]{{25%|Datum=16 april 2017}} - [[Shakespeare van A tot Z]]{{25%|Datum=11 november 2021}} - [[Sindarijns]]{{50%|Datum= 13 aug 2010}} - [[Sloveens]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Songbook]]{{0%|Datum=16 juli 2015}} - [[Spaans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Sterkteleer]]{{50%|Datum=20 juli 2010}} - [[Sterren kijken]]{{25%|Datum=11 december 2013}} [[Sxrivniskookn|Sxrivniskookn (Schrijven voor sociaal agogisch werkers)]]{{25%|Datum=9 september 2026}} <br> '''T''' [[Tekstverwerking]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Toetsenbank]]{{25%|Datum=30 september 2006}} - [[Toevalsprocessen]]{{50%|Datum=22 jul 2011}} - [[Trucs met de diabolo]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Tsjechisch]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Turks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Transfusiegeneeskunde]]{{25%|Datum=06 oktober 2011}} <br> '''V''' [[Verteltechnieken]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Vietnamees]]{{25%|Datum=4 november 2010}} <br> '''W''' [[Welsh]]{{50%|Datum=20 augustus 2010}} - [[Wereldreligies]]{{25%|Datum=23 september 2026}} - [[Werken met MKVToolnix]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[West-Vlaams]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[William Wordsworth]]{{25%|Datum=14 november 2019}} - [[Windows]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Woordenboek&nbsp;literatuur]]{{25%|Datum=12 feb 2018}} <br> '''Z''' [[Zeeuws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Zweeds]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <noinclude>[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]</noinclude> arwxmcb5psnlpzm1woeruvldgvyjntl 429992 429985 2026-09-24T07:12:29Z JopkeB 18060 Inleiding tot de westerse wijsbegeerte 429992 wikitext text/x-wiki <!-- NIEUWE BOEKEN op ALFABET invoegen - Zet er het VOORTGANGSSJABLOON en de DATUM bij (bijvoorbeeld 0, 25, of 50%|Datum=01 maart 2010). De bedoeling is de laatst eraan gewerkte datum. Dat hoeft niet elke keer, maar is wel handig om te zien DAT er nog steeds aan gewerkt wordt. Boeken die voor 75% of meer 'af' zijn verplaatsen naar de kolom 'Wiki Boeken'--> <h3>'''Lijst van wikiboeken die voor minder dan 75% klaar zijn. Uw goede aanvullingen zijn welkom. (In de linkerkolom staan boeken die al verder zijn.)'''</h3> <div class="plainlinks" style="margin-bottom: 0.6em;">''Voeg als u een nieuw boek begint de titel aan deze lijst toe: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Gestarte_boeken&action=edit klik hier.]''</div> '''A''' [[Abstracte algebra]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Portaal:Allochtone talen in Nederland]]{{0%|Datum=19 oktober 2005}} - [[Amélie Nothomb]]{{50%|Datum=19 augustus 2017}} - [[Analyse]]{{50%|Datum=14 februari 2010}} - [[Anaximander over de natuur]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} - [[Aquaristiek]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Archeologie]]{{0%|Datum=24 april 2010}} - [[Arduino]]{{0%|Datum=30 juli 2013}} - [[Astronomisch woordenboek]]{{0%|Datum=26 juli 2010}} - [[Atlas van Europa]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} <br> '''B''' [[Basiskennis chemie]]{{0%|Datum=06 september 2014}} - [[Basisstructuur van de kosmos]]{{25%|Datum=3 september 2010}} - [[Bekende filosofen uit de geschiedenis]]{{25%|Datum=17 maart 2016}} - [[Belgische Franstalige literatuur]]{{25%|Datum=1 december 2019}} - [[Beroemde jazzmuzikanten]]{{25%|Datum=28 augustus 2010}} - - [[Biochemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Biologie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Bitcoin voor beginners]]{{25%|Datum=20 februari 2018}} <br> '''C''' [[Catalaans]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Chemie Centraal]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Chemisch rekenen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Cascading Style Sheets|CSS]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Chillipepers.nl]]{{0%|Datum=13 juni 2011}} - [[Computernetwerken]]{{25%|Datum=10 dec 2010}} - [[Computers voor beginners]]{{25%|Datum=23 sept 2026}} - [[Computerspellen]]{{25%|Datum=Volgens infobox}} - [[Computersystemen]]{{25%|Datum=23 november 2012}} - [[Criminologie]]{{25%|Datum=24 september 2026}} [[Cursusboek Marifonie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Cursus noten lezen]]{{25%|Datum=12 december 2013}} <br> '''D''' [[Dammen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Datacommunicatie in informatica]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Decamerone]]{{50%|Datum=21 augustus 2011}} - [[Deens]]{{50%|Datum=25 september 2006}} - [[Portaal:Dierengids|Dierengids]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Dominobouwen]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} - [[Duits]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Dwengo]]{{25%|Datum=6 december 2012}} <br> '''E''' [[EHBO]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Elektriciteit]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Elektronica]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Engels]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Etiquette voor het internationaal zakendoen|Etiquette voor het internationaal zakendoen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Evolutie]]{{50%|Datum=23 mei 2025}} <br> '''F''' [[Farmacologie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Filmmontage]]{{0%|Datum=3 juni 2010}} - [[Fourieranalyse]]{{25%|Datum=14 februari 2010}} - [[Frans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Fries]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Wikibooks:Fysica|Fysica (project onderwijs)]]{{25%|Datum=14 februari 2010}} <br> '''G''' [[Gebruik van de opdrachtprompt]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Geheimschrift]]{{0%|Datum=8 maart 2010}} - [[Gender en diversiteit]]{{25%|Datum=20 juni 2005}} - [[Geneeskunde]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Genieten van Seks]]{{50%|Datum=23 oktober 2015}} - [[Georges Simenon]]{{25%|Datum=8 september 2016}} - [[Gitaar]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Gotisch]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Griekse mythologie]]{{25%|Datum=21 september 2008}} - [[Gronings]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''H''' [[Handboek practica onderwijs|Handboek practicaonderwijs]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Handige Harry]]{{50%|Datum= 29 september 2008}} - [[Hengelsport]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Heraclitus over de natuur]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} [[Hermetische kabbala]]{{50%|Datum=24 augustus 2010}} - [[Houtzaagmolens praktijkhandboek]]{{25%|Datum=31 oktober 2010}} - [[HTML]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Portaal:Huisdierengids|Huisdierengids]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Victor Hugo]]{{25%|Datum=7 juli 2024}} <br> '''I''' [[Ido]]{{25%}} - [[Inleiding Oude en Nieuwe Testament]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Inleiding tot de westerse wijsbegeerte]]{{25%|Datum=24 september 2026}}- [[In mensentaal]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''J''' [[Jazz standards]]{{25%|Datum=30 augustus 2010}} - <br> '''K''' [[Kaartspel|Kaartspelen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Kantoorsoftware]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Kennisbank keramiek]]{{25%|Datum=27 april 2019}} - [[Koningen aan de Nijl]]{{25%|Datum=9 juli 2006}} - [[Kostprijsberekening en interne informatievoorziening]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Kunstgeschiedenis]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''L''' [[Latijn (scholierenversie)]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Leerboek Wikipedia]]{{25%|Datum=24 april 2011}} - [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} - [[Litouws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''M''' [[Maatschappijleer]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} - [[Magische wetenschap|Magische wetenschappen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Manifest van de angst]]{{50%|Datum=9 december 2011}} - [[Mechanica van materialen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Melkwinning]]{{25%|Datum=9 juni 2010}} - [[Meten en onzekerheid]]{{25%|Datum=15 februari 2011}} - [[Mineralen verzamelen]]{{25%|Datum=18 december 2007}} - [[Modelspoorwegbouw]]{{25%|Datum=22 maart 2009}} <br> '''N''' [[Nederlands]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Nederlandse geschiedenis]]{{50%|Datum=20 juni 2005}} - [[Nederlandse jazz]]{{50%|Datum=28 augustus 2010}} - [[Netwerken]]{{25%|Datum=Volgens infobox}} [[Noors]]{{25%|Datum=4 april 2013}} <br> '''O''' [[Omrekenen van eenheden]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Onderwijs in relatie tot P2P]]{{50%|Datum=23 september 2014}} - [[Ontdekkingsreizen]]{{0%|Datum=23 april 2017}} - [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[OpenOffice.org]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[OpenStreetMap]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Oracle]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Organische chemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Oudgrieks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Over beroemde personen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}- [[Opfriscursus literatuur]]{{25%|Datum=23 augustus 2010}} <br> '''P''' [[Papiamento]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Periodiek systeem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Personenzorg I]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Perzisch]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Pinnacle Studio]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Edgar Allan Poe]] - {{25%|Datum=14 juli 2024}} [[Pools]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Portugees]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Programmeren, de basis]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C++]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C Sharp|Programmeren in C#]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in COBOL]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Java]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in JavaScript]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[ Programmeren in Just Basic]]{{25%|Datum=4 augustus 2012}} - [[Programmeren in Pascal]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Python]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Ruby]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in VB & VBA]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in x86 assembler]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''R''' [[Religieus woordenboek]]{{25%|Datum=19 januari 2011}} - [[Roemeens]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Russisch]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''S''' [[Saterfries]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Scheepsstabiliteit]]{{0%|Datum=06 augustus 2011}} - [[Scheikunde]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Scheikunde Opgaven]]{{50%|Datum=Volgens infobox}} - [[Schrijven]]{{50%|Datum=10-04-2026}} - [[Shakespeares toneelstukken]]{{25%|Datum=16 april 2017}} - [[Shakespeare van A tot Z]]{{25%|Datum=11 november 2021}} - [[Sindarijns]]{{50%|Datum= 13 aug 2010}} - [[Sloveens]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Songbook]]{{0%|Datum=16 juli 2015}} - [[Spaans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Sterkteleer]]{{50%|Datum=20 juli 2010}} - [[Sterren kijken]]{{25%|Datum=11 december 2013}} [[Sxrivniskookn|Sxrivniskookn (Schrijven voor sociaal agogisch werkers)]]{{25%|Datum=9 september 2026}} <br> '''T''' [[Tekstverwerking]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Toetsenbank]]{{25%|Datum=30 september 2006}} - [[Toevalsprocessen]]{{50%|Datum=22 jul 2011}} - [[Trucs met de diabolo]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Tsjechisch]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Turks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Transfusiegeneeskunde]]{{25%|Datum=06 oktober 2011}} <br> '''V''' [[Verteltechnieken]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Vietnamees]]{{25%|Datum=4 november 2010}} <br> '''W''' [[Welsh]]{{50%|Datum=20 augustus 2010}} - [[Wereldreligies]]{{25%|Datum=23 september 2026}} - [[Werken met MKVToolnix]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[West-Vlaams]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[William Wordsworth]]{{25%|Datum=14 november 2019}} - [[Windows]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Woordenboek&nbsp;literatuur]]{{25%|Datum=12 feb 2018}} <br> '''Z''' [[Zeeuws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Zweeds]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <noinclude>[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]</noinclude> er6poevg7hodk2panqrlp560h4xas3v 429996 429992 2026-09-24T09:54:21Z JopkeB 18060 429996 wikitext text/x-wiki <!-- NIEUWE BOEKEN op ALFABET invoegen - Zet er het VOORTGANGSSJABLOON en de DATUM bij (bijvoorbeeld 0, 25, of 50%|Datum=01 maart 2010). De bedoeling is de laatst eraan gewerkte datum. Dat hoeft niet elke keer, maar is wel handig om te zien DAT er nog steeds aan gewerkt wordt. Boeken die voor 75% of meer 'af' zijn verplaatsen naar de kolom 'Wiki Boeken'--> <h3>'''Lijst van wikiboeken die voor minder dan 75% klaar zijn. Uw goede aanvullingen zijn welkom. (In de linkerkolom staan boeken die al verder zijn.)'''</h3> <div class="plainlinks" style="margin-bottom: 0.6em;">''Voeg als u een nieuw boek begint de titel aan deze lijst toe: [https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Sjabloon:Gestarte_boeken&action=edit klik hier.]''</div> '''A''' [[Abstracte algebra]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Portaal:Allochtone talen in Nederland]]{{0%|Datum=19 oktober 2005}} - [[Amélie Nothomb]]{{50%|Datum=19 augustus 2017}} - [[Analyse]]{{50%|Datum=14 februari 2010}} - [[Anaximander over de natuur]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} - [[Aquaristiek]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Archeologie]]{{0%|Datum=24 april 2010}} - [[Arduino]]{{0%|Datum=30 juli 2013}} - [[Astronomisch woordenboek]]{{0%|Datum=26 juli 2010}} - [[Atlas van Europa]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} <br> '''B''' [[Basiskennis chemie]]{{0%|Datum=06 september 2014}} - [[Basisstructuur van de kosmos]]{{25%|Datum=3 september 2010}} - [[Bekende filosofen uit de geschiedenis]]{{25%|Datum=17 maart 2016}} - [[Belgische Franstalige literatuur]]{{25%|Datum=1 december 2019}} - [[Beroemde jazzmuzikanten]]{{25%|Datum=28 augustus 2010}} - - [[Biochemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Biologie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Bitcoin voor beginners]]{{25%|Datum=20 februari 2018}} <br> '''C''' [[Catalaans]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Chemie Centraal]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Chemisch rekenen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Cascading Style Sheets|CSS]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Chillipepers.nl]]{{0%|Datum=13 juni 2011}} - [[Computernetwerken]]{{25%|Datum=10 dec 2010}} - [[Computers voor beginners]]{{25%|Datum=23 sept 2026}} - [[Computerspellen]]{{25%|Datum=Volgens infobox}} - [[Computersystemen]]{{25%|Datum=23 november 2012}} - [[Criminologie]]{{25%|Datum=24 september 2026}} [[Cursusboek Marifonie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Cursus noten lezen]]{{25%|Datum=12 december 2013}} <br> '''D''' [[Dammen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Datacommunicatie in informatica]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Decamerone]]{{50%|Datum=21 augustus 2011}} - [[Deens]]{{50%|Datum=25 september 2006}} - [[Portaal:Dierengids|Dierengids]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Dominobouwen]]{{25%|Datum=29 maart 2010}} - [[Duits]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Dwengo]]{{25%|Datum=6 december 2012}} <br> '''E''' [[EHBO]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Elektriciteit]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Elektronica]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Engels]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Etiquette voor het internationaal zakendoen|Etiquette voor het internationaal zakendoen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Evolutie]]{{50%|Datum=23 mei 2025}} <br> '''F''' [[Farmacologie]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Filmmontage]]{{0%|Datum=3 juni 2010}} - [[Fourieranalyse]]{{25%|Datum=14 februari 2010}} - [[Frans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Fries]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Wikibooks:Fysica|Fysica (project onderwijs)]]{{25%|Datum=14 februari 2010}} <br> '''G''' [[Gebruik van de opdrachtprompt]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Geheimschrift]]{{0%|Datum=8 maart 2010}} - [[Gender en diversiteit]]{{25%|Datum=20 juni 2005}} - [[Geneeskunde]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Genieten van Seks]]{{50%|Datum=23 oktober 2015}} - [[Georges Simenon]]{{25%|Datum=8 september 2016}} - [[Gitaar]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Gotisch]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Griekse mythologie]]{{25%|Datum=21 september 2008}} - [[Gronings]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''H''' [[Handboek practica onderwijs|Handboek practicaonderwijs]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Handige Harry]]{{50%|Datum= 29 september 2008}} - [[Hengelsport]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Heraclitus over de natuur]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} [[Hermetische kabbala]]{{50%|Datum=24 augustus 2010}} - [[Houtzaagmolens praktijkhandboek]]{{25%|Datum=31 oktober 2010}} - [[HTML]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Portaal:Huisdierengids|Huisdierengids]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Victor Hugo]]{{25%|Datum=7 juli 2024}} <br> '''I''' [[Ido]]{{25%}} - [[Inleiding Oude en Nieuwe Testament]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Inleiding tot de westerse wijsbegeerte]]{{25%|Datum=24 september 2026}}- [[In mensentaal]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''J''' [[Jazz standards]]{{25%|Datum=30 augustus 2010}} - <br> '''K''' [[Kaartspel|Kaartspelen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Kantoorsoftware]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Kennisbank keramiek]]{{25%|Datum=27 april 2019}} - [[Koningen aan de Nijl]]{{25%|Datum=9 juli 2006}} - [[Kostprijsberekening en interne informatievoorziening]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Kunstgeschiedenis]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''L''' [[Latijn (scholierenversie)]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Leerboek Wikipedia]]{{25%|Datum=24 april 2011}} - [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} - [[Litouws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''M''' [[Maatschappijleer]]{{50%|Datum=23 augustus 2017}} - [[Magische wetenschap|Magische wetenschappen]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Mechanica van materialen]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Melkwinning]]{{25%|Datum=9 juni 2010}} - [[Meten en onzekerheid]]{{25%|Datum=15 februari 2011}} - [[Mineralen verzamelen]]{{25%|Datum=18 december 2007}} - [[Modelspoorwegbouw]]{{25%|Datum=22 maart 2009}} <br> '''N''' [[Nederlands]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Nederlandse geschiedenis]]{{50%|Datum=20 juni 2005}} - [[Nederlandse jazz]]{{50%|Datum=28 augustus 2010}} - [[Netwerken]]{{25%|Datum=Volgens infobox}} [[Noors]]{{25%|Datum=4 april 2013}} <br> '''O''' [[Omrekenen van eenheden]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Onderwijs in relatie tot P2P]]{{50%|Datum=23 september 2014}} - [[Ontdekkingsreizen]]{{0%|Datum=23 april 2017}} - [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[OpenOffice.org]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[OpenStreetMap]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Oracle]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Organische chemie]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Oudgrieks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Over beroemde personen]]{{25%|Datum=16 februari 2010}}- [[Opfriscursus literatuur]]{{25%|Datum=23 augustus 2010}} <br> '''P''' [[Papiamento]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Periodiek systeem]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Personenzorg I]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Perzisch]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Pinnacle Studio]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Edgar Allan Poe]] - {{25%|Datum=14 juli 2024}} [[Pools]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Portugees]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Programmeren, de basis]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C++]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in C Sharp|Programmeren in C#]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in COBOL]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Java]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in JavaScript]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[ Programmeren in Just Basic]]{{25%|Datum=4 augustus 2012}} - [[Programmeren in Pascal]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Python]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in Ruby]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in VB & VBA]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Programmeren in x86 assembler]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} <br> '''R''' [[Religieus woordenboek]]{{25%|Datum=19 januari 2011}} - [[Roemeens]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Russisch]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} <br> '''S''' [[Saterfries]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Scheepsstabiliteit]]{{0%|Datum=06 augustus 2011}} - [[Scheikunde]]{{25%|Datum=13 februari 2010}} - [[Scheikunde Opgaven]]{{50%|Datum=Volgens infobox}} - [[Schrijven]]{{50%|Datum=10-04-2026}} - [[Shakespeares toneelstukken]]{{25%|Datum=16 april 2017}} - [[Shakespeare van A tot Z]]{{25%|Datum=11 november 2021}} - [[Sindarijns]]{{50%|Datum= 13 aug 2010}} - [[Sloveens]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Songbook]]{{0%|Datum=16 juli 2015}} - [[Spaans]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Sterkteleer]]{{50%|Datum=20 juli 2010}} - [[Sterren kijken]]{{25%|Datum=11 december 2013}} [[Sxrivniskookn|Sxrivniskookn (Schrijven voor sociaal agogisch werkers)]]{{25%|Datum=9 september 2026}} <br> '''T''' [[Tekstverwerking]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Toetsenbank]]{{25%|Datum=30 september 2006}} - [[Toevalsprocessen]]{{50%|Datum=22 jul 2011}} - [[Trucs met de diabolo]]{{50%|Datum=16 februari 2010}} - [[Tsjechisch]]{{0%|Datum=16 februari 2010}} - [[Turks]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Transfusiegeneeskunde]]{{25%|Datum=06 oktober 2011}} <br> '''V''' [[Verteltechnieken]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} - [[Vietnamees]]{{25%|Datum=4 november 2010}} <br> '''W''' [[Welsh]]{{50%|Datum=20 augustus 2010}} - [[Wereldreligies]]{{25%|Datum=23 september 2026}} - [[Werken met MKVToolnix]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[West-Vlaams]]{{50%|Datum=15 februari 2010}} - [[William Wordsworth]]{{25%|Datum=14 november 2019}} - [[Windows]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Woordenboek&nbsp;literatuur]]{{25%|Datum=12 feb 2018}} <br> '''Z''' [[Zeeuws]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Zeilen met een open kielboot op Gooi- en Eemmeer]]{{25%|Datum=15 februari 2010}} - [[Zweeds]]{{25%|Datum=16 februari 2010}} <noinclude>[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]</noinclude> 1baqkf1g58jrdm3wqwu2ux3fkl1x9z0 0 12252 430008 421958 2026-09-24T11:11:51Z JopkeB 18060 Categorieën toegevoegd 430008 wikitext text/x-wiki {{Bi}}Mineralen verzamelen is een leuke en interessante hobby. Er zijn verschillende types binnen de groep verzamelaars, waarbij de ene groep een zo '''mooi''' mogelijke verzameling wenst op te bouwen en de andere groep een zo groot mogelijke verzameling wenst op te bouwen. Mineralen verzamelen vereist - vooral als u graag mineralen in hun natuurlijke vorm wilt verzamelen - enige alertheid. Er zijn bijvoorbeeld radioactieve mineralen, kwikmineralen en mineralen die asbest bevatten. Dit boek is gemaakt om u kennis te laten maken met de wereld van het mineralenverzamelen en u te leren hoe u het best met mineralen kunt omgaan, aan mineralen komt en ze dient te behandelen. Ook leert u wat over de indeling van mineralen, de determinatiemethoden en chemische structuur. De nadruk zal echter liggen op een soort handleiding bij het verzamelen van mineralen. *[[Mineralen verzamelen/Beginnen|Beginnen]] *[[Mineralen verzamelen/Opbergen van mineralen|Opbergen van mineralen]] *[[Mineralen verzamelen/Het ordenen van een verzameling|Het ordenen van een verzameling]] *[[Mineralen verzamelen/Behandelen van mineralen|Behandelen van mineralen]] *[[Mineralen verzamelen/Risico's bij sommige mineralen|Risico's bij sommige mineralen]] *[[Mineralen verzamelen/Hoe komt u aan mineralen?|Hoe komt u aan mineralen?]] *[[Mineralen verzamelen/Determinatiemethoden en chemische structuur|Determinatiemethoden en chemische structuur]] *[[Mineralen verzamelen/Mineralenlijst|Mineralenlijst]] *[[Mineralen verzamelen/Foto's|Foto's]] {{Fase|2}} {{Boek}} [[Categorie:Mineralen]] [[Categorie:Vrije tijd]] [[Categorie:Wetenschap]] 2k6g0fzihxmn9kgz5gba7lmucpizq7v 14 12254 430009 81782 2026-09-24T11:12:21Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 430009 wikitext text/x-wiki Deze categorie houdt zich bezig met de inhoud van het boek 'Mineralen verzamelen' [[Categorie:Scheikunde]] 3g5dtzbv66r5cn6f4ny9mzkjqx411nr 0 19379 429999 426417 2026-09-24T10:05:40Z JopkeB 18060 Categorie gewijzigd 429999 wikitext text/x-wiki {{Bi}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <br> <br> <br> <br> <br> <div align="center"> <div style="font-size:330%;">'''Sociale geschiedenis van Europa'''</div> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <div style="font-size:200%;">'''Beschrijving van het leven van de mensen'''</div> <br> <br> <br> <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> '''Ga nu naar de [[Sociale geschiedenis van Europa/Boekenplank|boekenplank]].''' </blockquote></div> [[Categorie:Geschiedenis]] {{Boek}} {{Fase|3}} [[en:European History]] [[es:Historia de Europa]] [[fr:Histoire de l'Europe]] [[pt:História da Europa]] 1sao5ggz99rw046xtvdu7zalrao7js8 430000 429999 2026-09-24T10:23:25Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 430000 wikitext text/x-wiki {{Bi}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <br> <br> <br> <br> <br> <div align="center"> <div style="font-size:330%;">'''Sociale geschiedenis van Europa'''</div> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <div style="font-size:200%;">'''Beschrijving van het leven van de mensen'''</div> <br> <br> <br> <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> '''Ga nu naar de [[Sociale geschiedenis van Europa/Boekenplank|boekenplank]].''' </blockquote></div> [[Categorie:Geschiedenis]] [[Categorie:Mens en maatschappij]] {{Boek}} {{Fase|3}} [[en:European History]] [[es:Historia de Europa]] [[fr:Histoire de l'Europe]] [[pt:História da Europa]] ef1o4wisztcgp7lk0rn6n148maga00b 430001 430000 2026-09-24T10:29:03Z JopkeB 18060 Categorie gewijzigd 430001 wikitext text/x-wiki {{Bi}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <br> <br> <br> <br> <br> <div align="center"> <div style="font-size:330%;">'''Sociale geschiedenis van Europa'''</div> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <div style="font-size:200%;">'''Beschrijving van het leven van de mensen'''</div> <br> <br> <br> <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> '''Ga nu naar de [[Sociale geschiedenis van Europa/Boekenplank|boekenplank]].''' </blockquote></div> [[Categorie:Geschiedenis]] [[Categorie:Humane samenleving]] {{Boek}} {{Fase|3}} [[en:European History]] [[es:Historia de Europa]] [[fr:Histoire de l'Europe]] [[pt:História da Europa]] lii4dz7x6n5j89fbrknq0ryx6whyser 430003 430001 2026-09-24T10:34:38Z JopkeB 18060 Categorie gewijzigd (lang leve het toevoegen van alle noodzakelijke parents) 430003 wikitext text/x-wiki {{Bi}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <br> <br> <br> <br> <br> <div align="center"> <div style="font-size:330%;">'''Sociale geschiedenis van Europa'''</div> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <div style="font-size:200%;">'''Beschrijving van het leven van de mensen'''</div> <br> <br> <br> <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> '''Ga nu naar de [[Sociale geschiedenis van Europa/Boekenplank|boekenplank]].''' </blockquote></div> [[Categorie:Sociale geschiedenis]] {{Boek}} {{Fase|3}} [[en:European History]] [[es:Historia de Europa]] [[fr:Histoire de l'Europe]] [[pt:História da Europa]] tnobjpzs3lobu6hyxotzd89g1jybgbl 0 19675 430012 414188 2026-09-24T11:28:45Z JopkeB 18060 Zie ook - Aanvulling Netwerkapparatuur 430012 wikitext text/x-wiki {{Bi}}[[File:Kissimmee-Computer-Services-Network.jpg|thumb]] =Computernetwerken= ===Theorie=== [[computernetwerken/inleiding|Hoofdstuk 1: Inleiding]]<br> [[computernetwerken/onderdelen|Hoofdstuk 2: De onderdelen van een computernetwerk]]<br> [[computernetwerken/Soorten netwerken|Hoofdstuk 3: Soorten netwerken]]<br> [[computernetwerken/aansluitpunten|Hoofdstuk 4: Aansluitpunten]]<br> [[Computernetwerken/Werking netwerk|Hoofdstuk 5: de werking van een netwerk]]<br> [[computernetwerken/OSI|Hoofdstuk 6: het OSI-model]]<br> [[computernetwerken/VLAN|Hoofdstuk 7: een VLAN-netwerk]]<br> [[computernetwerken/firewall|Hoofdstuk 8: de firewall]]<br> [[computernetwerken/IP|Hoofdstuk 9: het IP-adres]]<br> [[computernetwerken/DNS|Hoofdstuk 10: DNS]]<br> [[computernetwerken/HTTP|Hoofdstuk 11: het HTTP-protocol]]<br> ===Vragen=== [[computernetwerken/inleiding/vragen|Hoofdstuk 1]]<br> [[computernetwerken/onderdelen/vragen|Hoofdstuk 2]]<br> [[computernetwerken/soortennetwerken/vragen|Hoofdstuk 3]]<br> [[computernetwerken/aansluitpunten/vragen|Hoofdstuk 4]]<br> [[computernetwerken/werkingnetwerk/vragen|Hoofdstuk 5]]<br> [[computernetwerken/OSI/vragen|Hoofdstuk 6]]<br> [[computernetwerken/VLAN/vragen|Hoofdstuk 7]]<br> [[computernetwerken/firewall/vragen|Hoofdstuk 8]]<br> [[computernetwerken/IP/vragen|Hoofdstuk 9]]<br> [[computernetwerken/DNS/vragen|Hoofdstuk 10]]<br> [[computernetwerken/HTTP/vragen|Hoofdstuk 11]]<br> ===Antwoorden=== [[computernetwerken/antwoorden|Antwoorden]]<br> ===Praktische opdracht=== [[computernetwerken/iptraceren|Het traceren van je IP-adres]]<br> [[computernetwerken/portforward|Port Forwarding]]<br> == Zie ook == * [[Computernetwerken voor gevorderden]] voor het vervolg * [[Netwerkapparatuur]] {{Wikipedia | | Pagina = Computernetwerk | Naam = Computernetwerk }} {{Fase|2}} {{Boek}} [[Categorie:Informatica]] g8wzjghzcwmvcpuw1890c2xskyqksvk 0 20221 429990 426345 2026-09-24T06:57:05Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 429990 wikitext text/x-wiki {{Bi}} <br> <br> <br> <div align="center"> <div style="font-size:330%;">'''Inleiding''' </div> <br> <br> <div style="font-size:330%;">'''Oude en Nieuwe Testament'''</div> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> '''Ga nu naar de [[Inleiding Oude en Nieuwe Testament/Inhoudsopgave|inhoudsopgave]].''' </blockquote></div> Voorlopig is dit hele boek nog niet klaar  {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Religie]] ovorihnbiojw3ptoiyidghroca58jd6 0 20541 430004 426441 2026-09-24T10:35:56Z JopkeB 18060 Categorie gewijzigd 430004 wikitext text/x-wiki {{Bi}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <<<[[Sociale geschiedenis van Europa/Boekenplank|<span style="font-size: large;">'''Terug naar boekenplank Sociale Geschiedenis'''</span>]] <br> <br> <br> <br> <div align="center"> <div style="font-size:330%;">'''Sociale geschiedenis''' </div> <br> <br> <div style="font-size:330%;">'''van de late Middeleeuwen'''</div> <br> <br> <br> <br> <div style="font-size:200%;">'''(1300-1500)'''</div> <br> <br> <br> <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> '''Ga nu naar de [[Sociale geschiedenis van de late middeleeuwen/Inhoudsopgave|inhoudsopgave]].''' </blockquote></div> [[Categorie:Sociale geschiedenis]] {{Boek}}{{Fase|4}} 8rvxfj4reyy77e2n8c093qmyt2myxn1 10 23155 429987 429655 2026-09-24T06:42:22Z JopkeB 18060 Inbraakpreventie 429987 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center;">[[Afbeelding:P_Education.png|30px]] <span style="font-size: large;">'''[[Boekenplank:Samenleving|6. Samenleving]]'''</span></div> '''{{Aut|61.sociologie en etniciteit}}'''<br> [[Welzijnenveiligheid]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|62. Economie en handel}}'''<br> [[Economie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Kennismanagement]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|64. Politiek}}'''<br> [[Trotski voor beginners]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|66. Ecologie}}'''<br> [[Alternatieve energie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Save Our Future Today, a SOFT revolution]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|67. Onderwijs en opleiding}}'''<br> {{Leren}}<br> '''{{Aut|68. Psychologie}}'''<br> [[Hypnotherapie]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} - [[Jungiaans woordenboek]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Mindfulness]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} - [[Parapsychologie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Visualisatie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Winnie de Poeh en de vrees voor het multiple choice-tentamen]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|69. Overige}}'''<br> ''691. informatiewetenschap'': [[Informatievoorziening]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> ''692. Criminaliteit'': [[Inbraakpreventie]]{{100%|Datum=24 september 2026}}<br> <noinclude>[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]</noinclude> 4gvb4qzfvl2hyoa8d87dtoe9mk03988 429997 429987 2026-09-24T10:02:08Z JopkeB 18060 [[Manifest van de angst]] 429997 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center;">[[Afbeelding:P_Education.png|30px]] <span style="font-size: large;">'''[[Boekenplank:Samenleving|6. Samenleving]]'''</span></div> '''{{Aut|61.sociologie en etniciteit}}'''<br> [[Welzijnenveiligheid]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} - [[Manifest van de angst]]{{100%|Datum=24-09-2026}} -<br> '''{{Aut|62. Economie en handel}}'''<br> [[Economie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Kennismanagement]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|64. Politiek}}'''<br> [[Trotski voor beginners]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|66. Ecologie}}'''<br> [[Alternatieve energie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Save Our Future Today, a SOFT revolution]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|67. Onderwijs en opleiding}}'''<br> {{Leren}}<br> '''{{Aut|68. Psychologie}}'''<br> [[Hypnotherapie]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} - [[Jungiaans woordenboek]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Mindfulness]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} - [[Parapsychologie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Visualisatie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Winnie de Poeh en de vrees voor het multiple choice-tentamen]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|69. Overige}}'''<br> ''691. informatiewetenschap'': [[Informatievoorziening]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> ''692. Criminaliteit'': [[Inbraakpreventie]]{{100%|Datum=24 september 2026}}<br> <noinclude>[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]</noinclude> pt2r6d60yq9zyq0k3irjirdru4c2rfy 429998 429997 2026-09-24T10:04:49Z JopkeB 18060 429998 wikitext text/x-wiki <div style="text-align:center;">[[Afbeelding:P_Education.png|30px]] <span style="font-size: large;">'''[[Boekenplank:Samenleving|6. Samenleving]]'''</span></div> '''{{Aut|61.sociologie en etniciteit}}'''<br> [[Manifest van de angst]]{{100%|Datum=24-09-2026}} -[[Welzijnenveiligheid]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} <br> '''{{Aut|62. Economie en handel}}'''<br> [[Economie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Kennismanagement]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|64. Politiek}}'''<br> [[Trotski voor beginners]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|66. Ecologie}}'''<br> [[Alternatieve energie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Save Our Future Today, a SOFT revolution]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|67. Onderwijs en opleiding}}'''<br> {{Leren}}<br> '''{{Aut|68. Psychologie}}'''<br> [[Hypnotherapie]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} - [[Jungiaans woordenboek]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Mindfulness]]{{100%|Datum=Volgens infobox}} - [[Parapsychologie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Visualisatie]]{{75%|Datum=Volgens infobox}} - [[Winnie de Poeh en de vrees voor het multiple choice-tentamen]]{{100%|Datum=Volgens infobox}}<br> '''{{Aut|69. Overige}}'''<br> ''691. informatiewetenschap'': [[Informatievoorziening]]{{75%|Datum=Volgens infobox}}<br> ''692. criminaliteit'': [[Inbraakpreventie]]{{100%|Datum=24 september 2026}}<br> <noinclude>[[Categorie:Sjablonen hoofdpagina]]</noinclude> 1k7bki72tux7i43v2z02piiopsgd2go 4 23160 429986 429679 2026-09-24T06:30:43Z JopkeB 18060 6-9-2 criminaliteit 429986 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer/Tabel/style.css" /> {{TOC zonder automatische nummering}} <noinclude>__TOC__</noinclude> {| class="wikitable WSBNtabel" |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''0''' || colspan=5| <h6><span style="display: none;">0: </span>Vrij (of buiten categorie, eventueel voor andere wiki-projecten?)</h6> |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''1''' || colspan=5| <h6><span style="display: none;">1: </span>[[:Boekenplank:Exacte wetenschappen|Exacte en natuurwetenschappen]]</h6> |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-0||colspan=3|Wiskunde en Natuurwetenschappen algemeen |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-1||colspan=3|astronomie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-2||colspan=3| geografie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-3||colspan=3| biologie |- |colspan=3; | 1-3-0 ||colspan=2| Basis biologie (VMBOgt1/2, HAVO1/2, VWO1/2, MBO1/2) |- |colspan=3; | 1-3-1 ||colspan=2| Taxonomie |- |colspan=3; | 1-3-2 ||colspan=2| Celbiologie |- |colspan=3; | 1-3-3 ||colspan=2| Biochemie / Moleculaire biologie |- |colspan=3; | 1-3-4 ||colspan=2| Evolutieleer |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-4||colspan=3| natuurkunde |- |colspan=3; | 1-4-0 ||colspan=2| Basis Natuurkunde (VMBOgt, HAVO, VWO, MBO) |- |colspan=3; | 1-4-1 ||colspan=2| Basis Natuurkunde (WO) |- |colspan=3; | 1-4-2 ||colspan=2| Vaste stoffen |- |colspan=3; | 1-4-3 ||colspan=2| Vloeistoffen |- |colspan=3; | 1-4-4 ||colspan=2| Gassen |- |colspan=3; | 1-4-5 ||colspan=2| Plasma |- |colspan=3; | 1-4-6 ||colspan=2| Quantummechanica |- |colspan=3; | 1-4-7 ||colspan=2| Elektronica |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-5||colspan=3| scheikunde (Biochemie:zie 1-3-3) |- |colspan=3; | 1-5-0 ||colspan=2| Basis Scheikunde (VMBOgt, HAVO, VWO, MBO) |- |colspan=3; | 1-5-1 ||colspan=2| Basis Scheikunde (WO) |- |colspan=3; | 1-5-2 ||colspan=2| Analytische chemie |- |colspan=3; | 1-5-3 ||colspan=2| Chromatografie |- |colspan=3; | 1-5-4 ||colspan=2| Spectroscopie |- |colspan=3; | 1-5-5 ||colspan=2| Anorganische chemie |- |colspan=3; | 1-5-6 ||colspan=2| Organische chemie |- |colspan=3; | 1-5-7 ||colspan=2| Fysische chemie |- |colspan=3; | 1-5-8 ||colspan=2| Theoretische chemie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-6||colspan=3| .. |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-7||colspan=3| .. |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-8||colspan=3| wiskunde |- |colspan=3; | 1-8-0 ||colspan=2| Wiskunde algemeen middelbare school en MBO |- |colspan=3; | 1-8-1 ||colspan=2| Algebra |- |colspan=3; | 1-8-2 ||colspan=2| Analyse |- |colspan=3; | 1-8-3 ||colspan=2| Meetkunde |- |colspan=3; | 1-8-4 ||colspan=2| Rekenkunde |- |colspan=3; | 1-8-5 ||colspan=2| Numerieke Wiskunde |- |colspan=3; | 1-8-6 ||colspan=2| Kansrekening en statistiek |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 1-9||colspan=3| overige |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''2''' || colspan=5| <h6><span style="display: none;">2: </span>Toegepaste kennis en technologie</h6> |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 2-1||colspan=3| medische wetenschappen |- |colspan=3; | 2-1-1 ||colspan=2| mensgeneeskunde |- |colspan=3; | 2-1-2 ||colspan=2|diergeneeskunde |- |colspan=3; | 2-1-3 ||colspan=2|plantgeneeskunde |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 2-2||colspan=3| biotechnologie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 2-3||colspan=3| landbouwkunde |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 2-4||colspan=3| engineering |- |colspan=3; | 2-4-1 ||colspan=2|bouwkunde |- |colspan=3; | 2-4-2 ||colspan=2|civiele techniek |- |colspan=3; | 2-4-3 ||colspan=2|ontwerpen |- |colspan=3; | 2-4-4 ||colspan=2|techniek |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 2-5||colspan=3 |kantoorvaardigheden (boekhoudkunde) |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 2-6||colspan=3 |huishoudkunde (kookboek, voedingsleer) |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 2-7||colspan=3 |basisvaardigheden (scoutisme, tuinieren, schrijnwerkerij, doe-het-zelf, ...) |- |colspan=3; | 2-7-1||colspan=2| ecologisch tuinieren |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 2-8||colspan=3 |toegepaste dierkennis (dierverzorging, dierengedrag, aquaristiek, ...) |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''3''' || colspan=5| <h6><span style="display: none;">3: </span>Multimediale wetenschappen</h6> |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 3-1||colspan=3 | communicatie (met hulpmiddelen) |- |colspan=3; | 3-1-1 ||colspan=2| boekdrukkunst |- |colspan=3; | 3-1-2 ||colspan=2| radio |- |colspan=3; | 3-1-3 ||colspan=2|telefonie |- |colspan=3; | 3-1-4 ||colspan=2| televisie |- |colspan=3; | 3-1-5 ||colspan=2| sateliet |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 3-2||colspan=3 | internet |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 3-3||colspan=3 | computer |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 3-4||colspan=3 | informatica (programma's,...) |- |colspan=3; | 3-4-1 ||colspan=2| kantoorsoftware |- |colspan=3; | 3-4-2 ||colspan=2| mark-uptalen |- |colspan=3; | 3-4-3 ||colspan=2| programmeertalen |- |colspan=3; | 3-4-4 ||colspan=2| scripttalen |- |colspan=3; | 3-4-5 ||colspan=2| besturingssystemen |- |colspan=3; | 3-4-6 ||colspan=2| ... |- |colspan=3; | 3-4-7 ||colspan=2| ... |- |colspan=3; | 3-4-8 ||colspan=2| ... |- |colspan=3; | 3-4-9 ||colspan=2| overig |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 3-5||colspan=3 | elektronica |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''4''' ||colspan=5| <h6><span style="display: none;">4: </span>Taal en Letterkunde</h6> |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 4-1||colspan=3 |linguïstiek |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 4-2||colspan=3 |taalcursus |- |colspan=3; | 4-2-1 ||colspan=2|natuurlijke taal |- |colspan=3; | 4-2-2 ||colspan=2|klassieke taal |- |colspan=3; | 4-2-3 ||colspan=2|kunsttaal |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 4-3||colspan=3 | literatuur (novels, fictie, gedichten, ...) |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 4-4||colspan=3 | literatuurstudie |- |colspan=3; | 4-4-1 ||colspan=2|Engelstalige werken |- |colspan=3; | 4-4-2 ||colspan=2|Nederlandstalige werken |- |colspan=3; | 4-5 ||colspan=2|Taalbeheersing (communicatie, schrijven, ...) |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''5''' ||colspan=5| <h6><span style="display: none;">5: </span>Geschiedenis</h6> |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 5-1||colspan=3 | Prehistorie ( tot -3500) |- |colspan=3; | 5-1-1 ||colspan=2|Lage Landen |- |colspan=3; | 5-1-2 ||colspan=2|Afrika |- |colspan=3; | 5-1-3 ||colspan=2|Azië |- |colspan=3; | 5-1-4 ||colspan=2|Europa |- |colspan=3; | 5-1-5 ||colspan=2|Midden Oosten |- |colspan=3; | 5-1-6 ||colspan=2|Noord-Amerika |- |colspan=3; | 5-1-7 ||colspan=2|Oceanië |- |colspan=3; | 5-1-8 ||colspan=2|Zuid-Amerika |- |colspan=3; | 5-1-9 ||colspan=2|Overig |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 5-2||colspan=3 |Stroomculturen (oude nabije oosten, -3500 tot -800) |- |colspan=3; | 5-2-1 ||colspan=2|Lage Landen |- |colspan=3; | 5-2-2 ||colspan=2|Afrika |- |colspan=3; | 5-2-3 ||colspan=2|Azië |- |colspan=3; | 5-2-4 ||colspan=2|Europa |- |colspan=3; | 5-2-5 ||colspan=2|Midden Oosten |- |colspan=3; | 5-2-6 ||colspan=2|Noord-Amerika |- |colspan=3; | 5-2-7 ||colspan=2|Oceanië |- |colspan=3; | 5-2-8 ||colspan=2|Zuid-Amerika |- |colspan=3; | 5-2-9 ||colspan=2|Overig |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 5-3||colspan=3 |Klassieke oudheid (-800 tot 500) |- |colspan=3; | 5-3-1 ||colspan=2|Lage Landen |- |colspan=3; | 5-3-2 ||colspan=2|Afrika |- |colspan=3; | 5-3-3 ||colspan=2|Azië |- |colspan=3; | 5-3-4 ||colspan=2|Europa |- |colspan=3; | 5-3-5 ||colspan=2|Midden Oosten |- |colspan=3; | 5-3-6 ||colspan=2|Noord-Amerika |- |colspan=3; | 5-3-7 ||colspan=2|Oceanië |- |colspan=3; | 5-3-8 ||colspan=2|Zuid-Amerika |- |colspan=3; | 5-3-9 ||colspan=2|Overig |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 5-4||colspan=3 |Middeleeuwen (500 tot 1500) |- |colspan=3; | 5-4-1 ||colspan=2|Lage Landen |- |colspan=3; | 5-4-2 ||colspan=2|Afrika |- |colspan=3; | 5-4-3 ||colspan=2|Azië |- |colspan=3; | 5-4-4 ||colspan=2|Europa |- |colspan=3; | 5-4-5 ||colspan=2|Midden Oosten |- |colspan=3; | 5-4-6 ||colspan=2|Noord-Amerika |- |colspan=3; | 5-4-7 ||colspan=2|Oceanië |- |colspan=3; | 5-4-8 ||colspan=2|Zuid-Amerika |- |colspan=3; | 5-4-9 ||colspan=2|Overig |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 5-5||colspan=3 |Nieuwe tijd (1500 tot 1800) |- |colspan=3; | 5-5-1 ||colspan=2|Lage Landen |- |colspan=3; | 5-5-2 ||colspan=2|Afrika |- |colspan=3; | 5-5-3 ||colspan=2|Azië |- |colspan=3; | 5-5-4 ||colspan=2|Europa |- |colspan=3; | 5-5-5 ||colspan=2|Midden Oosten |- |colspan=3; | 5-5-6 ||colspan=2|Noord-Amerika |- |colspan=3; | 5-5-7 ||colspan=2|Oceanië |- |colspan=3; | 5-5-8 ||colspan=2|Zuid-Amerika |- |colspan=3; | 5-5-9 ||colspan=2|Overig |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 5-6||colspan=3 |Nieuwste tijd (1800 tot 1945) |- |colspan=3; | 5-6-1 ||colspan=2|Lage Landen |- |colspan=3; | 5-6-2 ||colspan=2|Afrika |- |colspan=3; | 5-6-3 ||colspan=2|Azië |- |colspan=3; | 5-6-4 ||colspan=2|Europa |- |colspan=3; | 5-6-5 ||colspan=2|Midden Oosten |- |colspan=3; | 5-6-6 ||colspan=2|Noord-Amerika |- |colspan=3; | 5-6-7 ||colspan=2|Oceanië |- |colspan=3; | 5-6-8 ||colspan=2|Zuid-Amerika |- |colspan=3; | 5-6-9 ||colspan=2|Overig |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 5-7||colspan=3 |Eigen tijd (1945 tot nu) |- |colspan=3; | 5-7-1 ||colspan=2|Lage Landen |- |colspan=3; | 5-7-2 ||colspan=2|Afrika |- |colspan=3; | 5-7-3 ||colspan=2|Azië |- |colspan=3; | 5-7-4 ||colspan=2|Europa |- |colspan=3; | 5-7-5 ||colspan=2|Midden Oosten |- |colspan=3; | 5-7-6 ||colspan=2|Noord-Amerika |- |colspan=3; | 5-7-7 ||colspan=2|Oceanië |- |colspan=3; | 5-7-8 ||colspan=2|Zuid-Amerika |- |colspan=3; | 5-7-9 ||colspan=2|Overig |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 5-9||colspan=3 |Overig (overlappende onderwerpen) |- |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=3; | 5-9-1 ||colspan=2|Lage Landen |- |colspan=3; | 5-9-2 ||colspan=2|Afrika |- |colspan=3; | 5-9-3 ||colspan=2|Azië |- |colspan=3; | 5-9-4 ||colspan=2|Europa |- |colspan=3; | 5-9-5 ||colspan=2|Midden Oosten |- |colspan=3; | 5-9-6 ||colspan=2|Noord-Amerika |- |colspan=3; | 5-9-7 ||colspan=2|Oceanië |- |colspan=3; | 5-9-8 ||colspan=2|Zuid-Amerika |- |colspan=3; | 5-9-9 ||colspan=2|Overig |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''6''' ||colspan=5| <h6><span style="display: none;">6: </span>Humane samenleving</h6> |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-1||colspan=3 | sociologie & etniciteit (antropologie, gender, raciale diversiteit, minderheidsgroepen,...) |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-2||colspan=3 | economie & handel |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-3||colspan=3 | transport |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-4||colspan=3 | politiek |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-5||colspan=3 | recht |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-6||colspan=3 | ecologie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-7||colspan=3 | onderwijs en opleiding |- |colspan=3; | 6-7-1||colspan=2|onderwijsberoepen |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-8||colspan=3 | militaria |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 6-9||colspan=3 | overige |- |colspan=3; | 6-9-1||colspan=2|informatiewetenschap |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |- |colspan=3; | 6-9-2||colspan=2|criminaliteit |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''7''' ||colspan=5| <h6><span style="display: none;">7: </span>Levensbeschouwing</h6> |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 7-1||colspan=3 | esoterie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 7-2||colspan=3 | religie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 7-3||colspan=3 | filosofie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 7-4||colspan=3 | psychologie |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 7-5||colspan=3 | pedagogie |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''8''' ||colspan=5| <h6><span style="display: none;">8: </span>Vrije expressie</h6> |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 8-1||colspan=3 | architectuur |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 8-2||colspan=3 | beeldende kunst (fotografie, film, ...) |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 8-3||colspan=3 | plastische kunst (beeldhouwkunst, knutselen, ...) |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 8-4||colspan=3 | muziek (muziekgeschiedenis, muziekpartituren, ...) |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 8-5||colspan=3 | sport |- |colspan=3; | 8-5-1 ||colspan=2|Denksport |- |colspan=3; | 8-5-2 ||colspan=2|Wandel- en fietssport |- |colspan=3; | 8-5-3 ||colspan=2|Watersport |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 8-6||colspan=3 | spel (groepsspel, bordspel, computerspel, games allerhande) |-style='background:#ddddEE; color: black;' |colspan=2; | 8-7||colspan=3 | reizen |- class="WSBNtabelindex" style="background:#EECCEE; color: black;" |'''9''' ||colspan=5| <h6><span style="display: none;">9: </span>... (nog vrij)</h6> |- style='background:#ddddEE; color: black;' <!--laten staan aub, dit ter verbreding van de kolommen--> |colspan=2; | 9-1 || colspan = 5 | ... |} [[Categorie:Wikibooks:Pagina die TemplateStyles gebruikt]] trl2m8jiyksp69l9htk2dspuadhyw03 4 23222 429988 429661 2026-09-24T06:49:31Z JopkeB 18060 Criminologie + Inbraakpreventie 429988 wikitext text/x-wiki {{Post-it/WSBN}} Het '''Wiki Standaard Boeknummer''' (WSBN) is een uniek nummer dat gegeven wordt aan een vrij boek op Wikibooks. Op de pagina [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer]] wordt de samenstelling van dit nummer toegelicht en staat een overzicht van de bestaande categorieën. Voeg een boek toe (op de juiste plaats, op volgorde van WSBN) dmv. de volgende code: <pre> |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/<titel>}} | <wsbn> | [[<titel>]]{{25%}} | [[Gebruiker:<naam>|<naam>]] </pre> Vervang <titel> door de titel van het boek, <wsbn> door het juiste nummer (in de vorm "nl-1-2-3-00004"), en <naam> door uw gebruikersnaam. Met een van deze codes: <pre> {{0%}}, {{25%}}, {{50%}}, {{75%}} of {{100%}} </pre> kunt u aangeven in hoeverre het boek ''compleet'' is. {{Clear both}} {| class="wikitable sortable" |- ! '''i''' || WSBN || Titel || Auteur(s) |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tabellenboek Exact}} | {{Nowrap|nl-1-0-0-00001}} | [[Tabellenboek Exact]]{{25%}} | [[Gebruiker:T.vanschaik|T. van Schaik (editor)]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kosmografie}} |<div id='WSBN nl-1-11-000-00001'> nl-1-1-0-00001</div> | [[Kosmografie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} | [[Gebruiker:Jos Punie|Jos Punie]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Astronomisch_woordenboek}} |<div id='WSBN nl-1-11-000-00002'> nl-1-1-0-00002</div> | [[Astronomisch woordenboek]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:Maasje|Maasje]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Mineralen_verzamelen}} |<div id='WSBN nl-1-12-000-00001'> nl-1-2-0-00001</div> | [[Mineralen verzamelen]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Dion|Dion]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Celbiologie}} |<div id='WSBN nl-1-13-000-00001'> nl-1-3-0-00001</div> | [[Celbiologie]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]], [[Gebruiker:Rasbak|Rasbak]], [[Gebruiker:Roeleboel|Roeleboel]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Klassieke_Mechanica}} |<div id='WSBN nl-1-14-000-00001'> nl-1-4-0-00001</div> | [[Klassieke Mechanica]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Huibc|Huibc]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Fysica}} |<div id='WSBN nl-1-14-000-00002'> nl-1-4-0-00002</div> | [[Fysica]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Tobe Baeyens | Tobe Baeyens]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vloeistofmechanica}} |<div id='WSBN nl-1-14-000-00003'> nl-1-4-0-00003</div> | [[Vloeistofmechanica]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Eli Verbuyst |Eli Verbuyst]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Natuurkunde Opgaven}} |<div id='WSBN nl-1-14-000-00004'> nl-1-4-0-00004</div> | [[Natuurkunde Opgaven]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: t.vanschaik |T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Chemie_Centraal}} |<div id='WSBN nl-1-15-000-00001'> nl-1-5-0-00001</div> | [[Chemie Centraal]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:MADe|MADe]], [[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]], [[Gebruiker:Londenp|Londenp]], [[Gebruiker:Jcwf|Jcwf]], [[Gebruiker:Octostein|Octostein]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Chemisch_rekenen}} |<div id='WSBN nl-1-15-000-00002'> nl-1-5-0-00002</div> | [[Chemisch rekenen]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Londenp|Londenp]], [[Gebruiker:johanw|Johanw]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Analytische_chemie}} |<div id='WSBN nl-1-15-000-00003'> nl-1-5-0-00003</div> | [[Analytische chemie]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Anorganische_chemie}} |<div id='WSBN nl-1-5-0-00004'> nl-1-5-0-00004</div> | [[Anorganische chemie]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Effeietsanders|Effeietsanders]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie}} |<div id='WSBN nl-1-5-0-00005'> nl-1-5-0-00005</div> | [[Basiskennis chemie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 2}} |<div id='WSBN nl-1-5-0-00006'> nl-1-5-0-00006</div> | [[Basiskennis chemie 2]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 3}} |<div id='WSBN nl-1-5-0-00007'> nl-1-5-0-00007</div> | [[Basiskennis chemie 3]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 4}} |<div id='WSBN nl-1-5-0-00008'> nl-1-5-0-00008</div> | [[Basiskennis chemie 4]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 5}} |<div id='WSBN nl-1-5-0-00009'> nl-1-5-0-00009</div> | [[Basiskennis chemie 5]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis chemie 6}} |<div id='WSBN nl-1-5-0-00010'> nl-1-5-0-00010</div> | [[Basiskennis chemie 6]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikijunior:De_elementen}} | <div id='WSBN nl-1-15-0-00011'> nl-1-5-0-00011</div> | [[Wikijunior:De elementen]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | [[Gebruiker:Kthoelen|Kthoelen]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Scheikunde Opgaven}} | <div id='WSBN nl-1-5-0-00012'> nl-1-5-0-00012</div> | [[Scheikunde Opgaven]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | [[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Elektrochemie voor MBO}} | <div id='WSBN nl-1-5-0-00013'> nl-1-5-0-00013</div> | [[Elektrochemie voor MBO]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | [[Gebruiker:t.vanschaik|T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wiskunde}} |<div id='WSBN nl-1-8-0-00001'> nl-1-8-0-00001</div> | [[Wiskunde]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Germanator | Germanator ]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basisvaardigheden wiskunde}} |<div id='WSBN nl-1-18-180-00002'><del> nl-1-8-0-00002</del></div> |<del> [[Basisvaardigheden wiskunde]]{{75%|Datum=volgens infobox}}</del> |[[Gebruiker: Effeietsanders |Effeietsanders]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wiskunde Opgaven}} |<div id='WSBN nl-1-8-0-0003'> nl-1-8-0-00003</div> | [[Wiskunde Opgaven]]{{25%|16 maart 2023}} |[[Gebruiker: T.vanschaik |T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wiskunde voor MBO techniek 1}} |<div id='WSBN nl-1-8-0-0004'> nl-1-8-0-00004</div> | [[Wiskunde voor MBO techniek 1]]{{25%|16 april 2023}} |[[Gebruiker: T.vanschaik |T. van Schaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Lineaire_algebra}} |<div id='WSBN nl-1-18-181-00001'> nl-1-8-1-00001</div> | [[Lineaire algebra]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Nijdam |Nijdam]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Matrixrekening}} |<div id='WSBN nl-1-18-181-00002'> nl-1-8-1-00002</div> | [[Matrixrekening]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Jjitss|Jjitss]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Abstracte_algebra}} |<div id='WSBN nl-1-18-181-00003'> nl-1-8-1-00003</div> | [[Abstracte algebra]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Sanderd17 | Sanderd17]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Analyse}} |<div id='WSBN nl-1-18-182-00001'> nl-1-8-2-00001</div> | [[Analyse]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:RedRose|RedRose]], [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]], [[Gebruiker:Robert Zboray|Robert Zboray]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vectormeetkunde}} |<div id='WSBN nl-1-18-183-00001'> nl-1-8-3-00001</div> | [[Vectormeetkunde]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Jjitss|Jjitss]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Rekenen}} |<div id='WSBN nl-1-18-184-00001'> nl-1-8-4-00001</div> | [[Rekenen]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Nijdam |Nijdam]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Discrete_Kansrekening}} |<div id='WSBN nl-1-18-186-00001'> nl-1-8-6-00001</div> | [[Discrete Kansrekening]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Nijdam|W. Nijdam]] - W. Albers |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Omrekenen_van_eenheden}} |<div id='WSBN nl-1-19-000-00001'> nl-1-9-0-00001</div> | [[Omrekenen van eenheden]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Myalgische_encefalomyelitis}} |<div id='WSBN nl-2-21-211-00001'><s>nl-2-1-1-00001</s></div> | <s>[[Myalgische encefalomyelitis]]</s><!--{{50%|Datum=volgens infobox}}--> |[[Gebruiker: Guido den Broeder| Guido den Broeder]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Farmacologie}} |<div id='WSBN nl-2-21-211-00002'> nl-2-1-1-00002</div> | [[Farmacologie]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Melkwinning}} |<div id='WSBN nl-2-23-000-00001'> nl-2-3-0-00001</div> | [[Melkwinning]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Jjost | Jjost]],[[Gebruiker: Cor Duim | Cor Duim]] + ip-gebruikers |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sterkteleer}} |<div id='WSBN nl-2-24-242-00001'> nl-2-4-2-00001</div> | [[Sterkteleer]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Byl]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Mechanica_van_materialen}} |<div id='WSBN nl-2-24-244-00001'> nl-2-4-4-00001</div> | [[Mechanica van materialen]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: MADe|MADe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Transmissielijnen}} |<div id='WSBN nl-2-24-244-00002'> nl-2-4-4-00002</div> | [[Transmissielijnen]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Nijdam|Nijdam]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Papier}} |<div id='WSBN nl-2-24-244-00003'> nl-2-4-4-00003</div> | [[Papier]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]], [[Gebruiker:Nijdam|Nijdam]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kantoorsoftware}} |<div id='WSBN nl-2-25-000-00001'> nl-2-5-0-00001</div> | [[Kantoorsoftware]]{{50%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kookboek}} |<div id='WSBN nl-2-26-000-00001'> nl-2-6-0-00001</div> | [[Kookboek]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |Vele gebruikers |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huishouden}} |<div id='WSBN nl-2-26-000-00002'> nl-2-6-0-00002</div> | [[Huishouden]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Leer_jezelf_ecologisch_tuinieren}} |<div id='WSBN nl-2-27-000-00001'> nl-2-7-0-00001</div> | [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Vangelis|John Vangelis]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Verteltechnieken}} |<div id='WSBN nl-2-27-000-00002'> nl-2-7-0-00002</div> | [[Verteltechnieken]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Roelvermeulen|Roelvermeulen]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Chillipepers.nl}} |<div id='WSBN nl-2-27-000-00003'> nl-2-7-0-00003</div> | [[Chillipepers.nl]] |Tweebloesem, Miek, Zengrow |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handige_Harry}} |<div id='WSBN nl-2-27-000-00004'> nl-2-7-0-00004</div> | [[Handige Harry]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex|Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huisdierengids_rat}} |<div id='WSBN nl-2-28-000-00001'> nl-2-8-0-00001</div> | [[Huisdierengids rat]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huisdierengids_-_Terrarium}} |<div id='WSBN nl-2-28-000-00003'> nl-2-8-0-00003</div> | [[Huisdierengids - Terrarium]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex|Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Ubuntu:_Linux_voor_mensen}} |<div id='WSBN NL-3-34-345-00004'> NL-3-4-5-00004</div> | [[Ubuntu: Linux voor mensen]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Svkeulen|Svkeulen]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Veilig_op_het_internet}} |<div id='WSBN nl-3-32-000-00002'> nl-3-2-0-00002</div> | [[Veilig op het internet]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: MADe | MADe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basisboek_internet}} |<div id='WSBN nl-3-32-000-00003'> nl-3-2-0-00003</div> | [[Basisboek internet]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Overklokken}} |<div id='WSBN nl-3-33-000-00001'> nl-3-3-0-00001</div> | [[Overklokken]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: ACiDcHaOZ | ACiDcHaOZ]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Netwerkbekabeling}} |<div id='WSBN nl-3-33-000-00002'> <del>nl-3-3-0-00002</del></div> | <del>[[Netwerkbekabeling]]{{100%|Datum=volgens infobox}}</del> |[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias Campe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Computernetwerken voor gevorderden}} |<div id='WSBN nl-3-33-000-00003'> nl-3-3-0-00003</div> | [[Computernetwerken voor gevorderden]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias Campe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Firefox}} |<div id='WSBN nl-3-34-341-00001'> nl-3-4-1-00001</div> | [[Firefox]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:MADe|MADe]], [[Gebruiker:Jbib|Jbib]], [[Gebruiker:Fruggo|Fruggo]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Maple}} |<div id='WSBN nl-3-34-341-00002'> nl-3-4-1-00002</div> | [[Maple]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: MADe | MADe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Aan_de_slag_met_BitTorrent}} |<div id='WSBN nl-3-34-341-00004'> nl-3-4-1-00004</div> | [[Aan de slag met BitTorrent]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |Diverse gebruikers |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Pinnacle_Studio}} |<div id='WSBN nl-3-34-341-00006'> nl-3-4-1-00006</div> | [[Pinnacle Studio]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:83.86.75.252 |83.86.75.252]], [[Gebruiker:MADe|MADe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Oracle}} |<div id='WSBN nl-3-34-341-00007'> nl-3-4-1-00007</div> | [[Oracle]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Elvisleegwater | Elvisleegwater]], [[Gebruiker: Peresko| Peresko]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Microsoft_Word}} |<div id='WSBN nl-3-34-341-00008'> nl-3-4-1-00008</div> | [[Microsoft Word]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Koos Jol | Koos Jol]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/OpenOffice.org}} |<div id='WSBN nl-3-34-341-00009'> nl-3-4-1-00009</div> | [[OpenOffice.org]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Bernard van der Wees|Bernard van der Wees]] [[Gebruiker:Mattias.Campe| Mattias.Campe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Werken_met_MKVToolnix}} |<div id='WSBN nl-3-34-341-00010'> nl-3-4-1-00010</div> | [[Werken met MKVToolnix]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/LaTeX}} |<div id='WSBN nl-3-34-342-00001'> nl-3-4-2-00001</div> | [[LaTeX]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Nikolai1983 | Nikolai1983]],[[Gebruiker: Sanderd17 | Sanderd17]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handboek_MediaWiki}} |<div id='WSBN nl-3-34-342-00002'> nl-3-4-2-00002</div> | [[Handboek MediaWiki]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Pjetter |Pjetter]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Inleiding_MediaWiki}} |<div id='WSBN nl-3-34-342-00003'> nl-3-4-2-00003</div> | [[Inleiding MediaWiki]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Effeietsanders |Effeietsanders]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/HTML}} |<div id='WSBN nl-3-34-342-00004'> nl-3-4-2-00004</div> | [[HTML]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Rolof1991|Rolof1991]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_TI-83+_Assembly}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00001'> nl-3-4-3-00001</div> | [[Programmeren in TI-83+ Assembly]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Willem1|Willem1]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_PL/1}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00002'> nl-3-4-3-00002</div> | [[Programmeren in PL/1]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:84.193.136.96|84.193.136.96]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Go}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00003'> nl-3-4-3-00003</div> | [[Programmeren in Go]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Danielheres|Dani�l Heres]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_BASIC}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00004'> nl-3-4-3-00004</div> | [[Programmeren in BASIC]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Warddr|Warddr]], [[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]], [[Gebruiker:ACiDcHaOZ|ACiDcHaOZ]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_TI-Basic}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00005'> nl-3-4-3-00005</div> | [[Programmeren in TI-Basic]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Thexa4|Thexa4]], [[Gebruiker:FOudman|FOudman]], [[Gebruiker:Dagan|Dagan]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Java}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00006'> nl-3-4-3-00006</div> | [[Programmeren in Java]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:SeySayux|SeySayux]], [[Gebruiker:zedutchgandalf|zedutchgandalf]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_C}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00007'> nl-3-4-3-00007</div> | [[Programmeren in C]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]], [[Gebruiker:Nielius|Nielius]], [[Gebruiker:ElieDeBrauwer|ElieDeBrauwer]], [[Gebruiker:Kleuske|Kleuske]], diverse anonieme bijdragen |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Pascal}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00008'> nl-3-4-3-00008</div> | [[Programmeren in Pascal]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Wolvenraider | Wolvenraider]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_COBOL}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00009'> nl-3-4-3-00009</div> | [[Programmeren in COBOL]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_REXX}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00010'> nl-3-4-3-00010</div> | [[Programmeren in REXX]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: 84.193.139.18 | 84.193.139.18]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/ActionScript_3.0}} |<div id='WSBN nl-3-34-343-00011'> nl-3-4-3-00011</div> | [[ActionScript 3.0]]{{0%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_ASP.NET}} |<div id='WSBN nl-3-34-344-00001'> nl-3-4-4-00001</div> | [[Programmeren in ASP.NET]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Jbib|Jbib]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_ASP.net_2.0_N-Tier_Tutorial}} |<div id='WSBN nl-3-34-344-00002'> nl-3-4-4-00002</div> | [[Programmeren in ASP.net 2.0 N-Tier Tutorial]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Ketelsb | Ketelsb]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_PHP}} |<div id='WSBN nl-3-34-344-00003'> nl-3-4-4-00003</div> | [[Programmeren in PHP]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Gabadubo|Gabadubo]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Python}} |<div id='WSBN nl-3-34-344-00004'> nl-3-4-4-00004</div> | [[Programmeren in Python]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Jsoeterbroek | Jsoeterbroek]], [[Gebruiker:RoestVrijStaal|RoestVrijStaal]], [[Gebruiker: ElieDeBrauwer| ElieDeBrauwer]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Linux_voor_beginners}} |<div id='WSBN nl-3-34-345-00001'> nl-3-4-5-00001</div> | [[Linux voor beginners]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:sanderd17|sanderd17]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Linux_Systeembeheer}} |<div id='WSBN nl-3-34-345-00002'> nl-3-4-5-00002</div> | [[Linux Systeembeheer]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Bertvv | Bertvv]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Ontwerp_en_bouw_een_besturingssysteem}} |<div id='WSBN nl-3-34-345-00003'> nl-3-4-5-00003</div> | [[Ontwerp en bouw een besturingssysteem]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Virtlink|Virtlink]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren,_de_basis}} |<div id='WSBN nl-3-34-349-00001'> nl-3-4-9-00001</div> | [[Programmeren, de basis]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Mattias.Campe|Mattias.Campe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gebruik_van_de_opdrachtprompt}} |<div id='WSBN nl-3-34-349-00002'> nl-3-4-9-00002</div> | [[Gebruik van de opdrachtprompt]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Willem1|Willem1]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Scalable_Vector_Graphics}} |<div id='WSBN nl-3-34-349-00003'> nl-3-4-9-00003</div> | [[Scalable Vector Graphics]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Pietn |Pietn]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Datacommunicatie_in_informatica}} |<div id='WSBN nl-3-34-349-00004'> nl-3-4-9-00004</div> | [[Datacommunicatie in informatica]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Ronny Creygelman| Ronny Creygelman]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basiskennis_informatica}} |<div id='WSBN nl-3-34-349-00005'> nl-3-4-9-00005</div> | [[Basiskennis informatica]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Ronny Creygelman| Ronny Creygelman]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Geo-visualisatie}} |<div id='WSBN nl-3-34-349-00006'> nl-3-4-9-00006</div> | [[Geo-visualisatie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Nijeholt|Nijeholt]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Open_standaarden}} |<div id='WSBN nl-3-34-349-00007'> nl-3-4-9-00007</div> | [[Open standaarden]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Mattias.Campe| Mattias.Campe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handboek Wikimedia Commons}} |<div id='WSBN nl-3-34-342-00005'> nl-3-4-9-00008</div> | [[Handboek Wikimedia Commons]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] <!-- (boek is verwijderd) |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/C++_vanuit_de_funderingen_omhoog_(ANSI/ISO_C++)}} |<div id='WSBN 3-34-343-00011'> 3-4-3-00011</div> | [[C++ vanuit de funderingen omhoog (ANSI/ISO C++)]]{{0%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:FrankBav|Frank Baveghems]] --> |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basis_ICT/Basis_Elektrotechniek}} | <del>nl-3-5-0-00001</del> | <del>[[Basis ICT/Basis Elektrotechniek]]</del> | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vruchtbrengend_woordenboek}} |<div id='WSBN nl-4-41-000-00001'> nl-4-1-0-00001</div> | [[Vruchtbrengend woordenboek]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Gitaarfreak|Gitaarfreak]], [[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]], [[Gebruiker:Koos Jol|Koos Jol]], [[Gebruiker:Londenp|Londenp]] en vele anderen |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Een_vreemde_taal_leren}} |<div id='WSBN nl-4-41-000-00002'> nl-4-1-0-00002</div> | [[Een vreemde taal leren]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nieuwgrieks}} |<div id='WSBN nl-4-42-421-00001'> nl-4-2-1-00001</div> | [[Nieuwgrieks]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Dirk math| Dirk math]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Italiaans}} |<div id='WSBN nl-4-42-421-00002'> nl-4-2-1-00002</div> | [[Italiaans]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Dion|Dion]] - [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/West-Vlaams}} |<div id='WSBN nl-4-42-421-00003'> nl-4-2-1-00003</div> | [[West-Vlaams]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |Vele West-Vlamingen |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Russisch}} |<div id='WSBN nl-4-42-421-00004'> nl-4-2-1-00004</div> | [[Russisch]]{{50%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Pools}} |<div id='WSBN nl-4-42-421-00005'> nl-4-2-1-00005</div> | [[Pools]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Michiel1972| Michiel1972]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Fries}} |<div id='WSBN nl-4-42-421-00006'> nl-4-2-1-00006</div> | [[Fries]]{{50%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vietnamees}} |<div id='WSBN nl-4-42-421-00007'> nl-4-2-1-00007</div> | [[Vietnamees]]{{0%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Val|Val]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kemzieks woordenboek}} |<div id='WSBN nl-4-42-421-00008'> nl-4-2-1-00008</div> | [[Kemzieks woordenboek]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:GeenVraag|GeenVraag]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Oudgrieks}} |<div id='WSBN nl-4-42-422-00001'> nl-4-2-2-00001</div> | [[Oudgrieks]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Wikibelgiaan|Wikibelgiaan]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Latijn}} |<div id='WSBN nl-4-42-422-00002'> nl-4-2-2-00002</div> | [[Latijn]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Pkniest|Pkniest]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Oudgriekse_vormleer}} |<div id='WSBN nl-4-42-422-00003'> nl-4-2-2-00003</div> | [[Oudgriekse vormleer]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Wikibelgiaan|Wikibelgiaan]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Quenya}} |<div id='WSBN nl-4-42-423-00001'> nl-4-2-3-00001</div> | [[Quenya]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Dirk math | Dirk math]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Toki_Pona}} |<div id='WSBN nl-4-42-423-00002'> nl-4-2-3-00002</div> | [[Toki Pona]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:JosN|JosN]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tengwar}} |<div id='WSBN nl-4-42-423-00003'> nl-4-2-3-00003</div> | [[Tengwar]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Dirk math | Dirk math]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Geheimschrift}} |<div id='WSBN nl-4-42-423-00004'> nl-4-2-3-00004</div> | [[Geheimschrift]]{{0%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Dagan|Dagan]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Esperanto}} |<div id='WSBN nl-4-42-423-00005'> nl-4-2-3-00005</div> | [[Esperanto]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Ghanssen|Ghanssen]], [[Gebruiker:195.35.129.175|195.35.129.175]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Amerikaanse_literatuur}} |<div id='WSBN nl-4-44-441-00001'> nl-4-4-1-00001</div> | [[Amerikaanse literatuur]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Shakespeares toneelstukken}} |<div id='WSBN nl-4-44-441-00002'> nl-4-4-1-00002</div> | [[Shakespeares toneelstukken]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlandse_literatuur_in_de_middeleeuwen}} |<div id='WSBN nl-4-44-442-00001'> nl-4-4-2-00001</div> | [[Nederlandse literatuur in de middeleeuwen]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlandse literatuurgeschiedenis}} |<div id='WSBN nl-4-44-442-00003'> nl-4-4-2-00002</div> | [[Nederlandse literatuurgeschiedenis]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Woordenboek_literatuur}} |<div id='WSBN nl-4-44-442-00017'> nl-4-4-2-00017</div> | [[Woordenboek literatuur]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Opfriscursus_literatuur}} |<div id='WSBN nl-4-44-442-00018'> nl-4-4-2-00018</div> | [[Opfriscursus literatuur]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gothic_novel}} |<div id='WSBN nl-4-44-442-00019'> nl-4-4-2-00019</div> | [[Gothic novel]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Van Idee tot Publicatie}} |<div id='WSBN nl-4-45-450-00001'> nl-4-5-0-00001</div> | [[Van Idee tot Publicatie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:H.vandijk|H.vandijk]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Schrijven}} |<div id='WSBN nl-4-45-450-00002'> nl-4-5-0-00002</div> | [[Schrijven]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sxrivniskookn}} |<div id='WSBN nl-4-45-450-00003'> nl-4-5-0-00003</div> | [[Sxrivniskookn]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Benedict Wydooghe|Benedict Wydooghe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Koningen_aan_de_Nijl}} |<div id='WSBN nl-5-52-525-00001'> nl-5-2-5-00001</div> | [[Koningen aan de Nijl]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Evil berry |Evil berry]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Ab_Urbe_Condita}} |<div id='WSBN nl-5-53-534-00001'> nl-5-3-4-00001</div> | [[Ab Urbe Condita]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Griekse_mythologie}} |<div id='WSBN nl-5-53-534-00002'> nl-5-3-4-00002</div> | [[Griekse mythologie]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]] - [[Gebruiker:Vangelis|Vangelis]] - [[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_het_Romeinse_rijk}} |<div id='WSBN nl-5-53-534-00003'> nl-5-3-4-00003</div> | [[Sociale geschiedenis van het Romeinse rijk]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_de_late_oudheid}} |<div id='WSBN nl-5-53-534-00004'> nl-5-3-4-00004</div> | [[Sociale geschiedenis van de late oudheid]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Alexander_de_Grote}} |<div id='WSBN nl-5-53-535-00001'> nl-5-3-5-00001</div> | [[Alexander de Grote]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Geschiedenis]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_de_vroege_Middeleeuwen}} |<div id='WSBN nl-5-54-544-00001'> nl-5-4-4-00001</div> | [[Sociale geschiedenis van de vroege middeleeuwen]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_Byzantium}} |<div id='WSBN nl-5-54-544-00002'> nl-5-4-4-00002</div> | [[Sociale geschiedenis van Byzantium]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_de_hoge_Middeleeuwen}} |<div id='WSBN nl-5-54-544-00003'> nl-5-4-4-00003</div> | [[Sociale geschiedenis van de hoge middeleeuwen]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:beetjedwars|beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_Toscane_(1300-1500)}} |<div id='WSBN nl-5-54-544-00004'> nl-5-4-4-00004</div> | [[Sociale geschiedenis van Toscane (1300-1500)]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:beetjedwars|beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_in_de_literatuur}} |<div id='WSBN nl-5-54-544-00005'> nl-5-4-4-00005</div> | [[Sociale geschiedenis in de literatuur]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:beetjedwars|beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_de_late_Middeleeuwen}} |<div id='WSBN nl-5-54-544-00006'> nl-5-4-5-00006</div> | [[Sociale geschiedenis van de late middeleeuwen]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Beetjedwars | Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_in_de_literatuur_1500-1795}} |<div id='WSBN nl-5-55-544-00004'> nl-5-5-4-00004</div> | [[Sociale geschiedenis in de literatuur 1500-1795]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:beetjedwars|beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Heksenvervolging_in_Europa_(1300-1720)}} |<div id='WSBN nl-5-55-554-00001'> nl-5-5-4-00001</div> | [[Heksenvervolging in Europa (1300-1720)]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Beetjedwars|Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Volk,_kerk_en_magie_1500-1700}} |<div id='WSBN nl-5-55-554-00002'> nl-5-5-4-00002</div> | [[Volk, kerk en magie 1500-1700]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Beetjedwars|Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_Europa_1500-1795}} |<div id='WSBN nl-5-55-554-00003'> nl-5-5-4-00003</div> | [[Sociale geschiedenis van Europa 1500-1795]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Beetjedwars|Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlandse_geschiedenis}} |<div id='WSBN nl-5-59-591-00001'> nl-5-9-1-00001</div> | [[Nederlandse geschiedenis]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Sociale_geschiedenis_van_Europa}} |<div id='WSBN nl-5-59-594-00001'> nl-5-9-4-00001</div> | [[Sociale geschiedenis van Europa]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Beetjedwars|Beetjedwars]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Historische_atlas}} |<div id='WSBN nl-5-59-599-00001'> nl-5-9-9-00001</div> | [[Historische atlas]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Evil berry | Evil berry]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kunstgeschiedenis}} |<div id='WSBN nl-5-59-599-00002'> nl-5-9-9-00002</div> | [[Kunstgeschiedenis]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Evil berry |Evil berry]], [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Italiaanse_renaissance}} |<div id='WSBN nl-5-59-599-00003'> nl-5-9-9-00003</div> | [[Italiaanse renaissance]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Netwerken}} |<div id='WSBN nl-6-61-000-00002'> nl-6-1-0-00002</div> | [[Netwerken]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Effeietsanders|Effeietsanders]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Welzijnenveiligheid}} |<div id='WSBN nl-6-61-000-00003'> nl-6-1-0-00003</div> | [[Welzijnenveiligheid]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Benedict Wydooghe| Benedict Wydooghe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Economie}} | <div id='WSBN nl-6-62-000-00001'> nl-6-2-0-00001</div> | [[Economie]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]], [[Gebruiker:RobertDeLaCroix|RobertDeLaCroix]], [[Gebruiker:Germanator|Germanator]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kostprijsberekening_en_interne_informatievoorziening}} | <div id='WSBN nl-6-62-000-00002'> nl-6-2-0-00002</div> | [[Kostprijsberekening en interne informatievoorziening]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kennismanagement}} | <div id='WSBN nl-6-62-000-00003'> nl-6-2-0-00003</div> | [[Kennismanagement]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Trotski_voor_beginners}} |<div id='WSBN nl-6-64-000-00001'> nl-6-4-0-00001</div> | [[Trotski voor beginners]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Vitruvius|Vitruvius]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Save_Our_Future_Today,_a_SOFT_revolution}} |<div id='WSBN nl-6-66-000-00001'> nl-6-6-0-00001</div> | [[Save Our Future Today, a SOFT revolution]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Vangelis|Vangelis]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Alternatieve_energie}} |<div id='WSBN nl-6-66-000-00002'> nl-6-6-0-00002</div> | [[Alternatieve energie]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Onderwijstechnoloog}} |<div id='WSBN nl-6-67-000-00001'> nl-6-7-0-00001</div> | [[Onderwijstechnoloog]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Nathalieparys|Nathalieparys]], [[Gebruiker:Sien.herbots|Sien.herbots]], [[Gebruiker:Maya.dammans|Maya.dammans]], [[Gebruiker:Ann|Ann]], [[Gebruiker:Frederik.Questier|Frederik.Questier]], [[Gebruiker:Fvmulder|Fvmulder]], [[Gebruiker:Maarten delaere1|Maarten delaere1]], [[Gebruiker:Jojacobs|Jojacobs]], [[Gebruiker:Ward|Ward]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Moodle}} |<div id='WSBN nl-6-67-000-00002'> nl-6-7-0-00002</div> | [[Moodle]]{{50%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Toetsenbank}} |<div id='WSBN nl-6-67-000-00003'> nl-6-7-0-00003</div> | [[Toetsenbank]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Ischa1 |Ischa1]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Informatievoorziening}} | <div id='WSBN nl-6-9-001-00001'> nl-6-9-1-00001</div> | [[Informatievoorziening]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Criminologie}} | <div id='WSBN nl-6-9-002-00001'> nl-6-9-2-00001</div> | [[Criminologie]]{{25%|Datum=24-9-2026}} |[[Gebruiker:Pbuddenberg|Pbuddenberg]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Inbraakpreventie}} | <div id='WSBN nl-6-9-002-00002'> nl-6-9-2-00002</div> | [[Inbraakpreventie]]{{100%|Datum=24-9-2026}} |[[Gebruiker:Wolvenraider|Wolvenraider]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Portaal:Esoterie}} |<div id='WSBN nl-7-71-000-00001'> nl-7-1-0-00001</div> | [[Portaal:Esoterie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Magie}} |<div id='WSBN nl-7-71-000-00002'> nl-7-1-0-00002</div> | [[Magie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Heksenwoordenboek}} |<div id='WSBN nl-7-71-000-00003'> nl-7-1-0-00003</div> | [[Heksenwoordenboek]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Encyacht|Encyacht]], [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Westerse_astrologie}} |<div id='WSBN nl-7-71-000-00004'> nl-7-1-0-00004</div> | [[Westerse astrologie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Hermetische_kabbala}} |<div id='WSBN nl-7-71-000-00005'> nl-7-1-0-00005</div> | [[Hermetische kabbala]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Alchemie}} |<div id='WSBN nl-7-71-000-00006'> nl-7-1-0-00006</div> | [[Alchemie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Hekserij}} |<div id='WSBN nl-7-71-000-00007'> nl-7-1-0-00007</div> | [[Hekserij]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Plato}} |<div id='WSBN nl-7-73-000-00001'> nl-7-3-0-00001</div> | [[Plato]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Heraclitus_over_de_natuur}} |<div id='WSBN nl-7-73-000-00002'> nl-7-3-0-00002</div> | [[Heraclitus over de natuur]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Dmfcasimiri |Dmfcasimiri]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Anaximander_over_de_natuur}} |<div id='WSBN nl-7-73-000-00003'> nl-7-3-0-00003</div> | [[Anaximander over de natuur]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Dmfcasimiri|Dmfcasimiri]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Filosofisch_woordenboek}} |<div id='WSBN nl-7-73-000-00005'> nl-7-3-0-00005</div> | [[Filosofisch woordenboek]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]], [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Geschiedenis_van_de_filosofie}} |<div id='WSBN nl-7-73-000-00006'> nl-7-3-0-00006</div> | [[Geschiedenis van de filosofie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} | [[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Schilderen}} |<div id='WSBN nl-8-82-000-00001'> nl-8-2-0-00001</div> | [[Schilderen]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Ellywa|Ellywa]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Bronsgieten_voor_beeldhouwers}} |<div id='WSBN nl-8-83-000-00001'> nl-8-3-0-00001</div> | [[Bronsgieten voor beeldhouwers]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Casper Bosveld |Casper Bosveld]], [[Gebruiker:Vangelis|John Vangelis]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Portaal:Jazz}} |<div id='WSBN nl-8-84-000-00001'> nl-8-4-0-00001</div> | [[Portaal:Jazz]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Belgische_jazz}} |<div id='WSBN nl-8-84-000-00002'> nl-8-4-0-00002</div> | [[Belgische jazz]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlandse_jazz}} |<div id='WSBN nl-8-84-000-00003'> nl-8-4-0-00003</div> | [[Nederlandse jazz]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Beroemde_jazzmuzikanten}} |<div id='WSBN nl-8-84-000-00004'> nl-8-4-0-00004</div> | [[Beroemde jazzmuzikanten]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Jazz_standards}} |<div id='WSBN nl-8-84-000-00005'> nl-8-4-0-00005</div> | [[Jazz standards]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Bigband}} |<div id='WSBN nl-8-84-000-00006'> nl-8-4-0-00006</div> | [[Bigband]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Klarinet}} |<div id='WSBN nl-8-84-000-00007'> nl-8-4-0-00007</div> | [[Klarinet]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Ellywa|Ellywa]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Platbodemzeilen_op_een_Volendammer_Kwak}} |<div id='WSBN nl-8-85-000-00001'> nl-8-5-0-00001</div> | [[Platbodemzeilen op een Volendammer Kwak]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Vd172hb|Vd172hb]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Schaken}} |<div id='WSBN nl-8-85-851-00001'> nl-8-5-1-00001</div> | [[Schaken]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]] [[Gebruiker: Catienpetji| Catienpetji]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Hoe_een_Rubiks_kubus_op_te_lossen}} |<div id='WSBN nl-8-85-851-00002'> nl-8-5-1-00002</div> | [[Hoe een Rubiks kubus op te lossen]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Karoma|Karoma]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Puzzeltocht}} |<div id='WSBN nl-8-85-852-00001'> nl-8-5-2-00001</div> | [[Puzzeltocht]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:86.95.64.35|86.95.64.35 ]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Go_leer_je_zo}} |<div id='WSBN nl-8-86-000-00001'> nl-8-6-0-00001</div> | [[Go leer je zo]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Ghanssen|Ger Hanssen]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Kaartspel}} |<div id='WSBN nl-8-86-000-00002'> nl-8-6-0-00002</div> | [[Kaartspel]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Trucs_met_de_diabolo}} |<div id='WSBN nl-8-86-000-00003'> nl-8-6-0-00003</div> | [[Trucs met de diabolo]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:193.43.89.89|193.43.89.89]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Vakantiereizen}} |<div id='WSBN nl-8-87-000-00001'> nl-8-7-0-00001</div> | [[Vakantiereizen]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:GeeKaa|GeeKaa]] - [[Gebruiker:Vangelis|JohnVangelis]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/De_Kleine_Trekkersgids}} |<div id='WSBN nl-8-87-000-00002'> nl-8-7-0-00002</div> | [[De Kleine Trekkersgids]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Rolklaver|Rolklaver]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Van_Idee_tot_Publicatie}} |<div id='WSBN nl-9-00-000-00002'> nl-9-0-0-00002</div> | [[Van Idee tot Publicatie]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:H.vandijk|H.vandijk]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/In_mensentaal}} |<div id='WSBN nl-9-00-000-00003'> nl-9-0-0-00003</div> | [[In mensentaal]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handleiding_moderatoren}} |<div id='WSBN nl-9-00-000-00004'> nl-9-0-0-00004</div> | [[Handleiding moderatoren]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Aquaristiek}} | Onbekend | [[Aquaristiek]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]], [[Gebruiker:Regular thijs|Regular thijs]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Archeologie}} | Onbekend | [[Archeologie]]{{0%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Veluwse Klokbeker|Veluwse Klokbeker]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Atlas_van_Europa}} | Onbekend | [[Atlas van Europa]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:stefn|Stefn]]<span style="font-size: small;"> ([[Overleg gebruiker:Stefn|Vraagje over dit boek?]])</span>, [[Gebruiker:82.171.186.239|82.171.186.239]], [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basisstructuur_van_de_kosmos}} | Onbekend | [[Basisstructuur van de kosmos]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Biochemie}} | Onbekend | [[Biochemie]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Biohazard|Biohazard]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Cascading_Style_Sheets}} | Onbekend | [[Cascading Style Sheets]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Catalaans}} | Onbekend | [[Catalaans]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:86.90.219.84|86.90.219.84]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Cursusboek_Marifonie}} | Onbekend | [[Cursusboek Marifonie]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Enschedem|Enschedem]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Dammen}} | Onbekend | [[Dammen]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Basvb|Basvb]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Dierengids_rat}} | Onbekend | [[Dierengids rat]]{{0%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Duits}} | Onbekend | [[Duits]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Bdcooman|Bdcooman]], [[Gebruiker:RobertDeLaCroix |RobertDeLaCroix ]], [[Gebruiker:Ischa1|Ischa1]], [[Gebruiker:Algont|Algont]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/EHBO}} | Onbekend | [[EHBO]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Octostein |Octostein]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Elektriciteit}} | Onbekend | [[Elektriciteit]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Nijdam|Nijdam]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Elektronica}} | Onbekend | [[Elektronica]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Eli Verbuyst |Eli Verbuyst]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Engels}} | Onbekend | [[Engels]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Bdcooman|Bdcooman]] + IP-gebruikers |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Engelse_literatuur}} | Onbekend | [[Engelse literatuur]]{{75%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Evolutie}} | Onbekend | [[Evolutie]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Jos Punie | Jos Punie]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Fourieranalyse}} | Onbekend | [[Fourieranalyse]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Nijdam |Nijdam]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Frans}} | Onbekend | [[Frans]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Mtcv|Mtcv]], [[Gebruiker:Guaka|Guaka]], [[Gebruiker:Cars en travel|Cars en travel]], [[Gebruiker:Algont|Algont]], [[Gebruiker:Pjetter|Pjetter]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gender_en_diversiteit}} | Onbekend | [[Gender en diversiteit]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Arwen|Arwen]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Geneeskunde}} | Onbekend | [[Geneeskunde]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gitaar}} | Onbekend | [[Gitaar]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Evil berry | Evil berry]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gotisch}} | Onbekend | [[Gotisch]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:BrahnTelpefin|BrahnTelpefin]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Gronings}} | Onbekend | [[Gronings]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Handboek_practica_onderwijs}} | Onbekend | [[Handboek practica onderwijs]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Hengelsport}} | Onbekend | [[Hengelsport]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Jerre | Jerre]], [[Gebruiker: RensKoek| RensKoek]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huisdierengids_hamster}} | Onbekend | [[Huisdierengids hamster]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Huisdierengids_hond}} | Onbekend | [[Huisdierengids hond]]{{0%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Inleiding_Oude_en_Nieuwe_Testament}} | Onbekend | [[Inleiding Oude en Nieuwe Testament]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Oversluizen|Oversluizen]], [[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Etiquette voor het internationaal zakendoen}} | Onbekend | [[Etiquette voor het internationaal zakendoen]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Londenp|Londenp]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Latijn_(scholierenversie)}} | Onbekend | [[Latijn (scholierenversie)]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Crystalaero|Crystalaero]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Litouws}} | Onbekend | [[Litouws]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Dion|Dion]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Magische_wetenschap}} | Onbekend | [[Magische wetenschap]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: 193.190.11.97 |193.190.11.97]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Meten_en_onzekerheid}} | Onbekend | [[Meten en onzekerheid]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:KKoolstra|K. Koolstra]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Microsoft_Access}} | <del>Onbekend</del> | <del>[[Microsoft Access]]{{25%|Datum=volgens infobox}}</del> |[[Gebruiker: AccessgoeroeInOpleiding | AccessgoeroeInOpleiding]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Microsoft_Excel}} | Onbekend | [[Microsoft Excel]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Sephiroth| Sephiroth]], [[Gebruiker:Dagan|Dagan]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Modelspoorwegbouw}} | Onbekend | [[Modelspoorwegbouw]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Erik Baas|Erik Baas]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Nederlands}} | Onbekend | [[Nederlands]]{{50%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]], [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Noors}} | Onbekend | [[Noors]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Yorian|Yorian]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/OpenERP}} | Onbekend | [[OpenERP]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Avdsar|Avdsar]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/OpenStreetMap}} | Onbekend | [[OpenStreetMap]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Milovanderlinde|Milovanderlinde]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Organische_chemie}} | Onbekend | [[Organische chemie]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:T.vanschaik|T.vanschaik]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Over_beroemde_personen}} | Onbekend | [[Over beroemde personen]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Evil berry |Evil berry]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Papiamento}} | Onbekend | [[Papiamento]]{{0%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Periodiek_systeem}} | Onbekend | [[Periodiek systeem]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Effeietsanders|Effeietsanders]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Personenzorg_I}} | Onbekend | [[Personenzorg I]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Inge Habex |Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Perzisch}} | Onbekend | [[Perzisch]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Mtcv |Mtcv]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Portugees}} | Onbekend | [[Portugees]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_C++}} | Onbekend | [[Programmeren in C++]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:ElieDeBrauwer|ElieDeBrauwer]], [[Gebruiker:Brecht|Brecht]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_C_Sharp}} | Onbekend | [[Programmeren in C Sharp]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:194.78.192.181|194.78.192.181]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_JavaScript}} | Onbekend | [[Programmeren in JavaScript]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_Ruby}} | Onbekend | [[Programmeren in Ruby]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Basaah|Basaah]], [[Gebruiker:Medelezer|Medelezer]], [[Gebruiker:MADe|MADe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_VB & VBA}} | Onbekend | [[Programmeren in VB & VBA]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Programmeren_in_x86_assembler}} | Onbekend | [[Programmeren in x86 assembler]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Sephiroth|Sephiroth]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Roemeens}} | Onbekend | [[Roemeens]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Al|Al]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Saterfries}} | Onbekend | [[Saterfries]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Spaans}} | Onbekend | [[Spaans]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Dion|Dion]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Systeembeheer}} | <del>Onbekend</del> | <del>[[Systeembeheer]]{{25%|Datum=volgens infobox}}</del> |[[Gebruiker:M.v.d.Beedijk|M.v.d.Beedijk]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tarot}} | Onbekend | [[Tarot]]{{100%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:J.Grandgagnage|J.Grandgagnage]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tekstverwerkng}} | Onbekend | [[Tekstverwerking]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker: Mattias.Campe| Mattias.Campe]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Tips_en_trucs}} | <del>Onbekend</del> | <del>[[Tips en trucs]]{{0%|Datum=volgens infobox}}</del> |[[Gebruiker: Pjetter |Pjetter]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Turks}} | Onbekend | [[Turks]]{{25%|Datum=volgens infobox}} | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Verpleegkundige_technieken}} | <del>Onbekend</del> | <del>[[Verpleegkundige technieken]]{{25%|Datum=volgens infobox}}</del> |[[Gebruiker:Inge Habex|Inge Habex]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Welsh}} | Onbekend | [[Welsh]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Evil berry|Evil berry]], [[Gebruiker:Hansmuller|Hansmuller]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Windows_Vista}} | Onbekend | [[Windows Vista]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Gwiki|Gwiki]], [[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Windows_XP}} | Onbekend | [[Windows XP]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Catienpetji|Catienpetji]], [[Gebruiker:RoestVrijStaal|RoestVrijStaal]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Zeeuws}} | Onbekend | [[Zeeuws]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Steinbach|Steinbach]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Zweeds}} | Onbekend | [[Zweeds]]{{25%|Datum=volgens infobox}} |[[Gebruiker:Michiel1972|Michiel1972]] |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Basis_ICT/Geschiedenis_van_de_datacommunicatie/Met_elektriciteit}} | <del>Onbekend</del> | <del>[[Basis ICT/Geschiedenis van de datacommunicatie/Met elektriciteit]]</del> | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Infrastructuurplanning}} | Onbekend | [[Infrastructuurplanning]] | |-style="border-top: 3px solid red;" |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikibooks:Wachtruimte/Arabisch}} | Onbekend | [[Wikibooks:Wachtruimte/Arabisch]] | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikibooks:Wachtruimte/Hebreeuws}} | Onbekend | [[Wikibooks:Wachtruimte/Hebreeuws]] | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikibooks:Wachtruimte/Kroatisch}} | Onbekend | [[Wikibooks:Wachtruimte/Kroatisch]] | |- |{{/sub|Wikibooks:Infobox/Wikibooks:Wachtruimte/Limburgs}} | Onbekend | [[Wikibooks:Wachtruimte/Limburgs]] | |} [[Categorie:Wikibooks]] c49xexy9yrepdsxghjnlqz6u0rpldy5 0 23318 430010 427046 2026-09-24T11:19:46Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 430010 wikitext text/x-wiki {{Bi}} {{Index Nederlandse literatuur in de middeleeuwen}} <blockquote style='border: 1px solid blue; padding: 2em;'> <div style="font-size: 200%; text-align: center;"> Nederlandse literatuur in de middeleeuwen </div> <div style="font-size: 100%; text-align: left;"> <div style="text-align: center;">- Andere modules: zie [[Nederlandse literatuurgeschiedenis]] -</div><br> ''Middeleeuwse Nederlandse literatuur'' is de Nederlandstalige literatuur van de Lage Landen vanaf de eerste als Nederlands herkenbare literaire schrijfsels tot de zestiende eeuw. Bij deze definitie moet meteen een kanttekening geplaatst worden. In de vroegste stadia van de Nederlandse taal was er sprake van een grote mate van 'onderlinge verstaanbaarheid' van wat we nu <span style='color:Green'> dialecten</span> noemen. Vandaar dat sommige fragmenten en auteurs 'geclaimd' worden door zowel de Nederlandse als de Duitse literatuur. Een goed voorbeeld hiervan is de 12e eeuwse dichter [[Nederlandse literatuur in de middeleeuwen/Hendrik van Veldeke|Hendrik van Veldeke]], die in beide taalgebieden geëerd wordt als de auteur die aan de wieg stond van hun eigen literatuur. </div></blockquote> ==Periodisering== Doorgaans wordt de middeleeuwse Nederlandse literatuur als volgt ingedeeld: 1) <span style='color: Green'>De periode van de adellijke letterkunde: 1100-1300</span> met de bloei van de hoofse cultuur. De literatuur vertolkt de idealen van de adel. Het is de periode van de ridderromans. Belangrijke (Middelnederlandse) auteurs: ::*Hendrik van Veldeke (de ''sint Servaeslegende, de Eneasroman, liefdeslyriek''); anonieme schrijvers van ''Roelantslied, Renout van Montalbaen, Ferguut, Floris ende Blancefloer'' van Diederic van Assenede; de anonieme auteur 'Willem die Madoc maakte' van Van den vos Reinaerde, evenals Jacob van Maerlant (''Der naturen bloeme,Rijmbijbel, Historie van Troyen); Hadewijch, en anderen.'' 2) <span style='color:Green'>De periode van de burgerlijke letterkunde: 1300-1550</span> waarin door de economische groei van de steden ook rijke burgers belangrijke opdrachtgevers en lezers worden. In deze periode is vooral een opleving van toneel opvallend. Belangrijke (Middelnederlandse) auteurs zijn: ::*Jan van Boendale (''Lekenspiegel''); Jan van Ruusbroec (traktaten zoals ''Van seven trappen in den graed der gheesteleker minnen''); de anonieme auteurs van ''Beatrijs'', ''Elckerlijc'', ''Mariken van Nieumeghen'', en van de abele spelen ''Gloriant, Lanseloet van Denemerken'' en ''Vanden Winter ende vanden Somer''; rederijkers zoals Anna Bijns. In werkelijkheid is er geen sprake van een strikte begrenzing, want ook in de eerste periode waren er burgerlijke opdrachtgevers, net zoals de adel in de volgende periode een belangrijke rol bleef vervullen. == Vragen of suggesties? == Heb je opmerkingen of voorstellen over de uitwerking van "Nederlandse literatuur in de middeleeuwen", neem dan contact op met de [[Wikibooks:Infobox/Nederlandse_literatuur_in_de_middeleeuwen|hoofdauteurs van dit wikibook]]. <div style='text-align: center;'> [[Nederlandse literatuur in de middeleeuwen/Vroegste teksten|-naar vroegste teksten->]] </div> {{Boek}} {{Fase|3}} [[Categorie:Literatuurstudie]] [[Categorie:Nederlands]] {{Wikipedia | Pagina = Nederlandse literatuur: de Middeleeuwen | Naam = Nederlandse literatuur: de Middeleeuwen }} b02pcomkg9xhm6v0n410qe6z9htuje0 0 23324 430011 427042 2026-09-24T11:20:34Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 430011 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{Index Nederlandse literatuurgeschiedenis}} {| width=30% align=left border=0 cellpadding=20 cellspacing=20 style="margin-left:1em;margin-bottom:1em; color: inherit; background-color:#E1E2B2; border:20px solid white" |- align=left |'''Andere boeken over<br> ''Nederlandse literatuurgeschiedenis''''' ---- * [[Nederlandse literatuur in de middeleeuwen]]{{75%|Datum=3 september 2010}} ---- |'''Andere boeken over<br> ''literatuur''''' * [[Woordenboek literatuur]] ---- [[Bestand:VanMaerlant.jpg|150px|center|thumb|<div style='text-align: center;'> Van Maerlant </div>]] ---- *[[Nederlandse literatuurgeschiedenis/Bronvermelding en literatuur|Bronvermelding en literatuur]] |} == Welkom== Dit wikibook beoogt in de eerste plaats een overzicht te bieden van de <span style='color: Green'>Nederlandse literatuurgeschiedenis</span> . Het blijft een hachelijke zaak om een samenhangend beeld te schetsen van meer dan duizend jaar literatuurgeschiedenis, waardoor gekozen is voor een voorzichtige modulaire aanpak. Verder is het misschien nuttig om even stil te staan bij de reikwijdte van dit project. Wat is precies het onderwerp ervan? {{Clear left}} <gallery widths="60" heights="90"> Bestand:Eduard Douwes Dekker - 001.jpg|Multatuli Bestand:Elsschot1951.jpg|Willem Elsschot Bestand:Couperus.jpg|Louis Couperus Bestand:Jacob Cats by Michiel Jansz van Mierevelt.jpg|Jacob Cats Bestand:JohanHuizinga.jpg|Johan Huizinga Bestand:Hella Haasse.jpg|Hella Haasse Bestand:J vondel.jpg|Joost van den Vondel </gallery> ;<span style='color: Green'>Nederlandse literatuur?</span> In de eerste plaats bedoelen we met ''Nederlandse literatuur'' alle literaire ''Nederlandstalige teksten''. Willen we volledig zijn, dan moeten we in ons overzicht de volgende gebieden opnemen waar Nederlands wordt gesproken: *Nederlandse literatuur uit het 'kerngebied' Nederland en Vlaanderen. *Daarnaast ook literatuur van Antillianen, Indische Nederlanders, Indonesiërs, Surinamers en Zuid-Afrikanen. In een eerste fase zal voornamelijk de literatuurgeschiedenis van het kerngebied uitgewerkt worden, maar er wordt ook aandacht geschonken aan belangrijke auteurs uit andere regio's. ;<span style='color: Green'>Inhoudelijke overwegingen</span> *Niet elke auteur en elk werk heeft een even grote invloed uitgeoefend op de wegen die in de literatuur bewandeld zijn, en dat bepaalt mee de keuze van de auteurs die besproken worden. Want er moet gekozen worden: elk jaar verschijnen er alleen al op de Nederlandstalige markt honderden nieuwe boeken en komen er nieuwe auteurs voor het voetlicht. *Wisselende literatuuropvattingen. Literatuuropvattingen zijn ook aan mode onderhevig, en wat in de tijd van de rederijkers als grote kunst of grote literatuur gold, wordt vandaag misschien als rijmelarij afgedaan. We zijn allemaal kinderen van onze tijd en kijken door een gekleurde bril, of we het nu willen of niet. *Wanneer is een tekst literair? Tja... wanneer wordt een tekst eigenlijk als "literair" beschouwd en wat zijn daar de criteria voor? In de praktijk noemen we teksten "literair" omdat ze door gezaghebbende literaire wetenschappers van hogere waarde worden geacht dan andere teksten. Het is met andere woorden geen waardevrije term, maar eerder subjectief en evoluerend met de tijd. Degenen die beslissen of een tekst literatuur is en wat dus tot de literaire canon van een taal mag worden gerekend, zijn critici, uitgevers en andere literatoren die samen het tijdelijke beeld over literatuur bepalen. Door de beperkte houdbaarheid van literaire opvattingen krijgen bloemlezingen in verschillende perioden dan ook soms een heel andere nadruk en inhoud. ;<span style='color: Green'>En verder...</span> Verder is het natuurlijk altijd nuttig -en aangenaam- om zelf andere boeken over literatuur te raadplegen. Je zal bijna onvermijdelijk ook auteurs en teksten ontdekken die hier niet behandeld worden. Een lijstje met suggesties voor verdere studie is ook in dit wikibook opgenomen. ;<span style='color: Green>Nog vragen of suggesties?</span> Neem contact op met de [[Wikibooks:Infobox/Nederlandse literatuurgeschiedenis|hoofdauteurs van dit wikibook]]. == Zie ook == * [[Wereldliteratuur/Nederlandse literaire canon|Nederlandse literaire canon]] {{Fase|3}} {{Boek}} [[Categorie:Literatuurstudie]] [[Categorie:Nederlands]] jaj0hqo1x68rgvml7y3tebw0dja6pxk 0 24440 429983 420787 2026-09-24T05:44:32Z JopkeB 18060 {{Weg}} zie [[Wikibooks:Te_verwijderen_pagina%27s#Toegevoegd_24_september,_te_verwijderen_op_of_na_24_oktober]] 429983 wikitext text/x-wiki {{Weg}} {{Bi}}{{Index Iluthien}} == Wat is Iluthien? == Iluthien is een kunsttaal die iedereen kan spreken en die erop gericht is poëtisch en elegant te klinken, in vergelijking met zo goed als alle andere kunsttalen, die zodanig gemaakt zijn dat ze zeer gemakkelijk te leren zijn, maar vaak zeer lelijk klinken en het de spreker moeilijk maken zichzelf echt goed uit te drukken. Daarbij zijn de meeste kunsttalen op het Spaans gebaseerd, het Iluthien is ontworpen om keltisch aan te klinken, maar is in feite op geen enkele taal gebaseerd. De enige kunsttalen die ongeveer dit doel hebben zijn die van Tolkien, maar die zijn al in de literatuur gebruikt. Daarbij beschouwde Tolkien die als een taalkundige oefening, waarbij hij zo veel mogelijk ingewikkelde taalregels ontwierp die zijn talen vaak moeilijker maken dan Oudgrieks of Latijn. Het Iluthien is bedoeld mooi en vooral natuurlijk te klinken, en als moeilijke regels hierbij nodig zijn worden ze niet geschuwd, maar ze worden ook niet speciaal opgezocht. Het Iluthien concentreert zich vooral op poezie en literatuur, maar er is ook een woordenschat voor modern gebruik. == Waarom Iluthien? == Iluthien kan tot verschillende doeleinden dienen. Net omdat hij niet voor het gemak van het leren is geschreven kan hij dienen om je algemene taalvaardigheid oefenen. Eens geleerd kan men met vrienden communiceren op een manier die niemand anders verstaat. Men kan hem ook gebruiken voor poezie, literatuur of persoonlijke dingen die niemand anders mag zien. Je kan hem op veel manieren gebruiken, die keuze is aan jezelf. {{Fase|1}} {{Boek}} aqrpungnc3hygzgqotu416r1q6dja8n 0 24964 430005 426398 2026-09-24T10:45:27Z JopkeB 18060 Zie ook 430005 wikitext text/x-wiki {{Bi}} {{Toegepaste Mechanica 1}} == Voorwoord == Dit boek heeft de bedoeling om op een wiskundig correcte manier de basisbeginselen van de '''sterkteleer''' voor te stellen voor een zo breed mogelijk publiek. '''Opzet:''' Wie een bijdrage wil leveren wordt verzocht illustraties en uitgewerkte voorbeelden van toepassing van de formules bij te voegen. Het is immers door formules toe te passen dat men de werkelijke draagwijdte ervan het best gaat aanvoelen. anderzijds is het niet de bedoeling dat het accent ligt op de wiskundige afleidingen. Om een vlotte lectuur mogelijk te maken worden langere en ingewikkelde afleidingen liefst in een afzonderlijke paragraaf geplaatst. Dit is niet gebruikelijk voor een cursus, maar wie de tekst daarvoor wil gebruiken moet die maar herschikken. '''Doelgroep:''' studenten hoger beroepsonderwijs / technische universiteit / naslagwerk / anderen ? '''Verwachtte voorkennis:''' krachtswerking (algemeen), momenten, basiskennis mechanica en statica, vectoren, basiskennis wiskunde, basiskennis differentiaal (afgeleiden) en integraalrekenen. De lezer kan zijn/haar huidige kennis toetsen middels deze [[Sterkteleer/Oefeningen#Startoefening|startoefening]]. '''Vragen - Aanvullingen''': De lezer wordt eveneens uitgenodigd om het cursusmateriaal te verbeteren en/of te aanvullen waar nodig. Eventuele vragen, suggesties en/of opmerkingen kunnen op overlegpagina gesteld worden of op de '''[[Sterkteleer/Evaluatie|evaluatie-pagina]]'''. Succes! == Inhoudsopgave == Concept inhoudsopgave / inhoudstafel: Deze inhoud geeft enkel de basis van de sterkteleer weer, en kan verder nog evolueren naarmate meer ingewikkelde gevallen beschouwd worden. # [[Sterkteleer/Inleiding|Inleiding]] ## [[Sterkteleer/Inleiding#Wat_is_sterkteleer|Wat is sterkteleer]] ## [[Sterkteleer/Inleiding#Historisch_kader|Historisch kader]] ## [[Sterkteleer/Inleiding#Structuren_en_krachten|Structuren en krachten]] ## [[Sterkteleer/Inleiding#Sterkte_en_stijfheid_van_structuren|Sterkte en stijfheid van structuren]] # [[Sterkteleer/Evenwichtsvergelijkingen - Inwendige en uitwendige Krachten|Evenwichtsvergelijkingen - inwendige en uitwendige krachten]] ## [[Sterkteleer/Evenwichtsvergelijkingen_-_Inwendige_en_uitwendige_Krachten#Evenwichtsvergelijkingen|Evenwichtsvergelijkingen]] ## [[Sterkteleer/Evenwichtsvergelijkingen - Inwendige en uitwendige Krachten#Het begrip Snede|Het begrip Snede]] ## [[Sterkteleer/Evenwichtsvergelijkingen - Inwendige en uitwendige Krachten#Het begrip Balk|Het begrip Balk]] ## [[Sterkteleer/Evenwichtsvergelijkingen_-_Inwendige_en_uitwendige_Krachten#Snedekrachten en belastingsgevallen|Snedekrachten en belastingsgevallen]] # [[Sterkteleer/Bepaling van de snedekrachten|Bepaling van de snedekrachten]] ## [[Sterkteleer/Bepaling van de snedekrachten#Algemeen|Algemeen]] ## [[Sterkteleer/Bepaling van de snedekrachten#Voorstelling_van_de_snedekrachten:_N_T_M_-_diagramma.27s|Voorstelling van de snedekrachten: NTM-diagramma's]] <span style="font-size: small;">, inclusief 4 gedetailleerde voorbeelden</span> ## [[Sterkteleer/Bepaling van de snedekrachten#Relaties tussen belastingen en snedekrachten|Relaties tussen belastingen en snedekrachten]] <span style="font-size: small;">, inclusief 3 uitgewerkte standaardgevallen</span> ## [[Sterkteleer/Bepaling van de snedekrachten#Oefeningen N T M - diagramma.27s|Oefeningen NTM-diagramma's]] <span style="font-size: small;">, nog toe te voegen</span> # [[Sterkteleer/Basisbegrippen|Basisbegrippen - deel 1]] ##[[Sterkteleer/Basisbegrippen#Het begrip Spanning|Het begrip Spanning]] ##[[Sterkteleer/Basisbegrippen#Ruimtelijke spanningstoestand|Ruimtelijke spanningstoestand]] ##[[Sterkteleer/Basisbegrippen#Evenwichtsvergelijkingen in functie van spanning|Evenwichtsvergelijkingen in functie van spanning]] ##[[Sterkteleer/Basisbegrippen#Ruimtelijke vervormingstoestand|Ruimtelijke vervormingstoestand]] # [[Sterkteleer/Basisbegrippen-2|Basisbegrippen - deel 2]] ##[[Sterkteleer/Basisbegrippen-2#Wet van Hooke voor isotrope materialen|Wet van Hooke voor isotrope materialen]] ##[[Sterkteleer/Basisbegrippen-2#Verschil tussen Sterkteleer en Elasticiteitsleer|Verschil tussen Sterkteleer en Elasticiteitsleer]] ##[[Sterkteleer/Basisbegrippen-2#Elastische vervormingsenergie in functie van spanningen en rekken|Elastische vervormingsenergie in functie van spanningen en rekken]] # [[Sterkteleer/Axiale trek en druk|Axiale trek en druk - deel 1]] ## [[Sterkteleer/Axiale trek en druk#Spanningen en vervormingen|Spanningen en vervormingen]] ## [[Sterkteleer/Axiale trek en druk#Lengteverandering van rechte stukken|Lengteverandering van rechte stukken]]<span style="font-size: small;">, inclusief uitgewerkte voorbeelden voor kegelvormige staaf en inrekening eigengewicht</span> ## [[Sterkteleer/Axiale trek en druk#Lichaam met gelijke sterkte op trek of druk|Lichaam met gelijke sterkte op trek of druk]] ## [[Sterkteleer/Axiale trek en druk#Eenvoudige hyperstatische gevallen bij axiale belasting|Eenvoudige hyperstatische gevallen bij axiale belasting]]<span style="font-size: small;"> - temperatuurspanningen - niet homogene-dwarsdoorsnede, inclusief uitgewerkt voorbeeld voor een kolom in gewapend beton </span> ## [[Sterkteleer/Axiale trek en druk#Ketelformule (dunwandige cilindrische stukken)|Ketelformule (dunwandige cilindrische stukken)]]<span style="font-size: small;">, inclusief uitgewerkt voorbeeld</span> ## [[Sterkteleer/Axiale trek en druk#Inwendige elastische vervormingsenergie|Inwendige elastische vervormingsenergie]]<span style="font-size: small;">, inclusief uitgewerkte voorbeelden voor verplaatsingen in een isostatische en hyperstatische structuur</span> # [[Sterkteleer/Axiale trek en druk-2|Axiale trek en druk - deel 2]] ## [[Sterkteleer/Axiale trek en druk-2#Hyperstatische gevallen bij axiale trek of druk|Hyperstatische gevallen bij axiale trek of druk]] ## [[Sterkteleer/Axiale trek en druk-2#Dynamische en stootbelasingen bij axiale trek of druk|Dynamische en stootbelasingen bij axiale trek of druk]] ## Kabels # [[Sterkteleer/Wringing|Wringing - deel 1]] ## Spanningen en vervormingen in een staaf met cirkelvormige dwarsdoorsnede ## Staven met ringvormige doorsnede ## Voorbeelden ## Inwendige vervormingsenergie bij wringing ## Cilindrische spiraalveren # [[Sterkteleer/Wringing-2|Wringing - deel 2]] # [[Sterkteleer/Buiging|Buiging]] # [[Sterkteleer/Afschuiving|Afschuiving]] # [[Sterkteleer/Doorbuiging van balken|Doorbuiging van balken]] # [[Sterkteleer/Relaties tussen spanningen|Relaties tussen spanningen]] ## Cirkel van Mohr # [[Sterkteleer/Vakwerken|Vakwerken]] ## Williotdiagram ## Williotdiagram met terugdraaiing # [[Sterkteleer/Schijfwerking|Schijfwerking]] # [[Sterkteleer/Materiaal|Materiaal]], homogeen en inhomogeen. ## Beton ## Staal ## Gewapend beton # [[Sterkteleer/Begrippenlijst|Begrippenlijst]], inclusief verwijzingen # [[Sterkteleer/Literatuur|Literatuur]], geraadpleegde literatuur en externe links # [[Sterkteleer/Voorbeelden|Voorbeelden]], inclusief uitwerkingen ## Portaal ## Offshore zonnetoren. ## Buckminster Fuller-koepel, geoptimaliseerd. ## Betonnen boog, dragend, geoptimaliseerd. ## Cirkelvormige massdriver. # [[Sterkteleer/Oefeningen|Oefeningen]] # [[Sterkteleer/Software|Software]] # [[Sterkteleer/Evaluatie|Evaluatie]]/feedback/opmerkingen/vragen/suggesties. # [[Sterkteleer/Collegeaantekeningen|Collegeaantekeningen]] == Zie ook == * [[Mechanica van materialen]] <div style="text-align: center;"><< Verder naar '''[[Sterkteleer/Inleiding|Inleiding]]''' >></div> {{Fase|2}} {{Boek}} {{Wikipedia | | Pagina = Sterkteleer | Naam = Sterkteleer }} [[Categorie:Natuurkunde]] i2f4oi1zioz8z6p89ojxdc4h1gngovx 0 25745 429989 403413 2026-09-24T06:52:57Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 429989 wikitext text/x-wiki {{Bi}}[[Bestand:Car window burglary.jpg|thumb]] Inbraakpreventie is het zo moeilijk mogelijk maken voor inbrekers om een woning, voertuig, bedrijfspand, boot ... binnen te dringen. Het is belangrijk om te weten dat men niets volledig inbraakvrij kan maken, het begrip 100% beveiliging bestaat namelijk niet maar het is daarentegen wel altijd mogelijk om eventuele inbrekers hun werk zo moeilijk mogelijk te maken. De niet-professionele inbrekers kan men zo al vrij eenvoudig weren. De professionele inbreker (10%) is meestal wel altijd in staat om binnen te geraken. Een goede verzekering is het enige wapen om de (financiële) schade hiervan te minimaliseren. Alvorens men eventuele verliezen die men oploopt door de inbraak te kunnen voorkomen is het onvermijdelijk dat er geïnvesteerd wordt in de beveiliging. Dit kost altijd geld, en afhankelijk van hoe je je beveiligd kan dat bedrag snel oplopen. Maar houdt er ook rekening mee, dat inbraakpreventie vaak op gespannen voet staat met brandpreventie. Sluit u zelf dan ook nooit zó op in uw huis, dat u tijdens een brand niet meer uit uw huis kunt komen! Inbraakpreventie doet u vooral wanneer u niet thuis bent. * [[/Basisstappen|Basisstappen]] * [[/Bij inbraak|Bij inbraak]] {{Boek}} {{Fase|4}} [[Categorie:Humane samenleving]] 2daimwbackqh24cy44ykqwdt4e4bk4j 0 26649 430013 420408 2026-09-24T11:30:58Z JopkeB 18060 /* Zie ook */ Aanvulling 430013 wikitext text/x-wiki {{Bi}} == NIC == Network Interface Card, oftewel je netwerkkaart. Strikt gezien valt het dus niet onder de noemer 'toestel', daar het een onderdeel is van een toestel, namelijk een computer. == Een hub == [[Bestand:Ethernet_hub.jpg|thumb|Een hub]] Een hub was het meest gebruikte "ding" in het netwerk en was ook het goedkoopste. Deze is echter verdrongen door de switch (zie verder). Een hub heeft een aantal connecties/poorten (4, 8, 16, ...) en op iedere poort kan een computer aangesloten worden. De hub zorgt ervoor dat deze computers met elkaar kunnen praten en doet dit op de volgende manier: telkens een computer iets zegt, stuurt de hub het door naar ALLE ANDERE computers. Zo kan de computer voor wie het bericht bestemd is het ontvangen. De andere computers ontvangen het ook, maar zullen het negeren, want het is niet voor hen bedoeld. In deze figuur zendt "computer 1" iets naar "computer 4". Alle andere computers "hebben last" van deze netwerktrafiek. De "X"-poort is een aansluiting naar een andere hub/switch. == Een switch == [[Bestand:Ethernet_switch.jpg | thumb | Een switch]] In basis vervult de switch dezelfde functionaliteit als een hub, maar doet dat beter. Het enige verschil zit erin dat een switch een beetje slimmer is er "leert" welke computer op welke connectie is aangesloten. Als een computer nu een bericht naar een bepaalde andere computer stuurt, dan weet de switch op welke poort de bestemmeling is aangesloten en zal hij het bericht enkel naar deze computer sturen. De voornaamste reden om een switch te gebruiken i.p.v. een hub is om "collisions" (botsingen) te vermijden. Het zit namelijk zo: op een UTP netwerk, kan er maar 1 computer tegelijkertijd iets sturen. Alvorens iets te sturen kijkt een computer of het netwerk vrij is, enkel als dat zo is, zal hij iets sturen, anders zal hij wachten totdat het netwerk vrij is. Als er twee computers veel willen sturen, kan het wel eens voorkomen dat beide computers "zien" dat het netwerk vrij is en dan tegelijkertijd iets sturen. Resultaat: een collision (botsing). Als er zo'n botsing voorkomt, dan wachten beide computers een willekeurige tijd alvorens opnieuw te proberen. Als er veel computers op een hub zijn aangesloten, of als de computers steeds veel data versturen, komen er veel collisions voor. Indien het er te veel worden, stort de hoeveelheid "nuttig" dataverkeer in elkaar. De computers waarschuwen iedereen van een collision en wachten af, daarna proberen ze opnieuw iets te sturen, met een grote kans op nog een collision, enz...). Het is dus beter om een switch te gebruiken. Nu kunnen ar meerdere computers tegelijkertijd data versturen. Een computer op poort 1 die iets stuurt naar poort 5, zal geen invloed hebben op een connectie van poort 3 naar poort 4. Er kan geen collision tussen deze twee connecties optreden. Bij een hub kan dat wel. Een switch verdeelt een netwerk in "segmenten". Hetzelfde voorbeeld als hierboven (van computer 1 naar computer 4), maar nu met een switch. Niemand anders heeft in dit geval last van deze netwerktrafiek. == Een repeater == Een repeater is eigenlijk ook een hub (meestal met slechts 2 poorten), maar krikt ook het signaal een beetje op. Men gebruikt deze om een computer te kunnen verbinden die op meer dan 100m afstand gelegen is. Een netwerkkabel zorgt voor een kleine "vertraging" van het netwerksignaal. Alle signalen op een netwerk moeten binnen strikte tijdslimieten op de bestemming aankomen. Daarom mag je geen kabel gebruiken die te kort is (het signaal is te snel) of kabel die te lang is (het signaal is te langzaam). Een repeater zorgt er ook voor dat deze tijdslimieten in orde komen. == Een router == Doet in feite hetzelfde als een bridge, maar routeert op level 3 van het OSI model. Het OSI model en de verschillende levels (niveaus) zijn wel tamelijk belangrijk, maar we gaan hier nu niet op in want dat zou ons te ver voeren... == Patch panel == Als je meerdere computers hebt die niet in dezelfde ruimte staan, kan het wel eens een draden wir-war worden. De oplossing is om gebruik te maken van een patch-panel. Op deze wijze zullen je computers via een "user-cord", via de HR, via een "patch-kabel" met de hub/switch/... verbonden zijn. Vandaar de beperking 90m + 10m. 90m voor de HR en 10m voor de patch-kabel en user-cord samen. Meestal wordt voor die 10m, 2 keer maximaal 5m gebruikt. Als je HR veel minder is dan 90m, mag je user-cord + patch-kabel in principe langer zijn dan 10m om binnen de algemene limiet van 100m te blijven, maar dan werk je niet meer volgens de standaarden... Merk op dat een patch panel geen toestel is, daar het geen actieve onderdelen heeft. ==Zie ook== *[[Computernetwerken]] - ook voor links naar dit onderwerp in Wikipedia, Commons (voor afbeeldingen) en Wikidata-item (voor alle overige links naar Wikimedia-projecten) *[[Computernetwerken voor gevorderden]] *[[Computersystemen/Netwerkbegrippen]] *[[Netwerkbeheer]] *[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken]] {{Fase|1}} {{Boek}} {{Links}} cf9ry64w7w02q12453dk7oppo5y02tp 430015 430013 2026-09-24T11:32:18Z JopkeB 18060 Niet te koppelen 430015 wikitext text/x-wiki {{Niet te koppelen}} <!--[[Computernetwerken]] is al opgenomen in [[d:Q1301371]]--> {{Bi}} == NIC == Network Interface Card, oftewel je netwerkkaart. Strikt gezien valt het dus niet onder de noemer 'toestel', daar het een onderdeel is van een toestel, namelijk een computer. == Een hub == [[Bestand:Ethernet_hub.jpg|thumb|Een hub]] Een hub was het meest gebruikte "ding" in het netwerk en was ook het goedkoopste. Deze is echter verdrongen door de switch (zie verder). Een hub heeft een aantal connecties/poorten (4, 8, 16, ...) en op iedere poort kan een computer aangesloten worden. De hub zorgt ervoor dat deze computers met elkaar kunnen praten en doet dit op de volgende manier: telkens een computer iets zegt, stuurt de hub het door naar ALLE ANDERE computers. Zo kan de computer voor wie het bericht bestemd is het ontvangen. De andere computers ontvangen het ook, maar zullen het negeren, want het is niet voor hen bedoeld. In deze figuur zendt "computer 1" iets naar "computer 4". Alle andere computers "hebben last" van deze netwerktrafiek. De "X"-poort is een aansluiting naar een andere hub/switch. == Een switch == [[Bestand:Ethernet_switch.jpg | thumb | Een switch]] In basis vervult de switch dezelfde functionaliteit als een hub, maar doet dat beter. Het enige verschil zit erin dat een switch een beetje slimmer is er "leert" welke computer op welke connectie is aangesloten. Als een computer nu een bericht naar een bepaalde andere computer stuurt, dan weet de switch op welke poort de bestemmeling is aangesloten en zal hij het bericht enkel naar deze computer sturen. De voornaamste reden om een switch te gebruiken i.p.v. een hub is om "collisions" (botsingen) te vermijden. Het zit namelijk zo: op een UTP netwerk, kan er maar 1 computer tegelijkertijd iets sturen. Alvorens iets te sturen kijkt een computer of het netwerk vrij is, enkel als dat zo is, zal hij iets sturen, anders zal hij wachten totdat het netwerk vrij is. Als er twee computers veel willen sturen, kan het wel eens voorkomen dat beide computers "zien" dat het netwerk vrij is en dan tegelijkertijd iets sturen. Resultaat: een collision (botsing). Als er zo'n botsing voorkomt, dan wachten beide computers een willekeurige tijd alvorens opnieuw te proberen. Als er veel computers op een hub zijn aangesloten, of als de computers steeds veel data versturen, komen er veel collisions voor. Indien het er te veel worden, stort de hoeveelheid "nuttig" dataverkeer in elkaar. De computers waarschuwen iedereen van een collision en wachten af, daarna proberen ze opnieuw iets te sturen, met een grote kans op nog een collision, enz...). Het is dus beter om een switch te gebruiken. Nu kunnen ar meerdere computers tegelijkertijd data versturen. Een computer op poort 1 die iets stuurt naar poort 5, zal geen invloed hebben op een connectie van poort 3 naar poort 4. Er kan geen collision tussen deze twee connecties optreden. Bij een hub kan dat wel. Een switch verdeelt een netwerk in "segmenten". Hetzelfde voorbeeld als hierboven (van computer 1 naar computer 4), maar nu met een switch. Niemand anders heeft in dit geval last van deze netwerktrafiek. == Een repeater == Een repeater is eigenlijk ook een hub (meestal met slechts 2 poorten), maar krikt ook het signaal een beetje op. Men gebruikt deze om een computer te kunnen verbinden die op meer dan 100m afstand gelegen is. Een netwerkkabel zorgt voor een kleine "vertraging" van het netwerksignaal. Alle signalen op een netwerk moeten binnen strikte tijdslimieten op de bestemming aankomen. Daarom mag je geen kabel gebruiken die te kort is (het signaal is te snel) of kabel die te lang is (het signaal is te langzaam). Een repeater zorgt er ook voor dat deze tijdslimieten in orde komen. == Een router == Doet in feite hetzelfde als een bridge, maar routeert op level 3 van het OSI model. Het OSI model en de verschillende levels (niveaus) zijn wel tamelijk belangrijk, maar we gaan hier nu niet op in want dat zou ons te ver voeren... == Patch panel == Als je meerdere computers hebt die niet in dezelfde ruimte staan, kan het wel eens een draden wir-war worden. De oplossing is om gebruik te maken van een patch-panel. Op deze wijze zullen je computers via een "user-cord", via de HR, via een "patch-kabel" met de hub/switch/... verbonden zijn. Vandaar de beperking 90m + 10m. 90m voor de HR en 10m voor de patch-kabel en user-cord samen. Meestal wordt voor die 10m, 2 keer maximaal 5m gebruikt. Als je HR veel minder is dan 90m, mag je user-cord + patch-kabel in principe langer zijn dan 10m om binnen de algemene limiet van 100m te blijven, maar dan werk je niet meer volgens de standaarden... Merk op dat een patch panel geen toestel is, daar het geen actieve onderdelen heeft. ==Zie ook== *[[Computernetwerken]] - ook voor links naar dit onderwerp in Wikipedia, Commons (voor afbeeldingen) en Wikidata-item (voor alle overige links naar Wikimedia-projecten) *[[Computernetwerken voor gevorderden]] *[[Computersystemen/Netwerkbegrippen]] *[[Netwerkbeheer]] *[[Ubuntu: Linux voor mensen/Netwerken]] {{Fase|1}} {{Boek}} {{Links}} 7w4okzntzyf5ctana12hr0fvewo8y2c 0 28732 429968 413939 2026-09-23T15:32:59Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 429968 wikitext text/x-wiki {{Bi}} {| style="margin: 0 18%;" |- |style="text-align: center; font-size: larger;"| <br><br><hr><br> Het '''Gilde van Vrijwillige Molenaars''' afdeling Houtzagersgilde (vh Het ''Platform Houtzaagmolens'') houdt zich bezig met belangen&shy;behartiging, opleidingen en kennis&shy;overdracht betreffende het molenaars&shy;ambacht, ten behoeve van de molenaars van [[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Lijst van molens|20 molens]] in Nederland. <br><hr> |- |style="text-align: center;"| <br> <div style="margin: 0 auto; text-align: left; width: 15em;"> :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Het gaande werk|Het gaande werk]] :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Het staande werk|Het staande werk]] :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/De zagen|De zagen]] :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Gereedschap en veiligheid|Gereedschap en veiligheid]] :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Hout|Hout]] :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Problemen en oplossingen|{{Nowrap|Problemen en oplossingen}}]] :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Lijst van molens|Lijst van molens]] :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Literatuur|Literatuur]] :[[Houtzaagmolens praktijkhandboek/Nieuws|Nieuws]] </div> <br><hr><br><br><br><br><br> |} [[Categorie:Techniek]] {{Fase|2}} {{Boek}} 8379hu05gbjqegvwsthlg1g8ipyvpgj 0 29030 429994 414067 2026-09-24T09:47:05Z JopkeB 18060 Categorie gewijzigd 429994 wikitext text/x-wiki {{Bi}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <br> <br> <br> <div align="center" style="font-size: 330%;">'''Het manifest van de angst'''</div> <br> <br> <br> <div align="center" style="font-size: 200%;">'''Spoken van geweld, veiligheid en risico, controle & technologie'''</div> <br> <br> <br> <br> <div align="center" style="font-size: 130%;">Benedict Wydooghe & Stefaan Pleysier</div> <br> <br> <br> <div style="border: 1px solid blue; padding: 2em; text-align: center;"> '''[[Manifest_van_de_angst/Inhoud|inhoud]]''' <br> <br> '''[[Manifest_van_de_angst/Inleiding|inleiding]]''' </div> <br> <br> <br> [[Categorie:Humane samenleving]] {{Boek}} {{Fase|4}} 93zlt78d14yzbh51xj2n1odqgdcc4sl 429995 429994 2026-09-24T09:50:17Z JopkeB 18060 Categorieën gewijzigd + toegevoegd 429995 wikitext text/x-wiki {{Bi}} __NOTOC__ __NOEDITSECTION__ <br> <br> <br> <div align="center" style="font-size: 330%;">'''Het manifest van de angst'''</div> <br> <br> <br> <div align="center" style="font-size: 200%;">'''Spoken van geweld, veiligheid en risico, controle & technologie'''</div> <br> <br> <br> <br> <div align="center" style="font-size: 130%;">Benedict Wydooghe & Stefaan Pleysier</div> <br> <br> <br> <div style="border: 1px solid blue; padding: 2em; text-align: center;"> '''[[Manifest_van_de_angst/Inhoud|inhoud]]''' <br> <br> '''[[Manifest_van_de_angst/Inleiding|inleiding]]''' </div> <br> <br> <br> [[Categorie:Mens en maatschappij]] [[Categorie:Geschiedenis]] {{Boek}} {{Fase|4}} 5rqgm7tjf02v4t5w8ofuijjtndkish7 0 30250 429991 427350 2026-09-24T07:09:59Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 429991 wikitext text/x-wiki {{Bi}} {{Index Inleiding tot de westerse wijsbegeerte}} =Opzet van deze cursus= Welkom bij de cursus "Inleiding tot de Westerse wijsbegeerte". Deze cursus is momenteel nog onder constructie. De bedoeling is om een cursus op te bouwen voor een breed publiek zonder enige specifieke voorkennis van de (Westerse) wijsbegeerte die het volgende doet: * kort uitleggen wat wijsbegeerte is en waarom de studie ervan interessant kan zijn; * een historisch overzicht geven van de belangrijkste denkers en stromingen in de westerse wijsbegeerte van de oudheid tot het heden; * een kort overzicht bieden van de problemen waar de hedendaagse wijsbegeerte zich mee bezighoudt. De voorkeur is gegeven aan een begrijpelijke, niet al te technische taal, maar ook zonder overdreven te vulgariseren. Het is aan te raden deze cursus in chronologische volgorde te overlopen (dus de volgorde van de inhoudstabel volgen). De reden hiervoor is dat moderne filosofen vaak voortbouwen op het werk van hun voorgangers. Het heeft bijvoorbeeld weinig zin om een kritiek op [[Bekende filosofen uit de geschiedenis#D|Descartes]] te lezen als je niet weet wat Descartes zelf heeft geschreven. Alfred North Whitehead stelde ooit: "De filosofie van de laatste tweeënhalf duizend jaar is niets dan een voetnoot bij [[Plato]]" en hoewel dat dan wel een heel lange lijst voetnoten zou moeten zijn, zit er wel degelijk iets van waarheid in. {{Fase|1}} {{Boek}} [[Categorie:Filosofie]] e7qufbpx8fv3qoe0hm1iuschx49mioa 0 36653 429984 401557 2026-09-24T06:17:07Z JopkeB 18060 Beginnetje 429984 wikitext text/x-wiki {{Begin}} {{Bi}} === H1 Criminologie: een terreinverkenning 3 === ==== De opdracht van de criminologie 3 ==== Neerwaartse vergelijking &rarr; de aantrekkelijkheid van criminele verhalen berust op het aangename gevoel dat men er zelf beter aan toe is dan het slachtoffer. Rorschachtest &rarr; de test waarbij de proefpersoon moet zeggen wat hij/zij in een getoonde inktvlek ziet. Criminoloog &rarr; iemand die zich beroepshalve toelegt op de bestudering van misdaad en straf met daarbij, net als de rechter, juist wanneer de emoties hoog oplopen, het hoofd koel probeert te houden. Hij of zij streeft bij zijn of haar oordeelsvorming naar een zo groot mogelijke mate van objectiviteit. ==== Wat is criminologie? 4 ==== Criminalisering &rarr; de invoering van nieuwe wettelijke bepalingen waarop strafsancties zijn gesteld. Decriminalisering &rarr; het schrappen van bestaande strafbepalingen. De inhoud van de strafwet verschilt per tijdperk en per land. De consequentie van verschillen in de wetgeving is dat het wetenschappelijke object van de criminoloog tot op zekere hoogte zowel tijds- als plaatsgebonden is. ==== De geschiedenis van de criminologie 4 ==== Accuatoir systeem &rarr; misdrijven worden beschouwd als particuliere aangelegenheden waarvan de oplossing door overheidsbemiddeling tot stand komt. Inquisitoir systeem &rarr; misdrijven worden gezien als schendingen van het vorstelijke vredesgebod waartegen dus de overheid met inzet van alle middelen dient op te treden. Het inquisitoir systeem, inclusief de mogelijkheid tot toepassing van marteling voor bewijsvergaring, is neergelegd in de eerste publicatie over misdaad en straf in de Nederlanden: ''Practycke ende handbouck in criminele zaeken'' uit 1555. Homo economicus &rarr; een op grond van de vrije wilsbeschikking handelende mens die voor- en nadelen van gedragsalternatieven afweegt. Proportionaliteitsbeginsel &rarr; Volgens [[Franse literatuurgeschiedenis/Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]] berust de rechtsmacht van de staat op een maatschappelijk contract dat de burgers vrijwillig zijn aangegaan. Criminaliteit was volgens Beccaria een overtreding van dat contract en zou ook alleen in de mate van de inbreuk op het contract moeten worden bestraft. Utilitaristische principe &rarr; er zou minder geluk zijn met overmatig zwaar straffen. Gelijkheidsbeginsel &rarr; strafzekerheid was belangrijk, maar op maat. Legaliteitsbeginsel &rarr; straf op basis van duidelijke wetten. Strafrechtsfilosofie &rarr; de beginselen van Beccaria. Deterministisch mensbeeld &rarr; de vrijheid van handelen van de mensen wordt sterk beperkt door mogelijkheden en omstandigheden. Positivistische methode &rarr; Cesare Lombroso, een gevangenisarts die rond 1870 de uiterlijke kenmerken van zijn patiënten systematisch ging observeren en registreren. Atavisme &rarr; Lombroso beweerde dat criminaliteit haar oorsprong vindt in het feit dat de criminele mens is achtergebleven in het evolutieproces. Criminelen zijn vanuit biologisch perspectief een soort halfmensen, een overblijfsel in de evolutie. Criminele antropologie &rarr; Lombroso’s evolutietheorie wordt aanvankelijk zo genoemd. Abolitionisme &rarr; Bianchi en Hulsman bepleitten de geleidelijke vervanging van het strafrecht door nieuwe vormen van conflictoplossing. ==== Aandachtsgebieden binnen de criminologie 8 ==== Beschrijvende criminologie/criminografie &rarr; behelst de statistische verdeling van criminaliteit in tijd en ruimte. Met behulp van kwantificerende studies wordt geprobeerd een antwoord te krijgen op de veelgestelde vraag hoe het is gesteld met het niveau van de criminaliteit in een bepaald land of in een bepaalde stad. Hoger of lager dan elders? Toename of afname? Welke bevolkingsgroepen lopen de grootse kans slachtoffer te worden van criminaliteit? Tot de onderwerpen van de beschrijvende criminologie behoren tevens de beelden die de bevolking heeft van de criminaliteit en strafrechtspleging en oordelen die men daarover koestert. Ethiologie &rarr; houdt zich bezig met het onderzoek naar de oorzaken van crimineel gedrag en criminaliteit. De psychologische en biologische criminologie probeert te verklaren waarom individuen met kenmerk X crimineel gedrag vertonen en individuen met kenmerk Y niet. Penologie &rarr; reactie op criminaliteit. De praktijk en uitwerking van de strafrechtspleging. Informele reacties &rarr de reacties van slachtoffers en potentiële slachtoffers van delicten en van omstanders. Formele reacties &rarr; van de zijde van het politiële en justitiële apparaat. Police science &rarr; er wordt wetenschappelijke aandacht besteed aan de kenmerken en het functioneren van de politie. Criminaliteitspreventie &rarr; de praktijk en uitwerking van maatregelen ter voorkoming van misdrijven naast of buiten de strafrechtspleging. Victimologie &rarr; kenmerken van slachtoffers, de gevolgen van misdrijven slachtoffers en de praktijk en uitwerking van slachtofferrechten en slachtofferhulp. Georganiseerde/zware criminaliteit &rarr; kenmerken en bestrijding van levensmisdrijven, internationale misdrijven, terrorisme, georganiseerde misdaad en witteboordencriminaliteit. === H2 Beschrijvende criminologie 10 === ==== Inleiding 10 ==== Parlementaire enquêtecommissie &rarr; heeft de 2de Kamer in 1994 ingesteld. Deze commissie heeft aan 4 hoogleraren in de criminologie de opdracht gegeven om de omvang en aard van de georganiseerde misdaad zo objectief mogelijk in kaart te brengen. Politiecijfers &rarr; door politie en justitie worden van oudsher gedetailleerde gegevens geregistreerd over alle ter kennis van de politie gekomen misdrijven en overtredingen. Gerechtelijke statistieken &rarr; hierin worden alle afhandelingen van misdrijven en overtredingen geregistreerd. ==== Politiecijfers 11 ==== Het CBS deelt delicten in op: * vermogensdelicten (vooral materieel) * gewelddelicten * seksuele delicten Het CBS en WOCD (Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum) geven jaarlijks statistische informatie uit over criminaliteit en rechtshandhaving. Als we het (in deze tabellen) hebben over het absolute aantal geregistreerde delicten dan noemen we dat <i>frequenties</i>. ==== Onderzoeken naar verborgen criminaliteit 11 ==== ==== Discussie 12 ==== === Het strafrechtelijke systeem in actie === ==== Inleiding ==== De belangrijkste onderdelen van het strafrechtelijke systeem zijn: # de strafwetgever (zowel de centrale overheid als de lagere overheden); # de politie en andere instanties met opsporingsbevoegdheid; # het Openbaar Ministerie (de officieren van justitie); # de zittende magistratuur (de rechters, bijgestaan door de griffie; # het gevangeniswezen; # de reclassering. ==== De actoren in het strafrechtelijk systeem ==== ===== De politie ===== '''De politiesterkte''' '''Het ophelderingspercentage''' ===== Het Openbaar Ministerie ===== ===== De rechterlijke macht ===== ==== Selectiviteit in de strafrechtspleging ==== '''Selectiviteit door capaciteitsgebrek''' '''Selectiviteit door regionale verschillen''' <b>Persoonsgerichte selectiviteit</b> ===== De strafrechtspleging als afvalrace ===== ===== Regionale beleidsverschillen ===== ''Variaties in ophelderingspercentages'' ''Verschillen in sepotbeleid en straftoemeting'' ===== Persoonsgerichte selectiviteit ===== ''Sociaal milieu'' ''Sekse'' ''Etniciteit'' ''Selectiviteit en het Openbaar Ministerie'' ''Persoonsgerichte selectiviteit en de rechter'' ===== Normering van discretionaire bevoegdheid ===== ==== Strafrechtelijk beleid ==== === Verklaringen voor criminaliteit: het psychologisch perspectief === ==== De gedragsvormen die in dit kader door psychologen worden bestudeerd ==== ===== Antisociaal gedrag ===== ===== Antisociale persoonlijkheidsstoornis ===== ===== Externaliserend/internaliserend gedrag ===== ===== Agressie ===== ===== Verband tussen antisociaal gedrag, agressie en criminaliteit ===== ==== Biologische factoren ==== ===== Erfelijkheid van antisociaal gedrag ===== ''Kwantitatieve erfelijkheidsstudies'' ''Tweelingonderzoeken'' ''Adoptiestudies'' ''Moleculaire genetische studies'' ===== Andere biologische factoren ===== ===== Epigenetica ===== ===== De predispositie tot agressie ===== ==== Persoonlijkheid en antisociaal gedrag ==== <i>Meten van persoonlijkheid</i> ===== De theorie van Eysenck ===== <i>Psychoticisme</i> <i>Extraversie - introversie</i> <i>Neuroticisme</i> ===== De theorie van Zuckerman ===== ===== Het vijffactormodel; de big-five-persoonlijkheidsfactoren ===== ===== Empirische onderbouwing van persoonlijkheid als risicofactor voor antisociaal gedrag ===== <i>Persoonlijkheid en criminaliteit: causaliteit?</i> ===== Zelfcontrole en gerelateerde concepten ===== <i>Impulsiviteit</i> <i>Tijdsperspectief</i> <i>Zelfcontrole</i> <i>Generality of deviance</i> ==== Leerpsychologie 26 ==== ==== Ontwikkelingspsychologische noties 28 ==== === H5 Het economisch en sociologisch perspectief 31 === ==== Inleiding 31 ==== ==== Het economisch perspectief 31 ==== ==== Het sociologisch perspectief 32 ==== === H6 Criminaliteitspreventie 36 === ==== Inleiding 37 ==== ==== Beproefde preventiestrategieën 38 ==== ==== Een tweedimensionale typologie 38 ==== ==== Dadergerichte preventie 39 ==== ==== 6.5 Situationele preventie 40 ==== ==== 6.6 Slachtoffergerichte preventie 42 ==== ==== 6.7 Discussie 42 ==== ==== 6.8 Criminaliteitspreventie in Nederland 43 ==== === H7 Straffen en criminaliteit 45 === ==== Inleiding 45 ==== ==== Doelstellingen van straffen en straftheorieën 45 ==== ==== Soorten straffen 47 ==== ==== Criminologische theorieën en straffen 48 ==== ==== Onderzoek naar effectiviteit van straffen 48 ==== === H8 Victimologie 52 === ==== Inleiding 52 ==== ==== Risicokenmerken van slachtofferschap 53 ==== ==== De materiële en immateriële gevolgen van criminaliteit 55 ==== ==== De reacties op slachtofferschap 56 ==== ==== Discussie 59 ==== === H9 Zware criminaliteit 61 === ==== Inleiding 61 ==== ==== Levensmisdrijven 61 ==== ==== Internationale misdrijven 62 ==== ==== Terrorisme 63 ==== ==== Georganiseerde misdaad 64 ==== ==== Witteboordencriminaliteit 65 ==== {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Humane samenleving]] btwwrjhr66he9rdk0tdvue68u1n2qhy 0 43777 429980 428790 2026-09-24T05:11:25Z JopkeB 18060 /* Zelf een recept toevoegen */ 429980 wikitext text/x-wiki Voorwoord en wegwijzer '''Welkom''' bij het Kookboek van de Nederlandstalige Wikibooks! Dit Wikibook bevat recepten voor iedereen: beginnelingen en gevorderden, voor elke portemonnee, voor alle smaken, met gerechten uit de hele wereld, het meest uit Nederland en België, waaronder streekgerechten. == Wegwijzer == Op de [[Kookboek|voorpagina]] staan links naar de belangrijkste hoofdstukken. Op die pagina is ook een zoekveld: voor zoeken op titel, ingrediënt of andere termen die in een recept kunnen voorkomen. Als er teveel hoofdstukken uit andere Wikibooks in de zoekresultaten verschijnen, voeg dan "Kookboek" toe aan het zoekveld. [[Kookboek/Recepten]] is een index-pagina met bijna alle recepten die in dit kookboek zijn opgenomen. [[:Categorie:Kookboek - inhoud]] is een index-pagina en biedt een alfabetisch overzicht met alle pagina's in het kookboek, niet alleen recepten, maar ook beschrijvingen van ingrediënten, bereidingstechnieken, keukens/kookwijzen uit landen en streken, en keukenbenodigdheden. Wie liever via een boomstructuur zoekt, kan dat doen via categorieën. De hoofdcategorie is [[:Categorie:Kookboek]]. Vandaar uit kan men verder surfen. === Navigatie binnen een pagina === In de linkerkolom onderaan staat de inhoudsopgave van een pagina. Als die daar niet staat: klik bovenin, net links van de paginatitel, op de drie verticale puntjes en streepjes. Klik vervolgens op "Naar zijbalk verplaatsen". Helemaal rechts staat ook een kolom met links. Vaak staan helemaal onderin die kolom links naar andere Wikimedia-projecten over hetzelfde onderwerp, zoals (de Nederlandse) Wikipedia, naar Wikimedia Commons (voor afbeeldingen) en/of naar het Wikidata item (met nog veel meer links naar relevante sites, zowel binnen de Wikimedia-familie als extern). Rechts bovenaan naast de paginatitel staat vaak "N talen", waarbij "N" het aantal talen is. De links daaronder verwijzen naar hetzelfde onderwerp in kookboeken in andere talen. Helemaal onderaan staan categorieën die meer pagina's bevatten over verwante onderwerpen. === Recepten naar niveau === Beginnelingen in het koken, mensen met weinig ervaring met koken, kunnen het beste beginnen met basisgerechten, zoals [[Kookboek/Gekookte aardappel|aardappelen]], [[Kookboek/Rijst|rijst-]] en [[Kookboek/Pastagerecht|pastagerechten]] (macaroni, spaghetti, lasagna, e.d.) en andere gerechten op niveau 1 en 2 in [[:Categorie:Recepten naar niveau]]. Bereidingstechnieken vind je in [[:Categorie:Kookboek/Bereidingstechniek|Categorie:Bereidingstechniek]] en ze staan vaak ook in de pagina's over de betreffende ingrdiënten vermeld. Als je de eenvoudige recepten eenmaal een beetje onder de knie hebt, kun je moeilijker recepten uitproberen. Raak niet gefrustreerd als een recept de eerste keer mislukt! Alle begin is moeilijk. Het prettigste is het als een ervaren kookster/koker je begeleidt en je bijvoorbeeld waarschuwt als er iets dreigt aan te branden. == Meedoen == De recepten zijn geschreven en bijgeschaafd door enthousiaste vrijwilligers. Iedereen kan bijdragen met nieuwe eigen recepten&nbsp;<ref>Vanwege auteursrechten mogen recepten van anderen hier niet klakkeloos worden overgenomen.</ref> en aanvullingen of correcties in bestaande recepten. Zie het algemene [[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal Wikibooks]] voor instructies. Als je er niet uitkomt: zie [[Wikibooks:Help]]. NB De laatste strohalm, een vraag stellen in de Lerarenkamer, biedt in de regel niet direct uitkomst: het kan langere tijd duren voordat er een antwoord komt. Als het meer dan een week duurt, benader dan een [[Wikibooks:Moderator|Moderator]]. === Een bestaand recept wijzigen === Het gemakkelijkste is om te beginnen met het wijzigen van een bestaand recept. Als je bijvoorbeeld iets ziet dat niet klopt, de bereidingswijze wilt uitbreiden of varianten wilt toevoegen: * Zorg voor een account (dat kan ook die van Wikipedia zijn, anders: klik rechtsboven op "Account aanmaken"; zie {{Wp|Wikipedia:Gebruikersnaam|Wikipedia:Gebruikersnaam}} voor meer informatie) en log in. * Klik bovenaan op "Bewerken" en ga aan de slag, maar laat alle codes staan! * Als de tekst gereed is: vermeld onderaan in de "Samenvatting" kort wat er is veranderd. Klik dan onderaan op "Bewerking ter controle bekijken", controleer of de wijziging goed overkomt (verbeter eventueel nog iets) en klik op "Wijzigingen publiceren". Dat is alles. === Zelf een recept toevoegen === Toegestane recepten: * die je zelf hebt bedacht of * waarvoor je schriftelijke toestemming van de bedenker hebt of * waarvan de bedenker minimiaal 70 jaar geleden is overleden of * die op websites staan waarop uitdrukkelijk is vermeld dat het recept mag worden verspreid voor commercieel gebruik en dan ook aangepast mag worden, d.w.z. met een geschikte licentie, [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Licenties|dezelfde]] als voor afbeeldingen op Wikimedia Commons gelden. Voorbeelden: recepten uit [[d:Q605076|kookboeken in andere Wikibooks]] (scroll naar beneden, naar het kopje Wikibooks). Controleer bovendien of er al een soortgelijk recept bestaat. Als dat wel zo is, kun je aan het bestaande recept, bij het kopje ''Varianten'', jouw versie toevoegen. Als het bestaande recept veel afwikt, verzin dan een titel die ook aangeeft wat er bijzonder is ten opzichte van het bestaande recept, bijvoorbeeld met een bijzonder ingrediënt of bereidingswijze. De procedure: # Zorg dat je bent ingelogd met je account/gebruikersnaam (mag ook die van Wikipedia zijn). # Ga naar de [[Kookboek|voorpagina]] en vul in het groene gedeelte, in de eerste balk, de naam van het recept in (achter "Kookboek/"). Klik op "Druk op de knop om het recept te schrijven". # Vul het sjabloon in. Volg daarbij de aanwijzingen daarvoor in [[Kookboek/Receptsjabloon]]. ## Afbeeldingen kun je vinden in [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] of je kunt er zelfgemaakte foto's uploaden, zie [[Handboek Wikimedia Commons]] voor uitleg en instructies, zowel voor het zoeken naar afbeeldingen als voor uploaden. De hoofdcategorie is [[c:Category:Food and drink|Category:Food and drink]], van daar uit kun je verder surfen. Als er in Commons geen afbeelding is te vinden: probeer (ook) [https://www.cookipedia.co.uk/ Cookipedia] eens (in het Engels), let op de licentie en als die in orde is, kun je een foto uploaden in Commons om te gebruiken; voeg dan ook [[c:Category:Images from Cookipedia|Category:Images from Cookipedia]] toe. # Schrijf een korte inleiding, maximaal zo'n twee paragrafen. Met in ieder geval (voor zover van toepassing): ## wat het is (als dat niet duidelijk uit de naam blijkt), zoals: groentesoep, broodgerecht, visgerecht ## het soort recept, zoals lunchgerecht, eenpansmaaltijd, ovengerecht, salade ## herkomst: uit welk land of cultuur het gerecht afkomstig is ## ook achtergrondinformatie is hier welkom, zoals een korte geschiedenis van het gerecht of anekdotes. # Ga naar het [[Sjabloon:Infobox recept]] en kopieer daaruit het onderste deel met de ==-tekens. # Beschrijf nu het (basis-)recept: benodigdheden, bereidingswijze, etc., steeds in het juiste format. # Desgewenst kun je hieronder toevoegen: ## ''Varianten'': mogelijke vervangingen/wijzigingen van of toevoegingen aan het recept. Het kan gaan om ingrediënten en/of de bereidingswijze waardoor er een licht ander gerecht kan ontstaan. ## Een paragraaf over het ''bewaren'' van het gerecht. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen. ## Een ''fotogalerij'', zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. # Voeg onderaan aan elk recept toe: ## ''<nowiki>{{Navigatie recepten}}</nowiki>''. Dit zorgt ervoor dat er een receptenindex onderaan de pagina verschijnt. NB Plaats eventuele "Noten en referenties" hieronder, anders staat de receptenindex er eerst. ## ''<nowiki>{{Sub}}</nowiki>''. ## Ten minste één (andere) categorie, zie [[:Categorie:Kookboek]] voor een overzicht. NB Klik op de categorieën "Nationale en etnische keukens" en "Recept" voor de juiste subcategorie. Het format is: ''<nowiki>[[Categorie:Naam categorie|Naam recept (zonder "Kookboek")]]</nowiki>''. # Druk onderaan op de knop "Bewerking ter controle bekijken". Controleer of alles klopt en of er geen ongewenste rode links zijn. Als die er wel zijn: controleer of er geen spelfouten zijn gemaakt. # Als je tevreden bent, kun je op de knop "Wijzigingen publiceren" drukken. # Desgewenst kun je nog een PDF-file van het recept maken door in de rechterkolom op de link "Downloaden als PDF" te klikken. # Voeg het recept ook handmatig toe aan: ## [[Kookboek/Recepten]] (dit is geen categorie maar een overzichtspagina) - alle recepten ## [[Kookboek/Drank]] als het om een drank gaat. ## [[Kookboek/Kruiden en specerijen]] als het om een kruidenmix gaat. ## [[Kookboek/Pastagerecht]] als het om een recept met pasta gaat. ## [[Kookboek/Vis- en zeevruchtrecepten]] als het om een gerecht met vis, schelp- of schaaldieren gaat. # Kijk of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg het nieuwe recept daar aan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van "wiki" en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld het recept, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam recept'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat het recept ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie. # Onderzoek of het recept past in een dagmenu, zie [[Kookboek/Dagmenu#Een dagmenu veranderen|Een dagmenu veranderen]] (alleen voor recepten voor een hoofdmaaltijd). === Een beschrijvingspagina toevoegen === Een andere pagina toevoegen, zoals de beschrijving van een ingrdiënt, bereidingstechniek, benodigdheden, keuken van een land of streek, gaat op vrijwel dezelfde manier: # Zoek of de nieuw te maken pagina al bestaat. Spel dat op de correcte manier, inclusief "Kookboek/" ervoor. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de paginanaam. Klik daarop. Je kunt nu de nieuwe pagina maken. # Zoek in de [[:Categorie:Sjablonen kookboek]] naar het juiste sjabloon en kopieer de inhoud naar de nieuwe pagina of voeg bovenaan ''<nowiki>{{Index Bereidingstechniek}}</nowiki>'' toe (indien van toepassing). Vul het gekopieerde sjabloon in. Als er geen sjabloon is: plaats alleen een foto. # Maak de beschrijving compleet, met bijvoorbeeld: ## Een afbeelding van het onderwerp. Als het om een bereidingswijze gaat: zet dan de afbeelding links, met ''<nowiki>[[Bestand:Naam.xxx|thumb|220px|left|Onderschrift]]</nowiki>''. ## Een inleiding en wetenswaardigheden over het onderwerp. ## Een paragraaf over het gebruik van het ingrediënt, keukengerei of bereidingstechniek: in/voor welke gerechten, welk soort gerechten of situaties? Hoe moet/kan een ingrediënt worden bereid? Hoe moet keukengerei worden gebruikt en onderhouden? ## Een paragraaf over het bewaren van het ingrediënt. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen. ## Een fotogalerij, zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. # Als het om een '''plantaardig ingrediënt''' gaat (groente, vrucht, noot, kruid, specerij): ## Voeg een link toe in de Kookboek-pagina naar de overeenkomstige pagina in het Wikibook [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]], via [[Sjabloon:Tuinkalender]]. Geef eerst de naam van het ingrediënt (zonder "Kookboek/" ervoor, met als eerste letter een hoofdletter), daarna ''eventueel'' nogmaals de naam, al of niet in meervoud, met kleine letters. ## Voeg op die Tuinieren-pagina een link naar het ingrediënt in het Kookboek toe: Klik op "Bewerken" en zoek met <Ctrl-F> naar ''|kookboek=''. Vul daarachter de naam van het ingrediënt in op dezelfde manier als hiervoor bij Product. # Voeg altijd ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. # Voeg onderaan ''<nowiki> {{Sub}}</nowiki>'' toe. # Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe pagina. # Kijk ook nu of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (klik op de Wikidata-link in de overeenkomstige Wikipedia-pagina en zoek anders anders in Wikidata zelf, als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg de nieuwe pagina daar aan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van "wiki" en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld de paginanaam, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam ingrediënt'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat de pagina ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie. # Als het om een bereidingstechniek gaat, die nog niet is opgenomen in het sjabloon: voeg hem aan het [[Sjabloon:Bereidingstechniek]] toe. # Als het om een beschrijvingspagina van een keuken gaat: voeg hem toe aan [[Kookboek/Lijst van keukens]]. # Als het om een ingrediëntenpagina gaat: ## Als het om een (tuin)kruid, specerij, kruidenmix of andere smaakmaker gaat: Voeg die toe op [[Kookboek/Kruiden en specerijen]]. ## Voor alle soorten ingrediënten: kopieer en voeg dan bovendien als paragraaf toe (met xxx = naam ingrediënt): <pre> == Recepten met xxx == <DynamicPageList> category= KB-xxx mode=unordered order=ascending suppresserrors = true ordermethod = sortkey </DynamicPageList> </pre> Voor een ingrediënt met veel recepten (automatische kolommen): <pre> == Recepten met xxx == {{Kolommen automatisch|inhoud= <DynamicPageList> category=KB-xxx mode=unordered order=ascending suppresserrors = true ordermethod = sortkey </DynamicPageList> }} </pre> Als je hierna toch nog 1 kolom in plaats van 2 of 3 ziet: leeg de cache (dmv een purge: klik op "bewerken", verander "action=edit" in de URL in "action=purge", en druk de "Enter"-toets). === Een categorie toevoegen === Wees terughoudend met het toevoegen van een nieuwe categorie. Kijk eerst of er geen andere of soortgelijke categorie dienst kan doen. Doe het alleen als het echt nodig is, overleg eventueel in de Lerarenkamer. # Zoek of de nieuw te maken categorie al bestaat. Spel dat op de correcte manier, zet "Categorie:" ervoor (inclusief de dubbele punt), niet "Kookboek/". Als het goed is, krijg je nu een rode link met de categorienaam. Controleer of de naam correct is. Zo ja: klik erop. Je kunt nu de nieuwe categorie maken. # Kopieer het sjabloon uit een soortgelijke categorie, en pas die aan. # Vermeld een korte beschrijving of definitie van het onderwerp, één of twee regels is genoeg. Doel: om absoluut duidelijk te maken waar de categorie over gaat en welke onderwerpen er wel en niet in thuishoren. # Voeg ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. # Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe categorie. == Meer informatie == * [[Wikibooks:Welkom]] - Algemene welkomspagina van de Nederlandstalige Wikibooks, met o.a meer links naar informatie, hulp en tips. * [[Omrekenen van eenheden/Keuken|Omrekenen van eenheden]] == Referenties == <references /> {{Sub}} [[Categorie:Kookboek|Welkom]] [[Categorie:Help|Kookboek]] dl6zsvrp38s5zbjxsb3j1jxn6cafurc 429981 429980 2026-09-24T05:14:19Z JopkeB 18060 /* Zelf een recept toevoegen */ 429981 wikitext text/x-wiki Voorwoord en wegwijzer '''Welkom''' bij het Kookboek van de Nederlandstalige Wikibooks! Dit Wikibook bevat recepten voor iedereen: beginnelingen en gevorderden, voor elke portemonnee, voor alle smaken, met gerechten uit de hele wereld, het meest uit Nederland en België, waaronder streekgerechten. == Wegwijzer == Op de [[Kookboek|voorpagina]] staan links naar de belangrijkste hoofdstukken. Op die pagina is ook een zoekveld: voor zoeken op titel, ingrediënt of andere termen die in een recept kunnen voorkomen. Als er teveel hoofdstukken uit andere Wikibooks in de zoekresultaten verschijnen, voeg dan "Kookboek" toe aan het zoekveld. [[Kookboek/Recepten]] is een index-pagina met bijna alle recepten die in dit kookboek zijn opgenomen. [[:Categorie:Kookboek - inhoud]] is een index-pagina en biedt een alfabetisch overzicht met alle pagina's in het kookboek, niet alleen recepten, maar ook beschrijvingen van ingrediënten, bereidingstechnieken, keukens/kookwijzen uit landen en streken, en keukenbenodigdheden. Wie liever via een boomstructuur zoekt, kan dat doen via categorieën. De hoofdcategorie is [[:Categorie:Kookboek]]. Vandaar uit kan men verder surfen. === Navigatie binnen een pagina === In de linkerkolom onderaan staat de inhoudsopgave van een pagina. Als die daar niet staat: klik bovenin, net links van de paginatitel, op de drie verticale puntjes en streepjes. Klik vervolgens op "Naar zijbalk verplaatsen". Helemaal rechts staat ook een kolom met links. Vaak staan helemaal onderin die kolom links naar andere Wikimedia-projecten over hetzelfde onderwerp, zoals (de Nederlandse) Wikipedia, naar Wikimedia Commons (voor afbeeldingen) en/of naar het Wikidata item (met nog veel meer links naar relevante sites, zowel binnen de Wikimedia-familie als extern). Rechts bovenaan naast de paginatitel staat vaak "N talen", waarbij "N" het aantal talen is. De links daaronder verwijzen naar hetzelfde onderwerp in kookboeken in andere talen. Helemaal onderaan staan categorieën die meer pagina's bevatten over verwante onderwerpen. === Recepten naar niveau === Beginnelingen in het koken, mensen met weinig ervaring met koken, kunnen het beste beginnen met basisgerechten, zoals [[Kookboek/Gekookte aardappel|aardappelen]], [[Kookboek/Rijst|rijst-]] en [[Kookboek/Pastagerecht|pastagerechten]] (macaroni, spaghetti, lasagna, e.d.) en andere gerechten op niveau 1 en 2 in [[:Categorie:Recepten naar niveau]]. Bereidingstechnieken vind je in [[:Categorie:Kookboek/Bereidingstechniek|Categorie:Bereidingstechniek]] en ze staan vaak ook in de pagina's over de betreffende ingrdiënten vermeld. Als je de eenvoudige recepten eenmaal een beetje onder de knie hebt, kun je moeilijker recepten uitproberen. Raak niet gefrustreerd als een recept de eerste keer mislukt! Alle begin is moeilijk. Het prettigste is het als een ervaren kookster/koker je begeleidt en je bijvoorbeeld waarschuwt als er iets dreigt aan te branden. == Meedoen == De recepten zijn geschreven en bijgeschaafd door enthousiaste vrijwilligers. Iedereen kan bijdragen met nieuwe eigen recepten&nbsp;<ref>Vanwege auteursrechten mogen recepten van anderen hier niet klakkeloos worden overgenomen.</ref> en aanvullingen of correcties in bestaande recepten. Zie het algemene [[Wikibooks:Gebruikersportaal|Gebruikersportaal Wikibooks]] voor instructies. Als je er niet uitkomt: zie [[Wikibooks:Help]]. NB De laatste strohalm, een vraag stellen in de Lerarenkamer, biedt in de regel niet direct uitkomst: het kan langere tijd duren voordat er een antwoord komt. Als het meer dan een week duurt, benader dan een [[Wikibooks:Moderator|Moderator]]. === Een bestaand recept wijzigen === Het gemakkelijkste is om te beginnen met het wijzigen van een bestaand recept. Als je bijvoorbeeld iets ziet dat niet klopt, de bereidingswijze wilt uitbreiden of varianten wilt toevoegen: * Zorg voor een account (dat kan ook die van Wikipedia zijn, anders: klik rechtsboven op "Account aanmaken"; zie {{Wp|Wikipedia:Gebruikersnaam|Wikipedia:Gebruikersnaam}} voor meer informatie) en log in. * Klik bovenaan op "Bewerken" en ga aan de slag, maar laat alle codes staan! * Als de tekst gereed is: vermeld onderaan in de "Samenvatting" kort wat er is veranderd. Klik dan onderaan op "Bewerking ter controle bekijken", controleer of de wijziging goed overkomt (verbeter eventueel nog iets) en klik op "Wijzigingen publiceren". Dat is alles. === Zelf een recept toevoegen === Toegestane recepten: * die je zelf hebt bedacht of * waarvoor je schriftelijke toestemming van de bedenker hebt of * waarvan de bedenker minimiaal 70 jaar geleden is overleden of * die op websites staan waarop uitdrukkelijk is vermeld dat het recept mag worden verspreid voor commercieel gebruik en dan ook aangepast mag worden, d.w.z. met een geschikte licentie, [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis#Licenties|dezelfde]] als voor afbeeldingen op Wikimedia Commons gelden. Voorbeelden: recepten uit [[d:Q605076|kookboeken in andere Wikibooks]] (scroll naar beneden, naar het kopje Wikibooks). Controleer bovendien of er al een soortgelijk recept bestaat. Als dat wel zo is, kun je aan het bestaande recept, bij het kopje ''Varianten'', jouw versie toevoegen. Als het bestaande recept veel afwijkt, verzin dan een titel die ook aangeeft wat er bijzonder is ten opzichte van het bestaande recept, bijvoorbeeld met een bijzonder ingrediënt of bereidingswijze. De procedure: # Zorg dat je bent ingelogd met je account/gebruikersnaam (mag ook die van Wikipedia zijn). # Ga naar de [[Kookboek|voorpagina]] en vul in het groene gedeelte, in de eerste balk, de naam van het recept in (achter "Kookboek/"). Klik op "Druk op de knop om het recept te schrijven". # Vul het sjabloon in. Volg daarbij de aanwijzingen daarvoor in [[Kookboek/Receptsjabloon]]. ## Afbeeldingen kun je vinden in [[c:Hoofdpagina|Wikimedia Commons]] of je kunt er zelfgemaakte foto's uploaden, zie [[Handboek Wikimedia Commons]] voor uitleg en instructies, zowel voor het zoeken naar afbeeldingen als voor uploaden. De hoofdcategorie is [[c:Category:Food and drink|Category:Food and drink]], van daar uit kun je verder surfen. Als er in Commons geen afbeelding is te vinden: probeer (ook) [https://www.cookipedia.co.uk/ Cookipedia] eens (in het Engels), let op de licentie en als die in orde is, kun je een foto uploaden in Commons om te gebruiken; voeg dan ook [[c:Category:Images from Cookipedia|Category:Images from Cookipedia]] toe. # Schrijf een korte inleiding, maximaal zo'n twee paragrafen. Met in ieder geval (voor zover van toepassing): ## wat het is (als dat niet duidelijk uit de naam blijkt), zoals: groentesoep, broodgerecht, visgerecht ## het soort recept, zoals lunchgerecht, eenpansmaaltijd, ovengerecht, salade ## herkomst: uit welk land of cultuur het gerecht afkomstig is ## ook achtergrondinformatie is hier welkom, zoals een korte geschiedenis van het gerecht of anekdotes. # Ga naar het [[Sjabloon:Infobox recept]] en kopieer daaruit het onderste deel met de ==-tekens. # Beschrijf nu het (basis-)recept: benodigdheden, bereidingswijze, etc., steeds in het juiste format. # Desgewenst kun je hieronder toevoegen: ## ''Varianten'': mogelijke vervangingen/wijzigingen van of toevoegingen aan het recept. Het kan gaan om ingrediënten en/of de bereidingswijze waardoor er een licht ander gerecht kan ontstaan. ## Een paragraaf over het ''bewaren'' van het gerecht. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen. ## Een ''fotogalerij'', zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. # Voeg onderaan aan elk recept toe: ## ''<nowiki>{{Navigatie recepten}}</nowiki>''. Dit zorgt ervoor dat er een receptenindex onderaan de pagina verschijnt. NB Plaats eventuele "Noten en referenties" hieronder, anders staat de receptenindex er eerst. ## ''<nowiki>{{Sub}}</nowiki>''. ## Ten minste één (andere) categorie, zie [[:Categorie:Kookboek]] voor een overzicht. NB Klik op de categorieën "Nationale en etnische keukens" en "Recept" voor de juiste subcategorie. Het format is: ''<nowiki>[[Categorie:Naam categorie|Naam recept (zonder "Kookboek")]]</nowiki>''. # Druk onderaan op de knop "Bewerking ter controle bekijken". Controleer of alles klopt en of er geen ongewenste rode links zijn. Als die er wel zijn: controleer of er geen spelfouten zijn gemaakt. # Als je tevreden bent, kun je op de knop "Wijzigingen publiceren" drukken. # Desgewenst kun je nog een PDF-file van het recept maken door in de rechterkolom op de link "Downloaden als PDF" te klikken. # Voeg het recept ook handmatig toe aan: ## [[Kookboek/Recepten]] (dit is geen categorie maar een overzichtspagina) - alle recepten ## [[Kookboek/Drank]] als het om een drank gaat. ## [[Kookboek/Kruiden en specerijen]] als het om een kruidenmix gaat. ## [[Kookboek/Pastagerecht]] als het om een recept met pasta gaat. ## [[Kookboek/Vis- en zeevruchtrecepten]] als het om een gerecht met vis, schelp- of schaaldieren gaat. # Kijk of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg het nieuwe recept daar aan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van "wiki" en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld het recept, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam recept'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat het recept ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie. # Onderzoek of het recept past in een dagmenu, zie [[Kookboek/Dagmenu#Een dagmenu veranderen|Een dagmenu veranderen]] (alleen voor recepten voor een hoofdmaaltijd). === Een beschrijvingspagina toevoegen === Een andere pagina toevoegen, zoals de beschrijving van een ingrdiënt, bereidingstechniek, benodigdheden, keuken van een land of streek, gaat op vrijwel dezelfde manier: # Zoek of de nieuw te maken pagina al bestaat. Spel dat op de correcte manier, inclusief "Kookboek/" ervoor. Als het goed is, krijg je nu een rode link met de paginanaam. Klik daarop. Je kunt nu de nieuwe pagina maken. # Zoek in de [[:Categorie:Sjablonen kookboek]] naar het juiste sjabloon en kopieer de inhoud naar de nieuwe pagina of voeg bovenaan ''<nowiki>{{Index Bereidingstechniek}}</nowiki>'' toe (indien van toepassing). Vul het gekopieerde sjabloon in. Als er geen sjabloon is: plaats alleen een foto. # Maak de beschrijving compleet, met bijvoorbeeld: ## Een afbeelding van het onderwerp. Als het om een bereidingswijze gaat: zet dan de afbeelding links, met ''<nowiki>[[Bestand:Naam.xxx|thumb|220px|left|Onderschrift]]</nowiki>''. ## Een inleiding en wetenswaardigheden over het onderwerp. ## Een paragraaf over het gebruik van het ingrediënt, keukengerei of bereidingstechniek: in/voor welke gerechten, welk soort gerechten of situaties? Hoe moet/kan een ingrediënt worden bereid? Hoe moet keukengerei worden gebruikt en onderhouden? ## Een paragraaf over het bewaren van het ingrediënt. Zie [https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren/eten-bewaren.aspx Eten bewaren] van het Voedingscentrum voor veilige bewaartermijnen. ## Een fotogalerij, zie {{Wp|Help:Fotogalerij|Help:Fotogalerij}} voor instructies. Zie [[Handboek_Wikimedia_Commons/Index#G|Index Handboek Wikimedia Commons]] voor meer mogelijkheden qua formaten. # Als het om een '''plantaardig ingrediënt''' gaat (groente, vrucht, noot, kruid, specerij): ## Voeg een link toe in de Kookboek-pagina naar de overeenkomstige pagina in het Wikibook [[Leer jezelf ecologisch tuinieren]], via [[Sjabloon:Tuinkalender]]. Geef eerst de naam van het ingrediënt (zonder "Kookboek/" ervoor, met als eerste letter een hoofdletter), daarna ''eventueel'' nogmaals de naam, al of niet in meervoud, met kleine letters. ## Voeg op die Tuinieren-pagina een link naar het ingrediënt in het Kookboek toe: Klik op "Bewerken" en zoek met <Ctrl-F> naar ''|kookboek=''. Vul daarachter de naam van het ingrediënt in op dezelfde manier als hiervoor bij Product. # Voeg altijd ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. # Voeg onderaan ''<nowiki> {{Sub}}</nowiki>'' toe. # Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe pagina. # Kijk ook nu of er een [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page Wikidata-item] voor bestaat (klik op de Wikidata-link in de overeenkomstige Wikipedia-pagina en zoek anders anders in Wikidata zelf, als het in het Nederlands niet lukt, probeer het dan met de overeenkomstige Engelse term). Zo ja: voeg de nieuwe pagina daar aan toe. Scroll daarvoor in het Wikidata-item naar beneden, naar het kopje Wikibooks. Klik op bewerken, vul ''nl'' in op de plaats van "wiki" en kies voor Nederlands. Vermeld in het volgende veld de paginanaam, bijvoorbeeld ''Kookboek/Naam ingrediënt'', en klik op publiceren. Dit zorgt ervoor dat de pagina ook gemakkelijk(er) vindbaar is in Wikipedia en andere Wikimedia-projecten. Zie [[Handboek Wikimedia Commons/Deel II Voor gevorderden#Over Wikidata|Wikidata in Handboek Wikimedia Commons]] voor meer informatie. # Als het om een bereidingstechniek gaat, die nog niet is opgenomen in het sjabloon: voeg hem aan het [[Sjabloon:Bereidingstechniek]] toe. # Als het om een beschrijvingspagina van een keuken gaat: voeg hem toe aan [[Kookboek/Lijst van keukens]]. # Als het om een ingrediëntenpagina gaat: ## Als het om een (tuin)kruid, specerij, kruidenmix of andere smaakmaker gaat: Voeg die toe op [[Kookboek/Kruiden en specerijen]]. ## Voor alle soorten ingrediënten: kopieer en voeg dan bovendien als paragraaf toe (met xxx = naam ingrediënt): <pre> == Recepten met xxx == <DynamicPageList> category= KB-xxx mode=unordered order=ascending suppresserrors = true ordermethod = sortkey </DynamicPageList> </pre> Voor een ingrediënt met veel recepten (automatische kolommen): <pre> == Recepten met xxx == {{Kolommen automatisch|inhoud= <DynamicPageList> category=KB-xxx mode=unordered order=ascending suppresserrors = true ordermethod = sortkey </DynamicPageList> }} </pre> Als je hierna toch nog 1 kolom in plaats van 2 of 3 ziet: leeg de cache (dmv een purge: klik op "bewerken", verander "action=edit" in de URL in "action=purge", en druk de "Enter"-toets). === Een categorie toevoegen === Wees terughoudend met het toevoegen van een nieuwe categorie. Kijk eerst of er geen andere of soortgelijke categorie dienst kan doen. Doe het alleen als het echt nodig is, overleg eventueel in de Lerarenkamer. # Zoek of de nieuw te maken categorie al bestaat. Spel dat op de correcte manier, zet "Categorie:" ervoor (inclusief de dubbele punt), niet "Kookboek/". Als het goed is, krijg je nu een rode link met de categorienaam. Controleer of de naam correct is. Zo ja: klik erop. Je kunt nu de nieuwe categorie maken. # Kopieer het sjabloon uit een soortgelijke categorie, en pas die aan. # Vermeld een korte beschrijving of definitie van het onderwerp, één of twee regels is genoeg. Doel: om absoluut duidelijk te maken waar de categorie over gaat en welke onderwerpen er wel en niet in thuishoren. # Voeg ten minste één bovenliggende/hoofd-categorie toe, zie [[:Categorie:Kookboek]], zodat de pagina goed is terug te vinden. # Controleer de inhoud en publiceer de nieuwe categorie. == Meer informatie == * [[Wikibooks:Welkom]] - Algemene welkomspagina van de Nederlandstalige Wikibooks, met o.a meer links naar informatie, hulp en tips. * [[Omrekenen van eenheden/Keuken|Omrekenen van eenheden]] == Referenties == <references /> {{Sub}} [[Categorie:Kookboek|Welkom]] [[Categorie:Help|Kookboek]] dqvjwowep1xubzvhjxyfuq2u7dulm3m 0 43857 429979 428784 2026-09-24T04:05:53Z JopkeB 18060 /* Bereidingswijze */ 429979 wikitext text/x-wiki {{Infobox recept | Afbeelding = [[Bestand:Fondue dish.jpg|300px]] | Categorie = Kaasrecept | Porties = 4 | Energie = | Tijd = 30 minuten | Stippen = 3 }} '''Kaasfondu''' is een hoofdgerecht gemaakt van diverse soorten kaas en witte wijn. ==Benodigdheden== ===Ingrediënten=== * 1 teen knoflook * 300 ml droge {{Kb|witte wijn}} * 250 gram {{Kb|p=kaas|gruyère}} kaas * 250 gram emmentaler kaas * 1 eetlepel maizena * 2 eetlepels {{Kb|Kirsch}} * 1 mespuntje nootmuskaat * witte peper * 2 (volkoren) {{Kb|p=stokbrood|stokbroden}} ===Keukengereedschap=== * {{Wp|Caquelon|Caquelon}} of een pan of middelgrote sauspan met dikke bodem * {{Wp|Rechaud|Rechaud}} * 4 fonduevorken (1 per persoon) ==Bereidingswijze== # Rasp de kazen. # Smeer de caquelon in met de gehalveerde of geplette knoflookteen. # Verwarm daarin de wijn op een laag vuur, totdat die gaat bruisen. # Voeg de geraspte kaas in gedeeltes toe en roer goed met een houten pollepel totdat alle kaas gesmolten is en er een gladde vloeistof is ontstaan. # Doe de Kirsch in een mok en voeg de maïzena er aan toe. Roer (met een theelepel) totdat de maïzena is opgelost en er een papje is ontstaan. # Voeg het maizenapapje toe aan de kaasfondue onder voortdurend roeren, op een middelhoog vuur. De kaasfondue wordt nu iets dikker. # Breng de fondue op smaak met de nootmuskaat en peper. # Zorg dat er genoeg brandstof in het rechaud aanwezig is, er kan bijvoorbeeld geen spiritus worden bijgevuld in een warme spiritusbrander, dat is brandgevaarlijk. Zet de rechaud op tafel en steek hem aan direct vóór de caquelon of pan erop wordt gezet. Serveer met stukjes stokbrood en een rauwkostsalade, bijvoorbeeld andijviesalade. Geef een lichte [[Kookboek/Vruchtensalade|vruchtensalade]] (met zomerfruit) als dessert. NB Drink geen koude dranken bij kaasfondue en al helemaal geen wijn, de combinatie met (veel) kaas is slecht voor de spijsvertering. ==Varianten== * Zwitserse kaasfondue wordt vaak gemaakt met 1½ deel gruyère kaas, 1½ deel emmentaler kaas en 1 deel Appenzeller kaas. Maar er zijn vele varianten mogelijk, zowel qua kaassoorten als qua verhoudingen. Je kunt zelfs niet-Zwitserse kazen gebruiken, zoals jonge of jongbelegen Goudse kaas, Leerdammer kaas, (Hollandse) geitenkaas, blauwaderkaas, parmezaanse en/of mozzarella. De kaasfondue smaakt dan wel elke keer anders. * Voeg op het laatst 2 eetlepels mosterd toe en roer die er goed doorheen. * Dip (ook) met stukjes groente, zoals bleekselderij, paprika, wortel, radijs, bloemkool. {{Navigatie recepten}} [[Categorie:Kaasrecept|Kaasfondue]] [[Categorie:Eenpansgerecht|Kaasfondue]] {{Sub}} 7ap4aq6g9ozfryru76hb951fwwj6qai 14 44241 430002 397283 2026-09-24T10:33:45Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 430002 wikitext text/x-wiki {{Cat |onderwerp=sociale geschiedenis |detailomschrijving= |broodkruimel= [[:Categorie:Alles|Alles]] &rarr; [[:Categorie:Boek|Boek]] &rarr; [[:Categorie:Boek naar thema|Boek naar thema]] &rarr; [[:Categorie:geschiedenis|Geschiedenis]] &rarr; '''{{PAGENAME}}''' |overig= }} [[Categorie:Geschiedenis]] [[Categorie:Humane samenleving]] 7k16ycgiocb7wvs1f8bxkgrztthrvm3 0 45716 429970 421727 2026-09-23T15:34:22Z JopkeB 18060 Overbodige categorie verwijderd 429970 wikitext text/x-wiki *3-11-2011 [https://homepages.ipact.nl/~pjar/otter/Biotoop/BIOPDFs/20111102_Uitspr_RvS.pdf uitspraak raad van state inzake de verplaatsing van de Otter (PDF 52 Kb)] *28-1-2012 Nu ook een watermolen bij het platform: De Wenumse Watermolen De huidige Wenumse Watermolen is een koren‐ én houtzaagmolen.<br> Wij hebben een weinig voorkomend zaagsysteem: een unieke horizontale zaagmachine, waarmee we op waterkracht kunnen zagen.<br> Tot op heden werd daarmee slechts weinig gezaagd.<br> Ter demonstratie zaagden we zo nu en dan één of meerdere planken van een stam.<br> Soms ook, lieten we, m.n. als we voor de Prins draaiden, de zaag onbelast meelopen voor de bezoekers.<br> Omdat we vaker en meer willen zagen, hebben we het afgelopen jaar een aanvang gemaakt met het opknappen van de bomenzaag.<br> Zo heeft molenmaker Vaags recentelijk een handmatig aanvoer‐ en retourmechanisme voor onze bomenzaag geïnstalleerd (we hebben nl. geen krabbelmechanisme en zagen in 2 richtingen).<br> Verder moeten onze zagen (met een niet veel voorkomend tandprofiel) nog opnieuw worden gestreken, geslepen en gezet (wij bezitten totaal 4 zagen).<br> Momenteel zijn we aan het onderzoeken hoe en waar dat het beste gedaan zou kunnen worden.<br> Ook wordt eventueel de aanschaf van (een) nieuw(e) zaagblad(en) overwogen.<br> In aanvulling op de lage boomopspanklemmen van ons huidige systeem, hebben we hoge opspanklemmen geconstrueerd, die we nu voor productie in opdracht gaan geven.<br> Verder willen we de wuifelaar t.z.t. nog wat verlengen, opdat de zaag netjes in het midden tussen de geleidingen links en rechts loopt.<br> Tevens moet er nog speling op de aandrijfpoelie nog worden verholpen.<br> Al met al genoeg te doen.<br> Ons hoofddoel is om, naast malen, bezoekers het zagen op waterkracht te demonstreren.<br> Tevens willen we het mogelijk maken om kleine zaagopdrachten van derden uit te voeren.<br> [https://www.youtube.com/watch?v=fCoxUmWhTpM filmpje op youtube van de Wenumse Houtzaagmolen] *16-4-2012 Molen De Herder Leiden zaagt weer, en is op zoek naar stammen. [[Bestand:Werkstuk De Herder Leiden.jpg|thumb|Werkstuk De Herder Leiden]] *16-4-2012 Endenteller Ik heb de afgelopen weken een endenteller gemaakt. Die werkt op hetzelfde principe als een kilometerteller op een fiets.<br> Afhankelijk van de plaatsing van de sensor (bij ons op het takrad / spoorwiel jawel dat hebben wij...) wordt de snelheid in enden/min en het aantal zaagslagen/min berekend en wordt het aantal omwentelingen bijgehouden.<br> De Hall sensor wordt door een magneetje op het takrad geactiveerd. Het display is een LCD met twee regels. Het geheel werkt op een 9V batterij. Het is nog een prototype, maar wie wil kan het ontwerp krijgen.<br> De microconroller is een populaire AVR die ook in een Arduino gebruikt wordt.<br> Tegen betaling wil ik er ook wel een op maat maken voor jouw molen. *17-9-2012 De David Warffum [https://www.molendedavid.nl Website] *22-10-2012 Alweer een Watermolen bij het platform<br> de Opwettense watermolen te Nuenen bij Eindhoven. Een dubbele watermolen aan de Kleine Dommel, met aan de Eindhovense zijde de voormalige oliemolen en leerlooierij (er zijn nogal wat sporen van de olieslagerij aanwezig, oa. een deel van een heuse wentelas, die in de Zaan ook niet zou misstaan). En aan de Nuenense kant de maalvaardige korenmolen en daar onderin... (nou komt het!) de resten van een zagerij!<br> Als het (verticale) zaagraam niet van ijzer was geweest dan had de vorige eigenaar die niet naar 't oud ijzer gebracht... Jammer! Wel nog aanwezig is een 2e spoorwiel onderaan de koningsspil (bovenaan zit het spoorwiel voor de korenmolen, 2 koppels 17ers). Aan het zaag-spoorwiel kunnen 3 nog aanwezige sterrenwielen gekoppeld worden.<br> Een sterrenwiel drijft een as aan met op het eind een ijzeren tandwiel. Het tandwiel voor de daarop aansluitende as is er nog (lag zeker uit het zicht voor het oude ijzer?). En te zien is waar het lagerblok zat. Wat de (verdwenen) as aandreef is ons nog niet bekend.<br> Het tweede sterrenwiel drijft via een stalen tandwiel overbrenging een as aan met daarop een poelie. De riem die over de balklaag gedrapeerd hangt ging van die nog aanwezige poelie naar het in het oud-ijzer verdwenen zaagraam... De (houten, want nog aanwezig) kast voor de afstandhouders van de zagen hangt dus nog aan de wand.<br> Het derde wiel zou er zo maar voor kunnen zorgen dat de Opwettense molen op korte termijn weer een werkende zaagmolen wordt: een nieuwe kam en een riem terughangen en de cirkelzaag kan aan de gang! Nou ja, misschien het zaagblad even slijpen, je kunt er nu nog geen vel papier mee doorsnijden, zo bot.<br> dat slijpen kan overigens in het nog bestaande slijphok, waar ook nog enkele zaagbladen van het zaagraam hangen en tevens enkele cirkelzaagbladen. Het gereedschap om te slijpen is weg (de slijpbank is er nog wel) en we hebben ook het bonnenkastje voor de zaagopdrachten terug gevonden.<br> Deze cirkelzaag is overigens nog gevaarlijker dan die van onze collega's in Singraven: hier is helemaal geen bescherming!!! {{Sub}} {{Links}} mwetcxx0c3ram0i5ayir8x46gvu3c0c 14 45722 429969 413913 2026-09-23T15:33:43Z JopkeB 18060 Categorie toegevoegd 429969 wikitext text/x-wiki [[Categorie:Inhoud]] [[Categorie:Techniek]] i2jgz8wilaijbqlr7hln41jbdt5e31e 0 46774 429971 429934 2026-09-23T18:09:36Z Benedict Wydooghe 14251 /* Het gaat niet over... */ 429971 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>.}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|[[Bertus Aafjes]]}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>.}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|[[Albert Einstein]]}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>.}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}} . == Inleiding. Tien tips == 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek. 6. Schrijf nooit veralgemenend. Zeven: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * [[advertentie]] * [[advertorial]] * [[Artikel (redactioneel)|artikel]] * [[baseline]] * [[bedrijfsblad]] * [[beleidstekst]] * [[blog]] * [[bibliografie]] * [[biografie]] * [[Boek (document)|boek]] * [[brief]] * [[brochure]], * [[casestudy]] * [[doctoraat]] * [[draaiboek]] * [[draaiplan]] * [[eindwerk]] * [[e-mail]] * [[Enquête (onderzoek)|enquête]] * [[e-zine]] * [[facebookstatus]] * [[fact sheet]] * [[factuur]] * [[folder]] * [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]] * [[internetartikel]] * [[jaarverslag]] * [[kortverhaal]] * [[krant]] * [[liefdesbrief]] * [[Memo (briefje)|memo]] * [[mindmap]] * [[monografie]] * [[naslagwerk]] * [[nieuwsbrief]] * [[offerte]] * [[persbericht]] * [[personeelsblad]] * [[postkaart]] * [[publireportage]] * [[Rapport (verslag)|rapport]] * [[Roman (literatuur)|roman]] * [[synopsis]] * [[scenario]] * [[sollicitatiebrief]] * [[speech]] * [[sms]] * [[slogan]] * [[stationsroman]] * [[tagline]] * [[testimonial (schrijven)|testimonial]] * [[themadossier]] * [[twitterpost]] * [[vacature]] * [[verhaal]] * [[verkoopbrief]] * [[verslag]] * [[vertaling]] * [[webtekst]] . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]] De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.<ref>JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat| Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]] # [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # [[Referentie|referenties]] maken # [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen # [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: [[Johannes Wier]] & [[Leon Hoet]] . : Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]] . : Begrip: [[Morele paniek]] . : Methodiek: [[Online hulpverlening]] . : Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]] . : Videogame: [[Canis Canem Edit]] . : Heilige: [[Margaretha van Antiochië]] . : School: [[Ipsoc]] . : Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]] . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]]. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <big>'''Brussels by night'''</big> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <big>'''Meter per seconde'''</big> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [http://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [http://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [http://www.taalunie.be Taalunie] . * [http://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] mveha8quywj475vkzw6njto5ofyd8y2 429972 429971 2026-09-23T18:10:53Z Benedict Wydooghe 14251 /* Waarom schrijven er toe doet */ 429972 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>.}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|{{Wp|Bertus Aafjes}}}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>.}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|{{Wp|Albert Einstein}}}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. [[Lisa Feldman Barret]], een Amerikaanse neurowetenschapster ziet dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de gebruikte lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor heel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn gekend: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociale mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren veel meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succesvol leren. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>.}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}} . == Inleiding. Tien tips == 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek. 6. Schrijf nooit veralgemenend. Zeven: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * [[advertentie]] * [[advertorial]] * [[Artikel (redactioneel)|artikel]] * [[baseline]] * [[bedrijfsblad]] * [[beleidstekst]] * [[blog]] * [[bibliografie]] * [[biografie]] * [[Boek (document)|boek]] * [[brief]] * [[brochure]], * [[casestudy]] * [[doctoraat]] * [[draaiboek]] * [[draaiplan]] * [[eindwerk]] * [[e-mail]] * [[Enquête (onderzoek)|enquête]] * [[e-zine]] * [[facebookstatus]] * [[fact sheet]] * [[factuur]] * [[folder]] * [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]] * [[internetartikel]] * [[jaarverslag]] * [[kortverhaal]] * [[krant]] * [[liefdesbrief]] * [[Memo (briefje)|memo]] * [[mindmap]] * [[monografie]] * [[naslagwerk]] * [[nieuwsbrief]] * [[offerte]] * [[persbericht]] * [[personeelsblad]] * [[postkaart]] * [[publireportage]] * [[Rapport (verslag)|rapport]] * [[Roman (literatuur)|roman]] * [[synopsis]] * [[scenario]] * [[sollicitatiebrief]] * [[speech]] * [[sms]] * [[slogan]] * [[stationsroman]] * [[tagline]] * [[testimonial (schrijven)|testimonial]] * [[themadossier]] * [[twitterpost]] * [[vacature]] * [[verhaal]] * [[verkoopbrief]] * [[verslag]] * [[vertaling]] * [[webtekst]] . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]] De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.<ref>JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat| Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]] # [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # [[Referentie|referenties]] maken # [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen # [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: [[Johannes Wier]] & [[Leon Hoet]] . : Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]] . : Begrip: [[Morele paniek]] . : Methodiek: [[Online hulpverlening]] . : Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]] . : Videogame: [[Canis Canem Edit]] . : Heilige: [[Margaretha van Antiochië]] . : School: [[Ipsoc]] . : Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]] . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]]. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <big>'''Brussels by night'''</big> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <big>'''Meter per seconde'''</big> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [http://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [http://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [http://www.taalunie.be Taalunie] . * [http://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] ekjr9o7ro31mi59c69z0tbwipsw2ijx 429973 429972 2026-09-23T18:16:45Z Benedict Wydooghe 14251 /* Waarom woordenschat er toe doet */ 429973 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>.}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|{{Wp|Bertus Aafjes}}}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>.}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|{{Wp|Albert Einstein}}}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. Lisa Feldman Barret, een Amerikaanse neurowetenschapster merkt dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor veel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociaal mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succes. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>.}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|[[Ludwig Wittgenstein]]}} . == Inleiding. Tien tips == 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek. 6. Schrijf nooit veralgemenend. Zeven: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * [[advertentie]] * [[advertorial]] * [[Artikel (redactioneel)|artikel]] * [[baseline]] * [[bedrijfsblad]] * [[beleidstekst]] * [[blog]] * [[bibliografie]] * [[biografie]] * [[Boek (document)|boek]] * [[brief]] * [[brochure]], * [[casestudy]] * [[doctoraat]] * [[draaiboek]] * [[draaiplan]] * [[eindwerk]] * [[e-mail]] * [[Enquête (onderzoek)|enquête]] * [[e-zine]] * [[facebookstatus]] * [[fact sheet]] * [[factuur]] * [[folder]] * [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]] * [[internetartikel]] * [[jaarverslag]] * [[kortverhaal]] * [[krant]] * [[liefdesbrief]] * [[Memo (briefje)|memo]] * [[mindmap]] * [[monografie]] * [[naslagwerk]] * [[nieuwsbrief]] * [[offerte]] * [[persbericht]] * [[personeelsblad]] * [[postkaart]] * [[publireportage]] * [[Rapport (verslag)|rapport]] * [[Roman (literatuur)|roman]] * [[synopsis]] * [[scenario]] * [[sollicitatiebrief]] * [[speech]] * [[sms]] * [[slogan]] * [[stationsroman]] * [[tagline]] * [[testimonial (schrijven)|testimonial]] * [[themadossier]] * [[twitterpost]] * [[vacature]] * [[verhaal]] * [[verkoopbrief]] * [[verslag]] * [[vertaling]] * [[webtekst]] . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]] De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.<ref>JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat| Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]] # [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # [[Referentie|referenties]] maken # [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen # [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: [[Johannes Wier]] & [[Leon Hoet]] . : Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]] . : Begrip: [[Morele paniek]] . : Methodiek: [[Online hulpverlening]] . : Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]] . : Videogame: [[Canis Canem Edit]] . : Heilige: [[Margaretha van Antiochië]] . : School: [[Ipsoc]] . : Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]] . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]]. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <big>'''Brussels by night'''</big> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <big>'''Meter per seconde'''</big> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [http://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [http://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [http://www.taalunie.be Taalunie] . * [http://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] sh91riih673k7ul1l2r3z62xigubvtp 429974 429973 2026-09-23T18:17:48Z Benedict Wydooghe 14251 /* DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: Hollen door de keukenpraktijk */ 429974 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>.}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|{{Wp|Bertus Aafjes}}}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>.}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|{{Wp|Albert Einstein}}}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. Lisa Feldman Barret, een Amerikaanse neurowetenschapster merkt dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor veel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociaal mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succes. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>.}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|{{Wp|Ludwig Wittgenstein}}}} . == Inleiding. Tien toptips == 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek. 6. Schrijf nooit veralgemenend. Zeven: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * [[advertentie]] * [[advertorial]] * [[Artikel (redactioneel)|artikel]] * [[baseline]] * [[bedrijfsblad]] * [[beleidstekst]] * [[blog]] * [[bibliografie]] * [[biografie]] * [[Boek (document)|boek]] * [[brief]] * [[brochure]], * [[casestudy]] * [[doctoraat]] * [[draaiboek]] * [[draaiplan]] * [[eindwerk]] * [[e-mail]] * [[Enquête (onderzoek)|enquête]] * [[e-zine]] * [[facebookstatus]] * [[fact sheet]] * [[factuur]] * [[folder]] * [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]] * [[internetartikel]] * [[jaarverslag]] * [[kortverhaal]] * [[krant]] * [[liefdesbrief]] * [[Memo (briefje)|memo]] * [[mindmap]] * [[monografie]] * [[naslagwerk]] * [[nieuwsbrief]] * [[offerte]] * [[persbericht]] * [[personeelsblad]] * [[postkaart]] * [[publireportage]] * [[Rapport (verslag)|rapport]] * [[Roman (literatuur)|roman]] * [[synopsis]] * [[scenario]] * [[sollicitatiebrief]] * [[speech]] * [[sms]] * [[slogan]] * [[stationsroman]] * [[tagline]] * [[testimonial (schrijven)|testimonial]] * [[themadossier]] * [[twitterpost]] * [[vacature]] * [[verhaal]] * [[verkoopbrief]] * [[verslag]] * [[vertaling]] * [[webtekst]] . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]] De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.<ref>JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat| Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]] # [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # [[Referentie|referenties]] maken # [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen # [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: [[Johannes Wier]] & [[Leon Hoet]] . : Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]] . : Begrip: [[Morele paniek]] . : Methodiek: [[Online hulpverlening]] . : Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]] . : Videogame: [[Canis Canem Edit]] . : Heilige: [[Margaretha van Antiochië]] . : School: [[Ipsoc]] . : Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]] . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]]. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <big>'''Brussels by night'''</big> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <big>'''Meter per seconde'''</big> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [http://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [http://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [http://www.taalunie.be Taalunie] . * [http://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] dsrdnmnt969m3axdgds47twnb4i512l 429975 429974 2026-09-23T18:29:11Z Benedict Wydooghe 14251 /* Inleiding. Tien toptips */ 429975 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>.}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|{{Wp|Bertus Aafjes}}}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>.}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|{{Wp|Albert Einstein}}}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. Lisa Feldman Barret, een Amerikaanse neurowetenschapster merkt dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor veel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociaal mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succes. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>.}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|{{Wp|Ludwig Wittgenstein}}}} . == Inleiding. Twintig top-tips == 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek en schrijf nooit veralgemenend. Zes: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. 11. Gebruik nooit dubbele ontkenningen niet. 12. Haakjes (gebruik die zo weinig mogelijk) maken een tekst rommelig. 13. Herhaal jezelf nooit, maar dan ook nooit, nooit. 14. Vermijd vreemde woorden; die klinken impraktisch. 15. Kortheid van formulering is een bijzonder waardevolle eigenschap die men in elke mogelijke communicatieve context ten allen tijde dient na te streven. 16. Zet nooit een uitroepteken achter een zin! 17. Opsommingen zijn: saai, overbodig, dwaas en onprofessioneel. 18. Vermijd buitenlandse woorden, that's obvious. 19. Ik schrijf nooit in de ik-vorm. 20. Gebruik nooit twee voorbeelden: bijvoorbeeld appelen of peren. Deze zinnen behoren tot het humoristisch genre dat "Skitt's law" heet. Elke tekst die een fout veroordeelt, bevat die fout. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * [[advertentie]] * [[advertorial]] * [[Artikel (redactioneel)|artikel]] * [[baseline]] * [[bedrijfsblad]] * [[beleidstekst]] * [[blog]] * [[bibliografie]] * [[biografie]] * [[Boek (document)|boek]] * [[brief]] * [[brochure]], * [[casestudy]] * [[doctoraat]] * [[draaiboek]] * [[draaiplan]] * [[eindwerk]] * [[e-mail]] * [[Enquête (onderzoek)|enquête]] * [[e-zine]] * [[facebookstatus]] * [[fact sheet]] * [[factuur]] * [[folder]] * [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]] * [[internetartikel]] * [[jaarverslag]] * [[kortverhaal]] * [[krant]] * [[liefdesbrief]] * [[Memo (briefje)|memo]] * [[mindmap]] * [[monografie]] * [[naslagwerk]] * [[nieuwsbrief]] * [[offerte]] * [[persbericht]] * [[personeelsblad]] * [[postkaart]] * [[publireportage]] * [[Rapport (verslag)|rapport]] * [[Roman (literatuur)|roman]] * [[synopsis]] * [[scenario]] * [[sollicitatiebrief]] * [[speech]] * [[sms]] * [[slogan]] * [[stationsroman]] * [[tagline]] * [[testimonial (schrijven)|testimonial]] * [[themadossier]] * [[twitterpost]] * [[vacature]] * [[verhaal]] * [[verkoopbrief]] * [[verslag]] * [[vertaling]] * [[webtekst]] . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]] De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.<ref>JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat| Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]] # [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # [[Referentie|referenties]] maken # [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen # [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: [[Johannes Wier]] & [[Leon Hoet]] . : Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]] . : Begrip: [[Morele paniek]] . : Methodiek: [[Online hulpverlening]] . : Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]] . : Videogame: [[Canis Canem Edit]] . : Heilige: [[Margaretha van Antiochië]] . : School: [[Ipsoc]] . : Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]] . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]]. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <big>'''Brussels by night'''</big> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <big>'''Meter per seconde'''</big> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [http://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [http://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [http://www.taalunie.be Taalunie] . * [http://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] twb2fhltkinx4c0n0mche9uqm17vhp8 429976 429975 2026-09-23T18:29:28Z Benedict Wydooghe 14251 /* Inleiding. Twintig top-tips */ 429976 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>.}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|{{Wp|Bertus Aafjes}}}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>.}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|{{Wp|Albert Einstein}}}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. Lisa Feldman Barret, een Amerikaanse neurowetenschapster merkt dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor veel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociaal mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succes. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>.}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|{{Wp|Ludwig Wittgenstein}}}} . == Inleiding. Twintig top-tips == . 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek en schrijf nooit veralgemenend. Zes: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. 11. Gebruik nooit dubbele ontkenningen niet. 12. Haakjes (gebruik die zo weinig mogelijk) maken een tekst rommelig. 13. Herhaal jezelf nooit, maar dan ook nooit, nooit. 14. Vermijd vreemde woorden; die klinken impraktisch. 15. Kortheid van formulering is een bijzonder waardevolle eigenschap die men in elke mogelijke communicatieve context ten allen tijde dient na te streven. 16. Zet nooit een uitroepteken achter een zin! 17. Opsommingen zijn: saai, overbodig, dwaas en onprofessioneel. 18. Vermijd buitenlandse woorden, that's obvious. 19. Ik schrijf nooit in de ik-vorm. 20. Gebruik nooit twee voorbeelden: bijvoorbeeld appelen of peren. Deze zinnen behoren tot het humoristisch genre dat "Skitt's law" heet. Elke tekst die een fout veroordeelt, bevat die fout. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * [[advertentie]] * [[advertorial]] * [[Artikel (redactioneel)|artikel]] * [[baseline]] * [[bedrijfsblad]] * [[beleidstekst]] * [[blog]] * [[bibliografie]] * [[biografie]] * [[Boek (document)|boek]] * [[brief]] * [[brochure]], * [[casestudy]] * [[doctoraat]] * [[draaiboek]] * [[draaiplan]] * [[eindwerk]] * [[e-mail]] * [[Enquête (onderzoek)|enquête]] * [[e-zine]] * [[facebookstatus]] * [[fact sheet]] * [[factuur]] * [[folder]] * [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]] * [[internetartikel]] * [[jaarverslag]] * [[kortverhaal]] * [[krant]] * [[liefdesbrief]] * [[Memo (briefje)|memo]] * [[mindmap]] * [[monografie]] * [[naslagwerk]] * [[nieuwsbrief]] * [[offerte]] * [[persbericht]] * [[personeelsblad]] * [[postkaart]] * [[publireportage]] * [[Rapport (verslag)|rapport]] * [[Roman (literatuur)|roman]] * [[synopsis]] * [[scenario]] * [[sollicitatiebrief]] * [[speech]] * [[sms]] * [[slogan]] * [[stationsroman]] * [[tagline]] * [[testimonial (schrijven)|testimonial]] * [[themadossier]] * [[twitterpost]] * [[vacature]] * [[verhaal]] * [[verkoopbrief]] * [[verslag]] * [[vertaling]] * [[webtekst]] . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|Christoffel Plantijn, ca. 1520-1589 is [[Boekdrukkunst|boekdrukker]] en uitgever van [[Frankrijk|Franse]] afkomst. Hij werkte in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] en [[Leiden]].]] De tips van [[Willem Elsschot]] en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn een beleving, een ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? [[Christoffel Plantijn]]. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist [[Lodovico Guicciardini]] (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.<ref>JOHAN VERMANT 1 BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt vanaf 1789 het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands op een vele woorden (potjesvlees) en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert [[Hendrik Conscience]] - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende Letterkunde', een cultuurtaal zeg maar. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De opdracht van de scw'er blijft tot op heden dus erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat| Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]] # [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # [[Referentie|referenties]] maken # [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen # [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: [[Johannes Wier]] & [[Leon Hoet]] . : Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]] . : Begrip: [[Morele paniek]] . : Methodiek: [[Online hulpverlening]] . : Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]] . : Videogame: [[Canis Canem Edit]] . : Heilige: [[Margaretha van Antiochië]] . : School: [[Ipsoc]] . : Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]] . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]]. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <big>'''Brussels by night'''</big> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <big>'''Meter per seconde'''</big> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [http://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [http://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [http://www.taalunie.be Taalunie] . * [http://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] 9hgppbsyik9m6gxcyxjdhu6sqqeirju 429977 429976 2026-09-23T18:37:43Z Benedict Wydooghe 14251 /* Koken én proeven met Willem Elsschot */ 429977 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>.}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|{{Wp|Bertus Aafjes}}}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>.}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|{{Wp|Albert Einstein}}}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. Lisa Feldman Barret, een Amerikaanse neurowetenschapster merkt dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor veel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociaal mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succes. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>.}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|{{Wp|Ludwig Wittgenstein}}}} . == Inleiding. Twintig top-tips == . 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek en schrijf nooit veralgemenend. Zes: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. 11. Gebruik nooit dubbele ontkenningen niet. 12. Haakjes (gebruik die zo weinig mogelijk) maken een tekst rommelig. 13. Herhaal jezelf nooit, maar dan ook nooit, nooit. 14. Vermijd vreemde woorden; die klinken impraktisch. 15. Kortheid van formulering is een bijzonder waardevolle eigenschap die men in elke mogelijke communicatieve context ten allen tijde dient na te streven. 16. Zet nooit een uitroepteken achter een zin! 17. Opsommingen zijn: saai, overbodig, dwaas en onprofessioneel. 18. Vermijd buitenlandse woorden, that's obvious. 19. Ik schrijf nooit in de ik-vorm. 20. Gebruik nooit twee voorbeelden: bijvoorbeeld appelen of peren. Deze zinnen behoren tot het humoristisch genre dat "Skitt's law" heet. Elke tekst die een fout veroordeelt, bevat die fout. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * [[advertentie]] * [[advertorial]] * [[Artikel (redactioneel)|artikel]] * [[baseline]] * [[bedrijfsblad]] * [[beleidstekst]] * [[blog]] * [[bibliografie]] * [[biografie]] * [[Boek (document)|boek]] * [[brief]] * [[brochure]], * [[casestudy]] * [[doctoraat]] * [[draaiboek]] * [[draaiplan]] * [[eindwerk]] * [[e-mail]] * [[Enquête (onderzoek)|enquête]] * [[e-zine]] * [[facebookstatus]] * [[fact sheet]] * [[factuur]] * [[folder]] * [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]] * [[internetartikel]] * [[jaarverslag]] * [[kortverhaal]] * [[krant]] * [[liefdesbrief]] * [[Memo (briefje)|memo]] * [[mindmap]] * [[monografie]] * [[naslagwerk]] * [[nieuwsbrief]] * [[offerte]] * [[persbericht]] * [[personeelsblad]] * [[postkaart]] * [[publireportage]] * [[Rapport (verslag)|rapport]] * [[Roman (literatuur)|roman]] * [[synopsis]] * [[scenario]] * [[sollicitatiebrief]] * [[speech]] * [[sms]] * [[slogan]] * [[stationsroman]] * [[tagline]] * [[testimonial (schrijven)|testimonial]] * [[themadossier]] * [[twitterpost]] * [[vacature]] * [[verhaal]] * [[verkoopbrief]] * [[verslag]] * [[vertaling]] * [[webtekst]] . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|{{Wp|Christoffel Plantijn}}, ca. 1520-1589 is {{Wp|Boekdrukkunst|boekdrukker}} en uitgever van Franse afkomst. Hij werkte in Antwerpen en Leiden.]] De tips van {{Wp|Willem Elsschot}} en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn beleving, ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? Christoffel Plantijn. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist {{Wp|Lodovico Guicciardini}} (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij, is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.<ref>JOHAN VERMANT & BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands vele woorden, op potjesvlees en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert {{Wp|Hendrik Conscience}} - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende letterkunde', een cultuurtaal. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De schoolopdracht en het sociaal cultureel werk blijft tot op heden erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de tekst. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het ook memoriseert. Uit die tsunami van informatie ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met [[signaalwoord|signaalwoorden]]. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. [[Chronologie|Chronologisch verband]]: Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven. Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. [[Opsommend verband]]: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. [[Vergelijkend verband]]: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn altijd dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het [[tegenstellend verband]] doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. [[Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband]]: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. [[Geografie|Geografisch verband]]: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. [[Middel-doelverband|Doel-middel verband]]: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. [[Toelichtend verband]]: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. [[Beschrijvend verband]]: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. [[Concluderend verband|Besluitend verband]]: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat| Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]] # [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # [[Referentie|referenties]] maken # [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen # [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: [[Johannes Wier]] & [[Leon Hoet]] . : Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]] . : Begrip: [[Morele paniek]] . : Methodiek: [[Online hulpverlening]] . : Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]] . : Videogame: [[Canis Canem Edit]] . : Heilige: [[Margaretha van Antiochië]] . : School: [[Ipsoc]] . : Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]] . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]]. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <big>'''Brussels by night'''</big> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <big>'''Meter per seconde'''</big> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [http://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [http://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [http://www.taalunie.be Taalunie] . * [http://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] 0ykpph712vaahxvkn0yjdvxe4sozqlr 429978 429977 2026-09-23T18:51:30Z Benedict Wydooghe 14251 /* Organische tekst */ 429978 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|550px|''De Boekenworm'' van [[Carl Spitzweg]]. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|550px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|550px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''[[De Standaard]]'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van [[NRC (krant)|NRC]] Onbehaarde Apen hebben [[Ellen de Bruin]] en [[Sjoerd de Jong]] het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. [[Friedrich Nietzsche]] zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over [[schrijven]] en [[schrijfstijl]]. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>.}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|{{Wp|Bertus Aafjes}}}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>.}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|{{Wp|Albert Einstein}}}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. Lisa Feldman Barret, een Amerikaanse neurowetenschapster merkt dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor veel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociaal mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succes. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|550px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van [[Karel de Grote]]. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>.}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het [[Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie]] dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de [[Karolingische minuskel]]. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse [[begrijpend lezen]] aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. De [[Alcuinus]], een erfgenaam van [[Beda|Beda Venerabilis]] die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek Custos historiae waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|{{Wp|Ludwig Wittgenstein}}}} . == Inleiding. Twintig top-tips == . 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek en schrijf nooit veralgemenend. Zes: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. 11. Gebruik nooit dubbele ontkenningen niet. 12. Haakjes (gebruik die zo weinig mogelijk) maken een tekst rommelig. 13. Herhaal jezelf nooit, maar dan ook nooit, nooit. 14. Vermijd vreemde woorden; die klinken impraktisch. 15. Kortheid van formulering is een bijzonder waardevolle eigenschap die men in elke mogelijke communicatieve context ten allen tijde dient na te streven. 16. Zet nooit een uitroepteken achter een zin! 17. Opsommingen zijn: saai, overbodig, dwaas en onprofessioneel. 18. Vermijd buitenlandse woorden, that's obvious. 19. Ik schrijf nooit in de ik-vorm. 20. Gebruik nooit twee voorbeelden: bijvoorbeeld appelen of peren. Deze zinnen behoren tot het humoristisch genre dat "Skitt's law" heet. Elke tekst die een fout veroordeelt, bevat die fout. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|550px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn [[Schreefletter|schreefletters]] belangrijker te vinden dan schreefloze.<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in dit lettertype en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het [[Woordenboek der Nederlandsche Taal]] is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de [[Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale]]: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het [[Guinness Book of Records]] vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidings-werkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, [[Elliptisch|elliptische]] zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe [[Oscar Wilde]], [[Gerard Reve]], [[Robert Graves]] en [[Harry Mulisch]] hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|[[Oscar Wilde]] in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|[[Gerard Reve]] in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|[[Robert Graves]] in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|[[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar [[Harry Mulisch]] in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij [[Macdonalds]]: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * [[advertentie]] * [[advertorial]] * [[Artikel (redactioneel)|artikel]] * [[baseline]] * [[bedrijfsblad]] * [[beleidstekst]] * [[blog]] * [[bibliografie]] * [[biografie]] * [[Boek (document)|boek]] * [[brief]] * [[brochure]], * [[casestudy]] * [[doctoraat]] * [[draaiboek]] * [[draaiplan]] * [[eindwerk]] * [[e-mail]] * [[Enquête (onderzoek)|enquête]] * [[e-zine]] * [[facebookstatus]] * [[fact sheet]] * [[factuur]] * [[folder]] * [[flyer (hoofdbetekenis)|flyer]] * [[internetartikel]] * [[jaarverslag]] * [[kortverhaal]] * [[krant]] * [[liefdesbrief]] * [[Memo (briefje)|memo]] * [[mindmap]] * [[monografie]] * [[naslagwerk]] * [[nieuwsbrief]] * [[offerte]] * [[persbericht]] * [[personeelsblad]] * [[postkaart]] * [[publireportage]] * [[Rapport (verslag)|rapport]] * [[Roman (literatuur)|roman]] * [[synopsis]] * [[scenario]] * [[sollicitatiebrief]] * [[speech]] * [[sms]] * [[slogan]] * [[stationsroman]] * [[tagline]] * [[testimonial (schrijven)|testimonial]] * [[themadossier]] * [[twitterpost]] * [[vacature]] * [[verhaal]] * [[verkoopbrief]] * [[verslag]] * [[vertaling]] * [[webtekst]] . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|550px|{{Wp|Christoffel Plantijn}}, ca. 1520-1589 is {{Wp|Boekdrukkunst|boekdrukker}} en uitgever van Franse afkomst. Hij werkte in Antwerpen en Leiden.]] De tips van {{Wp|Willem Elsschot}} en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn beleving, ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? Christoffel Plantijn. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist {{Wp|Lodovico Guicciardini}} (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij, is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.<ref>JOHAN VERMANT & BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands vele woorden, op potjesvlees en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert {{Wp|Hendrik Conscience}} - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende letterkunde', een cultuurtaal. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De schoolopdracht en het sociaal cultureel werk blijft tot op heden erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|550px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|550px|[[Vrouwkje Tuinman]] spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over [[Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been]] van [[Willem Elsschot]] en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het [[Mechelseplein]] in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|550px|[[Boudewijn Büch]] (1948-2002) was zowel [[schrijver]] als [[bibliofiel]]. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 banden waaronder zeer zeldzame.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|550px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. [[Paul Guldin]] berekende in [[1622]] hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend miljard miljard woorden, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken (met een opslagcapaciteit van 132 kubieke meter) vullen. De beschikbare aardoppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Vergelijk het bibliotheekbezoek met het bezoek aan de supermarkt. Kies je ingrediënten zorgvuldig. Eenmaal thuis pak je alles uit, sommige groenten gaan de koelkast in, met andere ingrediënten ga je aan de slag. Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de teksten. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het memoriseert. Haal het vlees uit de verpakking (lees de houdbaarheidsdatum en andere verpakkingsinfo), ontdoe de groenten van hun overtolligheden, snij ze in beheersbare stukken. Uit die tsunami van informatie/ingrediënten ga je vervolgens een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met {{Wp|signaalwoord|signaalwoorden}}. Signaalwoorden bepalen hoe je de overgang van het ene gerecht naar het andere maakt. En dat kan op verschillende wijzen. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. {{Wp|Chronologie|Chronologisch verband}}]: '''Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven.''' Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. {{Wp|Opsommend verband}}: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. {{Wp|Vergelijkend verband}}: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het {{Wp|tegenstellend verband}} doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. {{Wp|Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband}}: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. {{Wp|Geografie|Geografisch verband}}: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. {{Wp|Middel-doelverband|Doel-middel verband}}: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. {{Wp|Toelichtend verband}}: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. {{Wp|Beschrijvend verband}}: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. {{Wp|Concluderend verband|Besluitend verband}}: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|550px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|550px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|550px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [http://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|450px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|450px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|450px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [http://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|450px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat| Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|450px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|550px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|450px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[http://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[http://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|450px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[File:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|450px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|450px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[File:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|450px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|450px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|550px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|450px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|450px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een [[relevant]] onderwerp zoeken. [[Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?]] # [[Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden]] (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # [[Referentie|referenties]] maken # [[Evalueren|evalueren]] en de betrouwbaarheid beoordelen # [[schrijven]] voor een [[Register (taalkunde)|register]], dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met [[feedback]] (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: [[Johannes Wier]] & [[Leon Hoet]] . : Boekbespreking: [[Pleidooi voor populisme]] . : Begrip: [[Morele paniek]] . : Methodiek: [[Online hulpverlening]] . : Gebeurtenis: [[Amerikaanse Burgeroorlog]] . : Videogame: [[Canis Canem Edit]] . : Heilige: [[Margaretha van Antiochië]] . : School: [[Ipsoc]] . : Instelling: [[Psychiatrisch Centrum Menen]] . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): [[Coliboaia-grot]], [[Hugo Stinnes]], [[Emil Kirdorf]], [[Emil Gansser]], [[Walter C. Teagle]], [[Irénée du Pont]]. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[File:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|450px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <big>'''Brussels by night'''</big> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <big>'''Meter per seconde'''</big> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|450px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|450px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[File:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|450px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|450px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|450px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|450px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|450px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|450px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[File:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|450px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|450px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|450px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|450px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|450px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [http://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [http://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [http://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [http://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [http://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [http://www.taalunie.be Taalunie] . * [http://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] 6zmi4rpbn8v4cgl8jq9um6hfyvz0vaj