Wikibooks nlwikibooks https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikibooks Overleg Wikibooks Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Transwiki Overleg transwiki Wikijunior Overleg Wikijunior TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 10 12483 430775 425616 2026-10-14T23:09:47Z Erik Baas 2193 test: wikijunior? #1 430775 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sjabloon:Infobox/style.css" /><noinclude>{{Gebruikt Templatestyles|Infobox/style.css}}</noinclude><includeonly> {| class="infobox_nw" width="600px" cellspacing="0" | width="30px" | {{Status|{{{voortgang|00}}}|{{{datum|}}}}} | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Looking glass Hexagonal Icon.svg|Grootte=30px|Link=Special:Prefixindex/{{{titel}}}}} ! <div style="font-size: large; text-align: center;">[[{{{titel|(titel)}}}]]</div> | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Information icon.svg|Grootte=30px|Link=Wikibooks:Infobox}} |- | colspan="4" | {| class="vatop" style="width: 100%;" |- {{#If:{{{boekenplank|XXX}}}| ! Boekenplank: {{!}} [[Boekenplank:{{{boekenplank}}}|{{{boekenplank}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{boekentype|}}}| ! Boekentype: {{!}} {{{boekentype}}} {{!}}-}} {{#If:{{{niveau|}}}| ! Niveau: {{!}} {{{niveau}}} {{!}}-}} ! style="width: 12em;" | Aantal [[:Categorie:{{{titel|}}} - inhoud|hoofdstukken]]: | {{PAGESINCATEGORY:{{{inhoudcategorie|{{{titel}}} - inhoud}}}}}<!-- {{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}} --> |- {{#If:{{{activiteit|}}}| ! Activiteit: {{!}} {{{activiteit}}} {{!}}-}} {{#If:{{{startdatum|}}}| ! Startdatum: {{!}} {{{startdatum}}} {{!}}-}} {{#If:{{{redacteur|}}}| ! Redacteur: {{!}} [[Gebruiker:{{{redacteur}}}|{{{redacteur}}}]] <span style="font-size: small;">([[Overleg gebruiker: {{{redacteur}}}|contact]])</span> {{!}}-}} {{#If:{{{auteurs|}}}| ! Belangrijkste auteur(s): {{!}} {{{auteurs|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{beschrijving|}}}| ! Beschrijving: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{beschrijving|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{opmerkingen|}}}| ! Opmerkingen: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{opmerkingen|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{doelstelling|}}}| ! Doelstelling: {{!}} {{{doelstelling|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{leesniveau|}}}| ! Leesniveau: {{!}} {{{leesniveau}}} en hoger. {{!}}-}} {{#If:{{{voorkennis|}}}| ! Voorkennis: {{!}} {{{voorkennis|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{uitstapniveau|}}}| ! Uitstapniveau: {{!}} {{{uitstapniveau|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{bronnen|}}}| ! Bronnen en referenties: {{!}} {{{bronnen|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{infolinks|}}}| ! Infolinks: {{!}} {{{infolinks|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{laatstecontrole|}}}| ! Laatste controle: {{!}} {{{laatstecontrole|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{toevoeging|}}}| ! Laatste toevoeging: {{!}} {{{toevoeging|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{gerelateerd|}}}| ! Gerelateerde boeken: {{!}} {{{gerelateerd|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{WSBN|}}}| ! [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]]: {{!}} {{{WSBN}}} <!--[[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN {{{WSBN}}}|{{{WSBN}}}]]--> {{!}}-}} {{#If:{{{projectpagina|}}}| ! Projectpagina: {{!}} {{{projectpagina|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{licentie|}}}| ! Licentie: {{!}} {{{licentie|}}} {{!}}-}} {{#IfExist:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf| ! [[Help:Boeken|PDF]]: {{!}} [[:Media:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Download]] • [[:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Details]] {{!}}-}} {{#IfExist:{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie| ! [[Wikibooks:Printversie|Print]]: {{!}} [[{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie|Bekijk]] <span style="font-size: small;">(File ==> Save page as...)</span>}} |} |} [[Categorie:Wikibooks:Boeken {{#If:{{{WSBN|}}}|met|zonder}} WSBN|{{{titel|}}}]]<!-- NB Dit zet de _infobox_ in een cat, niet het boek! --></includeonly><noinclude> <!-- boekenplank -->{{#If:{{{boekenplank|}}}|[[Categorie:{{{boekenplank}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- categorie -->{{#If:{{{categorie|}}} |[[Categorie:{{{categorie}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- category twee -->{{#If:{{{categorie twee|}}}|[[Categorie:{{{categorie twee}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} {{Sjablooninfo|1=Zie [[Wikibooks:Infobox]] voor meer informatie. :Kopieer het volgende en zet dit in de Wikibooks:Infobox/Naam van het boek <pre> {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 0 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit (datum maand jaar) -->| startdatum = <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:<naam>|<naam>]]<!-- per auteur, komma's ertussen --> <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }}</pre> <!-- *** parameters uit de lijst verwijderd omdat ze niet werken: *** < !-- -->| PDFcommentaar = < !-- -->| printcommentaar= < !-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = < !-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = < !-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = **************************************************************** --> }} ==Subpagina's== {{Subpagina's}} [[Categorie:Sjablonen infobox| ]] </noinclude> <includeonly>{{#If:{{{aantal|}}}|[[Categorie:Wikibooks:Test|1]]}}</includeonly> c7sfxgdlk0mzu7gmj0r1v361vnsf03e 430776 430775 2026-10-14T23:11:17Z Erik Baas 2193 430776 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sjabloon:Infobox/style.css" /><noinclude>{{Gebruikt Templatestyles|Infobox/style.css}}</noinclude><includeonly> {| class="infobox_nw" width="600px" cellspacing="0" | width="30px" | {{Status|{{{voortgang|00}}}|{{{datum|}}}}} | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Looking glass Hexagonal Icon.svg|Grootte=30px|Link=Special:Prefixindex/{{{titel}}}}} ! <div style="font-size: large; text-align: center;">[[{{{titel|(titel)}}}]]</div> | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Information icon.svg|Grootte=30px|Link=Wikibooks:Infobox}} |- | colspan="4" | {| class="vatop" style="width: 100%;" |- {{#If:{{{boekenplank|XXX}}}| ! Boekenplank: {{!}} [[Boekenplank:{{{boekenplank}}}|{{{boekenplank}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{boekentype|}}}| ! Boekentype: {{!}} {{{boekentype}}} {{!}}-}} {{#If:{{{niveau|}}}| ! Niveau: {{!}} {{{niveau}}} {{!}}-}} ! style="width: 12em;" | Aantal [[:Categorie:{{{titel|}}} - inhoud|hoofdstukken]]: | {{PAGESINCATEGORY:{{{inhoudcategorie|{{{titel}}} - inhoud}}}}}<!-- --> {{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}} |- {{#If:{{{activiteit|}}}| ! Activiteit: {{!}} {{{activiteit}}} {{!}}-}} {{#If:{{{startdatum|}}}| ! Startdatum: {{!}} {{{startdatum}}} {{!}}-}} {{#If:{{{redacteur|}}}| ! Redacteur: {{!}} [[Gebruiker:{{{redacteur}}}|{{{redacteur}}}]] <span style="font-size: small;">([[Overleg gebruiker: {{{redacteur}}}|contact]])</span> {{!}}-}} {{#If:{{{auteurs|}}}| ! Belangrijkste auteur(s): {{!}} {{{auteurs|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{beschrijving|}}}| ! Beschrijving: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{beschrijving|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{opmerkingen|}}}| ! Opmerkingen: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{opmerkingen|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{doelstelling|}}}| ! Doelstelling: {{!}} {{{doelstelling|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{leesniveau|}}}| ! Leesniveau: {{!}} {{{leesniveau}}} en hoger. {{!}}-}} {{#If:{{{voorkennis|}}}| ! Voorkennis: {{!}} {{{voorkennis|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{uitstapniveau|}}}| ! Uitstapniveau: {{!}} {{{uitstapniveau|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{bronnen|}}}| ! Bronnen en referenties: {{!}} {{{bronnen|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{infolinks|}}}| ! Infolinks: {{!}} {{{infolinks|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{laatstecontrole|}}}| ! Laatste controle: {{!}} {{{laatstecontrole|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{toevoeging|}}}| ! Laatste toevoeging: {{!}} {{{toevoeging|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{gerelateerd|}}}| ! Gerelateerde boeken: {{!}} {{{gerelateerd|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{WSBN|}}}| ! [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]]: {{!}} {{{WSBN}}} <!--[[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN {{{WSBN}}}|{{{WSBN}}}]]--> {{!}}-}} {{#If:{{{projectpagina|}}}| ! Projectpagina: {{!}} {{{projectpagina|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{licentie|}}}| ! Licentie: {{!}} {{{licentie|}}} {{!}}-}} {{#IfExist:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf| ! [[Help:Boeken|PDF]]: {{!}} [[:Media:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Download]] • [[:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Details]] {{!}}-}} {{#IfExist:{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie| ! [[Wikibooks:Printversie|Print]]: {{!}} [[{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie|Bekijk]] <span style="font-size: small;">(File ==> Save page as...)</span>}} |} |} [[Categorie:Wikibooks:Boeken {{#If:{{{WSBN|}}}|met|zonder}} WSBN|{{{titel|}}}]]<!-- NB Dit zet de _infobox_ in een cat, niet het boek! --></includeonly><noinclude> <!-- boekenplank -->{{#If:{{{boekenplank|}}}|[[Categorie:{{{boekenplank}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- categorie -->{{#If:{{{categorie|}}} |[[Categorie:{{{categorie}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- category twee -->{{#If:{{{categorie twee|}}}|[[Categorie:{{{categorie twee}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} {{Sjablooninfo|1=Zie [[Wikibooks:Infobox]] voor meer informatie. :Kopieer het volgende en zet dit in de Wikibooks:Infobox/Naam van het boek <pre> {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 0 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit (datum maand jaar) -->| startdatum = <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:<naam>|<naam>]]<!-- per auteur, komma's ertussen --> <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }}</pre> <!-- *** parameters uit de lijst verwijderd omdat ze niet werken: *** < !-- -->| PDFcommentaar = < !-- -->| printcommentaar= < !-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = < !-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = < !-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = **************************************************************** --> }} ==Subpagina's== {{Subpagina's}} [[Categorie:Sjablonen infobox| ]] </noinclude> <includeonly>{{#If:{{{aantal|}}}|[[Categorie:Wikibooks:Test|1]]}}</includeonly> ogi5q5iajqdgl7vd53qxezei3oe49uk 430777 430776 2026-10-14T23:13:55Z Erik Baas 2193 430777 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sjabloon:Infobox/style.css" /><noinclude>{{Gebruikt Templatestyles|Infobox/style.css}}</noinclude><includeonly> {| class="infobox_nw" width="600px" cellspacing="0" | width="30px" | {{Status|{{{voortgang|00}}}|{{{datum|}}}}} | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Looking glass Hexagonal Icon.svg|Grootte=30px|Link=Special:Prefixindex/{{{titel}}}}} ! <div style="font-size: large; text-align: center;">[[{{{titel|(titel)}}}]]</div> | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Information icon.svg|Grootte=30px|Link=Wikibooks:Infobox}} |- | colspan="4" | {| class="vatop" style="width: 100%;" |- {{#If:{{{boekenplank|XXX}}}| ! Boekenplank: {{!}} [[Boekenplank:{{{boekenplank}}}|{{{boekenplank}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{boekentype|}}}| ! Boekentype: {{!}} {{{boekentype}}} {{!}}-}} {{#If:{{{niveau|}}}| ! Niveau: {{!}} {{{niveau}}} {{!}}-}} ! style="width: 12em;" | Aantal [[:Categorie:{{{titel|}}} - inhoud|hoofdstukken]]: | {{PAGESINCATEGORY:{{{inhoudcategorie|{{{titel}}} - inhoud}}}}}<!-- --> {{#IfEq:{{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}}|Wikijunior|*|}} |- {{#If:{{{activiteit|}}}| ! Activiteit: {{!}} {{{activiteit}}} {{!}}-}} {{#If:{{{startdatum|}}}| ! Startdatum: {{!}} {{{startdatum}}} {{!}}-}} {{#If:{{{redacteur|}}}| ! Redacteur: {{!}} [[Gebruiker:{{{redacteur}}}|{{{redacteur}}}]] <span style="font-size: small;">([[Overleg gebruiker: {{{redacteur}}}|contact]])</span> {{!}}-}} {{#If:{{{auteurs|}}}| ! Belangrijkste auteur(s): {{!}} {{{auteurs|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{beschrijving|}}}| ! Beschrijving: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{beschrijving|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{opmerkingen|}}}| ! Opmerkingen: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{opmerkingen|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{doelstelling|}}}| ! Doelstelling: {{!}} {{{doelstelling|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{leesniveau|}}}| ! Leesniveau: {{!}} {{{leesniveau}}} en hoger. {{!}}-}} {{#If:{{{voorkennis|}}}| ! Voorkennis: {{!}} {{{voorkennis|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{uitstapniveau|}}}| ! Uitstapniveau: {{!}} {{{uitstapniveau|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{bronnen|}}}| ! Bronnen en referenties: {{!}} {{{bronnen|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{infolinks|}}}| ! Infolinks: {{!}} {{{infolinks|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{laatstecontrole|}}}| ! Laatste controle: {{!}} {{{laatstecontrole|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{toevoeging|}}}| ! Laatste toevoeging: {{!}} {{{toevoeging|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{gerelateerd|}}}| ! Gerelateerde boeken: {{!}} {{{gerelateerd|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{WSBN|}}}| ! [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]]: {{!}} {{{WSBN}}} <!--[[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN {{{WSBN}}}|{{{WSBN}}}]]--> {{!}}-}} {{#If:{{{projectpagina|}}}| ! Projectpagina: {{!}} {{{projectpagina|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{licentie|}}}| ! Licentie: {{!}} {{{licentie|}}} {{!}}-}} {{#IfExist:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf| ! [[Help:Boeken|PDF]]: {{!}} [[:Media:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Download]] • [[:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Details]] {{!}}-}} {{#IfExist:{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie| ! [[Wikibooks:Printversie|Print]]: {{!}} [[{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie|Bekijk]] <span style="font-size: small;">(File ==> Save page as...)</span>}} |} |} [[Categorie:Wikibooks:Boeken {{#If:{{{WSBN|}}}|met|zonder}} WSBN|{{{titel|}}}]]<!-- NB Dit zet de _infobox_ in een cat, niet het boek! --></includeonly><noinclude> <!-- boekenplank -->{{#If:{{{boekenplank|}}}|[[Categorie:{{{boekenplank}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- categorie -->{{#If:{{{categorie|}}} |[[Categorie:{{{categorie}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- category twee -->{{#If:{{{categorie twee|}}}|[[Categorie:{{{categorie twee}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} {{Sjablooninfo|1=Zie [[Wikibooks:Infobox]] voor meer informatie. :Kopieer het volgende en zet dit in de Wikibooks:Infobox/Naam van het boek <pre> {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 0 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit (datum maand jaar) -->| startdatum = <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:<naam>|<naam>]]<!-- per auteur, komma's ertussen --> <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }}</pre> <!-- *** parameters uit de lijst verwijderd omdat ze niet werken: *** < !-- -->| PDFcommentaar = < !-- -->| printcommentaar= < !-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = < !-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = < !-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = **************************************************************** --> }} ==Subpagina's== {{Subpagina's}} [[Categorie:Sjablonen infobox| ]] </noinclude> <includeonly>{{#If:{{{aantal|}}}|[[Categorie:Wikibooks:Test|1]]}}</includeonly> ipgzua4tl4ri6o7s85fgwvuxe2tqiky 430778 430777 2026-10-14T23:19:47Z Erik Baas 2193 430778 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sjabloon:Infobox/style.css" /><noinclude>{{Gebruikt Templatestyles|Infobox/style.css}}</noinclude><includeonly> {| class="infobox_nw" width="600px" cellspacing="0" | width="30px" | {{Status|{{{voortgang|00}}}|{{{datum|}}}}} | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Looking glass Hexagonal Icon.svg|Grootte=30px|Link=Special:Prefixindex/{{{titel}}}}} ! <div style="font-size: large; text-align: center;">[[{{{titel|(titel)}}}]]</div> | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Information icon.svg|Grootte=30px|Link=Wikibooks:Infobox}} |- | colspan="4" | {| class="vatop" style="width: 100%;" |- {{#If:{{{boekenplank|XXX}}}| ! Boekenplank: {{!}} [[Boekenplank:{{{boekenplank}}}|{{{boekenplank}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{boekentype|}}}| ! Boekentype: {{!}} {{{boekentype}}} {{!}}-}} {{#If:{{{niveau|}}}| ! Niveau: {{!}} {{{niveau}}} {{!}}-}} ! style="width: 12em;" | Aantal [[:Categorie:{{{titel|}}} - inhoud|hoofdstukken]]: | {{PAGESINCATEGORY:{{{inhoudcategorie|{{{titel}}} - inhoud}}}}} 1: {{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}} <!-- = Wikijunior? --> 2: {{#IfEq:{{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}}|Wikijunior|+|-}} |- {{#If:{{{activiteit|}}}| ! Activiteit: {{!}} {{{activiteit}}} {{!}}-}} {{#If:{{{startdatum|}}}| ! Startdatum: {{!}} {{{startdatum}}} {{!}}-}} {{#If:{{{redacteur|}}}| ! Redacteur: {{!}} [[Gebruiker:{{{redacteur}}}|{{{redacteur}}}]] <span style="font-size: small;">([[Overleg gebruiker: {{{redacteur}}}|contact]])</span> {{!}}-}} {{#If:{{{auteurs|}}}| ! Belangrijkste auteur(s): {{!}} {{{auteurs|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{beschrijving|}}}| ! Beschrijving: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{beschrijving|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{opmerkingen|}}}| ! Opmerkingen: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{opmerkingen|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{doelstelling|}}}| ! Doelstelling: {{!}} {{{doelstelling|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{leesniveau|}}}| ! Leesniveau: {{!}} {{{leesniveau}}} en hoger. {{!}}-}} {{#If:{{{voorkennis|}}}| ! Voorkennis: {{!}} {{{voorkennis|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{uitstapniveau|}}}| ! Uitstapniveau: {{!}} {{{uitstapniveau|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{bronnen|}}}| ! Bronnen en referenties: {{!}} {{{bronnen|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{infolinks|}}}| ! Infolinks: {{!}} {{{infolinks|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{laatstecontrole|}}}| ! Laatste controle: {{!}} {{{laatstecontrole|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{toevoeging|}}}| ! Laatste toevoeging: {{!}} {{{toevoeging|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{gerelateerd|}}}| ! Gerelateerde boeken: {{!}} {{{gerelateerd|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{WSBN|}}}| ! [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]]: {{!}} {{{WSBN}}} <!--[[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN {{{WSBN}}}|{{{WSBN}}}]]--> {{!}}-}} {{#If:{{{projectpagina|}}}| ! Projectpagina: {{!}} {{{projectpagina|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{licentie|}}}| ! Licentie: {{!}} {{{licentie|}}} {{!}}-}} {{#IfExist:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf| ! [[Help:Boeken|PDF]]: {{!}} [[:Media:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Download]] • [[:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Details]] {{!}}-}} {{#IfExist:{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie| ! [[Wikibooks:Printversie|Print]]: {{!}} [[{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie|Bekijk]] <span style="font-size: small;">(File ==> Save page as...)</span>}} |} |} [[Categorie:Wikibooks:Boeken {{#If:{{{WSBN|}}}|met|zonder}} WSBN|{{{titel|}}}]]<!-- NB Dit zet de _infobox_ in een cat, niet het boek! --></includeonly><noinclude> <!-- boekenplank -->{{#If:{{{boekenplank|}}}|[[Categorie:{{{boekenplank}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- categorie -->{{#If:{{{categorie|}}} |[[Categorie:{{{categorie}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- category twee -->{{#If:{{{categorie twee|}}}|[[Categorie:{{{categorie twee}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} {{Sjablooninfo|1=Zie [[Wikibooks:Infobox]] voor meer informatie. :Kopieer het volgende en zet dit in de Wikibooks:Infobox/Naam van het boek <pre> {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 0 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit (datum maand jaar) -->| startdatum = <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:<naam>|<naam>]]<!-- per auteur, komma's ertussen --> <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }}</pre> <!-- *** parameters uit de lijst verwijderd omdat ze niet werken: *** < !-- -->| PDFcommentaar = < !-- -->| printcommentaar= < !-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = < !-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = < !-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = **************************************************************** --> }} ==Subpagina's== {{Subpagina's}} [[Categorie:Sjablonen infobox| ]] </noinclude> <includeonly>{{#If:{{{aantal|}}}|[[Categorie:Wikibooks:Test|1]]}}</includeonly> he5l138thsthu1k32m90v47tzs2atj6 430779 430778 2026-10-14T23:21:54Z Erik Baas 2193 werkt; morgen verder :-p 430779 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sjabloon:Infobox/style.css" /><noinclude>{{Gebruikt Templatestyles|Infobox/style.css}}</noinclude><includeonly> {| class="infobox_nw" width="600px" cellspacing="0" | width="30px" | {{Status|{{{voortgang|00}}}|{{{datum|}}}}} | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Looking glass Hexagonal Icon.svg|Grootte=30px|Link=Special:Prefixindex/{{{titel}}}}} ! <div style="font-size: large; text-align: center;">[[{{{titel|(titel)}}}]]</div> | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Information icon.svg|Grootte=30px|Link=Wikibooks:Infobox}} |- | colspan="4" | {| class="vatop" style="width: 100%;" |- {{#If:{{{boekenplank|XXX}}}| ! Boekenplank: {{!}} [[Boekenplank:{{{boekenplank}}}|{{{boekenplank}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{boekentype|}}}| ! Boekentype: {{!}} {{{boekentype}}} {{!}}-}} {{#If:{{{niveau|}}}| ! Niveau: {{!}} {{{niveau}}} {{!}}-}} ! style="width: 12em;" | Aantal [[:Categorie:{{{titel|}}} - inhoud|hoofdstukken]]: | {{PAGESINCATEGORY:{{{inhoudcategorie|{{{titel}}} - inhoud}}}}}<!-- {{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}} <!-- = Wikijunior? --> {{#IfEq:{{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}}|Wikijunior| | }} --> |- {{#If:{{{activiteit|}}}| ! Activiteit: {{!}} {{{activiteit}}} {{!}}-}} {{#If:{{{startdatum|}}}| ! Startdatum: {{!}} {{{startdatum}}} {{!}}-}} {{#If:{{{redacteur|}}}| ! Redacteur: {{!}} [[Gebruiker:{{{redacteur}}}|{{{redacteur}}}]] <span style="font-size: small;">([[Overleg gebruiker: {{{redacteur}}}|contact]])</span> {{!}}-}} {{#If:{{{auteurs|}}}| ! Belangrijkste auteur(s): {{!}} {{{auteurs|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{beschrijving|}}}| ! Beschrijving: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{beschrijving|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{opmerkingen|}}}| ! Opmerkingen: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{opmerkingen|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{doelstelling|}}}| ! Doelstelling: {{!}} {{{doelstelling|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{leesniveau|}}}| ! Leesniveau: {{!}} {{{leesniveau}}} en hoger. {{!}}-}} {{#If:{{{voorkennis|}}}| ! Voorkennis: {{!}} {{{voorkennis|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{uitstapniveau|}}}| ! Uitstapniveau: {{!}} {{{uitstapniveau|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{bronnen|}}}| ! Bronnen en referenties: {{!}} {{{bronnen|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{infolinks|}}}| ! Infolinks: {{!}} {{{infolinks|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{laatstecontrole|}}}| ! Laatste controle: {{!}} {{{laatstecontrole|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{toevoeging|}}}| ! Laatste toevoeging: {{!}} {{{toevoeging|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{gerelateerd|}}}| ! Gerelateerde boeken: {{!}} {{{gerelateerd|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{WSBN|}}}| ! [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]]: {{!}} {{{WSBN}}} <!--[[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN {{{WSBN}}}|{{{WSBN}}}]]--> {{!}}-}} {{#If:{{{projectpagina|}}}| ! Projectpagina: {{!}} {{{projectpagina|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{licentie|}}}| ! Licentie: {{!}} {{{licentie|}}} {{!}}-}} {{#IfExist:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf| ! [[Help:Boeken|PDF]]: {{!}} [[:Media:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Download]] • [[:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Details]] {{!}}-}} {{#IfExist:{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie| ! [[Wikibooks:Printversie|Print]]: {{!}} [[{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie|Bekijk]] <span style="font-size: small;">(File ==> Save page as...)</span>}} |} |} [[Categorie:Wikibooks:Boeken {{#If:{{{WSBN|}}}|met|zonder}} WSBN|{{{titel|}}}]]<!-- NB Dit zet de _infobox_ in een cat, niet het boek! --></includeonly><noinclude> <!-- boekenplank -->{{#If:{{{boekenplank|}}}|[[Categorie:{{{boekenplank}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- categorie -->{{#If:{{{categorie|}}} |[[Categorie:{{{categorie}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- category twee -->{{#If:{{{categorie twee|}}}|[[Categorie:{{{categorie twee}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} {{Sjablooninfo|1=Zie [[Wikibooks:Infobox]] voor meer informatie. :Kopieer het volgende en zet dit in de Wikibooks:Infobox/Naam van het boek <pre> {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 0 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit (datum maand jaar) -->| startdatum = <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:<naam>|<naam>]]<!-- per auteur, komma's ertussen --> <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }}</pre> <!-- *** parameters uit de lijst verwijderd omdat ze niet werken: *** < !-- -->| PDFcommentaar = < !-- -->| printcommentaar= < !-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = < !-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = < !-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = **************************************************************** --> }} ==Subpagina's== {{Subpagina's}} [[Categorie:Sjablonen infobox| ]] </noinclude> <includeonly>{{#If:{{{aantal|}}}|[[Categorie:Wikibooks:Test|1]]}}</includeonly> lvjzrhz37k95wem98tsgn6hc5tvg1n1 430781 430779 2026-10-14T23:37:57Z Erik Baas 2193 430781 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Sjabloon:Infobox/style.css" /><noinclude>{{Gebruikt Templatestyles|Infobox/style.css}}</noinclude><includeonly> {| class="infobox_nw" width="600px" cellspacing="0" | width="30px" | {{Status|{{{voortgang|00}}}|{{{datum|}}}}} | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Looking glass Hexagonal Icon.svg|Grootte=30px|Link=Special:Prefixindex/{{{titel}}}}} ! <div style="font-size: large; text-align: center;">[[{{{titel|(titel)}}}]]</div> | width="30px" | {{Klik|Afbeelding=Information icon.svg|Grootte=30px|Link=Wikibooks:Infobox}} |- | colspan="4" | {| class="vatop" style="width: 100%;" |- {{#If:{{{boekenplank|XXX}}}| ! Boekenplank: {{!}} [[Boekenplank:{{{boekenplank}}}|{{{boekenplank}}}]] {{!}}-}} {{#If:{{{boekentype|}}}| ! Boekentype: {{!}} {{{boekentype}}} {{!}}-}} {{#If:{{{niveau|}}}| ! Niveau: {{!}} {{{niveau}}} {{!}}-}} ! style="width: 12em;" | Aantal [[:Categorie:{{{titel|}}} - inhoud|hoofdstukken]]: | {{PAGESINCATEGORY:{{{inhoudcategorie|{{{titel}}} - inhoud}}}}}<!-- {{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}} {{REM| Test: is het een Wikijunior-pagina? }} {{#IfEq:{{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}}|Wikijunior| | }} --> |- {{#If:{{{activiteit|}}}| ! Activiteit: {{!}} {{{activiteit}}} {{!}}-}} {{#If:{{{startdatum|}}}| ! Startdatum: {{!}} {{{startdatum}}} {{!}}-}} {{#If:{{{redacteur|}}}| ! Redacteur: {{!}} [[Gebruiker:{{{redacteur}}}|{{{redacteur}}}]] <span style="font-size: small;">([[Overleg gebruiker: {{{redacteur}}}|contact]])</span> {{!}}-}} {{#If:{{{auteurs|}}}| ! Belangrijkste auteur(s): {{!}} {{{auteurs|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{beschrijving|}}}| ! Beschrijving: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{beschrijving|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{opmerkingen|}}}| ! Opmerkingen: {{!}} <span style="font-size: small; line-height: 1.2;">{{{opmerkingen|}}}</span> {{!}}-}} {{#If:{{{doelstelling|}}}| ! Doelstelling: {{!}} {{{doelstelling|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{leesniveau|}}}| ! Leesniveau: {{!}} {{{leesniveau}}} en hoger. {{!}}-}} {{#If:{{{voorkennis|}}}| ! Voorkennis: {{!}} {{{voorkennis|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{uitstapniveau|}}}| ! Uitstapniveau: {{!}} {{{uitstapniveau|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{bronnen|}}}| ! Bronnen en referenties: {{!}} {{{bronnen|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{infolinks|}}}| ! Infolinks: {{!}} {{{infolinks|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{laatstecontrole|}}}| ! Laatste controle: {{!}} {{{laatstecontrole|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{toevoeging|}}}| ! Laatste toevoeging: {{!}} {{{toevoeging|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{gerelateerd|}}}| ! Gerelateerde boeken: {{!}} {{{gerelateerd|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{WSBN|}}}| ! [[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer|WSBN]]: {{!}} {{{WSBN}}} <!--[[Wikibooks:Wiki Standaard Boeknummer#WSBN {{{WSBN}}}|{{{WSBN}}}]]--> {{!}}-}} {{#If:{{{projectpagina|}}}| ! Projectpagina: {{!}} {{{projectpagina|}}} {{!}}-}} {{#If:{{{licentie|}}}| ! Licentie: {{!}} {{{licentie|}}} {{!}}-}} {{#IfExist:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf| ! [[Help:Boeken|PDF]]: {{!}} [[:Media:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Download]] • [[:bestand:{{{PDF|{{{1|}}}}}}.pdf|Details]] {{!}}-}} {{#IfExist:{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie| ! [[Wikibooks:Printversie|Print]]: {{!}} [[{{{print|{{{1}}}}}}/Printversie|Bekijk]] <span style="font-size: small;">(File ==> Save page as...)</span>}} |} |} [[Categorie:Wikibooks:Boeken {{#If:{{{WSBN|}}}|met|zonder}} WSBN|{{{titel|}}}]]<!-- NB Dit zet de _infobox_ in een cat, niet het boek! --></includeonly><noinclude> <!-- boekenplank -->{{#If:{{{boekenplank|}}}|[[Categorie:{{{boekenplank}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- categorie -->{{#If:{{{categorie|}}} |[[Categorie:{{{categorie}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} <!-- category twee -->{{#If:{{{categorie twee|}}}|[[Categorie:{{{categorie twee}}}|{{SUBPAGENAME}}]]}} {{Sjablooninfo|1=Zie [[Wikibooks:Infobox]] voor meer informatie. :Kopieer het volgende en zet dit in de Wikibooks:Infobox/Naam van het boek <pre> {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 0 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit (datum maand jaar) -->| startdatum = <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:<naam>|<naam>]]<!-- per auteur, komma's ertussen --> <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }}</pre> <!-- *** parameters uit de lijst verwijderd omdat ze niet werken: *** < !-- -->| PDFcommentaar = < !-- -->| printcommentaar= < !-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = < !-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = < !-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = **************************************************************** --> }} ==Subpagina's== {{Subpagina's}} [[Categorie:Sjablonen infobox| ]] </noinclude> <includeonly>{{#If:{{{aantal|}}}|[[Categorie:Wikibooks:Test|1]]}}</includeonly> iiimf7r9xpsvd2496td4z7j5c57ugfj 4 14084 430782 414132 2026-10-14T23:54:14Z Erik Baas 2193 430782 wikitext text/x-wiki <!-- [Titel van het boek] -->{{Infobox|titel = {{SUBPAGENAME}} <!--[Kies: 00%, 25%, 50%, 75% of 100%] -->| voortgang = 50 <!-- [Revisiedatum] -->| datum = <!-- [Boekenplank] -->| boekenplank = Multimediale wetenschappen <!-- [Naslag, Instructie, Hobby, Handboek] -->| boekentype = Handboek <!-- [laag, middel, hoog] -->| activiteit = middel <!-- [Datum eerste edit] DD-MM-YY -->| startdatum = 9 april 2005 <!-- [zonder "Gebruiker:"] Naam/Nick -->| redacteur = <!--[[Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1]]... -->| auteurs = <!-- [korte beschrijving] -->| beschrijving = Met dit wikibook leer je hoe je CSS kunt gebruiken om een opmaak te geven aan (X)HTML pagina's. <!-- [info over boek, geen inhoud] -->| opmerkingen = Momenteel grondige herziening wegens te verwarrend. <!-- [Doelstellingen, * voor elk punt] -->| doelstelling = <!-- [Bronnen] -->| bronnen = <!-- [VWO, HBO, WO, Junior, etc ] -->| niveau = <!--[benodigde voorkennis, * voor elk punt] -->| voorkennis = HTML <!--[Uitstapniveau - * voor elk punt] -->| uitstapniveau = <!-- [Links naar niet-inhoud-hfdstn] -->| infolinks = <!-- [laatste controle] DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole= <!-- [laatste toevoeging] DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- [[Boek 1]], etc -->| gerelateerd = [[HTML]] <!-- [projectpagina] -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- [licentie] -->| licentie = <!-- [Kleine afbeelding (< 100x100)] -->| thumb = <!-- [Grote afbeelding als een cover] -->| afbeelding = <!--[autom. als boek en titel gelijk] -->| PDF = <!-- -->| PDFcommentaar = <!-- [autom. voor "Boek/Printversie"] -->| printversie = <!-- -->| printcommentaar= <!-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = <!-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = <!-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = <!-- [departement invullen] -->| departement = <!-- -->| categorie = [[:Categorie:CSS]] <!-- -->| categorie twee = [[:Categorie:Cascading Style Sheets - inhoud]] <!-- [WSBN invullen] -->| WSBN = }} 31wbrqdcezljqe6x6glphnw4120qo6b 430783 430782 2026-10-14T23:56:04Z Erik Baas 2193 430783 wikitext text/x-wiki <!-- [Titel van het boek] -->{{Infobox|titel = {{SUBPAGENAME}} <!--[Kies: 00%, 25%, 50%, 75% of 100%] -->| voortgang = 50 <!-- [Revisiedatum] -->| datum = <!-- [Boekenplank] -->| boekenplank = Multimediale wetenschappen <!-- [Naslag, Instructie, Hobby, Handboek] -->| boekentype = Handboek <!-- [laag, middel, hoog] -->| activiteit = middel <!-- [Datum eerste edit] DD-MM-YY -->| startdatum = 9 april 2005 <!-- [zonder "Gebruiker:"] Naam/Nick -->| redacteur = <!--[[Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1]]... -->| auteurs = <!-- [korte beschrijving] -->| beschrijving = Met dit wikiboek leer je hoe je CSS kunt gebruiken om een opmaak te geven aan (X)HTML pagina's. <!-- [info over boek, geen inhoud] -->| opmerkingen = Momenteel grondige herziening wegens te verwarrend. <!-- [Doelstellingen, * voor elk punt] -->| doelstelling = <!-- [Bronnen] -->| bronnen = <!-- [VWO, HBO, WO, Junior, etc ] -->| niveau = <!--[benodigde voorkennis, * voor elk punt] -->| voorkennis = HTML <!--[Uitstapniveau - * voor elk punt] -->| uitstapniveau = <!-- [Links naar niet-inhoud-hfdstn] -->| infolinks = <!-- [laatste controle] DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole= <!-- [laatste toevoeging] DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- [[Boek 1]], etc -->| gerelateerd = [[HTML]] <!-- [projectpagina] -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- [licentie] -->| licentie = <!-- [Kleine afbeelding (< 100x100)] -->| thumb = <!-- [Grote afbeelding als een cover] -->| afbeelding = <!--[autom. als boek en titel gelijk] -->| PDF = <!-- -->| PDFcommentaar = <!-- [autom. voor "Boek/Printversie"] -->| printversie = <!-- -->| printcommentaar= <!-- [of leeg laten] ja -->| BvdM = <!-- [of leeg laten] maand -->| BvdMmaand = <!-- [of leeg laten] YYYY -->| BotMjaar = <!-- [departement invullen] -->| departement = <!-- -->| categorie = [[:Categorie:CSS]] <!-- -->| categorie twee = [[:Categorie:Cascading Style Sheets - inhoud]] <!-- [WSBN invullen] -->| WSBN = }} pilfq8vreoa6k82bxt8v2edni3lz4ty 0 37059 430765 430378 2026-10-14T12:05:50Z Mattias.Campe 572 /* Besturingssysteem */ 430765 wikitext text/x-wiki {{Index Computersystemen}} == Doelstellingen == Onderstaande doelstellingen komen in meer of mindere mate aan bod. De <span style="color:lightgrey; font-style: italic;">grijze, cursieve</span> doelstellingen komen hier niet aan bod. Dat zijn bv. praktijkoefeningen die aansluiten bij deze theorie, maar die in dit Wikibook niet behandeld worden. Of bv. theorie die in een ander hoofdstuk wordt behandeld. Uit het leerplan D/2023/13.758/ van '''Applicatie- en Databeheer'''&nbsp;<ref>[https://pro.katholiekonderwijs.vlaanderen/iii-apda-da Leerplan Applicatie- en databeheer - 3de graad - D/A-finaliteit]</ref>, een deel van leerplandoel 29: * LPD 29: De leerlingen installeren, configureren en onderhouden on premise een client en server besturingssysteem en applicatiesoftware. ** Opstartproces * Wenk. Bij het opstartproces kun je wijzen op de mogelijkheid om tijdens het opstarten gericht in te grijpen. Je kan leerlingen waarden in de BIOS laten interpreteren <span style="color:lightgrey; font-style: italic;">en aanpassen</span> zoals opstartvolgorde ... Uit het leerplan Toegepaste Informatica van de richting '''informaticabeheer'''&nbsp;<ref>[{{Http}}://ond.vvkso-ict.com/vvksomainnieuw/leerplanpubliek.asp?NR=2015/003 Leerplan Informaticabeheer D/2015/7841/003]</ref>: * 2.2.10 Het opstartproces van een pc interpreteren en toelichten. * <span style="color:lightgrey; font-style: italic;">2.2.11 Bij probleemsituaties tijdens het opstartproces gericht ingrijpen.</span> * 2.2.12 Belangrijke waarden in bios interpreteren <span style="color:lightgrey; font-style: italic;">en eventueel wijzigen</span> bijvoorbeeld opstartvolgorde, in- en uitschakelen van onboard apparatuur, wachtwoord instellen. * 2.2.13 Maatregelen om het verbruik van een computersysteem te beperken toelichten en <span style="color:lightgrey; font-style: italic;">uitvoeren</span>. == Het opstartproces == Voordat het eigenlijke besturingssysteem (OS) start zijn er bij het opstartproces van een desktop/laptop vier stappen: hardware, BIOS, boot loader en besturingssysteem. Bij een tablet/smartphone/phablet is het OS “vaster” gekoppeld aan de hardware en is het opstartproces gelijkaardig, maar toch anders. Zo heeft men het meestal niet over BIOS, maar over ''{{Wp|Firmware|firmware}}''. Een harde schijf of SSD is hier afwezig: het OS wordt geladen vanaf flashgeheugen. === Hardware === Geen software, zonder hardware. Het start met de gebruiker die op de aan-knop drukt. De elektronica krijgt dan stroom van de voeding (PSU of {{Wp|Power supply unit|Power Supply Unit}}), maar de computer kan pas echt opstarten nadat er stabiele (gelijk)spanningen zijn. Bij instabiele spanningen kan er schade zijn aan hardware of kan er sneller een crash optreden. Vandaar zal de voeding soms getest worden met een 'power supply tester'. <gallery> Power_Supply_ATX-450PNF.jpg|PSU ATX power supply tester with LCD display readout.jpg|PSU-tester </gallery> === BIOS === <gallery> Elitegroup 755-A2 - Phoenix Bios D686-6679.jpg|BIOS chip File:Qfj32gelötet.jpg|dual BIOS FlashROM BIOS Batery ASUS.jpg|BIOS batterij POST of ASUS P5KPL on SyncMaster 740N 20081006.jpg|BIOS POST </gallery> ==== Start BIOS ==== De BIOS is een bibliotheek met een set basisinstructies voor de eerste communicatie tussen het besturingssysteem en de hardware. De software die de BIOS mogelijk maakt moet ergens zijn “bewaard” op het moederbord. Vandaag de dag is dat vaak op een chip met flashgeheugen. Net zoals andere software kan je je BIOS upgraden: men heeft het over BIOS ''flashen''. Om instellingen te kunnen bewaren en om de tijd te kunnen bijhouden wordt via een knoopcelbatterij die chip van energie voorzien. Bij sommige moederborden wordt een extra chip op het moederbord voorzien (soms aangegeven als ''dual BIOS''): daarop kan een back-up van de BIOS bewaard worden. Dit kan handig zijn als het bv. verkeerd loopt met het ''flashen'', want zonder werkende BIOS kan ook de rest van het opstartproces niet verderlopen. ==== POST ==== De {{Wp|Power-on self-test|Power-On Self-Test}} (of POST) is een serie tests die wordt uitgevoerd door de BIOS en die controleert of de hardware normaal functioneert (bv. RAM, videokaart, opslagschijven, toetsenbord). Wanneer de tests goed doorlopen zijn, gaat de computer verder met de opstartprocedure. Bij een fout toont de computer vaak een foutboodschap op het scherm of speelt er een BEEP-code. Als bv. het RAM-geheugen niet werkt heeft een foutcode op het scherm weinig zin, want dit zou je niet kunnen zien. Andere mogelijkheden zijn LEDjes op het moederbord of de computerkast. Ook een {{Wp|Zevensegmentendisplay|zevensegmentendisplay}} op het moederbord behoort tot de mogelijkheden. ==== Andere BIOS-controllers ==== Andere BIOS-controllers worden gestart. Zo kan een videokaart zijn eigen ''basic input output system'' hebben. === Boot loader === Tenslotte start de BIOS de {{Wp|Bootloader|boot loader}} om het eigenlijke OS te {{Wp|Opstarten|starten}} (''{{Wp|en:Booting|booten}}''). Meestal gaat het proces ongemerkt over van BIOS naar het OS. Soms krijg je duidelijker deze overgang te zien. Zo krijg je bij een boot manager bv. de keuze om Linux of Windows te starten (dual boot). <gallery> Windows_Boot_Manager_with_Windows_7,Vista_and_XP.png Windows_Boot_Manager_Boot_Fail_(redo).png Bootloader_Android_HTC_Pico.JPG Mint_grub.png </gallery> <div style="background:#EEEEFF; color: black; font-size: smaller; border: 1px #1E90FF solid; border-left-width: 10px; padding: 5px;"> '''Bootstrapping''' De term ''booten'' komt van de uitdrukking ''to pull oneself up by one's bootstraps'' en betekent dat je zonder externe hulp iets gedaan krijgt (''We can't get a loan, so we'll just have to pull ourselves up by our bootstraps.'') Dankzij de boot loader van het OS slaagt hij erin om zichzelf op te starten. Een bootstrap is het lusje dat je aan sommige laarzen vindt. Sommigen verwijzen hierbij naar de legende van Baron Munchausen die zichzelf en zijn paard uit een moeras trekt aan de hand van zijn ''bootstrap'' (maar eigenlijk had de legende het over zijn paardenstaart). {{Voetnoot web | titel=Bootstrapping > Etymology | uitgever={{Wp|en:Wikipedia|Wikipedia}} | datum=2017-08-30 | taal=en | url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bootstrapping#Etymology}} </div> === Besturingssysteem === Na de bootloader start het eigenlijke besturingssysteem op, waarbij standaardkeuzes gemaakt zijn in wat verder automatisch opstart. Typisch zijn dat: * Achtergrondprocessen die bepaalde (onderhouds)taken uitvoeren of diensten verlenen aan andere computerprogramma's. Denk bv. aan updates, print- of netwerkmogelijkheden. In Windows bekend als {{Wp|Windows-service|services}}, in Linux als {{Wp|Daemon (Unix)|daemons}}. * Sommige toepassingsprogramma's zoals een muziekprogramma of cloudopslag. Als je deze niet (altijd) gebruikt, kan het beter zijn om dit automatisch opstarten uit te zetten. Zo komen systeembronnen zoals RAM-geheugen en CPU-cycles vrij voor andere toepassingen. Tijdens het opstarten kan je gericht ingrijpen om het opstartproces te beïnvloeden a.d.h.v. sneltoetsen of instellingen. Zo zijn er vaak onderstaande mogelijkheden (soms onderdeel van de boot loader, soms van het besturingssysteem). * Het bijhouden van een logboek tijdens het opstarten. Zo kan je misschien achterhalen waar het eventueel foutloopt. * Bepaalde drivers wel of niet laden. Of een basisdriver laden. Bij het laden van een basis videodriver, kunnen eventuele beeldproblemen opgelost worden (bv. upgraden of downgraden). * Geen {{Wp|Grafische gebruikersomgeving|grafische gebruikersomgeving}} laden, maar wel een {{Wp|Command-line-interface|command-line-interface}}. Bij gebrek aan een GUI kan je dan cli-commando's uitvoeren. * Een {{Wp|en:Safe mode|safe mode}}, waarbij niet alles wordt geladen (denk aan drivers of services/diensten/daemons). * Een systeemherstel. == BIOS == === BIOS versus EFI === Strikt gezien is de BIOS het '''B'''asic '''I'''nput '''O'''utput '''S'''ystem, waarbij de basic nogal letterlijk genomen mag worden omdat er na de introductie in de jaren '80 jaren geen grote ontwikkeling meer is geweest. De opvolger werd uiteindelijk {{Wp|Extensible Firmware Interface|(U)EFI}}, een afkorting van (Unified) Extensible Firmware Interface. Deze had nieuwe mogelijkheden zoals bv. bediening via de muis (i.p.v. enkel via het toetsenbord) en het opstarten van een commandlineshellinterface (zodat cli-commando's kunnen worden uitgevoerd). Omdat de nieuwe termen nooit echt ingeburgerd geraakt zijn, zal men bij een EFI- of UEFI-systeem het vaak nog hebben over 'de BIOS'. <gallery> Logo of the UEFI Forum.svg|UEFI logo Award BIOS setup utility.png|BIOS-setup Surface UEFI.png|Microsoft Surface EFI UEFI_shell_2.2_screenshot.png|UEFI shell </gallery> === De instellingen === <gallery> Bios-configuracion-orden-arranque.png|Opstartvolgorde Bios asus.jpg|Systeemtaal Precision Boost Overdrive settings.png|Boost Overdrive Settings Thinkpad-t430-bios-main.jpg|Systeeminfo </gallery> Via de BIOS kan je ook instellingen veranderen. Deze worden bewaard in de CMOS-RAM, een vluchtig geheugen dus. Gelukkig verbruikt dit geheugen niet veel, waardoor een knoopcelbatterij jarenlang deze instellingen kan bewaren. Om instellingen aan te passen is een sneltoets voorzien, die vaak even getoond wordt bij het opstarten. Bv. Del, F2, F10,… Zo kom je in de BIOS setup terecht. ==== Opstartvolgorde ==== De opstartvolgorde (''boot sequence'') kan ingesteld zijn als ODD > HDD > USB. Dan zal de BIOS eerst kijken of er een optische, bootable schijf aanwezig is. Als dat niet het geval is, controleert hij of de HDD bootable is en zo gaat hij verder. Wil je liever dat hij eerst altijd de USB-stick controleert, dan kan je de opstartvolgorde wijzigen. Vaak is er bij het opstarten van de BIOS een sneltoets (bv. F12) om zelf te kiezen wat hij eerst moet proberen, zonder de opstartvolgorde permanent te wijzigen. ==== Quick POST ==== Meestal zal bij het opstarten alles goed werken, terwijl de POST-testen tijd in beslag nemen. Vandaar kan je soms ''quick POST'' instellen, waarbij minder of kleinere testen worden uitgevoerd. Als dan toch een probleem zou optreden, kan terug de gewone POST aangezet worden, om de oorzaak te kunnen vinden. ==== Virtualisation Technology ==== Als je werkt met virtuele machines (bv. VirtualBox, VMware, Hyper-V), dan haal je pas het onderste uit de kan als je hardware daar op voorzien is én deze instelling in de BIOS ook aan staat. Als je geluk hebt is dit in de BIOS duidelijk omschreven als 'Virtualisation Technology', maar soms wordt enkel verwezen naar de specifieke technologie: VT-x van Intel of AMD-V van AMD. Via de mogelijkheden van je besturingssysteem kan je controleren als het is ingeschakeld. Bij bv. Windows 11 via Taakbeheer > tab prestaties > Processor > Virtualisatie: Ingeschakeld. ==== Secure boot ==== [[Bestand:Restricted Boots.jpg|thumb|upright|Een cartoon die de restricties van secure boot aankaart.&nbsp;<ref>{{Nl}} {{Cite web | url = https://www.fsf.org/news/fsf-announces-winner-of-restricted-boot-webcomic-contest | title = FSF announces winner of Restricted Boot webcomic contest | date = 2012-07-05 | accessdate = 2015-08-14 | author = Joshua Gay | website = fsf.org }}</ref>]] Secure boot is een UEFI-gebaseerde functie die "''ongeautoriseerde software, besturingssystemen en drivers verhindert te starten met het systeem''". Dat lijkt een goede zaak: je wil niet dat een besmette usb-stick zomaar jouw systeem kan overnemen. Maar voor diegene met een Windows-systeem die een dual boot wensen kan dit vervelend zijn. Of als je via een usb-stick een image van jouw Windows-computer wenst terug te zetten. Voor sommigen was deze zet van Microsoft niet zozeer omwille van veiligheid, maar eerder om de concurrentie te belemmeren. Bij sommige systemen kan je deze secure boot uitschakelen, om zo bv. toch een dual boot te verkrijgen. ==== Onboard apparatuur in- of uitschakelen ==== Je kan er ook onboard apparatuur in- of uitschakelen, waardoor die niet beschikbaar is voor het besturingssysteem. Denk bv. aan USB-poorten (volledig of enkel een usb-boot), camera, audio, vingerafdruklezer, toetsenbordverlichting, ... ==== Wachtwoord ==== Om te vermijden dat iemand zomaar wat kan doen met jouw pc, kan er een wachtwoord worden voorzien. Vaak kan je er twee instellen: * Een wachtwoord dat je moet intypen voordat de controle aan het OS wordt gegeven. Is dit fout ingevoerd, dan zal de pc het OS niet opstarten. * Een wachtwoord dat je moet intypen om BIOS-instellingen te wijzigen. Opgelet! Gezien het feit de instellingen (in het CMOS-RAM-geheugen) bewaard worden dankzij een batterij, betekent dit ook dat je BIOS zijn instellingen vaak vergeet wanneer je deze batterij verwijdert. Dus ook je BIOS-wachtwoorden! Het vermijden van fysische toegang tot de hardware is dus belangrijk, bv. door het lokaal op slot te doen én om een hangslot te voorzien aan pc's of servers. ==== Power loss ==== Soms kan je ook instellen wat er moet gebeuren bij power loss. Er zijn meestal drie instellingen: * ''Niets''. Als de pc uitvalt en er is terug elektriciteit, dan blijft hij uit. * ''Aan''. Als er elektriciteit is, start hij op. * ''Laatste status''. Als hij aanstond toen de elektriciteit uitviel en er is terug elektriciteit, dan zal hij terug opstarten. In het andere geval blijft hij uit. Deze instelling is handig bij servers, omdat hij dan na elektriciteitsuitval vanzelf terug opstart. Ook bij een desktop kan dit handig zijn, weliswaar om een andere reden. Je stopt alles (pc, scherm, printer,…) in een stekkerblok met schakelaar. Als de pc is uitgezet, zet je ook de stekkerblok uit. Zo vermijd je sluipverbruik, wat aardig kan oplopen. Als je de stekkerblok aanzet, kan je je BIOS zo instellen dat onmiddellijk ook de computer opstart. ==== Handleiding ==== Om te weten wat de sneltoets voor de setup is, wat alle opties van de setup doen, en de beep-codes betekenen moet je de handleiding opzoeken. Dit hoort samen bij de handleiding van het moederbord. Bij een merkpc hoort het bij de handleiding van het model van dit merk. Een pdf-handleiding kan handig zijn, omdat je dit lokaal kan bewaren. Een voorbeeld: filetype:pdf manual modelnummer merk filetype:pdf manual GA-MA69VM-S2 gigabyte {{Appendix}} {{Sub}} i2wmp86s1k51gh6gkz8hj33edjb0x79 0 38091 430798 430764 2026-10-15T10:14:38Z JopkeB 18060 430798 wikitext text/x-wiki {{Bi}}Dit wikiboek is een absolute basiscursus over het gebruik van computers. Het boek gaat van '''geen enkele voorkennis''' uit en is uitermate geschikt voor mensen van alle leeftijden met weinig of geen computerervaring. Ook zal er gefocust worden op hedendaagse digitale probleemdomeinen zoals privacy, internet vrijheid, veiligheid en vrije meningsuiting. Computers zijn van essentieel belang in het dagelijks leven en een grondige basiskennis is noodzakelijk om in de maatschappij goed te kunnen functioneren en niet het slachtoffer te worden van verkeerde informatie en misbruik. ''Dit wikiboek is nog in opbouw en is bijgevolg nog niet een afgewerkt geheel. Deze tekst zal aangepast worden als het boek een eerste stadium van volledigheid bereikt heeft, waarna verdere toevoeging van informatie natuurlijk zal blijven gebeuren.'' === Inhoud === # [[Computers voor beginners/Inleiding|Inleiding]] # [[Computers voor beginners/Voor je begint|Voor je begint]] # [[Computers voor beginners/De computer opstarten en afsluiten|De computer opstarten en afsluiten]] # [[Computers voor beginners/Het toetsenbord|Het toetsenbord]] # [[Computers voor beginners/De muis|De muis]] # [[Computers voor beginners/Printer|Printer]] # [[Computers voor beginners/Overige hardware|Overige hardware]] # [[Computers voor beginners/Faciliteiten|Faciliteiten]] - wat kun je ermee? ## Het bureaublad # [[Computers voor beginners/Opslaan documenten|Opslaan documenten]] (harde schijf, mappenstructuur) # '''Aansluiting op internet''' - zie [[Basisboek internet]] # [[Computers voor beginners/Software|Software]] {{Fase|1}} {{Boek}} [[Categorie:Informatica]] qpe46aq15rms288jfvcau6wlxlnvn60 430799 430798 2026-10-15T10:41:51Z JopkeB 18060 Aanvullingen 430799 wikitext text/x-wiki {{Bi}}Dit wikiboek is een absolute basiscursus over het gebruik van computers. Het boek gaat van '''geen enkele voorkennis''' uit en is uitermate geschikt voor mensen van alle leeftijden met weinig of geen computerervaring. Ook zal er gefocust worden op hedendaagse digitale probleemdomeinen zoals privacy, internet vrijheid, veiligheid en vrije meningsuiting. Computers zijn van essentieel belang in het dagelijks leven en een grondige basiskennis is noodzakelijk om in de maatschappij goed te kunnen functioneren en niet het slachtoffer te worden van verkeerde informatie en misbruik. ''Dit wikiboek is nog in opbouw en is bijgevolg nog niet een afgewerkt geheel. Deze tekst zal aangepast worden als het boek een eerste stadium van volledigheid bereikt heeft, waarna verdere toevoeging van informatie natuurlijk zal blijven gebeuren.'' === Inhoud === # [[Computers voor beginners/Inleiding|Inleiding]] # [[Computers voor beginners/Voor je begint|Voor je begint]] # [[Computers voor beginners/De computer opstarten en afsluiten|De computer opstarten en afsluiten]] # [[Computers voor beginners/Het toetsenbord|Het toetsenbord]] # [[Computers voor beginners/De muis|De muis]] # [[Computers voor beginners/Printer|Printer]] # [[Computers voor beginners/Overige hardware|Overige hardware]] # [[Computers voor beginners/Faciliteiten|Faciliteiten]] - wat kun je ermee? ## Het bureaublad ## Standaard meegeleverde programma's (zoals Prullebak, Rekenmachine, tekenprogramma, Speciale tekens, Kladblok) ## Programma's om zelf aan te schaffen en/of te downloaden: ### Min of meer noodzakelijk programma's zoals beschermingsprogramma met anti-virus en firewall, {{Wp|CCleaner}} of een vergelijkbaar programma, [[Kantoorsoftware]] (kies hiervoor algemeen gangbare programma's, dat vergemakkelijkt de uitwisseling van bestanden), e-mail-programma, programma om pdf-bestanden te kunnen lezen/bewerken, een of meer webbrowsers ### Facultatieve programma's, voor hobby of ontspanning, zoals een fotoprogramma en spelletjes # [[Computers voor beginners/Opslaan documenten|Opslaan documenten]] (harde schijf, mappenstructuur, Verkenner) # '''Aansluiting op internet''' - zie [[Basisboek internet]] # [[Computers voor beginners/Software|Software]] == Zie ook == * [[Basisboek internet]] * Het onderdeel "Maatregelen thuis" in [[Veilig op het internet]] {{Fase|1}} {{Boek}} [[Categorie:Informatica]] 2w6ath9vvtredevnddqiz0l00zjkjol 0 38106 430797 418982 2026-10-15T10:13:49Z JopkeB 18060 /* Het loginscherm */ 430797 wikitext text/x-wiki {{Index Computers voor beginners}} == De computer opstarten == Eens je alle stappen van het vorige hoofdstuk doorlopen hebt, zou je computer klaar moeten zijn voor gebruik. Een computer opstarten is zeer eenvoudig. Het enige wat je moet doen is de opstartknop vinden en hier '''kort''' op drukken. Je hoeft de toets dus niet ingedrukt te houden, een korte indrukking zoals je met een deurbel zou doen is voldoende. De opstartknop zit bij een laptop meestal ergens aan de rand van het toetsenbord. Soms vind je het aan de zijkant van de laptop of onderaan. Bij een desktop is de toets meestal aan de boven- of voorkant te vinden. Bij een laptop zal het scherm vanzelf aangaan. Bij een dekstop dien je ook het scherm handmatig aan te schakelen. Ook hierbij zul je ergens aan de rand een knop vinden die je kort moet indrukken. Geef je computer voldoende tijd om op te starten. Er moeten een heleboel programma's opgestart worden die deel uitmaken van het besturingssysteem vooraleer je de computer kan gebruiken. Als de computer volledig klaar is met opstarten, verschijnt het '''bureaublad''' of het '''loginscherm'''. == Het loginscherm == Het loginscherm is iets dat je eventueel kan te zien krijgen voor het bureaublad verschijnt. Het is pas vanaf het bureaublad dat je de computer echt zal kunnen gebruiken, maar waarom verschijnt dat loginscherm dan? Een computer kan je beveiligen met een '''wachtwoord'''. Dit zorgt ervoor dat niemand anders dan jij de computer kan gebruiken en dat je persoonlijke gegevens enkel voor jou toegankelijk zijn. Het is op het loginscherm dat je je wachtwoord zult moeten ingeven. Bij een nieuwe computer zul je het wachtwoord moeten kiezen bij het instellen. Een computer kan ook meerdere '''gebruikers''' hebben. Dit zorgt ervoor dat meerdere mensen dezelfde computer kunnen gebruiken, zonder dat ze elkaars bestanden of instellingen kunnen of moeten zien. Het is ook op het loginscherm dat je zal kiezen als welke gebruiker je wilt inloggen. Elke gebruiker kan dus zelf kiezen of ze een wachtwoord willen gebruiken of niet, en wat dat wachtwoord dan is. Dit is opnieuw allemaal in te stellen bij aankoop van een computer, maar ook achteraf kun je relatief eenvoudig gebruikers toevoegen en wachtwoorden aanpassen. Een voorbeeld ter verduidelijking: Jan en Marie gebruiken samen dezelfde computer. Jan is vergeetachtig en kan moeilijk wachtwoorden onthouden, en is toch niet van plan persoonlijke dingen op zijn computer te doen. Marie is zich echter bewuster van haar privacy en gebruikt een wachtwoord. Op het moment dat ze de computer opgestart hebben, zal uiteindelijk het loginscherm verschijnen. Als Jan de computer wil gebruiken, klikt hij gewoon op zijn naam en de computer toont zijn bureaublad. Als Marie de computer wilt gebruiken, klikt ze op haar naam, geeft vervolgens met haar toetsenbord haar wachtwoord in en drukt op de entertoets op het toetsenbord. Vervolgens krijgt ze haar bureaublad te zien. De bestanden en instellingen van Jan en Marie zijn gescheiden, maar Marie kan als ze dat wil wel het bureaublad van Jan gebruiken, terwijl Jan dat nooit zal kunnen bij Marie zolang hij haar wachtwoord niet kent. {{Sub}} b6rbht3kc2ubgexigwuf5ibsyqcanqe 0 38157 430785 430763 2026-10-15T01:51:00Z JopkeB 18060 Link naar Tabel toetscombinaties 430785 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij azerty) de '''cijfers''' te typen of bepaalde tekens zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. === Alt Gr === De Alt Gr-toets is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt soms gebruikt om een programma te stoppen of een hulpscherm af te sluiten. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} cbijwf9980kd04apnjnqm64qmrvutfy 430786 430785 2026-10-15T06:08:38Z JopkeB 18060 /* Enter (Return) */ 430786 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij azerty) de '''cijfers''' te typen of bepaalde tekens zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. === Alt Gr === De Alt Gr-toets is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt soms gebruikt om een programma te stoppen of een hulpscherm af te sluiten. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} dp1cuwqss3pcjxs385t2sgfsr5g4qmy 430787 430786 2026-10-15T06:17:27Z JopkeB 18060 /* Shift */ Aanvullingen 430787 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. === Alt Gr === De Alt Gr-toets is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt soms gebruikt om een programma te stoppen of een hulpscherm af te sluiten. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} 9h13lzjq5r1seprqo1ebywfblt68pze 430788 430787 2026-10-15T06:33:03Z JopkeB 18060 /* Caps Lock */ 430788 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. === Alt Gr === De Alt Gr-toets is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt soms gebruikt om een programma te stoppen of een hulpscherm af te sluiten. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} 03qqse6zj2ma7bcgv74xe5omb864fbf 430789 430788 2026-10-15T07:18:10Z JopkeB 18060 /* Alt */ 430789 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Deze tips gelden voor Amerikaans/Nederlandse toetsenborden. Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. === Alt Gr === De Alt Gr-toets is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt soms gebruikt om een programma te stoppen of een hulpscherm af te sluiten. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} q5nqbwx85jrm5cv1eqoocf6mljywitq 430790 430789 2026-10-15T07:22:23Z JopkeB 18060 /* Alt Gr */ Foto 430790 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Deze tips gelden voor Amerikaans/Nederlandse toetsenborden. Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. [[File:AltGr1.jpg|thumb|80px|Alt Gr]] === Alt Gr === Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. Het is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Bijvoorbeeld Alt Gr en 5 voor het €-teken. === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt soms gebruikt om een programma te stoppen of een hulpscherm af te sluiten. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} jgftjmnwxnx9l9gbseuzcq417okcnyx 430791 430790 2026-10-15T07:24:38Z JopkeB 18060 /* Windows-toets */ foto 430791 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Deze tips gelden voor Amerikaans/Nederlandse toetsenborden. Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. [[File:AltGr1.jpg|thumb|80px|Alt Gr]] === Alt Gr === Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. Het is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Bijvoorbeeld Alt Gr en 5 voor het €-teken. [[File:Botó de Windows.jpg|thumb|80px|Windows-toets]] === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt soms gebruikt om een programma te stoppen of een hulpscherm af te sluiten. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} t3fc94m40k5c9on4tucj7lyws8v752q 430792 430791 2026-10-15T07:28:32Z JopkeB 18060 /* Esc */ 430792 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Deze tips gelden voor Amerikaans/Nederlandse toetsenborden. Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. [[File:AltGr1.jpg|thumb|80px|Alt Gr]] === Alt Gr === Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. Het is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Bijvoorbeeld Alt Gr en 5 voor het €-teken. [[File:Botó de Windows.jpg|thumb|80px|Windows-toets]] === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt gebruikt om een programma te stoppen, een hulpscherm af te sluiten of uit een situatie te komen. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} h906kyrxxa4ygmqbqnayc9sh5ejc23p 430793 430792 2026-10-15T07:32:45Z JopkeB 18060 /* Ctrl */ Aanvulling 430793 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Deze tips gelden voor Amerikaans/Nederlandse toetsenborden. Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. [[File:AltGr1.jpg|thumb|80px|Alt Gr]] === Alt Gr === Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. Het is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Bijvoorbeeld Alt Gr en 5 voor het €-teken. [[File:Botó de Windows.jpg|thumb|80px|Windows-toets]] === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt gebruikt om een programma te stoppen, een hulpscherm af te sluiten of uit een situatie te komen. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. Er zijn vaak twee Ctrl-toetsen: helemaal linksonderaan, onder de Shift-toets, en helemaal rechtsonderaan, onder de andere Shift-toets. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en zullen een speciale functie hebben afhankelijk van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} ajhqqyzpx3mpcos9qzu1v239blb83ws 430794 430793 2026-10-15T07:53:05Z JopkeB 18060 /* De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) */ Foto + link 430794 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Deze tips gelden voor Amerikaans/Nederlandse toetsenborden. Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. [[File:AltGr1.jpg|thumb|80px|Alt Gr]] === Alt Gr === Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. Het is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Bijvoorbeeld Alt Gr en 5 voor het €-teken. [[File:Botó de Windows.jpg|thumb|80px|Windows-toets]] === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt gebruikt om een programma te stoppen, een hulpscherm af te sluiten of uit een situatie te komen. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. Er zijn vaak twee Ctrl-toetsen: helemaal linksonderaan, onder de Shift-toets, en helemaal rechtsonderaan, onder de andere Shift-toets. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === [[File:F keys.jpg|thumb|300px|Functietoetsen]] Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en hebben een speciale functie die afhankelijk is van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, F5 om een webpagina te verversen en of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. Zie [https://www.seniorweb.nl/artikel/functietoetsen-windows Functietoetsen] van Seniorweb voor een overzicht met de acties die zij uitvoeren. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onder de enter-toets en rechts van de spatiebalk bevinden. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te verplaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de '''cursor'''. Dit is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor blijven in die richting verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} qazwy4te129qtg7hcuiq7b260ghg823 430795 430794 2026-10-15T08:03:03Z JopkeB 18060 /* Pijltjestoetsen */ Foto + redactie 430795 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Deze tips gelden voor Amerikaans/Nederlandse toetsenborden. Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. [[File:AltGr1.jpg|thumb|80px|Alt Gr]] === Alt Gr === Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. Het is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Bijvoorbeeld Alt Gr en 5 voor het €-teken. [[File:Botó de Windows.jpg|thumb|80px|Windows-toets]] === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt gebruikt om een programma te stoppen, een hulpscherm af te sluiten of uit een situatie te komen. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. Er zijn vaak twee Ctrl-toetsen: helemaal linksonderaan, onder de Shift-toets, en helemaal rechtsonderaan, onder de andere Shift-toets. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === [[File:F keys.jpg|thumb|300px|Functietoetsen]] Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en hebben een speciale functie die afhankelijk is van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, F5 om een webpagina te verversen en of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. Zie [https://www.seniorweb.nl/artikel/functietoetsen-windows Functietoetsen] van Seniorweb voor een overzicht met de acties die zij uitvoeren. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Pijltjestoetsen === [[File:Arrow keys.jpg|thumb|160px|Pijltjestoetsen]] De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onderaan bevinden, rechts van de rechter-Ctrl-toets, onder het blok met o.a Insert, PageUp en Delete, en links van het cijfer-blok. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te (ver)plaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de cursor. De pijltjestoetsen kunnen gebruikt worden in plaats van de muis. De '''cursor''' is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor zich in die richting blijven verplaatsen tot je loslaat. === Delete === Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} 4zedcbfqv8bndjahs4iwhkmdg008cvv 430796 430795 2026-10-15T08:51:05Z JopkeB 18060 Blokken rechts op het toetsenbord 430796 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Computer keyboard ES layout.svg|thumb|center|700px|Toetsenbord (voorbeeld)]] {{Index Computers voor beginners}} Het toetsenbord dient om tekst in te voeren in de computer. Dit doe je door teken per teken de juiste toets of toetsencombinatie in te drukken, zodat een voor een de gewenste tekens op het scherm verschijnen. De vorm van een toetsenbord is deels overgenomen van een mechanische typemachine. Een deel van de functionaliteit komt ook overeen met dit traditionele apparaat. Zo zul je voor '''elke letter die je wil typen op het scherm''', op de toets moeten '''tikken''' die die letter bevat. 'Tikken' betekent hier kort indrukken en loslaten, zoals op een klassieke mechanische typemachine. Er zijn echter ook toetsen voorzien waar geen letters op staan. De functies van deze toetsen worden een voor een overlopen: == Speciale toetsen == === Spatiebalk === Onderaan je toetsenbord heb je een brede langwerpige toets, dit is de spatiebalk. Deze toets dien je in te drukken om een lege ruimte tussen woorden te laten. Telkens je dus zo een 'spatie' wilt plaatsen, druk je (zoals je voor een gewone letter zou doen) op de spatiebalk. === Enter (Return) === [[Bestand:ISO return and 2u backspace.jpg|thumb|Backspace (boven) en Enter-toets]] Deze toets is ook meestal redelijk wat groter dan de andere en bevindt zich rechts op het toetsenbord. Je zal op deze toets moeten drukken om een '''nieuwe lijn''' (regel) te beginnen. Ook wordt deze toets dikwijls gebruikt om een keuze in de computer te '''bevestigen''' of '''verder te gaan naar het volgende'''. === Backspace === De backspacetoets bevindt zich boven de Entertoets, en dient om een teken dat je foutief hebt getypt terug te verwijderen. Als je meermaals na elkaar op deze toets tikt, zul je keer op keer terug een teken verwijderen van het scherm. Als je de toets ingedrukt houdt, zul je heel snel tekens verwijderen. Let hiermee op! Je kan plots te ver verwijderd hebben en een deel van je juiste tekst ook hebben doen verdwijnen! === Shift === [[Bestand:Keyboard-left keys.jpg|thumb|Ctrl, Shift, Caps Lock en Alt]] De shifttoets wordt gebruikt om '''hoofdletters''' te typen. Deze toets bevindt zich zowel links als rechts op het toetsenbord en ziet eruit als een lege opwaartse pijl. Je mag steeds kiezen welke van de twee shift toetsen je gebruikt. Als je met een vinger de shifttoets ingedrukt houdt en vervolgens (terwijl je nog steeds op shift drukt) op een lettertoets tikt, zal de hoofdletter verschijnen in plaats van de kleine letter. Je zal bovendien ook de shift toets nodig hebben om (bij het Belgische toetsenbord azerty) de '''cijfers''' te typen. Voor vrijwel alle toetsenborden is de shifttoets nodig om bepaalde tekens te krijgen, zoals * en %. De werkwijze is dan exact hetzelfde als bij het typen van een hoofdletter. Als je meerdere tekens op een enkele toets ziet staan, zal je het onderste teken krijgen als je gewoon op de toets tikt, en het bovenste als je met shift erbij op die toets tikt. Gebruik de Ctrl + Alt voor het derde teken. === Caps Lock === Deze toets dient om je te helpen als je veel hoofdletters of cijfers (alleen met een Belgisch toetsenbord) na elkaar wilt typen. Dat is immers niet zo eenvoudig, want dan moet je voortdurend met een hand de shifttoets ingedrukt houden terwijl je met de andere de letters aantikt. Als je een keer op Caps Lock tikt, zal het daarna zijn alsof je steeds de shifttoets ingedrukt houdt. Je zal dus allemaal hoofdletters krijgen als je nu de lettertoetsen aanslaat! Om je toetsenbord terug in de gewone modus te zetten, druk je nog eens op Caps Lock. Hiermee is de 'virtuele shift' terug losgelaten. === Alt === Met de Alt-toets kunnen letters met accenten of andere speciale tekens worden ingevoerd. Druk eerst de Alt-toets in en typ vervolgens de cijfercombinatie achter elkaar. Zie [https://www.altcodes.nl/ Alt-codes] voor combinaties. Tips: * Veel tekens, zoals hoofdletters en letters met diakritisch tekens kun je meestal gemakkelijker met gewone toetsencombinaties bewerkstelligen. Werkwijze: druk eerst het teken in (het lijkt of er niets gebeurt, maar dat is schijn) en vervolgens de letter. Voorbeelden: ** accent aigu (zoals in é: gebruik apostrof-teken, rechts naast ;) ** accent grave (zoals è: gebruik `, links naast de 1) ** trema (zoals ë: gebruik Shift-apostrof-teken) ** cedille (zoals in ç: gebruik apostrof-teken) ** "dakje" (zoals ê: gebruik Shift-6) - officieel: accent circonflexe. :NB Deze tips gelden voor Amerikaans/Nederlandse toetsenborden. Op jouw toetsenbord kunnen deze teken-toetsen ergens anders zitten of ontbreken, gebruik in het laatste geval de Alt-codes. * Leer de meest gebruikte Alt-codes uit je hoofd. [[File:AltGr1.jpg|thumb|80px|Alt Gr]] === Alt Gr === Alt Gr bevindt meestal rechts naast de spatiebalk. Het is een soortgelijke toets als de Alt-toets. In plaats van een cijfercombinatie, typ je nu een ander teken. Houd '''Alt Gr''' ingedrukt terwijl je nog een andere toets aantikt. Bijvoorbeeld Alt Gr en 5 voor het €-teken. [[File:Botó de Windows.jpg|thumb|80px|Windows-toets]] === Windows-toets === De windows-toets bevat het icoontje van Windows. Als je op deze toets tikt, zal het startmenu van Windows openen. === Esc === De escape-toets, kortweg Esc, wordt gebruikt om een programma te stoppen, een hulpscherm af te sluiten of uit een situatie te komen. Deze toets bevindt zich linksboven op het toetsenbord. === Ctrl === De Controltoets, kortweg Ctrl, wordt gebruikt samen met andere toetsen om bepaalde taken uit te voeren in programma's. Ctrl samen met de 'S'-toets zal bijvoorbeeld iets opslaan. Er zijn vaak twee Ctrl-toetsen: helemaal linksonderaan, onder de Shift-toets, en helemaal rechtsonderaan, onder de andere Shift-toets. === De Functietoetsen (F1, F2, F3 ...) === [[File:F keys.jpg|thumb|300px|Functietoetsen]] Deze toetsen bevinden zich meestal helemaal bovenaan het toetsenbord en hebben een speciale functie die afhankelijk is van het programma dat je aan het gebruiken bent. Zo zal je bijvoorbeeld F2 kunnen gebruiken om de naam van een geselecteerd bestand te veranderen, F5 om een webpagina te verversen en of F11 om een website op volledig scherm weer te geven. Zie [https://www.seniorweb.nl/artikel/functietoetsen-windows Functietoetsen] van Seniorweb voor een overzicht met de acties die zij uitvoeren. ''Opgelet: soms zullen er op deze toetsen naast F1, F2 enz. ook symbooltjes staan zoals een zonnetje en een luidsprekertje. Dit is afhankelijk van de fabrikant van het toetsenbord''. ''In dat geval zul je onderaan het toetsenbord nog een speciale toets hebben: Fn. Als je de functietoetsen dan wilt gebruiken, zul je net als bij shift en bij Alt Gr de Fn-toets ingedrukt moeten houden terwijl je op de gewenste functietoets drukt. Als je op de functietoets drukt zonder tegelijk op Fn te drukken, zal de taak uitgevoerd worden die door het symbooltje wordt uitgebeeld. Die taken zijn volledig afhankelijk van wat de toetsenbordfabricant handig vond om een extra toets voor te hebben, maar dikwijls zijn dit toetsen om het geluidsniveau te verhogen of verlagen of om de helderheid van het beeldscherm aan te passen.'' === Bewerkings- en navigatieblok === [[File:Insertpad.svg|thumb|Bewerkings- en navigatieblok]] Het bewerkings- en navigatieblok zit in de regel rechtsbovenaan op het toetsenbord, links van het numeriek toetsenblok, boven de pijltjestoetsen. Er zijn zes toetsen: * Insert: geeft aan of je tekst kunt overschrijven of juist invoegen. * Home: hiermee ga je met één-druk-op-de-knop naar de bovenkant van het document of webpagina. * PageUp: verplaatst de cursor één pagina of scherm naar boven. * Delete: Deze toets is vergelijkbaar met de backspace-toets. Delete verwijdert echter het teken ''na'' de cursor. Ook hier kan je meerdere tekens snel verwijderen door de delete-toets ingedrukt te houden. Opnieuw is hiermee enige voorzichtigheid noodzakelijk. * End: hiermee ga je met één-druk-op-de-knop naar de onderkant van het document of webpagina. * PageDown: verplaatst de cursor één pagina of scherm naar beneden. === Pijltjestoetsen === [[File:Arrow keys.jpg|thumb|160px|Pijltjestoetsen]] De pijltjestoetsen zijn vier afzonderlijke toetsen die zich meestal ergens onderaan bevinden, rechts van de rechter-Ctrl-toets, onder het bewerkings- en navigatieblok, en links van het numerieke toetsenblok. Ze zijn bijna altijd als een omgekeerde T geplaatst, met de vier pijltjes steeds naar buiten wijzend. Deze toetsen zal je dikwijls gebruiken om '''iets op het scherm te (ver)plaatsen'''. Dit 'iets' kan vanalles zijn, zoals een indicator in een keuzemenu of de cursor. De pijltjestoetsen kunnen gebruikt worden in plaats van de muis. De '''cursor''' is een knipperend lijntje dat aangeeft waar op het scherm je aan het typen bent. Als je een lettertoets indrukt, zal die letter verschijnen op de plek van de cursor, en schuift de cursor automatisch op tot achter de nieuwe letter. Als je bijvoorbeeld een woord bent vergeten schrijven in een zin, kan je de cursor naar links verplaatsen door op de linker pijltjestoets te drukken tot je op de plek bent waar het woord moet komen. Dan kan je het woord typen en zal het op die plaats verschijnen. Om terug aan het einde van de zin te typen, moet je je cursor terug achter het laatste woord plaatsen door op de rechter pijltjestoets te drukken. Als je een keer op een pijltje drukt, verplaats je meestal de cursor een teken. Als je de pijltjestoets ingedrukt houdt, zal de cursor zich in die richting blijven verplaatsen tot je loslaat. === Besturingstoetsen === [[File:Scroll lock-edit.jpg|thumb|200px|Besturingstoetsen]] De besturingstoetsen staan vaak ergens bovenaan, boven het bewerkings- en navigatieblok of boven het het numeriek blok. Ze bestaan uit (voor toetsen die nauwelijks nog een functie hebben wordt verwezen naar de betreffende Wikipedia-pagina): * {{Wp|SysRq}} * PrintScreen - gebruik Alt-PrintScreen om een kopie van het scherm te maken. Vervolgens kun je die kopie plakken in een tekenprogramma om er een afbeelding mee te maken. * {{Wp|Scroll Lock}} * Pause/Break: diende in het verleden om een programma te pauzeren. Samen met Ctrl werd een programma afgesloten. Je kunt deze toets nog gebruiken als een programma op hol is geslagen. [[File:Numpad.svg|thumb|200px|Numeriek toetsenblok]] === Numeriek toetsenblok === Het numeriek toetsenblok zit helemaal rechts op het toetsenbord. De cijfers kun je gebruiken als je getallen of veel cijfers achter elkaar wilt typen. Zorg dan wel dat de NumLock-toets goed staat. Die staat goed als er bovenin een lampje daarvoor brandt. De cijfers staan in dezelfde volgorde als op veel rekenmachines, dus je vingers kunnen er snel aan gewend raken. Voor het gebruik van de functies die onder de cijfers staan (zoals de pijltjes, Home), moet de NumLock-toets juist uit staan. == Tips == * Volg een typecursus. Daarmee leer je blind typen (zodat je met tien vingers kan typen, die de gewenste toetsen blindelings kunnen vinden) en je niet steeds letter voor letter heen-en-weer van het scherm naar het toetsenbord hoeft te kijken. Je hebt er de rest van je leven plezier van. * Zie {{Wp|Tabel toetscombinaties}} voor tekens en handelingen die niet op het toetsenbord voorkomen. {{Sub}} 4q5c8rdrrhwzbhihr04luuz9layk6d3 10 44456 430766 417714 2026-10-14T21:23:54Z Erik Baas 2193 test 430766 wikitext text/x-wiki {{NAMESPACENUMBER}}{{#IfExist:{{{1}}}:Infobox/{{SUBPAGENAME}}<!-- -->|<table class="noprint bookInfobox"><tr><!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Messagebox info.png|Grootte=30px|Link={{{1}}}:Infobox/{{SUBPAGENAME}}}}</td><!-- -->{{#IfExist:{{SUBPAGENAME}}/Printversie<!-- -->|<td>{{Klik|Afbeelding=Exquisite-print printer.png|Grootte=30px|Link={{SUBPAGENAME}}/Printversie}}</td>}}<!-- -->{{#If:{{{pdf|}}}|<!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Gnome-mime-application-pdf.svg|Grootte=30px|Link=media:{{{pdf|}}}.pdf}}</td>}}<!-- --></tr></table><!-- -->|<span class="plainlinks noprint" style="float: right; max-width: min(39%, 18.5em); margin: 0 0 1em 1em; font-size: smaller; line-height: 1.3; font-style: italic; padding: 5px;">Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik <!-- -->[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title={{{1|}}}:Infobox/{{SUBPAGENAMEE}}&action=edit&preload=Sjabloon:Infobox/Nieuw hier] om die aan te maken.<!-- -->{{Clear left}}</span><!-- -->}}<noinclude> [[Categorie:Subsjablonen]] </noinclude> nskh3fjku25cqgew4mgeqbc62iwbrb5 430767 430766 2026-10-14T21:25:00Z Erik Baas 2193 OK 430767 wikitext text/x-wiki <!-- {{NAMESPACENUMBER}} -> 0 / 104 -->{{#IfExist:{{{1}}}:Infobox/{{SUBPAGENAME}}<!-- -->|<table class="noprint bookInfobox"><tr><!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Messagebox info.png|Grootte=30px|Link={{{1}}}:Infobox/{{SUBPAGENAME}}}}</td><!-- -->{{#IfExist:{{SUBPAGENAME}}/Printversie<!-- -->|<td>{{Klik|Afbeelding=Exquisite-print printer.png|Grootte=30px|Link={{SUBPAGENAME}}/Printversie}}</td>}}<!-- -->{{#If:{{{pdf|}}}|<!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Gnome-mime-application-pdf.svg|Grootte=30px|Link=media:{{{pdf|}}}.pdf}}</td>}}<!-- --></tr></table><!-- -->|<span class="plainlinks noprint" style="float: right; max-width: min(39%, 18.5em); margin: 0 0 1em 1em; font-size: smaller; line-height: 1.3; font-style: italic; padding: 5px;">Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik <!-- -->[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title={{{1|}}}:Infobox/{{SUBPAGENAMEE}}&action=edit&preload=Sjabloon:Infobox/Nieuw hier] om die aan te maken.<!-- -->{{Clear left}}</span><!-- -->}}<noinclude> [[Categorie:Subsjablonen]] </noinclude> g0fgzf733opncuy3e7vz3qjvn095dth 430768 430767 2026-10-14T21:47:41Z Erik Baas 2193 aanpassing tbv. Wikijuior 430768 wikitext text/x-wiki {{#IfExist:{{{1}}}:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAME}}<!-- -->|<table class="noprint bookInfobox"><tr><!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Messagebox info.png|Grootte=30px|Link={{{1}}}:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAME}}}}</td><!-- -->{{#IfExist:{{SUBPAGENAME}}/Printversie<!-- -->|<td>{{Klik|Afbeelding=Exquisite-print printer.png|Grootte=30px|Link={{SUBPAGENAME}}/Printversie}}</td>}}<!-- -->{{#If:{{{pdf|}}}|<!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Gnome-mime-application-pdf.svg|Grootte=30px|Link=media:{{{pdf|}}}.pdf}}</td>}}<!-- --></tr></table><!-- -->|<span class="plainlinks noprint" style="float: right; max-width: min(39%, 18.5em); margin: 0 0 1em 1em; font-size: smaller; line-height: 1.3; font-style: italic; padding: 5px;">Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik <!-- -->[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title={{{1|}}}:Infobox/{{SUBPAGENAMEE}}&action=edit&preload=Sjabloon:Infobox/Nieuw hier] om die aan te maken.<!-- -->{{Clear left}}</span><!-- -->}}<noinclude> [[Categorie:Subsjablonen]] </noinclude> n4st7tm1ul9sr8z76fzmrskgz5djhro 430769 430768 2026-10-14T22:02:31Z Erik Baas 2193 430769 wikitext text/x-wiki {{NAMESPACENUMBER}} {{#IfExist:{{{1}}}:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAME}}<!-- -->|<table class="noprint bookInfobox"><tr><!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Messagebox info.png|Grootte=30px|Link={{{1}}}:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAME}}}}</td><!-- -->{{#IfExist:{{SUBPAGENAME}}/Printversie<!-- -->|<td>{{Klik|Afbeelding=Exquisite-print printer.png|Grootte=30px|Link={{SUBPAGENAME}}/Printversie}}</td>}}<!-- -->{{#If:{{{pdf|}}}|<!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Gnome-mime-application-pdf.svg|Grootte=30px|Link=media:{{{pdf|}}}.pdf}}</td>}}<!-- --></tr></table><!-- -->|<span class="plainlinks noprint" style="float: right; max-width: min(39%, 18.5em); margin: 0 0 1em 1em; font-size: smaller; line-height: 1.3; font-style: italic; padding: 5px;">Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik <!-- -->[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title={{{1|}}}:Infobox/{{SUBPAGENAMEE}}&action=edit&preload=Sjabloon:Infobox/Nieuw hier] om die aan te maken.<!-- -->{{Clear left}}</span><!-- -->}}<noinclude> [[Categorie:Subsjablonen]] </noinclude> kfs9kuxcexo5zybf6p0l8koak5lhiy8 430770 430769 2026-10-14T22:04:51Z Erik Baas 2193 430770 wikitext text/x-wiki {{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:|""}} {{#IfExist:Wikibooks:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAME}}<!-- -->|<table class="noprint bookInfobox"><tr><!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Messagebox info.png|Grootte=30px|Link=Wikibooks:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAME}}}}</td><!-- -->{{#IfExist:{{SUBPAGENAME}}/Printversie<!-- -->|<td>{{Klik|Afbeelding=Exquisite-print printer.png|Grootte=30px|Link={{SUBPAGENAME}}/Printversie}}</td>}}<!-- -->{{#If:{{{pdf|}}}|<!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Gnome-mime-application-pdf.svg|Grootte=30px|Link=media:{{{pdf|}}}.pdf}}</td>}}<!-- --></tr></table><!-- -->|<span class="plainlinks noprint" style="float: right; max-width: min(39%, 18.5em); margin: 0 0 1em 1em; font-size: smaller; line-height: 1.3; font-style: italic; padding: 5px;">Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik <!-- -->[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title={{{1|}}}:Infobox/{{SUBPAGENAMEE}}&action=edit&preload=Sjabloon:Infobox/Nieuw hier] om die aan te maken.<!-- -->{{Clear left}}</span><!-- -->}}<noinclude> [[Categorie:Subsjablonen]] </noinclude> ix2wkowoc6bdx4ll35ps651pvtudwj3 430771 430770 2026-10-14T22:11:59Z Erik Baas 2193 430771 wikitext text/x-wiki {{#IfExist:Wikibooks:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAME}}<!-- -->|<table class="noprint bookInfobox"><tr><!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Messagebox info.png|Grootte=30px|Link=Wikibooks:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAME}}}}</td><!-- -->{{#IfExist:{{SUBPAGENAME}}/Printversie<!-- -->|<td>{{Klik|Afbeelding=Exquisite-print printer.png|Grootte=30px|Link={{SUBPAGENAME}}/Printversie}}</td>}}<!-- -->{{#If:{{{pdf|}}}|<!-- --><td>{{Klik|Afbeelding=Gnome-mime-application-pdf.svg|Grootte=30px|Link=media:{{{pdf|}}}.pdf}}</td>}}<!-- --></tr></table><!-- -->|<span class="plainlinks noprint" style="float: right; max-width: min(39%, 18.5em); margin: 0 0 1em 1em; font-size: smaller; line-height: 1.3; font-style: italic; padding: 5px;">Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik <!-- -->[https://nl.wikibooks.org/w/index.php?title=Wikibooks:Infobox/{{#IfEq:{{NAMESPACENUMBER}}|104|Wikijunior:}}{{SUBPAGENAMEE}}&action=edit&preload=Sjabloon:Infobox/Nieuw hier] om die aan te maken.<!-- -->{{Clear left}}</span><!-- -->}}<noinclude> [[Categorie:Subsjablonen]] </noinclude> ar5ba3ndb4ub64ivurm85p25691zxy9 0 46774 430800 430616 2026-10-15T11:13:40Z Benedict Wydooghe 14251 /* De metafoor */ 430800 wikitext text/x-wiki {{Bi}}{{ Wiu2}} [[Bestand:Carl Spitzweg - "The Bookworm".jpg|thumb|500px|''De Boekenworm'' van {{Wp|Carl Spitzweg}}. Schrijven leer je door te lezen en eigenaardig genoeg vertonen vooral schoolinspecties een afkeer van literatuur op de schoolbanken. 'Leer de Vlaamse jongens en meisjes sollicitatiebrieven schrijven' zo klinkt het, niettegenstaande literatuur de beste taal is die voor handen is. 'Literatuur lezen is een onmisbare voorwaarde om helder en goed te leren schrijven en denken' stellen Annelies Verbeke en Geert Van Istendael in: ''De Standaard''. ''Zijn sollicitatiebrieven nuttiger dan sonnetten?'', p. 33.]] [[Bestand:Nottebohmzaal_Antwerpen_-_Thomas_Moers23.jpg|thumb|200px|De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience is de bewaarbibliotheek van Antwerpen. Het standbeeld van Hendrik Conscience staat voor de bibliotheek. De oorsprong van de bibliotheek gaat terug tot 1481 als stadssecretaris Willem Pauwels zijn collectie van 41 boeken aan de stad schenkt. De oude leeszaal is sinds 1933 een magazijn met er boven de Nottebohmzaal, genoemd naar de mecenas Oscar Nottebohm. Handschriften uit de tiende eeuw steken in de collectie.]] [[Bestand:Gerrit Dou - Portret van Rembrandts moeder.jpg|thumb|200px|Lezen in een kunst: Gerrit Dou's ''Lezende oude vrouw'']] '''De cursus Sxrivn is koken richt zich tot beginnende en gevorderde Sociaal Agogisch Werkers die met de pen in aanslag een folder, een website, een verslag, een eindwerk of een ander schrijfsel willen brouwen. De SW'er en de SCW'er die met volwassenen of jongeren in Onthaalklas voor anderstalige nieuwkomers (OKAN) werkt, kan hier, onder meer in het kader van het vak 'Methodiek educatief werk' inspiratie vinden. De Bachelor Maatschappelijke Veiligheid vindt er richtlijnen om zijn verslaggeving naar een hoger niveau te tillen. Deze cursus heeft de ambitie om tot lees- en schrijfplezier te komen door teksten nauwgezet en tot in de details te ontleden, een plezier dat bij velen vaak ver te zoeken is. [https://vimeo.com/167533839 Voor sommigen blijft schrijven horror.] Lezen en schrijven zijn geen overbodige vaardigheden in tijden van Fake news en een overdosis aan reclame, in tijden van slordige politiek en de snobistische drang naar elitair onderwijs.''' . {{Citaat|'''Metaforen zijn een hulpmiddel om onze geest het onbegrijpelijke te laten verwerken. De problemen beginnen als we onze eigen metaforen letterlijk gaan nemen.'''|Dan Brown}} . ;Waarom sxrivn koken is? . * Een metafoor helpt de werkelijkheid ''behappen''. . * Iedereen kan schrijven/koken op zijn of haar niveau: de BBQ op de camping, in de keuken van oma, het eliterestaurant, fast-food, het opwarmen van poedersoep... . * Sommigen schrijven/koken nonchalant, anderen zijn echte snobs: elitecultuur versus poldercultuur. Sommige keukens en sommige schrijverskabinetten zijn een voorbeeld van orde en netheid waar alles zijn plaats heeft, bij anderen is het een chaos: in hun bureau val je over boeken, geschriften, uitprints, de notaboekjes... Opruimen gebeurt pas als het gerecht of het boek af is. . * Zout, peper en andere kruiden maken het eten lekker. Dat heeft met smaak te maken. Is dat objectief of subjectief? Hoe maak je een smaakvolle tekst? Dat ontdek je in dit kookboek. . * Er is bij het schrijven en koken altijd een deadline. Vroeg of laat is er de service en dan ben je beter klaar en voorbereid. . * Je krijgt altijd reactie. Geen reactie is een heel krachtige reactie wist [[Paul Watzlawick]] (1921-2007). . * Een gedekte tafel is altijd fijn. Teksten houden van een lay-out. (En de docent ook.) . * Een recept of een schrijfmethode is niet wat je op tafel zet, maar een methode om het er te krijgen. En bedenk: hutsepot en spaghetti, stoofvlees en varkenswangetjes kan je op verschillende manieren maken, maar de 'The proof of the pudding is in the eating.' . * Schrijvers zijn net als koks altijd op zoek naar originele ingrediënten, gewaagde of deugddoende combinaties ervan. Ze zijn verzamelaars en hun actieterrein kent geen grenzen, noch in hun omgeving noch in hun fantasie. Good food is good mood. Goed geschreven is goed in te leven. . * Begin je maaltijden en je schrijfsels met een sterke openingen, net zoals in deze uitdrukkingen die ik las in een Antwerpse taverne nabij het centraal station: . * ‘Het leven is kort, laat ons starten met het dessert.’ . * ‘Een maaltijd zonder bier of wijn, dat moet het ontbijt zijn.’ . * ‘Let the evening be-gin!’ . * 'Brood, dat is het trieste verhaal van graan dat geen bier mocht worden.' . * 'Er is slecht één ding beter dan een glas vol wijn: een fles.' . * Er is een verband tussen taal, leren en vertrouwen - alleen zo kon taal ontstaan: aan de moederborst, als het verband is tussen tafelen en vertrouwen. Was het vertrouwen er niet, dan kwam in vroeger eeuwen de 'proever' op de proppen met het risico de vergiftingsdood te sterven. Bij het nalezen van teksten, valt dit al bij al mee. Alhoewel: foute informatie is evenzeer levensbedreigend. . * Woorden als ‘burger’, ‘worst’ en ‘steak’ mogen volgens de EU niet meer voor plantaardige producten. Taal moet ‘zuiver’ zijn, schrijft mijn taalcollega op rust, Guido Vanhee in ''De Standaard'' van 10 oktober 2025. Zijn titel past wonderwel in onze keukenmetafoor: ''De burger mag niet vegetarisch zijn. Wat met de hansworst?'' Wat gebeurt er met taal als iemand, in dit geval de Europese Unie ze reguleert? Woorden denken, en denken ís taal. Wie taal inperkt, perkt het denken in. [[George Orwell]] wist dit reeds in 1948 en waarschuwde er uitgebreid voor. Taal weerspiegelt het leven: kritiek, ironie, twijfel, liefde, vrijheid… Hoe groter onze taal, hoe breder onze wereld. Hoe enger de taal, hoe kleiner de kooi waarin men leeft. Argumenten die pleiten voor duidelijkheid zijn begrijpelijk. Echter, wie bepaalt wanneer er verwarring is? Achter deze 'burger' / 'veggieburger' / 'plantaardige schijf' discussie schuilt helaas geen zorg om helderheid. Het gaat om marktaandeel. Kapitalisme verdedigt geen woorden, het verdedigt winst. Het herleidt woorden tot een etiket in de supermarkt. Echter, woorden dragen betekenis, herinneringen en verwachtingen. Wie het product omschrijft, stuurt de emoties en de gedachten die erbij horen. Het reduceert taal tot marketing. Wie de woorden beheerst, beheerst de consument. ‘Veggie­burger’ vervangen door de steriele ‘plantaardige schijf’? Dat is labo-jaron, geen keukentaal. En wat met poëzie, wat met metaforen? In een podcast van ''NRC'' (krant) 'Onbehaarde Apen' hebben {{Wp|Ellen de Bruin}} en {{Wp|Sjoerd de Jong}} het over het gevaar van metaforen. Ook daar is, eigenaardig genoeg, het pleidooi te horen voor een inperking van de metaforische taal, omwille van een potentieel gevaar omdat 'filosofen en wetenschappers een zuivere taal nastreven.' Filosofen kunnen moeilijk om met een figuurlijke taal, zegt Sjoerd de Jong. {{WP|Friedrich Nietzsche}} zou het niet met hem eens zijn. Die stelt dat het onbekende enkel begrijpbaar is, dankzij een metaforische bril. Als ‘burger’ enkel vlees is, wat dan met ‘burgerzin’ of ‘wereldburger’? Guido Vanhee besluit: de kwestie gaat niet over het etiketteren. De kwestie gaat over het reguleren van denken en identiteit. Wie woorden beperkt, ontneemt mensen om te zeggen wat ze bedoelen, om te nuanceren, om zich te verzetten. Taal leeft door vrijheid, net als het denken. Anders sterven beiden. Elke taal- of denkbeperking is een aanslag op wie we zijn. Laten we niet in een Orwelliaanse cultuur belanden waarin ‘zuiverheid’ onze rijke en smakelijke taalschat uitholt. . . ;Workshops De lessen omvatten een aantal workshops over schrijven en schrijfstijl. Het volstaat niet om de schooluren schrijvend door te brengen. Thuis investeer je evenveel tijd aan het schrijven. . [https://web.microsoftstream.com/video/3c6e8d00-adbc-44b6-a698-c93b63bc5bf8?list=studio Klik hier om deel te nemen aan de eerste workshop.] . == DEEL EEN, WAAR HET WEL EN NIET OVER GAAT == === Het gaat niet over... === {{Citaat|'''Voor {{Wp|Mia Doornaert}} is 'de neerwaartse nivellering van het taalonderwijs' een feit. Ik vraag me af in welk jaar ze nog een Nederlandse les heeft bijgewoond. (...) Gelukkig staat Mia Doornaert niet meer voor de klas. Als ze meent wat ze schrijft in haar column 'Taal taal taal', dan moet het taalonderwijs zich veel meer bezighouden met zinsontleding en wel om de taalfouten uit de wereld te helpen die de media dagelijks in ons gezicht spuwen. Of zinsontleding goed is voor de taalbeheersing van leerlingen, is een kwestie waar taalkundigen en didactici sinds 1950 over debatteren. Het laatste wat ik ervan hoorde, was een interview met hoogleraar Joop van der Horst (...) Titel: 'Zinsontleding? Daar moeten we vanaf.' Een citaat: 'Ik heb zelf jaren zinsontleding gegeven en ik vond dat heel prettig. Maar de zinsontleding is een beetje een vergissing geweest van de achttiende eeuw. We zijn erdoor op een zijspoor geraakt: zinnen ontleden heeft eigenlijk niet veel met taal te maken. (...) Taal stroomt in een natuurlijke bedding en sommigen proberen die te verleggen, maar dat lukt niet. Alleen sociale wezens hebben taal nodig, en taal leren ze door hun gedrag. We rapen woorden, zinnen en kreten op in onze omgeving, en die imiteren we.'''|Ludo Permentier.&nbsp;<ref>LUDO PERMENTIER. ''Het meisje die.'' In: ''De Standaard'', 13.11.2017, p. D8.</ref>}} . === Waarom schrijven er toe doet === . {{Citaat|'''Als schrijver zit je vaak in een merkwaardige situatie: je moet licht scheppen terwijl je vaak in het donker zit.'''|{{Wp|Bertus Aafjes}}}} . {{Citaat|'''Wij, mensen van de 21e eeuw gaan ervan uit dat iedereen als kind leert lezen en schrijven. Die kennis is toegankelijk voor iedere mens, vinden we. We kunnen ons niet eens voorstellen dat er onder ons analfabeten (...) zijn. Maar die zijn er wel degelijk (...). Ik heb er zelf een gekend. Ik was getuige van zijn onmacht in dagelijkse situaties - zich oriënteren op straat, het juiste perron vinden op een station, de elektriciteitsrekening kunnen ontcijferen (hoewel ik me afvraag of iemand die kan lezen wel iets begrijpt van de wirwar van vermelde tarieven), het stembiljet invullen of een gerecht kiezen in een restaurant. Alleen bekende plekken en routine konden zijn vrees enigszins wegnemen in een wereld waarin hij zich niet zoals andere mensen onbekommerd kon bewegen. Hij deed grote moeite om te verbergen dat hij analfabeet was - kunt u dit even voorlezen, ik heb mijn bril thuis laten liggen -, en het steeds moeten doen alsof maakte het uiteindelijk onmogelijk om normaal om te gaan met anderen en leidde tot marginalisatie. Ik herinner me vooral de hulpeloosheid, de vele kleine leugentjes die nodig waren om zonder voor schut te staan hulp te vragen aan onbekenden, de minderjarigheid waaraan geen einde kwam.'''|Irene Vallejo.&nbsp;<ref>''Papyrus'', p. 131.</ref>}} . {{Citaat|'''De meest fundamentele ideeën van de wetenschap zijn in wezen eenvoudig en kunnen in de regel worden uitgedrukt in een taal die voor iedereen begrijpelijk is.'''|{{Wp|Albert Einstein}}}} . === Waarom woordenschat er toe doet === {{Citaat|'''Om de complexe samenleving te begrijpen, zijn veel woorden nodig. Lisa Feldman Barret, een Amerikaanse neurowetenschapster merkt dat wie een uitgebreide emotionele woordenschat heeft, het mentaal beter doet. In haar ''How emotions are made'' (2017) toont ze hoe taal tot emotie en ervaring leiden. Wie slechts schrale taal bezit, is minder weerbaar. Wie uitsluitend angst kan benoemen, kent meer stress dan wie woorden nuanceert als 'zenuwachtig', 'verlegen', 'opgewonden'... Herkenning, benoeming en een gevarieerd vocabularium leiden tot andere ervaringen en verhalen en meer mentale weerbaarheid en gezondheid. De huidige 'taalcrisis' en de schrale therapietaal op social media (gecombineerd met wachtlijsten en hoge therapieprijzen) maken het wie zichzelf wil begrijpen moeilijk. Literatuur biedt een alternatief omdat ze de mentale star openbreekt met complexe tegenstellingen. Hoe effectief is het Vlaamse lees en schrijfonderwijs? Lezen en schrijven zijn niet alleen voorwaarden om de andere schoolvakken te begrijpen, ze zijn net zoals rekenen de laagste opstap op de treden van de maatschappelijke ladder. Zo tonen de meest kwetsbaren de kwaliteit van de organisatie van het onderwijs en de lesmethoden. Bevoorrechten komen – ondanks de school– sneller tot succes. Minder bevoorrechten die het lezen en schrijven onder de knie krijgen, hebben dat doorgaans aan de school te danken, niet door hun thuissituatie. Een kwart van de vijftienjarige Vlaamse jongeren zijn, aldus de Pisa-resultaten van 2023 laaggeletterd, een cijfer dat wellicht representatief is voor veel volwassen Vlaanderen. De oorzaken zijn: schoolstructuren (van eliteonderwijs tot concentratiescholen), gezinsstructuren, corona, migratie, culturele ongelijkheid, gsm- en sociaal mediagebruik én de klasdynamiek. Leerkrachten investeren meer in hun klas dan aan het individu. Homogene klassen garanderen succes. Zonder homogeniteit is leren en lesgeven problematisch. Het is de schaduwzijde van een diverse samenleving en de zoekmachines die iedereen bevestigen in zijn of haar eigen grote gelijk. En hoe paradoxaal ook, dit is niet de beste wijze om voorbereid te zijn op diversiteit, levensbeschouwingen, het nadenken over identiteit en pluralisme, dialoog en kritisch denken. Hoe het dan wel moet? Dat is voer voor debat, polemiek en een helder nadenken. En daar kunnen begrijpend lezen en een helder schrijven alleen maar bij helpen.'''|BW}} === De importantie van verhalen === [[Bestand:Raban-Maur_Alcuin_Otgar.jpg|thumb|200px|Alcuinus (midden), gesteund door Hrabanus Maurus, draagt zijn werk op aan aartsbisschop Otgar van Mainz. Alcuinus van York (York ca. 735 - Tours 804) was een Angelsaksische schrijver uit de achtste eeuw, leermeester en raadgever van {{Wp|Karel de Grote}}. Hij is bekend als abt [[Alcuinus van Tours]].]] {{Citaat|'''Verhalen vormen een krachtige aanpassing in dienst van het overleven omdat ze ons niet alleen in staat stellen om terug te reizen in onze herinnering, maar het ons mogelijk maken om in gedachten toekomstscenario's door te nemen zonder daar veel tijd en energie aan kwijt te zijn. Ze fungeren als gedachte-experimenten, exercities in een virtuele wereld, die ons in staat stellen om allerlei moeilijke of gevaarlijke mogelijkheden uit te proberen en de resultaten daarvan te onthouden. Intuïtief doen we dit voortdurend: we kunnen ons de route naar twee verschillende waterbronnen voorstellen, en op basis daarvan inschatten welke de beste keuze is, zonder dat we die beide tochten eerste zelf hoeven te maken.'''|Gaia Vince.&nbsp;<ref>''Vuur, taal, schoonheid, tijd.'', p. 110.</ref>}} . '''‘In het begin was het Woord.''' . '''En het Woord was bij God''' . '''En het Woord was God…''' . '''Dit is de aanhef van het {{Wp|Evangelie volgens Johannes|Johannesevangelie}} dat verbinding tussen het Christendom en ‘het boek’ en de geschreven cultuur duidelijk maakt. Karel De Grote is zich daar in de achtste en negende eeuw erg van bewust. Zijn eerbied én bezorgdheid voor het correct schrijven en het correct spreken maken deel uit van zijn politiek. Die zet de relatie tussen bestuur en kennis centraal door het bewaren, het vernieuwen en het versterken van de kennis. Bewaren: bijna de alle klassieke manuscripten die we vandaag kennen, nemen de Karolingische kopiisten onder handen: handboeken over landbouw en geneeskunde, klassieke auteurs zoals Cicero en Vergilius, Augustinus en Hiëronymus. Vernieuwen: om de schrijfsnelheid op te drijven ontwikkelden ze de {{Wp|Karolingische minuskel}}. Versterken: opgeleide leerkrachten hebben oog voor tekstkritiek. In voorgaande eeuwen permitteren monniken en kopiisten zich bijwijlen een eigen interpretatie als ze de gewijde originelen overschrijven. Onder Karel dient elke abdij, elke kerk en elke parochie zich te voorzien van betrouwbare teksten en degelijk onderwijs. Aken, Luik, Sankt Gallen, Tours, Laon, Reims, Salsburg en Metz ontwikkelen zich tot geleerde centra. Even voorbijgaand aan verschil tussen het wettelijke en werkelijke land, is Karels onderwijs en de Karolingische renaissance, niet te loochenen. Hun tekstkritiekmethode is tot op heden relevant. Als woorden verschillende interpretaties kennen, leidt dit tot spraakverwarring en polarisatie. Daarom vinden Karel en zijn hofhouding dit zo belangrijk. Correcte taal unificeert, brengt mensen samen en organiseert de gemeenschap. Het brugje naar het heden is snel gemaakt. De taalarmoede, de neergang van het taalonderwijs, het feit dat Brussel en Antwerpen bijna tweehonderd verschillende talen spreken, scheppen een onzeker en onverdraagzaam klimaat waarin fake news en radicalisering graag gedijen.''' . '''Doornaert heeft gelijk als ze schrijft 'Geef kinderen eerst de taal, en dan pas het woord.' Haar titel is een meta-tekst die het ondermaatse {{Wp|begrijpend lezen}} aanklaagt. Bijna een vijfde van de Vlaamse scholieren heeft er moeite mee. In Nederland is een kwart van de vijftienjarigen niet in staat tot begrijpend lezen. Begrijpend lezen is niet hetzelfde als 'spellen', het is 'kennisoverdracht' van woorden, spreken en rekenen, gecombineerd met historisch en geografisch besef. Helaas zijn die vervangen door de begrippen 'tijd' en 'ruimte'. Wat is dat voor nonsens? Het gaat erom woorden, en definities, concepten en begrippen te leren die buiten de leefwereld liggen. Het gaat om geheugentraining. Zonder die taalbeheersing en zonder die basiskennis heeft het ontdekkend leren en de kritische benadering geen zin. Eerst kennis, dan discussie, niet omgekeerd zoals in het progressieve gidsland van onze Noorderburen, stelt Doornaert. Kwetsbare gezinnen, zo redeneert ze, kennen weinig taalrijkdom. Er is geen literatuur in de woonkamer. Reizen, musea of theaters zijn geen optie. Kan de school hier een oplossing bieden? Ik betwijfel het. En als de school de horizon niet verruimt, de ongelijkheid vergeet te corrigeren of leerlingen niet emancipeert maar zonder te weten waarom disciplineert, dan is er een ferme taak voor het scw weggelegd. {{Wp|Alcuinus}}, een erfgenaam van {{Wp|Beda|Beda Venerabilis}} die aan het hof van Karel verbonden is, titelt zijn handboek ''Custos historiae'' waarin hij de vraag stelt ‘wat is het geschreven woord’. Het antwoord: het woord is de behoeder van de geschiedenis. En zonder geschiedenis, geen samenleven.''' . === Punten sprokkelen === Om 'Sxrivn' tot een goed einde te brengen, dient de student de oefeningen in zoals afgesproken in de les. De oefeningen zijn beschreven met hun kwaliteitsvereisten. Het totaal van de oefeningen staat op 20 punten. De student kan slagen als alle oefeningen zijn ingediend. . === Cursus === De cursus bestaat uit vijf '''delen''' die op hun beurt onderverdeeld zijn in vijf hoofdstukken (zie inhoud). Het eerste omvat met een reeks concrete schrijftips. Zo kunnen schrijvers zonder veel omwegen snel en gestructureerd aan de slag. Wie het schrijven grondiger wil bestuderen, kan terecht in het tweede deel. Dat focust op de geschiedenis van het schrift, de spelling, het creatief en systematisch schrijven. Deel drie bestaat uit een oefeningenreeks, deel vier geeft een chronologisch overzicht van de workshops en deel vijf helpt je op weg met meer bronnen en organisaties die jij en je 'gasten' helpen sxrivn. Studenten die deze cursus op papier wensen, vinden in de zijbalk van Wikipedia de tab 'Downloaden als pdf'. Doe dit, het levert de beste papieren kwaliteit op, url's zijn voluit te lezen. . {{Citaat|'''Goed leren lezen en fatsoenlijk, samenhangend, overzichtelijk, begrijpelijk en, in het beste geval, elegant schrijven, dat zou elke leerling moeten kunnen als hij de drempel van de volwassenheid overstapt, het leven tegemoet.'''|Annelies Verbeke & Geert Van Istendael.}} . . . . = DEEL TWEE, SCHRIJF- & KOOKTIPS: ''Hollen door de keukenpraktijk'' = . {{Citaat|Een schrijver in huis maakt mij rustig.|Sigrid Bousset}} . {{Citaat|Wat je kunt zeggen, kun je duidelijk zeggen (...) Kan je er niet over spreken? Zwijg.|{{Wp|Ludwig Wittgenstein}}}} . == Inleiding. Twintig top-tips == . 1. Alle alliteraties aan de kant. Stomme stijlfiguur! 2. Eindig je zin niet voorzetsels met. 3. Vermijd clichés. Ze zijn oud en taai. 4. Vergelijkingen zijn even erg als clichés. 5. Wees min of meer specifiek en schrijf nooit veralgemenend. Zes: wees consequent. 7. Gebruik en misbruik geen overbodige en onnodige woorden in je zinnen en paragrafen. 8. Wie heeft er nood aan retorische vragen? 9. De overdrijving is een miljoen keer erger dan het understatement. 10. Led op de dt-regel. 11. Gebruik nooit dubbele ontkenningen niet. 12. Haakjes (gebruik die zo weinig mogelijk) maken een tekst rommelig. 13. Herhaal jezelf nooit, maar dan ook nooit, nooit. 14. Vermijd vreemde woorden; die klinken impraktisch. 15. Kortheid van formulering is een bijzonder waardevolle eigenschap die men in elke mogelijke communicatieve context ten allen tijde dient na te streven. 16. Zet nooit een uitroepteken achter een zin! 17. Opsommingen zijn: saai, overbodig, dwaas en onprofessioneel. 18. Vermijd buitenlandse woorden, that's obvious. 19. Ik schrijf nooit in de ik-vorm. 20. Gebruik nooit twee voorbeelden: bijvoorbeeld appelen of peren. Deze zinnen behoren tot het humoristisch genre dat "Skitt's law" heet. Elke tekst die een fout veroordeelt, bevat die fout. . . == Ingrediënten in de snelkoker == [[Bestand:Bundesarchiv Bild 183-S15390, Dresden, Schreibmaschinenfabrik.jpg|thumb|200px|Typen en tekstverwerking, hulpmiddelen bij het schrijven of overschrijven.]] . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=1i5hdaxcw0k BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Ben je slimmer als je dt-fouten maakt?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=yG2v3CoOuIE BEELDFRAGEMENT UNIVERSITEIT VAN VLAANDEREN: Wat verraadt jouw taal over jou?]''' . ♠ '''[https://www.youtube.com/watch?v=5-2bOGgft4M BEELDFRAGEMENT: Tien beginnersfouten bij het schrijven van een boek door Robin Rozendal]''' . === Bouwpakket === . ;Letters en lettertype Met 26 letters geven we ons leven vorm. Meer is er niet voor nodig. Psychologisch onderzoek wijst uit dat we geneigd zijn {{Wp|Schreefletter|schreefletters}} belangrijker te vinden dan schreefloze.&nbsp;<ref>https://www.vogelaargroep.nl/vogelaar-groep/schreef-en-schreefloze-lettertypes-het-verschil-en-ons-advies.html</ref> Schreven zijn de horizontale streepjes aan de letter, zoals in {{Wp|Times New Roman}} en zorgen voor een snellere herkenning. Excentrieke lettertypes vragen inspanning van de lezer en zetten de boodschap al snel op de achtergrond. Voor korte teksten zijn schreefloze lettertypes ok. Voor langere teksten gebruik je ze beter niet. . ;Woorden Oneindig zijn ze... De kortste woorden zijn: de, te, je, en, op, of... Het langste woord in het {{Wp|Woordenboek der Nederlandsche Taal}} is '''levensverzekeringsaangelegenheden'''. Het telt 35 letters, dat is evenveel als het langste woord in de {{Wp|Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal|Van Dale}}: '''meervoudigepersoonlijkheidsstoornis'''. Het {{Wp|Guinness Book of Records}} vermeldt het woord '''kindercarnavalsoptochtvoorbereidingswerkzaamhedencomitéleden''' met 60 letters. Wellicht zijn langere denkbaar. . ;Zinnen Kies je voor lange of korte zinnen? Het antwoord is simpel: zorg voor ritme en wissel lang en kort af of bouw op: kort, langer, lang, langst, verkort... Belangrijke informatie komt in korte zinnen. Lange zinnen gebruik je voor voorbeelden en beschrijvingen. Als er teveel komma's in de zin staan, zet je beter een punt. Vanaf 17 woorden zijn zinnen lang. Twaalf is een tof gemiddelde. Geef zin aan je zin. Zorg voor aansporingen, citaten, {{Wp|Elliptisch|elliptische}} zinnen en vragen. Wie zijn verhaal begint met een vraag, stuurt aan op dialoog met de lezer, bij elliptische zinnen ontbreken zinsdelen (denk aan een krantenkop), citaten tonen dat je de mens centraal stelt en een aansporing zet de lezer aan tot een daad. Lees mee hoe {{Wp|Oscar Wilde}}, {{Wp|Gerard Reve}}, {{Wp|Robert Graves}} en {{Wp|Harry Mulisch}} hun paragrafen opbouwen. Tel de woorden per zin en merkt hoe Oscar Wilde een steeds langer wordende zin introduceert. Van kort naar lang. Lange zinnen zijn niet per definitie moeilijk. Het gaat om structuur en ritme. . {{Citaat|Het was een verderfelijk boek. Een zwoele, zware geur van wierook leek van de bladzijden op te stijgen en het denken te bedwelmen. Het ritme van de zinnen, de geraffineerde monotonie van hun orkestratie, vol gecompliceerde thema's en motieven, die terugkeerden in steeds verder uitgewerkte vorm, wekten in de geest van de jongen naarmate hij de hoofdstukken aan zich voorbij liet trekken, een soort van mijmerij, een ziekelijk dromen dat hem alles om zich heen deed vergeten, de vallende avond, de aansluipende schaduwen.|Oscar Wilde in ''Het portret van Dorian Gray''}} . {{Citaat|Op een namiddag in het begin van de winter, vermoedelijk eind november of begin december van het jaar van onze Verlosser 1971, begaf ik mij, met mijn vrachtauto, van mijn landgoed in de bergen dat toen nog 'Les Chauviins' heette en dat ik pas later zijn nieuwe naam 'Notre Reine' zou geven, naar het dal om in het naburige dorp La Paillette brood te kopen en aan de publieke fontein zes plastic waterbehouders van elk zestig liter te gaan vullen, welke watervoorraad diende voor mijn huishouding en voor het metselen van de stenen woonkazemat die ik, op de funderingen van een lang geleden afgebroken boerderij, begonnen wast te bouwen.|Gerard Reve in ''Oud en eenzaam'', 109 woorden.}} . {{Citaat|Ik, Tiberius Claudius Drusus Nero Germanicus enzovoort enzovoort [want ik zal u niet vermoeien met al mijn titels], die eens en nog niet zo lang geleden ook, bij mijn vrienden, verwanten en kennissen bekend was als 'Claudius de Idioot', of 'Die Claudius', 'Claudius de Stotteraar', of 'Clau-Clau-dius' of op z'n best als die 'Arme oom Claudius', sta nu op het punt om mijn vreemde levensgeschiedenis te schrijven, te beginnen met mijn vroegste jeugd om dan zo door te gaan, jaar op jaar, tot ik kom aan de beslissende verandering, toen ik ongeveer acht jaar geleden, eenenvijftig jaar oud, mijzelf gevangen vond in wat ik zou kunnen noemen de 'gouden staat', waaruit ik sindsdien nooit meer bevrijd ben.|Robert Graves in ''Ik Claudius'', 117 woorden.''}} . {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden, die blazend uit het donker opdoemden, naar de reusachtige, ratelende wielen en de hoge koetsiers, de zwartglanzende trottoirstenen, de benen van de mensen, en ook naar het donker tussen de karren en auto's in de verte, en in de zijstraten, waar ik niets meer zag maar waar alles doorging tot in het oneindige: licht, lawaai, nacht, beweging... ik hijgde van opwinding, zoveel hield ik van de wereld en van alles wat zij voor mij in petto had, het was of ik het licht en de lucht en het donker kon pakken en kneden met mijn handen, alles was boordevol mogelijkheden en elk gevaar was er vreemd aan, nee geen gevaar, alles had substantie, alles was vol en door krachten bezield en alles zei op een geweldige manier ja tegen mij en wenkte en ik zei ja terug, ja ik kom, ik kom, en ik kwam op het station, in de immense, pikzwarte ruimte, tjokvol schelle lampen en schijnsels die niets verlichten, van alle kanten gefluit en gedender en gesis van haast onzichtbare locomotieven, groots gespuit van stoom, en overal mensendrukte, ontelbare benen langs mijn heen, klappen van hamers en de overluide, onverstaanbare, resonerende stem van de luidsprekers - het greep mij bij de keel, zodat ik wel kon overgeven van opwinding: een onbegrijpelijke, gigantische, nieuwe wereld, diee op mij wachtte!|Harry Mulisch in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven'', 226 woorden.}} . Is deze tekst te moeilijk, te lastig voor je? Vraag gerust aan AI om je te helpen met een prompt zoals 'maak deze tekst eenvoudiger en begrijpbaar voor een twaalfjarige. Dan komt dit uit de machine. {{Citaat|Met grote ogen keek ik naar de paarden die uit het donker kwamen, de grote wielen en hoge koetsiers, de glanzende stoeptegels en de benen van mensen. In de verte zag ik karren en auto’s in de donkere straten. Alles leek eindeloos: licht, lawaai, nacht, beweging. Ik was zo opgewonden, ik hield van de wereld en alles wat ze te bieden had. Het voelde alsof ik het licht en de lucht kon aanraken. Alles was vol mogelijkheden en er was geen gevaar. Alles leek tegen mij te zeggen: “Ja, kom maar!” En ik zei: “Ja, ik kom!” Ik kwam aan op het station, een grote, donkere ruimte vol felle lichten, fluitende treinen, stoom en drukte. Overal waren mensen, geluiden en lichten. Het was een nieuwe, spannende wereld die op mij wachtte!|Vrij naar Harry Mulisch in ''De verhalen. Tussen sterven en begraven''.}} . ;Alinea's . ;Hoofdstukken . ;Boeken . ;Trilogie . ;Encyclopedie . ;Bibliotheek . === Interpunctie === . * Hoofdletter . * Spatie . * Punt . * Komma ** Ik hou van je, opa. ** Ik hou van je opa. . === Geef je schrijfwerk... === . * Een leuke titel . * Een auteur . * Een datum, een plaats . === De titel === . * Is uitdagend en concreet. . * Bestaat uit maximaal zeven woorden. Hoe briljant is deze over hondenpoep: 'Zakje vergeten? Daar trappen wij niet in'? Of deze: 'Afslanktips, daar ben je vet mee...' . * Zeven is heilig, zelfs bij {{Wp|Macdonalds}}: zoveel menu's kunnen onze hersenen aan. . * Kom je er niet? Bedenk een ondertitel. . * Onderlijn de titel niet. Een titel heeft geen punt op het einde. . === Keuze van de vorm === Schrijfwerk neemt veel vormen aan, van eenvoudig tot complex: * advertentie * advertorial * artikel (redactioneel) * baseline * bedrijfsblad * beleidstekst * blog * bibliografie * biografie * boek * brief * brochure * casestudy * doctoraat * draaiboek * draaiplan * eindwerk * e-mail * enquête * e-zine * facebookstatus * fact sheet * factuur * folder * flyer * internetartikel * jaarverslag * kortverhaal * krant * liefdesbrief * memo * mindmap * monografie * naslagwerk * nieuwsbrief * offerte * persbericht * personeelsblad * postkaart * publireportage * rapport * roman * synopsis * scenario * sollicitatiebrief * speech * sms * slogan * stationsroman * tagline * testimonial * themadossier * twitterpost * vacature * verhaal * verkoopbrief * verslag * vertaling * webtekst * x-post * zangbundel * ... . . == Koken én proeven met Willem Elsschot == [[Bestand:Plantin_(after_Goltzius).png|right|200px|{{Wp|Christoffel Plantijn}}, ca. 1520-1589 is {{Wp|Boekdrukkunst|boekdrukker}} en uitgever van Franse afkomst. Hij werkte in Antwerpen en Leiden.]] De tips van {{Wp|Willem Elsschot}} en zijn zogenaamde Elsschotproef zijn geen uitvinding van hemzelf. Een stadsgenoot van hem kende deze wijsheid al lang voor Elsschots geboorte: boeken zijn geen bundels vol teksten. Boeken zijn beleving, ervaring, een totaalconcept. Die stadsgenoot leefde vierhonderd jaar voor Elsschot en maakte van Antwerpen een schrijversstad. Daar spoelde hij aan in het midden van de woelige zestiende eeuw. Zijn naam? Christoffel Plantijn. Als Fransman deelt hij een frustratie met zijn stads- en tijdgenoot de Italiaanse humanist {{Wp|Lodovico Guicciardini}} (1521–1589). Het Nederlands noemt hij een taal vol overvloedige mogelijkheden en rijk, 'bequam om te bevatten ende te scheppen alle woorden ende reden die men wilt.' Niettemin, zo schrijft hij, is de taal 'seer swaer om te leeren, ende noch veel swaerder om uyt te spreken; soo dat de kinderen selve in het eygen landt gheboren, grootachtich moeten zijn, eer zy de tale vatten ende uytspreken konnen.' Of met andere woorden, zijn uitspraak is even verrassend als brandend actueel. Niet alleen voor anderstalige nieuwkomers; kinderen en jongeren die hier geboren en getogen zijn, blijven worstelen met spellings- en dt-regels.&nbsp;<ref>JOHAN VERMANT & BART DE WEVER. ''Het verhaal van Antwerpen.'' Pelckmans, Kalmthout, 2023, p. 274-277; p. 534-535.</ref> De waardering van Guicciardini en Plantijn voor het Nederlands en hun frustratie de taal niet onder de knie te krijgen, is tegengesteld met de minachting van de taal door de Franstalige Belgen enkele eeuwen later. De Franse Revolutie ontmoedigt het gebruik van de streektalen in Frans Vlaanderen. Het gebied ten noorden van de Leie verliest haar Nederlands vele woorden, op potjesvlees en tradities (kermissen en reuzen) na. Eind negentiende eeuw is het Nederlands verboden leerstof in Frans Vlaanderen en dat straalt door tot in Belgisch Vlaanderen. De schrijf en cultuurtaal verdwijnt samen met de economische crisis van de negentiende eeuw. In het jonge België ergert {{Wp|Hendrik Conscience}} - de man die zijn volk leerde lezen - zich er mateloos over. Als hij soldaat is beschrijft hij hoe de Waalse en Brusselse legerleiding het Vlaams als een verzameling barbaarse dialecten aanzien. Na zijn dienstplicht wil hij in zijn debuutroman komaf maken met die overtuigde minachting. Het Nederlands heeft wél de potentie van een 'zachtvloeiende letterkunde', een cultuurtaal. Voor de Franssprekende Vlaming is Conscience onverbiddelijk: 'Dat een Belg het fransch leere en zyne eigene Tael die hy niet kent, ten hoon spreke, dit is verachterlyk!' Ondanks zijn goodwill krijgen schoolkinderen tot diep in de twintigste eeuw te horen dat het Frans zoveel rijker en zoveel meer potentie heeft dan het Nederlands. De schoolopdracht en het sociaal cultureel werk blijft tot op heden erg prangend. [[Bestand:Pieter_Brueghel_the_Elder_-_The_Dutch_Proverbs_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|200px|Dit schilderij uit 1559 van [[Pieter Bruegel de Oude]] toont minstens 125 spreekwoorden en gezegdes die destijds waarvan sommige nog worden gebruikt.]] [[Bestand:Antwerpen-Willem_Elsschot_op_Mechelseplein.jpg|thumb|200px|{{Wp|Vrouwkje Tuinman}} spreekt [https://www.youtube.com/watch?v=GyhC3EoHOyE hier] over {{Wp|Lijmen/Het been (roman)|Lijmen/Het Been}} van {{Wp|Willem Elsschot}} en de niet zo mooie wereld van het schrijverschap. Hier zien we Elsschot op het Mechelseplein in Antwerpen.]] [[Bestand:Buch675.jpg|thumb|200px|{{Wp|Boudewijn Büch]}}(1948-2002) was zowel schrijver als {{Wp|bibliofiel}}. In zijn herenhuis aan de Amsterdamse Keizersgracht had hij een drie verdiepingen tellende bibliotheek in empirestijl met een collectie van 100.000 (zeldzame) banden.]] [[Bestand:Metal movable type.jpg|thumb|200px|Met 26 letters gaat een schrijver aan de slag om zich uit te drukken. {{Wp|Paul Guldin}} berekende in 1622 hoeveel woorden er te vormen zijn met het toenmalige alfabet van 23 letters: zeventigduizend-miljard miljard, waarbij de langste woorden 23 letters telden en sommige onuitspreekbaar waren. De woordenmassa zou 257 miljoen miljard boeken en 8.052.122.350 bibliotheken met een capaciteit van 132 kubieke meter vullen. De aarde-oppervlakte kan 7.575.213.799 zo'n bibliotheken aan.]] . === Koken === . ==== Organische tekst ==== . Vergelijk het bibliotheekbezoek met het bezoek aan de supermarkt. Kies ingrediënten zorgvuldig. Eenmaal thuis pak je uit, sommige groenten gaan de koelkast in, met andere ingrediënten ga je aan de slag. Als je aan het lezen gaat, vang je veel informatie op. Wat je relevant, boeiend en nieuw vindt, haal je uit de teksten. Daarom is het een prima methode om in boeken te onderlijnen, voorzichtig met potlood bolletjes te plaatsen of een hoekje van het boek om te plooien. Bibliothecarissen zullen dit niet graag horen, echter boeken zijn nu eenmaal werkinstrumenten en het is niet omdat je iets één keer leest dat je het memoriseert. Haal het vlees uit de verpakking (lees de houdbaarheidsdatum en andere verpakkingsinfo), ontdoe de groenten van hun overtolligheden, snij ze in beheersbare stukken. Uit die tsunami van informatie/ingrediënten ga je een eigen tekst maken, geen opsomming van inzichten. Je tekst dient 'organisch' over te komen, als gegroeid vanuit een insteek. Verbanden zorgen dat je tekst coherent van het ene thema naar het andere thema overvloeit. Ze lijmen het geheel aan elkaar met {{Wp|signaalwoord|signaalwoorden}}. Signaalwoorden bepalen hoe je de overgang van het ene gerecht naar het andere maakt. En dat kan op verschillende wijzen. De onderstaande verbanden zijn met elkaar te combineren. . 1. {{Wp|Chronologie|Chronologisch verband}}]: '''Van zijn geboorte tot zijn dood bleef hij schrijven.''' Jaartallen en momenten uit een leven zorgen hierbij voor de tekst. Je begint als het ware bij de geboorte en je eindigt bij de dood. Beginnen kan in de vroege morgen en eindigen op het einde van de dag. Studenten die een reisverslag maken, doen dit vaak. Ze vinden het ontwaken en het gaan slapen blijkbaar belangrijke momenten van de reis. Persoonlijk hou ik niet van die aanpak. Een reisverslag kan ter plekke beginnen. Je kan natuurlijk ook flashbacks of een forward inbouwen. Flashback: Dit vraagt een terugkeer in de tijd. In 1920 was hij werkzaam bij de post waar hij ervaring opdeed. Die kennis kon hij nu, in 1940 volop inzetten... Forward: Later zou die kennis hem geen windeieren leggen... . 2. {{Wp|Opsommend verband}}: ten eerste, ten tweede of 1. 2. 3; eerst, dan, daarna, vervolgens, tenslotte. Een opsommend verband kan je aankondigen bij de lezer met zinnen zoals: 'Om dit te motiveren, voeren wetenschappers vier redenen aan. Ten eerste...' . 3. {{Wp|Vergelijkend verband}}: Schrijfwerk is als een ambacht; schrijven is topsport. Vergelijkingen zijn dankbaar bij het schrijven. Als je de vergelijking in ruime mate uitwerkt spreken we van een metafoor. . 4. Als je iets niet kan vergelijken, dan valt de tegenstelling te gebruiken. Lezers houden van contrasten. Het {{Wp|tegenstellend verband}} doe je met zinnen zoals: Dat was niet naar de zin van... X ziet het anders... Niets is minder waar... Die opmerking hield geen rekening met... Het tegenstellend verband duikt op in de argumentatieleer. Het is een genre dat politici vaak gebruiken om hun tegenstanders te ondermijnen. Daarbij zoomen ze in op de argumenten van de tegenpartij die ze vervolgens weerleggen met al dan niet slaande argumenten. Signaalwoorden in de tegenstelling zijn: daarentegen, echter, integendeel, enerzijds, anderzijds (aan de ene kant, aan de andere kant), daar staat tegenover, hoewel, toch, ofschoon, ondanks en maar. 'Maar' gebruik je beter niet. Het is een soort verdedigende spreektaal. Meestal kan je het woord gewoon weglaten. . 5. {{Wp|Oorzakelijk verband|Oorzaak-gevolg verband}}: Het huis vatte vuur en toen het de slaapkamer bereikte zag ze zich genoodzaakt te springen. Ten gevolge van... . 6. {{Wp|Geografie|Geografisch verband}}: De hoofdstad van België, Brussel, telt x inwoners. Van daaruit reizen we naar... . 7. {{Wp|Middel-doelverband|Doel-middel verband}}: Om dat te bereiken moet ze een weg afleggen. Hij kon het doel bereiken als hij... Om de marathon van New-York te lopen had hij niet alleen een goede conditie nodig. Het betalen van de vliegtickets baarde hem het meester zorgen... . 8. {{Wp|Toelichtend verband}}: Dit vraagt verduidelijking... Hoe dat in elkaar zit? Ik leg het uit... Waarom?... Enige toelichting is hier op zijn plaats... . 9. {{Wp|Beschrijvend verband}}: een quote, een [[citaat]], een parafrase... Je kondigt ze aan met 'X verwoordt het als geen ander en schrijft...', 'het was een brief in gebrekkig Nederlands, maar de goede verstaander wist wat x bedoelde toen zij schreef dat...' . 10. {{Wp|Concluderend verband|Besluitend verband}}: alles samen genomen is te concluderen dat... hieruit is het besluit te trekken... . Kan je geen verbanden of een 'logica' in je tekst brengen, bouw dan een nieuw hoofdstuk in of breng een tussentitel aan. . . ==== Stijlfiguren ==== . Het gebruik van [[Lijst van stijlfiguren|stijlfiguren]] toveren bij de lezer een glimlach op het gezicht. De meeste lezers kunnen niet benoemen waarom ze een tekst 'goed' of 'leuk' vinden. . 1. De [[alliteratie]] en het [[Rijm (stijlfiguur)|rijm]] gaan er bij de lezer in als een zoet broodje. . 2. Gebruik [[Lijst van uitdrukkingen en gezegden|uitdrukkingen, gezegdes]] en [[Lijst van Nederlandse spreekwoorden|spreekwoorden]]. . 3. Maakt je taal '''beeldend''' met [[vergelijkingen]], [[Synoniem (taalkunde)|synoniemen]] en [[Metafoor|metaforen]]&nbsp;<ref>Over het metaforisch taalgebruik schreef [[Bram Vervliet]] een mooie tekst in zijn boek ''Waarom we bang zijn. De oorsprong en de toekomst van angst.'' Pelkmans gaf het uit in 2022. Lees het vanaf pagina 287 ev. Ik vond het boek in de bieb van Roeselare.</ref> . 4. '''Herhaal''' wat belangrijk is of om het ritme van je tekst te versterken. Dat kan met een [[Parallellisme (stijlfiguur)|Parallellisme]], een [[Anafoor (stijlfiguur)|anafoor]], de [[epifoor]] of de [[symploke]]. . 5. '''Opsommingen''' bundelen veel info. Zoek een systeem: alfabetisch, van korte naar lange woorden, inzoomend, uitzoomend. Een opsomming werkt psychologische het best met drie woorden, beginnend met het kortste woord en eindigend met het langste: 'Vrijheid, gelijkheid en broederlijkheid.' . 6. De afwisseling tussen lange en korte zinnen geven de tekst ritme. Kijk de [[interpunctie]] na. . 7. Dingen en dieren zijn menselijk: de [[personificatie]], de [[animalisering]] en het [[antropomorfisme]]. . 8. '''Overdrijf''' als een grap gepast is met [[Hyperbool (stijlfiguur)|hyperbolen]], het [[eufemisme]], het [[disfemisme]] en het [[Zeugma (stijlfiguur)|zeugma]]. . 9. Speel '''tegenstellingen''' uit: [[antifrase]], [[Parabool (stijlfiguur)|parabool]] en het [[Oxymoron (stijlfiguur)|oxymoron]]. . 10. Tot slot: de [[pars pro toto]] . . . ==== Denk na over... ==== . 1. Spreek je de lezer aan of niet? . 2. Getallen: eenvoudige getallen voluit (het oogt mooier), complexe niet, jaartallen evenmin . 3. Heb oog voor verleden tijd of tegenwoordige tijd en mix niet . 4. Lees het taaladvies bij [https://taaladvies.net/taal/advies specifieke problemen] . . === Proeven en finetunen === [[Bestand:Clay cone Urukagina Louvre AO4598ab.jpg|thumb|200px|Waarschijnlijk zagen de eerste schrifttekens zesduizend jaar terug het levenslicht in {{Wp|Sumer}}, Mesopotamië. Later en los hiervan ontstond ook het schrift in Egypte, de [[Indusvallei]], [[China (hoofdbetekenis)|China]] en in [[Meso-Amerika]]. Archeologen dateren deze [[kleitablet]] ca. 2350 v.Chr. Ze ziet er even ingenieus uit als de loden letters op de foto hierboven. 'De eerste notities waren schematische tekeningetjes (de kop van een rund, een boom, een oliekan, een mannetje). Daarmee inventariseerden de grootgrondbezitters in de oudheid hun kuddes, hun bossen, hun voorraad en hun slaven. Aanvankelijk drukten ze die tekens met kleine stempels in klein, later werden ze ingekerfd met een stift. De tekeningentjes moesten eenvoudig zijn en altijd hetzelfde, zodat ze geleerd en begrepen konden worden. De volgende stap was het optekenen van abstracte begrippen. Op de rudimentaire kleitabletten van de Soemeriërs stonden twee gekruiste streepjes voor vijandschap; twee meisjes naast elkaar betekende vriendschap; een eend met een ei: vruchtbaarheid. (...) Al snel diende zich een probleem aan: er zijn te veel tekeningentjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons - van vlooien tot wolken, van kiespijn tot doodsangst. Het aantal tekens nam alleen maar toe en het geheugen kon het niet meer bijbenen. De oplossing was een van de geniaalste vindingen van de mensheid, origineel, eenvoudig en met onvoorzienbare gevolgen: stoppen met tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. Zo, via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters. Door letters te combineren hebben we de volmaakte partituur van de taal gecreëerd, en de duurzaamste. Maar de letters hebben nooit hun voorstadium als schematisch tekeningetje verloochend. Onze D stond ooit voor een deur, de M [of de W] voor de beweging van het water, de N [of de S] was een slang en de O een oog. Nog steeds zijn onze teksten landschappen waarin we zonder het te beseffen de golfslag van de zee tekenen, waar gevaarlijke dieren op de loer liggen en waar ogen zonder te knipperen blikken naar ons werpen.&nbsp;<ref>IRENE VALLEJO, p. 133-134.</ref>]] [[Bestand:Moleskine - 01.jpg|thumb|200px|Zorg voor schrijfmateriaal. Een prettige pen en een fijn boekje zoals deze [[Moleskine]].]] [[Bestand:Moleskine ruled notebook, inside view.jpg|thumb|200px|Een opengeslagen Moleskine met gelinieerde bladzijden. Rechts een elastiek, in het midden een lint dat dienstdoet als bladwijzer en achteraan een opbergvak.]] . De Elsschotproef is genoemd naar de auteur [[Willem Elsschot]]. Deze test schrapt zoveel mogelijk woorden uit een (ruwe) [[tekst]], zonder dat er inhoud verloren gaat. De Elsschotproef verhoogt de [[leesbaarheid]]. . [https://www.youtube.com/watch?v=7__y6hNEdYo&feature=related Kijk hier alvast hoe bondige teksten beter scoren]. . De Elsschotproef is niet het herschrijven of het inkorten van de tekst naar [[MSN-taal|sms- of MSN-taal]] waarbij de [[zinsbouw]] van ondergeschikt belang is en (zelf gecreëerde) [[afkortingen]] en [[emoticons]] algemeen aanvaard zijn. Een [[afkorting]] die een begrip is (zoals [[Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn|OCMW]]) blijft na de Elsschotproef staan, afkortingen zoals m.a.w. of b.v. worden na de proef voluit geschreven of vervangen door één woord. De Elsschotproef is verwant maar niet gelijk aan het schrijfprincipe [[Kill your darlings (motto)|Kill your darlings]]. Kill your darlings schrapt datgene waarvan de auteur vindt dat het niet kan worden gemist, terwijl een [[redacteur]] vanuit een objectievere positie oordeelt dat het schrappen de leesbaarheid verhoogt. De Elsschotproef zorgt voor een actief [[taalgebruik]] en maakt de zin korter en duidelijk, directer en persoonlijker, levendig minder [[ambigu]] of vrijblijvend. Gebruik de Elsschotproef zeker bij webschrijven. Omdat weblezen niet lijkt op het lezen van een boek, is bondig taalgebruik aangewezen. Een weblezer 'scant' en 'skimt' de tekst eerder dan die te lezen. De lezersblik glijdt over de inhoud en vertraagt bij titels, woorden en beelden en versnelt dan weer om de belangrijkste inhouden in kaart te brengen. De Elsschotproef doe je zo: . * Vermijd [[Passief (taalkunde)|passieve taal]] en het [[werkwoord]] 'worden'. Volgens schrijftrainer Mark Van Bogaert zijn er organisaties die het werkwoord verbieden in hun verslaggeving, omdat het nietszeggend en passief is. De vergadering krijgt er geen dynamisch karakter door en bovendien weet niemand wie de taak zal uitvoeren zoals in deze zin: 'Het verslag zal gemaakt worden.' Beter is 'Jan maakt het verslag.' . * Vermijd het nietszeggende 'men'. . * Vermijd [[hulpwerkwoord|hulpwerkwoorden]]: zouden, kunnen, hebben... . * Concretiseer weinig zeggende woorden en schrap formele en [https://hetnlpcollege.nl/nietszeggende-jeukwoorden-kantoortaal/ kantoortaal, nietszeggende jeukwoorden]. Anderen, zoals Mark Van Bogaert noemen het prikkeldraadwoorden. Bij het gebruik van dit soort woorden, treden bovendien vaak interpretatiefouten op. Merk op dat de vervangwoorden tussen haakjes korter zijn: # Aanvankelijk (eerst) # Achten (vinden) # Af en toe (concretiseer) # Aldus (zegt) # Als gevolg van (door) # Alsook (en) # Althans # Andere (concretiseer) # Bekomen (krijgen) # Betreffende (over) # Betrekkelijk # Bij benadering (concretiseer) # Bijgevolg (dus) # Bijzonder # Daarvan # Daarenboven (bovendien) # Derhalve (dus) # Desalniettemin # Dientengevolge (daardoor) # Dienen te (kunnen) # Diverse # Doch (is net als 'maar', te defensief, vermijden) # Door de band genomen # Door middel van (door/met) # Doorgaans # Dus # Echter (alleen) # Enigszins # Enkele # Gans (vermijden) # Geenszins (niet) # Heden (nu, vandaag) # Heel # Hierover # Hoewel # Immers (want) # Indien (als) # In gevolge (door) # In ogenschouw nemen (kijken, bekijken) # In samenwerking met (samen met) # In verband met (over) # Kunnen # Maar # Maal (keer) # Meerdere (concretiseer) # Meestal # Men # Met betrekking tot (over, voor) # Min of meer # Misschien # Nadien (daarna) # Nochtans (toch) # Moeten # Mogelijks # Nog # Ofschoon (hoewel) # Onder invloed van (door) # Ook # Op die manier (zo) # Op het gebied van (op) # Over het algemeen # Overigens # Reeds (al) # Respectievelijk # Regelmatig (concretiseer) # Soms (concretiseer) # Slechts # Steeds (altijd) # Tamelijk (concretiseer) # Te (in) # Ten behoeve van (voor) # Tevens (en) # Thans (nu) # Tot op zekere hoogte # Uiting geven aan (zeggen) # Vaak # Veel # Veelal # Volgende # Vooraleer (voor) # Vooralsnog (voorlopig) # Wanneer (als) # Waarschijnlijk # Wegens (door) # Welke (die, dat) # Weinig # Wellicht # Zullen . * Vermijd zinnen zoals 'het zou eventueel gekund hebben dat...' . * Vermijd het werkwoord 'moeten'. De schrijftrainer Mark Van Bogaert noemt het een 'prikkeldraadwoord'. Die woorden zijn zo negatief dat de lezer afhaakt. Andere prikkeldraadwoorden zijn: betalen, onmogelijk, kosten, jammer genoeg, probleem, incident, klacht, moeilijkheid, fout, vergissing... . * Probeer negatieve woorden zoals 'geen' of 'niet' te vervangen door positieve. 'Moet je niet naar de kapper vandaag?' vervang je beter door 'Ga je naar de kapper, vandaag?' . * Vermijd [[Dubbele negatie (taal)|dubbele ontkenningen]] zoals 'het is niet onwaarschijnlijk dat...' of 'het is niet onzeker dat ze zal komen.' Positief geschreven teksten lezen prettiger en makkelijker. . * Vervang 'maar' door en, ook of bovendien. 'Maar' is defensief en heeft een negatieve bijklank. . . === Kijken === <gallery> File:NP-1.jpg|De duivel op het kussen binden; Met iedereen overweg kunnen, raad weten. Bestand:NP-2.jpg|Een pilaarbijter; Een hypocriet. Bestand:NP-3.jpg|Geloof niemand die in de ene hand water en de andere hand vuur draagt; Vertrouw niet iedereen. Bestand:NP-6.jpg|Met de kop tegen de muur lopen; Iets onmogelijks willen. Bestand:NP-7.jpg|De een scheert schapen, de ander varkens; Rijkdom is ongelijk verdeeld. File:NP-10.jpg File:NP-11.jpg File:NP-12.jpg File:NP-13.jpg File:NP-15.jpg File:NP-16.jpg File:NP-17.jpg Bestand:NP-18.jpg|Scheer de schapen als ze wol hebben; Niet tegen elke prijs voordeel nastreven. File:NP-21.jpg|Elkaar bij de neus nemen; Elkaar iets wijs maken. File:NP-22.jpg File:NP-23.jpg File:NP-24.jpg File:NP-25.jpg File:NP-30.jpg File:NP-34.jpg File:NP-36.jpg File:NP-37.jpg File:NP-43.jpg File:NP-45.jpg File:NP-48.jpg File:NP-49.jpg File:NP-50.jpg File:NP-51.jpg File:NP-52.jpg File:NP-53.jpg File:NP-54.jpg File:NP-55.jpg File:NP-56.jpg File:NP-65.jpg File:NP-68.jpg|Aan de ene voet een schoen, de ander blootvoets; Evenwicht is het voornaamste. File:NP-72.jpg Bestand:NP-74.jpg|Ze trekken om het langst; Ze willen beiden winnen. Bestand:NP-75.jpg|Als het kalf verdronken is dempt men de put; Na de ramp komt de actie. Bestand:NP-76.jpg|Ze hangt haar man de blauwe huik om; Ze bedriegt hem. Bestand:NP-79.jpg|Parels voor de zwijnen; Nutteloze moeite. Bestand:NP-84.jpg|Zich krommen om door de wereld te kommen; Moeite doen. Bestand:NP-85.jpg|Hij laat de wereld op zijn duim draaien; Men doet wat hij wil. File:NP-90.jpg File:NP-92.jpg File:NP-94.jpg File:NP-95.jpg File:NP-96.jpg File:NP-99.jpg File:NP-100.jpg File:NP-101.jpg|Mak als een lammetje; Gedwee zijn. File:NP-102.jpg File:NP-103.jpg File:NP-104.jpg File:NP-105.jpg File:NP-106.jpg File:NP-107.jpg File:NP-109.jpg File:NP-110.jpg File:NP-111.jpg File:NP-112.jpg File:NP-113.jpg File:NP-114.jpg File:NP-115.jpg File:NP-116.jpg </gallery> . . == Voor-, hoofd en nagerecht: structuur == [[Bestand:Celsus-Bibliothek2.jpg|thumb|200px|Restanten van de in de [[hellenisme|hellenistische]] tijd opgerichte [[Bibliotheek van Celsus]] in [[Efese]], [[Turkije]] die meer dan 12.000 perkamentrollen bewaarde.]] [[Bestand:ABC-prent-Catchpenny_print-Borms_0466.jpeg|thumb|200px|26 letters en tien cijfers, meer heb je niet nodig om een boek te schrijven.]] . ;1. Hoe kort je tekst ook is... . * Begin met een inleiding, zoals [https://www.youtube.com/watch?v=w82a1FT5o88 in deze opening]. . * De eerste zinnen bepalen of de lezer verder leest . * Waarover gaat het, breng sfeer (mijmering), wat is nieuw (krant), wat is het (encyclopedie) . ;2. Werk uit . * Werk met tussentitels . * Plaats eens een quote, een straffe uitspraak, citeer . * Wees logisch: plaats thema's samen of werk chronologisch . * Leg moeilijke woorden uit . ;3. Beëindig je tekst . * Boodschap aan de lezer . * Nodig de lezer uit voor een actie, een websitebezoek . * Maak de cirkel rond en eindig waar je begonnen bent. De terugkoppeling rondt de tekst af waar die begon. . * Meer info... . ;4. Visualiseer . * Lay-out . * Foto's met bijschrift . * [[Lettertype]]! . . == De keukenhulp en de -robot == [[Bestand:Hebban olla vogala overview.jpg|thumb|right|200px|Het "Nederlandse" schrift bestaat ongeveer 1500 jaar en is afgeleid van het Romeinse [[alfabet (hoofdbetekenis)|alfabet]]. De vroegste sporen van het [[Oudnederlands]] dateren van ca. 425-450 (de [[runeninscriptie van Bergakker]]) en de [[6e eeuw]] (de [[Salische wet]]) met de zin "Maltho thi afrio lito". Het betekent "Ik zeg je: ik maak je vrij, halfvrije". Een meer bekend, literair vers komt van een Vlaamse monnik: "[[Hebban olla vogala]] nestas bigunnan hinase hic enda thu wat unbidan we nu" wat staat voor "Alle vogels zijn aan hun nesten begonnen behalve ik en jij wel waarop wachten wij?"]] . ;1. De tekstverwerker ''Word''t keukenrobot . * Gebruik de spellingscorrector . * Gebruik de synoniemenlijst (rechts klikken) (en op internet) . * Alfabetisch sorteren . * Inhoudstafel en koppen . * Verborgen tekens . * Wijzigingen bijhouden . * Pagineer . * Plakken speciaal . ;2. Drop je tekst in [https://schrijfassistent.standaard.be/ dS Schrijfhulp] . ;Gebruik [[Wikipedia]] . ;Gebruik [https://www.vives.be/nl/taalhulp VIVES Taalhulp] . . == Werk af en serveer == [[Bestand:Holding-a-ruling-pen.svg|thumb|right|200px|Het schrijven met de hand gebeurde vaak in combinatie met het creëren. Tegenwoordig schrijven mensen hun tekst onmiddellijk in de tekstverwerker.]] . * Schrijf, herschrijf en schrap . * Laat rusten en herlees . * Laat nalezen . * Publiceer . * Social Media . * Mondelinge reclame . ;Grenzen van realiteit . {{Citaat | Een woord wordt geboren Sierlijk aan elkaar hangende letters Gedreven door klanken een geheel vormend Een woord leeft Tast speels de grenzen van de realiteit af Bekrachtigd door inhoud te geven aan holle letters Zwervende zwoele woorden Harde hevige woorden Zachte zalige woorden Snelle snijdende woorden Een woord sterft Als de adem de laatste klank uitblaast Het lijkt nietig hé, een woord Somber als het enkel geboren wordt om te sterven Toch is het zo noodzakelijk om te sterven Om verder te leven in een zin |Lesley Ramboer, schrijfworkshop, Dworp 2004.}} . . . = DEEL DRIE, SXRIVN-THEORIE: ''Voor culinaire koks met een portie tijd'' = [[Bestand:Text.JPG|thumb|right|200px|Schrijven resulteert in een tekst. Schrijven kan met de hand of machinaal.]] . {{Citaat|'''Niet alleen walg ik van de reclame, maar ook van de commercie in het algemeen. En ik heb Lijmen geschreven omdat ik er op een of andere manier van af moest komen. Ik moest wel reclame bedrijven, want van mijn pen heb ik nooit kunnen leven.'''|Willem Elsschot, net voor zijn dood in 1960.}} . {{Citaat|'''Een brief bloost niet.'''|[[Marcus Tullius Cicero]]}} . == Het ambacht: de kok en de schrijver == . :[[Schrijven]] . :[[Stijl (taalkunde)]] . == Correct schrijven, een kwestie van etiquette == [[Bestand:Medieval writing desk.jpg|thumb|200px|[[Middeleeuwen|Middeleeuwse]] illustratie van een [[Christendom|christelijke]] [[kopiist]] die aan het (over)schrijven is. Tot en met de uitvinding van de boekdrukkunst verloopt het creëren van teksten langzaam. 'Handmatig een getrouwe kopie maken van een tekst is niet eenvoudig. Het vereist een lange reeks telkens herhaalde en vermoeiende handelingen. De kopiist moet in het boek dat hij als uitgangspunt neemt een tekstfragement lezen, dat in zijn geheugen prenten en uitschrijven in schoonschrift, om vervolgens terug te gaan naar het origineel en het punt te zoeken waar hij gebleven was. Om het werk goed te doen is concentratie nodig. Zelfs de meest ervaren en nauwgezette kopiist maakt vergissingen (leesfouten, een lapsus door vermoeidheid, mentale vertaling, een onjuiste interpretatie en verkeerde correcties, substitutie van woorden en sprongen in de tekst). In feite komt de persoonlijkheid van de kopiist juist tot uiting in de fouten die hij maakt. Hoewel de hand die een boek kopieerde anoniem was, kunnen we er door de errara toch achter komen waar de man in kwestie vandaan kwam, hoe onderlegd hij was, of hij een soepele geest had en wat zijn voorkeuren waren; zelfs zijn psychische gesteldheid toont zich in omissies en verwisselde woorden. Het is een vaststaand feit dat elke kopie vergissingen bevat ten opzichte van de originele tekst. Een kopie van een kopie zal de fouten 'meenemen' van de gereproduceerde tekst en daar weer nieuwe aan toevoegen. Ambachtelijk vervaardigde producten zijn nooit helemaal precies dezelfde.&nbsp;<ref>IRENE VALLEJO, vertaald door Adri Boon. ''Papyrus. Een geschiedenis van de wereld in boeken,'' Meulenhoff, Amsterdam, 2021, p. 99.</ref>]] . :[[Nederlandse spellingregels]] . :[[Grammatica]] . :[[Dt-regels]] . :[[Afkorting]] . :[[Getal (wiskunde)]] . :[[Spellingcontrole]] . . == Creatief koken. Mag het? == [[Bestand:Buchdruck-15-jahrhundert 1.jpg|thumb|right|200px|De [[boekdrukkunst]] gaf het schrijven en het [[lezen]] een enorme duw in de rug. De boekenproductie verhuisde van de middeleeuwse [[Kloosterorde|kloosters]] naar drukkerijen in steden. Vanaf het midden van de vijftiende eeuw kwam een ongekende hoeveelheid boeken op de markt.]] ;Taalspel {{Citaat|'''In Holland noemt men 't water''' '''De Fransen zeggen l'eau''' '''De Belg die beide talen kent,''' '''Die spreekt van Waterloo.''' |'''Daan Zonderland'''}} . :[[Creativiteit]] . :[[Automatisch schrijven]] . :[[Edward de Bono]] . :[[Woordenboek]] . :[[Beeldwoordenboek]] . :[[Spreekwoord]] . :[[Lijst van Nederlandse spreekwoorden]] . :[[Woordspeling]] . :[[Palindroom]] . :[[Haiku (dichtvorm)|Haiku]] . == Systematisch schrijven == . : [[Wikipedia:Snelcursus|Schrijven voor Wikipedia]] . :[https://sadan.wikidot.com/5-evalueren Betrouwbaarheid van informatie] . :[https://sadan.wikidot.com/4-refereren Referenties maken] . :[[Computervertaling]] . :[[Moleskine]] . :[[Kaartenbak]] . :[[Boektitel]] . :[[Index (boek)]] . :[[Bladzijde]] . :[[Naslagwerk]] . == De galerij == [[Bestand:Jules_De_Bruycker_-_Frans_Masereel_in_his_studio.jpg|thumb|200px|Frans Masereel (1889–1972) was graficus, houtsnijder, kunstschilder en tekenaar. Hij gaf zijn naam aan het Communistische Masereelfonds.]] . <gallery> Bestand:Een_boecsken_van_suster_bertken.jpg|[[Suster Bertken]] (Ca. 1427–1514) Bestand:Holbein-erasmus.jpg|[[Desiderius Erasmus]] (Ca. 1467-1536) Bestand:Juan_Luis_Vives.jpg|[[Juan Luis Vives]] (1493–1540) Bestand:Karel-van-mander-schilderboeck.JPG|[[Karel van Mander]] (1548-1606) Bestand:J_vondel.jpg|[[Joost van den Vondel]] (1587–1679) Bestand:JFWillems.jpg|[[Jan Frans Willems]] (1793-1846) File:Jan Baptist David - lithograph by Louis Tuerlinckx.jpg|[[Jan Baptist David]] (1801-1866) Bestand:Kortrijk_1302_Henri_De_Pondt_portret_van_Hendrik_Conscience_ca._1870_9-01-2010_14-59-41.JPG|[[Hendrik Conscience]] (1812–1883) Bestand:Portret_van_de_schrijver_Multatuli_(cropped).jpg|[[Eduard Douwes Dekker]] (1820–1887) Charles_de_Coster.jpg_[[Charles De Coster]] (1827-1879)Bestand_Schilderij_met_Guido_Gezelle_door_de_Brugse_schilder_Hendrik_De_Graer_(1856-1915)_gemaakt_in_1905.jpg_[[Guido Gezelle]] (1830-1899) Georges_Rodenbach,_portrait.jpg|[[Georges Rodenbach]] (1855-1898) Rodenbach2.gif|Berten of [[Albrecht Rodenbach]] (1856–1880) Maurice_Maeterlinck_1911.jpg|[[Maurice Maeterlinck]] (1862–1949) Bestand:Stijn_Streuvels_by_Modest_Huys.jpg|[[Stijn Streuvels]] (1871-1969) Bestand:Schaik29.jpg|[[Johan Huizinga]] (1872-1945) Bestand:AugustVermeylen2.jpg|[[August Vermeylen]] (1872-1945) WillemElsschot1920.jpg|[[Willem Elsschot]] (1882–1960) ErnestClaes(persp.).jpg|[[Ernest Claes]] (1885-1968) Bestand:Bundesarchiv_Bild_102-12722,_Felix_Timmermanns.jpg|[[Felix Timmermans]] (1886–1947) Bestand:FilipDePillecyn.jpg|[[Filip De Pillecyn]] (1891-1962) VanOstaijen3.jpg|[[Paul van Ostaijen]] (1896-1928) Bestand:Portret_van_Gerard_Walschap,_Bestanddeelnr_921-7395.jpg|[[Gerard Walschap]] (1898-1989) Michel_de_Ghelderode.jpg|[[Michel de Ghelderode]] (1898-1962) Bestand:Gedenkplaat_geboortehuis_Zielens.JPG|Lode Zielens (1901-1944) Georges_Simenon_(1965).jpg|[[Georges Simenon]] (1903–1989) Annie_MG_Schmidt_(1984).jpg|[[Annie M. G. Schmidt]] (1911–1995) Louis_Paul_Boon_(1967)_(cropped).jpg|[[Louis Paul Boon]] (1912–1979) Bestand:Godfried_Bomans_(1965).jpg|[[Godfried Bomans]] (1913-1971) Bestand:WilderodeVeremundus.jpg|[[Anton van Wilderode]] (1918–1998) Bestand:Thea_Beckman.jpg|[[Thea Beckman]] (1923–2004) Bestand:Harry_Mulisch,_november_1999.jpg|[[Harry Mulisch]] (1927–2010) Bestand:Ward_Ruyslinck_675.jpg|[[Ward Ruyslinck]] (1929–2014) Bestand:Hugo_Claus_(1986).jpg|[[Hugo Claus]] (1929–2008) Bestand:Ledenvergadering_D66_in_Utrecht,_Jan_Terlouw_,_kop_-_NL-HaNA_Anefo_930-5131_WM342.jpg|[[Jan Terlouw]] (1931) Bestand:Gerit_komrij_676.jpg|[[Gerrit Komrij]] (1944–2012) Bestand:Josse_depauw_jan17.jpg|[[Josse De Pauw]] (1952) Bestand:Marc_de_bel.JPG|[[Marc de Bel]] (1954) Bestand:KristienHemmerechts-Alken2013.png|[[Kristien Hemmerechts]] (1955) Bestand:Herman_Brusselmans_675.jpg|[[Herman Brusselmans]] (1957) Bestand:Tom_Lanoye_Zuivering_004.jpg|[[Tom Lanoye]] (1958) Bestand:Peter_verhelst-1510668632.jpg|[[Peter Verhelst]] (1962) Bestand:David_Van_Reybrouck.jpg|[[David Van Reybrouck]] (1971) Bestand:Saskiadecoster.jpg|[[Saskia De Coster]] (1976) Bestand:Lize_Spit_(2016).jpg|[[Lize Spit]] (1988) </gallery> . [[Bestand:Marcel-van-maele-1368875143.jpg|thumb|right|200px|Wie schrijft een lemma over deze dichters [[Marcel van Maele]] en [[Frans Buyle]]? En wie bezorgt Wikipedia een foto [[Johan Daisne]], [[Max Deauville]], [[Daan Boens]], [[Brigitte Raskin]], [[Herman de Coninck]], [[Lode Zielens]], [[Jotie T'Hooft]], [[Liane Bruylants]]...]] . . . = DEEL VIER, HANDS ON: ''Voor fijnproevers met appetijt'' = [[Bestand:A Specimen by William Caslon.jpg|thumb|right|200px|Variaties van lettertypes en talen van de lettergieter [[William Caslon]]. Caslons letters zijn in de achttiende eeuw dermate populair dat hij er de uitdrukking 'bij twijfelt, gebruik een Caslon' aan overhield.]] . {{Citaat|'''Schrijven zoals je praat, dat is precies hetzelfde als op het strand lopen in je blote gat.'''|[[Willem Frederik Hermans]].}} . {{Citaat|'''Schrijven is praten met papier ertussen.'''|[[Gouden Veer|copywriter Mark Van Bogaert]].}} . Bovenstaande quotes zijn tegenstellingen waarbij het elitaire schrijven tegenover het populaire schrijven komt te staan. Tegenstellingen zorgen altijd voor veel schrijfvoer, argumenten en tegenargumenten. Grijp deze kans aan als je kan. En toch vinden deze beide auteurs elkaar in het [[adagium]]: schrijven is schrappen. Niemand draagt winterkledij in de zomer. [Merk op hoe ik de vergelijking van Hermans in een [[metafoor]] doortrek.] . == De Elsschotproef == . Pas de Elsschotproef toe op een krantenartikel. Voor je start zoek je naar: # Titel? # Auteur? # Krant? # Datum? # Wat staat er te lezen? # Kloppen de beweringen? # Bronnen? Elsschot: # Kunnen we '''schrappen'''? # Kan het '''bondiger'''? # Vind je het werkwoord '''worden'''? # Het woordje '''men''' gevonden? . . == Wij willen ‘WORDEN’ weg! == . Wij willen 'worden' weg, wil het werkwoord wijzer worden, willen wij het werkwoord weer is een variant op ‘Wij willen Willem weg, wilde Willem wijzer worden, willen wij Willem weer’ de slogan van de Belgische Revolutie uit 1830 waarbij koning Willem I der Nederlanden door de Belgen onder vuur komt te liggen. Het werkwoord 'worden' is er eentje dat gemakkelijk in onze teksten sluipt. Je gebruikt het beter niet en vaak merk je pas bij een tweede lezing dat het in je tekst opduikt. 'Worden' noemen we een passief werkwoord omdat het een passief karakter heeft aan je tekst. De lezer krijgt de indruk dat er bij het beschrevene niet te kiezen valt waarbij het onderwerp van de zin een lijdend voorwerp is. Zonder 'worden' zijn je teksten 'beeldender', dit wil zeggen dat de lezer de gebeurtenis meer voor zich ziet. Bovendien zorgt het schrappen bij citaten ervoor dat je dichter bij een eigen tekst komt. Een paar voorbeelden: . ;1. De studenten worden begeleid door een coach en een studiebegeleider. . Beter is: Een coach en een studiebegeleider begeleiden de studenten. Nog beter: Studiebegeleiders begeleiden de studenten. Nu heb je een eigen tekst. Het onderscheid tussen een coach en een studiebegeleider is weinig relevant voor de lezer. . . ;2. We worden op de trein gezet. . Dit is een instinker. Als schrijver ga je je hier afvragen ‘wie zet ons op de trein’. Dan kom je er. Duitse troepen zetten ons op de trein. Of de reisbegeleider zet ons op de trein. Een wereld van verschil. . . ;3. De bloemen worden elke dag water gegeven. . De bloemen krijgen dagelijks water. . . ;4. Hij wordt morgen 18 jaar. . Deze is moeilijk, toch niet onoverkomelijk. Morgen is hij 18. . . ;5. De plannen worden volgende week besproken. . We bespreken de plannen volgende week. . . ;6. Zij worden altijd blij van muziek. . Muziek maakt hen blij. . . ;7. Het huis wordt momenteel gerenoveerd. . Vakwerkers renoveren het huis. (Momenteel is overbodig.) . . ;8. Het boek wordt door de leraar gelezen. . De leraar leest het boek. . . ;9. De hond wordt door de dierenarts onderzocht. . De dierenarts onderzoekt de hond. . . ;10. De taart wordt door mijn moeder gebakken. . Mijn moeder bakt de taart. . . ;Oefeningen . Zet de passieve zinnen om naar actieve: . * Passief: De kamer wordt elke week schoongemaakt. Actief:... . * Passief: De brief wordt door de directeur geschreven. Actief:... . * Passief: Het huis wordt door de aannemer gebouwd. Actief:... . * Passief: De wedstrijd wordt door het team gewonnen. Actief:... . * Passief: De presentatie wordt door de student gegeven. Actief:... . * Een passief met een vooroordeel: Bie is dit jaar zestig geworden. Maar ze is nog steeds actief in. Actief zonder vooroordeel... . . == Stijlkenmerkenanalyse == === De oefening === [[Bestand:Uil met bril en boeken.jpeg|thumb|''Wat baet keers of bril, als den wl niet sien en wil.'']] . De studenten kiezen in de bibliotheek een willekeurig fictieboek. Ze kiezen zoals ze een fles wijn kiezen. Proeven is onmogelijk, enkel het etiket en de achterzijde van de fles bevatten informatie. Een mooi vormgegeven etiket springt meer in het oog dan een etiket waar nauwelijks is over nagedacht. . Terug in de klas gaan ze lezen. Eerst noteren ze de formele kenmerken: de auteur, het jaartal, de titel, de synopsis, hoe de kaft is vormgegeven... Over de auteur zoeken ze bijkomende info. Daarna gaan ze bladeren in op zoek naar straffe zinnen, pakkende paragrafen... . Vervolgens komen ze vooraan in de klas hun bevindingen presenteren. Samen met de docent analyseren ze de tekst op stijlkenmerken. De docent noteert de stijlkenmerken op een bord, studenten nemen ze over in hun creatieve dagboek. === Luisterfragment === . HANGAR PEETERS. 'Malva.' De Bezige Bij, Antwerpen, 2016. 'Ik lag onder een dun lakentje want het was warm in Madrid in augustus 1934. Alleen mijn hoofdje stak erbovenuit, maar het bovenste gedeelte was bedekt met een mutsje. Dit gaf het voordeel van de optische verkleining van mijn hoofd. . De sluwe vrienden lieten zich niet bedotten. Het mutsje was een beetje afgegleden en voordat pappa of mamma er erg in had, of aanstalten kon maken om in te grijpen, waren degenen die zich over mij heen hadden gebogen halsoverkop achteruitgedeinsd, daarbij botsend tegen de anderen die zich in wijdere kringen rond mijn wieg bevonden. In de gaten die tussen de terugtredenden en de wachtenden ontstonden, wisten de laatsten vlug naar voren te bewegen, waarna het tafereel zich herhaalde, en zo nog een paar keer. Het leek op het kolken van water wanneer in een beek een steen ligt waarlangs de voortrazende stroom zich een weg moet banen. Niemand zei er iets van, niemand durfde er iets van zeggen, maar het was wel duidelijk dat ik die steen was; dat ik de steen des aanstoots was. . De complimenten en bewonderende woorden die mijn vaders vrienden maar met moeite konden uitbrengen, waren bij mijn vader niet aan dovenmansoren gericht. Hij glom van trots. Hij pronkte als een pauw. Zij spraken hun goedkeuring over mij uit zoals ze in het café proosten boven hun glazen. . === Analyse === ;1. Vergelijking Een vergelijking herken je aan de tussenwoorden zoals als, zoals, lijkt op. "Hij pronkte als een pauw" is een klassieker die de ijdelheid en trots benadrukt. "Zij spraken hun goedkeuring over mij uit zoals ze in het café proosten boven hun glazen." . ;2. Metafoor Een metafoor is een vergelijking zonder vergelijkingswoord die is uitgewerkt met meerdere beelden. De auteur gebruikt natuurbeelden: beek, steen, kolkend water, stroom, om een tafereel (mensen rond een wieg) voor te stellen. "Het leek op het kolken van water wanneer in een beek een steen ligt waarlangs de voortrazende stroom zich een weg moet banen. (…) Ik was die steen." . ;3. Hyperbool (overdrijving) "Halsoverkop achteruitgedeinsd" overdrijft en versterkt het effect van hun schrik. . ;4. Ironie, humor en zelfspot De passage is doordrongen van ironie, humor en zelfspot. Door te schrijven dat ‘het mutsje voor een "optische verkleining" van het hoofd zorgt maakt de verteller zichzelf belachelijk. . ;5. Tegenstelling De "bewondering" van de bezoekers blijkt nergens oprecht. De vader glundert terwijl de bezoekers duidelijk geschrokken zijn. . ;6. Personificatie "De complimenten ... waren bij mijn vader niet aan dovenmansoren gericht." De complimenten krijgen als het ware een handelende rol. Een lichte personificatie. . ;7. Herhaling Een herhaling versterkt de suggestie van het herhaalde woord: "Niemand zei er iets van, niemand durfde er iets van zeggen." En: “Het was duidelijk dat ik die steen was; dat ik de steen des aanstoots was.” . ;8. Contrast De schrik van de bezoekers botst met en de trots van de vader en dat levert humor. . ;9. Uitdrukking "De steen des aanstoots." Deze Bijbelse uitdrukking symboliseert een obstakel, afkeuring of iets dat afwijkt en laat de metafoor eindigen in een uitdrukking. . ;10. Gezegde (een uitdrukking met een werkwoord) Er bovenuit steken. Het voordeel geven. Zich niet laten bedotten. Er (geen) erg in hebben. Over iemand heen buigen. Aanstalten maken. Een tafereel herhalen. Zich een weg banen. Iets met moeite uitbrengen. De goedkeuring uitspreken. Glimmen van trots. . ;11. Zintuigelijke waarnemingen “Ik lag onder een dun lakentje want het was warm in (…).” . ;12. Tijd en plaats: concretisering ‘(…) warm in Madrid in augustus 1934. . ;13. Alliteratie “heen hadden gebogen halsoverkop”, “bewonderende woorden”, “vaders vrienden”, “maar met moeite” . ;14. Dubbelop Dubbelop is bijna tweemaal hetzelfde om het extra in de verf te zetten. “waarna het tafereel zich herhaalde, en zo nog een paar keer.” . ;15. De lezer aanspreken met een vraag Komt niet aan bod. . ;16. Inwendige dialoog en standpunt Door het gebruik van het woord ‘ik’ weten we wie er aan het woord is. De schrijver overdrijft hier niet mee. Slechts drie keer gebruikt ze het woord. Bij het begin: omdat het niet anders kan en verderop als herhaling. . ;17. Spreekwoorden Niet in dit fragment. . ;18. Opsommingen Een opsomming bestaat uit drie of meer woorden. Komt niet aan bod. . ;19. Bijvoeglijke naamwoorden “Sluwe vrienden”, “de voortrazende stroom”. . ;20. Vertelperspectief De baby beschrijft zichzelf op een volwassen manier en vanop een afstand. Alsof een baby zich kan herinneren hoe zij daar in een wieg lag. De bijna wetenschappelijke blik is geen babytaal. Dit standpunt zorgt voor contrast. De schrijver had hier opties te over. Hij kon het perspectief hanteren van de moeder, de vader of de vrienden. Wellicht is de baby de sterkste keuze. . . == Redactie-oefening == . == Van basistekst tot afwerking == === Basis === ''''Een monument, het gemeentehuis van Slijpe'''' Eén van de laatste bastions van het zelfstandige Slijpe als gemeente. Als ik langs het gemeentehuis kom, mijmer ik over de vele trouwstoeten die zich naar de grote zaal op het eerste verdiep gingen waar dolverliefde koppeltjes elkaar het ja-woord gaven. De plaats waar felle discussies oplaaiden in het schepencollege over de manier hoe Slijpe beter bestuurd kon worden of over de gewone dingen des levens werd beslist over vergunningen voor het houden van festiviteiten zoals de jaarlijkse kermis. Maar na de zitting werden de plooien gladgestreken. Toch van horen zeggen! Wie van de geboren en getogen Slijpenaars herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman die altijd wel een oplossing vond voor iemand met een administratief probleem. In de archieven vond ik een interessant document over de aankoop van een huis dat ideaal was voor de oprichting van een gemeentehuis. We noteren het jaar 1902. Ik vat het samen in de bewoordingen van toen. Op 7 juli 1902 stelde men Stephaan Debruyne, baas-timmerman en Pieter Levecque baas-metser aan om een schatting te doen van een bestaand pand gelegen op de hoek van de Dorpsstraat, nu Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu Slijpesteenweg, toebehorend aan de erfgename van wijlen Christiaan Logier, rentenierster. Dit wijst erop dat het pand het eigendom was van bemiddelde mensen. Zij bevestigden dat er een spreekkamer was om mensen te ontvangen en een trap die leidde naar een plaats waar er vier kamers waren. Genoeg ruimte om een grote gelagzaal te maken. Het dak was bedekt met pannen en een donderscherm. Het gebouw moet zeker boven de gewone werkmanshuizen getorend zijn geweest. Na onderzoek werd de waarde van het pand op 10.000 Belgische Frank geschat. Voor de jonge lezers, een kleine 250 euro. Geen klein bedrag voor die tijd! Het zou echter tot 1924 duren eer het gemeentehuis zoals het er nu uitziet werd gebouwd. Op de website van de gemeente Middelkerke vinden we hierover de volgende beschrijving. Het voormalig gemeentehuis is gebouwd in 1924 naar ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Men heeft hier gekozen voor een traditionele wederopbouwstijl met het gebruik van streekeigen baksteen. Typerend zijn de twee rechtertraveeën die oplopend in een trapgevel met bekronend gebogen fronton tussen twee arduinen bollen. Let ook op het ovaalvormig venster of oculus in de top. De functie van dit gebouw wordt ons bevestigd in het opschrift boven de dubbele toegangsdeur waar in sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' te lezen valt. Na de fusie (toen alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke verhuisd waren) deed dit gebouw respectievelijk dienst als postkantoor, klaslokaal en als vergaderruimte voor de kerkfabriek en plaatselijke verenigingen. Tot slot een kleine anekdote die wel berust op ware feiten. Aan de achterzijde van het gemeentehuis bevindt zich een klein kamertje op de eerste verdieping. Dit was gekend als het cachot van Slijpe. Iemand die te veel in het glas had gekeken of wat opstandig was, kon in dit gezellige kamertje wel eens een nachtje doorbrengen op bevel van de veldwachter. Iedereen van het dorp wist het maar er werd eens hartelijk om gelachen. Laten we hopen dat ons gemeentehuis een goede en respectvolle bestemming krijgt! Walter en Eric Opstaele === Na eerste manuele bewerking === [[Bestand:Slijpe Oud gemeentehuis.JPG|thumb|right|200px|Hier in het gemeentehuis passeerden de dagelijkse dingen des levens: vreugde en tristesse, de registratie van dood en geboorte, de vergunningen voor festiviteiten en de jaarlijkse kermis, de administratieve akkefietjes. Wie herinnert zich niet de gemoedelijke gemeentesecretaris? Geboren en getogen Slijpenaars kennen hem zonder twijfel. Die Jozef Laleman kreeg altijd en alles opgelost.]] '''Slijpes gemeentehuis, een vergeten monument van 10.000 frank''' Walter & Eric Opstaele '''Als we langs het gemeentehuis heen fietsen – nu een bejaard bastion van het ooit zo zelfstandige Slijpe - dan overvalt ons het mijmeren. Talloze trouwstoeten en dolverliefde koppels gaven hier kussend hun ja-woord. Hier laaiden felle discussies op en krabde het schepencollege zich in de haren: hoe valt dit oude dorp te besturen? Dat burgemeester en schepenen de plooien na de zitting glad streken, dat hebben we alleen van horen zeggen. En als dat inderdaad zo was, dan was het ongetwijfeld bij een glas bier in het café aan de overkant.''' '''Een vel papier''' In het gemeentearchief ontdekten we een vel papier over de aankoop van een huis, ideaal om er een gemeentehuis in onder te brengen. We noteren 7 juli 1902. Terwijl Cyriel Buysse zijn toneelstuk 'Het gezin van Paemel' schrijft, krijgen een zekere Stephaan Debruyne en Pieter Levecque de opdracht een pand op de hoek van de Dorps- en de Middelkerkestraat, te schatten. De straatnamen zijn inmiddels verdwenen (nu spreken we van de Diksmuidestraat en de Slijpesteenweg), het huis uit 1924 is er nog. Debruyne en Levecque hebben kennis van zaken: de eerste is een timmerman met een zaak en de andere is een metsersbaas. Het huis zelf is eigendom van een rentenierster, de erfgename van wijlen Christiaan Logier. Debruyne en Levecque stellen vast dat deze bemiddelde dame een al even bemiddeld pand betrekt. Hun bewoordingen klonken het ongeveer zo. Het gebouw torent boven de gewone werkmanshuizen uit, een huis met een spreekkamer en een trap die naar vier kamers leidt. Hier is ruimte voor een gelagzaal. Op het pannendak ligt een donderscherm. Na onderzoek schatten de twee mannen het pand op een waarde van tienduizend frank. Voor jonge lezers: 250 euro. Geen klein bedrag in die dagen, geen gezin van Paemel. . === Aan de slag… === Hoe zou jij het artikel – met alles wat je leerde – afwerken? Doen! Kopieer onderstaande tekst en plak ze zonder opmaak in een Word-document. De tekst kan heel wat bondiger en sterker. . [[Bestand:Ballpoint-pen-parts.jpg|thumb|right|200px|De onderdelen van een balpen. De kogel van een balpen zorgt ervoor dat je pen over het blad glijdt. Of gebruik je liever een [[Swadeshi Ratnamson]]?]] In de schaduw van de tijd, gelegen in de pittoreske hoeken van Slijpe, bevond zich eens een onwrikbaar bastion van autonomie: het zelfstandige gemeentehuis van Slijpe. Terwijl ik langs de gevel van dit historische gebouw wandel, brengen herinneringen aan vervlogen tijden mijn gedachten tot leven. Hier vonden talloze trouwstoeten hun weg naar de majestueuze bovenzaal, waar verliefde koppels hun eeuwige geloften uitspraken. Dit was de plaats waar hartstochtelijke debatten oplaaiden binnen het schepencollege, waar besluiten werden genomen die de koers van Slijpe zouden bepalen, van bestuurszaken tot alledaagse vergunningen voor de jaarlijkse kermis. Maar na elke zitting werden de plooien gladgestreken, althans volgens de geruchten. En wie kan de warme herinneringen aan de gemoedelijke gemeentesecretaris Jozef Laleman, die altijd een oplossing wist voor elk administratief probleem, vergeten? In de archieven vond ik een fascinerend document dat teruggaat naar het jaar 1902 en handelt over de aankoop van een huis dat uitermate geschikt was om te dienen als gemeentehuis. Op 7 juli 1902 werden Stephaan Debruyne, de meester-timmerman, en Pieter Levecque, de meester-metselaar, aangesteld om een schatting te maken van een bestaand pand op de hoek van de Dorpsstraat, nu bekend als de Diksmuidestraat, en de Middelkerkestraat, nu de Slijpesteenweg. Het pand was eigendom van de erfgename van wijlen Christiaan Logier, een welgestelde rentenierster. Hun bevindingen wezen op de aanwezigheid van een ontvangstkamer en een trap die leidde naar vier kamers, voldoende ruimte om een ruime gelagzaal te creëren. Het dak was bedekt met pannen en er was een donderscherm aanwezig. Het gebouw torende zeker boven de bescheiden arbeiderswoningen van die tijd uit. De waarde van het pand werd destijds geschat op 10.000 Belgische Frank, wat tegenwoordig ongeveer 250 euro zou zijn. Een aanzienlijk bedrag voor die periode. Pas in 1924 werd het huidige gemeentehuis gebouwd, zoals beschreven op de website van de gemeente Middelkerke. Het voormalige gemeentehuis werd opgetrokken in 1924 volgens het ontwerp van architect A. Neirynck uit Uitkerke. Hier koos men voor een traditionele wederopbouwstijl, met het gebruik van bakstenen die typerend waren voor de streek. Opvallend waren de twee rechtertraveeën die eindigden in een trapgevel met een sierlijk gebogen fronton, geflankeerd door twee arduinen bollen. Het ovaalvormige venster, of oculus, in de top gaf het gebouw een uniek karakter. De functie van dit majestueuze gebouw werd duidelijk gemaakt door het opschrift boven de dubbele toegangsdeur, waarin sierlijke letters het woord 'GEMEENTEHUIS' vormden. Na de fusie, waarbij alle gemeentelijke diensten naar Middelkerke werden verplaatst, kreeg dit gebouw verschillende rollen toegewezen, waaronder postkantoor, klaslokaal en vergaderruimte voor de kerkfabriek en lokale verenigingen. Ten slotte, een anekdote die gebaseerd is op ware gebeurtenissen: aan de achterzijde van het gemeentehuis bevond zich een klein kamertje op de eerste verdieping, bekend als het "cachot van Slijpe". Hier belandden zij die iets te diep in het glas hadden gekeken of te opstandig waren, voor een nachtje, op bevel van de veldwachter. Het hele dorp was op de hoogte, maar er werd hartelijk om gelachen. Laten we koesteren en hopen dat ons gemeentehuis een eervolle en respectvolle bestemming zal behouden, als getuige van het rijke erfgoed van Slijpe. . == Tips bij AI-gebruik == . [[Bestand:Hoe kunnen computers je anders laten denken.webm|thumb|200px|Laten computers je anders denken? - [[Universiteit van Nederland]]]] '''Generatieve Artificiële Intelligentie is machinale tekst, codetaal, beeld, video en muziek die tot stand komen met ChatGPT, Microsoft Bing (voor tekst) en DALL-E en Midjourney (voor beeld).​​​​​ AI op het onderzoek en de bronnen loslaten, kan. Voor feitelijke info is AI relatief betrouwbaar. Het het systeem maakt teksten die [[Plausibele ontkenning|plausibel]] ogen. De werkelijkheid is ondergeschikt. Wie met AI werkt, leert. Dat valt te meten in een [[Leercurve (studie)|leercurve]]. Onderzoek concludeert dat specialisten die AI gebruiken snelle leerwinsten maken in vertrouwde onderwerpen. Leken, die zonder vakgebied (en dat zijn beginnende studenten, of docenten die een nieuw terrein verkennen), maken een dalende leercurve. Dat wil zeggen dat ze (te) veel energie stoppen in de controle om tot betrouwbare info te komen.''' . [https://www.youtube.com/watch?v=kwHKzSek8ws Bekijk deze film.] . * De KULeuven wil dat je vermeldt dat je AI gebruikte.&nbsp;<ref>[https://www.kuleuven.be/onderwijs/student/onderwijstools/artificiele-intelligentie#Voor%20je%20begint Voor de visie van de KU-Leuven op het gebruik van AI, klik hier.]</ref> Ik meen dat dit niet hoeft. AI is als een GPS of een spellingscorrector... een soort naslagwerk. Je vermeldt evenmin dat je een telefoonnummer vond in een telefoonboek op pagina 105 (voor de ouderen onder ons) of dat je in een atlas ontdekte dat Brussel de hoofdstad is van België. Laat de discussie maar komen. Vermelden of niet? . * Vergeet niet dat AI-schrijfsels er vaak hetzelfde uitzien naar patroon, zinsbouw, bijvoeglijke naamwoorden, een fout hoofdlettergebruik... Bovendien zal je sommige zinnen niet begrijpen. Als je dit klakkeloos overneemt heeft de docent onmiddellijk door dat een student dit niet schreef. Herwerk het AI-aanbod dus grondig voor je het bestempeld als 'van jezelf'. . * [[Archive.today|Archive.is]] laat kijken achter betaalmuren. . * Bij AI heet de zoekinstructie een '[[Prompting|prompt]]'. De prompt onschrijf je in detail met context. Vraag desnoods een samenvatting op het einde om te zien of AI je zoekopdracht begreep. Geef duidelijke instructies: wat wil je? Een spannende tekst? Een samenvatting? Een essay? Extra bronnen? Hoeveel woorden mag de tekst tellen? Enzovoort. . * Onderscheid creatieve [[Kunstmatige intelligentie|AI]] die teksten maakt en AI die verwijst naar bronnen. Het zijn [[taalmodel|taalmodellen]]. Ze schrijven goed, redeneren doen ze niet. Ze zoeken het internet af en weten niet wat waar is. Ze doen geen CRAAP of Pinokkiotest. Rekenen kunnen ze evenmin. Doe de test, je staat bij moeilijke sommen versteld. Let op voor discriminatie en stereotypering, daar is AI goed in. Bouwvakkers zien er hetzelfde uit: gespierde mannen in gele pakken met helm. Als je de software daarop wijst - bijvoorbeeld niet alle Nazi's waren übermenschen - dan kun je gekke beelden krijgen. Gebruik [[ChatGPT]] om te schrijven, niet om te zoeken, de databank is beperkt. Dat de hardware milieubelastend is vaak gehoord, het koelwater leek een probleem, daar zou nu (2025) al dertig keer minder van nodig zijn. Test uit met verschillende teksten. Gebruik je eigen tekst als basis. Je krijgt grammaticaal correcte zinnen. Inhoudelijk volgt jouw controle. Als je het gebruikt als parafraseertool blijf je de bron vermelden. Als je een bronvermelding wil, gebruik je beter Perplexity of Copilot. Blijf controleren. Lees grondig. Blijven de feiten kloppen? Heeft de tekst de stijl, de structuur en de kenmerken die jij wil? Vergelijk verschillende soorten van AI. Ik vroeg aan Co-pilot en ChatGPT om relevante bronnen te zoeken voor de 'aanpak van delinquente jongeren'. Co-pilot kwam snel tot relevante bronnen, met verwijzingen en met full-text-verwijzingen naar de schoolbibliotheek. Bij ChatGPT verliep dit proces moeizamer. Ik kreeg bronnen die nauwelijks actueel waren, na een tweede prompt waren het enkel bonnen uit Nederland en toen ik Vlaamse bronnen wou, kwam ik op de website van een politieke partij. . * Vragen zoals: herschrijf deze tekst zonder het werkwoord worden, lukken ten dele. De tips die de Elsschotproef opsomt kent AI niet altijd. Herschrijf de tekst zelf met deze tips. . * AI bedenkt snel titels en tussentitels. Meestal zijn ze langer dan zeven woorden. Gebruik ze ter inspiratie en kort ze in. . * Wees niet tevreden met het AI-eindresultaat en voeg extra lagen toe in de argumentatie, de onderbouwing, de kritische analyse, je creatieve en persoonlijke insteek, de structuur... Zorg dat je het werkstuk beheerst. . * Wie AI gebruikt, bespreekt dit best met zijn of haar promotor. . * Kortom, gebruik AI als hulpmiddel om je denkproces te versnellen, jij blijft verantwoordelijk voor je publicatie. . * Het herkennen van AI-fouten in essays vraagt aandacht. "AI-detectors" zijn vaak onbetrouwbaar. Patronen en hallucinaties verraden dat de student de AI-info niet kritisch bestudeerde en verwerkte. Methoden die AI-fouten te ontmaskeren. 1. De "Hallucinatie" check: in de '''literatuurlijst''' verzint AI logische titels en met '''citaten''' gaat het net zo. Vaak mixt AI bekende zinnen tot een nieuw, niet-bestaand citaat. '''Anachronismen''': soms koppelt AI gebeurtenissen aan verkeerde jaartallen of personen die nooit tijdgenoten waren. 2. Typische AI-stijlkenmerken. AI heeft een stijl die afwijkt van de stem van de student. Elk essay kent exact dezelfde opbouw. Verder is er het wollig en Amerikaanse taalgebruik met overmatige structuur en lijstjes. 3. Door vergelijking met eerder werk van een student kan de docent de rode vlag zwaaien. Een enorme sprong in vocabulaire of de verandering in zinsbouw kan hierop wijzen. 4. Vraag om een argument uit de tekst toe te lichten. Iemand die het zelf schreef, kan de logica uitleggen; wie AI gebruikte, blijft oppervlakkig. . Geen enkel woord verraadt op zich AI-gebruik, het is de combinatie van woorden, formuleringen en zinsstructuren die samen een "AI-smaak" geven. Een vaag positief taalgebruik wijst op de typische AI-insteek. AI houdt ervan zaken te kwalificeren zonder ze concreet te maken zoals: * belangrijk * betekenisvol * complex(e) * cruciaal * cruciaal * diepgaande * dynamisch * essentieel * faciliteren * fundamenteel * holistisch * inzichten * kaderen * perspectieven * robuust * significant * stakeholders * uitdagingen * uitgebreid(e) * veelzijdig * waardevol ;Voorbeeld: * Deze diepgaande analyse biedt waardevolle inzichten in de complexe dynamiek van sociale interacties. Dat klinkt geleerd, maar het zegt niets. Containerbegrippen zijn woorden die indruk maken maar weinig afbakenen. * inzichten * perspectieven * uitdagingen * dimensies * dynamieken * processen * mechanismen * aspecten * context * impact ;Voorbeeld * Verschillende dynamieken beïnvloeden de complexe processen binnen deze context. Een historicus zou meteen vragen: Welke dynamieken? Welke processen? Welke context? AI-overgangen verraden vaak een chatbot. * Daarnaast * Bovendien * Verder * Tevens * Hierbij * In dit verband * Anderzijds * Tot slot * Concluderend * Samenvattend AI bouwt teksten op als een reeks keurige blokjes en komt zo tot pseudo-academisch taalgebruik. * Het is belangrijk op te merken dat... * Er dient rekening gehouden te worden met... * Uit de analyse blijkt dat... * Er kan gesteld worden dat... * Het is evident dat... * Men kan concluderen dat... Niet fout, maar vaak een teken dat de schrijver afstand probeert te creëren zonder inhoud toe te voegen. * Deze studie biedt een diepgaand inzicht in de complexe dynamieken die ten grondslag liggen aan... * Het is cruciaal om een holistische benadering te hanteren. * Diverse factoren spelen een belangrijke rol in dit proces. * In de huidige samenleving wordt steeds meer belang gehecht aan... Dat zijn zinnen die grammaticaal perfect zijn maar zo algemeen dat ze in bijna elk werkstuk passen. In Lichtervelde speelde de parochie een belangrijke rol bij het verbergen van onderduikers. in plaats van: Religieuze actoren vervulden een cruciale functie binnen de bredere dynamiek van verzetspraktijken. De eerste zin is concreter, historischer en informatiever. Hoe concreter het zelfstandig naamwoord achter het bijvoeglijk naamwoord, hoe menselijker de tekst klinkt. Dus liever: "De dossiers van het Geheim Leger tonen..." dan: "Een diepgaande analyse van diverse bronnen biedt waardevolle inzichten..." . . == De metafoor == {{Citaat|Het grootste meesterschap is dat van de metafoor. Dat alleen kan men niet van een ander leren; het is het kenmerk van genie, want goede metaforen maken veronderstelt een scherp oog voor gelijkenissen.|Aristoteles}} Deze workshop ambieert om van een vergelijking op te klimmen naar een metafoor en vervolgens naar een gedicht met als achterliggende gedachte: Hoe bouwt beeldspraak de wereld. We vertrekken van de stijlkenmerken waarbij studenten in fictieboeken een citaat zoeken dat ze mooi vinden. De docent analyseert na hun voorlezen welke stijlkenmerken er in de tekst steken. Daarna gaan we dieper in op de vergelijking. Die legt een verband. Een metafoor werkt hierop door en opent een wereld. Een gedicht gaat nog een stap verder. ;1. Denken aan vergelijkingen (...) . ;2. Omzetten naar metaforen Opdracht 1: Wat klopt niet? Welke woordcombinaties zijn onmogelijk? * tijd verliezen * tijd investeren * carrièreladder * relatiebreuk * levensweg * politieke strijd * informatiestroom * een warm persoon * een kil onthaal En toch begrijpt iedereen wat er is bedoeld. . ;3. Betekenis Uit het Grieks: meta = over, pherein = dragen. Letterlijk dus: overdracht . ;4. Voorbeelden * HET LEVEN IS EEN REIS: doet denken aan levensweg, kruispunt, bestemming, afslag, omweg, vastlopen... * HET LEVEN IS EEN TUIN: doet denken aan zaaien, groeien, bloeien, oogsten... * HET LEVEN IS EEN BIBLIOTHEEK: doet denken aan hoofdstukken, nieuwe bladzijde, het verhaal herschrijven * HET LEVEN IS EEN LABYRINT: doet denken aan verdwalen, zoeken, doodlopende straat Elke metafoor laat iets zien én verbergt iets. . ;5. Concreet Hugo Claus schrijft: "Haar gewrichten waren jonge katten." Waarom niet: "haar gewrichten waren soepel"? Omdat jonge katten mogelijkheden toevoegen zoals beweeglijkheid, speelsheid, sensualiteit, aaibaarheid, onvoorspelbaarheid. Om een goede metafoor te maken, ontwikkel je een oog voor gelijkenissen. . == Het interview == [[Bestand:Hendrik Laurensz. Spieghel.jpg|thumb|200px|[[Hendrik Laurensz. Spieghel]] (1549-1612) publiceerde de eerste Nederlandse grammatica in [[1584]] onder de titel 'Twe-spraack.' Het verscheen bij [[Plantijn]].]] . De opdracht lijkt eenvoudig: onderwerp een medestudent aan een reeks vragen en maak hier een vlot interview van. * Schrijf niet in vraag- en antwoordvorm, maar in een organische tekst; . * Zoek een geschikte locatie . * Begin met een observatie . * Leg focus . == Een Wikipedia-bijdrage == [[Bestand:Kroontjespen-2.JPG|thumb|right|200px|Kies keurig je schrijfgerief.]] . Wat valt er te leren met het schrijven van een lemma? De studenten leren... . # een {{Wp|relevant}} onderwerp zoeken. {{Wp|Wikipedia:Relevantie_per_onderwerp|Wat is relevant?}} # {{Wp|Onderzoeken|onderzoeksvaardigheden}} (internet, bib, literatuur, heemkringen, musea) # {{Wp|Referentie|referenties}} maken # {{Wp|Evalueren|evalueren}} en de betrouwbaarheid beoordelen # {{Wp|schrijven}} voor een {{Wp|Register (taalkunde)|register}}, dat van een encyclopedie # een onderwerp (om)kaderen en ontsluiten # kennis delen # omgaan met feedback (overlegpagina's) # in groep werken en samenwerken # beeldmateriaal maken . Als de bovenstaande elementen vervuld zijn, krijg je 2.5/5. Het aantal punten stijgt naarmate de kwaliteit en kwantiteit toeneemt inzake tekst, relevante afbeeldingen, inhoudstafels, referenties, bibliografische gegevens, interne en externe links... Wie eerder indient dan de afgesproken datum, kan feedback verwachten. Wie met vragen zit, of problemen heeft, hoeft zich niet te generen om te passeren of te mailen. Met andere woorden, de studenten nemen zelf verantwoordelijkheid voor hun leren. Dit is geen papegaaienwerk of pure kennisreproductie. De Wikipediaklas staat mijlenver van het klakkeloos aanvaarden van kennis en het schoolse leven. Deze voorbeeldpagina's kwamen in de loop der jaren tot stand. : Biografie: {{Wp|Johannes Wier}} & {{Wp|Leon Hoet}} . : Boekbespreking: {{Wp|Pleidooi voor populisme}} . : Begrip: {{Wp|Morele paniek}} . : Methodiek: {{Wp|Online hulpverlening}} . : Gebeurtenis: {{Wp|Amerikaanse Burgeroorlog}} . : Videogame: {{Wp|Canis Canem Edit}} . : Heilige: {{Wp|Margaretha van Antiochië}} . : School: {{Wp|Ipsoc}} . : Instelling: {{Wp|Psychiatrisch Centrum Menen}} . * Pagina's die niet bestaan (maar het wel verdienen): {{Wp|Coliboaia-grot}}, {{Wp|Hugo Stinnes}}, {{Wp|Emil Kirdorf}}, {{Wp|Emil Gansser}}, {{Wp|Walter C. Teagle}}, {{Wp|Irénée du Pont}}. . . == Het reisessay: de regels van Benedictus == [[Bestand:CC No 16 Gullivers Travels.jpg|thumb|200px|Een vroeg voorbeeld van een reisverhaal, uit 1726: [[Gullivers reizen]]. [https://www.dbnl.org/tekst/swif001gull12_01/ Lees het hier].]] . ;Voorbereiding Zorg bij je reis dat je notities maakt die je later kan verwerken. Maak beeldmateriaal. Een reisessay zonder foto is een kale bedoeling. Bovendien helpt een foto je dingen herinneren. Extra uitleg bij een schilderij, een gedenkplaat... ze vormen de basis voor quotes of extra uitleg. . ;Het schrijven Het reisessay is een bijzonder genre. De toon is informeel met een evenwicht tussen straattaal ('De bars in Bxl zijn machtig!!!') en het academische (De Belgische hoofdstad telt 6.490 horecazaken.). Combineer deze stijlen: 'Brussel doet zichzelf als hoofdstad alle eer aan met zijn honderden cafés en bars, hotels en restaurants - goed voor ieders beurs. Ze wachten je op.' . Schrijf levendig. Dat is de boodschap. Een voorbeeld: 'de nachtmerrie van Orwell' kan voldoende zijn om de mensenrechten in Noord-Korea in te leiden. Richt je tot de lezer met 'je' of 'jij'. Persoonlijke voornaamwoorden zoals ik of wij kunnen. Wees beknopt. Details zijn welkom maar een systematische opsomming van alle uitzonderingen zijn minder gewenst. Generaliseren of veralgemenen kan (hoeft niet), zelfs met enige humor (zorg voor een duiding of een antropologische blik). Gebruik AI gerust, met goede prompts. [[Gebruiker:Benedict_Wydooghe/Sxrivn_is_koken#Tips_bij_AI-gebruik|Lees hier meer...]] . Let op waar humor overgaat in oneerbiedigheid. Humor hoort bij een levendige reisverslag. Vermijd sarcasme, uitlachen of aanstootgevende teksten en inside jokes. Ga er niet vanuit dat je lezer debiel is door je reis van naaldje tot draadje te beschrijven. Begin niet met je wekker die afgaat en eindig je verslag niet met je reis terug naar huis. Je schrijft geen brochure vol clichés zoals "ruime kamers", "een korte wandeling naar de belangrijkste attracties" en "de beste margarita's die je kan vinden"... Denk twee keer na voor je een opsomming maakt. Rapporten gebruiken opsommingstekens om snel en overzichtelijk droge feiten inzichtelijk te maken. Het nodigt niet uit tot verder lezen en enthousiasmeert de lezer niet. Goed geschreven proza is aantrekkelijker. . ;De opdracht Elke student schrijft een reisessay van twee A4tjes (lettertype Calibri 11, titel 16, tussentitels 13) over de trip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk. Hou rekening met de klassieke schrijftips die hieronder te vinden zijn. '''INDIENEN VOOR..., daarna een punt minder per dag te laat.''' . # Gebruik de werkwoorden worden (en al zijn varianten), zullen, moeten, zouden niet. # Het woord men is taboe: zorg dat je weet wie wat zegt. # Citeer sprekers die je ontmoette tijdens de Molenbeekweek of gebruik fragmenten van de website, een folder... Referenties in APA horen niet. Als je dan toch citeert, doe het met een quote of in doorlopende tekst, zoals een krantenartikel. # De inleiding is krachtig of spannend, de lezer moet willen lezen. # Je eindigt met een besluit of een boodschap aan de lezer. # Zorg voor een illustratie (7 op 10 cm) met een bijschrift (tekst onder de foto) op elke pagina. # Omschrijf de sfeer zintuigelijk. Wat zag je, rook je, voelde je, straatgeluiden… # Zorg voor een boeiende titel en enkele tussentitels. # Wissel lange en korte zinnen af, denk na over het ritme in je tekst. # Vergeet je naam, de titel en de datum niet. . In deze schrijfcursus lees je vooral de paragraaf over ‘verbanden’ en de organische tekst en de paragraaf over stijlfiguren eens door in deel I, hoofdstuk 2. . ;Structuur Dus geen voorblad, wel een goede titel (niet opdracht voor het vak…) en twee sprekende foto's. Werk niet met niveaus: 1.1 enzovoort. Tussentitels graag, maar voor de rest een organische tekst, opgemaakt in twee kolommen. . ;Inhoud Inhoudelijk heb je het vooral over onze studietrip naar Rotterdam, Brussel, Molenbeek of Kortrijk en de bezoeken die je deed. Wat maakte indruk? Wie maakte indruk? Waarom? Maak er iets persoonlijks van. Waarom begon je deze studie (max 1/3de van een A4)? Inhoudelijk kan je dus alle kanten op. Zoek een rode draad. Wat wil je de lezer vertellen? [[Kunstmatige intelligentie|Artificiële intelligentie]] kan je gebruiken. Lees de tips hoe je dit gebruikt hierboven. . ;Hoe quoteert de docent? Tien regels... # Is er een duidelijke inleiding? # Zijn er tussentitels, paragrafen of hoofdstukken? # Is er een besluitende afronding met een boodschap aan de lezer? # Is het werk nagelezen? Zijn er spellingsfouten? # Gebruik je bronnen, zijn ze op te sporen? # Zijn er quotes uit de literatuur, citeer je? # Zijn er inzichten en verbanden? # Is het beeldmateriaal esthetisch? Zijn er bij de foto’s bijschriften die verduidelijken? # Is de tekst verzorgd: goed geschreven, weinig spelfouten, geen interpunctiecorrecties? # Houdt de schrijver met de tien schrijftips hierboven geformuleerd? . Hoe meer je rekening houdt met het bovenstaande, hoe meer punten. . ;Een voorbeeld van het begin van een essay <span style="font-size: large;">'''Brussels by night'''</span> '''Slenteren door onze hoofdstad''' '''Een reisverhaal door Benedict Wydooghe''' . '''BRUSSEL CENTRAAL''' Een bankje, de straat, een overvolle vuilnisbak aan het pleintje waar kinderen tot ’s avonds laat tegen Carablikjes sjotten. Zo begint dit verhaal. Het is donker, koud. De hele week al min vijf en kouder. De buurtwerker heeft hier een diploma Arabische talen, een sociaal werker stapt de fiets af en schudt Mustafa de hand. Hoe het gaat? ‘Het is nie slecher geworen’ klinkt zijn antwoord. Een drugdealer op de straathoek, een jonge tippelaarster. Criminaliteit is nooit ver weg voor wie vergaat in armoede; de politie daarentegen wel. Even verderop, in Molenbeek sloeg corona keihard toe. En de regering bespaart op cultuur en welzijnswerk. Het is een voortdurend zoeken naar evenwichten tussen hulpverlening en repressie, tussen het onder de vleugels nemen van wie het nodig heeft en het criminaliseren. Wist je dat we dit jaar meer dan vierduizend daklozen tellen in Brussel? Brussel is niet alleen een hoopje ellende. Het is een attractie: niet alleen voor studenten, ook wie er woont of werkt blijft verwonderd naar deze stad kijken als iets exotisch. ‘Voor mij is dit het buitenland’ zei een studente en ik kan haar geen ongelijk geven. Anderen vinden Brussel een demografische ramp. Wist je dat in het Brussels Hoofdstedelijk gewest 1.2 miljoen mensen leven? Daarvan is de helft van buitenlandse afkomst. Ik laat me overweldigen door de indrukken, de emotie, de geur, de smaak en het gevoel die aan het sociaal agogisch werk kleeft. '''Allemaal mensen…''' Dit is geen steriele job waarvoor ik koos. Geen ambtenaarsgedoe maar veldwerk. Geen kantoorklus voor pennenlikkers. Sociaal zijn draait niet om vriendelijk zijn. Wat mij drijft is rechtvaardigheid en rechtszekerheid, vrijheid en gelijkheid, welzijn en veiligheid, educatie en cultuur, engagement en, indien mogelijk het opklimmen op de sociale ladder. Daarom koos ik ervoor om sociaal cultureel werken te studeren. Dat zijn mijn drijfveren en daar zal dit essay over gaan. Ik begin mijn tocht op een erg triestige plek. Een boom met enkele hangers erin, meer is het niet. De meeste pendelaars lopen aan dit alternatieve monumentje voorbij. Het brengt alle Brusselse gestorven daklozen eer toe. Ze zijn op straat overleden en dat gebeurt tot op heden. In 2020 telde Brussel meer dan vierduizend daklozen. Hoe men die tellingen organiseert is een evenement op zich. In 2018 overleden er 62 daklozen op straat: de koude of ontbering speelde hen parten. En vandaag is de situatie niet anders. Terwijl ik deze tekst zit te schrijven, op mijn warme zolderkamertje überhaupt, krijg ik een berichtje van de Brusselse online krant ‘BRUZZ’ met de titel ‘Daklozen brengen dag en nacht door in Zuidstation: 'Het is hier geen hotel’.' Aan het lot overgelaten, dat is de teneur, dat is het gevoel dat bij de daklozen leeft. Op de stoep spreek ik Martine Middag. Zij is vandaag onze gids. Als sociaal assistente op rust zal ze me een rondleiding geven met als thema armoede in een van de rijkste steden in Europa. we starten onze nachtelijke tocht in de Sint-Hubertusgalerijen. Ze zijn de antithese van het armoedige tafereel dat we daarnet zagen. Een plaquette herinnert aan de opening van deze even excentrieke als luxueuze overdekte winkelstraat. 1847, lees ik. Een jaartal vol betekenis in Brussel... . . ;Tweede voorbeeld . <span style="font-size: large;">'''Meter per seconde'''</span> '''Een roman uit het Deens vertaald door Edith Koenders en Adriaan van der Hoeven''' . '''Een verhaal van Stine Pilgaard''' . 'We zijn nog steeds nieuwkomers hier en als twee eenza- me cowboys lopen we gedesoriënteerd achter de kinder- wagen. We kijken naar de windmolens, naar hoe ze als bezoekers uit de toekomst afsteken tegen de hemel, als een futuristische herinnering aan andere planeten. Ze schieten als vrolijk onkruid op rond ons huis, en als ze bij hoge uitzonderling een keer stilstaan, lijk het of de aarde even de adem inhoudt, sprakeloos door de afwezigheid van de wind. We lopen rond in een nieuwe wereld, in ons nieuwe leven, met ons nieuwe kind, de natuur strekt zich plat en vlak voor ons uit en de zonsondergang boven de Noordzee bekijkt ons met zijn rode oog. De herten kijken kalm in de koplampen van de auto's en de dode dieren lig- gen geplet tussen strepen op de landwegen. De boeren tikken met hun vinger tegen hun pet en ik begrijp dat dit is hoe ze hier groeten. Zwaaiend, glimlachend achter de kinderwagen beweeg ik me tussen mais en aardappelen, rogge en tarwe, en doe of ik de honden van de mensen leuk vindt. Hoe oud is hij, vraag ik, wat voor ras, labrador, ja, dan weet je wat je krijgt. Ik houd van het West-Jutse dialect, het zonder grammatica vasthouden aan traditie, de fjord die als glasscherven glinstert in de zon. De wind- molentransporten balanceren op de landwegen, een wiek scheert langs de tegenliggers, het verkeer slingert zich het landschap in, buigt, knikt en verlaat het weer. Velling wil, staat er op het plaatsnaambord van het dorp, maar wat Velling wil is niet duidelijk. De werkelijkheid omhult ons als mist en we zijn hier nog maar net.'&nbsp;<ref>STINE PILGAARD, vertaald door Edith Koenders & Adriaan van der Hoeven. ''Meter per seconde.'' Oevers, Zaandam, 2021, p. 7 ev.</ref> . . == De poëzierazzia == . {{Citaat|'''Ik ben van mening dat de pers, ofte wel het traditionele, van papier gemaakte dagblad of weekblad dat men uit vrije wil koopt bij de kiosk, nog een wezenlijke functie heeft, en niet alleen omdat ze bijdraagt aan het verhogen van het beschavingsniveau van een land, maar ook omdat het lezen van dagbladen ons bevrediging schenkt en een heerlijke gewoonte is die we, mét Hegel, beschouwen als het ochtendgebed van de moderne mens.'''|Umberto Eco}} [[Bestand:Italiaanse_schrijver_Umberto_Eco_,_kop,_Bestanddeelnr_932-9758.jpg|thumb|200px|Umberto Eco toont dat betekenis niet vastligt. Ze ontstaat uit hoe tekens, woorden en beelden gecombineerd zijn. Een tekst laat meerdere interpretaties toe omdat de lezer actief betekenis construeert. Deze oefening maakt woorden los uit hun oorspronkelijke context. Door ze te herschikken ontdekt de student hoe betekenis ontstaat.]] [[Bestand:Boempaukeslag.jpg|thumb|200px|Deel van het gedicht 'Boem paukeslag' uit de bundel 'Bezette stad' van Paul van Ostaijen (1920). Oscar Jespers] illustreerde met een 'ritmiese typografie' [https://www.youtube.com/watch?v=IDPigHKk-sI Voordracht en de eerste pagina's van het gedeelte ''Bedreigde stad''].]] . ;9.05 uur Inleiding en welkom We lezen het citaat van Umberto Eco uit 1998 voor. Internet stond toen nog in zijn kinderschoenen. Niettemin voel je waar de auteur op aanstuurt. . ;9.10 uur Ronde 1 Groepsindeling met een gestolen woord Elke student krijgt er bij het binnenkomen een krant. Daarin kiest hij of zij één opvallend woord en knipt het eruit of omcirkelt het met een stift. Daarna tonen ze hun woord aan de anderen tijdens een wandelronde. Ze zoeken drie (bij vier personen per groep kan niemand zich verstoppen) anderen bij wie hun woorden passen qua klank, ritme of absurditeit passen. Bijvoorbeeld: oorlog – avocado – ondergang – verliefd. De vier vormen een groep en proberen er meerdere zinnen mee te maken. De betekenis doet er niet toe. Iemand van de groep leest de beste zin voor: 'De op oorlog verliefde avocado ging die dag ten onder.' . ;9.20 uur Ronde 2 De linker hersenhelft De studenten gaan per groep kranten bladeren en lezen. Tijdens de '''eerste 'logische' ronde''' gebruiken ze hun linker hersenhelft. De linker hersenhelft is het logische brein: grammatica, wiskunde, logica... Ze nemen van drie of vier artikels foto's die hen interesseren/fascineren en noteren ze referenties in hun boekje. Dat is nodig omdat ze in een volgende ronde de krant aan stukken gaan snijden of scheuren. Indien nodig kunnen ze er later naar verwijzen, quotes gebruiken of het artikel terugvinden. Alle groepen nemen zoveel mogelijk kranten door. . ;9.40 uur Ronde 3 Groepsoverleg De studenten stellen hun artikels aan elkaar voor en komen via gesprek en overleg tot een thema (nog geen verhaal of scenario) waar ze de komende maanden aan zullen werken. Het thema dient maatschappelijk relevant te zijn of absurdistisch. Samen onderzoeken ze welke woorden dit thema bij hen oproept. In een korte ronde verduidelijkt en motiveert elke groep zijn thema. . ;10.10 uur Ronde 4 De rechter hersenhelft Bij deze ronde zoeken ze in de kranten woorden die ze nooit gebruiken, mooie woorden, irritante woorden, moeilijke woorden, zinssneden, letters... associaties, alliteraties zijn welkom. Ze hoeven niets met het thema te maken. Absurditeiten zijn de insteek. Om het rechterbrein te activeren sluiten ze hun linker oog of dekken het af met een zelfgemaakte ooglap. Als daar geen input meer is, dan neemt rechts het over. Hun linkerhand schakelen ze in om te knippen. Tegelijkertijd knippen ze esthetische foto's of afbeeldingen uit hun krant. Die krijgen een plaats in hun creatieve dagboek. . ;10.30 uur Ronde 5 De bladschikking De studenten lezen elkaars woorden en vormen een bladvullende schikking op een A3. Het is puzzelen en de activatie van het rechterbrein, zonder het zoeken naar logica. Een beetje uitleg over het gedicht van Van Ostaijen is hier op zijn plaats. . ;10.50 Ronde 6 Lijmen! Na goedkeuring van een docent kunnen ze hun gedicht vastmaken aan het A3-blad. Belangrijk is om geen knullige lay-out te kiezen. Lay out, ritme, herhalingen zijn belangrijk. . ;11.05 Ronde 7 Voorbereiding presentatie In deze ronde spreken af hoe ze de tekst voor de groep brengen. Wie zegt wat? Niemand blijft in de coulissen. Welke houding past er (niet) bij de tekst? Ze maken een setting: wie staat waar? Vier stoelen op een rij waarbij iedereen strak voor zich uitkijkt of een chaotische opstelling waarbij de ene staat, iemand ligt, iemand zit en een laatste met het gedicht heen en weer loopt? Ze kiezen een positieve of negatieve emotie die al dan niet bij de tekst past en die laat die contrasteren met de spreker ervoor of erna. Docenten geven suggesties en denken na over de plekken: waar zit het publiek, waar is het podium? Een simpel verhoog, een tafel of een toog volstaan als presenteerplaats. * Aanstekelijk enthousiast — als een kind * Apathisch — als een loketbediende * Boos — als een kat in bad * Cynisch — als een zure ober * Droevig — als een clown zonder publiek * Euforisch — als een winnaar * Fluisterend — als een samenzweerder * Furieus — als een chef-kok * Gelaten — als een gesloten loket * Hartstochtelijk — als een minnaar * Hysterisch — als een muis bij een kat * Ironisch — als een docent * Jaloers — als een kind zonder taart * Kwaad — als een kat * Lollig lachend — als een zatlap * Misprijzend — als een aristocraat * Neerslachtig — als een leeglopende ballon * Onverschillig — als een kat in de zon * Paniekerig — als bij een examen * Plechtig — als een burgemeester * Quasi-verveeld — als een miljonair * Razend — als een driftkop * Spaarzaam — als een gierigaard * Snobistisch — als een wijnkenner * Treurig — als een violist * Uitgelaten — als een hond aan zee * Verliefd — als een puber * Verleidelijk — als chocolade * Verdorven — als een schurk * Verwaand — als een pauw * Wantrouwig — als een kat bij een doos * Xenofiel — als een wereldreiziger * Yuppie-achtig — als een bankier * Zakelijk — als een verzekeraar * Zuinig — als een boekhouder * Zat — als een dronken filosoof . ;11.40 Ronde 8 Voorstelling In twintig minuten passeert iedereen de revue. . ;12.00 Ronde 9 Groeigroepen De groepen dienen voor het eindproduct te groeien naar groepen van 8. De studenten gaan met een andere groep, die ze interessant vinden een bondgenootschap aan. . ;12.10 Ronde 10 De Poëzierazzia Na de afloop volgt de eigenlijke poëzierazzia. Ze zaaien uit, kiezen een plek, hangen hun gedichten op, filmen hun handeling en plaatsen die online, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als ze kwamen om te beginnen aan de eindronde. ;12.30 Sfeerverslag. . Woorden die ze nooit gebruiken. Woorden die ze nooit gebruiken omdat ze gewoonweg niet in hen opkomen. Of niet zijn toebedeeld. Dat soort stomme, onhoorbare woorden leg ik hen en masse voor. Als een schatkist die opengaat. Woorden in veelkleurige lettertypes, in alle toonaarden en van klein tot groots. Het breedgesmeerde studentengezucht ontpopt zich tot een verwonderde, fladderende focus. Geconcentreerd schuiven ze het knipselarsenaal tot een onverwachte combinatie poëtisch uitpakt. Ze laten zich niet hinderen door alliteraties noch door opsommingen, metaforen noch vergelijkingen. Die geheugencellen staan nu op non actief. En, het maakt niet uit: dit is razziapoëzie. Wat verschijnt is wonderlijk. Een lang gedicht dat we ondertekenen met professor Marcel van Yololife die iedereen een warme Warmste week toewenst. Dit is sociaal cultureel werk ten voeten uit: educatie en creatie, gemeenschapsvormend en subversief geëxperimenteer. Alle functies van het SCW in een methodiek. Ziehier, een volzin uit het handboek voor de vormingswerker, even saai als schools. Weg ermee, met dat boek vol ambtelijke rijmelarij. Scheur het in brokken en stukken alsof je in een filmische schoolbank zit van Dead Poets Society. Dit is razziapoëzie! Pieter noemt het zijn beste leservaring in de vier jaar en de tekst van Maria kan zo op bezinning. Lotte zwiert die van haar zonder aarzelen op sociale media en Rani die eens te meer hopeloos te laat is, gaat zonder lanterfanten aan de slag en redt zich voortreffelijk. We presenteren als toondichters in de beslotenheid van een broeierig leslokaal. Over de borsten van Jeanne D'Ark en een bloedbad vol onmacht, het verdomde noodlot broedertwisten en peetvaders Applaus. De razziapoëzie is nu een poëzierazzia. Vol voorbereiding, snel uit te voeren en met effect. We zaaien uit, hangen op, nemen een laatste snapchat en verdwijnen even snel als we kwamen. Zullen we straks leslokalen binnendringen? Om docenten te vol rijm te gijzelen? Om studenten poëzie in hun strot te duwen? Dat is pas een poëzierazzia vol razziapoëzie. BW . == Argumentatieleer == [[Bestand:The_Debate_Of_Socrates_And_Aspasia.jpg|thumb|200px|Dit neoklassieke schilderij symboliseert de relatie tussen woord en overtuiging. Nicolas-André Monsiau schilderde het in 1801. Op tafel zijn de helm, de boekrol en de rozen symbolen van oorlog, kennis en schoonheid. Deze denkbeeldige ontmoeting in Athene toont Aspasia (rechts) als welbespraakt, Socrates (links) als aandachtig luisteraar en Alcibiades (de krijger in het midden). Die maakt de brug tussen denken en doen, tussen filosofie en politiek. Aspasia (partner van Pericles) vertegenwoordigt de retorische kunst en morele overtuiging. Socrates die bekend stond om zijn dialectische methode, luistert. Alcibiades symboliseert de jonge generatie die moet kiezen tussen actie (oorlog, politiek) en reflectie. Die spanning tussen denken en doen, tussen macht en rede, tussen filosofie en retoriek krijgt vorm dank zij argumentatie en dialoog, luisteren en overtuigen.]] [[Bestand:Fluxus-groep gaf Pop-art concert in Kurhaus, een van de bezoekers schoot met een, Bestanddeelnr 917-1243.jpg|thumb|right|200px|Fluxus-concert in het Kurhaus, met [[Willem de Ridder]] en Arthur Köpcke, november 1964. Denk na over wie wat zegt... ]] . Soms wil je de tegenpartij overtuigen van zijn of haar ongelijk. Dat noemen we 'argumentatieleer'. In die argumentatieleer is het belangrijk dat je toont dat je de argumenten van de tegenpartij kent (door ze schriftelijk of mondeling te herhalen) en ze vervolgens weerlegt. Steek een logische structuur in je betoog: gebruik je sterkste argumenten op strategisch gekozen plekken: dat kan in het begin, of je kan de spanning opbouwen door de lezer met quotes of titels als een voorzetje te geven. De zinnen en verbindingswoorden die je kan gebruiken bij het opbouwen van een betoog vol argumenten is niet eindeloos. . ;1. Inleiding . * In dit betoog toon ik aan dat... * Het onderwerp van dit betoog is... * Ik ben van mening dat... omdat... * Deze stelling roept discussie op. Ik verdedig het standpunt dat... . ;2. Argumenten formuleren met signaalwoorden . * Ten eerste... * Een belangrijk argument is dat... * Bovendien... * Daarnaast... * Een ander punt is dat... * Uit onderzoek blijkt dat... * Volgens [bron]... * Dit blijkt uit... . ;3. Voorbeelden geven . * Bijvoorbeeld... * Een goed voorbeeld hiervan is... * Ter illustratie... * Zoals te zien is in het artikel van... . ;4. Oorzaak en gevolg . * Daardoor... * Dit leidt ertoe dat... * Als gevolg hiervan... * Omdat... . ;5. Tegenargumenten inleiden en weerleggen . * Een mogelijk tegenargument is dat... * Sommigen beweren dat... * Critici stellen dat... * Toch ben ik van mening dat... * Dit argument is echter niet overtuigend, omdat... * Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, blijkt uit... * Dit houdt geen stand, want... . ;6. Morele reflectie (rechtvaardigheid, onrecht, sociale cohesie) . * Het artikel draagt bij aan rechtvaardigheid omdat... * Er is sprake van onrecht, aangezien... * De berichtgeving bevordert/ondermijnt sociale cohesie doordat... * De morele implicaties van dit artikel zijn... * Dit roept de vraag op of... rechtvaardig is. . ;7. Conclusie . * Samenvattend is te stellen dat... * Daarom concludeer ik dat... * Alles afwegend, lijkt het mij dat... * Mijn standpunt blijft dat van... omdat.. . == Gesproken woord == [[Bestand:Fenklup1968TheoKley.jpg|thumb|right|200px|Fenklup met [[Theo Kley]], 1968. Denk na over jullie houding... ]] [[Bestand:Josph Beuys - mit Fahrrad auf den Stufen des Haupteingangs der Kunstakademie Düsseldorf.jpg|thumb|right|200px|Joseph Beuys in aktie, ongedateerd, denk na over de [[Mise-en-scène|mise en scène]]... ]] . In deze workshop maken studenten in groepen van twee in een halve dag een poëtische podcast van een paar minuten over wat hen bezighoudt. Een groep van twintig studenten is ideaal. Voorzie wat technische ondersteuning om te Podcasten. . 1. De docent maakt met de groep een [[mindmap]] over het [[Spoken word|gesproken woord]]. Wat roept het op? ('''10 minuten'''.) . 2. [[Pulproman|Stationsromanoefening]] (kan met andere boeken). Zoek een fragment in een stationsroman (tip voor de docent: die zijn erg goedkoop of gratis te vinden). Laat ze luisteren naar [https://www.youtube.com/watch?v=ffIuliItBvo deze soundtrack] van [[Maurice Jarre]]. Na tien minuten vraag je hen of ze de muziek herkennen en verduidelijk je uit welke film het komt. Vraag hen om het fragment of de bladzijde eruit te scheuren. Doorgaans is er weerstand, ze ervaren het als vandalisme. Niettemin is de huidige papierdestructie ongezien (daar kan je op ingaan) en de teloorgang van informatie. Toon het '[https://www.youtube.com/watch?v=8x0COtH4Vrw Scheurfragment]' uit de film [[Dead Poets Society]]) van [[Peter Weir (regisseur)|Peter Weir]] en [[Robin Williams]]. Vertel over de relatie tussen taal en macht en over poëzie die niet te rationaliseren is. ('''20 minuten''') . 3. Laat hen naar voor komen (niet vanop hun stoel in de comfortzone) en hun fragment lezen. Vraag waarom ze dit hebben gekozen en wat de anderen er mooi in vinden. Zelf ga je als docent op zoek naar de stijlkenmerken die opduiken (metaforen, vergelijkingen, de herhaling, het pleonasme, het gebruik van alle zintuigen, opsommingen, uitdrukkingen, gezegdes, alliteraties, het rijm, de afwisseling tussen korte en lange zinnen...). Noteer een tiental stijlkenmerken die je samen ontdekt en bespreek ze. Laat ze meerdere voorbeelden zoeken. ('''15 minuten''') . 4. Per twee aan het werk. Vertel een anekdote. Kies de strafste en tik die uit in kernwoorden en onafgewerkte zinnen in een AI-systeem. Maak een prompt die verwijst naar de stijlkenmerken, een genre (horror, komedie, drama, sciencefiction, romantiek, thriller, western...), een kunststijl (impressionistisch, expressionistisch, absurd, abstract, realistisch, minimalistisch, documentair, surrealistisch, pop-art, barok...) en een doelpubliek (kinderen, intellectuelen, bejaarden, criminelen, spionnen, studenten...). Genereer drie versies. Toon van het genre, de kunststijl en het doelpubliek een beeld of een korte video om ze duidelijk te maken. ('''35 minuten''') . 5. Kies de leukste, de beste, de meest dramatische. Bespreek dit met twee. Of voeg diverse versies samen tot een geheel. Schrap de overbodige tekst weg zoals in dit voorbeeld en bereid opdracht 6 voor. ('''30 minuten''') . 6. Lees voor, per twee. Denk na over jullie houding, wie wat zegt... Na elke presentatie is er applaus en een reactie van het publiek met feedback. ('''20 minuten''') . 7. 7.1. Luister minutenlang naar het [[Hypnose|hypnotiserende]] [[The Raven]] van [[Edgar Allan Poe]] door [[Lou Reed]]. 7.2. Verduidelijk als docent wie deze mensen, de vertaler en [https://www.dbnl.org/tekst/_twe007199401_01/_twe007199401_01_0063.php het gedicht] zijn. 7.3. Zoek samen stijlkenmerken. 7.4. De studenten zoeken rechtsvrije muziek waarvan ze vinden dat die bij hun tekst past. 7.5. Ze zoeken een foto of genereren een beeld dat past. Bedenk een titel en een synopsis. ('''25 minuten''') . 8. Maak een Podcast met muziek en één beeld in de VIVES-COCON-PODCAST-RUIMTE. . 9. Werk alles af tot een mp3 met illustratie, titel en synopsis. . 10. Stuur jullie verhaal de wereld in via de socials. . == Dé briefmethodiek! == . (...) == Bijdrage naar keuze == [[Bestand:Ladislao_Biro_Argentina_Circa_1978.JPG|thumb|right|200px|De Hongaarse journalist en uitvinder [[László Bíró|László József Bíró]] (1899–1985) patenteerde in 1938 [[Balpen|de balpen]].]] . ;Kiezen Advertentie, een advertorial, een artikel, een baseline, een bedrijfsblad, een beleidstekst, een blog, een bibliografie, een biografie, een boek, een brief, een brochure, een casestudy, een detectieve, een doctoraat, een draaiboek, een draaiplan, een eindwerk, een e-mail, een enquête, een e-zine, een facebookstatus, een fact sheet, een factuur, een folder, een flyer, een internetartikel, een jaarverslag, een krant, een liefdesbrief, een memo, een mindmap, een monografie, een naslagwerk, een nieuwsbrief, een offerte, een persbericht, een personeelsblad, een postkaart, een publireportage, een rapport, een roman, een synopsis, een scenario, een sollicitatiebrief, een speech, een sms, een slogan, een stationsroman, een tagline, een testimonial, een themadossier, een vacature, een verhaal, een verkoopbrief, een verslag, een vertaling, een webtekst... ;Het onderwerp Bij de onderwerpskeuze zijn vier of vijf basisvereisten nodig, voor je het onderwerp uitwerkt. # Het onderwerp geniet de interesse van de schrijver; # Er zijn geschreven of mondelinge bronnen; # De bronnen vallen binnen het referentiekader van de auteur; # De auteur heeft voldoende ervaring met het onderwerp; [[Umberto Eco]] voegt er in zijn ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' (Bert Bakker, Amsterdam, 1992, p. 23) aan toe dat de docent belangrijk is. Er zijn studenten die willen schrijven over thema A bij een deskundige in thema B. Ze doen dit omdat ze die [[vriendelijk]] vinden of lui zijn. De docent accepteert dit uit ijdelheid of onoplettendheid. Dan is de docent niet in staat om de verhandeling te begeleiden en is de student niet in staat om te leren. . . . = DEEL VIJF, LESVERLOOP: '' 'Eten en zwijgen' zei de keukenmeid'' = [[Bestand:Perilsofpauline.jpg|thumb|right|200px|"[[The Perils of Pauline (1914)|Perils of Pauline]]" uit 1914 maakte het verschijnsel van cliffhangers in films populair. Niettemin is het ook een schrijfkterm die gebruikt wordt voor [[verhaal|verhalen]] in [[Boek (document)|boek]]en en [[Toneel (spel)|toneelstuk]]ken. De schrijver bereikt het effect door een personage in een hopeloze situatie te brengen of iets schokkends te onthullen. De term 'cliffhanger' betekent letterlijk iets dat over een rotswand bungelt en de afgrond of de zee in dreigt te tuimelen. Het gebruik van cliffhangers gaat terug op de verhalen van ''[[Duizend-en-één-nacht]]'': de [[Scheherazade (vertelster)|vertelster]] weet dat de sultan haar de volgende dag ter dood zal veroordelen. Daarom vertelt ze een verhaal, dat ze stopt als de spanning erg groot is om de volgende avond verder te vertellen. Dat doet de sultan besluiten om haar executie een dag uit te stellen.]] . {{Citaat|'''Het schrijven van een kortverhaal is als een affaire met een minnares. Er is geen tijd voor te veel bijfiguren en nevenintriges. Het einde komt snel en onverwachts, hoewel het niet altijd pijnloos is.'''|[[Arnon Grunberg]].}} . == Dag 1: Sxrivn? Sport, ambacht of een culinaire aangelegenheid? == . ;Inleiding, [[Moeder, waarom leven wij? (roman)|moeder waarom schrijven wij]]? . * Visie Vier metaforen: koken, een huis, een boom, topsport. . * Doel . * Opdrachten . * Werkwijze . * Cursus . ;Voormiddag * 10.00 u. Aan de slag: de studenten interviewen met oog voor omgeving en interessante vragen. * 11.15 u. Quiz: kennen we elkaar in tien vragen. * 11.30 u. Concept en foto + Rondje. * 12.00 u. Over de lijn met de concepten. . ;Namiddag * 13.30 u. Afspraak aan de bieb: schrijfliteratuur, spellen en boeken zoeken * 14.30 u. Film: [https://www.youtube.com/watch?v=LjHORRHXtyI Wat maakt een goede tekst]? Elschotproef en filmpje Copywriting * 15.15 u. Metro-oefening * 16.00 u. Hoe begin je een tekst? Sluiswachterverhaal. Filmp hoe je een speech begint. * 16.30 u. Verder elkaar interviewen op zoek naar straf verhaal. * 17.00 u. Einde. . ;Huiswerk * Schrijf het interview uit en breng een uitprint mee naar de les. * Zoek een mooi tekstfragment in een fictieboek. Tik het over en stuur het naar Benedict Wydooghe. Breng het mee naar de les in print. . . == Dag 2: Werken op de redactie: een mierennest == [[Bestand:Buchkatalog_Frankfurter_Fastenmesse_1573.jpg|thumb|200px|De [[Frankfurter Buchmesse]] is een Duits vijfdaagse evenement met 7000 exploitanten en 280.000 bezoekers en met een geschiedenis van een half millennium. Tot laat in de 17e eeuw bleef Frankfurt am Main de centrale boekenbeursstad van Europa.]] . ;Voormiddag . * Stijl: wat? Enkele tips (voor de uitwerking zie hierboven): . * Wat is stijl? Het belang van stijl? Hoe doe je dat? . * Stijl is VORM (Lay-out) en INHOUD (Hoe verwoorden we het) * Opsommingen * Alliteratie * Rijmwoorden * Metafoor * Vergelijking * Tegenstelling * Herhaling * Zoek fijne woorden * Uitdrukkingen * Gezegdes * Zintuigelijk schrijven * Personificatie * Een grapje of een grappige situatie . * Boekfragmentenstudie op woord-, zin en paragraafniveau. . * Omgevings- en zintuigenoefening. . . ;Namiddag . * Wikipedia introductie en onderwerp. . * Referenties maken. . * Bijsturen interviews: hoe afwerken? . * Redactie op het tekstmateriaal. . * Conceptoefening eerst in spelvorm, daarna foto op het bord (met verboden woorden) en daarna omschrijf je personage zonder dat je zegt wie het is. . ;Opdracht 1, Kijken * Film [https://www.youtube.com/watch?v=Zhk77mZHHok Lijmen/Het been] van Robbe De Hert met [[Koen De Bouw]] en [[Mike Verdrengh]]. . ;Opdracht 2, Maak een envelopje. . ;Opdracht 3, Maak een Wikipedia-account . ;Opdracht 4, Maak een [[elevatorpitch]] . In Antwerpen zijn jullie voor twee minuten stadsgids. De wandeling die we doorheen de dag maken volgt onderstaand parcours, bereid je voor op een korte, krachtige en vooral interessante en enthousiaste presentatie. Een spiekbriefje mag, een illustratie bij je vertelling is de max. Begeester ons! Twee minuten vraagt veel voorbereiding. Wie er voor kiest om de kelder van het Letterenhuis in te gaan kan enkel kiezen voor de vetgedrukte lemma's. # [[Antwerpen centraal]] # [[David Teniers II]] (standbeeld) # [[Antoon Van Dijck]] (standbeeld) # [[Stadsfeestzaal (Antwerpen)|Stadsfeestzaal]] # [[Pieter Paul Rubens]] # [[Letterenhuis]] # [[Hendrik Conscience]] # [[Guido Gezelle]] # [[Stijn Streuvels]] # [[Louis Paul Boon]] # [[Hugo Claus]] # [[Tom Lanoye]] # [[Johan Daisne]] # [[Angèle Manteau]] # [[Paul van Ostayen]] # [[Quinten Metsijs]] # [[Quinten Metsijs (herberg)]] in de Moriaanstraat # [[Willem Elsschot]] # [[Liane Bruylants]] # [[Sint-Carolus_Borromeuskerk_(Antwerpen)]] # [[Barokarchitectuur]] # [[Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience]] # [[Vrijdagmarkt (Antwerpen)]] # [[Plantin-Moretus]] [[Bestand:Hall_Station_Antwerpen-Centraal.jpg|thumb|right|200px|Straks op studiereis? Verzamelen gebeurt hier.]] . . == Dag 3: Naar de schrijfstad == [[Bestand:2007-05 PMM 18.jpg|thumb|right|200px|In [[1555]] sticht [[Christoffel Plantijn]] in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] een [[drukkerij]].]] . ;Voormiddag * Afspraak om 10.30 in Antwerpen Centraal, onder de klok. ;Namiddag ;Opdracht tegen volgende les * Schrijf je reisverslag uit en focus je op een concept: een auteur uit het letterenhuis, het archief van het letterenhuis, de wandelstokverzameling, de drukpersen van Plantin Moretus, de treinrit, een bezoek, het middagmaal... Het is de bedoeling dat je in deze tekst één onderwerp sterk uitvergroot en gaat overdrijven, de lezer aan het lachen brengt. Kies op voorhand een schrijver uit het letterenhuis en documenteer je hierover. Zo kan je vertellen over je personage in het museum zelf en gebruik je de info op een associatieve wijze in je reisverhaal. Van Elsschot is geweten dat hij graag door de straten van Antwerpen slenterde, dat heb ik als rode draad voor de studiereis. Gelijkaardige verhalen kan je vinden bij andere schrijvers. . . == Dag 4: Eindredactie: zorgvuldigheid, afwerking & verspreiding == . . (...) == Extra time: feedback == Studenten die hun werk voor Sinterklaas insturen, kunnen feedback krijgen en bijsturen. . . . = DEEL ZES, BRONNEN: ''Receptjes, kookbijbels en toprestaurants: altijd etenstijd'' = [[Bestand:BOEKENBEURS_ANTWERPEN_2017_10.jpg|thumb|right|200px|De Antwerpse boekenbeurs bestaat sinds november 1932. De eerste beurzen gingen door in de stadsfeestzaal.]] [[Bestand:Shopping_Stadsfeestzaal_Antwerpen.jpg|thumb|right|200px|In dit decor van de {{Wp|Stadsfeestzaal (Antwerpen)|stadsfeestzaal}} op de Meir vonden de eerste Antwerpse boekenbeurzen plaats.]] . {{Citaat|'''Een boek lezen zou even opwindend moeten zijn als erin bladeren.'''|{{Wp|Adriaan Morriën}}.}} . == Kijken == . * [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters Literaire meesters] op canvas. . * Literaire meesters, {{Wp|Tommy Wieringa}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/tommy-wieringa canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Dimitri Verhulst}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/dimitri-verhulst canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Lize Spit}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/lize-spit canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|Ilja Leonard Pfeijffer}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/ilja-leonard-pfeijffer canvas]. . * Literaire meesters, {{Wp|David van Reybrouck}} op [https://www.canvas.be/video/literaire-meesters/reeks-een/david-van-reybrouck canvas]. . . == Lezen == . * {{Wp|Hugo Brandt Corstius|GRIJS P.}} ''{{Wp|Opperlandse taal- & letterkunde|Opperlans! Taal en letterkunde}}'', Querido, Amsterdam, 2003. [https://www.dbnl.org/tekst/bran023oppe01_01/ Tekst hier]. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Hoe schrijf ik een scriptie?'' Bert Bakker, Amsterdam, 1992. . * {{Wp|Umberto Eco|UMBERTO ECO}}. ''Bekentenissen van een jonge romanschrijver.'' Bert Bakker, Amsterdam, 2011. . * HOUËT H. ''Prisma handboek van de Nederlandse taal''. Spectrum, Utrecht, 2000. . * {{Wp|Alberto Manguel|MANGUEL ALBERTO}}. ''De kunst van het lezen.'' Ambo, Amsterdam, 2011. . * POLLEFIET LEEN. ''Schrijven: van verslag tot eindwerk do' & don'ts.'' Academia Press, Gent, 2016. . * RENKEMA JAN. ''Schrijfwijzer''. SdU, Den Haag, 2002. . * ROBINSON A. ''The Origins of Writing.'' In: CROWLEY D. & HEYER P. (Eds.) ''Communication in History: Technology, Culture, Society,'' Allyn and Bacon, 2003. . * VAN BOGAERT MARK. ''Met woorden verleiden. Schrijftips voor uw presentaties, mailings & andere wervende teksten,'' Lannoo, Tielt, 2010. Wie het traject Sociale Beïnvloeding volgt, leest hierin het hoofdstuk 'Schrijven voor het goede doel' (p.180-192). . * WALLECHINSKY D. & WALLACE S. ''Lijstenboek. Het onmisbare handboek van merkwaardige informatie.'' Thomas Rap, Amsterdam, 2004. . * WITTEVEEN KAREL. ''Creatief schrijven.'' Boom, Amsterdam, 2006. . . == Organisaties == . * [https://www.schrijvenonline.org/oefeningen Schrijfoefeningen] van [https://schrijvenonline.org schrijvenonline] . * [https://www.taalblad.be Taalb(l)ad] . * [https://taalunieversum.org Taalunieversum] . * [https://www.vrt.be/taal VRT taal] . * [https://www.taalunie.be Taalunie] . * [https://www.taalschrift.org Taalschrift] . * [https://creatiefschrijven.be Creatief schrijven] . . == Wedstrijden en prijzen == . Boek.be kent deze prijzen toe: . * de {{Wp|Boekenleeuw}} en de {{Wp|Boekenpauw}} voor het beste kinder- en jeugdboek; . * de {{Wp|Debuutprijs}} voor het beste debuut; . * de {{Wp|Fintro Literatuurprijs}} als opvolger van de Gouden (Boeken)uil - dé prijs in Vlaanderen; . * de {{Wp|Herman de Coninckprijs}} voor poëzie; . * de prijs voor {{Wp|De Best Vormgegeven Boeken}}; . * de prijs voor de Beste Boekenjuf of Boekenmeester. . Klik hier voor {{Wp|Lijst van literatuurprijzen|de volledige reeks}}. . . == Vives-materiaal == . * https://www.vives.be/nl/taalhulp . * https://studiecoach.vives.be/category/taal . * Toledo > community [VIVES] Nederlands voor studenten en docenten (code: g- C136880-K) . * Toledo > community [VIVES] Nederlands: oefeningen (code: g-C136834-K) . . == Festivals == . * {{Wp|Boekenbeurs Antwerpen}} . * {{Wp|Foire du Livre de Bruxelles}} . * {{Wp|Frankfurter Buchmesse}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Caïro}} . * {{Wp|Boekenbeurs van Kaapstad}} . * {{Wp|Internationale Boekenbeurs van Zimbabwe}} . {{Te doen|Een hele waslijst, maar in ieder geval: de rode links vervangen door ''<nowiki>{{Wp|term}}</nowiki>'', de hoofdstukken verplaatsen naar eigen pagina's en vervolgens een Index maken en die bij elk hoofdstuk plaatsen| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 17 sep 2026 16:58 (CEST) }} {{Boek}} {{Fase|1}} [[Categorie:Taal]] 6s46kx82ndsz87uumiac662gmpqassp 104 46816 430774 430597 2026-10-14T22:53:17Z Erik Baas 2193 sp 430774 wikitext text/x-wiki {{Bi}} [[Bestand:DCF-klokken.JPG|thumb|400px|center|Verschillende soorten moderne klokken]] {| class="wikitable" style="width:15em;" border=1 align="right" |- | <span style="font-size: small;">'''Benodigde voorkennis:'''</span> * <span style="font-size: small;">De [[Rekenen/Natuurlijke getallen|getallen]] 1-60 kennen</span> * <span style="font-size: small;">Weten wat een [https://wikikids.nl/Klok klok] is</span> * <span style="font-size: small;">[[Rekenen]]: [[Rekenen/Optellen|optellen]] en [[Rekenen/Aftrekken|aftrekken]]</span> * <span style="font-size: small;">Leesniveau: begin groep 5 (Nl) of 3e leerjaar (Be)</span> |} '''Klokkijken''' is direct weten hoe laat het is als je naar een klok kijkt. Met dit Wikiboek kun je dat leren. Een klok wordt ook wel uurwerk genoemd. Het is een toestel, computerprogramma of app dat de tijd van de dag aangeeft. Zo weet je hoe laat het is. En dan weet je bijvoorbeeld hoeveel tijd er nog is voordat je naar school moet, wanneer jullie gaan eten, wanneer een televisieprogramma begint of wanneer de bus gaat. '''Doelgroepen'''<br> Dit Wikiboek is bedoeld voor iedereen die wil leren klokkijken, jong of oud. Dit Wikiboek leert je hoe je kunt zien hoe laat het is als je op een klok kijkt. Als iemand bijvoorbeeld vraagt: "Hoe laat is het?" dan kun je antwoord geven als er een klok in de buurt is. <br> Dit Wikiboek kan ook gebruikt worden door anderstaligen die al wel kunnen klokkijken en alleen de Nederlandse terminologie willen leren. == Inhoudsopgave == # [[Wikijunior:Klokkijken/Over de tijd|Over de tijd]] - over dagen, uren, minuten, seconden en dagdelen # [[Wikijunior:Klokkijken/Analoge klokken|Analoge klokken]] - klokkijken op klokken met een wijzerplaat # [[Wikijunior:Klokkijken/Digitale klokken|Digitale klokken]] - klokkijken op digitale klokken # [[Wikijunior:Klokkijken/Werking van klokken|Werking van klokken]] (extraatje) # [[Wikijunior:Klokkijken/Tabel klokkijken|Tabel klokkijken]] (bijlage met totaaloverzicht) '''==>> Ga naar het eerste hoofdstuk''': [[Wikijunior:Klokkijken/Over de tijd|Over de tijd]]. == Zie ook == * [[Wikijunior:Tijdrekenen]] * [https://wijzeroverdebasisschool.nl/uitleg/klok-leren-kijken Klok leren kijken] van [https://wijzeroverdebasisschool.nl/ Wijzer over de basisschool], voor als dit Wikiboek veel te snel gaat voor je kind {{Juniorboek}} 0sykcy9ktypu0nt5sblz058hyk0e6pi 4 46826 430772 430426 2026-10-14T22:38:55Z Erik Baas 2193 lijst "voorkennis" 430772 wikitext text/x-wiki __EXPECTUNUSEDTEMPLATE__ {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 75 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = Wikijunior <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = Instructie <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = Junior <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit DD-MM-YY -->| startdatum = 30-09-26 <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = JopkeB <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB ]] <!-- per auteur, komma's er tussen --> <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = Leren klokkijken <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <ul><li>De getallen 1-60 kennen</li> <li>Weten wat een klok is</li> <li>Rekenen: optellen en aftrekken</li></ul> <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = [[Wikijunior:Tijdrekenen|Tijdrekenen]] <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg:{{SUBPAGENAME}}]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }} idd9fl764s4t6afd2f5s62qzlcxrovw 430773 430772 2026-10-14T22:44:08Z Erik Baas 2193 lf Projectpagina 430773 wikitext text/x-wiki __EXPECTUNUSEDTEMPLATE__ {{Infobox <!-- Titel van het boek -->| titel = {{SUBPAGENAME}} <!-- Kies: 0, 25, 50, 75 of 100 (%) -->| voortgang = 75 <!-- Revisiedatum -->| datum = <!-- Boekenplank -->| boekenplank = Wikijunior <!-- Naslag, Instructie, Hobby, Handboek -->| boekentype = Instructie <!-- VWO, HBO, WO, Junior, etc -->| niveau = Junior <!-- laag, middel, hoog -->| activiteit = <!-- Datum eerste edit DD-MM-YY -->| startdatum = 30-09-26 <!-- zonder "Gebruiker:" Naam/Nick -->| redacteur = JopkeB <!-- Gebruiker:Auteur 1|Auteur 1... -->| auteurs = [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB ]] <!-- per auteur, komma's er tussen --> <!-- korte beschrijving -->| beschrijving = Leren klokkijken <!-- info over boek, geen inhoud -->| opmerkingen = <!-- Doelstellingen, * voor elk punt -->| doelstelling = <!-- Bronnen -->| bronnen = <!-- benodigde voorkennis, * voor elk punt -->| voorkennis = <ul><li>De getallen 1-60 kennen</li> <li>Weten wat een klok is</li> <li>Rekenen: optellen en aftrekken</li></ul> <!-- Uitstapniveau - * voor elk punt -->| uitstapniveau = <!-- Links naar niet-inhoud-hfdstn -->| infolinks = <!-- laatste controle DD-MM-YYYY -->| laatstecontrole = <!-- laatste toevoeging DD-MM-YYYY -->| toevoeging = <!-- Boek 1, etc -->| gerelateerd = [[Wikijunior:Tijdrekenen|Tijdrekenen]] <!-- projectpagina -->| projectpagina = [[Overleg Wikijunior:Klokkijken]] <!-- licentie -->| licentie = <!-- Kleine afbeelding (< 100x100) -->| thumb = <!-- Grote afbeelding als een cover -->| afbeelding = <!-- autom. als boek en titel gelijk -->| PDF = <!-- autom. voor "Boek/Printversie" -->| printversie = <!-- departement invullen -->| departement = <!-- -->| categorie = <!-- -->| categorie twee = <!-- WSBN invullen -->| WSBN = }} nab04x565j2nn5n006k0ru1l9e37a5o 10 46861 430780 2026-10-14T23:36:30Z Erik Baas 2193 Nieuwe pagina aangemaakt met '<noinclude> ;Doel :Om notities en commentaar op te nemen in sjablonen. Doet verder ''niets''. ;Gebruik <pre> {{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}} {{REM| lees eerste tien tekens in titel }} </pre> [[Categorie:Sjablonen scripting]] </noinclude>' 430780 wikitext text/x-wiki <noinclude> ;Doel :Om notities en commentaar op te nemen in sjablonen. Doet verder ''niets''. ;Gebruik <pre> {{#Invoke:String|sub|{{SUBPAGENAME}}|1|10}} {{REM| lees eerste tien tekens in titel }} </pre> [[Categorie:Sjablonen scripting]] </noinclude> kwe9nngu8zgv75g26ptx2lepd2p0sne 10 46862 430784 2026-10-15T00:15:22Z Erik Baas 2193 idee, opzetje 430784 wikitext text/x-wiki {{#If:{{{1|}}} | ... {{REM| met parameter: checkt de opgegeven pagina}} | ... {{REM| zonder parameter: checkt de namespace van de actieve pagina}} }}<noinclude> {{Wiu2}} [[Categorie:Sjablonen scripting]] </noinclude> 11ejzswnm4o3xd0zownecq3guti8bfp