Sjabloon:Lerarenkamer

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikibooks</sitename>
    <dbname>nlwikibooks</dbname>
    <base>https://nl.wikibooks.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikibooks</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikibooks</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Transwiki</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg transwiki</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Wikijunior</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg Wikijunior</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Sjabloon:Lerarenkamer</title>
    <ns>10</ns>
    <id>31</id>
    <revision>
      <id>430827</id>
      <parentid>421422</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erik Baas</username>
        <id>2193</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>430827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1974" sha1="4a73slc4rn47pa716uq7zszoflmqk69" xml:space="preserve">{{Naar onder}}{{Naar boven}}
&lt;div style=&quot;text-align: center; font-size: 19px; font-weight: bolder;&quot;&gt;[[Wikibooks:Welkom|&lt;span style=&quot;color: black;&quot;&gt;Welkom in de lerarenkamer van &lt;span style=&quot;color: #0b2645;&quot;&gt;WIKI&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color: #0a4e98;&quot;&gt;BOOKS&lt;/span&gt; !&lt;/span&gt;]]&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| class=&quot;vatop&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width: 80%; border: 2px solid rgb(42, 98, 161); background-color: rgb(243, 239, 216); color: black; margin-top: 13px; border-collapse: collapse;&quot;
|-
|style=&quot;text-align: center; padding: 5px;&quot;|

&lt;div style=&quot;font-size: larger; margin: 10px;&quot;&gt;Hier kunnen vragen worden gesteld en meningen uitgewisseld.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;margin: 10px;&quot;&gt;Natuurlijk wordt hier ook koffie geschonken en gedronken. Daar hebben we in het begin van de vorige eeuw dit mooie espresso&amp;shy;apparaat voor aangeschaft.&lt;/div&gt;

|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding-bottom:0px;&quot;|[[Afbeelding:Kaffeemaschine.jpg|170px|border|center]]
|-
|rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|
&lt;hr style=&quot;width: 90%; margin-left: 5%;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;noprint plainlinks&quot; style=&quot;font-weight: bold;&quot;&gt;[https://nl.wikibooks.org/w/wiki.phtml?title=Wikibooks:Lerarenkamer&amp;action=edit&amp;section=new Een nieuw onderwerp toevoegen]&lt;/div&gt;
&lt;hr class=&quot;noprint&quot; style=&quot;width: 90%; margin-left: 5%;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;noprint&quot; style=&quot;width: 90%; font-size: smaller; margin: 10px 5px 10px 5%;&quot;&gt;
'''Snelkoppeling:''' [[WB:L]]&lt;br&gt;
'''Archief:''' {{Archieflinks}}&lt;br&gt;
'''Archief technisch nieuws:''' [[Wikibooks:Lerarenkamer/Technisch nieuws]]&lt;br&gt;
'''Nieuwsbrieven:''' {{For met links|2022|{{#Expr:{{CURRENTYEAR}}}}|1||Wikibooks:Lerarenkamer/Nieuwsbrieven |||| &amp;middot;&amp;#32;}}
&lt;/div&gt;
&lt;hr class=&quot;noprint&quot; style=&quot;width: 90%; margin-left: 5%;&quot;&gt;
|-
|style=&quot;padding-top:0px;&quot;|
|}&lt;/div&gt;
&lt;br style=&quot;clear: both;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;float:left; margin:1em 2em 1em 0px;&quot;&gt;__TOC__&lt;/div&gt;&lt;includeonly&gt;

[[Categorie:Wikibooks|Lerarenkamer]]
&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Categorie:Sjablonen boodschap]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4a73slc4rn47pa716uq7zszoflmqk69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30469</id>
    <revision>
      <id>430828</id>
      <parentid>430821</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T13:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Twee delen overgeheveld naar hoofdstukken</comment>
      <origin>430828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8820" sha1="fvs5a925t1mel0n0d6yo2m08yhnt0w6" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
{{Bi}}

Dit wikiboek is een handleiding voor het maken van een volwaardig wikiboek. We gaan ervan uit dat de tekst ervoor al gereed is. Dan is het nog de kunst om die tekst op een aantrekkelijke manier om te zetten naar een wiki en toepasselijke illustraties te gebruiken. 

== Inhoudsopgave ==
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?|Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek starten|Een wikiboek starten]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]] - De schatkamer Wikimedia Commons
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren|Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren]]

==De schatkamer Wikimedia Commons==
Ook al ben je niet geïnteresseerd in het zelf aanmaken van een wikiboek, toch blijft [[commons:Main Page|Wikimedia Commons]] een enorme bron van afbeeldingen, foto's, animaties, video's... die je in de les of in je papieren cursus kunt gebruiken. Op dit ogenblik (oktober 2025) bevat deze mediabank ca. 128 miljoen items.

===Hoe ga je op zoek naar die ene afbeelding, foto... die je nodig hebt in deze enorme mediabank?===
Door de overvloed aan beeldmateriaal is dat niet altijd even overzichtelijk. 
* Een eerste mogelijkheid is op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] werken via het menu. Als je voor je cursus biologie een schema zoekt over meiose dan kan dat door vervolgens biology – cellbiology – cell cycle-  meiosis aan te klikken.
* Je kunt ook op [[commons:Main Page|hoofdpagina]] een zoekterm intypen en vervolgens je selectie bijsturen. Wil je iets over &quot;de vrede van Utrecht&quot; vinden type dan bv 'Peace Utrecht' in. Bij de resultaten zie je dan ergens onder andere de category 'treaty of Utrecht' en hierin een heel aantal mogelijke mediabestanden over het onderwerp.
* Zelf zoek ik soms via {{Wp|Wikipedia |Wikipedia}} zelf. Ik typ dan bv 'orkaan Katrina' in en klik dan door naar de Engelstalige Wikipedia. Daar klik ik op een foto die mij aanstaat. Via de weblink achter die foto kan ik dan dikwijls weer de category vinden waarin meer van deze foto's voorkomen.

Deze bestanden zijn via de rechtermuisklik te downloaden naar je harde schijf. Van daar kan je ze invoegen in je eigen cursus.

===Alle mediabestanden  van Wikimedia Commons zijn vrij te gebruiken in je cursus.===
Wikimedia is juist gericht op de vrije verspreiding van kennis. Daarom zijn alle bestanden in Wikimedia Commons ook vrij te gebruiken. 

Er zijn 3 typen van bestanden.
[[Afbeelding:PD-icon.svg|80px|left]][[Afbeelding:Heckert GNU white.svg|80px|left]][[Afbeelding:CC BY-SA icon.svg|80px|left]]
Staat er bij de afbeelding een doorgestreepte C dan behoort deze afbeelding tot het Public Domain en dan kan je ze vrij gebruiken. Afbeeldingen van makers die meer dan 70 jaar geleden zijn overleden, maar ook alles wat bv. door overheidsdiensten van de USA gepubliceerd worden (bv. alle ruimtebeelden die door de NASA gemaakt worden) zijn dus copyfree.&lt;br&gt;

De kop van een Gnoe duidt  er op dat het mediabestand onder de {{Wp|GNU Vrije Documentatie Licentie}} (GFDL) valt.Bij een document dat onder de GFDL wordt vrijgegeven, mag iedereen de tekst van het document kopiëren en veranderen. Wel dienen bij nieuw of gewijzigd gebruik de voorwaarden en verplichtingen zoals binnen de GFDL zijn beschreven, te worden nageleefd.
Bij het gebruik van onder GFDL uitgegeven documenten in een ander document zal in het algemeen het resulterende nieuwe document ook onder GFDL moeten vallen.  Hier vind je de volledige uitleg over deze licentie: {{Wp|GNU }}.&lt;br&gt;

Een logo beginnende met een CC duidt op een {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}}-licentie. Creative Commons (CC) is een oorspronkelijk Amerikaans project voor het bevorderen van open inhoud. Het wil het mogelijk maken om creatieve werken vrijer beschikbaar te stellen dan bij traditioneel auteursrecht of copyright mogelijk is, zodat die werken bijvoorbeeld makkelijker gekopieerd en verspreid kunnen worden of dat anderen er verder aan kunnen werken. Klik op {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}} voor de volledige uitleg.

'''In het algemeen komt het er op neer dat je deze mediabestanden in je cursus mag gebruiken, mits vermelding van de oorspronkelijke auteur en de licentie.'''

===Ook bruikbaar voor toetsen en examens===
[[Afbeelding:Animal_cell_structure_de.svg|left|150px]]  [[Afbeelding:Animal_cell_structure_numbered_version.svg|150px|right]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Omdat de GNU- en CC-licenties dat toelaten vind je van sommige media bestanden versies in meerdere talen (ook in het Nederlands). Soms zijn er van een afbeelding ook blanco of genummerde versies, die je dan kunt gebruiken bij een herhalingstoets of bij het examen.

=== Zie ook ===
* [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis|Handboek Wikimedia Commons]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===Bekijk bijvoorbeeld het wikiboek [[Kosmografie]] eens om enkele van deze mogelijkheden na te gaan.===
{{Niet afdrukken block|[[Afbeelding:Corioliskraftanimation.gif|thumb|right]]}}Vooral het hoofdstuk [[Kosmografie/Bewegingen van de aarde en de maan|Bewegingen van de aarde en de maan]] toont de voordelen van bewegende animaties.
Het is bv. moeilijk om woordelijk of via een tekening uit te leggen wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}} is. Maar de bijgevoegde animatie toont duidelijk de baanafwijking die plaats vindt ten gevolge van de beweging van de aarde. Bovendien kan je meteen klikken op de term {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}. Zo beland je op de desbetreffende Wikipediapagina.&lt;br&gt;

Soms vind je op andere websites, die niet bij de Wikifoundation horen, ook mooie en duidelijke animaties. Het is niet verboden een gewone link naar die animaties te zetten.&lt;br&gt;
Het verschil tussen de synodische en de syderische maan is moeilijk in woorden uit te leggen. Ook met statische schetsen blijft dat een probleem. Maar [https://www.sumanasinc.com/webcontent/animations/content/sidereal.html deze animatie] verduidelijkt het verschil tussen siderische en synodische maan. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert.

=== Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren ===
==== Hoe? ====
*Door werkbladen op te stellen met vragen die met behulp van het wikiboek kunnen opgelost worden.
*Dit opzoekwerk gebeurt tijdens het lesuur, online in een computerlokaal, per duo (eventueel trio)
*Indien de school werkt met een elektronische leeromgeving (ELO) zoals Smartschool, dan kunnen de werkbladen hier in Word-formaat geplaatst worden.
*De leerlingen kunnen dan via Word (of Open Office) de werkbladen openen en bewerken.
*De ingevulde werkbladen moeten via de ELO terug ingeleverd worden (Uploadzone van Smartschool.)

==== Waar op letten? ====
*Zorg er voor dat maar enkele vragen op het werkblad via 'copy-paste' ingevuld kunnen worden. Er moeten enkele gewone kennisvragen zijn, maar beperk ze.
*Je kan 'copy-paste' ook vermijden door het gebruik van “Leg in ''eigen woorden'' uit wat…”
*Dus stel vooral toepassingsvragen en inzichtsvragen. Voorbeeld: Klopt de bewering: “Als het bij ons volle maan is dan is het bij onze tegenvoeters in Nieuw-Zeeland nieuwe maan. Waarom wel of waarom niet?”
*Tijdens het lesuur: eventueel moeilijkere vragen klassikaal toelichten via projectie van het wikiboek (bv. door projectie van een animatie)
*Zoals bij andere vormen van BZL, geef bij vragen van leerlingen nooit rechtstreeks het antwoord. 
:* “Wat denk je zelf? Waarom denk je dat?”  
:*“Als ik je erbij vertel dat… wat kan je daar dan uit afleiden?” 
:*“Lees die subtitel en die subtitel nog eens grondig.”

==== Feedback ====
*De feedback kan individueel via de ELO. Elk antwoordblad grondig nakijken en verbeteren en via uploadzone terugbezorgen bij de leerlingen.
*Vragen die minder goed beantwoord werden of vragen waar meerdere leerlingen dezelfde fout maakten, kan je klassikaal bespreken.
*Stel achteraf (eventueel ook via de ELO) een blad met standaardantwoorden ter beschikking.
*Houd klassikaal een korte samenvattende bespreking en discussie. Benadruk de hoofdpunten van de leerstof die ze zeker moeten beheersen.
*Maak een duidelijke afbakening van de leerstof en van wat er op herhalingstoetsen en examens verwacht wordt.

{{Te doen|Inleiding maken/verplaatsen naar boven + controleren of alle noodzakelijke onderdelen zijn opgenomen + links naar Help-pagina's; eventueel onderdelen verplaatsen naar hoofdstukken en dan een Index maken| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 23 sep 2026 08:20 (CEST)}}

{{Boek}}
{{Fase|3}}

[[Categorie:Onderwijs|papieren]]
[[Categorie:Help| wikiboek]]</text>
      <sha1>fvs5a925t1mel0n0d6yo2m08yhnt0w6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430830</id>
      <parentid>430828</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T05:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Hoofdstukken toegevoegd</comment>
      <origin>430830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9315" sha1="9sqzn1vo2wgjd2f73fqc9d5cuttmfve" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
{{Bi}}

Dit wikiboek is een handleiding voor het maken van een volwaardig wikiboek. We gaan ervan uit dat de tekst ervoor al gereed is. Dan is het nog de kunst om die tekst op een aantrekkelijke manier om te zetten naar een wiki en toepasselijke illustraties te gebruiken. 

== Inhoudsopgave ==
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?|Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek starten|Een wikiboek starten]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een hoofdstuk schrijven|Een hoofdstuk schrijven]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak|Tekstopmaak]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]] - De schatkamer van Wikimedia Commons
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een index maken|Een index maken]] - Trefwoordenlijst met verwijzingen
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Slotacties|Slotacties]] - Infobox, sjabloon Inhoudstabel, boek beter vindbaar maken (Boekenplank, voorpagina Wikibooks, Portaal), laatste correcties
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren|Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren]]

==De schatkamer Wikimedia Commons==
Ook al ben je niet geïnteresseerd in het zelf aanmaken van een wikiboek, toch blijft [[commons:Main Page|Wikimedia Commons]] een enorme bron van afbeeldingen, foto's, animaties, video's... die je in de les of in je papieren cursus kunt gebruiken. Op dit ogenblik (oktober 2025) bevat deze mediabank ca. 128 miljoen items.

===Hoe ga je op zoek naar die ene afbeelding, foto... die je nodig hebt in deze enorme mediabank?===
Door de overvloed aan beeldmateriaal is dat niet altijd even overzichtelijk. 
* Een eerste mogelijkheid is op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] werken via het menu. Als je voor je cursus biologie een schema zoekt over meiose dan kan dat door vervolgens biology – cellbiology – cell cycle-  meiosis aan te klikken.
* Je kunt ook op [[commons:Main Page|hoofdpagina]] een zoekterm intypen en vervolgens je selectie bijsturen. Wil je iets over &quot;de vrede van Utrecht&quot; vinden type dan bv 'Peace Utrecht' in. Bij de resultaten zie je dan ergens onder andere de category 'treaty of Utrecht' en hierin een heel aantal mogelijke mediabestanden over het onderwerp.
* Zelf zoek ik soms via {{Wp|Wikipedia |Wikipedia}} zelf. Ik typ dan bv 'orkaan Katrina' in en klik dan door naar de Engelstalige Wikipedia. Daar klik ik op een foto die mij aanstaat. Via de weblink achter die foto kan ik dan dikwijls weer de category vinden waarin meer van deze foto's voorkomen.

Deze bestanden zijn via de rechtermuisklik te downloaden naar je harde schijf. Van daar kan je ze invoegen in je eigen cursus.

===Alle mediabestanden  van Wikimedia Commons zijn vrij te gebruiken in je cursus.===
Wikimedia is juist gericht op de vrije verspreiding van kennis. Daarom zijn alle bestanden in Wikimedia Commons ook vrij te gebruiken. 

Er zijn 3 typen van bestanden.
[[Afbeelding:PD-icon.svg|80px|left]][[Afbeelding:Heckert GNU white.svg|80px|left]][[Afbeelding:CC BY-SA icon.svg|80px|left]]
Staat er bij de afbeelding een doorgestreepte C dan behoort deze afbeelding tot het Public Domain en dan kan je ze vrij gebruiken. Afbeeldingen van makers die meer dan 70 jaar geleden zijn overleden, maar ook alles wat bv. door overheidsdiensten van de USA gepubliceerd worden (bv. alle ruimtebeelden die door de NASA gemaakt worden) zijn dus copyfree.&lt;br&gt;

De kop van een Gnoe duidt  er op dat het mediabestand onder de {{Wp|GNU Vrije Documentatie Licentie}} (GFDL) valt.Bij een document dat onder de GFDL wordt vrijgegeven, mag iedereen de tekst van het document kopiëren en veranderen. Wel dienen bij nieuw of gewijzigd gebruik de voorwaarden en verplichtingen zoals binnen de GFDL zijn beschreven, te worden nageleefd.
Bij het gebruik van onder GFDL uitgegeven documenten in een ander document zal in het algemeen het resulterende nieuwe document ook onder GFDL moeten vallen.  Hier vind je de volledige uitleg over deze licentie: {{Wp|GNU }}.&lt;br&gt;

Een logo beginnende met een CC duidt op een {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}}-licentie. Creative Commons (CC) is een oorspronkelijk Amerikaans project voor het bevorderen van open inhoud. Het wil het mogelijk maken om creatieve werken vrijer beschikbaar te stellen dan bij traditioneel auteursrecht of copyright mogelijk is, zodat die werken bijvoorbeeld makkelijker gekopieerd en verspreid kunnen worden of dat anderen er verder aan kunnen werken. Klik op {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}} voor de volledige uitleg.

'''In het algemeen komt het er op neer dat je deze mediabestanden in je cursus mag gebruiken, mits vermelding van de oorspronkelijke auteur en de licentie.'''

===Ook bruikbaar voor toetsen en examens===
[[Afbeelding:Animal_cell_structure_de.svg|left|150px]]  [[Afbeelding:Animal_cell_structure_numbered_version.svg|150px|right]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Omdat de GNU- en CC-licenties dat toelaten vind je van sommige media bestanden versies in meerdere talen (ook in het Nederlands). Soms zijn er van een afbeelding ook blanco of genummerde versies, die je dan kunt gebruiken bij een herhalingstoets of bij het examen.

=== Zie ook ===
* [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis|Handboek Wikimedia Commons]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===Bekijk bijvoorbeeld het wikiboek [[Kosmografie]] eens om enkele van deze mogelijkheden na te gaan.===
{{Niet afdrukken block|[[Afbeelding:Corioliskraftanimation.gif|thumb|right]]}}Vooral het hoofdstuk [[Kosmografie/Bewegingen van de aarde en de maan|Bewegingen van de aarde en de maan]] toont de voordelen van bewegende animaties.
Het is bv. moeilijk om woordelijk of via een tekening uit te leggen wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}} is. Maar de bijgevoegde animatie toont duidelijk de baanafwijking die plaats vindt ten gevolge van de beweging van de aarde. Bovendien kan je meteen klikken op de term {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}. Zo beland je op de desbetreffende Wikipediapagina.&lt;br&gt;

Soms vind je op andere websites, die niet bij de Wikifoundation horen, ook mooie en duidelijke animaties. Het is niet verboden een gewone link naar die animaties te zetten.&lt;br&gt;
Het verschil tussen de synodische en de syderische maan is moeilijk in woorden uit te leggen. Ook met statische schetsen blijft dat een probleem. Maar [https://www.sumanasinc.com/webcontent/animations/content/sidereal.html deze animatie] verduidelijkt het verschil tussen siderische en synodische maan. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert.

=== Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren ===
==== Hoe? ====
*Door werkbladen op te stellen met vragen die met behulp van het wikiboek kunnen opgelost worden.
*Dit opzoekwerk gebeurt tijdens het lesuur, online in een computerlokaal, per duo (eventueel trio)
*Indien de school werkt met een elektronische leeromgeving (ELO) zoals Smartschool, dan kunnen de werkbladen hier in Word-formaat geplaatst worden.
*De leerlingen kunnen dan via Word (of Open Office) de werkbladen openen en bewerken.
*De ingevulde werkbladen moeten via de ELO terug ingeleverd worden (Uploadzone van Smartschool.)

==== Waar op letten? ====
*Zorg er voor dat maar enkele vragen op het werkblad via 'copy-paste' ingevuld kunnen worden. Er moeten enkele gewone kennisvragen zijn, maar beperk ze.
*Je kan 'copy-paste' ook vermijden door het gebruik van “Leg in ''eigen woorden'' uit wat…”
*Dus stel vooral toepassingsvragen en inzichtsvragen. Voorbeeld: Klopt de bewering: “Als het bij ons volle maan is dan is het bij onze tegenvoeters in Nieuw-Zeeland nieuwe maan. Waarom wel of waarom niet?”
*Tijdens het lesuur: eventueel moeilijkere vragen klassikaal toelichten via projectie van het wikiboek (bv. door projectie van een animatie)
*Zoals bij andere vormen van BZL, geef bij vragen van leerlingen nooit rechtstreeks het antwoord. 
:* “Wat denk je zelf? Waarom denk je dat?”  
:*“Als ik je erbij vertel dat… wat kan je daar dan uit afleiden?” 
:*“Lees die subtitel en die subtitel nog eens grondig.”

==== Feedback ====
*De feedback kan individueel via de ELO. Elk antwoordblad grondig nakijken en verbeteren en via uploadzone terugbezorgen bij de leerlingen.
*Vragen die minder goed beantwoord werden of vragen waar meerdere leerlingen dezelfde fout maakten, kan je klassikaal bespreken.
*Stel achteraf (eventueel ook via de ELO) een blad met standaardantwoorden ter beschikking.
*Houd klassikaal een korte samenvattende bespreking en discussie. Benadruk de hoofdpunten van de leerstof die ze zeker moeten beheersen.
*Maak een duidelijke afbakening van de leerstof en van wat er op herhalingstoetsen en examens verwacht wordt.

{{Te doen|Inleiding maken/verplaatsen naar boven + controleren of alle noodzakelijke onderdelen zijn opgenomen + links naar Help-pagina's; eventueel onderdelen verplaatsen naar hoofdstukken en dan een Index maken| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 23 sep 2026 08:20 (CEST)}}

{{Boek}}
{{Fase|3}}

[[Categorie:Onderwijs|papieren]]
[[Categorie:Help| wikiboek]]</text>
      <sha1>9sqzn1vo2wgjd2f73fqc9d5cuttmfve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430831</id>
      <parentid>430830</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T06:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Aanvulling</comment>
      <origin>430831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9429" sha1="ruyz0f710wrwgt9blvkj2gjb369lj5p" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
{{Bi}}

Dit wikiboek is een handleiding voor het maken van een volwaardig wikiboek. We gaan ervan uit dat de tekst ervoor al gereed is. (Zo niet: maak die eerst, bijvoorbeeld met een tekstverwerker, zie het wikiboek [[Schrijven]] voor aanwijzingen.) Dan is het nog de kunst om die tekst op een aantrekkelijke manier om te zetten naar een wiki en toepasselijke illustraties te gebruiken. 

== Inhoudsopgave ==
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?|Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek starten|Een wikiboek starten]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een hoofdstuk schrijven|Een hoofdstuk schrijven]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak|Tekstopmaak]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]] - De schatkamer van Wikimedia Commons
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een index maken|Een index maken]] - Trefwoordenlijst met verwijzingen
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Slotacties|Slotacties]] - Infobox, sjabloon Inhoudstabel, boek beter vindbaar maken (Boekenplank, voorpagina Wikibooks, Portaal), laatste correcties
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren|Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren]]

==De schatkamer Wikimedia Commons==
Ook al ben je niet geïnteresseerd in het zelf aanmaken van een wikiboek, toch blijft [[commons:Main Page|Wikimedia Commons]] een enorme bron van afbeeldingen, foto's, animaties, video's... die je in de les of in je papieren cursus kunt gebruiken. Op dit ogenblik (oktober 2025) bevat deze mediabank ca. 128 miljoen items.

===Hoe ga je op zoek naar die ene afbeelding, foto... die je nodig hebt in deze enorme mediabank?===
Door de overvloed aan beeldmateriaal is dat niet altijd even overzichtelijk. 
* Een eerste mogelijkheid is op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] werken via het menu. Als je voor je cursus biologie een schema zoekt over meiose dan kan dat door vervolgens biology – cellbiology – cell cycle-  meiosis aan te klikken.
* Je kunt ook op [[commons:Main Page|hoofdpagina]] een zoekterm intypen en vervolgens je selectie bijsturen. Wil je iets over &quot;de vrede van Utrecht&quot; vinden type dan bv 'Peace Utrecht' in. Bij de resultaten zie je dan ergens onder andere de category 'treaty of Utrecht' en hierin een heel aantal mogelijke mediabestanden over het onderwerp.
* Zelf zoek ik soms via {{Wp|Wikipedia |Wikipedia}} zelf. Ik typ dan bv 'orkaan Katrina' in en klik dan door naar de Engelstalige Wikipedia. Daar klik ik op een foto die mij aanstaat. Via de weblink achter die foto kan ik dan dikwijls weer de category vinden waarin meer van deze foto's voorkomen.

Deze bestanden zijn via de rechtermuisklik te downloaden naar je harde schijf. Van daar kan je ze invoegen in je eigen cursus.

===Alle mediabestanden  van Wikimedia Commons zijn vrij te gebruiken in je cursus.===
Wikimedia is juist gericht op de vrije verspreiding van kennis. Daarom zijn alle bestanden in Wikimedia Commons ook vrij te gebruiken. 

Er zijn 3 typen van bestanden.
[[Afbeelding:PD-icon.svg|80px|left]][[Afbeelding:Heckert GNU white.svg|80px|left]][[Afbeelding:CC BY-SA icon.svg|80px|left]]
Staat er bij de afbeelding een doorgestreepte C dan behoort deze afbeelding tot het Public Domain en dan kan je ze vrij gebruiken. Afbeeldingen van makers die meer dan 70 jaar geleden zijn overleden, maar ook alles wat bv. door overheidsdiensten van de USA gepubliceerd worden (bv. alle ruimtebeelden die door de NASA gemaakt worden) zijn dus copyfree.&lt;br&gt;

De kop van een Gnoe duidt  er op dat het mediabestand onder de {{Wp|GNU Vrije Documentatie Licentie}} (GFDL) valt.Bij een document dat onder de GFDL wordt vrijgegeven, mag iedereen de tekst van het document kopiëren en veranderen. Wel dienen bij nieuw of gewijzigd gebruik de voorwaarden en verplichtingen zoals binnen de GFDL zijn beschreven, te worden nageleefd.
Bij het gebruik van onder GFDL uitgegeven documenten in een ander document zal in het algemeen het resulterende nieuwe document ook onder GFDL moeten vallen.  Hier vind je de volledige uitleg over deze licentie: {{Wp|GNU }}.&lt;br&gt;

Een logo beginnende met een CC duidt op een {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}}-licentie. Creative Commons (CC) is een oorspronkelijk Amerikaans project voor het bevorderen van open inhoud. Het wil het mogelijk maken om creatieve werken vrijer beschikbaar te stellen dan bij traditioneel auteursrecht of copyright mogelijk is, zodat die werken bijvoorbeeld makkelijker gekopieerd en verspreid kunnen worden of dat anderen er verder aan kunnen werken. Klik op {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}} voor de volledige uitleg.

'''In het algemeen komt het er op neer dat je deze mediabestanden in je cursus mag gebruiken, mits vermelding van de oorspronkelijke auteur en de licentie.'''

===Ook bruikbaar voor toetsen en examens===
[[Afbeelding:Animal_cell_structure_de.svg|left|150px]]  [[Afbeelding:Animal_cell_structure_numbered_version.svg|150px|right]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Omdat de GNU- en CC-licenties dat toelaten vind je van sommige media bestanden versies in meerdere talen (ook in het Nederlands). Soms zijn er van een afbeelding ook blanco of genummerde versies, die je dan kunt gebruiken bij een herhalingstoets of bij het examen.

=== Zie ook ===
* [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis|Handboek Wikimedia Commons]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===Bekijk bijvoorbeeld het wikiboek [[Kosmografie]] eens om enkele van deze mogelijkheden na te gaan.===
{{Niet afdrukken block|[[Afbeelding:Corioliskraftanimation.gif|thumb|right]]}}Vooral het hoofdstuk [[Kosmografie/Bewegingen van de aarde en de maan|Bewegingen van de aarde en de maan]] toont de voordelen van bewegende animaties.
Het is bv. moeilijk om woordelijk of via een tekening uit te leggen wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}} is. Maar de bijgevoegde animatie toont duidelijk de baanafwijking die plaats vindt ten gevolge van de beweging van de aarde. Bovendien kan je meteen klikken op de term {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}. Zo beland je op de desbetreffende Wikipediapagina.&lt;br&gt;

Soms vind je op andere websites, die niet bij de Wikifoundation horen, ook mooie en duidelijke animaties. Het is niet verboden een gewone link naar die animaties te zetten.&lt;br&gt;
Het verschil tussen de synodische en de syderische maan is moeilijk in woorden uit te leggen. Ook met statische schetsen blijft dat een probleem. Maar [https://www.sumanasinc.com/webcontent/animations/content/sidereal.html deze animatie] verduidelijkt het verschil tussen siderische en synodische maan. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert.

=== Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren ===
==== Hoe? ====
*Door werkbladen op te stellen met vragen die met behulp van het wikiboek kunnen opgelost worden.
*Dit opzoekwerk gebeurt tijdens het lesuur, online in een computerlokaal, per duo (eventueel trio)
*Indien de school werkt met een elektronische leeromgeving (ELO) zoals Smartschool, dan kunnen de werkbladen hier in Word-formaat geplaatst worden.
*De leerlingen kunnen dan via Word (of Open Office) de werkbladen openen en bewerken.
*De ingevulde werkbladen moeten via de ELO terug ingeleverd worden (Uploadzone van Smartschool.)

==== Waar op letten? ====
*Zorg er voor dat maar enkele vragen op het werkblad via 'copy-paste' ingevuld kunnen worden. Er moeten enkele gewone kennisvragen zijn, maar beperk ze.
*Je kan 'copy-paste' ook vermijden door het gebruik van “Leg in ''eigen woorden'' uit wat…”
*Dus stel vooral toepassingsvragen en inzichtsvragen. Voorbeeld: Klopt de bewering: “Als het bij ons volle maan is dan is het bij onze tegenvoeters in Nieuw-Zeeland nieuwe maan. Waarom wel of waarom niet?”
*Tijdens het lesuur: eventueel moeilijkere vragen klassikaal toelichten via projectie van het wikiboek (bv. door projectie van een animatie)
*Zoals bij andere vormen van BZL, geef bij vragen van leerlingen nooit rechtstreeks het antwoord. 
:* “Wat denk je zelf? Waarom denk je dat?”  
:*“Als ik je erbij vertel dat… wat kan je daar dan uit afleiden?” 
:*“Lees die subtitel en die subtitel nog eens grondig.”

==== Feedback ====
*De feedback kan individueel via de ELO. Elk antwoordblad grondig nakijken en verbeteren en via uploadzone terugbezorgen bij de leerlingen.
*Vragen die minder goed beantwoord werden of vragen waar meerdere leerlingen dezelfde fout maakten, kan je klassikaal bespreken.
*Stel achteraf (eventueel ook via de ELO) een blad met standaardantwoorden ter beschikking.
*Houd klassikaal een korte samenvattende bespreking en discussie. Benadruk de hoofdpunten van de leerstof die ze zeker moeten beheersen.
*Maak een duidelijke afbakening van de leerstof en van wat er op herhalingstoetsen en examens verwacht wordt.

{{Te doen|Inleiding maken/verplaatsen naar boven + controleren of alle noodzakelijke onderdelen zijn opgenomen + links naar Help-pagina's; eventueel onderdelen verplaatsen naar hoofdstukken en dan een Index maken| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 23 sep 2026 08:20 (CEST)}}

{{Boek}}
{{Fase|3}}

[[Categorie:Onderwijs|papieren]]
[[Categorie:Help| wikiboek]]</text>
      <sha1>ruyz0f710wrwgt9blvkj2gjb369lj5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430832</id>
      <parentid>430831</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:17:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>WSBN</comment>
      <origin>430832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9435" sha1="t5rlbeqhpmmkj3pqq1zs6uva6fgkzv7" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
{{Bi}}

Dit wikiboek is een handleiding voor het maken van een volwaardig wikiboek. We gaan ervan uit dat de tekst ervoor al gereed is. (Zo niet: maak die eerst, bijvoorbeeld met een tekstverwerker, zie het wikiboek [[Schrijven]] voor aanwijzingen.) Dan is het nog de kunst om die tekst op een aantrekkelijke manier om te zetten naar een wiki en toepasselijke illustraties te gebruiken. 

== Inhoudsopgave ==
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?|Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek starten|Een wikiboek starten]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een hoofdstuk schrijven|Een hoofdstuk schrijven]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak|Tekstopmaak]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]] - De schatkamer van Wikimedia Commons
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een index maken|Een index maken]] - Trefwoordenlijst met verwijzingen
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Slotacties|Slotacties]] - WSBN, Infobox, sjabloon Inhoudstabel, boek beter vindbaar maken (Boekenplank, voorpagina Wikibooks, Portaal), laatste correcties
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren|Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren]]

==De schatkamer Wikimedia Commons==
Ook al ben je niet geïnteresseerd in het zelf aanmaken van een wikiboek, toch blijft [[commons:Main Page|Wikimedia Commons]] een enorme bron van afbeeldingen, foto's, animaties, video's... die je in de les of in je papieren cursus kunt gebruiken. Op dit ogenblik (oktober 2025) bevat deze mediabank ca. 128 miljoen items.

===Hoe ga je op zoek naar die ene afbeelding, foto... die je nodig hebt in deze enorme mediabank?===
Door de overvloed aan beeldmateriaal is dat niet altijd even overzichtelijk. 
* Een eerste mogelijkheid is op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] werken via het menu. Als je voor je cursus biologie een schema zoekt over meiose dan kan dat door vervolgens biology – cellbiology – cell cycle-  meiosis aan te klikken.
* Je kunt ook op [[commons:Main Page|hoofdpagina]] een zoekterm intypen en vervolgens je selectie bijsturen. Wil je iets over &quot;de vrede van Utrecht&quot; vinden type dan bv 'Peace Utrecht' in. Bij de resultaten zie je dan ergens onder andere de category 'treaty of Utrecht' en hierin een heel aantal mogelijke mediabestanden over het onderwerp.
* Zelf zoek ik soms via {{Wp|Wikipedia |Wikipedia}} zelf. Ik typ dan bv 'orkaan Katrina' in en klik dan door naar de Engelstalige Wikipedia. Daar klik ik op een foto die mij aanstaat. Via de weblink achter die foto kan ik dan dikwijls weer de category vinden waarin meer van deze foto's voorkomen.

Deze bestanden zijn via de rechtermuisklik te downloaden naar je harde schijf. Van daar kan je ze invoegen in je eigen cursus.

===Alle mediabestanden  van Wikimedia Commons zijn vrij te gebruiken in je cursus.===
Wikimedia is juist gericht op de vrije verspreiding van kennis. Daarom zijn alle bestanden in Wikimedia Commons ook vrij te gebruiken. 

Er zijn 3 typen van bestanden.
[[Afbeelding:PD-icon.svg|80px|left]][[Afbeelding:Heckert GNU white.svg|80px|left]][[Afbeelding:CC BY-SA icon.svg|80px|left]]
Staat er bij de afbeelding een doorgestreepte C dan behoort deze afbeelding tot het Public Domain en dan kan je ze vrij gebruiken. Afbeeldingen van makers die meer dan 70 jaar geleden zijn overleden, maar ook alles wat bv. door overheidsdiensten van de USA gepubliceerd worden (bv. alle ruimtebeelden die door de NASA gemaakt worden) zijn dus copyfree.&lt;br&gt;

De kop van een Gnoe duidt  er op dat het mediabestand onder de {{Wp|GNU Vrije Documentatie Licentie}} (GFDL) valt.Bij een document dat onder de GFDL wordt vrijgegeven, mag iedereen de tekst van het document kopiëren en veranderen. Wel dienen bij nieuw of gewijzigd gebruik de voorwaarden en verplichtingen zoals binnen de GFDL zijn beschreven, te worden nageleefd.
Bij het gebruik van onder GFDL uitgegeven documenten in een ander document zal in het algemeen het resulterende nieuwe document ook onder GFDL moeten vallen.  Hier vind je de volledige uitleg over deze licentie: {{Wp|GNU }}.&lt;br&gt;

Een logo beginnende met een CC duidt op een {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}}-licentie. Creative Commons (CC) is een oorspronkelijk Amerikaans project voor het bevorderen van open inhoud. Het wil het mogelijk maken om creatieve werken vrijer beschikbaar te stellen dan bij traditioneel auteursrecht of copyright mogelijk is, zodat die werken bijvoorbeeld makkelijker gekopieerd en verspreid kunnen worden of dat anderen er verder aan kunnen werken. Klik op {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}} voor de volledige uitleg.

'''In het algemeen komt het er op neer dat je deze mediabestanden in je cursus mag gebruiken, mits vermelding van de oorspronkelijke auteur en de licentie.'''

===Ook bruikbaar voor toetsen en examens===
[[Afbeelding:Animal_cell_structure_de.svg|left|150px]]  [[Afbeelding:Animal_cell_structure_numbered_version.svg|150px|right]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Omdat de GNU- en CC-licenties dat toelaten vind je van sommige media bestanden versies in meerdere talen (ook in het Nederlands). Soms zijn er van een afbeelding ook blanco of genummerde versies, die je dan kunt gebruiken bij een herhalingstoets of bij het examen.

=== Zie ook ===
* [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis|Handboek Wikimedia Commons]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===Bekijk bijvoorbeeld het wikiboek [[Kosmografie]] eens om enkele van deze mogelijkheden na te gaan.===
{{Niet afdrukken block|[[Afbeelding:Corioliskraftanimation.gif|thumb|right]]}}Vooral het hoofdstuk [[Kosmografie/Bewegingen van de aarde en de maan|Bewegingen van de aarde en de maan]] toont de voordelen van bewegende animaties.
Het is bv. moeilijk om woordelijk of via een tekening uit te leggen wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}} is. Maar de bijgevoegde animatie toont duidelijk de baanafwijking die plaats vindt ten gevolge van de beweging van de aarde. Bovendien kan je meteen klikken op de term {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}. Zo beland je op de desbetreffende Wikipediapagina.&lt;br&gt;

Soms vind je op andere websites, die niet bij de Wikifoundation horen, ook mooie en duidelijke animaties. Het is niet verboden een gewone link naar die animaties te zetten.&lt;br&gt;
Het verschil tussen de synodische en de syderische maan is moeilijk in woorden uit te leggen. Ook met statische schetsen blijft dat een probleem. Maar [https://www.sumanasinc.com/webcontent/animations/content/sidereal.html deze animatie] verduidelijkt het verschil tussen siderische en synodische maan. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert.

=== Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren ===
==== Hoe? ====
*Door werkbladen op te stellen met vragen die met behulp van het wikiboek kunnen opgelost worden.
*Dit opzoekwerk gebeurt tijdens het lesuur, online in een computerlokaal, per duo (eventueel trio)
*Indien de school werkt met een elektronische leeromgeving (ELO) zoals Smartschool, dan kunnen de werkbladen hier in Word-formaat geplaatst worden.
*De leerlingen kunnen dan via Word (of Open Office) de werkbladen openen en bewerken.
*De ingevulde werkbladen moeten via de ELO terug ingeleverd worden (Uploadzone van Smartschool.)

==== Waar op letten? ====
*Zorg er voor dat maar enkele vragen op het werkblad via 'copy-paste' ingevuld kunnen worden. Er moeten enkele gewone kennisvragen zijn, maar beperk ze.
*Je kan 'copy-paste' ook vermijden door het gebruik van “Leg in ''eigen woorden'' uit wat…”
*Dus stel vooral toepassingsvragen en inzichtsvragen. Voorbeeld: Klopt de bewering: “Als het bij ons volle maan is dan is het bij onze tegenvoeters in Nieuw-Zeeland nieuwe maan. Waarom wel of waarom niet?”
*Tijdens het lesuur: eventueel moeilijkere vragen klassikaal toelichten via projectie van het wikiboek (bv. door projectie van een animatie)
*Zoals bij andere vormen van BZL, geef bij vragen van leerlingen nooit rechtstreeks het antwoord. 
:* “Wat denk je zelf? Waarom denk je dat?”  
:*“Als ik je erbij vertel dat… wat kan je daar dan uit afleiden?” 
:*“Lees die subtitel en die subtitel nog eens grondig.”

==== Feedback ====
*De feedback kan individueel via de ELO. Elk antwoordblad grondig nakijken en verbeteren en via uploadzone terugbezorgen bij de leerlingen.
*Vragen die minder goed beantwoord werden of vragen waar meerdere leerlingen dezelfde fout maakten, kan je klassikaal bespreken.
*Stel achteraf (eventueel ook via de ELO) een blad met standaardantwoorden ter beschikking.
*Houd klassikaal een korte samenvattende bespreking en discussie. Benadruk de hoofdpunten van de leerstof die ze zeker moeten beheersen.
*Maak een duidelijke afbakening van de leerstof en van wat er op herhalingstoetsen en examens verwacht wordt.

{{Te doen|Inleiding maken/verplaatsen naar boven + controleren of alle noodzakelijke onderdelen zijn opgenomen + links naar Help-pagina's; eventueel onderdelen verplaatsen naar hoofdstukken en dan een Index maken| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 23 sep 2026 08:20 (CEST)}}

{{Boek}}
{{Fase|3}}

[[Categorie:Onderwijs|papieren]]
[[Categorie:Help| wikiboek]]</text>
      <sha1>t5rlbeqhpmmkj3pqq1zs6uva6fgkzv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430839</id>
      <parentid>430832</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>430839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9510" sha1="qbgodz99h3xpp3sb7n6euy826rdm636" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
{{Bi}}

Dit wikiboek is een handleiding voor het maken van een volwaardig wikiboek. We gaan ervan uit dat de tekst ervoor al gereed is. (Zo niet: maak die eerst, bijvoorbeeld met een tekstverwerker, zie het wikiboek [[Schrijven]] voor aanwijzingen.) Dan is het nog de kunst om die tekst op een aantrekkelijke manier om te zetten naar een wiki en toepasselijke illustraties te gebruiken. 

== Inhoudsopgave ==
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?|Waarom een papieren cursus omzetten naar een wikiboek?]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek starten|Een wikiboek starten]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een hoofdstuk schrijven|Een hoofdstuk schrijven]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak|Tekstopmaak]]
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]] - De schatkamer van Wikimedia Commons
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een index maken|Een index maken]] - Trefwoordenlijst met verwijzingen
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Slotacties|Slotacties]] - WSBN, Infobox, sjabloon Inhoudstabel, boek beter vindbaar maken (Boekenplank, voorpagina Wikibooks, Portaal), laatste correcties, pas ''&lt;nowiki&gt;{{Fase|1}}&lt;/nowiki&gt;'' op de voorpagina van het wikiboek aan
# [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren|Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren]]

==De schatkamer Wikimedia Commons==
Ook al ben je niet geïnteresseerd in het zelf aanmaken van een wikiboek, toch blijft [[commons:Main Page|Wikimedia Commons]] een enorme bron van afbeeldingen, foto's, animaties, video's... die je in de les of in je papieren cursus kunt gebruiken. Op dit ogenblik (oktober 2025) bevat deze mediabank ca. 128 miljoen items.

===Hoe ga je op zoek naar die ene afbeelding, foto... die je nodig hebt in deze enorme mediabank?===
Door de overvloed aan beeldmateriaal is dat niet altijd even overzichtelijk. 
* Een eerste mogelijkheid is op de [[commons:Main Page|hoofdpagina]] werken via het menu. Als je voor je cursus biologie een schema zoekt over meiose dan kan dat door vervolgens biology – cellbiology – cell cycle-  meiosis aan te klikken.
* Je kunt ook op [[commons:Main Page|hoofdpagina]] een zoekterm intypen en vervolgens je selectie bijsturen. Wil je iets over &quot;de vrede van Utrecht&quot; vinden type dan bv 'Peace Utrecht' in. Bij de resultaten zie je dan ergens onder andere de category 'treaty of Utrecht' en hierin een heel aantal mogelijke mediabestanden over het onderwerp.
* Zelf zoek ik soms via {{Wp|Wikipedia |Wikipedia}} zelf. Ik typ dan bv 'orkaan Katrina' in en klik dan door naar de Engelstalige Wikipedia. Daar klik ik op een foto die mij aanstaat. Via de weblink achter die foto kan ik dan dikwijls weer de category vinden waarin meer van deze foto's voorkomen.

Deze bestanden zijn via de rechtermuisklik te downloaden naar je harde schijf. Van daar kan je ze invoegen in je eigen cursus.

===Alle mediabestanden  van Wikimedia Commons zijn vrij te gebruiken in je cursus.===
Wikimedia is juist gericht op de vrije verspreiding van kennis. Daarom zijn alle bestanden in Wikimedia Commons ook vrij te gebruiken. 

Er zijn 3 typen van bestanden.
[[Afbeelding:PD-icon.svg|80px|left]][[Afbeelding:Heckert GNU white.svg|80px|left]][[Afbeelding:CC BY-SA icon.svg|80px|left]]
Staat er bij de afbeelding een doorgestreepte C dan behoort deze afbeelding tot het Public Domain en dan kan je ze vrij gebruiken. Afbeeldingen van makers die meer dan 70 jaar geleden zijn overleden, maar ook alles wat bv. door overheidsdiensten van de USA gepubliceerd worden (bv. alle ruimtebeelden die door de NASA gemaakt worden) zijn dus copyfree.&lt;br&gt;

De kop van een Gnoe duidt  er op dat het mediabestand onder de {{Wp|GNU Vrije Documentatie Licentie}} (GFDL) valt.Bij een document dat onder de GFDL wordt vrijgegeven, mag iedereen de tekst van het document kopiëren en veranderen. Wel dienen bij nieuw of gewijzigd gebruik de voorwaarden en verplichtingen zoals binnen de GFDL zijn beschreven, te worden nageleefd.
Bij het gebruik van onder GFDL uitgegeven documenten in een ander document zal in het algemeen het resulterende nieuwe document ook onder GFDL moeten vallen.  Hier vind je de volledige uitleg over deze licentie: {{Wp|GNU }}.&lt;br&gt;

Een logo beginnende met een CC duidt op een {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}}-licentie. Creative Commons (CC) is een oorspronkelijk Amerikaans project voor het bevorderen van open inhoud. Het wil het mogelijk maken om creatieve werken vrijer beschikbaar te stellen dan bij traditioneel auteursrecht of copyright mogelijk is, zodat die werken bijvoorbeeld makkelijker gekopieerd en verspreid kunnen worden of dat anderen er verder aan kunnen werken. Klik op {{Wp|Creative Commons | Creative Commons}} voor de volledige uitleg.

'''In het algemeen komt het er op neer dat je deze mediabestanden in je cursus mag gebruiken, mits vermelding van de oorspronkelijke auteur en de licentie.'''

===Ook bruikbaar voor toetsen en examens===
[[Afbeelding:Animal_cell_structure_de.svg|left|150px]]  [[Afbeelding:Animal_cell_structure_numbered_version.svg|150px|right]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Omdat de GNU- en CC-licenties dat toelaten vind je van sommige media bestanden versies in meerdere talen (ook in het Nederlands). Soms zijn er van een afbeelding ook blanco of genummerde versies, die je dan kunt gebruiken bij een herhalingstoets of bij het examen.

=== Zie ook ===
* [[Handboek Wikimedia Commons/Deel I Basis|Handboek Wikimedia Commons]].&lt;br&gt;&lt;br&gt;

===Bekijk bijvoorbeeld het wikiboek [[Kosmografie]] eens om enkele van deze mogelijkheden na te gaan.===
{{Niet afdrukken block|[[Afbeelding:Corioliskraftanimation.gif|thumb|right]]}}Vooral het hoofdstuk [[Kosmografie/Bewegingen van de aarde en de maan|Bewegingen van de aarde en de maan]] toont de voordelen van bewegende animaties.
Het is bv. moeilijk om woordelijk of via een tekening uit te leggen wat het {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}} is. Maar de bijgevoegde animatie toont duidelijk de baanafwijking die plaats vindt ten gevolge van de beweging van de aarde. Bovendien kan je meteen klikken op de term {{Wp|corioliseffect|corioliseffect}}. Zo beland je op de desbetreffende Wikipediapagina.&lt;br&gt;

Soms vind je op andere websites, die niet bij de Wikifoundation horen, ook mooie en duidelijke animaties. Het is niet verboden een gewone link naar die animaties te zetten.&lt;br&gt;
Het verschil tussen de synodische en de syderische maan is moeilijk in woorden uit te leggen. Ook met statische schetsen blijft dat een probleem. Maar [https://www.sumanasinc.com/webcontent/animations/content/sidereal.html deze animatie] verduidelijkt het verschil tussen siderische en synodische maan. Met een enkele muisklik kan de animatie gestart worden als je tijdens de les het wikiboek via een beamer projecteert.

=== Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren ===
==== Hoe? ====
*Door werkbladen op te stellen met vragen die met behulp van het wikiboek kunnen opgelost worden.
*Dit opzoekwerk gebeurt tijdens het lesuur, online in een computerlokaal, per duo (eventueel trio)
*Indien de school werkt met een elektronische leeromgeving (ELO) zoals Smartschool, dan kunnen de werkbladen hier in Word-formaat geplaatst worden.
*De leerlingen kunnen dan via Word (of Open Office) de werkbladen openen en bewerken.
*De ingevulde werkbladen moeten via de ELO terug ingeleverd worden (Uploadzone van Smartschool.)

==== Waar op letten? ====
*Zorg er voor dat maar enkele vragen op het werkblad via 'copy-paste' ingevuld kunnen worden. Er moeten enkele gewone kennisvragen zijn, maar beperk ze.
*Je kan 'copy-paste' ook vermijden door het gebruik van “Leg in ''eigen woorden'' uit wat…”
*Dus stel vooral toepassingsvragen en inzichtsvragen. Voorbeeld: Klopt de bewering: “Als het bij ons volle maan is dan is het bij onze tegenvoeters in Nieuw-Zeeland nieuwe maan. Waarom wel of waarom niet?”
*Tijdens het lesuur: eventueel moeilijkere vragen klassikaal toelichten via projectie van het wikiboek (bv. door projectie van een animatie)
*Zoals bij andere vormen van BZL, geef bij vragen van leerlingen nooit rechtstreeks het antwoord. 
:* “Wat denk je zelf? Waarom denk je dat?”  
:*“Als ik je erbij vertel dat… wat kan je daar dan uit afleiden?” 
:*“Lees die subtitel en die subtitel nog eens grondig.”

==== Feedback ====
*De feedback kan individueel via de ELO. Elk antwoordblad grondig nakijken en verbeteren en via uploadzone terugbezorgen bij de leerlingen.
*Vragen die minder goed beantwoord werden of vragen waar meerdere leerlingen dezelfde fout maakten, kan je klassikaal bespreken.
*Stel achteraf (eventueel ook via de ELO) een blad met standaardantwoorden ter beschikking.
*Houd klassikaal een korte samenvattende bespreking en discussie. Benadruk de hoofdpunten van de leerstof die ze zeker moeten beheersen.
*Maak een duidelijke afbakening van de leerstof en van wat er op herhalingstoetsen en examens verwacht wordt.

{{Te doen|Inleiding maken/verplaatsen naar boven + controleren of alle noodzakelijke onderdelen zijn opgenomen + links naar Help-pagina's; eventueel onderdelen verplaatsen naar hoofdstukken en dan een Index maken| [[Gebruiker:JopkeB|JopkeB]] ([[Overleg gebruiker:JopkeB|overleg]]) 23 sep 2026 08:20 (CEST)}}

{{Boek}}
{{Fase|3}}

[[Categorie:Onderwijs|papieren]]
[[Categorie:Help| wikiboek]]</text>
      <sha1>qbgodz99h3xpp3sb7n6euy826rdm636</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek starten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46868</id>
    <revision>
      <id>430829</id>
      <parentid>430826</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T15:07:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Deel 2</comment>
      <origin>430829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7357" sha1="jkv0df7qis5tryww015pf2nhsc0pj87" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
'''Hoe begin je concreet aan een wikiboek?'''
Voordat je een wikboek start, zijn er enkele hobbels te nemen.

== Auteursrechten ==
Al tijdens het schrijven van een cursus, bijvoorbeeld met een tekstverwerker, is het noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de auteursrechten in orde zijn. Je mag alleen een papieren cursus omzetten naar een wikiboek als je die cursus zelf in je vrije tijd hebt gemaakt of toestemming hebt van de rechthebbende. De rechthebbende is:
* De schrijver (of schrijvers) van een boek dat bijvoorbeeld officieel is gepubliceerd via een uitgever, in eigen beheer of op een website. Alleen met toestemming van de schrijver of diens nabestaanden mag je (delen uit) het boek overnemen in een wikiboek (of op Wikipedia, in een blog, of waar dan ook). Anders mag je de cursus niet overzetten naar een wikiboek. Pas als die schrijver (of de laatst levende schrijver van een collectief) minstens 70 jaar geleden is overleden, zijn de auteursrechten vervallen en in het publieke domein, dan heb je geen toestemming meer nodig.
* De werkgever, zoals de onderwijsinstelling waar je in dienst bent (ZZP'ers vallen onder de hierboven beschreven &quot;schrijver&quot;). Dit is het geval als jij en/of een of meer collega's de papieren cursus onder werktijd hebben gemaakt en/of als het schrijven van een cursus onderdeel is van je takenpakket. Zorg dan dat je schriftelijke toestemming van je werkgever krijgt voor het overhevelen van de cursus naar Wikibooks. 
:In de '''toestemming''' moeten de onderdelen zijn opgenomen zoals vermeld in de voorbeeld-verklaring in [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 9: Verklaring met toestemming versturen]] (o.a. commercieel gebruik en aanpassingen toestaan). Stuur toestemming naar permissions-nl@wikimedia.org met een link naar het wikiboek.

Citeren mag wel, maar met mate. Zie [[Schrijven/Literatuurgebruik]] voor wat wel en niet mag en wat de verplichtingen zijn. 

== Een Wikiboek starten ==
Er zijn vele stappen nodig om een Wikiboek te beginnen en tot een goed einde te brengen. 
* '''Stap 1''': Een goede '''titel''' (naam van het boek) bedenken. Laat die voor anderen in één oogopslag te begrijpen zijn. Wikibooks is bedoeld voor iedereen met interesse in een bepaald onderwerp, geheimtaal is daarom uit den boze. Laat de titel zo kort mogelijk zijn. Gebruik geen afkortingen in de titel. 
* '''Stap 2''': Een '''voorpagina''' starten. Zie [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Er zijn twee manieren om een nieuw wikiboek te starten:
# Via een rode link. Ga naar een willekeurige pagina in Wikibooks. Schrijf de titel heel precies (inclusief een hoofdletter aan het begin en correcte spelling) in de zoekbalk en zoek daarmee. Er verschijnen nu zoekresultaten met de zoekterm. Kijk allereerst of er bij de zoekresultaten een boek of hoofdstuk over het onderwerp staat. Zo ja: kijk of je daarbij kunt aansluiten. Zo nee: als eerste zoekresultaat staat een rode link (''&quot;Maak de pagina &quot;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Xxxx&lt;/span&gt;&quot; op deze wiki!''). Klik daarop en er verschijnt een bijna lege pagina met verschillende opmerkingen bovenin. Leest die goed door. Vervolgens kun je beginnen met je boek. 
# Via de adresbalk. 
::*Ga naar een willekeurig wikiboek. 
::*Verwijder in de adresbalk alles na ''&lt;nowiki&gt;https://nl.wikiboeks.org/wiki/&lt;/nowiki&gt;''
::*Typ dan de titel van dit boek achter de laatste schuine streep  /. Zorg er voor dat, indien de titel uit meer woorden bestaat, je elke spatie vervangt door een onderliggend streepje, dus een _.
::*Druk dan op de &lt;Enter&gt;-toets.
::*Je komt dan op een scherm met de melding: Er bestaat nog geen module met de naam &quot;...&quot;
::*Klik dan op &quot;Start deze module&quot;.
* '''Stap 3''': De editor is nu geopend, je kunt als eerste de '''voorpagina''' van het boek maken. Zie [[Help:Boekstructuur]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Tip: klik tussendoor steeds onderaan op &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;. Zo kun je zien hoe je schrijfsel er in het echt uit komt te zien en kun je de tekst nog corrigeren een aanvullen. Een voorpagina bevat: 
** Een verwelkoming en korte inleiding: waar gaat het wikiboek over, voor wie is het bedoeld en eventueel een toepasselijke afbeelding of een foto-mozaïek. 
** Een inhoudsopgave of een sjabloon met de inhoudstafel die op iedere pagina zichtbaar is. In een inhoudsopgave staan de titels van de hoofdstukken in het volgende format (waarbij je &quot;Boektitel&quot; vervangt door de titel van het boek en &quot;Hoofdstuk 1&quot; door de voorgenomen titel van het eerste hoofdstuk, en zo verder):
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 1|Hoofdstuk 1]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 2|Hoofdstuk 2]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 3|Hoofdstuk 3]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 4|Hoofdstuk 4]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
::Je kunt de namen van de hoofdstukken nog veranderen zolang ze rood zijn.
::Een sjabloon met de inhoudstafel komt later in dit wikiboek aan bod, als de hoofdstukken geschreven zijn en het boek min of meer af is.
:* Vermeld helemaal bovenaan de voorpagina ''&lt;nowiki&gt;{{Bi}}&lt;/nowiki&gt;''. Nu verschijnt de tekst &quot;''Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik hier om die aan te maken.''&quot; Trek je daar voorlopig nog even niets van aan. 
:* Vermeld helemaal onderaan:
::''&lt;nowiki&gt;{{Boek}}&lt;/nowiki&gt;''
::''&lt;nowiki&gt;{{Fase|1}}&lt;/nowiki&gt;''
::''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:XXX]]&lt;/nowiki&gt;''
:: Kies in  [[:Categorie:Boek naar thema]] de categorie uit waar het nieuwe wikiboek het beste bij past. Klik op een hoofdthema door om te kijken of er een meer gespecialiseerde categorie is. 

== Hoofdstukken schrijven ==
:* Je kan je tekst uit je Word-cursus hierin gewoon kopiëren. Helaas gaat alle opmaak verloren.
:* Bovenaan de editor staat een vakje 'uitgebreid'. Als je dat aanklikt zie je al een aantal herkenbare icoontjes, om kopjes (subtitels) aan te maken, genummerde en ongenummerde lijsten in te voeren, links te plaatsen, teksten in een groter lettertype te zetten en zoverder.
:* Bovenaan het scherm, rechts staat ook nog een Hulp-vakje. Als je dat opent krijg je meer uitleg over de verborgen opmaakcodes, zo zie je dat het subtitel niveau aangegeven wordt door een aantal gelijkheidstekens te plaatsen, voor en achter de titel.
* In het menu links van de editor staat ook een link &quot;hulp&quot;. Dit kan je best, zeker in het begin, openen in een apart tabblad of venster.
* Niets verbiedt je de kunst af te kijken. 
**Zoek eventueel in een ander wikiboek naar dat wat je wil bereiken bij de opmaak van je boek.
**Klik daar op 'bewerken'.
**Kopieer daar de opmaakcode die je nodig.
**Voeg ze in in je eigen editor-tekst en pas het aan.
* Als je er helemaal niet uitkomt, stel dan je vraag in de 'lerarenkamer'. Deze is te bereiken via de link, links van de editor.

=== Omgekeerd: van je wikiboek kan je ook vrij eenvoudig een papieren versie maken. ===
In het menu, links op het scherm, zie je de mogelijk Afdrukken/exporteren. Hiermee kan je een boek maken, of het wikiboek in PDF-formaat downloaden. Het is dan klaar om gekopieerd en aan de leerlingen uitgedeeld te worden. Uiteraard zullen dan de animaties op een 'bevroren manier' afgedrukt worden en dus zinloos zijn. In het wikiboek kan je via een verborgen code of [[Sjabloon:Niet afdrukken]] aangeven dat je een animatie wel op het scherm wilt tonen, maar dat het niet in de papieren versie moet terecht komen.</text>
      <sha1>jkv0df7qis5tryww015pf2nhsc0pj87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430834</id>
      <parentid>430829</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Tekst over Hoofdstuk schrijven overgeheveld naar [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een hoofdstuk schrijven|Een hoofdstuk schrijven]]</comment>
      <origin>430834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6381" sha1="n8qsxeqgxtvthsh255mlqp614hrvsmc" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
Hoe begin je concreet aan een wikiboek?

Kijk allereerst of de auteursrechten in orde zijn. Vervolgens kun je het nieuwe Wikiboek starten.

== Auteursrechten ==
Al tijdens het schrijven van een cursus, bijvoorbeeld met een tekstverwerker, is het noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de auteursrechten in orde zijn. Je mag alleen een papieren cursus omzetten naar een wikiboek als je die cursus zelf in je vrije tijd hebt gemaakt of toestemming hebt van de rechthebbende. De rechthebbende is:
* De schrijver (of schrijvers) van een boek dat bijvoorbeeld officieel is gepubliceerd via een uitgever, in eigen beheer of op een website. Alleen met toestemming van de schrijver of diens nabestaanden mag je (delen uit) het boek overnemen in een wikiboek (of op Wikipedia, in een blog, of waar dan ook). Anders mag je de cursus niet overzetten naar een wikiboek. Pas als die schrijver (of de laatst levende schrijver van een collectief) minstens 70 jaar geleden is overleden, zijn de auteursrechten vervallen en in het publieke domein, dan heb je geen toestemming meer nodig.
* De werkgever, zoals de onderwijsinstelling waar je in dienst bent&lt;ref&gt; [https://wetten.overheid.nl/BWBR0001886/2026-01-01#HoofdstukI_Paragraaf2_Artikel7 art. 7] van de Nederlandse Auteurswet&lt;/ref&gt; (ZZP'ers vallen onder de hierboven beschreven &quot;schrijver&quot;). Dit is het geval als jij en/of een of meer collega's de papieren cursus onder werktijd hebben gemaakt en/of als het schrijven van een cursus onderdeel is van je takenpakket. Zorg dan dat je schriftelijke toestemming van je werkgever krijgt voor het overhevelen van de cursus naar Wikibooks. 
:In de '''toestemming''' moeten de onderdelen zijn opgenomen zoals vermeld in de voorbeeld-verklaring in [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 9: Verklaring met toestemming versturen]] (o.a. commercieel gebruik en aanpassingen toestaan). Stuur toestemming naar permissions-nl@wikimedia.org met een link naar het wikiboek.

Citeren mag wel, maar met mate. Zie [[Schrijven/Literatuurgebruik]] voor wat wel en niet mag en wat de verplichtingen zijn. 

== Een Wikiboek starten ==
Er zijn vele stappen nodig om een Wikiboek te beginnen en tot een goed einde te brengen. 
* '''Stap 1''': Een goede '''titel''' (naam van het boek) bedenken. Laat die voor anderen in één oogopslag te begrijpen zijn. Wikibooks is bedoeld voor iedereen met interesse in een bepaald onderwerp, geheimtaal is daarom uit den boze. Laat de titel zo kort mogelijk zijn. Gebruik geen afkortingen in de titel. 
* '''Stap 2''': Een '''voorpagina''' starten. Zie [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Er zijn twee manieren om een nieuw wikiboek te starten:
# Via een rode link. Ga naar een willekeurige pagina in Wikibooks. Schrijf de titel heel precies (inclusief een hoofdletter aan het begin en correcte spelling) in de zoekbalk en zoek daarmee. Er verschijnen nu zoekresultaten met de zoekterm. Kijk allereerst of er bij de zoekresultaten een boek of hoofdstuk over het onderwerp staat. Zo ja: kijk of je daarbij kunt aansluiten. Zo nee: als eerste zoekresultaat staat een rode link (''&quot;Maak de pagina &quot;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Xxxx&lt;/span&gt;&quot; op deze wiki!''). Klik daarop en er verschijnt een bijna lege pagina met verschillende opmerkingen bovenin. Leest die goed door. Vervolgens kun je beginnen met de voorpagina van je boek. 
# Via de adresbalk. 
::*Ga naar een willekeurig wikiboek. 
::*Verwijder in de adresbalk alles na ''&lt;nowiki&gt;https://nl.wikiboeks.org/wiki/&lt;/nowiki&gt;''
::*Typ dan de titel van dit boek achter de laatste schuine streep  /. Zorg er voor dat, indien de titel uit meer woorden bestaat, je elke spatie vervangt door een onderliggend streepje, dus een _.
::*Druk dan op de &lt;Enter&gt;-toets.
::*Je komt dan op een scherm met de melding: Er bestaat nog geen module met de naam &quot;...&quot;
::*Klik dan op &quot;Start deze module&quot;.
* '''Stap 3''': De editor is nu geopend, je kunt als eerste de '''voorpagina''' van het boek maken. Zie [[Help:Boekstructuur]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Tip: klik tussendoor steeds onderaan op &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;. Zo kun je zien hoe je schrijfsel er in het echt uit komt te zien en kun je de tekst nog corrigeren een aanvullen. Een voorpagina bevat: 
** Een verwelkoming en korte inleiding: waar gaat het wikiboek over, voor wie is het bedoeld en eventueel een toepasselijke afbeelding of een foto-mozaïek. 
** Een inhoudsopgave of een sjabloon met de inhoudstafel die op iedere pagina zichtbaar is. In een inhoudsopgave staan de titels van de hoofdstukken in het volgende format (waarbij je &quot;Boektitel&quot; vervangt door de titel van het boek en &quot;Hoofdstuk 1&quot; door de voorgenomen titel van het eerste hoofdstuk, en zo verder):
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 1|Hoofdstuk 1]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 2|Hoofdstuk 2]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 3|Hoofdstuk 3]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 4|Hoofdstuk 4]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
::Je kunt de namen van de hoofdstukken nog veranderen zolang ze rood zijn.
::Een sjabloon met de inhoudstafel komt later in dit wikiboek aan bod, als de hoofdstukken geschreven zijn en het boek min of meer af is.
:* Vermeld helemaal bovenaan de voorpagina ''&lt;nowiki&gt;{{Bi}}&lt;/nowiki&gt;''. Nu verschijnt de tekst &quot;''Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik hier om die aan te maken.''&quot; Trek je daar voorlopig nog even niets van aan. 
:* Vermeld helemaal onderaan:
::''&lt;nowiki&gt;{{Boek}}&lt;/nowiki&gt;''
::''&lt;nowiki&gt;{{Fase|1}}&lt;/nowiki&gt;''
::''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:XXX]]&lt;/nowiki&gt;''
:: Kies in  [[:Categorie:Boek naar thema]] de categorie uit waar het nieuwe wikiboek het beste bij past. Klik op een hoofdthema door om te kijken of er een meer gespecialiseerde categorie is. 

=== Omgekeerd: van je wikiboek kan je ook vrij eenvoudig een papieren versie maken. ===
In het menu, links op het scherm, zie je de mogelijk Afdrukken/exporteren. Hiermee kan je een boek maken, of het wikiboek in PDF-formaat downloaden. Het is dan klaar om gekopieerd en aan de leerlingen uitgedeeld te worden. Uiteraard zullen dan de animaties op een 'bevroren manier' afgedrukt worden en dus zinloos zijn. In het wikiboek kan je via een verborgen code of [[Sjabloon:Niet afdrukken]] aangeven dat je een animatie wel op het scherm wilt tonen, maar dat het niet in de papieren versie moet terecht komen.

== Bronnen en referenties ==</text>
      <sha1>n8qsxeqgxtvthsh255mlqp614hrvsmc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430836</id>
      <parentid>430834</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:05:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <origin>430836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6390" sha1="emo3ae0qj7kjvtjiphtxcy8lxhqxdje" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
Hoe begin je concreet aan een wikiboek?

Kijk allereerst of de auteursrechten in orde zijn. Vervolgens kun je het nieuwe Wikiboek starten.

== Auteursrechten ==
Al tijdens het schrijven van een cursus, bijvoorbeeld met een tekstverwerker, is het noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de auteursrechten in orde zijn. Je mag alleen een papieren cursus omzetten naar een wikiboek als je die cursus zelf in je vrije tijd hebt gemaakt of toestemming hebt van de rechthebbende. De rechthebbende is:
* De schrijver (of schrijvers) van een boek dat bijvoorbeeld officieel is gepubliceerd via een uitgever, in eigen beheer of op een website. Alleen met toestemming van de schrijver of diens nabestaanden mag je (delen uit) het boek overnemen in een wikiboek (of op Wikipedia, in een blog, of waar dan ook). Anders mag je de cursus niet overzetten naar een wikiboek. Pas als die schrijver (of de laatst levende schrijver van een collectief) minstens 70 jaar geleden is overleden, zijn de auteursrechten vervallen en in het publieke domein, dan heb je geen toestemming meer nodig.
* De werkgever, zoals de onderwijsinstelling waar je in dienst bent&lt;ref&gt; [https://wetten.overheid.nl/BWBR0001886/2026-01-01#HoofdstukI_Paragraaf2_Artikel7 art. 7] van de Nederlandse Auteurswet&lt;/ref&gt; (ZZP'ers vallen onder de hierboven beschreven &quot;schrijver&quot;). Dit is het geval als jij en/of een of meer collega's de papieren cursus onder werktijd hebben gemaakt en/of als het schrijven van een cursus onderdeel is van je takenpakket. Zorg dan dat je schriftelijke toestemming van je werkgever krijgt voor het overhevelen van de cursus naar Wikibooks. 
:In de '''toestemming''' moeten de onderdelen zijn opgenomen zoals vermeld in de voorbeeld-verklaring in [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 9: Verklaring met toestemming versturen]] (o.a. commercieel gebruik en aanpassingen toestaan). Stuur toestemming naar permissions-nl@wikimedia.org met een link naar het wikiboek.

Citeren mag wel, maar met mate. Zie [[Schrijven/Literatuurgebruik]] voor wat wel en niet mag en wat de verplichtingen zijn. 

== Een Wikiboek starten ==
Er zijn vele stappen nodig om een Wikiboek te beginnen en tot een goed einde te brengen. 
* '''Stap 1''': Een goede '''titel''' (naam van het boek) bedenken. Laat die voor anderen in één oogopslag te begrijpen zijn. Wikibooks is bedoeld voor iedereen met interesse in een bepaald onderwerp, geheimtaal is daarom uit den boze. Laat de titel zo kort mogelijk zijn. Gebruik geen afkortingen in de titel. 
* '''Stap 2''': Een '''voorpagina''' starten. Zie [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Er zijn twee manieren om een nieuw wikiboek te starten:
# Via een rode link. Ga naar een willekeurige pagina in Wikibooks. Schrijf de titel heel precies (inclusief een hoofdletter aan het begin en correcte spelling) in de zoekbalk en zoek daarmee. Er verschijnen nu zoekresultaten met de zoekterm. Kijk allereerst of er bij de zoekresultaten een boek of hoofdstuk over het onderwerp staat. Zo ja: kijk of je daarbij kunt aansluiten. Zo nee: als eerste zoekresultaat staat een rode link (''&quot;Maak de pagina &quot;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Xxxx&lt;/span&gt;&quot; op deze wiki!''). Klik daarop en er verschijnt een bijna lege pagina met verschillende opmerkingen bovenin. Leest die goed door. Vervolgens kun je beginnen met de voorpagina van je boek. 
# Via de adresbalk. 
::*Ga naar een willekeurig wikiboek. 
::*Verwijder in de adresbalk alles na ''&lt;nowiki&gt;https://nl.wikiboeks.org/wiki/&lt;/nowiki&gt;''
::*Typ dan de titel van dit boek achter de laatste schuine streep  /. Zorg er voor dat, indien de titel uit meer woorden bestaat, je elke spatie vervangt door een onderliggend streepje, dus een _.
::*Druk dan op de &lt;Enter&gt;-toets.
::*Je komt dan op een scherm met de melding: Er bestaat nog geen module met de naam &quot;...&quot;
::*Klik dan op &quot;Start deze module&quot;.
* '''Stap 3''': De editor is nu geopend, je kunt als eerste de '''voorpagina''' van het boek maken. Zie [[Help:Boekstructuur]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Tip: klik tussendoor steeds onderaan op &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;. Zo kun je zien hoe je schrijfsel er in het echt uit komt te zien en kun je de tekst nog corrigeren een aanvullen. Een voorpagina bevat: 
** Een verwelkoming en korte inleiding: waar gaat het wikiboek over, voor wie is het bedoeld en eventueel een toepasselijke afbeelding of een foto-mozaïek. 
** Een inhoudsopgave of een sjabloon met de inhoudstafel die op iedere pagina zichtbaar is. In een inhoudsopgave staan de titels van de hoofdstukken in het volgende format (waarbij je &quot;Boektitel&quot; vervangt door de titel van het boek en &quot;Hoofdstuk 1&quot; door de voorgenomen titel van het eerste hoofdstuk, en zo verder):
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 1|Hoofdstuk 1]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 2|Hoofdstuk 2]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 3|Hoofdstuk 3]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 4|Hoofdstuk 4]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
::Je kunt de namen van de hoofdstukken nog veranderen zolang ze rood zijn.
::Een sjabloon met de inhoudstafel komt later in dit wikiboek aan bod, als de hoofdstukken geschreven zijn en het boek min of meer af is.
:* Vermeld helemaal bovenaan de voorpagina ''&lt;nowiki&gt;{{Bi}}&lt;/nowiki&gt;''. Nu verschijnt de tekst &quot;''Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik hier om die aan te maken.''&quot; Trek je daar voorlopig nog even niets van aan. 
:* Vermeld helemaal onderaan:
::''&lt;nowiki&gt;{{Boek}}&lt;/nowiki&gt;''
::''&lt;nowiki&gt;{{Fase|1}}&lt;/nowiki&gt;''
::''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:XXX]]&lt;/nowiki&gt;''
:: Kies in  [[:Categorie:Boek naar thema]] de categorie uit waar het nieuwe wikiboek het beste bij past. Klik op een hoofdthema door om te kijken of er een meer gespecialiseerde categorie is. 

=== Omgekeerd: van je wikiboek kan je ook vrij eenvoudig een papieren versie maken. ===
In het menu, links op het scherm, zie je de mogelijk Afdrukken/exporteren. Hiermee kan je een boek maken, of het wikiboek in PDF-formaat downloaden. Het is dan klaar om gekopieerd en aan de leerlingen uitgedeeld te worden. Uiteraard zullen dan de animaties op een 'bevroren manier' afgedrukt worden en dus zinloos zijn. In het wikiboek kan je via een verborgen code of [[Sjabloon:Niet afdrukken]] aangeven dat je een animatie wel op het scherm wilt tonen, maar dat het niet in de papieren versie moet terecht komen.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>emo3ae0qj7kjvtjiphtxcy8lxhqxdje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430842</id>
      <parentid>430836</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:13:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Een Wikiboek starten */</comment>
      <origin>430842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5884" sha1="kjm98tuxbr5pv9xwarx7sthjtg3qoxp" xml:space="preserve">{{wiu3|JopkeB}}
Hoe begin je concreet aan een wikiboek?

Kijk allereerst of de auteursrechten in orde zijn. Vervolgens kun je het nieuwe Wikiboek starten.

== Auteursrechten ==
Al tijdens het schrijven van een cursus, bijvoorbeeld met een tekstverwerker, is het noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de auteursrechten in orde zijn. Je mag alleen een papieren cursus omzetten naar een wikiboek als je die cursus zelf in je vrije tijd hebt gemaakt of toestemming hebt van de rechthebbende. De rechthebbende is:
* De schrijver (of schrijvers) van een boek dat bijvoorbeeld officieel is gepubliceerd via een uitgever, in eigen beheer of op een website. Alleen met toestemming van de schrijver of diens nabestaanden mag je (delen uit) het boek overnemen in een wikiboek (of op Wikipedia, in een blog, of waar dan ook). Anders mag je de cursus niet overzetten naar een wikiboek. Pas als die schrijver (of de laatst levende schrijver van een collectief) minstens 70 jaar geleden is overleden, zijn de auteursrechten vervallen en in het publieke domein, dan heb je geen toestemming meer nodig.
* De werkgever, zoals de onderwijsinstelling waar je in dienst bent&lt;ref&gt; [https://wetten.overheid.nl/BWBR0001886/2026-01-01#HoofdstukI_Paragraaf2_Artikel7 art. 7] van de Nederlandse Auteurswet&lt;/ref&gt; (ZZP'ers vallen onder de hierboven beschreven &quot;schrijver&quot;). Dit is het geval als jij en/of een of meer collega's de papieren cursus onder werktijd hebben gemaakt en/of als het schrijven van een cursus onderdeel is van je takenpakket. Zorg dan dat je schriftelijke toestemming van je werkgever krijgt voor het overhevelen van de cursus naar Wikibooks. 
:In de '''toestemming''' moeten de onderdelen zijn opgenomen zoals vermeld in de voorbeeld-verklaring in [[Handboek Wikimedia Commons/Uploaden#Stap 9: Verklaring met toestemming versturen]] (o.a. commercieel gebruik en aanpassingen toestaan). Stuur toestemming naar permissions-nl@wikimedia.org met een link naar het wikiboek.

Citeren mag wel, maar met mate. Zie [[Schrijven/Literatuurgebruik]] voor wat wel en niet mag en wat de verplichtingen zijn. 

== Een Wikiboek starten ==
Er zijn vele stappen nodig om een Wikiboek te beginnen en tot een goed einde te brengen. 
* '''Stap 1''': Een goede '''titel''' (naam van het boek) bedenken. Laat die voor anderen in één oogopslag te begrijpen zijn. Wikibooks is bedoeld voor iedereen met interesse in een bepaald onderwerp, geheimtaal is daarom uit den boze. Laat de titel zo kort mogelijk zijn. Gebruik geen afkortingen in de titel. 
* '''Stap 2''': Een '''voorpagina''' starten. Zie [[Help:Een nieuwe pagina aanmaken]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Er zijn twee manieren om een nieuw wikiboek te starten:
# Via een rode link. Ga naar een willekeurige pagina in Wikibooks. Schrijf de titel heel precies (inclusief een hoofdletter aan het begin en correcte spelling) in de zoekbalk en zoek daarmee. Er verschijnen nu zoekresultaten met de zoekterm. Kijk allereerst of er bij de zoekresultaten een boek of hoofdstuk over het onderwerp staat. Zo ja: kijk of je daarbij kunt aansluiten. Zo nee: als eerste zoekresultaat staat een rode link (''&quot;Maak de pagina &quot;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;Xxxx&lt;/span&gt;&quot; op deze wiki!''). Klik daarop en er verschijnt een bijna lege pagina met verschillende opmerkingen bovenin. Leest die goed door. Vervolgens kun je beginnen met de voorpagina van je boek. 
# Via de adresbalk. 
::*Ga naar een willekeurig wikiboek. 
::*Verwijder in de adresbalk alles na ''&lt;nowiki&gt;https://nl.wikiboeks.org/wiki/&lt;/nowiki&gt;''
::*Typ dan de titel van dit boek achter de laatste schuine streep  /. Zorg er voor dat, indien de titel uit meer woorden bestaat, je elke spatie vervangt door een onderliggend streepje, dus een _.
::*Druk dan op de &lt;Enter&gt;-toets.
::*Je komt dan op een scherm met de melding: Er bestaat nog geen module met de naam &quot;...&quot;
::*Klik dan op &quot;Start deze module&quot;.
* '''Stap 3''': De editor is nu geopend, je kunt als eerste de '''voorpagina''' van het boek maken. Zie [[Help:Boekstructuur]] voor de hoofdpagina over dit onderwerp. Tip: klik tussendoor steeds onderaan op &quot;Bewerking ter controle bekijken&quot;. Zo kun je zien hoe je schrijfsel er in het echt uit komt te zien en kun je de tekst nog corrigeren een aanvullen. Een voorpagina bevat: 
** Een verwelkoming en korte inleiding: waar gaat het wikiboek over, voor wie en voor welk leerniveau is het bedoeld, en eventueel een toepasselijke afbeelding of een foto-mozaïek. Put eventueel inspiratie uit [[Wikibooks:Missie, visie en uitgangspunten]].
** Een inhoudsopgave of een sjabloon met de inhoudstafel die op iedere pagina zichtbaar is. In een inhoudsopgave staan de titels van de hoofdstukken in het volgende format (waarbij je &quot;Boektitel&quot; vervangt door de titel van het boek en &quot;Hoofdstuk 1&quot; door de voorgenomen titel van het eerste hoofdstuk, en zo verder):
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 1|Hoofdstuk 1]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 2|Hoofdstuk 2]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 3|Hoofdstuk 3]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
 &lt;nowiki&gt;#[[Boektitel/Hoofdstuk 4|Hoofdstuk 4]]&lt;/nowiki&gt;&lt;br&gt;
::Je kunt de namen van de hoofdstukken nog veranderen zolang ze rood zijn.
::Een sjabloon met de inhoudstafel komt later in dit wikiboek aan bod, als de hoofdstukken geschreven zijn en het boek min of meer af is.
:* Vermeld helemaal bovenaan de voorpagina ''&lt;nowiki&gt;{{Bi}}&lt;/nowiki&gt;''. Nu verschijnt de tekst &quot;''Er bestaat nog geen infobox voor dit boek. Klik hier om die aan te maken.''&quot; Trek je daar voorlopig nog even niets van aan. 
:* Vermeld helemaal onderaan:
::''&lt;nowiki&gt;{{Boek}}&lt;/nowiki&gt;''
::''&lt;nowiki&gt;{{Fase|1}}&lt;/nowiki&gt;''
::''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:XXX]]&lt;/nowiki&gt;''
:: Kies in  [[:Categorie:Boek naar thema]] de categorie uit waar het nieuwe wikiboek het beste bij past. Klik op een hoofdthema door om te kijken of er een meer gespecialiseerde categorie is.

== Bronnen en referenties ==

{{Sub}}</text>
      <sha1>kjm98tuxbr5pv9xwarx7sthjtg3qoxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46869</id>
    <revision>
      <id>430833</id>
      <timestamp>2026-10-17T07:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Deel 1</comment>
      <origin>430833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2420" sha1="6slpu9c8nd9phl69ib3lq8labk5w1uv" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}
Helaas, een wiki is geen Word of een andere tekstverwerker waarmee je kunt lezen en schrijven. Er zijn codes nodig voor de opmaak, het maken van een tabel en vele andere zaken die een tekst aantrekkelijk maken. 

De meest gebruikte codes kun je toevoegen via snelkoppelingen. De andere zul je handmatig moeten toevoegen.

== Via snelkoppelingen ==
[[Bestand:Screenshot of the 2026 NL-Wikibooks toolbar with advanced tools.png|thumb|left|900px|Toolbar]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Als je op een pagina de tab &quot;Bewerken&quot; hebt aangeklikt, zie je bovenaan een balk, de toolbar. Klik voor een uitgebreidere versie op &quot;Uitgebreid&quot;.&lt;br&gt;
* De eerste regel bevat snelkoppelingen (v.l.n.r.) voor Vet (V), Cursief (C), een koppeling naar een andere webpagina, de mogelijkheid om afbeeldingen, referenties en sjablonen op te nemen, syntax te highlighten, Speciale tekens en Hulp voor meer mogelijkheden. Uiterst rechts: zoeken en vervangen, Voorvertoning in een nieuwe rechterhelft.
* Op de tweede regel (als je op &quot;Uitgebreid hebt geklikt) zijn er buttons voor:
** het maken van een kopje voor een nieuwe paragraaf, hoe minder &quot;=&quot;-tekens, hoe groter het lettertype; meer =-tekens zijn subkopjes
** tekstopmaak: een ongenummerde en genummerde lijst maken, {{}} voor het opnemen van een computercode/sjabloon, code (nowiki) voor het invoegen van codes om ervoor te zorgen dat codes als tekst worden getoond en niet als koppeling/link, en een harde return/nieuwe regel
** invoegen van een galerij met afbeeldingen, doorverwijzing, tabel, wiskundige formules (2x)

Hoe het werkt: 
* selecteer de tekst waar je iets mee wilt, klik op de betreffende button en vul het pop-up-scherm (niet voor vet/cursief) aan; òf
* als je iets wilt invoegen: ga op de juiste plek in de tekst staan, klik op de gewenste button en vul het pop-up-scherm aan.

== Handmatig ==
Voor alle bewerkingen die niet in de toolbar staan, zul je handmatig codes moeten invullen. 
* Voor een eerste oriëntatie: [[:Help:Overzicht tekstopmaak]].

* Voor een uitgebreider overzicht: {{Wp|en:Help:Wikitext|Help:Wikitext}} in de Engelse Wikipedia.

== Componenten toevoegen ==
Er bestaan binnen Wikibooks verschillende componenten die je kunt toevoegen. De meest bekende zijn afbeeldingen en tabellen. 

=== Afbeeldingen ===
Zie het hoofdstuk [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]].

=== Tabel ===

=== Galerij ===</text>
      <sha1>6slpu9c8nd9phl69ib3lq8labk5w1uv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430835</id>
      <parentid>430833</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T07:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Sub</comment>
      <origin>430835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="4zm9zezal2z02nc539gub0itlny9puz" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}
Helaas, een wiki is geen Word of een andere tekstverwerker waarmee je kunt lezen en schrijven. Er zijn codes nodig voor de opmaak, het maken van een tabel en vele andere zaken die een tekst aantrekkelijk maken. 

De meest gebruikte codes kun je toevoegen via snelkoppelingen. De andere zul je handmatig moeten toevoegen.

== Via snelkoppelingen ==
[[Bestand:Screenshot of the 2026 NL-Wikibooks toolbar with advanced tools.png|thumb|left|900px|Toolbar]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Als je op een pagina de tab &quot;Bewerken&quot; hebt aangeklikt, zie je bovenaan een balk, de toolbar. Klik voor een uitgebreidere versie op &quot;Uitgebreid&quot;.&lt;br&gt;
* De eerste regel bevat snelkoppelingen (v.l.n.r.) voor Vet (V), Cursief (C), een koppeling naar een andere webpagina, de mogelijkheid om afbeeldingen, referenties en sjablonen op te nemen, syntax te highlighten, Speciale tekens en Hulp voor meer mogelijkheden. Uiterst rechts: zoeken en vervangen, Voorvertoning in een nieuwe rechterhelft.
* Op de tweede regel (als je op &quot;Uitgebreid hebt geklikt) zijn er buttons voor:
** het maken van een kopje voor een nieuwe paragraaf, hoe minder &quot;=&quot;-tekens, hoe groter het lettertype; meer =-tekens zijn subkopjes
** tekstopmaak: een ongenummerde en genummerde lijst maken, {{}} voor het opnemen van een computercode/sjabloon, code (nowiki) voor het invoegen van codes om ervoor te zorgen dat codes als tekst worden getoond en niet als koppeling/link, en een harde return/nieuwe regel
** invoegen van een galerij met afbeeldingen, doorverwijzing, tabel, wiskundige formules (2x)

Hoe het werkt: 
* selecteer de tekst waar je iets mee wilt, klik op de betreffende button en vul het pop-up-scherm (niet voor vet/cursief) aan; òf
* als je iets wilt invoegen: ga op de juiste plek in de tekst staan, klik op de gewenste button en vul het pop-up-scherm aan.

== Handmatig ==
Voor alle bewerkingen die niet in de toolbar staan, zul je handmatig codes moeten invullen. 
* Voor een eerste oriëntatie: [[:Help:Overzicht tekstopmaak]].

* Voor een uitgebreider overzicht: {{Wp|en:Help:Wikitext|Help:Wikitext}} in de Engelse Wikipedia.

== Componenten toevoegen ==
Er bestaan binnen Wikibooks verschillende componenten die je kunt toevoegen. De meest bekende zijn afbeeldingen en tabellen. 

=== Afbeeldingen ===
Zie het hoofdstuk [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]].

=== Tabel ===

=== Galerij ===

{{Sub}}</text>
      <sha1>4zm9zezal2z02nc539gub0itlny9puz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430837</id>
      <parentid>430835</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T08:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Tekst overgeheveld</comment>
      <origin>430837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="0h6pryz45wd8it789hr7htrg8w10nqz" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}
Helaas, een wiki is geen Word of een andere tekstverwerker waarmee je kunt lezen en schrijven. Er zijn codes nodig voor de opmaak, het maken van een tabel en vele andere zaken die een tekst aantrekkelijk maken. 

De meest gebruikte codes kun je toevoegen via snelkoppelingen. De andere zul je handmatig moeten toevoegen.

== Via snelkoppelingen ==
[[Bestand:Screenshot of the 2026 NL-Wikibooks toolbar with advanced tools.png|thumb|left|900px|Toolbar]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Als je op een pagina de tab &quot;Bewerken&quot; hebt aangeklikt, zie je bovenaan een balk, de toolbar. Klik voor een uitgebreidere versie op &quot;Uitgebreid&quot;.&lt;br&gt;
* De eerste regel bevat snelkoppelingen (v.l.n.r.) voor Vet (V), Cursief (C), een koppeling naar een andere webpagina, de mogelijkheid om afbeeldingen, referenties en sjablonen op te nemen, syntax te highlighten, Speciale tekens en Hulp voor meer mogelijkheden. Uiterst rechts: zoeken en vervangen, Voorvertoning in een nieuwe rechterhelft.
* Op de tweede regel (als je op &quot;Uitgebreid hebt geklikt) zijn er buttons voor:
** het maken van een kopje voor een nieuwe paragraaf, hoe minder &quot;=&quot;-tekens, hoe groter het lettertype; meer =-tekens zijn subkopjes
** tekstopmaak: een ongenummerde en genummerde lijst maken, {{}} voor het opnemen van een computercode/sjabloon, code (nowiki) voor het invoegen van codes om ervoor te zorgen dat codes als tekst worden getoond en niet als koppeling/link, en een harde return/nieuwe regel
** invoegen van een galerij met afbeeldingen, doorverwijzing, tabel, wiskundige formules (2x)

Hoe het werkt: 
* selecteer de tekst waar je iets mee wilt, klik op de betreffende button en vul het pop-up-scherm (niet voor vet/cursief) aan; òf
* als je iets wilt invoegen: ga op de juiste plek in de tekst staan, klik op de gewenste button en vul het pop-up-scherm aan.

== Handmatig ==
Voor alle bewerkingen die niet in de toolbar staan, zul je handmatig codes moeten invullen. 
* Voor een eerste oriëntatie: [[:Help:Overzicht tekstopmaak]].

* Voor een uitgebreider overzicht: {{Wp|en:Help:Wikitext|Help:Wikitext}} in de Engelse Wikipedia.

== Componenten toevoegen ==
Er bestaan binnen Wikibooks verschillende componenten die je kunt toevoegen. De meest bekende zijn afbeeldingen en tabellen. 

=== Afbeeldingen ===
Zie het hoofdstuk [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]].

=== Tabel ===

=== Galerij ===

* Niets verbiedt je de kunst af te kijken. 
**Zoek eventueel in een ander wikiboek naar dat wat je wil bereiken bij de opmaak van je boek.
**Klik daar op 'bewerken'.
**Kopieer daar de opmaakcode die je nodig.
**Voeg ze in in je eigen editor-tekst en pas het aan.
* Als je er helemaal niet uitkomt, stel dan je vraag in de 'lerarenkamer'. Deze is te bereiken via de link, links van de editor.

{{Sub}}</text>
      <sha1>0h6pryz45wd8it789hr7htrg8w10nqz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430843</id>
      <parentid>430837</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Handmatig deel 1</comment>
      <origin>430843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4340" sha1="t3szie8qgemfnu7qz14t0epxjfz65q2" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}
Helaas, een wiki is geen Word of een andere tekstverwerker waarmee je kunt lezen en schrijven. Er zijn codes nodig voor de opmaak, het maken van een tabel en vele andere zaken die een tekst aantrekkelijk maken. 

De meest gebruikte codes kun je toevoegen via snelkoppelingen. De andere zul je handmatig moeten toevoegen.

== Via snelkoppelingen ==
[[Bestand:Screenshot of the 2026 NL-Wikibooks toolbar with advanced tools.png|thumb|left|900px|Toolbar]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;
Als je op een pagina de tab &quot;Bewerken&quot; hebt aangeklikt, zie je bovenaan een balk, de toolbar. Klik voor een uitgebreidere versie op &quot;Uitgebreid&quot;.&lt;br&gt;
* De eerste regel bevat snelkoppelingen (v.l.n.r.) voor Vet (V), Cursief (C), een koppeling naar een andere webpagina, de mogelijkheid om afbeeldingen, referenties en sjablonen op te nemen, syntax te highlighten, Speciale tekens en Hulp voor meer mogelijkheden. Uiterst rechts: zoeken en vervangen, Voorvertoning in een nieuwe rechterhelft.
* Op de tweede regel (als je op &quot;Uitgebreid hebt geklikt) zijn er buttons voor:
** het maken van een kopje voor een nieuwe paragraaf, hoe minder &quot;=&quot;-tekens, hoe groter het lettertype; meer =-tekens zijn subkopjes
** tekstopmaak: een ongenummerde en genummerde lijst maken, {{}} voor het opnemen van een computercode/sjabloon, code (nowiki) voor het invoegen van codes om ervoor te zorgen dat codes als tekst worden getoond en niet als koppeling/link, en een harde return/nieuwe regel
** invoegen van een galerij met afbeeldingen, doorverwijzing, tabel, wiskundige formules (2x)

Hoe het werkt: 
* selecteer de tekst waar je iets mee wilt, klik op de betreffende button en vul het pop-up-scherm (niet voor vet/cursief) aan; òf
* als je iets wilt invoegen: ga op de juiste plek in de tekst staan, klik op de gewenste button en vul het pop-up-scherm aan.

== Handmatig ==
Voor alle bewerkingen die niet in de toolbar staan, zul je handmatig codes moeten invullen. 
* Voor een eerste oriëntatie: [[:Help:Overzicht tekstopmaak]]. Samenvatting:
** &lt;nowiki&gt;== Kopje ==&lt;/nowiki&gt; (hoe meer =-tekens, hoe kleiner het kopje); zie toolbar, Uitgebreid, begin 2e regel.
** Nieuwe alinea: 2x Enter-toets of ''&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;''.
** Horizontale scheidslijn: &quot;&lt;nowiki&gt;----&lt;/nowiki&gt;&quot;.
** Lijsten met definities: ;Onderwerp: Definitie.
** Ongeordende en genummerde lijsten: zie toolbar, Uitgebreid, 2e regel.
** Inspringen: gebruik dubbele punt (:), hoe meer :, hoe verder wordt ingesprongen.
** Vet en cursief: Ctrl-v, resp. Ctrl-i, OF toolbar, 1e regel vooraan OF zelf &lt;nowiki&gt;'''vet woord''', '' cursief woord'', of '''''vet en cursief woord'''''&lt;/nowiki.
** grote letters: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: large;&quot;&gt;grote letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;.
** kleiner lettertype: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: small;&quot;&gt;kleine letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;,
** gekleurde letters: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;color:red;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; voor rode letters; vervang &quot;red&quot; door een andere gewenste standaardkleur in het Engels; meer kleuren: {{Wp|Lijst van HTML-kleuren}}.
** met achtergrond-kleur: &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;background-color:yellow; color: darkgrey;&quot;&gt;gele achtergrondkleur met donkergrijze letters&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt;.
** Doorstrepen: &lt;nowiki&gt;&lt;s&gt;doorgestreepte tekst&lt;/s&gt;&lt;/nowiki&gt;.
** Onderstrepen: liever niet, gebruik vet; anders: &lt;nowiki&gt;&lt;u&gt; onderstreepte tekst&lt;/u&gt;&lt;/nowiki&gt;.
** Uitlijnen: &lt;nowiki&gt;&lt;div style=&quot;text-align:left;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; en er na &lt;nowiki&gt;&lt;/div&gt;&lt;/nowiki&gt; om het links uit te lijnen. vervang &quot;left&quot; door &quot;center&quot; (centreren) of &quot;right&quot;(rechts uit te lijnen tekst).
* Voor een uitgebreider overzicht: {{Wp|en:Help:Wikitext|Help:Wikitext}} in de Engelse Wikipedia.

== Componenten toevoegen ==
Er bestaan binnen Wikibooks verschillende componenten die je kunt toevoegen. De meest bekende zijn afbeeldingen en tabellen. 

=== Afbeeldingen ===
Zie het hoofdstuk [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Afbeeldingen gebruiken|Afbeeldingen gebruiken]].

=== Tabel ===

=== Galerij ===

* Niets verbiedt je de kunst af te kijken. 
**Zoek eventueel in een ander wikiboek naar dat wat je wil bereiken bij de opmaak van je boek.
**Klik daar op 'bewerken'.
**Kopieer daar de opmaakcode die je nodig.
**Voeg ze in in je eigen editor-tekst en pas het aan.
* Als je er helemaal niet uitkomt, stel dan je vraag in de 'lerarenkamer'. Deze is te bereiken via de link, links van de editor.

{{Sub}}</text>
      <sha1>t3szie8qgemfnu7qz14t0epxjfz65q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een hoofdstuk schrijven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46870</id>
    <revision>
      <id>430838</id>
      <timestamp>2026-10-17T08:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Deel 1</comment>
      <origin>430838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1795" sha1="ighf1nk9s050khtrwhghw54rugg0yso" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}
Als de voorpagina van het nieuwe wikiboek is gemaakt, zijn de hoofdstukken aan de beurt. Een hoofdstuk maken gaat als volgt:

* Stap 1: klik op de voorpagina van het wikiboek op de rode link voor het hoofdstuk. Je krijgt dan weer eenzelfde pagina als bij het starten van de voorpagina.
* Stap 2: kopieer je tekst voor dit hoofdstuk uit je Word-cursus hierin. Helaas gaat alle opmaak verloren. Het hoofdstuk [[Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Tekstopmaak|Tekstopmaak]] biedt daarvoor oplossingen.


* Stap x: Vermeld helemaal onderaan op de pagina: ''&lt;nowiki&gt;{{Sub}}&lt;/nowiki&gt;''. Hiermee worden automatisch twee categorieën toegevoegd: een voor het wikiboek en de ''&lt;nowiki&gt;Categorie:Hoofdstuk&lt;/nowiki&gt;''. Die voor het wikiboek is de eerste keer rood. Klik daar dan op. Voeg nu het ''&lt;nowiki&gt;{{Sjabloon:Boekcat}}&lt;/nowiki&gt;'' toe en twee of meer categorieën. Dat kan op twee manieren:
# Kopieer alles uit een soortgelijke categorie in de [[:Categorie:Inhoud]] en pas die aan, óók de categorieën. Let er op dat de gekopieerde tekst begint met ''&lt;nowiki&gt;{{Boekcat &lt;/nowiki&gt;''. Laat bij de categorieën ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Inhoud]]&lt;/nowiki&gt;'' staan en pas de andere aan: de categorieën moeten dezelfde inhoudelijke categorieën zijn als voor de voorpagina.
# Kopieer het onderste deel uit het [[Sjabloon:Boekcat]] naar de nieuwe categorie en vul het sjabloon in. Kijk daarbij vooral af hoe dat in een soortgelijke categorie is gedaan (zie methode 1 hierboven). Voeg bovendien minimaal twee categorieën toe:
## ''&lt;nowiki&gt;[[Categorie:Inhoud]]&lt;/nowiki&gt;''
## dezelfde inhoudelijke categorie(ën) als voor de voorpagina.


* In het menu links van de editor staat ook een link &quot;hulp&quot;. Dit kan je best, zeker in het begin, openen in een apart tabblad of venster.


{{Sub}}</text>
      <sha1>ighf1nk9s050khtrwhghw54rugg0yso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Een papieren cursus omzetten in een Wikiboek/Een wikiboek gebruiken bij begeleid zelfstandig leren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46871</id>
    <revision>
      <id>430840</id>
      <timestamp>2026-10-17T10:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <comment>Even parkeren</comment>
      <origin>430840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="595" sha1="jynhc34934p7m0csk2lpkwnh9838kki" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}


===Hoe van je wikiboek een papieren versie te maken=== &lt;br&gt;
In het menu, links op het scherm, zie je de mogelijk Afdrukken/exporteren. Hiermee kan je een boek maken, of het wikiboek in PDF-formaat downloaden. Het is dan klaar om gekopieerd en aan de leerlingen uitgedeeld te worden. Uiteraard zullen dan de animaties op een 'bevroren manier' afgedrukt worden en dus zinloos zijn. In het wikiboek kan je via een verborgen code of [[Sjabloon:Niet afdrukken]] aangeven dat je een animatie wel op het scherm wilt tonen, maar dat het niet in de papieren versie moet terecht komen.</text>
      <sha1>jynhc34934p7m0csk2lpkwnh9838kki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>430841</id>
      <parentid>430840</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T10:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JopkeB</username>
        <id>18060</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>430841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="592" sha1="d5svluvagyjzaat9yder84r96l5def6" xml:space="preserve">{{Wiu3|JopkeB}}


=== Hoe van je wikiboek een papieren versie te maken ===
In het menu, links op het scherm, zie je de mogelijk Afdrukken/exporteren. Hiermee kan je een boek maken, of het wikiboek in PDF-formaat downloaden. Het is dan klaar om gekopieerd en aan de leerlingen uitgedeeld te worden. Uiteraard zullen dan de animaties op een 'bevroren manier' afgedrukt worden en dus zinloos zijn. In het wikiboek kan je via een verborgen code of [[Sjabloon:Niet afdrukken]] aangeven dat je een animatie wel op het scherm wilt tonen, maar dat het niet in de papieren versie moet terecht komen.</text>
      <sha1>d5svluvagyjzaat9yder84r96l5def6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>