Wikiquote nlwikiquote https://nl.wikiquote.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikiquote Overleg Wikiquote Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 1710 94868 92379 2026-05-18T17:38:36Z Karmakolle 5864 +1 94868 wikitext text/x-wiki [[Bestand:Spinoza.jpg|thumb|Benedictus Spinoza in 1665.]] {{Koppelingen | w = ja | commons = ja | s = auteur:Benedictus de Spinoza }} {{Auteur | naam = Benedictus de Spinoza | wikipedia = Baruch_Spinoza | periode = Amsterdam, 24 november 1632 – Den Haag, 21 februari 1677 | beschrijving = – '''Benedictus de Spinoza''' in het Latijn en '''Bento de Espinosa''' of '''d'Espinosa''' in het Portugees – was een Nederlands filosoof, wiskundige, politiek denker en lenzenslijper uit de vroege Verlichting }} === Tractatus Theologico Politicus (1670) === {{Vertaald citaat | tekst = [N]on [enim] ratio obtemperandi, sed obtemperantia subditum facit. | taal = Latijn | vertaling = Niet de reden van het [[gehoorzamen]], maar het gehoorzamen zelf maakt de onderdaan. | bron = {{aut|Benedictus de Spinoza}}, ''Tractatus Theologico Politicus'', [http://spinozaetnous.org/wiki/Tractatus_theologico-politicus/Caput_XVII hoofdstuk 17] | aangehaald = {{aut|Isolde Charim}}, [https://www.filosofie.nl/waarom-we-ons-uit-vrijwilligheid-laten-knechten/ Waarom we ons uit vrije wil laten knechten], ''Filosofie Magazine'', 20 oktober 2023 | opmerking = }} {{Vertaald citaat | tekst = Finis ergo Reipublicae revera libertas est. | taal = Latijn | vertaling = Het doel van de [[politiek]] is dus in werkelijkheid de vrijheid. | bron = {{aut|Benedictus de Spinoza}}, [http://spinozaetnous.org/wiki/Tractatus_theologico-politicus/Caput_XX ''Tractatus Theologico Politicus''], hoofdstuk 20, alinea 6. | aangehaald = [http://castrumperegrini.org/13-februari-chris-keulemans ''Spinoza redux: Over de grenzen van vrijheid''], CastrumPeregrini.org, 2009 | opmerking = }} {{Vertaald citaat | bron = {{aut|Benedictus de Spinoza}}, [http://spinozaetnous.org/wiki/Tractatus_theologico-politicus ''Tractatus Theologico Politicus''], 1670, Hoofdstuk 20, alinea 10. | taal = Latijn | tekst = … quare multo magis judicii libertas concedi debet, quae profecto virtus est, nec opprimi potest. | vertaling = … daarom moet de [[vrijheid]] van oordelen nog veel eerder toegestaan worden, want die is waarlijk een deugd en kan niet onderdrukt worden. | aangehaald = [http://www.kritischdenken.info/onverklaard-valse-dichotomie-vals-continuum-en-glijdende-helling/ ''Onverklaard, valse dichotomie, vals continuum en glijdende helling''], Kritsch Denken, 19 april 2009 }} {{Vertaald citaat | tekst = Atque haec non tantum ratio, sed etiam experientia quotidianis exemplis docet; nempe similes leges, quibus scilicet imperatur, quid unicuique credendum sit, et contra hanc aut illam opinionem aliquid dicere, vel scribere prohibetur, saepe institutas fuisse ad largiendum, vel potius cedendum eorum ira, qui libera ingenia ferre nequeunt, et torva quadam authoritate seditiosae plebis devotionem facile in rabiem mutare, et in quos volunt, instigare possunt. | taal = Latijn | vertaling = En dit zijn dingen dingen die niet slechts de rede, maar ook de [[ervaring]] door dagelijkse voorbeelden leert, namelijk dat dergelijke [[wet]]ten, die bevelen wat ieder moet [[Geloof|geloven]] en die verbieden iets tegen deze of gene mening te zeggen of te [[schrijven]], dikwijls zijn ingesteld om tegemoet te komen aan, of liever te zwichten voor de [[woede]] van de mensen, die vrije geesten niet kunnen verdragen en die met hun grimmig gezag licht in staat zijn de vroomheid van het oproerige grauw in razernij te doen verkeren en op te stoken tegen wie ze maar willen. | bron = {{aut|Benedictus de Spinoza}}, ''Tractatus Theologico-Politicus'' (Theologisch-politieke verhandeling), 1670, hoofdstuk 20, alinea 12. | aangehaald = [http://www.kritischdenken.info/de-nacht-van-bas-haring/ ''De Nacht van Bas Haring''], Kritisch Denken, 4 januari 2015. | opmerking = }} === Ethica (1678) === {{Vertaald citaat | tekst = [...] hoc est illud ipsum quod essentiam Dei constituit, constituit simul ipsius existentiam adeoque hæc et ipsius essentia unum et idem sunt. | taal = Latijn | bron = [[s:la:Ethica - Pars prima - De Deo|Ethica - Pars prima - De Deo, XX]] | vertaling = [...] datgene zelf dat het wezen van [[God]] uitmaakt, maakt tevens zijn bestaan uit, zodat dus dit en zijn wezen één en hetzelfde zijn. | aangehaald = {{aut|Papineau, David}}, ''Filosofie - de grote denkers uit de geschiedenis van de wijsbegeerte'', Librero, 2015, p. 36 | opmerking = Volgens Spinoza moet een wezen dat in alle opzichten volmaakt is zeker bestaan, omdat bestaan per definitie volmaakter is dan niet-bestaan. }} {{Vertaald citaat | tekst = [...] falluntur homines quod se liberos esse putant, quæ opinio in hoc solo consistit quod suarum actionum sint conscii et ignari causarum a quibus determinantur. | taal = Latijn | vertaling = Mensen zijn misleid als ze denken dat ze vrij zijn, een mening die slechts hierin bestaat dat ze zich bewust zijn van hun handelingen en niet weten van de oorzaken waardoor deze worden bepaald. | bron =[[s:la:Ethica - Pars secunda - De natura et origine mentis|Ethica - Pars secunda - De natura et origine mentis, XXXV]] | aangehaald = {{aut|Papineau, David}}, ''Filosofie - de grote denkers uit de geschiedenis van de wijsbegeerte'', Librero, 2015, p. 67 }} === Andere === {{Vertaald citaat | tekst = Quia ergo figura non aliud, quàm determinatio, & <u>determinatio negatio est</u>; non poterit, ut dictum, aliud quid, quàm negatio, esse. | taal = Latijn | bron = Brief van Spinoza aan Jarig Jelles d.d. 2 juni 1674 | vertaling = Bepalen is ontkennen.”'''<br>volledige variant: '''“Omdat nu vorm niets anders dan bepaling, en bepaling ontkenning is, kan hij – zoals gezegd – niets anders dan ontkenning zijn. | aangehaald =[https://spinozakringlier.weebly.com/blog/marx-en-spinoza Marx en Spinoza], Spinoza's blog, 19 juni 2018; {{aut|Chris Lorenz}}, ''De constructie van het verleden'', 2008, p. 275; [https://blog.despinoza.nl/log/omnis-determinatio-negatio-est.html Omnis determinatio negatio est], De Spinoza blog, 7 april 2010 | opmerking = Aangehaald (volledige variant) in de vertaling van [[:w:Fokke Akkerman|Fokke Akkerman]] ({{aut|Spinoza}}, ''Briefwisseling'', 1977). | opmerking2 = De uitspraak werd bekend in de variant van [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]], die "elke" toevoegde (''Vorlesungen über die Geschichte der Philosophie'', 1832, XIX, 376: ''Omnis determinatio est negatio'' = 'Elke bepaling is ontkenning'). }} ==Over Spinoza == {{Vertaald citaat |tekst = De tous ceux qui ont réfuté le spinosisme, il n'y a personne qui l'ait développé aussi nettement, ni combattu avec autant d'avantage que l'a fait Mr. Bayle. |taal = Frans |bron = [http://diderot.alembert.free.fr/S.html Encyclopédie de Diderot et d'Alembert - S] | vertaling = Van alle mensen die het spinozisme hebben aangevallen, is er niemand die het zo duidelijk heeft uiteengezet en zo voortreffelijk heeft bestreden als de heer [[Pierre Bayle|Bayle]]. | aangehaald = {{aut|Veenbaas, Japik}}, ''De Verlichting als kraamkamer'', Nieuw Amsterdam, 2013, p. 76 | opmerking = De kritiek van Bayle op Spinoza wordt hier door de samenstellers van de ''[[w:Encyclopédie|Encyclopédie]]'' zeer serieus genomen. }} {{menu}} {{DEFAULTSORT:Spinoza, Baruch}} [[Categorie:Joods persoon]] [[Categorie:Nederlands filosoof]] 3iu81rdfsjrx30d7zv1tm05ly8izdkw 0 12535 94869 94838 2026-05-18T17:39:04Z Karmakolle 5864 +1 94869 wikitext text/x-wiki [[Bestand:2014-08 Graffiti Patrik Wolters alias BeneR1 im Team mit Kevin Lasner alias koarts, Hannah Arendt Niemand hat das Recht zu gehorchen, Geburtshaus Lindener Marktplatz 2 Ecke Falkenstraße in Hannover-Linden-Mitte.jpg|thumb|Muurschildering uit 2014 in Hannover]] {{Koppelingen | w = ja | wikt = gehoorzaamheid | commons = ja | s = | b = }} {{Thema |naam=Gehoorzaamheid |wikipedia=Gehoorzaamheid |beschrijving=is de bereidheid om bevelen op te volgen }} {{Vertaald citaat | tekst = [N]on [enim] ratio obtemperandi, sed obtemperantia subditum facit. | taal = Latijn | vertaling = Niet de reden van het gehoorzamen, maar het gehoorzamen zelf maakt de onderdaan. | bron = {{aut|[[Benedictus de Spinoza]]}}, ''Tractatus Theologico Politicus'', [http://spinozaetnous.org/wiki/Tractatus_theologico-politicus/Caput_XVII hoofdstuk 17] | aangehaald = {{aut|Isolde Charim}}, [https://www.filosofie.nl/waarom-we-ons-uit-vrijwilligheid-laten-knechten/ Waarom we ons uit vrije wil laten knechten], ''Filosofie Magazine'', 20 oktober 2023 | opmerking = }} {{Vertaald citaat | tekst = Pues ea, hijas mias, no haya desconsuelo; mas cuando la obediencia os traxere empleadas en cosas esteriores, entended, que si es en la cozina, entre los pucheros anda el Señor, ayudándoos en lo interior y exterior. | taal = Spaans | vertaling = Wanneer de gehoorzaamheid je met uitwendige beslommeringen belast, weet dan dat, als het in de keuken is, de Heer rondwaart tussen de pannen en dat Hij je innerlijk en uiterlijk helpt. | bron = {{aut|[[Theresia van Ávila]]}}, ''Libro de las fundaciones'', 1610, H.5, [https://books.google.es/books?id=KtRoAAAAcAAJ&pg=PA37#v=onepage&q&f=false p. 37] | aangehaald = [https://www.otheo.be/artikel/eerste-vrouwelijke-kerklerares-leert Wat de eerste vrouwelijke kerklerares ons leert], Otheo.be, 23 oktober 2023; [https://usercontent.one/wp/www.delier.be/wp-content/uploads/Nieuwsbrief/20200413_Reacties_huisliturgie.pdf Reacties huisliturgie Goede Week], Nieuwsbrief De Lier, 13 april 2020; {{aut|Guus Kuijer}}, ''[https://www.google.be/books/edition/Het_doden_van_een_mens/mTFyAAAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&pg=PT99&printsec=frontcover Het doden van een mens]'', 2009 | opmerking = ''Entre los pucheros anda el Señor'' is een uitdrukking geworden in het Spaans. | opmerking2 = }} {{Vertaald citaat | tekst = <u>I mostri esistono, ma sono troppo pochi per essere veramente pericolosi; sono più pericolosi gli uomini comuni, i funzionari pronti a credere e ad obbedire senza discutere</u>, come Eichmann, come Höss comandante di Auschwitz, come Stangl comandante di Treblinka, come i militari francesi di vent'anni dopo, massacratori in Algeria, come i militari americani di trent'anni dopo, massacratori in Vietnam. | taal = Italiaans | vertaling = Monsters bestaan, maar ze zijn met te weinig om echt gevaarlijk te zijn. Gevaarlijker zijn de gewone mensen, de functionarissen die bereid zijn te geloven en te gehoorzamen zonder vragen te stellen. | bron = {{aut|[[Primo Levi]]}}, "Appendice" in: ''Se questo è un uomo'', 1976 (nawoord eerst verschenen in de schoolcollectie ''Letture per la scuola media'') | aangehaald = {{aut|Maria Appel}}, [https://historianet.nl/oorlog/tweede-wereldoorlog/de-holocaust/10-citaten-van-holocaustoverlevenden 10 citaten van Holocaustoverlevenden], Historia, 26 januari 2026 | opmerking = | opmerking2 = }} {{Vertaald citaat | tekst = Kein Mensch hat das Recht zu gehorchen [bei Kant]. | taal = Duits | vertaling = Niemand heeft het recht te gehoorzamen. | bron = {{aut|[[Hannah Arendt]]}}, interview met Joachim Fest op NDR, 9 november 1964: [https://www.ardaudiothek.de/episode/archivradio-geschichte-im-original/hannah-arendt-und-die-banalitaet-des-boesen/ard/75793772/ Hannah Arendt und die "Banalität des Bösen"] | aangehaald = [https://www.bruzz.be/culture/film/hannah-arendt-en-de-banaliteit-van-het-kwaad-2013-04-24 Hannah Arendt en de banaliteit van het kwaad], Agenda Magazine, 24 april 2013 | opmerking = Arendt vond het van een schandalige domheid hoe Eichmann zijn oorlogsmisdaden probeerde te verdedigen met een beroep op het plichtsbegrip van [[Immanuel Kant]]. Kants moraal schreef net het tegendeel voor van blinde gehoorzaamheid aan wetten. | opmerking2 = De uitspraak wordt veelal geciteerd zonder de woorden "bij Kant", wat gerechtvaardigd wordt doordat ze de zienswijze instemmend aanhaalde. Later in het interview had ze het over de "bijna krankzinnige idealisering van gehoorzaamheid". Toch blijft de totalitaire context belangrijk en valt niet af te leiden dat ze in alle omstandigheden een recht op ongehoorzaamheid verdedigde [https://www.tagesschau.de/faktenfinder/arendt-zitat-gehorchen-101.html]. }} {{Vertaald citaat | tekst = La condition négative de la liberté est celle-ci: aucun home ne doit obéissance á un autre; il n’este libre qu’á la condition que tous ses actes soient déterminés, non par la volonté d’autres homes, mais par sa volonté et par ses convictions propres. | taal = Frans | vertaling = De negatieve voorwaarde voor de vrijheid is deze: Geen enkel mens is aan een ander gehoorzaamheid verschuldigd; hij is eerst vrij op voorwaarde dat al zijn daden niet worden bepaald door de wil van anderen maar door zijn eigen wil en overtuiging. | bron = {{aut|[[Michail Bakoenin]]}}, [https://books.google.nl/books?id=5qG9BwAAQBAJ&pg=PT1147 ''Oeuvres LCI/78''; Deuxiéme Conférence]. <br /> {{taal|NL}} {{aut|Michail Bakoenin}}, ''Over anarchisme, staat en dictatuur'', [https://www.marxists.org/nederlands/bakoenin/boek/2.htm Hoofdstuk 2.] | aangehaald = [http://vrijheidmaaktarbeid.nl/blog/armoede-is-slavernij/ ''Armoede is slavernij''], 2012 }} {{menu}} [[Categorie:Gemoedstoestand]] [[Categorie:Deugden]] 4dfohocwk48l1fgm41ft7azorwz84ug 94870 94869 2026-05-18T17:39:30Z Karmakolle 5864 94870 wikitext text/x-wiki [[Bestand:2014-08 Graffiti Patrik Wolters alias BeneR1 im Team mit Kevin Lasner alias koarts, Hannah Arendt Niemand hat das Recht zu gehorchen, Geburtshaus Lindener Marktplatz 2 Ecke Falkenstraße in Hannover-Linden-Mitte.jpg|thumb|Muurschildering uit 2014 in Hannover]] {{Koppelingen | w = ja | wikt = gehoorzaamheid | commons = ja | s = | b = }} {{Thema |naam=Gehoorzaamheid |wikipedia=Gehoorzaamheid |beschrijving=is de bereidheid om bevelen op te volgen }} {{Vertaald citaat | tekst = Pues ea, hijas mias, no haya desconsuelo; mas cuando la obediencia os traxere empleadas en cosas esteriores, entended, que si es en la cozina, entre los pucheros anda el Señor, ayudándoos en lo interior y exterior. | taal = Spaans | vertaling = Wanneer de gehoorzaamheid je met uitwendige beslommeringen belast, weet dan dat, als het in de keuken is, de Heer rondwaart tussen de pannen en dat Hij je innerlijk en uiterlijk helpt. | bron = {{aut|[[Theresia van Ávila]]}}, ''Libro de las fundaciones'', 1610, H.5, [https://books.google.es/books?id=KtRoAAAAcAAJ&pg=PA37#v=onepage&q&f=false p. 37] | aangehaald = [https://www.otheo.be/artikel/eerste-vrouwelijke-kerklerares-leert Wat de eerste vrouwelijke kerklerares ons leert], Otheo.be, 23 oktober 2023; [https://usercontent.one/wp/www.delier.be/wp-content/uploads/Nieuwsbrief/20200413_Reacties_huisliturgie.pdf Reacties huisliturgie Goede Week], Nieuwsbrief De Lier, 13 april 2020; {{aut|Guus Kuijer}}, ''[https://www.google.be/books/edition/Het_doden_van_een_mens/mTFyAAAAQBAJ?hl=nl&gbpv=1&pg=PT99&printsec=frontcover Het doden van een mens]'', 2009 | opmerking = ''Entre los pucheros anda el Señor'' is een uitdrukking geworden in het Spaans. | opmerking2 = }} {{Vertaald citaat | tekst = [N]on [enim] ratio obtemperandi, sed obtemperantia subditum facit. | taal = Latijn | vertaling = Niet de reden van het gehoorzamen, maar het gehoorzamen zelf maakt de onderdaan. | bron = {{aut|[[Benedictus de Spinoza]]}}, ''Tractatus Theologico Politicus'', [http://spinozaetnous.org/wiki/Tractatus_theologico-politicus/Caput_XVII hoofdstuk 17] | aangehaald = {{aut|Isolde Charim}}, [https://www.filosofie.nl/waarom-we-ons-uit-vrijwilligheid-laten-knechten/ Waarom we ons uit vrije wil laten knechten], ''Filosofie Magazine'', 20 oktober 2023 | opmerking = }} {{Vertaald citaat | tekst = <u>I mostri esistono, ma sono troppo pochi per essere veramente pericolosi; sono più pericolosi gli uomini comuni, i funzionari pronti a credere e ad obbedire senza discutere</u>, come Eichmann, come Höss comandante di Auschwitz, come Stangl comandante di Treblinka, come i militari francesi di vent'anni dopo, massacratori in Algeria, come i militari americani di trent'anni dopo, massacratori in Vietnam. | taal = Italiaans | vertaling = Monsters bestaan, maar ze zijn met te weinig om echt gevaarlijk te zijn. Gevaarlijker zijn de gewone mensen, de functionarissen die bereid zijn te geloven en te gehoorzamen zonder vragen te stellen. | bron = {{aut|[[Primo Levi]]}}, "Appendice" in: ''Se questo è un uomo'', 1976 (nawoord eerst verschenen in de schoolcollectie ''Letture per la scuola media'') | aangehaald = {{aut|Maria Appel}}, [https://historianet.nl/oorlog/tweede-wereldoorlog/de-holocaust/10-citaten-van-holocaustoverlevenden 10 citaten van Holocaustoverlevenden], Historia, 26 januari 2026 | opmerking = | opmerking2 = }} {{Vertaald citaat | tekst = Kein Mensch hat das Recht zu gehorchen [bei Kant]. | taal = Duits | vertaling = Niemand heeft het recht te gehoorzamen. | bron = {{aut|[[Hannah Arendt]]}}, interview met Joachim Fest op NDR, 9 november 1964: [https://www.ardaudiothek.de/episode/archivradio-geschichte-im-original/hannah-arendt-und-die-banalitaet-des-boesen/ard/75793772/ Hannah Arendt und die "Banalität des Bösen"] | aangehaald = [https://www.bruzz.be/culture/film/hannah-arendt-en-de-banaliteit-van-het-kwaad-2013-04-24 Hannah Arendt en de banaliteit van het kwaad], Agenda Magazine, 24 april 2013 | opmerking = Arendt vond het van een schandalige domheid hoe Eichmann zijn oorlogsmisdaden probeerde te verdedigen met een beroep op het plichtsbegrip van [[Immanuel Kant]]. Kants moraal schreef net het tegendeel voor van blinde gehoorzaamheid aan wetten. | opmerking2 = De uitspraak wordt veelal geciteerd zonder de woorden "bij Kant", wat gerechtvaardigd wordt doordat ze de zienswijze instemmend aanhaalde. Later in het interview had ze het over de "bijna krankzinnige idealisering van gehoorzaamheid". Toch blijft de totalitaire context belangrijk en valt niet af te leiden dat ze in alle omstandigheden een recht op ongehoorzaamheid verdedigde [https://www.tagesschau.de/faktenfinder/arendt-zitat-gehorchen-101.html]. }} {{Vertaald citaat | tekst = La condition négative de la liberté est celle-ci: aucun home ne doit obéissance á un autre; il n’este libre qu’á la condition que tous ses actes soient déterminés, non par la volonté d’autres homes, mais par sa volonté et par ses convictions propres. | taal = Frans | vertaling = De negatieve voorwaarde voor de vrijheid is deze: Geen enkel mens is aan een ander gehoorzaamheid verschuldigd; hij is eerst vrij op voorwaarde dat al zijn daden niet worden bepaald door de wil van anderen maar door zijn eigen wil en overtuiging. | bron = {{aut|[[Michail Bakoenin]]}}, [https://books.google.nl/books?id=5qG9BwAAQBAJ&pg=PT1147 ''Oeuvres LCI/78''; Deuxiéme Conférence]. <br /> {{taal|NL}} {{aut|Michail Bakoenin}}, ''Over anarchisme, staat en dictatuur'', [https://www.marxists.org/nederlands/bakoenin/boek/2.htm Hoofdstuk 2.] | aangehaald = [http://vrijheidmaaktarbeid.nl/blog/armoede-is-slavernij/ ''Armoede is slavernij''], 2012 }} {{menu}} [[Categorie:Gemoedstoestand]] [[Categorie:Deugden]] j27jlefx2a3jsq8tguzxg7wy4czzcji