Immanuel Kant

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikiquote</sitename>
    <dbname>nlwikiquote</dbname>
    <base>https://nl.wikiquote.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.5</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikiquote</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikiquote</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Immanuel Kant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>379</id>
    <revision>
      <id>94939</id>
      <parentid>93065</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karmakolle</username>
        <id>5864</id>
      </contributor>
      <comment>+1</comment>
      <origin>94939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8786" sha1="16x0ytva0xddmyfecdyhnhz8azb6fjg" xml:space="preserve">[[Bestand:Immanuel Kant portrait c1790.jpg|thumb]]

{{koppelingen
| w = ja
| commons = ja
| s = de:Immanuel Kant
}}

{{auteur
| naam = Immanuel Kant
| wikipedia = Immanuel Kant
| periode = 1724-1804
| beschrijving = was een Duits [[filosoof]]
}}


{{Vertaald citaat
|taal = Duits
|bron = {{aut|Immanuel Kant}}, ''[http://www.zeno.org/Lesesaal/N/9781484032145?page=8 Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik, die als Wissenschaft wird auftreten können]'', 1783
|tekst = Ich gestehe frei: die Erinnerung des David Hume war eben dasjenige, was mir vor vielen Jahren zuerst den dogmatischen Schlummer unterbrach und meinen Untersuchungen im Felde der spekulativen Philosophie eine ganz andere Richtung gab.
|vertaling= Ik geef ruiterlijk toe: het was juist de herinnering aan [[David Hume]] die vele jaren geleden mijn dogmatische sluimer doorbrak en die mijn onderzoek op het terrein van de speculatieve filosofie een heel nieuwe richting gaf.
|aangehaald = {{aut|Henri Oosthout}}, ''[https://books.google.be/books?id=swlADwAAQBAJ&amp;pg=PT249#v=onepage&amp;q&amp;f=false Het schandaal van de filosofie. Hoofdlijnen van het sceptische denken van de oudheid tot heden]'', 2018
|opmerking = 
}}

{{vertaald citaat
| tekst = Gedanken ohne Inhalt sind leer, Anschauungen ohne Begriffe sind blind
| taal = Duits
| vertaling = Gedachten zonder inhoud zijn leeg, aanschouwingen zonder begrippen zijn blind.
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, [http://gutenberg.spiegel.de/buch/kritik-der-reinen-vernunft-2-auflage-3502/22 ''Kritik der reinen Vernunft - 2. Auflage - Kapitel 22''], Project Gutenberg.
| aangehaald = {{aut|Leon Heuts}}, [http://www.filosofie.nl/nl/weblog/231/wilders-en-de-poffertjespan.html ''Wilders en de poffertjespan''], Filosofie.nl, 27 augustus 2010.
| opmerking = 
}}

{{citaat
| tekst = [[:w:Sapere aude|Sapere aude!]]
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, ''[[:s:de:Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?|Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?]]'', 1784
| aangehaald = [http://8weekly.nl/recensie/boeken/hans-van-maanen-broddelwetenschap-noodzakelijke-scepsis/ ''Noodzakelijke scepsis''], 8weekly.nl, 31 oktober 2014
| opmerking = Het citaat wordt vertaald als Durf te denken!
| opmerking2 = Het citaat werd eerst gebruikt door de Romeinse dichter [[Horatius]] in ''Epistularum liber primus'' I.2.40 (20 v.Chr.), maar nadat Kant het gebruikte in zijn essay werd het bekend als motto van de verlichting.}}

{{Vertaald citaat
| tekst = [A]us so krummem Holze, als woraus der Mensch gemacht ist, kann nichts ganz Gerades gezimmert werden. Nur die Annäherung zu dieser Idee ist uns von der Natur auferlegt.
| taal = Duits
| vertaling = Uit hout zo krom als dat waarvan de [[mens]] gemaakt is, kan niets worden getimmerd dat helemaal recht is.
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, ''Idee zu einer allgemeinen Geschichte in weltbürgerlicher Absicht'', 1784 (Akademie-Ausgabe, vol. VIII, [http://kant.korpora.org/Band8/023.html p. 23])
| aangehaald = {{aut|Raymond van den Boogaard}}, [https://www.groene.nl/artikel/moeten-we-niet-zelf-goden-worden Moeten we niet zelf goden worden?], ''De Groene Amsterdammer'', 8 januari 2020
| opmerking = 
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Aufklärung ist der Ausgang des Menschen aus seiner selbst verschuldeten Unmündigkeit. Unmündigkeit ist das Unvermögen, sich seines Verstandes ohne Leitung eines anderen zu bedienen
| taal = Duits
| vertaling = [[w:De_Verlichting|Verlichting]] is het uittreden van de mens uit de onmondigheid die hij aan zichzelf te danken heeft. Onmondigheid is het onvermogen zich van zijn verstand te bedienen zonder de [[leiding]] van een ander.
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, [http://de.wikisource.org/wiki/Beantwortung_der_Frage:_Was_ist_Aufklärung%3F ''Beantwortung der Frage: Was ist Aufklärung?''], 1784
| aangehaald = [http://www.vn.nl/Artikel-Literatuur/Wat-de-hele-Westerse-cultuur-beheerst.htm ''Wat de hele Westerse cultuur beheerst''], Vrij Nederland, 8 december 2014
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Handle so, dass du die Menschheit sowohl in deiner Person, als in der Person eines jeden andern jederzeit zugleich als Zweck, niemals bloß als Mittel brauchst
| taal = Duits
| vertaling = Een mens mag nooit enkel als middel worden gebruikt, maar dient altijd als een doel in zich te worden beschouwd en behandeld
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, [http://gutenberg.spiegel.de/buch/grundlegung-zur-methaphysik-der-sitten-3510/1 ''Grundlegung zur Metaphysik der Sitten''], 1785
| aangehaald = [http://www.trouw.nl/tr/nl/12684/Patrick-van-Schie/article/detail/3892877/2015/03/09/Waarom-wil-D66-uw-lichaam-collectiviseren.dhtml ''Waarom wil D66 uw lichaam collectiviseren?''], Trouw.nl, 9 maart 2015
}}

{{Vertaald citaat
| tekst      = Autonomie ist [also] der Grund der Würde der menschlichen und jeder vernünftigen Natur.
| taal       = Duits
| vertaling  = Autonomie is de grond voor de waardigheid van de menselijke en van elke redelijke natuur.
| bron       = {{aut|Immanuel Kant}}, ''Grundlegung zur Metaphysik der Sitten'' (1785), ed. Akademie-Ausgabe, vol. IV, 1903, [http://kant.korpora.org/Band4/436.html p. 436]
| aangehaald = {{aut|Miriam Rasch}}, ''[https://books.google.be/books?id=xCdnEAAAQBAJ&amp;pg=PT10#v=onepage&amp;q&amp;f=false Autonomie. Een zelfhulpgids]'', 2022
| opmerking  = 
| opmerking2 = 
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = handle nur nach derjenigen Maxime, durch die du zugleich wollen kannst, dass sie ein allgemeines Gesetz werde.
| taal = Duits
| vertaling = Handel slechts volgens die stelregel, waarvan je tegelijk kunt willen dat hij tot algemene [[wet]] wordt.
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, ''Grundlegung zur Metaphysik der Sitten'' (1785), ed. Akademie-Ausgabe, vol. IV, 1903, [http://kant.korpora.org/Band4/421.html p. 421]
| aangehaald = [http://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010627904:mpeg21:a0049 ''Vertrek van Schmidt is een groot verlies''], Nederlands Dagblad, 28 oktober 1982
| opmerking = Eerste formulering van de [[:w:Categorische imperatief|categorische imperatief]], die eist dat de manier waarop we ons handelen moreel legitimeren voor iedereen moet kunnen gelden.
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Der Mensch will Eintracht; aber die Natur weiß besser, was für seine Gattung gut ist: sie will Zwietracht
| taal = Duits
| vertaling = De mens wil eendracht, maar de [[natuur]] weet beter wat goed is voor de soort, zij wil tweedracht
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, [http://gutenberg.spiegel.de/buch/-3506/1 ''Idee zu einer allgemeinen Geschichte in weltbürgerlicher Absicht''], 1784
| aangehaald = [http://www.civismundi.nl/?p=artikel&amp;aid=1727 ''Neopopulistische polarisatie in het licht van de politieke historie niets bijzonders''], Civis Mundi, 1 september 2011
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Zwei Dinge erfüllen das Gemüt mit immer neuer und zunehmender Bewunderung und Ehrfurcht, je öfter und anhaltender sich das Nachdenken damit beschäftigt: Der bestirnte Himmel über mir, und das moralische Gesetz in mir
| taal = Duits
| vertaling = Twee dingen vervullen het gemoed met steeds nieuwe en steeds toenemende bewondering en ontzag, hoe vaker en intenser het nadenken zich erop toelegt: de sterrenhemel boven mij en de [[moraal|morele wet]] in mij.”'''&lt;br&gt;→ variant: '''“Twee dingen vervullen de geest met steeds nieuwe en toenemende bewondering en eerbied, hoe vaker en langduriger het denken zich ermee bezighoudt: de sterrenhemel boven mij en de morele wet in mij.
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, [http://gutenberg.spiegel.de/buch/kritik-der-praktischen-vernunft-3512/34 ''Kritik der praktischen Vernunft''], H.34, 1788; ''Kritiek van de praktische rede'', vert. Jabik Veenbaas en Willem Visser, 2006
| aangehaald = {{aut|[[Dirk Verhofstadt]]}}, [https://books.google.nl/books?id=CbWgAgAAQBAJ&amp;lpg=PT13&amp;hl=nl&amp;pg=PT13#v=onepage&amp;f=false ''In gesprek met Etienne Vermeersch''], VBK-Houtekiet, 2011, {{ISBN|9789089242006}}
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Ich muss den Rousseau so lange lesen, bis mich die Schönheit der Ausdrücke gar nicht mehr stört, und dann kann ich allererst ihn mit Vernunft übersehen.
| taal = Duits
| vertaling = Ik moet die [[Jean-Jacques Rousseau|Rousseau]] net zo lang lezen tot de schone taal mij niet meer stoort, dan kan ik hem pas met de rede beschouwen.
| bron = {{aut|Immanuel Kant}}, randnotitie in zijn exemplaar van ''Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen'', gepubliceerd in: {{aut|Karl Rosenkranz}} en {{aut|Friedrich Wilhelm Schubert}}, ''Immanuel Kant's sämmtliche Werke'', vol. 11-2, 1842, [https://www.google.be/books/edition/Immanuel_Kant_s_S%C3%A4mmtliche_Werke_Th_2_A/b3cuAAAAYAAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;pg=PA232 p. 232]
| aangehaald = {{aut|Willibald Klinke}}, ''Spelenderwijs Kant'', 1951, p. 156
| opmerking = 
}}


{{menu}}

{{DEFAULTSORT:Kant, Immanuel}}
[[Categorie:Duits filosoof]]</text>
      <sha1>16x0ytva0xddmyfecdyhnhz8azb6fjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harry Mulisch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>391</id>
    <revision>
      <id>94943</id>
      <parentid>94355</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karmakolle</username>
        <id>5864</id>
      </contributor>
      <comment>+1</comment>
      <origin>94943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5921" sha1="ly8akkwacgnfgyofmbne3464othxi9j" xml:space="preserve">[[Bestand:Harry Mulisch 2010.JPG|thumb|Harry Mulisch, 2010]]
{{koppelingen|w=ja|commons=ja}}
{{auteur
| naam = Harry Mulisch
| wikipedia = Harry Mulisch
| periode = 1927 - 2010
| beschrijving = was een Nederlands [[schrijver]]
}}

{{Citaat
| tekst = Schrijvers zijn degenen die met de [[taal]] omgaan. Het is volgens mij dan ook beter dat schrijvers zich over de taal buigen dan een stel taalkundigen. Je laat politicologen toch ook geen [[politiek]] bedrijven? 
|bron = In 1995 in diverse kranten verschenen interview n.a.v. de in dat jaar doorgevoerde nieuwe spelling. &lt;!-- Te vage bronaanduiding --&gt; 
| aangehaald = {{aut|[[Marc van Oostendorp]]}}, [http://www.neerlandistiek.nl/2002/11/de-nederlandse-spellingchaos/ ''De nederlandse spellingchaos''], in: ''Neerlandistiek'', 10 november 2002 &lt;br /&gt; {{aut|Marc van Oostendorp}},[http://www.nrc.nl/handelsblad/2002/11/14/het-groene-boekje-dient-te-worden-afgeschaft-7614074 ''Het Groene Boekje dient te worden afgeschaft''], 14 november 2002 &lt;br /&gt; {{aut|Marc van Oostendorp}}, ''Heb je nou je zin! Een zoektocht naar de mooiste, langste, diepste en laatste zinnen'', {{ISBN|9789035137868}}, 2013, p. 145-146
}}

== ''Manifesten'', 1958 ==
{{Citaat
| tekst = Niet de [[schrijven|schrijver]], de lezer moet fantasie hebben.
| bron = {{aut|Harry Mulisch}}, ''Manifesten'', Heijnis, Zaandijk, 1958
| aangehaald = {{aut|Eric Bor}}, [http://www.dbnl.org/tekst/_spe011197401_01/_spe011197401_01_0011.php ''Mulisch’ meerduidigheid in ''Het Stenen Bruidsbed'' ''], Spektator. Jaargang 4. H.D. Tjeenk Willink, Groningen 1974-1975, p. 124.
}}

== ''Het stenen bruidsbed'', 1958 ==
{{Citaat
| tekst = Tussen de massacres van de Hunnen en de koncentratiekampen van [[Adolf Hitler|Hitler]] is geen tijd verstreken. Zij liggen naast elkaar op de bodem van de eeuwigheid. Hij dacht, ''en daar ligt Dresden.''
| bron = ''Het stenen bruidsbed'', 1958,
| aangehaald = {{aut|Hugo Brems}}, ''Altijd weer vogels die nesten beginnen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1945-2005'', Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam. 2006, p. 71
}}
{{Citaat
| tekst = Waarom was [[Tiberius Claudius Nero|Nero]] Nero? Omdat Nero Nero was.
| bron = {{aut|Harry Mulisch}}, [https://books.google.nl/books?id=bf5xAAAAQBAJ&amp;pg=PT106&amp;lpg=PT106 ''Het stenen bruidsbed''], De Bezige Bij, Amsterdam, 2009, p. 106.
| aangehaald = [https://boekenfans.wordpress.com/category/interviews/ ''Interview met Willem Groeneveld''], boekenfans.wordpress.com
}}

== ''De zaak 40/61'', 1961 ==
{{Citaat
| tekst = Van de misdaden, die in Hitlers machtsbereik gepleegd zijn, zeggen de neo-nazi’s (niet [[Adolf Eichmann|Eichmann]]): Het zijn leugens. De Duitsers zeggen: Het waren de nazi’s. De Europeanen zeggen: Het waren de Duitsers. De Amerikanen zeggen: Het waren de Europeanen. De Aziaten en Afrikanen zeggen: Het waren de blanken. En eens zal men zeggen: Het waren mensen.
| bron = ''De zaak 40/61'', reportage voor weekblad Elsevier, Uitgeverij Bezige Bij, 1961
| aangehaald = [http://www.nmkampvught.nl/wordpress/wp-content/uploads/Eindpunt_of_tussenstation_NMKV.pdf ''Eindpunt of tussenstation: gids Nationaal Monument Kamp Vught''], Nationaal Monument Kamp Vught, 2002, {{ISBN|90-803199-3-7}}, p. 63.
}}
{{Citaat
| tekst = De [[mens]] is geen gegevenheid, maar een mogelijkheid - tot alles. Dat is natuurlijk ook zijn grootheid, maar dat is niet ons onderwerp. Ons onderwerp is de keerzijde van zijn grootheid. Daarmee wordt Eichmann niet tóch weer iets groots, niet een 'Antichrist' of een 'Djenghiz Khan', maar het tegendeel nu juist van 'grootheid': kleinheid. Eichmann als ''de kleinste mens'' — met dat portret komen wij het dichtst bij de gelijkenis. En hij kon zo klein zijn omdat de [[techniek]] zo groot was: de spoorwegen, de administratie, de gaskamers, de crematoria.
| bron = {{aut|Harry Mulisch}}, ''De zaak 40/61''
| aangehaald = {{aut|Hugo Brems}}, ''Altijd weer vogels die nesten beginnen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1945-2005'', Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam. 2006, p. 71
| opmerking = Hiermee verwoordt Mulisch zijn opvatting dat de mensheid door zich over te leveren aan de techniek haar eigen ondergang in gang heeft gezet.
| opmerking2 = 
}}

== ''Voer voor psychologen'', 1961 ==
{{Citaat
| tekst = Het beste is, het raadsel te vergroten.
| bron = {{aut|Harry Mulisch}}, ''Voer voor psychologen'', 1961
| aangehaald ={{aut|Marcel ten Hooven}}, [https://www.groene.nl/artikel/alles-is-complex Alles is complex], ''De Groene Amsterdammer'', 5 januari 2011
}}

== ''De verteller verteld'', 1971 ==
{{Citaat
| tekst = Men voelt zich soms een acrobaat, wiens prestaties beoordeeld worden door leden van het plaatselijk reumacentrum.
| bron = {{aut|Harry Mulisch}}, ''De verteller verteld'', 1971.
| aangehaald = [http://leiden.courant.nu/issue/LD/1983-11-23/edition/0/page/21 ''De nobele kunst van beledigen''], Leidsch Dagblad, 23 november 1983.
}}

== ''De ontdekking van de hemel'', 1992 ==
{{Citaat
| tekst = Met hun [[Francis Bacon|Baconiaanse]] beheersing van de natuur zullen de mensen uiteindelijk zichzelf nucleair opstoken, verbranden via het gat dat zij in de ozonlaag hebben geslagen, oplossen in de zure regen, braden in het broeikaseffect, elkaar dooddrukken door hun aantal, zichzelf ophangen aan de dubbele Helix van het dna, stikken in hun eigen asfalt. De hel zal losbreken op aarde en de mensen zullen nog wel eens terugdenken aan onze goede oude tijd toen zij nog naar ons luisterden.
| bron = ''De ontdekking van de hemel'', 1992
| aangehaald = [http://retro.nrc.nl/W2/Lab/Magazine/artikelseptember2000.html ''Frankenstein revisited''], NRC Handelsblad, 2 september 2000 &lt;br /&gt;{{aut|Hugo Brems}}, ''Altijd weer vogels die nesten beginnen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1945-2005'', Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam. 2006, p. 72
}}

{{menu}}

{{DEFAULTSORT:Mulish, Harry}}
[[Categorie:Nederlands schrijver]]
[[Categorie:Joods persoon]]</text>
      <sha1>ly8akkwacgnfgyofmbne3464othxi9j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Montesquieu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1255</id>
    <revision>
      <id>94944</id>
      <parentid>94655</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T19:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karmakolle</username>
        <id>5864</id>
      </contributor>
      <origin>94944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5559" sha1="9hyijkzj4uyqrj8rzqwkfjmd2px8oo7" xml:space="preserve">[[Bestand:Montesquieu 1.png|thumb|Montesquieu in 1728.]]
{{Zusterprojecten
| w = ja
| commons = ja
| s = fr:Auteur:Montesquieu
}}
{{auteur
| naam = Charles de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu
| wikipedia = Charles de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu
| periode = 1689-1755
| beschrijving = was een Frans filosoof
}}

== ''Lettres persanes'' (1721) ==
{{Vertaald citaat
| tekst = Aucun royaume n’a tant souffert de guerres civiles que le royaume du Christ.
| taal = Frans
| vertaling = In geen koninkrijk hebben zoveel burgeroorlogen gewoed als in dat van Christus.
| bron = ''Lettres Persanes'' (1721)
| aangehaald = {{aut|Piet Hein Donner}} [https://www.yumpu.com/nl/document/view/19944870/naar-een-verdraagzamer-nederland-kompas/11 ''Verdraagzaamheid in Nederland''], Naar een verdraagzamer Nederland, H. III, p. 11.
}}

== ''De l'esprit des lois'' (1748) ==
{{Vertaald citaat
| tekst = Autant que le ciel est éloigné de la terre, autant le véritable esprit d’égalité l'est-il de l’esprit d'égalité extrême. [...] Telle est la différence entre la démocratie réglée &amp; celle qui ne l'est pas ; que dans la premiere, on n'est égal que comme citoyen ; &amp; que dans l'autre, on est encore égal comme magistrat, comme sénateur, comme juge, comme pere, comme mari, comme maître.
| taal = Frans
| vertaling = Zo ver als de hemel verwijderd is van de aarde, zo ver staat de ware geest van [[gelijkheid]] af van de geest van de extreme gelijkheid. [...] In een geordende [[democratie]] is men alleen gelijk als burger, in een ordeloze is men ook gelijk als magistraat, senator, rechter. 
| bron = ''De l'esprit des lois'', vol. I, 1748, boek VIII, [[:s:fr:Esprit des lois (1777)/L8/C3|hoofdstuk 3 - De l’esprit d’égalité extrême]]
| aangehaald ={{aut|Marcel ten Hooven}}, [https://www.groene.nl/artikel/alles-is-complex Alles is complex], ''De Groene Amsterdammer'', 5 januari 2011
}}

{{vertaald citaat
| tekst = Tout serait perdu, si le même homme, ou le même corps des principaux, ou des nobles, ou du peuple, exerçaient ces trois pouvoirs: celui de faire des lois, celui d'exécuter les résolutions publiques, et celui de juger les crimes ou les différends des particuliers.
| taal = Frans
| bron = ''De l'esprit des lois'', vol. I, 1748, boek IX, hoofdstuk 6. De la Constitution d'Angleterre.
| vertaling = Alles zou verloren zijn als een en dezelfde man of een lichaam van belangrijke mannen, zij het van de adel of uit het volk, deze drie machten zou uitoefenen.
| aangehaald = [http://www.parlement.com/id/vhnnmt7mw2xa/spreektekst_minister_plasterk Spreektekst minister Plasterk op parlement.com], 9 mei 2007
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = La liberté est le droit de faire tout ce que les lois permettent ; &amp; si un citoyen pouvoit faire ce qu’elles défendent, il n’auroit plus de liberté, parce que les autres auroient tout de même ce pouvoir.
| taal = Frans
| vertaling = Vrijheid is het [[recht]] om alles te doen wat de wet toestaat, en als een burger zou kunnen doen wat bij wet is verboden, dan zou hij niet langer vrij zijn, omdat zijn medeburgers hetzelfde zouden kunnen.
| bron = ''De l'esprit des lois'', vol. I, 1748, boek IX, hoofdstuk 3, [https://www.google.be/books/edition/De_l_esprit_des_lois/5nAHAAAAQAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA241 p. 241]
| aangehaald = [http://www.hethaagsecomplot.nl/20130411-de-trol.htm ''De trol''], Het Haagse Complot, 11 april 2013.
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Le grand avantage des représentants, c'est qu'ils sont capables de discuter les affaires. Le peuple n'y est point du tout propre; ce qui forme un des grands inconvénients de la démocratie.
| taal = Frans
| vertaling = Het grote voordeel van het uitoefenen van de wetgeving door vertegenwoordigers bestaat hierin, dat deze de nodige bekwaamheid hebben om te beraadslagen. Het volk is daartoe in geen geval bekwaam. Hierin ligt juist een van de voornaamste wantoestanden van de democratie.
| bron = [[:s:fr:Esprit_des_lois_(1777)/L11/C5|''De l'objet des états divers'']], ''De L'Esprit des Lois'', Livre XI, Ch. VI.
| aangehaald = [http://www.communicatieonline.nl/opinie/scheiding-der-machten ''Scheiding der machten''], CommunicatieOnline.nl, 24 augustus 2007.
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Il ne s'agit pas de faire lire, mais de faire penser.
| taal = Frans
| vertaling = Het gaat er niet om dat wordt aangezet tot lezen, maar tot denken.
| bron = ''De l'esprit des lois'', vol. I, 1748, [[:s:fr:Esprit des lois (1777)/L11/C20|Esprit des lois (1777)/L11/C20]]
| aangehaald = {{aut|Veenbaas, Japik}}, ''De Verlichting als kraamkamer'', Nieuw Amsterdam, 2013, p. 101
| opmerking = Slotwoord van ''De l'esprit des lois''.
}}

== ''Pensées'' ==

{{Vertaald citaat
| tekst = La plupart des hommes sont plus capables de grandes actions que de bonnes.
| taal = Frans
| vertaling = De meeste mensen zijn meer tot grote daden in staat dan tot goede.
| bron = &quot;Variétés&quot; in: ''[[s:fr:Pensées diverses (Montesquieu)|Pensées diverses]]'', ed. 1879
| aangehaald = [http://zoeken.krantenbankzeeland.nl/issue/zni/1957-05-13/edition/0/page/1 ''Kroonprinses Beatrix opende Zweedse Rode Kruis-ziekenhuis te Zierikzee''], Zierikzeesche Nieuwsbode, 13 mei 1957, p. 1 (kader rechtsonder).
| opmerking = In dit postume aforisme, dat een zeker pessimisme ten aanzien van de mens uitdraagt, suggereert Montesquieu dat het in de maatschappij eerder om status en aanzien gaat dan om wat werkelijk in moreel opzicht goed is.
}}


{{menu}}

{{DEFAULTSORT:Montesquieu, Charles}}
[[Categorie:Frans filosoof]]</text>
      <sha1>9hyijkzj4uyqrj8rzqwkfjmd2px8oo7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jean-Jacques Rousseau</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4279</id>
    <revision>
      <id>94940</id>
      <parentid>94654</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karmakolle</username>
        <id>5864</id>
      </contributor>
      <origin>94940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="b5h0jp5w1z3v018c12sdhidtzv7m2xa" xml:space="preserve">[[Bestand:Allan Ramsay - Jean-Jacques Rousseau.jpg|thumb]]
{{koppelingen|w=ja|commons=ja|s=fr:Auteur:Jean-Jacques Rousseau}}
{{auteur
| naam = Jean-Jacques Rousseau
| wikipedia = Jean-Jacques Rousseau
| periode = 28 juni 1712 – 2 juli 1778
| beschrijving = was een Frans [[filosoof]], [[schrijver]] en componist
}}

{{vertaald citaat
| tekst = C'est très bien pensé; nous y gagnerons tous deux: que n'avez-vous eu plus tôt cette bonne idée !
| taal = Frans
| vertaling = Dat heb je keurig bedacht, daar hebben we allebei voordeel bij, dat we '''(eigenlijk: je/u)''' dat goeie idee niet eerder hebben gehad.
| bron = {{aut|Jean-Jacques Rousseau}}, [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_de_Jean-Jacques_Rousseau_-_II.djvu/445 ''Emile'']
| aangehaald = {{aut|Peter Henk Steenhuis}}, [http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3298104/2012/08/08/Een-wild-maar-goed-kind.dhtml ''Een wild maar goed kind''] Trouw, 8 augustus 2012.
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = L'homme est né libre, et partout il est dans les fers.
| taal = Frans
| vertaling = De mens wordt vrij geboren, en overal is hij in de boeien.
| bron = ''Du contrat social'', hoofdstuk I (1762)
| aangehaald = {{aut|Harry Peer}}, [http://www.solidariteit.nl/extra/2012/het_jaar_12_door_de_eeuwen_heen.html ''Solidariteit''], Solidariteit.nl, 2012.
| opmerking = 
}}

{{Vertaald citaat
| tekst =Le premier qui, ayant enclos un terrain, s'avisa de dire: Ceci est à moi, et trouva des gens assez simples pour le croire, fut le vrai fondateur de la société civile. 
| taal = Frans
| vertaling = De eerste man die een stuk land omheinde en zei “dit is van mij”, en mensen vond die naïef genoeg waren om hem te geloven, deze man was de stichter van de burgermaatschappij.
| bron = {{aut|Jean-Jacques Rousseau}}, ''Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes'', 1755, [[:s:fr:Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes/Seconde partie|seconde partie]]
| aangehaald = Rutger Bregman, [https://decorrespondent.nl/8001/dit-is-de-vraag-waar-bijna-al-onze-politieke-debatten-om-draaien-en-het-antwoord-geeft-hoop/0b7f5b29-8f9a-00ab-10bd-5466975f1122 Dit is de vraag waar bijna al onze politieke debatten om draaien (en het antwoord geeft hoop)], ''De Correspondent'', 10 maart 2018; {{aut|Maarten Meester}}, [https://www.filosofie.nl/politiek-is-georganiseerd-wantrouwen/ Politiek is georganiseerd wantrouwen], ''Filosofie Magazine'', 29 juni 2011
| opmerking = 
}}

== Over Rousseau ==
{{Vertaald citaat
| tekst = L'orgueilleux Jean-Jacques est à Amsterdam , où l'on fait plus de cas d'une cargaison de poivre que de ses paradoxes.
| taal = Frans
| vertaling = Jean-Jacques is in Amsterdam, waar men zich drukker maakt om een vracht peper dan om zijn [[paradoxen]].
| bron = Brief van [[Voltaire]] aan Damilaville van 23 juni 1762, opgenomen in [https://books.google.nl/books?id=Y99pBA7lEAUC&amp;pg=PA309 ''Œuvres complètes de Voltaire - Tome XII''], chez Furne, 1837, p. 309.
| aangehaald = [https://www.groene.nl/artikel/fopkennis-van-voltaire ''Fopkennis van Voltaire''] door Christiaan Weijts, ''De Groene Amsterdammer'' van 21 januari 2015, p. 57.
| opmerking = Met &quot;''Jean-Jacques''&quot; wordt Jean-Jacques Rousseau bedoeld.
Meestal aangehaald als:
*'''„In Amsterdam maakt men zich drukker om een vracht peper, dan om de paradoxen van Rousseau.”'''
**Aangehaald in: {{aut|France Guwy}}, [https://books.google.com/books?id=_7LwAAAAMAAJ ''Voltaire, help!: de Hollandse ervaringen van Voltaire en de invloed op zijn denken''], Balans, 1995, {{ISBN|9789050182744}}, p. 27.
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Ich muss den Rousseau so lange lesen, bis mich die Schönheit der Ausdrücke gar nicht mehr stört, und dann kann ich allererst ihn mit Vernunft übersehen.
| taal = Duits
| vertaling = Ik moet die Rousseau net zo lang lezen tot de schone taal mij niet meer stoort, dan kan ik hem pas met de rede beschouwen.
| bron = {{aut|[[Immanuel Kant]]}}, randnotitie in zijn exemplaar van ''Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen'', gepubliceerd in: {{aut|Karl Rosenkranz}} en {{aut|Friedrich Wilhelm Schubert}}, ''Immanuel Kant's sämmtliche Werke'', vol. 11-2, 1842, [https://www.google.be/books/edition/Immanuel_Kant_s_S%C3%A4mmtliche_Werke_Th_2_A/b3cuAAAAYAAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;pg=PA232 p. 232]
| aangehaald = {{aut|Willibald Klinke}}, ''Spelenderwijs Kant'', 1951, p. 156
| opmerking = 
}}


{{menu}}

{{DEFAULTSORT:Rousseau, Jean-Jacques}}
[[Categorie:Frans schrijver]]
[[Categorie:Componist]]
[[Categorie:Frans filosoof]]</text>
      <sha1>b5h0jp5w1z3v018c12sdhidtzv7m2xa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>94941</id>
      <parentid>94940</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:34:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karmakolle</username>
        <id>5864</id>
      </contributor>
      <comment>/* Over Rousseau */ in één sjabloon</comment>
      <origin>94941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4525" sha1="k2tf3mx5o3px99w2mklmqr9crcsiwm5" xml:space="preserve">[[Bestand:Allan Ramsay - Jean-Jacques Rousseau.jpg|thumb]]
{{koppelingen|w=ja|commons=ja|s=fr:Auteur:Jean-Jacques Rousseau}}
{{auteur
| naam = Jean-Jacques Rousseau
| wikipedia = Jean-Jacques Rousseau
| periode = 28 juni 1712 – 2 juli 1778
| beschrijving = was een Frans [[filosoof]], [[schrijver]] en componist
}}

{{vertaald citaat
| tekst = C'est très bien pensé; nous y gagnerons tous deux: que n'avez-vous eu plus tôt cette bonne idée !
| taal = Frans
| vertaling = Dat heb je keurig bedacht, daar hebben we allebei voordeel bij, dat we '''(eigenlijk: je/u)''' dat goeie idee niet eerder hebben gehad.
| bron = {{aut|Jean-Jacques Rousseau}}, [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_de_Jean-Jacques_Rousseau_-_II.djvu/445 ''Emile'']
| aangehaald = {{aut|Peter Henk Steenhuis}}, [http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3298104/2012/08/08/Een-wild-maar-goed-kind.dhtml ''Een wild maar goed kind''] Trouw, 8 augustus 2012.
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = L'homme est né libre, et partout il est dans les fers.
| taal = Frans
| vertaling = De mens wordt vrij geboren, en overal is hij in de boeien.
| bron = ''Du contrat social'', hoofdstuk I (1762)
| aangehaald = {{aut|Harry Peer}}, [http://www.solidariteit.nl/extra/2012/het_jaar_12_door_de_eeuwen_heen.html ''Solidariteit''], Solidariteit.nl, 2012.
| opmerking = 
}}

{{Vertaald citaat
| tekst =Le premier qui, ayant enclos un terrain, s'avisa de dire: Ceci est à moi, et trouva des gens assez simples pour le croire, fut le vrai fondateur de la société civile. 
| taal = Frans
| vertaling = De eerste man die een stuk land omheinde en zei “dit is van mij”, en mensen vond die naïef genoeg waren om hem te geloven, deze man was de stichter van de burgermaatschappij.
| bron = {{aut|Jean-Jacques Rousseau}}, ''Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes'', 1755, [[:s:fr:Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes/Seconde partie|seconde partie]]
| aangehaald = Rutger Bregman, [https://decorrespondent.nl/8001/dit-is-de-vraag-waar-bijna-al-onze-politieke-debatten-om-draaien-en-het-antwoord-geeft-hoop/0b7f5b29-8f9a-00ab-10bd-5466975f1122 Dit is de vraag waar bijna al onze politieke debatten om draaien (en het antwoord geeft hoop)], ''De Correspondent'', 10 maart 2018; {{aut|Maarten Meester}}, [https://www.filosofie.nl/politiek-is-georganiseerd-wantrouwen/ Politiek is georganiseerd wantrouwen], ''Filosofie Magazine'', 29 juni 2011
| opmerking = 
}}

== Over Rousseau ==
{{Vertaald citaat
| tekst = L'orgueilleux Jean-Jacques est à Amsterdam , où l'on fait plus de cas d'une cargaison de poivre que de ses paradoxes.
| taal = Frans
| vertaling = Jean-Jacques is in Amsterdam, waar men zich drukker maakt om een vracht peper dan om zijn [[paradoxen]].
| bron = Brief van [[Voltaire]] aan Damilaville van 23 juni 1762, opgenomen in [https://books.google.nl/books?id=Y99pBA7lEAUC&amp;pg=PA309 ''Œuvres complètes de Voltaire - Tome XII''], chez Furne, 1837, p. 309.
| aangehaald = [https://www.groene.nl/artikel/fopkennis-van-voltaire ''Fopkennis van Voltaire''] door Christiaan Weijts, ''De Groene Amsterdammer'' van 21 januari 2015, p. 57.
| opmerking = Meestal aangehaald als: ''„In Amsterdam maakt men zich drukker om een vracht peper, dan om de paradoxen van Rousseau.”'' ({{aut|France Guwy}}, [https://books.google.com/books?id=_7LwAAAAMAAJ ''Voltaire, help!: de Hollandse ervaringen van Voltaire en de invloed op zijn denken''], Balans, 1995, {{ISBN|9789050182744}}, p. 27)
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Ich muss den Rousseau so lange lesen, bis mich die Schönheit der Ausdrücke gar nicht mehr stört, und dann kann ich allererst ihn mit Vernunft übersehen.
| taal = Duits
| vertaling = Ik moet die Rousseau net zo lang lezen tot de schone taal mij niet meer stoort, dan kan ik hem pas met de rede beschouwen.
| bron = {{aut|[[Immanuel Kant]]}}, randnotitie in zijn exemplaar van ''Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen'', gepubliceerd in: {{aut|Karl Rosenkranz}} en {{aut|Friedrich Wilhelm Schubert}}, ''Immanuel Kant's sämmtliche Werke'', vol. 11-2, 1842, [https://www.google.be/books/edition/Immanuel_Kant_s_S%C3%A4mmtliche_Werke_Th_2_A/b3cuAAAAYAAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;pg=PA232 p. 232]
| aangehaald = {{aut|Willibald Klinke}}, ''Spelenderwijs Kant'', 1951, p. 156
| opmerking = 
}}


{{menu}}

{{DEFAULTSORT:Rousseau, Jean-Jacques}}
[[Categorie:Frans schrijver]]
[[Categorie:Componist]]
[[Categorie:Frans filosoof]]</text>
      <sha1>k2tf3mx5o3px99w2mklmqr9crcsiwm5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>94942</id>
      <parentid>94941</parentid>
      <timestamp>2026-06-08T18:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Karmakolle</username>
        <id>5864</id>
      </contributor>
      <origin>94942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4526" sha1="4ev2ksjsobz3ir065crxkjfp1vo8l1s" xml:space="preserve">[[Bestand:Allan Ramsay - Jean-Jacques Rousseau.jpg|thumb]]
{{koppelingen|w=ja|commons=ja|s=fr:Auteur:Jean-Jacques Rousseau}}
{{auteur
| naam = Jean-Jacques Rousseau
| wikipedia = Jean-Jacques Rousseau
| periode = 28 juni 1712 – 2 juli 1778
| beschrijving = was een Frans [[filosoof]], [[schrijver]] en componist
}}


{{vertaald citaat
| tekst = C'est très bien pensé; nous y gagnerons tous deux: que n'avez-vous eu plus tôt cette bonne idée !
| taal = Frans
| vertaling = Dat heb je keurig bedacht, daar hebben we allebei voordeel bij, dat we '''(eigenlijk: je/u)''' dat goeie idee niet eerder hebben gehad.
| bron = {{aut|Jean-Jacques Rousseau}}, [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_de_Jean-Jacques_Rousseau_-_II.djvu/445 ''Emile'']
| aangehaald = {{aut|Peter Henk Steenhuis}}, [http://www.trouw.nl/tr/nl/5009/Archief/article/detail/3298104/2012/08/08/Een-wild-maar-goed-kind.dhtml ''Een wild maar goed kind''] Trouw, 8 augustus 2012.
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = L'homme est né libre, et partout il est dans les fers.
| taal = Frans
| vertaling = De mens wordt vrij geboren, en overal is hij in de boeien.
| bron = ''Du contrat social'', hoofdstuk I (1762)
| aangehaald = {{aut|Harry Peer}}, [http://www.solidariteit.nl/extra/2012/het_jaar_12_door_de_eeuwen_heen.html ''Solidariteit''], Solidariteit.nl, 2012.
| opmerking = 
}}

{{Vertaald citaat
| tekst =Le premier qui, ayant enclos un terrain, s'avisa de dire: Ceci est à moi, et trouva des gens assez simples pour le croire, fut le vrai fondateur de la société civile. 
| taal = Frans
| vertaling = De eerste man die een stuk land omheinde en zei “dit is van mij”, en mensen vond die naïef genoeg waren om hem te geloven, deze man was de stichter van de burgermaatschappij.
| bron = {{aut|Jean-Jacques Rousseau}}, ''Discours sur l'origine et les fondements de l'inégalité parmi les hommes'', 1755, [[:s:fr:Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes/Seconde partie|seconde partie]]
| aangehaald = Rutger Bregman, [https://decorrespondent.nl/8001/dit-is-de-vraag-waar-bijna-al-onze-politieke-debatten-om-draaien-en-het-antwoord-geeft-hoop/0b7f5b29-8f9a-00ab-10bd-5466975f1122 Dit is de vraag waar bijna al onze politieke debatten om draaien (en het antwoord geeft hoop)], ''De Correspondent'', 10 maart 2018; {{aut|Maarten Meester}}, [https://www.filosofie.nl/politiek-is-georganiseerd-wantrouwen/ Politiek is georganiseerd wantrouwen], ''Filosofie Magazine'', 29 juni 2011
| opmerking = 
}}

== Over Rousseau ==
{{Vertaald citaat
| tekst = L'orgueilleux Jean-Jacques est à Amsterdam , où l'on fait plus de cas d'une cargaison de poivre que de ses paradoxes.
| taal = Frans
| vertaling = Jean-Jacques is in Amsterdam, waar men zich drukker maakt om een vracht peper dan om zijn [[paradoxen]].
| bron = Brief van [[Voltaire]] aan Damilaville van 23 juni 1762, opgenomen in [https://books.google.nl/books?id=Y99pBA7lEAUC&amp;pg=PA309 ''Œuvres complètes de Voltaire - Tome XII''], chez Furne, 1837, p. 309.
| aangehaald = [https://www.groene.nl/artikel/fopkennis-van-voltaire ''Fopkennis van Voltaire''] door Christiaan Weijts, ''De Groene Amsterdammer'' van 21 januari 2015, p. 57.
| opmerking = Meestal aangehaald als: ''„In Amsterdam maakt men zich drukker om een vracht peper, dan om de paradoxen van Rousseau.”'' ({{aut|France Guwy}}, [https://books.google.com/books?id=_7LwAAAAMAAJ ''Voltaire, help!: de Hollandse ervaringen van Voltaire en de invloed op zijn denken''], Balans, 1995, {{ISBN|9789050182744}}, p. 27)
}}

{{Vertaald citaat
| tekst = Ich muss den Rousseau so lange lesen, bis mich die Schönheit der Ausdrücke gar nicht mehr stört, und dann kann ich allererst ihn mit Vernunft übersehen.
| taal = Duits
| vertaling = Ik moet die Rousseau net zo lang lezen tot de schone taal mij niet meer stoort, dan kan ik hem pas met de rede beschouwen.
| bron = {{aut|[[Immanuel Kant]]}}, randnotitie in zijn exemplaar van ''Beobachtungen über das Gefühl des Schönen und Erhabenen'', gepubliceerd in: {{aut|Karl Rosenkranz}} en {{aut|Friedrich Wilhelm Schubert}}, ''Immanuel Kant's sämmtliche Werke'', vol. 11-2, 1842, [https://www.google.be/books/edition/Immanuel_Kant_s_S%C3%A4mmtliche_Werke_Th_2_A/b3cuAAAAYAAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;pg=PA232 p. 232]
| aangehaald = {{aut|Willibald Klinke}}, ''Spelenderwijs Kant'', 1951, p. 156
| opmerking = 
}}


{{menu}}

{{DEFAULTSORT:Rousseau, Jean-Jacques}}
[[Categorie:Frans schrijver]]
[[Categorie:Componist]]
[[Categorie:Frans filosoof]]</text>
      <sha1>4ev2ksjsobz3ir065crxkjfp1vo8l1s</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>