Wikisource nlwikisource https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Media Speciaal Overleg Gebruiker Overleg gebruiker Wikisource Overleg Wikisource Bestand Overleg bestand MediaWiki Overleg MediaWiki Sjabloon Overleg sjabloon Help Overleg help Categorie Overleg categorie Hoofdportaal Overleg hoofdportaal Auteur Overleg auteur Pagina Overleg pagina Index Overleg index TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 102 10753 221529 195293 2026-05-24T13:55:44Z Vincent Steenberg 280 opschoon 221529 wikitext text/x-wiki {{Infobox auteur | naam = William Shakespeare | portret = William Shakespeare 1609.jpg | gebplaats = [[w:Stratford-upon-Avon|Stratford-upon-Avon]] | gebdatum = 23 april 1564 | overlplaats = [[w:Stratford-upon-Avon|Stratford-upon-Avon]] | overldatum = 23 april 1616 | nationaliteit = Engels | genre = toneel, poëzie | taal = Engels | werken = Macbeth, Hamlet, King Lear, ... | wikipedia = William Shakespeare }} William Shakespeare was een Engels dichter en toneelschrijver die beschouwd wordt als de grootste schrijver in het Engels en een van de belangrijkste auteurs van de westerse literatuur. == Nederlandse vertalingen op Wikisource == Aan de plaatsing van de volgende bronteksten wordt gewerkt: * [[Othello, De Moor van Venetië (Jurriaan Moulin, 1836)]], publiek domein * [[Twee Edellieden van Verona (Burgersdijk, 1886)]], publiek domein * [[Coriolanus (Burgersdijk, 1886)]], publiek domein * [[Bekende monologen uit Shakespeares werk]], verschillende vertalers * [[De feniks en de tortel]] (Jules Grandgagnage, 2014), vertaling van The Phoenix and the Turtle * [[De Sonnetten van Shakespeare]] (Jules Grandgagnage, gepubliceerd in 2021), CC BY-SA == Originele Engelse werken == Opmerking: voor de datering van de werken is gebruikgemaakt van ''[[w:Riverside Shakespeare|The Riverside Shakespeare]]''. Andere bronnen geven soms een afwijkende chronologie. * '''Tragedies''' ** ''[[:en:The Tragedy of Titus Andronicus|The Tragedy of Titus Andronicus]]'' (1593/1594) ** ''[[:en:The Tragedy of Romeo and Juliet|The Tragedy of Romeo and Juliet]]'' (1595/1596) ** ''[[:en:The Tragedy of Julius Caesar|The Tragedy of Julius Caesar]]'' (1599) ** ''[[:en:The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark|The Tragedy of Hamlet, Prince of Denmark]]'' (1600/1601) ** ''[[:en:The Tragedy of Othello, The Moor of Venice|The Tragedy of Othello, The Moor of Venice]]'' (1604) ** ''[[:en:The Tragedy of King Lear|The Tragedy of King Lear]]'' (1605) ** ''[[:en:The Tragedy of Macbeth|The Tragedy of Macbeth]]'' (1606) ** ''[[:en:The Tragedy of Antony and Cleopatra|The Tragedy of Antony and Cleopatra]]'' (1606/1607) ** ''[[:en:The Life of Timon of Athens|The Life of Timon of Athens]]'' (1607/1608) ** ''[[:en:The Tragedy of Coriolanus|The Tragedy of Coriolanus]]'' (1607/1608) * '''Komedies''' ** ''[[:en:The Comedy of Errors|The Comedy of Errors]]'' (1592-1594) ** ''[[:en:The Taming of the Shrew|The Taming of the Shrew]]'' (1593/1594) ** ''[[:en:The Two Gentlemen of Verona|The Two Gentlemen of Verona]]'' (1594) ** ''[[:en:Love's Labour's Lost|Love's Labour's Lost]]'' (1594/1595) ** ''[[:en:A Midsummer Night's Dream|A Midsummer Night's Dream]] '' (1595/1596) ** ''[[:en:The Merchant of Venice|The Merchant of Venice]]'' (1596/1597) ** ''[[:en:The Merry Wives of Windsor|The Merry Wives of Windsor]]'' (1597) (revisie ca. 1600/: ''About Nothing'' (1598/1599)) ** ''[[:en:As You Like It|As You Like It]]'' (1599) ** ''[[:en:Twelfth Night, or What You Will|Twelfth Night, or What You Will]]'' (1601/1602) ** ''[[:en:All's Well That Ends Well|All's Well That Ends Well]]'' (1602/1603) ** ''[[:en:Measure, for Measure|Measure for Measure]]'' (1604) * '''Historische stukken''' ** ''[[:en:The First Part of King Henry the Sixth|The First Part of King Henry the Sixth]]'' (1589/1590) (revisie 1594/1595) ** ''[[:en:The Second Part of King Henry the Sixth|The Second Part of King Henry the Sixth]]'' (1590/1591) ** ''[[:en:The Third Part of King Henry the Sixth|The Third Part of King Henry the Sixth]]'' (1590/1591) ** ''[[:en:The Tragedy of Richard the Third|The Tragedy of Richard the Third]]'' (1592/1593) ** ''[[:en:Edward III (play)|Edward III]]'' (1592-1595) - (auteurschap onzeker) ** ''[[:en:The Life and Death of King John|The Life and Death of King John]]'' (1594-1596) ** ''[[:en:The Tragedy of King Richard the Second|The Tragedy of King Richard the Second]]'' (1595) ** ''[[:en:The First Part of King Henry the Fourth|The First Part of King Henry the Fourth]]'' (1596/1597) ** ''[[:en:The Second Part of King Henry the Fourth|The Second Part of Henry the Fourth]]'' (1598) ** ''[[:en:The Life of Henry the Fifth|The Life of Henry the Fifth]]'' (1599) ** ''[[:en:Troilus and Cressida|The History of Troilus and Cressida]]'' (1601/1602) ** ''[[:en:The Life of King Henry the Eighth|The Life of King Henry the Eighth]]'' (1612/1613) (in samenwerking met [[w:John Fletcher|John Fletcher]]) * '''Romances''' ** ''[[:en:Pericles, Prince of Tyre|Pericles, Prince of Tyre]]'' (1607/1608) ** ''[[:en:The Tragedy of Cymbeline|The Tragedy of Cymbeline]]'' (1609/1610) ** ''[[:en:The Winter's Tale|The Winter's Tale]]'' (1610/1611) ** ''[[:en:The Tempest|The Tempest]]'' (1611) ** ''[[:en:The Two Noble Kinsmen|The Two Noble Kinsmen]]'' (1613) (in samenwerking met [[John Fletcher]]) Naast toneelwerk schreef Shakespeare ook lyriek: *'''Poëzie''' **[[:en:Venus and Adonis|Venus and Adonis]] **[[:en:The Rape of Lucrece|The Rape of Lucrece]] **[[:en:A Lover's Complaint|A Lover's Complaint]] **[[:en:The Phoenix and the Turtle|The Phoenix and the Turtle]] {{wikibooks|Shakespeares sonnetten|Sonnettencyclus }} {{wikiquote|William Shakespeare}} [[Categorie:Engels auteur|Shakespeare, William]] [[Categorie:William Shakespeare]] ditaugbjwpn50aoxyw6f06doeei5ii4 104 67528 221642 186707 2026-05-25T06:52:51Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>I. [[Couperus/De kleine zielen|DE KLEINE ZIELEN]]<br> II. [[Couperus/Het late leven|HET LATE LEVEN]]<br> III. [[Couperus/Zielenschemering|ZIELENSCHEMERING]]<br> IV. [[Couperus/Het heilige weten|HET HEILIGE WETEN]]<noinclude></noinclude> 6bl9bukax58up2a5ait5bleb2tcjgqp 104 67529 221641 186708 2026-05-25T06:52:31Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>{{c|{{larger|DE BOEKEN DER KLEINE ZIELEN}}}}<noinclude></noinclude> az9m7hpq1lagbku8vizl07gslprccdj 104 67534 221643 186713 2026-05-25T06:53:13Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> {{c|{{xxx-larger|'''DE BOEKEN DER'''<br>'''KLEINE ZIELEN'''}}<br>{{asc|DOOR}}<br>{{sp|LOUIS COUPERUS}}}} {{dhr|7}} {{c|{{asc|TWEEDE DRUK}}}} {{dhr|7}} {{c|MCMXXXV<br> P. N. VAN KAMPEN & ZOON N. V.<br> AMSTERDAM}}<noinclude></noinclude> qlwvw5145d8qshe0nk6oaxloklaqeyc 104 67536 221644 186715 2026-05-25T06:53:37Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> {{c|I. DE KLEINE ZIELEN}}<noinclude></noinclude> 6fhiauvoroksr2cy04ftjvgyvl0iwqu 104 67543 221649 188341 2026-05-25T06:56:06Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>'''Inhoud [[Couperus/De kleine zielen|DE KLEINE ZIELEN]] ''' {{c|{{larger|Eerste Deel}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/I|Hoofdstuk I]]|{{pli|7|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/II|Hoofdstuk II]]|{{pli|11|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/III|Hoofdstuk III]]|{{pli|21|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/IV|Hoofdstuk IV]]|{{pli|24|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/V|Hoofdstuk V]]|{{pli|32|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/VI|Hoofdstuk VI]]|{{pli|41|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/VII|Hoofdstuk VII]]|{{pli|44|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/VIII|Hoofdstuk VIII]]|{{pli|49|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/IX|Hoofdstuk IX]]|{{pli|52|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/X|Hoofdstuk X]]|{{pli|55|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XI|Hoofdstuk XI]]|{{pli|61|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XII|Hoofdstuk XII]]|{{pli|66|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XIII|Hoofdstuk XIII]]|{{pli|69|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XIV|Hoofdstuk XIV]]|{{pli|72|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XV|Hoofdstuk XV]]|{{pli|77|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XVI|Hoofdstuk XVI]]|{{pli|88|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XVII|Hoofdstuk XVII]]|{{pli|94|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XVIII|Hoofdstuk XVIII]]|{{pli|98|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XIX|Hoofdstuk XIX]]|{{pli|102|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XX|Hoofdstuk XX]]|{{pli|108|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Eerste deel/XXI|Hoofdstuk XXI]]|{{pli|113|4}}}} {{c|{{larger|Tweede Deel}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/I|Hoofdstuk I]]|{{pli|121|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/II|Hoofdstuk II]]|{{pli|126|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/III|Hoofdstuk III]]|{{pli|131|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/IV|Hoofdstuk IV]]|{{pli|141|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/V|Hoofdstuk V]]|{{pli|145|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/VI|Hoofdstuk VI]]|{{pli|148|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/VII|Hoofdstuk VII]]|{{pli|154|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/VIII|Hoofdstuk VIII]]|{{pli|155|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/IX|Hoofdstuk IX]]|{{pli|158|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/X|Hoofdstuk X]]|{{pli|168|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XI|Hoofdstuk XI]]|{{pli|171|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XII|Hoofdstuk XII]]|{{pli|174|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XIII|Hoofdstuk XIII]]|{{pli|178|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XIV|Hoofdstuk XIV]]|{{pli|183|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XV|Hoofdstuk XV]]|{{pli|187|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XVI|Hoofdstuk XVI]]|{{pli|189|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XVII|Hoofdstuk XVII]]|{{pli|196|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XVIII|Hoofdstuk XVIII]]|{{pli|203|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/De kleine zielen/Tweede deel/XIX|Hoofdstuk XIX]]|{{pli|208|4}}}}<noinclude></noinclude> j5uzdku3p6uigsbqz7cvfm7icin59mq 104 67544 221650 188340 2026-05-25T06:56:19Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude> '''Inhoud [[Couperus/Het late leven|HET LATE LEVEN]]''' {{c|{{larger|Eerste Deel}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/I|Hoofdstuk I]]|{{pli|231|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/II|Hoofdstuk II]]|{{pli|233|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/III|Hoofdstuk III]]|{{pli|239|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/IV|Hoofdstuk IV]]|{{pli|242|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/V|Hoofdstuk V]]|{{pli|245|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/VI|Hoofdstuk VI]]|{{pli|248|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/VII|Hoofdstuk VII]]|{{pli|252|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/VIII|Hoofdstuk VIII]]|{{pli|256|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/IX|Hoofdstuk IX]]|{{pli|261|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/X|Hoofdstuk X]]|{{pli|265|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/XI|Hoofdstuk XI]]|{{pli|271|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/XII|Hoofdstuk XII]]|{{pli|274|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/XIII|Hoofdstuk XIII]]|{{pli|278|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/XIV|Hoofdstuk XIV]]|{{pli|280|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/XV|Hoofdstuk XV]]|{{pli|284|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/XVI|Hoofdstuk XVI]]|{{pli|287|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/XVII|Hoofdstuk XVII]]|{{pli|290|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Eerste deel/XVIII|Hoofdstuk XVIII]]|{{pli|295|4}}}} {{c|{{Larger|Tweede Deel}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/I|Hoofdstuk I]]|{{pli|309|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/II|Hoofdstuk II]]|{{pli|318|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/III|Hoofdstuk III]]|{{pli|324|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/IV|Hoofdstuk IV]]|{{pli|332|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/V|Hoofdstuk V]]|{{pli|339|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/VI|Hoofdstuk VI]]|{{pli|344|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/VII|Hoofdstuk VII]]|{{pli|347|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/VIII|Hoofdstuk VIII]]|{{pli|353|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/IX|Hoofdstuk IX]]|{{pli|361|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/X|Hoofdstuk X]]|{{pli|366|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/XI|Hoofdstuk XI]]|{{pli|372|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/XII|Hoofdstuk XII]]|{{pli|378|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het late leven/Tweede deel/XIII|Hoofdstuk XIII]]|{{pli|384|4}}}}<noinclude></noinclude> htk53dee9rfpg0ykqto8lz5ps15oo8z 104 67545 221651 189261 2026-05-25T06:56:30Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>'''Inhoud [[Couperus/Zielenschemering|ZIELENSCHEMERING]]''' {{c|{{larger|Eerste Deel}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/I|Hoofdstuk I]]|{{pli|389|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/II|Hoofdstuk II]]|{{pli|407|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/III|Hoofdstuk III]]|{{pli|412|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/IV|Hoofdstuk IV]]|{{pli|418|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/V|Hoofdstuk V]]|{{pli|429|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/VI|Hoofdstuk VI]]|{{pli|437|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/VII|Hoofdstuk VII]]|{{pli|442|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/VIII|Hoofdstuk VIII]]|{{pli|446|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/IX|Hoofdstuk IX]]|{{pli|450|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Eerste deel/X|Hoofdstuk X]]|{{pli|462|4}}}} {{c|{{larger|Tweede Deel}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/I|Hoofdstuk I]]|{{pli|469|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/II|Hoofdstuk II]]|{{pli|475|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/III|Hoofdstuk III]]|{{pli|479|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/IV|Hoofdstuk IV]]|{{pli|483|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/V|Hoofdstuk V]]|{{pli|487|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/VI|Hoofdstuk VI]]|{{pli|493|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/VII|Hoofdstuk VII]]|{{pli|497|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/VIII|Hoofdstuk VIII]]|{{pli|502|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/IX|Hoofdstuk IX]]|{{pli|508|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/X|Hoofdstuk X]]|{{pli|516|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XI|Hoofdstuk XI]]|{{pli|519|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XII|Hoofdstuk XII]]|{{pli|521|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XIII|Hoofdstuk XIII]]|{{pli|530|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XIV|Hoofdstuk XIV]]|{{pli|534|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XV|Hoofdstuk XV]]|{{pli|537|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XVI|Hoofdstuk XVI]]|{{pli|538|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XVII|Hoofdstuk XVII]]|{{pli|541|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XVIII|Hoofdstuk XVIII]]|{{pli|544|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XIX|Hoofdstuk XIX]]|{{pli|550|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XX|Hoofdstuk XX]]|{{pli|554|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Zielenschemering/Tweede deel/XXI|Hoofdstuk XXI]]|{{pli|558|4}}}}<noinclude></noinclude> irfkrt1kl34fwygrl6x7ihmv1g9zafz 104 67546 221652 189262 2026-05-25T06:56:46Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>'''Inhoud [[Couperus/Het heilige weten|HET HEILIG WETEN]]''' {{c|{{larger|Eerste Deel}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/I|Hoofdstuk I]]|{{pli|565|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/II|Hoofdstuk II]]|{{pli|583|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/III|Hoofdstuk III]]|{{pli|589|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/IV|Hoofdstuk IV]]|{{pli|594|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/V|Hoofdstuk V]]|{{pli|598|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/VI|Hoofdstuk VI]]|{{pli|604|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/VII|Hoofdstuk VII]]|{{pli|607|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/VIII|Hoofdstuk VIII]]|{{pli|612|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/IX|Hoofdstuk IX]]|{{pli|615|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/X|Hoofdstuk X]]|{{pli|627|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/XI|Hoofdstuk XI]]|{{pli|636|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/XII|Hoofdstuk XII]]|{{pli|640|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Eerste deel/XIII|Hoofdstuk XIII]]|{{pli|649|4}}}} {{c|{{larger|Tweede Deel}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/I|Hoofdstuk I]]|{{pli|659|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/II|Hoofdstuk II]]|{{pli|664|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/III|Hoofdstuk III]]|{{pli|668|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/IV|Hoofdstuk IV]]|{{pli|674|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/V|Hoofdstuk V]]|{{pli|678|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/VI|Hoofdstuk VI]]|{{pli|684|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/VII|Hoofdstuk VII]]|{{pli|690|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/VIII|Hoofdstuk VIII]]|{{pli|693|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/IX|Hoofdstuk IX]]|{{pli|697|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/X|Hoofdstuk X]]|{{pli|702|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/XI|Hoofdstuk XI]]|{{pli|703|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/XII|Hoofdstuk XII]]|{{pli|714|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/XIII|Hoofdstuk XIII]]|{{pli|721|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/XIV|Hoofdstuk XIV]]|{{pli|725|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/XV|Hoofdstuk XV]]|{{pli|728|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/XVI|Hoofdstuk XVI]]|{{pli|732|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/XVII|Hoofdstuk XVII]]|{{pli|736|4}}}} {{dotlist||[[Couperus/Het heilige weten/Tweede deel/XVIII|Hoofdstuk XVIII]]|{{pli|746|4}}}}<noinclude></noinclude> 70l0zf55kohc4b4gjtcn7ygmstp8t22 104 67559 221536 186780 2026-05-24T17:00:34Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>— Ach, wel neen, mama-tje. Ik heb afschuwelijk, stijl haar... Zij zwegen weer en voelden alle drie, dat zij niet spraken, over wat zij hadden in het hart... — Constance, wat een mooie ringen heb je... — Dorine, ik herinner me vroeger, bewonderde je me ook; als ik naar een bal ging, stond je me aan te gapen... Maar er is niets meer te bewonderen. Dorine; ik ben nu een oude toot... — Kind! zei mama verontwaardigd. — Trekt u het zich niet aan, mama: u is altijd jong, een jonge grootmama... En zij drukte mama's hand met een roerende innigheid. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|III}}}} — Dorine, zei Constance. Waar hangt het portret van papa? — In het kleine voorkamertje. — O, mama heeft het verhangen... Ik wil het weer eens zien. Zij ging met Dorine de salon door, langs de speeltafels... Zij merkte op, dat het gesprek aan het tafeltje van Adolfine en oom Ruyvenaer dadelijk ophield en dat haar zuster, luid, riep: — Dus ik maak troef... Ruiten! Ze spraken over mij... dacht Constance. Zij ging met Dorine in het kamertje: er stond een speeltafel; de kaarten, de fiches lagen er — maar er was niemand. Karaffen wijn, glazen, broodjes, taartjes stonden er klaar, voor straks. — Papa... zei Constance zacht. Zij keek op naar het grote portret... Het was geen werk van kunst, gedaan in de onpersoonlijke, officiële portrettenstijl van dertig, veertig jaar geleden, en het trof Constance als een onaangename croûte, donker, vlakkerig, niettegenstaande al dat goud van het gouverneur-generaalskostuum, al de plakkaten der ridderorden. Het portret was van een gebiedende, grote man, met een hard gezicht en donkere zwart strakke ogen. — Vroeger... vond ik het portret veel mooier... zei Constance. Was papa zo hard...? Zij staarde er heen... Zij was wèl zijn lievelingsdochter geweest... Haar huwelijk met De Staffelaer, zijn vriend, zoveel ouder dan zij, het was hem wel goed geweest, omdat het zijn eerzucht gestreeld had... Maar toen... Hij was ziek geworden, hij was gestorven kort na... wat gebeurd was: haar huwelijk met Van der Welcke... Mijn God, was zij het geweest, die hem vermoord had!? Zij trok Dorine naar zich toe. — Dorine... zeg... papa is lang ziek geweest... — Ja. Cony, heel lang... Zij zwegen. Zij dacht aan haar vader, aan <section end="s2"/><noinclude></noinclude> kjt8uv47hswuiv5p1zpvqby8mod0fr0 104 67560 221537 186774 2026-05-24T17:00:58Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>zijn eerzucht, aan zijn verlangen naar grootheid — bereikt; — aan zijn wens ook zijn kinderen te zien groot, hoog, en machtig... — Zeg, Dorine, hoe vreemd... dat toch geen van papa's zonen... — Wat meen je, Cony... — Niets... Ik weet het niet meer... Van Naghel, die had papa altijd geholpen... Haar gedachten dwaalden... — Dorine, is Karel nog burgemeester? — O, neen Cony; al sedert jaren wonen Karel en Cateau in Den Haag. — En Gerrit is... ritmeester? — Van de huzaren... — Ik ben er helemaal uit... En Ernst voert... niets uit... — Je weet, Ernst is altijd wat vreemd geweest, en eigenlijk mensenschuw. Ernst verzamelt van alles... porcelein, boeken, oude kaarten... — En Paul? — Neen... Paul doet niets... — Hoe vreemd toch? — Wat? — Dat ze geen van allen... gróót zijn: die zonen van papa... — Maar Cony, ze zijn allemaal toch heel nette mensen! riep Dorine verontwaardigd. Nu ja, Ernst is wat vreemd; en dat Paul niets uitvoert... is zeker niet goed... — Ik had het niet zo moeten zeggen, Dorine...! Maar papa had zijn kinderen graag groót gezien... Dorine was geërgerd en tevens verlegen; groót, groót... En haar gedachte bromde in zichzelf, terwijl Constance naar het portret zag... Groót, groót... het was wèl aan Constance erover te praten... over grootheid... Nu ja, een chic huwelijk had zij indertijd gedaan. De Staffelaer, een oude diplomaat, minister-resident te Rome, vriend van papa — nu ja, maar het was mooi gelopen... mooi gelopen met Constance's grootheid... Groot, groot... zou Constance heus nog ijdel zijn... misschien zelfs omdat ze nu was barones Van der Welcke...? Mooi was het anders geweest, dat schandaal, met Van der Welcke indertijd...! Groót, groót... nu ja, ze waren geen van allen groót... Maar niet iedereen werd gouverneur-generaal! Het was toch eigenlijk altijd in Constance geweest, die ijdelheid, die waan — maar vélen, dat Constance van haar broers, die zij in jaren niet had gezien, iets minder aardigs zei of dacht, dat kòn Dorine niet, dat kòn ze niet: het waren de broers, het was de familie, het waren de Van Lowe's — dat kòn ze niet... Ze had altijd Constance de hand gehouden boven het hoofd, want Constance was een zuster, en óok een Van Lowe, maar ze moest nu niet dadelijk zo hoog weer doen, en zo neerzien met haar groót, haar groót... Nu ja: de broers waren niet groot... Maar er<noinclude></noinclude> 4z45wdusdc4cwxesswyfftqw0t0ys2w 104 67561 221538 186775 2026-05-24T17:01:28Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>was verder niets op hen te zeggen, en nooit geweest... en op Constance wèl!... En Dorine's stem was eensklaps heel koel, toen zij vroeg: — Willen we weer naar de salon gaan? Constance, in haar gedachte verdiept, lette echter de koele stem niet op, en zij nam Dorine's arm... Maar terwijl zij weer langs de speeltafel van Adolfine ging, hoorde rij deze plotseling uitroepen, verschrikt: — Sans-atout!! — Joei, joei, joei!! siste oom Ruyvenaer, die verloor. Wat een veine Constance, wil je straks niet eens invallen? Zij was overtuigd, dat zij steeds over haar praatten. — Neen oom, dank u; ik zou heus niet kunnen vanavond... Haar stem klonk week, zonder dat zij wilde... Zij toefde even, maar toen niemand meer iets zeide, dwaalde zij verder, aan de arm van Dorine... Zij voelde zich tevreden en toch vreemd, in die kamers, waarin zij zich nog altijd voor het laatst zag aan het dejeuner na haar huwelijk met De Staffelaer; toen het afscheid; sedert was zij er nooit meer teruggekomen... Sedert waren de haren vreemden geworden...! Als een kind zocht zij weer haar moeder, die met tante Ruyvenaer zat te spreken, nam een stoel naast haar, nam mama's hand... — Jà... Constàns... toch zoo gesèllig, dat jij weer hier bèn! zei tante energiek, met een stevige Indische nadruk. Voor mama ook zoo gesellig, kassian! Waàr woon jij nu? — Nu nog in het Hôtel des Indes, tante... Zodra Van der Welcke uit Brussel komt, zullen wij naar een huis zoeken. — Ik ben soó benieuwd kennis met jouw man te maken. Constance lachte vaag. — Gaat u dikwijls naar Indië, tante? — Ja, kind, bijna ieder jaar... wil óom gaan... voor de saken. Voor Daranginongan... Voor de suiker... En dan weer terug met retour. Ach, soo gemakkelijk... met Franse mail... Verdraai geen pink om... En Alima... zij weet al — Parijs, ddouane, zij doet alles... zij ghelpt oom met de kaartjes... jij moet haar sien; net een dddàme 'ekleed corset... ghoed... jij lacht jou slap! Hoe lang heb jij in Brussel gewoond... — Wij hebben acht jaar in Brussel gewoond. — Klèin... vind ik Brussel... bij Parijs vergheléken. Waarom toch Brrrùssel, seg? — Ach, tante, lachte Constance. We moesten ergens zitten. We reisden ook veel. We waren veel aan de Rivièra. Maar opeens kreeg ik een vreselijk heimwee naar Holland, naar mama, naar u allen... Toen sprak ik er met Van der Welcke over, om te verhuizen naar Den Haag, en hij ook verlangde naar zijn land. Ook voor Adriaan, mijn jongen: hij is nu dertien, en wij willen hem toch een Hollandse opvoeding geven... — Spreek jouw kind Ghollands?<noinclude></noinclude> 84dogk6l6wqc47wenxc6czlr5iraj0x 104 67562 221539 186781 2026-05-24T17:01:37Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>{{dhr}} — Ja, zeker, tante... — Wat moet hij worden? Zij aarzelde. — Hij zal denkelijk in de diplomatie gaan, zei zij zacht, van zelf denkende aan haar Romeinse jaren, aan De Staffelaer, aan alles wat haar gescheiden had van de haren. — Zo? vroeg mama, geïnteresseerd. — Ja, Van der Welcke zou het gaarne zien... Zij hield steeds de hand harer moeder vast, en mevrouw Van Lowe zat heel recht, blij te kijken, dat zij Constance weer had. — Marie! zei tante. Weet je wat ik so ghek van jou vind? Jij bent ddòl op jouw kinderen... ddòll!... maar als jij een dochter na jaáren terug ziet, laat jij haar slapen in ghôtel dès Indes! Hoe is dat, sèg? — Ik heb Constance wel eens gezien te Brussel, zei mevrouw Van Lowe. Constance lachte. — Maar tante, zo is mama nu! En Adriaan. Addy, zou te druk zijn... hoewel hij heel kalm is, mijn jongen. Mama zei niets, glimlachte rustig. Ja, zo was zij nu eenmaal... — Ik seg van middagh nogh aan oom, ging tante voort; als toch niet te ghek, zou ik Constans vragen bij ons te logeren... Die Marie ook! Zij heeft ghroot huis en zij laat haar kind in ghôtel dès Indes. Onbeghrijpelijk van jou. Marie... Jij komt rijst eten bij mij, ja Constans, met jouw man en jouw kind... Hou jij van nassi? — Ja tante... Heel graag... Constance en tante stonden op. Constance wilde naar de serre... De jonge neven en nichtjes zaten er om de allegaar, maar speelden niet veel... En Constance huiverde ineens om verder te gaan en wat met hen te spreken, want zij namen plotseling de kaarten weer op, speelden door... En zij keerde zich om en dacht: — Zij praatten over mij... De meiden waren binnengekomen met presenteerbladen. — Wie wil een boterhammetje... Oom, u een grogje? ging Dorine bewegelijk rond... {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|IV}}}} {{dhr}} {{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — —}} Ja, zij had naar ze verlangd, naar al die de haren waren, en naar haar land! O, hoe had zij niet verlangd die laatste jaren, en altijd heviger! O, hoe eenzaam had ze zich gevoeld, en hoe had ze verlangd, altijd heftiger, verlangd naar Holland, gesmacht naar Den Haag, gesmacht terug te komen in haar familie, waar­-<section end="s2"/><noinclude></noinclude> 3w17sn9kuljxs3aqrnlk7kf41by3a8z 104 67563 221540 186782 2026-05-24T17:01:42Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>uit zij als uitgestoten, als verbannen geweest was, al die lange, lange jaren van smachting! Twintig jaren was zij weg geweest! Vijf jaar was zij getrouwd met De Staffelaer, vijf jaar in Rome, en toen... O, de fout van haar leven; O, hoe had ze gesmacht na die fout, altijd...! Gesmacht had zij, nadat haar kind geboren was, altijd... Ja, dertien jaren had zij gesmacht! In al die tijd had zij haar moeder maar tweemaal gezien, een paar dagen, omdat mama moeilijk reisde; omdat zijzelf niet dorst naar Den Haag, zo dichtbij, zo dichtbij! De broers, de zusters, de hele familie had haar genieerd al die tijd, haar nooit kunnende vergeven het schandaal, dat zij verwekt had, de smet, die zij geworpen had op hun naam... Zij was een meisje van twee-en-twintig toen zij trouwde met De Staffelaer... Hij een intieme vriend van papa, een club- en studiegenoot nog uit Leiden, minister-resident te Rome; een mooie, oude, frisse man, niet al te ongeschikt voor zijn betrekking, geen geniaal staatsman zoals papa — meende zij; maar toch met veel kwaliteiten — als papa altijd zeide... Zij was de lieveling van papa en papa had het zo aardig gevonden, was er trots op, dat De Staffelaer eenvoudig, als een jong mens, gecharmeerd op haar was, niet uit de Alexanderstraat was weg te slaan als hij met verlof éens in het jaar in Holland, in Den Haag was. Zij herinnerde zich nog die glimlach van papa, als hij haar sprak over De Staffelaer, toespelingen maakte op wat wel mogelijk zou zijn... Zij woonden toen al vijf jaar in Den Haag, nadat papa vijf jaar gouverneur-generaal was geweest... Die gouverneur-generaalstijd, zij herinnerde zich — zij toen een meisje van twaalf tot zeventien — de grootheid ervan, de paleizen te Batavia, te Buitenzorg, hun buitenverblijf te Tjipanas; de bals, waar zij al kwam; de races; de adjudanten; de grote gouden pajong; al die tropische grootheid en half-vorstelijkheid van het vice-koningschap over grote koloniën... In Den Haag daarna een rustiger tijd, maar toch hun volle receptie's, grote diners met Indische en Haagse autoriteiten; Bertha, terug met Van Naghel uit Indië, en zij gepresenteerd aan het Hof... Zij hield van dat leven en, van heel jong meisje, was het om haar geweest als een glans... Ook papa ademde in dat element van grootheid: een man van grote staatkundige bekwaamheid — als zij meende —, nooit hebbende ingezien, dat papa alleen was hoog gekomen door tact, door halfheid, door een vaagheid van gedistingeerd politieke overtuiging, die zich wendde en zich tintte met al de halve wendingen en halftinten, die op dat ogenblik het tactvolst waren; door welopgevoedheid; een welsprekendheid van weinig zeggende, mooi vloeiende zinnen vol gangbare, gewichtige banaliteit; door zijn glimlach, zijn neerbuigendheid; zijn minzaamheid; zijn prestige. Zij had haar vader altijd groot gezien; zij zag hem ook nu nog zo... En zijzelf, in die tijd, verlangde naar grootheid, naar het àl van de wereldse<noinclude></noinclude> 6dmtf7crisub3x160rvoa0blfab4r5g 104 67564 221541 186783 2026-05-24T17:01:49Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>waan: zij had dat in haar bloed. Zij hield, als jong meisje, van glans, van adel; van ruime, verlichte kamers, mooie rijtuigen, van gedecoreerde heren en hofcostumes, van te buigen heel diep voor de koning en de koningin: de kleine prinses was toen nog een baby... Door De Staffelaer hadden zij hun recepties, wel eens visite's van leden van het corps-diplomatique en van die Haagse côterie, die zich zo gaarne aansluit bij de diplomaten: het troepje, in Den Haag aangestaard en aangegaapt waar zij komen, in de opera luidruchtig pratende, tronende in de pretentie van hun laatdunkende chic, neerziende op wie en wat niet is van hun kleine côterietje en door het Haagse publiek daarin gesterkt, waar het altijd, met open mond, heentuurt naar hun aanstellerigheid. Zij zag dat — als jong meisje vooral — zo niet in; zij vond het heerlijk, als een Spaanse markies of een Duitse graaf — leden der legaties — gedurende tien minuten zich vertoonde op de receptie van haar ouders, en als mevrouw die of die en freule die of die van het côterietje — gekomen waren voor vijf minuten, stofte Constance daar, onverschillig doende, nog drie maanden later op. De ijdelheid vloeide haar in het bloed, was gekoesterd te Batavia en Buitenzorg, als gevierd heel jong dochtertje van de gouverneur-generaal, en streed nu in Den Haag vooral om toegang te hebben tot de salons van het côterietje. Het was heel moeilijk, al waren Bertha en zijzelf gepresenteerd aan het Hof, al hadden haar ouders ook nog zo veel relaties. Zij stuitte telkens op onwil van het côterietje, op grove onbeleefdheden, die zij slikken moest, maar zij had iets van de tact van papa en zij was door blijven strijden: zij had bij mevrouw die of die kaartjes gepousseerd in het oneindige, met een laagheid, waarover zij later gebloosd had; zij had freule die of die lief gegroet en aangesproken in het oneindige, en nooit iets anders dan een snauw teruggekregen. Zij had gevonden dat Den Haag niet meer Batavia was; dat al was men geweest het hoogste te Batavia, men nog maar niet dadelijk binnentrad in dat heel hoge van Den Haag: het côterietje... Nu lachte zij er zachtjes om, na die eerste familie-avond nog zittende in haar hôtelkamer, terwijl haar jongen al sliep... Ja, papa had altijd geglimlacht, omdat De Staffelaer zo gecharmeerd op haar was, en zij, ze had het alleraardigst gevonden het hof te worden gemaakt door die diplomaat, door een glimlachende, hoffelijke, gedecoreerde heer van zestig, die er echter uitzag als was hij vijftig. En toen hij haar aan papa had ten huwelijk gevraagd, had zij aangenomen, heel gelukkig, heel blij, pralende in haar ijdelheid, de visites heerlijk vindende, nu door De Staffelaer gedecideerd in het côterietje, en daarbij het côterietje niet meer zo heel erg nodig hebbende, nu zij ging naar Rome, nu zij haar leven zou slijten in kringen als die van het Quirinaal en de "witte" Romeinse wereld... Zij had bereikt waarheen zij gestreefd had. Zij had een charmanten man,<noinclude></noinclude> kjp59w0wvgpq472jeal6ji7x8gysujj 104 67565 221542 186784 2026-05-24T17:01:55Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>niet jong, maar die haar op de handen droeg, trots, ijdel hij ook, op zijn jonge, mooie vrouw; zij had een titel. Zij had geld genoeg, ook al waren De Staffelaers financiën in de war... Zij vond in Rome de hofbals glanzender dan de raoûts in Den Haag; zij maakte kennis met allerlei grote namen. De Italiaanse aristocratie was wel nog geslotener dan de Haagse, maar zij was in een schitterende club van diplomaten, en cosmopolitische elementen. Alleen trof het haar, dat in het buitenland de leden van het corps-diplomatique niet zo aangegaapt werden als in de opera van Den Haag, of op het terras te Scheveningen. Het hinderde haar bijna: ze was gaarne ook zo op haar beurt aangegaapt... Maar in de grootsteedse maatschappij van Rome was de vrouw van de Nederlandse minister-resident — al was zij jong, mooi en al kleedde zij zich goed nu niet zo een gewichtigheid als de markiezin die van de Spaanse legatie, in Den Haag, of mevrouw die en freule die, van "het côterietje"... Men gaapte haar niet aan, in Rome, en het was haar bijna een teleurstelling... Daarbij, haar ijdelheid, zich ontwikkelend, dikwijls gekrenkt, liet ook nog een Leegte in haar, een verveling... De Staffelaer, altijd hoffelijk, aardig, verliefd, als een oude man tegen zijn jonge vrouw en bang haar spoedig niet meer te boeien, ergerde haar, maakte haar zenuwachtig... Maar dat was toen niet meer en niet ernstiger dan verveling en vage onvoldaanheid... Sedert was het leven over Constance heengegaan, en het had haar zichzelf doen ontdekken. Dikwijls had zij nu — vrouw van twee-en-veertig — een weemoed om te peinzen over dat leven, liet zij dat vrouwenleven weer glijden voor haar starre blik, begon zij bij de kinderjaren in Indië, zag zij weer de glans en de grootheid van Buitenzorg, kritiseerde haar eigen ijdelheid gedurende haar Haagse jonge-meisjes-tijd, zag als de fout van haar leven haar huwelijk; zag als de tweede, onherroepelijke fout van haar leven al wat gebeurd was met Van der Welcke... Langs twee onuitwisbare vergissingen was haar leven gegaan, van ijdelheid op wuftheid, van moedwillig komediespelen met het noodlotgrote leven, dat zij eerst alleen had ingezien als een verblinding van ijdel schelle weerschijn — weerschijn van spiegels, van bougie's, satijn, juwelen, titels, decoratie's: — de mise-en-scène, waarin de komedie speelde: wat flirt, wat spelen en lachen — en niet eens altijd geestig — met chique mannen van de wereld, elegant in hun rok — die geheimzinnig gewichtig deden omtrent de grote dingen der landen en vorsten, dingen, die alleen twee, drie héel grote mannen beheersten, in Berlijn. Londen of St. Petersburg; — terwijl de meesten der anderen — de elegantsten — zich overgewichtig maakten omtrent een ceremonie, een visite; een kaartje met of zonder vouw; een etiquettetje; prutsigheden, waarom hun gehele bestaan, en dat hunner vrouwen, draaide. Zij was ook in dat alles overgewichtig geweest: een rouw van twee weken<noinclude></noinclude> 71lfu5j54uclnoiqpvace80ywtoq9tq 104 67566 221544 186785 2026-05-24T17:08:19Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>voor die vorstelijkheid; een rouw van acht dagen — heel licht, met wat wit — voor een andere vorstelijkheid; en haar leven was in al die omslag-voor-niets zo gevuld geweest, dat zij nauwlijks tijd had gehad na te denken. In Rome, als vrouw van de Nederlandse minister-resident, die de pretentie had in de cosmopolitische kring — die toch ook wel eens cirkelde door die der gesloten Romeinse aristocratie — ook een toon aan te geven — had zij het zo druk gehad, tussen haar kapper en haar tailleur; — 's morgens boodschappen, 's middags zes visites en een liefdadigheidsmatinée, 's avonds een hofbal en daarna een intiem souper — zó druk, dat zij er dikwijls ziek van was, moe, bleek, — maar zij had er alles voor over gehad om ook háar naam in het verslag der couranten vermeld te zien... En toen zij tussen al die ijdele weerschijn, tussen al die ijdele drukte, Van der Welcke had ontmoet, de nieuwe jongste secretaris der Nederlandse legatie, en hem natuurlijk bijna iedere dag zag, had zij — omdat een paar vriendinnen beweerden, dat hij haar het hof maakte — zich ook door hem het hof laten maken omdat er dat zo bij hoorde, een ernstige flirtation, een passie. Toen had zij, heel elegant. Van der Welcke geklaagd over de leegheid van haar leven en allerlei mooie dingen meer van spleen en levensmoeheid — zonder iets te weten van spleen en levensmoeheid, en bedenkende, dat zij de middag naar haar naaister en naar twee recepties moest, en 's avonds haar eigen receptie had... Uit een Franse roman praatte zij dan wat na, deed zij dan wat na, vindende, dat er toch wat litteratuur in haar leven moest zijn... Hij, een mooie jongen — klein, stevig, fijn breed, met jong blauwe ogen, een aardige ronde schedel met even kroezig bruin kort haar als een Hermes-kop, héel jong nog, had gemeend, dat het hem goed zou staan de vrouw van zijn chef een beetje het hof te maken, zonder verder te gaan... Maar zo straffeloos met het vuur te spelen, ging hun niet goed af in een atmosfeer, als die hunner Romeinse kringen... Zij zagen zoveel Franse romannetjes spelen rondom hen heen, dat zij, als zonder het te willen, zich niet alleen voelden moderne romanhelden of fashionabele acteurs, maar ook een jonge man en een jonge vrouw: zij, de echtgenote van een man, die haar vader kon zijn... Wat begonnen was met een flirt en een aardigheid — omdat de vriendinnen het zeiden geleidde tot een inniger handdruk, telkens, telkens weer; een bezwijmelende wals, een zoen, en het overige... Zij gleden beiden zo geleidelijk tot de misdaad, als had het niet anders gekund... Zij was eerst zeer verbaasd over zichzelf en geërgerd, en voor het eerst in het leven voelde zij, dat het gevaarlijk is met het leven te spelen... Vooral toen zij — die nog nooit had liefgehad — liefkreeg de man met wie zij het leven gespeeld had, als een salonstuk, dat ernst wordt... In haar ziel vol valse weerschijn en opgepropt van ijdelheid, bloeide hoog op éen waar gevoel. Zij kreeg Van der<noinclude></noinclude> anqavxqsvqwk3b63x64gcj5o0vzap5a 221545 221544 2026-05-24T17:11:04Z WeeJeeVee 2844 typo 221545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>voor die vorstelijkheid; een rouw van acht dagen — heel licht, met wat wit — voor een andere vorstelijkheid; en haar leven was in al die omslag-voor-niets zo gevuld geweest, dat zij nauwlijks tijd had gehad na te denken. In Rome, als vrouw van de Nederlandse minister-rezident, die de pretentie had in de cosmopolitische kring — die toch ook wel eens cirkelde door die der gesloten Romeinse aristocratie — ook een toon aan te geven — had zij het zo druk gehad, tussen haar kapper en haar tailleur; — 's morgens boodschappen, 's middags zes visites en een liefdadigheidsmatinée, 's avonds een hofbal en daarna een intiem souper — zó druk, dat zij er dikwijls ziek van was, moe, bleek, — maar zij had er alles voor over gehad om ook háar naam in het verslag der couranten vermeld te zien... En toen zij tussen al die ijdele weerschijn, tussen al die ijdele drukte, Van der Welcke had ontmoet, de nieuwe jongste secretaris der Nederlandse legatie, en hem natuurlijk bijna iedere dag zag, had zij — omdat een paar vriendinnen beweerden, dat hij haar het hof maakte — zich ook door hem het hof laten maken omdat er dat zo bij hoorde, een ernstige flirtation, een passie. Toen had zij, heel elegant, Van der Welcke geklaagd over de leegheid van haar leven en allerlei mooie dingen meer van spleen en levensmoeheid — zonder iets te weten van spleen en levensmoeheid, en bedenkende, dat zij de middag naar haar naaister en naar twee recepties moest, en 's avonds haar eigen receptie had... Uit een Franse roman praatte zij dan wat na, deed zij dan wat na, vindende, dat er toch wat litteratuur in haar leven moest zijn... Hij, een mooie jongen — klein, stevig, fijn breed, met jong blauwe ogen, een aardige ronde schedel met even kroezig bruin kort haar als een Hermes-kop, héel jong nog, had gemeend, dat het hem goed zou staan de vrouw van zijn chef een beetje het hof te maken, zonder verder te gaan... Maar zo straffeloos met het vuur te spelen, ging hun niet goed af in een atmosfeer, als die hunner Romeinse kringen... Zij zagen zoveel Franse romannetjes spelen rondom hen heen, dat zij, als zonder het te willen, zich niet alleen voelden moderne romanhelden of fashionabele acteurs, maar ook een jonge man en een jonge vrouw: zij, de echtgenote van een man, die haar vader kon zijn... Wat begonnen was met een flirt en een aardigheid — omdat de vriendinnen het zeiden geleidde tot een inniger handdruk, telkens, telkens weer; een bezwijmelende wals, een zoen, en het overige... Zij gleden beiden zo geleidelijk tot de misdaad, als had het niet anders gekund... Zij was eerst zeer verbaasd over zichzelf en geërgerd, en voor het eerst in het leven voelde zij, dat het gevaarlijk is met het leven te spelen... Vooral toen zij — die nog nooit had liefgehad — liefkreeg de man met wie zij het leven gespeeld had, als een salonstuk, dat ernst wordt... In haar ziel vol valse weerschijn en opgepropt van ijdelheid, bloeide hoog op éen waar gevoel. Zij kreeg Van der<noinclude></noinclude> jmox7zqww4j2w9lt62kwqonehlhkio7 104 67567 221546 186786 2026-05-24T17:14:38Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>Welcke lief... Zij had hem niet lief om enige kwaliteit van ziel of hart of gemoed, maar zij had hem toch lief, als een jonge vrouw lief heeft een jonge man, met de drang harer natuur. Haar gevoel was primitief en eenvoudig, maar haar gevoel was er een en was waar. Tot nog toe had zij om niets gegeven dan om mevrouw die en freule die, — van het côterietje — ; om de ceremoniële pracht van een Hof, om diners, japonnen, decoraties, en allerlei gewichtigheid van visites en visitekaartjes. Nu gaf zij om een mens en een man, niet ter wille van een ceremonie, decoratie of visite, maar, eenvoudigweg, om hem te hebben in haar armen. Zij voelde een waarheid in zich bloeien en de waarheid was haar zo vreemd dat ze haar onrustig maakte en ongelukkig. Hun liefde was onrustig, hun liefde werd ongelukkig, als voorgevoelde hun liefde al hun nog verborgen noodlot. Zij hoorden het beiden, het noodlot van hun leven, aankomen met zware tred. Het was of zij in hun samenkomsten, in het innigste van hun omhelzing, luisterden naar buiten, naar een stap van wie hen bespieden kwam — en naar de zware tred van hun noodlot. En hun liefde werd van het Franse romannetje, waarvan zij gedacht hadden dat de pikante intrigue hun goed stond, de werkelijke tragedie van hun leven. Zij had nijdige vijandinnen, jaloers omdat zij een mooier diner had gegeven dan zij, jaloers om een mooiere japon... Anonieme brieven hadden De Staffelaer eerst gewaarschuwd. Toen had een brutale knecht, wie hij een opmerking maakte, hem in het gezicht gegooid, dat mevrouw het hield met meneer de secretaris... Hij was hun rendez-vous op het spoor gekomen... Hij had Van der Welcke daar gevonden, terwijl Constance ternauwernood tijd had gehad langs een tweede trap te vluchten. In die zichtbare verwarring was Van der Welcke's ontkenning een bekentenis geweest... Het schandaal was natuurlijk ogenblikkelijk bekend, ook in Holland. Een scheiding volgde. Constance stond als het ware op straat, door haar familie veroordeeld en uitgeworpen... Ze had zich altijd verbeeld, dat het schandaal de dood van papa was geweest: hij was een jaar na het schandaal langzaam weggeziekt, langzaam weggestorven aan de gevolgen ener beroerte — rampzalig over de smet, die zijn lievelingsdochter gebracht had op al zijn netheid en onberispelijkheid van aristocraat en staatsman. Zij stond als het ware op straat, met een kleine toelage van De Staffelaer, die zij zo spoedig mogelijk geweigerd had... Toen had zij Van der Welcke naar zich toe zien komen, daar waar zij als het ware gevlucht was, in Florence. Maar hij kwam niet tot haar uit eigen beweging; hij kwam tot haar, gezonden, gedwongen door zijn vader. Want zijn vader had niet gewild, dat hij deze vrouw in haar ongeluk zou storten om er haar in te laten en zijns weegs te gaan. Zijn vader had hem voorgeschreven nu aan deze vrouw, die zich aan hem had gegeven, op zijn beurt alles te geven en te offeren: zijn naam en zijn carrière.<noinclude></noinclude> 5x4ia4loh21gnfdfbj1cvggyubjga3n 104 67568 221547 186787 2026-05-24T17:15:15Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> Henri van der Welcke was van kind af aan geweest de geheel gehoorzame zoon van strenge ouders: vader en moeder beiden stammende uit die strenge, vrome, degelijke. Hollandse aristocratische geslachten, aan wie het Haagse côterietje een ergernis is, en zij hadden het zo ingezien, onveranderlijk en nauwgezet rechtvaardig; als een plicht voor God en de mensen. Hun kind was hun ook op dit uiterste ogenblik van zijn leven de altijd gehoorzame zoon gebleven: zoals zij hem hadden groot gebracht en opgevoed. Hij had het bevel zijner ouders gevolgd. Hij had zijn ontslag gevraagd, hij had zijn pas beginnende loopbaan gebroken. Hij was tot Constance gegaan, haar zeggende, dat zijn ouders hem zonden, maar in hun beider ellende schenen zij in wat restte van hun eerste passie nog iets over te vinden van liefde voor elkaar. Zij was te wanhopig, om lang na te denken en zijn redding niet aan te nemen. Daar zij voor de Hollandse wet nog niet dadelijk konden trouwen, trouwden zij in Londen, zodra hun dit mogelijk was. Constance schreef haar dankbaarheid aan de ouders van Henri, maar zij hadden haar niet geantwoord. Zij wilden haar niet kennen, zij wilden haar niet zien. Zij hadden hun zoon aan haar geofferd, omdat zij meenden dat verplicht te zijn voor God, en zij hadden het zware offer gebracht, omdat zij vrome mensen waren, rechtschapen en rechtvaardig, maar hun hart bleef wrokken; zij zouden Constance nooit vergeven het offer, dat hun rechtschapen rechtvaardigheid van hen, ouders, geëist had... Henri en Constance hadden gewoond in Engeland, hadden gereisd in Italië, hadden zich gevestigd in Brussel. Hun zoon was geboren, de jaren waren voorbijgegaan. Zij hadden in Brussel langzamerhand kennissen gemaakt, vrienden gekregen, en in de loop der jaren waren die kennissen en vrienden weer uiteen gegaan. Tweemaal, in een hevige ontroering, hadden zij mama Van Lowe een paar dagen te Brussel gezien: de andere familieleden nooit. Eenzame jaren hadden zich voortgesleept. Beiden hadden zij wel hun leven in moeten zien als éen grote fout. Constance's ijdelheid wrokte daarbij nog tegen het duistere leven, dat zij leidden; Henri, vier jaar jonger dan zijn vrouw, had telkens en telkens betreurd hoe hij zijn gehele leven, zijn loopbaan opgeofferd had aan deze vrouw, op het bevel zijner ouders. Zij waren als aan elkaar gekluisterd in de nauwe gevangenis van het huwelijk. De passie voorbij, de wanhoopsilluzie der liefde voorbij, hadden zij zich nooit naar elkaar kunnen voegen: dat, wat het enige huwelijksgeluk maakt. Wat of zij zeiden, of dachten, of deden, het werd alles tot dis-harmonie. Hun levens gleden geen ogenblik in gelijkmatigheid naast elkaar: hun levens stootten en stuikten en strompelden voort. Het woord van de een was een ergernis voor de ander: zij konden elkaars bewegingen niet verdragen. In de laatste jaren spraken zij niet meer of hun gesprek was een strijd. Tussen hen was het kind, het<noinclude></noinclude> ns38l31164dph1fns85ke7r0ynys4um 104 67569 221548 186788 2026-05-24T17:16:33Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>kind nog van hun liefde. Maar het kind verenigde hen niet; het was hun een reden tot ijverzucht op elkaar. Zij misgunden elkander hun jongen. Hij kon het niet zien in haar armen; zij kon het niet zien op zijn knie. Hij werd bleek als zij het kuste; zij schreide van afgunst, als hij het eens meenam voor een wandeling. Toch dachten zij niet aan scheiding, omdat zij die gedachte, nauwlijks voor de wereld, maar vooral voor zich zelve, belachelijk vonden. Zij zouden hun kluisters samen dragen, tot hun dood, in haat. De ondragelijkheid van hun leven geleidde van zelf tot een heimwee in Constance naar Holland. De laatste jaren in Brussel — hun kennissen verstrooid — waren zo eenzaam, zo droefgeestig, zo verlaten, zo bitter, zo vol strijd, haat, nijd tegen Henri, geweest, dat zij smachtte naar een troost, naar iets van liefde, dat tot haar komen zou met open armen, en haar begrijpen zou en beklagen. Er waren dagen, dat zij geen woord sprak, na een scène met Henri, totdat Adriaan zijn armen om haar heen sloeg en zij in snikken uitbarstte aan zijn kinderlijf. Het kind, anders een stevige jongen, werd door die niet te verbergen strijd zijner ouders, zo geschokt in zijn zenuwen, dat hij er dikwijls ziek van was. Dan, beiden. Henri, Constance, verschrikt, wilden zich scheiden van Adriaan, voor zijn welzijn — om hem geen getuige te doen zijn van hun onvermijdelijke strijd. Maar, beiden waren zij te zwak. In hun ondragelijke leven was het kind de enige genade. En geen van beiden hadden zij ooit kunnen besluiten tot die scheiding, zich alleen belovende zich in te houden, opdat het kind niet lijden zou... Constance, langzamerhand, was telkens weer van Holland gaan spreken, had bekend, dat zij verlangde naar allen, die zij er eens had verlaten. Zij smachtte terug naar haar grote familie daarginds: haar moeder, haar broers, haar zusters... Zij smachtte naar liefde, naar liefde, van familie, naar de koesterende warmte en genegenheid en sympathie van een groot huisgezin, dat weldadig om haar heen zou wezen — zoals zij het gekend had, te Buitenzorg, in Den Haag. En Van der Welcke begon het ook te voelen, het vreemde heimwee, dat terug willen naar het land van geboorte, van taal, en van verwanten. Moe van den vreemde, gaf hij Constance toe, eigenlijk op een los woord van Addy, wie de laatste tijd ook dikwijls die naam van Holland op de lippen kwam, — de vader denkende nu ook aan de toekomst van zijn kind... Maar moesten zij niet eerst weten, hoe de familie hen ontvangen zou? Toen had Van der Welcke geschreven aan zijn ouders. Constance aan mama Van Lowe. Met al de nederigheid van ballingen hadden zij geschreven, als het ware, na veertien jaren, nog éens vergeving gesmeekt, en gezegd, dat zij smàchtten naar hun land, naar ouders, broers en zusters, naar weer te kennen het zoete geluk te leven daar waar zij thuis behoorden. Zij hadden beiden al de oude onver-<noinclude></noinclude> 2blx61darvg88l7v813kyp18akb3x2x 104 67570 221568 186789 2026-05-24T17:36:26Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>breekbare banden gevoeld, hen voelen trekken naar Holland toe, alsof er daar in de grond, in de lucht, vreemd in de atmosfeer, iets was, geheimzinnig en bijna mystiek, waaraan zij behoefte hadden om ouder en oud te worden — en ouders te zijn voor hun zoon... De ouders van Henri schreven nog niet, antwoordden nog maar niet op zijn vraag of zij nu niet vergeven konden, na zovele lange lange jaren; of zij nu niet ontvangen wilden zijn vrouw, hun schoondochter toch, de moeder toch van zijn zoon en hun kleinkind... Maar mama Van Lowe had Constance geschreven, o zo een innige, lieve brief, een brief, die Constance gezoend had en waarover zij van geluk had liggen snikken. Mama had gezegd: kom, mijn kind, alles is vergeven, alles is vergeten: de broers en zusters ontvangen je met open armen... En, moeder, had zij zelve haar geluk gezegd, zij, de oude vrouw, die zich moeilijk verplaatste, die opzag tegen reizen — al was het maar een paar uur sporen naar Brussel — en die leed zo ver van haar kind, dat, trots alles, altijd haar kind was gebleven. Toen had Constance zich niet meer kunnen inhouden, en zonder de brief af te wachten van de ouders van Henri, was zij met Adriaan vooruit gegaan... Henri bleef nog, om enige zaken te regelen; hij zou haar volgen over een week. En Holland, daarginds, zo dichtbij, en toch zo lange tijd onbereikbaar, was hun als een land van belofte, een land van vrede, van laat na-geluk, waar zij alles zouden vinden, voor zich en hun zoon, wat zij jaren en jaren gemist hadden: ouders en familie, oude vrienden en kennissen, en dan nog, als een bizonder element, een essence van Hollandse atmosferen en luchten, iets onzegbaars bijna, dat zij, beiden — nu werden zij het bewust zich — gemist hadden als iets nodigs voor de honger en de dorst hunner zielen... Beiden, vereenzaamd, hadden zij eensklaps — hoe disharmonisch ook met elkaar, toch ieder voor zich, en voor hun zoon zij beiden — als zéker geweten, dat om oud te worden en te zijn ouders voor hun kind — zij terug moesten naar hun land, waaraan zij verknocht waren met die geheimzinnige, vreemde en lang onbewuste banden, die jaren te loochenen zijn, tot zij zich eenmaal weer gelden laten — onontknoopbaar — altijd. {{dhr}} {{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — —}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|V}}}} Het was Zondagmiddag. — Wij moeten heus vanmiddag een páar visites maken, Kárel, zei Cateau van Lowe. Karel beaamde dat: het was de visite-dag. — Bij wie? vroeg hij. Zij noemde de namen op van een paar kennissen. <section end="s2"/><noinclude></noinclude> 799975jbhf4fnb29hoa7dzy6d25cp7q 104 67578 221549 186806 2026-05-24T17:18:16Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>— En dàn... moeten we ook nog naar óom en naar tànte Ruyvenaer: diè zijn aan de beurt... En dan naar je zuster... Kárel ...: Constánce... — Zullen we niet liever wachten tot Van der Welcke er is, anders moeten we er toch weer naar toe. — Ik vind het nu niet hàrtelijk te wachten, tot Van der Welcke er is... Mama heeft ons wèl het voorbeeld gegeven... om hàrtelijk te zijn... Kárel. — Is het dan niet beter, dat jij alleen eerst gaat, Cateau: dan maak ik later een visite aan Van der Welcke. Of moet ik wachten tot Van der Welcke bij mij is geweest, vind je? — We zullen het nu zó maar niet uitrekenen, zei Cateau goedmoedig. Het lijkt zo onhàrtelijk... Het is wèl beter... als je vanmiddag mee gaat... Kárel. Het was dus beslist, dat zij die middag samen naar Constance zouden gaan, maar op het punt te gaan, werd er gebeld, kwam Adolfine van Saetzema binnen. — Zo vervelend, dacht Cateau. Nu moet de coupé wachten. Het regende, en dan werd de coupé nat. Het paard was een maandpaard; de koetsier telde helemaal niet mee: een man. — Zo Adòlfine, wèl, dat is nu toch zó aardig van je... — Ik zie jullie rijtuig voor... Ga je uit? — Ja straks... een páar visites. — Ik ook... Maar laat mij je niet ophouden... Ik moet naar Constance vanmiddag. — Wij òok...! — O, jullie ook? Ik had eigenlijk wel willen wachten tot ze eens bij mij is geweest. — Ach, zei Cateau. Het lijkt zo... onhàrtelijk... het zó uit te rekenen ...Vind jij dat ook niet, Adòlfine? Maar ga even zitten ... Adòlfine. Adolfine zette zich, want zij maakte Karel en Cateau een visite, en als zij zich niet zou hebben gezet, was de visite niet gemaakt, telde ze niet als zodanig. Misschien dat daarom Karel en Cateau het dan ook maar uitlokten even te zitten: anders was Adolfine gedwongen een volgende dag terug te komen. Zij zaten, de broer, de zuster, de schoonzuster. Buiten regende het en de coupé glom al nat: de uilenogen van Cateau bespiedden iedere droppel, door de gordijnen. Een visitegesprek begon. — Wat een {{sp|vreeslijk}} weêr... hé, Adòlfine... — Vreeslijk... Adolfine was mager, hoekig, nijdig, slecht gekleed. Bij de solide, copieuze degelijkheid van Karel en Cateau, goed doorvoed, zwaar van comfort, blakende van geld en aisance — Karel in zijn dikke duffelse overjas, Cateau in een degelijke zijden japon en degelijke mantel met bont, een kapotje op haar rond blankrozig vollemaansgezicht — scheen Adolfine armelijk, kribbig, pretentieus. De stof van haar kleren kon geen vergelijking door-<noinclude></noinclude> 3karmid02k0g7zmglh3wv9z53i3sg7y 104 67579 221550 186807 2026-05-24T17:20:15Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>staan met de degelijkheid van Cateau, waarop het geld dik en solide zat, en toch had Adolfine een zekere pretentie op mode en elegance. Een magere, geplukte boa kronkelde ijl om Adolfine's hals. Haar frizuur, door het natte weer uit de krul, hing in piekjes van onder een vunzig hoedje, waarom een slappe voile drapeerde. Het was of Adolfine het voelde, want zij zei nijdig; — Ik heb me maar niet mooi gemaakt... met die vieze regen. Cateau zeide niets, maar blikte naar buiten, alsof zij zeggen wilde; ik heb een rijtuig. — Dus je gáat ook... naar Constànce? — Ja... Maar wanneer komt Van der Welcke? Saetzema wacht met zijn visite tot Van der Welcke er is... — Zie je nu wel? zei Karel tot Cateau. — Ach? vroeg Cateau, erg goedmoedig. Wacht Sàetzema... tot Van der Welcke er is? Ach! Ik heb Kárel maar gezegd mee te gaan... omdat het... misschien... niet hàrtelijk... schéen. Hoe vind je Constànce geworden Adòlfine? Karel vindt zijn zuster zó veranderd, zó veranderd... — Ja, veranderd... Ze is oud geworden, heel oud, zei Adolfine, die, vier jaar jonger dan Constance, er beslist ouder uit zag. — Ach kom, wilde Karel verdedigen. Je zou haar toch nooit twee-en-veertig geven... — Ach, is ze twée-en-veèrtig! teemde Cateau. — Weet je wat ik vind, zei Adolfine. Ik vind Constance zo niets gedistingeerd... Als Adolfine nijdig en jaloers was — en dat was ze meestal — zei ze juist het tegenovergestelde van wat ze heel diep in zich dacht. — Niets gedistingeerd! herhaalde zij, met overtuiging. Er is iets in haar haar-opmaken, in die ringen... ik weet niet wat; iets niet fatsoenlijks... — Ja... meer iets van het buitenland, vergoèlijkte Karel, zwakjes. — Ik vind, zei Cateau; in Constànce zo iets niet dégelijks. — Neen maar, zei Adolfine; degelijkheid is dan ook niet haar fort. — Nooit geweest, grinnikte Karel nu. — Was ze maar gebleven... in Brussel! nijdaste Adolfine. — Ach, zei Cateau, grote uilenogen. Vind jij dat óok? — Ja, jullie? — Wij óok eigenlijk! teemde Cateau, opgewekter, de coupé in het natte weer vergetende. — Ja! zei Adolfine. Wat moeten wij hier nu met zó een zuster! — Waar je niet mee voor den dag kunt komen, bromde Karel en sourdine. — Ach! teemde Cateau tegen Adolfine. Vind jij dat óók?<noinclude></noinclude> o8c5593xxwce9yvmj5l5qhvett22rm7 104 67580 221551 186808 2026-05-24T17:21:07Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — En... zei Adolfine; let op mijn woorden; je zal zien; ze heeft pretenties ook. Zo — met een nijdige zwier van haar hand — van de grote wereld, zich pousseren... misschien wel aan het Hof. — Néen! teemde Cateau. Dàar... zal Constance nu toch wel té veel tact... voor hèbben. — Nou, dat weet je niet! bromde Karel. — Ik heb nooit van al die drukte en van het Hof gehouden! verzekerde Adolfine. Zij was in tegenstelling van Bertha en Constance niet gepresenteerd aan het Hof, omdat papa en mama Van Lowe na Constance's huwelijk, wat oud en wat moe, rustiger hadden geleefd. Zij kon dat de haren nooit vergeven. — Neen, zeurde Cateau. Maar jij bent nu ook zo een dégelijke... Hóllandse... huisvrouw... en moeder, Adòlfine. Dat zeg ik... àltijd tegen Kárel. Adolfine keek gevleid. — Ja maar, vergoeilijkte Karel. Je moet in Constance ook niet zoeken wat ze nooit is geweest. Ze is na haar eerste huwelijk dadelijk naar Rome gegaan. — Die hofkringen zijn altijd gemeen, betuigde Adolfine. — En dan in Ròme! riep-uit Cateau, de dikke handen in elkaar. Dàar gebeuren dingen! Adolfine was opgestaan; de visite was gemaakt. Zij had wel nog heel veel te praten, onder andere over de manier, waarop Bertha haar dochter Emilie als het ware had gedwongen in de armen van Van Raven, haar aanstaande nu — maar het werd te laat; zij vertrok. Dadelijk gingen Karel en Cateau naar de coupé. Ach!! schrikte Cateau. Wat is het rijtuig nu nàt... geworden! Zij reden hun visites. Eerst reden zij aan bij de Ruyvenaers, Karel belde aan, maar gelukkig waren oom en tante uit. Kaartjes bij oom en tante. Toen — Cateau raadpleegde het lijstje — bij mevrouw van Friesesteijn, een oude kennis van mevrouw Van Lowe. Thuis. Een oude dame, klein, spits, verschrompeld, altijd op de hoor-uit naar nieuws. — Heel aardig, Cateau. Zet je, Van Lowe... En ik hoor, Constance is terug. — Ja-a-a... rekte Cateau. Erg pijnlijk... voor òns. — En hoe is Constance? — O, heel goed, ontweek Karel. — Nu mevrouw, zeurde Cateau. Ze is de zuster... van Karel... niet waar... — Dus jullie ontvangen haar nu allen? — Ja... voor mamà, weet u. — En Bertha ook? — Ja-a-a... Bèrtha óok.<noinclude></noinclude> 30jsfnud7scpaq06m0an9wf8x2oglfb 104 67581 221552 186809 2026-05-24T17:21:22Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — En gaat ze weer aan het Hof... denk je? — Nu... Adòlfine zei,... dat ze weer aan het Hof... zou gàan. — Toch verkeerd... van Constance! vond de oude dame, scherp, nieuwsgierig, belust op een beetje schandaal. En Emilie... van Bertha... gaat gauw trouwen. — Ja... En Flòortje... van Adòlfine... óok. — Ik hoor, Emilie krijgt een prachtig uitzet, zei de oude dame. Floortje zeker veel minder? — Niet zó mooi! teemde Cateau. Maar toch wel dégelijk.. . Wat een weer, hè mevrouw? Kom Kàrel... wij moèten vèrder... In de coupé. Tweede visite bij meneer en mevrouw Ykstra, neef en nicht van Cateau, die ene Ykstra is van zichzelve. — Dag Pie-ie-iet, dag Anna... — Dag Karel, dag Cateau... — En Constance... is terug? — Jà! Neen máar... wat zég je ervàn? En ze zeggen overal, ze gaat aan... het Hof. — Ach! — Neen!! — Jà... Adòlfine zei het... en mevrouw Van Friesesteijn. — Hoe dol van die mevrouw Van der Welcke, met het verleden, dat zij heeft... — Het zal haar man zijn die wil. — Ja zeker... het is haar màn. — En hoe ziet ze er uit? — Nu... zó! Ze is de zuster... van Kárel, niet waar. Maar ik vind haar... nu niet zó gedistingeerd. — Nou... ik vind haar nog al chic! bromde Karel, een beetje boos. — Hè... Kárel... nu ja: chic... maar zo niet dègelijk. — Zo meer van het buitenland? vroeg Anna Ykstra. — Ja... en zo veel ringen... daar hou ik niet van. En haar haren... zo gefriseerd en gegòlfd, weet je: wijd uit. Zo gek... omdat ze al èrg grijs is. — Ach!! — Ja . . . Wat een weer, hè, Anna... wij moeten eigenlijk vèrder, Kárel. — Bij wie? bromde Karel. — Bij de Van Ravens... — Ach neen! mopperde Karel. Het regent zo... De hele tijd moet ik uitstappen en aanbellen... — Maar heb je dan geen palfrenier? vroeg Anna onbegrijpend. — Zeg, ben jij dol! mopperde Karel. Een palfrenier! — Maar Karel... laten we dan... even... naar Constance gaan... — Zo, ga je naar mevrouw Van der Welcke?<noinclude></noinclude> 2g73h5nx9z99ojvbh13zi1zu7zxlkqj 104 67582 221553 186810 2026-05-24T17:22:41Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Ja... we moeten haar {{sp|zeker}} vandàag nog éen visite maken... — Nou, kom dan! bromde Karel, zenuwachtig, waarom wist hij niet. En ze reden naar het Hôtel des Indes. De concierge verzocht hun even te wachten, liet hen toen binnen... — Hoe aardig, dat jullie komen, zei Constance, en ze was waarlijk verheugd. En met dat vreselijke weer. Maar je ziet... ik kan je alleen ontvangen in mijn slaapkamer. Ik heb geen salon en de gemeenschappelijke salon is vervelend... Heus, allerliefst, dat jullie komen, en met die regen nog wel... herhaalde zij. Adriaan! — Hier zijn oom Karel en tante Cateau... Zij wenkte haar jongen te komen uit zijn kamer. Zij had een glimlach van opgewektheid, blij te zien de gezichten van haar broer en haar schoonzuster, hoewel zij Cateau niet kende van vroeger — verlangende als met een heimwee naar het sympathieke van familie-genegenheid... — Zó... is {{sp|dat}} je jongen... Constànce... Nu hij is al gróot! — Dag tante... dag oom, zei het kind, een beetje koel en hoog. — Lijkt hij op zijn vader? vroeg Karel. — Ja... zei Constance onwillig. Karel en Cateau keken naar Adriaan. Het kind stond kaarsrecht voor hen, een treffend mooi kind; zeer zeker geleek hij op zijn vader; hij had Van der Welcke's regelmatige trekken; zijn ronde schedel, zijn kort zacht kroeshaar. Hij was, op een leeftijd — dertien jaar — dat andere jongens in hun groei zijn en onhandig doen, niet groot, maar evenredig en vrij breed gebouwd, met twee vierkante schouders in zijn blauw jasje, met iets in zijn gebaar en beweging, dat al mannelijkheid was en zekerheid, vreemd in zo jong een kind. Hij wilde beleefd zijn, maar een zeker wantrouwen was duidelijk in hem, tegen die vreemde oom en die tante. Zijn kleine mond was beslist gesloten; zijn ogen staarden strak, donkerblauw, ernstig en koud. Constance deed haar broer en schoonzuster zitten. — Vergeef al die rommel! zeide zij, lachend. Ik profiteerde juist van een regenachtige dag, om mijn koffers wat over te pakken. Cateau keek scherp rond: japonnen hingen over de stoelen, aan de kapstok, een paar hoeden lagen op tafel. — O, Constànce! zei Cateau, en ze vond zich een beetje brutaal zo maar Constance te zeggen, want ze zag haar schoonzuster voor de tweede maal — getrouwd met Karel na Constance's huwelijk met De Staffelaer — en ze had op de lippen om te zeggen: mevrouw. — O, Constance,... wat heb {{sp|jij}} een boel kléren!<noinclude></noinclude> gcqg26o5hd2cwsb1q8nk2zkynox7y0a 104 67583 221554 186811 2026-05-24T17:23:08Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Vind je... In de koffers verkreukt alles zo... — Ik heb zoveel japonnen niet, niet waar, Kàrel? Maar wat ik heb, is dégelijk... Maar jij bent óok degelijk, Constànce... Ik hou van solide kleren... Alleen zoveel kanten... zouden mij kriebelig maken... Ja, Bèrtha... die kleedt zich ook goed... Maar Adòlfine, hè, wat ziet die er altijd uit. — Ach, ja? vroeg Constance. Maar ze moet ook nog al rekenen, niet waar... — Ik heb maar een pàar japonnen... in het jaar... maar die zijn solide. — En komt Van der Welcke gauw? vroeg Karel. — Overmorgen, schrijft hij. Dan gaan we een huis zoeken... ik vind het toch zo prettig weer in Den Haag te zijn... bij jullie allemaal — Mama zie ik iedere dag. Gisteren ben ik bij Bertha geweest... een druk huishouden, niet waar? Ik viel in allerlei repetities... voor de bruiloft. Gisteren ben ik bij Gerrit geweest... Adeline is een dotje en ik heb gelachen, gelachen... Wat een boel kinderen! Ik ken ze nog niet allemaal uit elkaar... Maar lief, aardig, dat blonde vrouwtje en dat blonde troepje... en van de zomer verwacht ze weer een baby! En Dorine is ook lief... O je weet het niet, je weet het niet... ik ben blij jullie allemaal te zien! Wij zijn een grote familie en het leven in Den Haag is druk, bijvoorbeeld, in de kringen van Bertha... Gerrit en Adeline hebben het weer druk met hun troepje... Maar ik hoop toch ook mijn plaats weer bij jullie allen in te nemen. Zo lang is het geleden, dat ik niemand van jullie gezien heb! Ach, ik heb het niet willen dwingen! Mama is nog eens een paar keren in Brussel bij mij geweest. Maar mijn broers en mijn zusters... neen, lief was het niet van jullie! Maar, ach, het kon misschien niet anders! Het was nu eenmaal zo... Jullie konden mij niet achten, jullie moesten mij wel verwerpen!... Ik heb vreselijk geleden... al die jaren! Ik heb nooit iemand gehad met wie ik spreken kon... dan met hèm... mijn kleine kerel! Het was niet goed, niet waar Addy, dat mama altijd zoveel met je sprak... Maar met Henri, met Van der Welcke kón ik me niet uitspreken. O, we zijn heel goed met elkaar, heel goed... Ik kan je niet zeggen hoe ik opeens verlangde naar Den Haag, naar de familie, de kennissen, naar jullie allen, allemaal! Ik schreef mama altijd geregeld, mama hield me van alles op de hoogte, zond me de portretten van de neefjes en nichtjes. Toch dwarrelt het me nu, dat ik jullie allen zie... Wij zijn ook zovelen... Ik geloof niet, dat er veel zo grote familie's zijn als wij... Bertha's huis is op zichzelf een druk huis... Bertha al grootmama... Het is ontzettend, wat worden we oud! ik ben twee-en-veertig! O, ik kon niet langer zo in Brussel wonen... we hadden niemand meer... onze kennissen verstrooid, weg... Van der Welcke verlangde ook naar Holland... Ook<noinclude></noinclude> f2ragye48jcndiontqlday03ajel152 104 67584 221543 186812 2026-05-24T17:03:05Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>voor Addy... Hij spreekt toch heel goed Hollands... ik heb het altijd aangehouden. Misschien een beetje Vlaams: hè, Addy. wij hadden een Vlaamse meid... O, wat heb ik jullie veel te vertellen, lachte zij gelukkig. Niets interessant, hè, maar ik heb behoefte mijn hart te storten, te praten, te praten, te praten met jullie, jullie allemaal, mijn broers, mijn zusters! Zij stond eensklaps op. — Karel... weet je nog... in Indië... hoe we in de rivier speelden, achter het Paleis, op de grote steenblokken liepen... met Gerrit? Wij drieën speelden altijd te zamen... Ja, Bertha... was toen al een paar jaar getrouwd, toen wij nog kinderen waren... Is ze nu al vijftig, Bertha?... Ze is helemaal grijs! Ik ook, ik word grijs! Lieve Bertha... En Louis en Gertrude gestorven in Buitenzorg... Herinner je, Karel... wij met ons drieën altijd te zamen! Jij droeg me op je rug over het water... wat waren we ondeugend! ik was toen al een meisje van dertien, veertien... En, zo gek in Indië... het volgende jaar droeg ik lange rokken, en kwam ik al op de bals... Ik vond het heerlijk, die grandeur... de adjudanten ...het Wien-Neêrlands-Bloed, dat gespeeld werd als wij binnenkwamen ... Ik verbeeldde me, dat ze ook voor mij speelden! Het dochtertje van de Gouverneur-Generaal... Ja, Van Naghel was toen advocaat te Semarang; Bertha maakte die grootheid niet mee... O, nu is ze voorbij ...mijn ijdelheid... Zoals een mens verandert... Jij ook, Karel, je bent veranderd... Je bent zo geposeerd geworden, zo deftig... Jammer, dat je geen burgemeester meer bent; je bent er als voor geknipt, Karel! Zij poogde te schertsen, in eens voelende, dat zij te veel sprak, over zichzelf, zich gaan liet, terwijl Karel en Cateau haar zaten aan te staren. Toch voelde zij voor hen: was Karel niet haar broer, die met Gerrit altijd gemengd was geweest in haar kinder-herinneringen, en was Cateau niet zijn vrouw, al had zij geen sympathiek gezicht, met die grote, ronde ogen...? Waren zij niet leden van de familie, naar welke zij zo verlangd had? Zij poogde te schertsen na haar al te spontane ontboezeming, maar zij voelde eensklaps, dat ook die scherts nog niet in de toon was, die harmonisch zou hun gesprek doen klinken. Zij voelde, dat zij in twintig jaren haar broer niet gezien had: niet meer na de dag van haar huwelijk met De Staffelaer — en dat zij als geheel vreemd van elkaar waren. Zij voelde, dat zij Cateau in het geheel niet kende. En al waren Karel en Cateau dus haar broer en haar zuster, zij waren ook vreemden. Maar juist dit wilde zij niet: zij wilde hen allen winnen, haar familie, om hen allen te hebben warm om haar, sympatisch om haar... En zij sprak over mama, over de Zondag-avond, over mama's familiezwak, dat zij ook nu zo sterk in zich voelde, ontwikkeld als het zich had in de smachting dier triestige jaren in Brussel. Zij vroeg hun raad, omtrent huizen, in Den Haag.<noinclude></noinclude> qr73vfonei4esbif8vrf80wezk1o3s8 104 67585 221555 186814 2026-05-24T17:24:01Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> Het beste is, dat je een woninggids raadpleegt, zei Karel; er woont er hier een vlak bij; zo een man weet alle huizen, die openstaan. Het zal moeilijk zijn iets te vinden, zei Constance. Wij hadden in Brussel een heel lief appartement en ik hou eigenlijk meer van een appartement dan van een heel huis. Maar in Holland is zo iets niet te vinden. — Ach, Constance, zei Cateau, grote ogen. Vind jij zó een appàrtement ... niet benààuwd? — O neen... en ik vind het heerlijk zo alles op één étage. Ik hou niets van meiden, die op de trappen draven. — Ja maar... er moet toch schòon gemaakt... worden. — Nu, dat gebeurde bij mij ook... Alleen bij een buitenlands appartement wordt niet zoveel aan de bel gehangen, als aan een Hollandse voordeur... De keukenmeid gaat 's morgens naar de markt... — En dan koopt ze maar... van àlles? — Dan koopt ze voor een paar dagen: groenten en eieren en wat ze nodig heeft. — Laat je dat dan over... aan de keukenmeid?? — O ja! Verbeeld je als je het niet aan haar overliet! lachte Constance. Ze zou er niets van begrijpen. Ik geef haar alleen enige aanwijzingen. — Maar dàt vind ik nu toch... helemaal geen degelijke manier van huishouding! Vind jij wèl... Kárel? — 's Lands wijs... bromde Karel, en sourdine. Dacht je een huis te zoeken in de nieuwe buurten, Duinoord bijvoorbeeld? — Liever niet zo heel ver... van jullie allemaal af. — Die Constànce! lachte Cateau, rond gezicht. Maar we wonen allemaal... nog al uit elkaar! Er werd geklopt: de portier liet Adolfine binnen. — Zo, Adolfine! Maar hoe lief van je — ook eens te komen, en dat als we vanavond toch al samenkomen bij mama. Je bent een hartelijke zus! en zij kuste Adolfine. — Dat is mijn jongen... Ik ben al eens met hem bij je geweest, maar je was niet thuis... — Dag tante, zei Addy stijf. — Vergeef de rommel, Adolfine. Ik pakte juist mijn koffers uit. — Wij moeten... eigenlijk... vèrder... Kárel! — Gaan jullie al?! — Ja... het regent zóo... en de coupé wordt zoo... nàt. — Constance, zei Karel. Van der Welcke komt overmorgen, zei je? — Denkelijk wel ... — Nu dan... doe hem dan wel mijn groeten... en... en wil je hem dan mijn kaartje geven ... dan is dat in orde... Hij nam zijn kaartje uit zijn portefeuille en legde het op een<noinclude></noinclude> g1jwq0xtxv4nmaagoqtzptv3v2k4rzm 104 67586 221556 186815 2026-05-24T17:24:47Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>hoek van de spiegelconsole. Constance zag hem aan, even verward. Zij kon een ogenblik niet spreken, begreep niet. Zij was zelf opgevoed en had zelf geleefd volgens zeer minutieuze regelen van kaartjes-pousseren, maar toch begreep zij niet goed, dat een zwager bij een andere zwager — zelfs vóor dat hij in de stad was, en tijdens een bezoek in de slaapkamer zijner zuster, tussen de intimiteit van haar uitgepakte koffers, een kaartje voor hem ter zijde legde... Maar zij was zo lang uit Holland en uit Den Haag weg geweest; zij wilde niet laten blijken, dat zij niet begreep en, als vrouw van de wereld, wilde zij ook vooral niet laten blijken, dat zij Karels kaartje niet alleen stijf maar zelfs intens burgerlijk vond en zij zeide met een zachte glimlach: Heel goed, Karel: Van der Welcke zal je visite zeer appreciëren. Haar stem klonk vriendelijk, eenvoudig, zusterlijk gewoon en noch Karel noch Cateau merkten iets, dat Constance zich zo bedwongen had als zij zich in Rome wel eens had moeten bedwingen, in een diplomatieke salon, vol intrigue en beleefde nijdigheid... In de coupé zei Cateau: — Dat heb je slim... gedaan... Kárel... met dat kàartje... — Ja, het leek me zo het beste, zei Karel, burgemeesterlijk. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''VI'''}}}} Adolfine keek nijdig om zich rond. Wat moest die Constance aan haar toilet verdoen, en zo veel geld hadden ze toch niet, want ze leefden van een toelage van papa en mama Van der Welcke — van Constance's vaderlijk erfdeel — en van wat Van der Welcke scharrelde in Brussel: met wijnen en assurantie's. Alles te zamen niet vet soppen: dat wist Adolfine zeker. Zij vond vooral een bonten bolero prachtig en verwonderde zich wat dat toch voor twee soorten bont was, maar zij zei er niets van; zij prees in een ander nooit iets, noch zijn mantel, noch zijn kwaliteit van gemoed of hart. Al had zij er nu een lief ding mee kunnen winnen — zij had toch niet kunnen zeggen: Constance, wat is dat een aardige bolero. Maar telkens zag zij, nijdig, bleek van afgunst, naar het bonten kledingstuk, dat over een stoel hing en haar bijna pijn deed, omdat zij het niet bezat, en niet wist hoe zij er ooit een zou kunnen bezitten. Constance was wat moe. Zij had eerst met Addy koffers uitgepakt. Karel en Cateau waren gekomen en zij had druk gepraat, blij hen te zien. Maar dat kaartje van Karel had haar stil gemaakt en zij sprak matjes. — En je meisje... Adolfine... trouwt al gauw? — In Mei. — Ik heb je meisjes na verleden Zondag niet meer gezien... <section end="s2"/><noinclude></noinclude> 7ft2frgwwkurqjetionydla0neub0b3 104 67587 221557 186816 2026-05-24T17:25:57Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>Een paar dagen geleden vond ik wel hun kaartjes en dat van Dijkerhof... Wat gaat een week toch gauw voorbij... Ik heb jullie ook niet thuis gevonden. — Het is zo druk... allerlei boodschappen altijd... om het uitzet... — Is Dijkerhof een aardige jongen... — Ja — en ze zijn van een hele goede familie... De Dijkerhofs waren nu juist niet van de côterie van de Van Lowe's, en mama Van Lowe had het engagement maar zo-zo gevonden. Constance zweeg, zij was moe, zij had hoofdpijn en zij dacht, dat Adolfine maar het gesprek gaande moest houden. Maar Adolfine was te afgeleid door de bolero, om erg op dreef te komen. Zij zocht naar een onderwerp... Toch waren er vele, want zij verging van nieuwsgierigheid om allerlei te weten, bijvoorbeeld, hoe Constance wel dacht over Bertha en over Cateau... Als die ellendige bolero nu daar maar niet hing! Eindelijk begon zij: — En je zoekt naar een huis? Constance antwoordde, vaag, en omdat zij hoofdpijn had, kreeg haar blik iets starends, uit de hoogte en trokken haar lippen dun. Adolfine vond haar aanmatigend, menende dat Constance toch altijd pedant was geweest, na haar huwelijk met De Staffelaer, na al die chic in Rome... Adolfine vermoedde, dat Constance op haar neerzag, en Constance had alleen maar hoofdpijn. — En denk je veel visites te maken? Neen, Constance dacht het niet. — Ga je niet aan het Hof? Neen, daar had Constance helemaal niet aan gedacht. — Gaat je jongen op de Burgerschool? Neen, hij zou zijn examen doen voor het Gymnasium: hij moest studeren, wilde Van der Welcke. — Wat zijn dat voor portretten? Kennissen waren het, uit Brussel. — Had je er veel kennissen... — De laatste tijd niet meer. Eensklaps ontmoetten Constance's ogen die van Adolfine. En Constance zag niet de haat van Adolfine: Constance zag alleen haar zuster, vier jaren jonger dan zij, maar afgetobd door een druk, moeilijk leven, vol geldbeslommering, vol last van veel eisende, onaardige kinderen, zonder hulp bij haar man, Van Saetzema, hoofd-commies aan het Departement van Justitie... Constance zag haar zuster mager, geel, opgevreten van zorg en bitterheid, in die bijna armoedige en toch pretentieuze rok, mantel, hoed, boa. En zij voelde, niettegenstaande haar meer en meer opkomende hoofdpijn, een diep medelijden, omdat Adolfine haar zuster was. Zij stond op en naderde Adolfine. — Fine, zei zij, ronduit. Wees niet boos, als ik niet spraak-<noinclude></noinclude> bpdzvpwwbuluyl56m03ld1ln6js1nu1 104 67588 221558 186817 2026-05-24T17:26:10Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>zamer ben. Maar ik heb zó een hoofdpijn... Toch vind ik het allerliefst, dat je me eens opzoekt. Doe het veel. Laten we elkaar veel zien. Ik ben alleen in Den Haag gekomen om veel van jullie te zien. Ik heb gesmacht naar jullie allen. Ik heb lange, lange treurige jaren doorleefd. Ik heb niemand in mijn leven... dan mijn jongen. En hij is nog zo jong en ik zeg hem al veel te veel, ik heb veel geleden, Adolfine, Fine... Wees wat lief tegen me, hou een beetje van jullie Constance. Ze heeft niet altijd goed gehandeld, ze heeft niet altijd goed gehandeld... Maar vergeef het haar, vergeef haar dat verleden, fluisterde zij zachter, opdat Addy haar niet zou horen nu; — vergeef haar dat verleden, dat altijd, altijd blijft. . . dat nóoit is het verleden voorgoed geworden... vergeef het haar... en heb haar een beetje lief...! Zij barstte eensklaps in een zenuwsnik uit, en in een impulsie, knielde zij bij Adolfine en legde haar hoofd tegen Adolfine's borst en voelde in haar armen Adolfine heel mager aan en ellendig. Een natte reuk van regen stroomde uit haar bemodderde rok. — Beste Constance! zei Adolfine, wel geroerd. Zeker, ik hou van je... en dat verleden... dat is al zo lang geleden: daar denken we geen van allen meer aan... Maar Constance snikte, snikte. — Mama, zei Addy. Zij trok hem ook naar zich toe, hield haar zuster en haar kind dicht bij zich. — Toe, Constance... — Mama, huil zo niet... Je hebt altijd zo een hoofdpijn, moesje, na die buien... Zij bedwong zich nu, stond op, en Adolfine vond enige hartelijke woorden. Adolfine was wel aangedaan, maar zij had het land over die bolero en daarbij vond zij Addy mooier, beter bijna, dan éen van haar drie lelijke onhebbelijke jongens... Toch kuste zij Constance en sprak zij af, dat Constance morgenavond zou komen thee drinken. Nadat Constance wat kalmer was en wat lachte door haar tranen, nam Adolfine afscheid met een hartelijke zoen. — En dan zal ik maar een kaartje van Van Saetzema hier leggen, bij dat van Karel, niet waar Constance, voor Van der Welcke, als hij overmorgen komt... Zij legde het kaartje neer, en, zich plotseling niet meer kunnende bedwingen, ging zij even, als voorbij lopende, naar de bolero, keek er naar en zei, met een stem, die heel anders klonk dan de gedachte, die stil nijdigde in haar: — Maar Constance!!... Draag jij nog zulke korte manteltjes? — O, dat is al zo lang mode, antwoordde Constance, nog denkende aan de kaartjes... — Nu... maar, het zou mij... te kort zijn... voor mijn leeftijd... hoor!<noinclude></noinclude> cnafw8pkn54r9qsrd84f6q2o57k3q2d 104 67589 221559 186818 2026-05-24T17:26:43Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>En, jonger zij dan Constance, was de kritiek scherp, en verborg zij tegelijkertijd Adolfine's ware gedachte, en de zuster, voldaan nu, ging... Constance tuurde op de twee kaartjes en ineens snikte zij weer los. Addy nam haar in zijn armen: hij was al bijna zo groot als zij. — Mama, zei hij zacht, met zijn ferme stem van jonge man. Huil niet zo en ga wat liggen op bed. U moet vanavond naar grootmama, en u zal te moe zijn, als u niet wat gaat liggen... En hij hielp haar zich wat uitkleden en schikte haar kussens op. Zij lag nu op bed, zacht zenuwsnikkend, eigenlijk wist zij niet meer waarom... Hij zette zich neer bij het raam, bij de spiegelconsole, en nam zijn boek, een krijgsverhaal van Transvaal. Een beweging van zijn arm deed de beide kaartjes vallen, op het tapijt. Hij zag er even heen, naar de twee stukjes kartonnen formaliteit, liet ze liggen, en las door... {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''VII'''}}}} Die avond speelde Constance mee, whist, hoewel zij nog een erge hoofdpijn had. Zij had op verzoek van mama Van Lowe Addy meegebracht en hij had zich gevoegd bij de neven en nichtjes om de allegaar. Constance speelde met Bertha, met Gerrit en oom Ruyvenaer. — Constance, zei Bertha. Je moet het niet onlief van me vinden, dat ik pas éen keer bij je ben geweest — je was niet thuis — maar het is zo druk ...Ik heb je vandaag de invitaties gezonden voor de partijen van de bruiloft... Je komt natuurlijk, niet waar... Bertha was de oudste dochter, mevrouw Van Naghel van Voorde, haar man minister van koloniën; in hun huis had Constance dadelijk gevoeld iets als van het ouderlijk huis, vroeger: een grote familie; een kring, even kolonialistisch getint met de hoogste koloniale autoriteiten, terug uit Indië; Van Naghel had zijn carrière gemaakt door protectie van zijn schoonvader, de oud-gouverneur-generaal; hun kennissen zweemden ook even de kring van het corps-diplomatique aan en men telde natuurlijk ook onder ze de elementen uit de hogere Haagse bureaucratie. Hoewel Constance nog maar eens bij hen aan huis was geweest — te midden van een drukte van repetities voor bruiloftsvoorstellingen — had zij er dadelijk iets zeer sympathisch en bekends gevoeld, iets van haar vroeger thuis; een atmosfeer van grootheid, gewichtigheid. die zij wel sedert jaren ontwend was, maar tot welke zij zich toch aangetrokken voelde, uit het aangeboren instinct ener ijdelheid, die zij dood nu in zich waande. Constance voelde zich tevreden, al had zij nog hoofdpijn. Oom <section end="s2"/><noinclude></noinclude> ezpmdsal3n052zlr2ryelr7jhhbvk02 104 67590 221560 186819 2026-05-24T17:27:01Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>Ruyvenaer was druk, maar vrolijk — omdat hij won, met Gerrit, Bertha en Constance, geen van beiden bij de kaarten, spraken door, speelden slecht. Bertha was al bijna geheel grijs — grijzer zelfs dan mama Van Lowe. Zij had een beetje een plechtig gezicht, zij leek op haar vader: de harde strakke trekken, de harde donkere ogen, de dunne lippen. Haar oogleden knipten altijd, of zij moeilijk zag. En zij had in haar wijze van praten iets verstrooids, alsof zij altijd aan iets anders dacht. Zij was goed gekleed, eenvoudig, met smaak. — Ik vind het zo aardig. dat jullie huis zo een herhaling is van ons ouderlijk huis... van vroeger, zei Constance. — Ja, zei Bertha. Wat is troef... — Je hebt zelf ruiten gemaakt, zei Gerrit, de ritmeester, flink, breed en blond. Zusje, oppassen. — En je hebt zeker een heel druk huis, Bertha? — Ja zei Bertha. Heel druk. En zij speelde een verkeerde kaart. — Ik heb dat ook zo gekend, die drukte, zei Constance. Dat was in Rome ook zo, verschrikkelijk druk; op éen dag altijd vier, vijf dingen, waar je je onmogelijk aan kon onttrekken... Bertha glimlachte vaag, en Constance voelde eensklaps, dat zij niet over Rome spreken kon. Zij schrikte: zij kon de naam van De Staffelaer niet uiten, zij moest geheel die tijd van grootheid niëren... Het maakte haar eensklaps zenuwachtig, want zij had niet gedacht, dat zij, te midden van haar broers en zusters, zich ook bedwingen moest, tact moest tonen... Zij was juist tot hen gekomen om, spontaan, zich te kunnen ontspannen... maar zij voelde in Bertha zeer sterk een afkeuring, dat zij over Rome dorst praten... Zij had over Rome willen praten, een beetje uit ijdelheid, om haar zuster, de vrouw van een minister, die "meedeed", te herinneren dat ook zij die grootheid gekend en geleefd had... Maar zij voelde, dat zij nederig moest zijn: dat zij niets meer was dan mevrouw Van der Welcke: de zuster, die een misstap had gedaan, getrouwd was met haar "amant" en, na jaren, in genade door de familie aangenomen. Dit sprak duidelijk uit Bertha's plechtig Van Lowe-hard gezicht met de knippende ogen — ook al zei Bertha geen woord. Constance zweeg, speelde; oom Ruyvenaer, druk, tapte moppen... — Daar valt de vrouw! zei hij, dik. Dit is éen gevallen vrouwtje meer! juichte hij luidruchtig. En uitspelende zijn aas, streek hij met een brede zwaai van zijn hand de zet op. Constance was bleek en Bertha knipte de ogen helemaal dicht. Maar Bertha was te veel gewend aan ooms vulgaire onhandigheden, om er zeer getroffen door te worden, en zij kwam, correct, uit in de invite van haar partner. Constance hield zich strak, speelde na. Zij had in een van haar zenuwbuien kunnen uitsnikken, maar zij bedwong zich, wetende,<noinclude></noinclude> 759qd7dqrnvzyuf4l1m1cx4e51w83eq 104 67591 221561 186820 2026-05-24T17:27:21Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>dat oom onhandig, druk, vulgair was, maar toch niet met opzet had willen kwetsen. En zij was Gerrit dankbaar, toen die haar als te hulp kwam. — Wat een aardige jongen is die boy van jou, Constance. — Mijn Addy... ja. — Alleen een beetje deftig voor zijn jaren, maar anders een flink ventje. — Hij is altijd heel lief voor mij. Wij zijn beiden dol op hem. — Je moet hem dikwijls bij ons laten komen. Ons huis is éen kinderkamer en in mijn troep zal hij jong blijven. — Goed, Gerrit, heel graag. Het is aardig van je dat te zeggen. — Wat moet hij worden? — Van der Welcke wil, dat hij eerst studeert. En dan later in de diplomatie. — Zou hij daar geschikt voor zijn? — Ik weet het niet... Hij is misschien een beetje te strak... Maar hij is nog zo jong. Laat hem Woensdag komen koffie-drinken en dan wandelen met mijn bende. Goed, ik zal het hem zeggen. Ja, zei Bertha, hartelijker, als ontwakende uit een droom. Hij is een allerliefste jongen, alleen een beetje strak. — Hij is hier nog zo vreemd. — Hij is heel beleefd, zei Bertha; maar op een afstand. Hij groet heel beleefd, maar als hij: dag, tante, zegt, klinkt dat als tegen een vreemde. — Ach, Bertha, hij ziet ineens zo veel nieuwe ooms en tantes. — Hij is een heel lieve jongen. Een mooi kereltje. Hij lijkt op zijn vader? — Ja, zei Constance onwillig. Zij voelde weer, dat er weer was: het verleden. Zij voelde, dat Bertha dacht: Van der Welcke, — zij had zijn portret wel eens gezien bij mama — is een zeer knap mens, en daarom ben je op hem verliefd geworden, Constance? Maar Gerrit lachte. — Waarom zeg je dat zo bedenkelijk, zusje? — Bedenkelijk? — Het is, alsof je het niet goed vindt, dat je zoon op zijn vader lijkt! Constance was dankbaar. Gerrit was zo gewoon, zo natuurlijk: zij lachte. — Ach, wel neen! — Denk je, dat ik het niet hoor: "Lijkt hij op zijn vader?" "Ja-a-a" Zij werd eensklaps heel oprecht, tegen Gerrit. — Zei ik dat zo? Ja, het is zo dwaas; ik ben een beetje jaloers op Van der Welcke... wat Addy aangaat. Zo dwaas van me, niet waar?<noinclude></noinclude> fb7gwgydq5zfjvvzmwju6o60ribq2zz 104 67592 221562 186821 2026-05-24T17:28:33Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> Bertha keek strak, knipte de ogen. Oom streek zet na zet op. — De robber is uit; Gerrit en ik winnen. We rekenen maar niet af, hè... De boterhammetjes gingen rond, de glazen wijn, de grogjes. — Gerrit, zei Constance, terwijl zij naast hem zitten ging. Je bent gelukkig, niet waar, in je huis, met je vrouwtje, je kinderen? Gerrit schrikte. — Waarom vraag je dat... — Ik kreeg die indruk... — Maar waarom vraag je het? — Is het dan niet zo... — Ja zeker, zeker... Natuurlijk... Adeline! Hij wenkte zijn vrouw, een blond dik poppetje, een zacht lief vrouwtje van acht-en-twintig; zij had al zeven kinderen; omdat Gerrit, wat oud getrouwd, zei, dat hij zijn tijdverlies wilde inhalen, om een heel troepje bij elkaar te krijgen. — Constance vraagt of we gelukkig zijn... — Die Constance! Natuurlijk! zei Adeline. — Je hebt een aardig troepje... — Je jongen is ook een dot... Zij glimlachten allen, gelukkig om de kinderen. Gerrit, onrustig, bewoog bijna woest zijn grote ledematen. — Kinderen, dat is alles! juichte Gerrit, wat luid. We scheiden niet uit tot wij er twaalf hebben, niet waar Lien? — Maar Gerrit... je bent dol... — Ja... zeg, Constance, waarom die kerel van jou zo alleen te laten... Dat is niet goed voor een kind. — Neen Gerrit, zo is het goed. Het zou niet ons geluk zijn — veel kinde— ten te hebben. — Zeg — jij bent zo indiscreet geweest te vragen of we gelukkig zijn; nu ik hoop op mijn beurt... Ik geloof niet, dat het erg botert tussen jou en je man. — Ach ... we schikken ons naar elkaar... En misschien dat zelfs niet eens... Addy houdt ons samen. We zijn beiden dol op hem. Van der Welcke is dol op zijn jongen. Ik ook. Ik ook. Hij is alles, zowel voor hem als voor mij Haar ogen vulden vol tranen. — Voor elkaar... zijn we niets meer! Zij zat tussen Gerrit en Adeline. — Ik verlangde zo naar jullie allen! zei zij, beiden nemende bij de hand. Wees lief tegen me, wil je? Ik smacht naar sympathie... Mijn kind is mijn alles... Maar hij is zo jong — en ik zeg hem al te veel... O, God, wat een leven, die laatste, laatste jaren! Neen, jullie zijn niet lief geweest! Waarom mij nooit... nooit... eens opgezocht... in Brussel! — Beste Constance... zei Gerrit; als wij ooit geweten hadden, dat je het wenste.... Maar ook jij liet nooit van je horen... Alleen aan mama schreef je; die heeft je nu en dan<noinclude></noinclude> phjg2qypasvdtnzg0d8672vy7qdj6wv 221566 221562 2026-05-24T17:33:50Z WeeJeeVee 2844 221566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> Bertha keek strak, knipte de ogen. Oom streek zet na zet op. — De robber is uit; Gerrit en ik winnen. We rekenen maar niet af, hè... De boterhammetjes gingen rond, de glazen wijn, de grogjes. — Gerrit, zei Constance, terwijl zij naast hem zitten ging. Je bent gelukkig, niet waar, in je huis, met je vrouwtje, je kinderen? Gerrit schrikte. — Waarom vraag je dat... — Ik kreeg die indruk... — Maar waarom vraag je het? — Is het dan niet zo... — Ja zeker, zeker... Natuurlijk... Adeline! Hij wenkte zijn vrouw, een blond dik poppetje, een zacht lief vrouwtje van acht-en-twintig; zij had al zeven kinderen; omdat Gerrit, wat oud getrouwd, zei, dat hij zijn tijdverlies wilde inhalen, om een heel troepje bij elkaar te krijgen. — Constance vraagt of we gelukkig zijn... — Die Constance! Natuurlijk! zei Adeline. — Je hebt een aardig troepje... — Je jongen is ook een dot... Zij glimlachten allen, gelukkig om de kinderen. Gerrit, onrustig, bewoog bijna woest zijn grote ledematen. — Kinderen, dat is alles! juichte Gerrit, wat luid. We scheiden niet uit tot wij er twaalf hebben, niet waar Lien? — Maar Gerrit... je bent dol... — Ja... zeg, Constance, waarom die kerel van jou zo alleen te laten... Dat is niet goed voor een kind. — Neen Gerrit, zo is het goed. Het zou niet ons geluk zijn — veel kinderen te hebben. — Zeg — jij bent zo indiscreet geweest te vragen of we gelukkig zijn; nu ik hoop op mijn beurt... Ik geloof niet, dat het erg botert tussen jou en je man. — Ach ... we schikken ons naar elkaar... En misschien dat zelfs niet eens... Addy houdt ons samen. We zijn beiden dol op hem. Van der Welcke is dol op zijn jongen. Ik ook. Ik ook. Hij is alles, zowel voor hem als voor mij Haar ogen vulden vol tranen. — Voor elkaar... zijn we niets meer! Zij zat tussen Gerrit en Adeline. — Ik verlangde zo naar jullie allen! zei zij, beiden nemende bij de hand. Wees lief tegen me, wil je? Ik smacht naar sympathie... Mijn kind is mijn alles... Maar hij is zo jong — en ik zeg hem al te veel... O, God, wat een leven, die laatste, laatste jaren! Neen, jullie zijn niet lief geweest! Waarom mij nooit... nooit... eens opgezocht... in Brussel! — Beste Constance... zei Gerrit; als wij ooit geweten hadden, dat je het wenste.... Maar ook jij liet nooit van je horen... Alleen aan mama schreef je; die heeft je nu en dan<noinclude></noinclude> nzynw0jsvahn9rl6w87b954c8wyamo4 104 67593 221563 186822 2026-05-24T17:28:52Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>eens opgezocht. Zeg zelf... We waren vervreemd van elkaar. — Laten we elkaar dan nu weer terug vinden! Wees lief tegen me! Je vrouwtje... ik ken haar niet... Maar je bent toch ook mijn zuster, niet waar, Adeline. Kou een beetje van me... — Ja zeker, Constance. Laten we elkaar dan ook veel zien. — Hoe is Bertha geworden, Gerrit. Zeg me... — Bertha is heel lief. Bertha is een voorbeeldige moeder. een uitstekende vrouw. Bertha heeft een druk leven. Ze doen veel goed, ze leven voor hun kinderen, ze zien veel mensen... Ze zijn in de upper ten of liever in de upper two and three van Den Haag. Wij niet, hoor. Wij komen ook nooit op hun grote diners. wij zijn helemaal niet in hun côterie. — Ik kom zelfs nooit op Bertha haar jours, zei Adeline. — En toch zijn we heel wel met elkaar. En Bertha is héel lief en als Adeline een baby wacht — gewone toestand bij ons — is Bertha net een moeder. Maar de mensen leven nu eenmaal in hun kring. en die is erg groot, druk, gewichtig, chic en alles wat je nog meer wilt. — Dus Adolfine en Van Saetzema? — Ja, dat kan je nagaan. Die komen ook nooit op hun diners en jours en bals etcetera. En dat maakt Adolfine razend. Maar het kan ons totaal niet Schelen. — En oom en tante Ruyvenaer? — Komen op de jours, lachte Adeline, maar niet op de diners. En die hebben weer hun Indische clubje, dat heel vrolijk is, maar natuurlijk weer helemaal apart. — Ja, peinsde Constance. Zo een heel grote familie als de onze... heeft noodzakelijk allerlei afscheidingen... — En daarom houdt mama altijd zeer vast aan haar "familietafereel" waarop al de elementen samenvloeien. — Soms zien we elkaar in weken, in maanden nooit anders dan op die Zondag-avonden... — En zeg mij: Karel en Cateau... — Kárel... en Cateau... — deed Gerrit Cateau na: diè... leven lèkkertjes... en éten... heel goed... met hun beidjes... niet waar... Adeline? Zij lachten. — Ach, ik heb altijd van Karel gehouden, zei Constance. Van Karel en van jou, Gerrit... Herinner je, in de rivier, achter het Paleis te Buiten— zorg... Hij keek haar lang aan, zoekende in haar ogen het verleden van hun kinderjaren... — Ja, toen was je een aardig kind... Je speelde altijd met ons sprookjes tussen die grote blâren, van een prinses en feeën en ridders en weet ik wat al meer. Je was toen een dot van een kind... Zo een klein, fijn, bleek, fantastisch meisje, in je witte "baadje", en je broers waren verliefd op je... Maar twee jaar daarna — ik was toen een jongen van zestien en jij was<noinclude></noinclude> rt1jp0490egrpkvhka02v7rojcig101 221567 221563 2026-05-24T17:36:07Z WeeJeeVee 2844 typo 221567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>eens opgezocht. Zeg zelf... We waren vervreemd van elkaar. — Laten we elkaar dan nu weer terug vinden! Wees lief tegen me! Je vrouwtje... ik ken haar niet... Maar je bent toch ook mijn zuster, niet waar, Adeline. Hou een beetje van me... — Ja zeker, Constance. Laten we elkaar dan ook veel zien. — Hoe is Bertha geworden, Gerrit. Zeg me... — Bertha is heel lief. Bertha is een voorbeeldige moeder. een uitstekende vrouw. Bertha heeft een druk leven. Ze doen veel goed, ze leven voor hun kinderen, ze zien veel mensen... Ze zijn in de upper ten of liever in de upper two and three van Den Haag. Wij niet, hoor. Wij komen ook nooit op hun grote diners. wij zijn helemaal niet in hun côterie. — Ik kom zelfs nooit op Bertha haar jours, zei Adeline. — En toch zijn we heel wel met elkaar. En Bertha is héel lief en als Adeline een baby wacht — gewone toestand bij ons — is Bertha net een moeder. Maar de mensen leven nu eenmaal in hun kring. en die is erg groot, druk, gewichtig, chic en alles wat je nog meer wilt. — Dus Adolfine en Van Saetzema? — Ja, dat kan je nagaan. Die komen ook nooit op hun diners en jours en bals etcetera. En dat maakt Adolfine razend. Maar het kan ons totaal niet schelen. — En oom en tante Ruyvenaer? — Komen op de jours, lachte Adeline, maar niet op de diners. En die hebben weer hun Indische clubje, dat heel vrolijk is, maar natuurlijk weer helemaal apart. — Ja, peinsde Constance. Zo een heel grote familie als de onze... heeft noodzakelijk allerlei afscheidingen... — En daarom houdt mama altijd zeer vast aan haar "familietafereel" waarop al de elementen samenvloeien. — Soms zien we elkaar in weken, in maanden nooit anders dan op die Zondag-avonden... — En zeg mij: Karel en Cateau... — Kárel... en Cateau... — deed Gerrit Cateau na: diè... leven lèkkertjes... en éten... heel goed... met hun beidjes... niet waar... Adeline? Zij lachten. — Ach, ik heb altijd van Karel gehouden, zei Constance. Van Karel en van jou, Gerrit... Herinner je, in de rivier, achter het Paleis te Buitenzorg... Hij keek haar lang aan, zoekende in haar ogen het verleden van hun kinderjaren... — Ja, toen was je een aardig kind... Je speelde altijd met ons sprookjes tussen die grote blâren, van een prinses en feeën en ridders en weet ik wat al meer. Je was toen een dot van een kind... Zo een klein, fijn, bleek, fantastisch meisje, in je witte "baadje", en je broers waren verliefd op je... Maar twee jaar daarna — ik was toen een jongen van zestien en jij was<noinclude></noinclude> tcmjypu74ya00480vkquk8u3yjasllr 104 67594 221564 186827 2026-05-24T17:29:32Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>vijftien — toen was je ineens een nuf, in een lange baljapon, en danste je alleen met oude generaals en de Algemene Secretaris... — En wat ben ik nu? vroeg zij, glimlachend, maar haar ziel van weemoed vol. — De verloren zuster... weergevonden. — Ja... wèl de verloren zuster. — Kom, zusje, niet zo droevig. — Mijn leven is zwaar geweest. — Maar je hebt nu je jongen, je kind. Kinderen zijn alles. — Mijn leven is fout geweest op fout... En ik ben bang, dat ik mijn jongen niet goed zal opvoeden. — Laat dat dan over aan je man! zei Gerrit mannelijk. — Zo? riep Adeline. Moet ze dat overlaten aan haar man?? — Ja, Adeline. Net als bij ons. Ik de jongens, jij de meisjes. — Zo?? — Maar Gerrit, als ik Addy overlaat aan Van der Welcke... heb ik niets. Niets. — Wees dan flinker en niet bang. — O, het leven is soms zo moeilijk... Dus Adeline, Gerrit... jullie zullen een beetje houden van je verloren en weergevonden zuster? Adeline kuste Constance. Mama Van Lowe trad nader, glanzende, als altijd op het "familietafereel", als zij ze allen verzamelde. — Mama, ik ben zó blij... zó gelukkig... bij u allen te zijn! murmelde Constance. De meiden brachten mantels en jassen binnen. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''VIII'''}}}} De volgende dag haalde Addy zijn vader af van het spoor. — Vadertje, vadertje! juichte hij, toen Van der Welcke uitstapte. Zij omhelsden elkaar, Van der Welcke, zeer geroerd, omdat het vijftien jaar was geleden, sedert hij Holland verlaten had. Addy, als een man, hielp papa met de bagage en zij reden weg, in de vigilante. — Mijn jongen, ik heb je in tien dagen niet gezien! — Wat had je toch zo lang te doen, vadertje? — Nu is alles geregeld... — En nu gaan we een huis zoeken? — Ja. Hij zag met een lach van genot op zijn kind, sloeg de arm om zijn schouder, trok hem tot zich, zich voelende vol zware vreemde weemoed en voldoening, omdat hij terug was, in Holland.<section end="s2"/><noinclude></noinclude> ca039ejticp87ubbfmixwe7aybkcffq 104 67595 221565 186828 2026-05-24T17:29:47Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> Zij hielden stil, voor het hôtel. Constance wachtte hen af in haar kamer. — Dag Constance. — Dag Henri. — Ik ben met alles klaar gekomen. — Zo veel te beter... Hier is je kamer. — Best... Hij belde, bestelde zich koffie. Haar gezicht stond dadelijk strak, nerveus. Addy schonk de koffie in. — Daar vadertje. — Dank je, mijn boy. En hoe bevalt het jou, mijn kerel, in je Hollandse vaderland? Hoe bevallen je al de neven en nichtjes? — O, ik heb nog niet veel van ze gezien, maar ik ga morgen naar de kinderen van oom Gerrit en tante Adeline. — Hoeveel zijn er daar? — Zeven... — Sapristi! Gaat het goed met mama, Constance... — Ja, heel goed... — Ik heb... ik heb een brief van papa... stamelde hij bijna. Papa en mama verlangen, dat we ze gauw komen opzoeken in Driebergen Het was, eindelijk, de zo lang verwachte verzoening, die hij haar bracht. Zij zag hem aan, zonder een woord... — Hier heb je de brief! zei hij en reikte haar die over. Zij las. Het was in de moeilijke woorden van een oud en ouderwets man, die zelden schreef, een poging tot vergeven, vergeten, tot welkom — pijnlijk, maar niet onoprecht. De brief eindigde, dat zijn ouders Henri, en Constance en Addy gauw verwachtten te Driebergen. Haar hart klopte. — Zij nemen mij dus in genade aan! dacht zij bitter. Waarom eerst nu? Waarom eerst nu? Dertien jaren is mijn jongen oud en zij hebben niet naar hun enige kleinzoon getaald. Harde mensen! Waarom eerst nu! ik hou niet van ze... Zij zei echter alleen: — Het is heel vriendelijk... van je ouders. Zij had dat zo geleerd, in Rome: zo te zeggen dingen, die zij anders meende. — En wanneer wil je dan naar Driebergen gaan? vroeg zij. — Morgen. — Dan zouden wij 's avonds gaan thee drinken bij de Van Saetzema's... Adolfine en haar man. — Ik verlang naar mijn ouders. — Nu negligeer mijn familie dan maar voor de jouwe en schrijf Van Saetzema af. — Er is van negligeren geen sprake... Ik verlang naar mijn<noinclude></noinclude> m92rsrs9yr5vhf909zzke8c0h900pt4 104 67596 221569 186829 2026-05-24T17:38:25Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>ouders en we moeten hun tonen, dat wij hun brief appreciëren. — Appreciëren? vroeg ze bitter. Wat moet ik appreciëren? Dat ze dertien jaren nodig hebben om te zeggen, dat ze hun kleinkind verlangen te zien? — In al die jaren heeft jouw familie ook niet naar je getaald. — Dat is niet waar. Mama heeft ons in Brussel opgezocht. — In dertien jaren — hij lachte schamper — twee maal twee dagen. Ze stampte met de voet. — Mama is een oude vrouw... zij reist nooit! — Mijn ouders zijn ook oud... en ze hebben veel te strijden gehad met hun ideeën en overtuigingen. — Dus ik moet hun dankbaar zijn? Hij zag haar hard aan. — Dankbaar? zeide hij. Je bent het nooit geweest. Niet aan hen, niet aan mij. Zij krampte haar vuisten. — Altijd! gilde zij op. Altijd ook! Altijd verwijtingen, dat ik je carrière heb gebroken, dat ik... dat ik... Zij zenuwsnikte luid op. — Mama, zei Addy. Het kind was tussen hen. Het was voor beiden alles. Het begreep nooit de aanleiding dier twisten, de grond van die verwijtingen, en tot nog toe had hij nooit gedacht hoe vreemd het was, dat zijn vaders en moeders familie altijd zo ver waren, onbenaderbaar. Sedert de laatste weken woelde hem dat door het hoofd. Maar hij vroeg niet, ook al begreep hij niet; en al begreep hij dit niet, hij was toch geen kind meer. Hij was al een kleine man en zijn hart was des te zwaarder, omdat hij niet wist en begreep, en toch nam hij zijn taak als een held op. Zij omhelsde het kind. — Ach! kreet zij. Je houdt toch meer van hem: — ga maar naar hem, Addy! — Mama, zeide hij. Ik hou van u allebei... evenveel. Huil niet mama: wees niet zo driftig, zo zenuwachtig... Van der Welcke dronk zijn koffie uit... Zij klampte het kind tegen zich aan, zoende hem woest. — Ik ga uit, Addy. Je bent lief, maar ik ga uit: ik heb behoefte aan lucht. — Wil ik met u meegaan? — Neen... Blijf bij papa... Zij kòn hen niet samenzien dit eerste ogenblik van terugkomst; zij moest er weer, na die tien dagen, aan wennen hem het kind te zien liefkozen en nu... nu vluchtte zij, om het niet te zien. Zij zette haar hoed op, zij kuste Addy nog eens, hem willende tonen, dat zij op hèm niet boos was, nooit boos was. Zij ging. — Papa, zei Addy. Van der Welcke keek somber, verlegen.<noinclude></noinclude> blojb11r3egifj0vngpkhwns83wayk2 104 67597 221570 186832 2026-05-24T17:38:59Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>{{dhr}} — Waarom zeg je die dingen... tegen haar, papa. — Mijn kind... Hij haalde diep adem, omhelsde zijn zoon. — Addy, zeide hij. Je bent weer gegroeid. Je wordt zo breed. Je bent een kerel, Addy... je wordt bijna te groot... voor je vader om je te omhelzen en te houden op zijn schoot. — Neen, vadertje... ik ben je jongen... Hij zette zich op Van der Welcke's knieën, sloeg zijn armen om zijn hals, legde zijn zachte kinderwang tegen zijn geschoren gezicht. — Mijn kleine kerel.... Hij drukte hem tegen zich aan, voelde zich kalmer nu, met die zachte wang op zijn wang. — Waarom moeten jullie nu weer dadelijk kibbelen... — Het is mama. — En u antwoordt. Mama is zenuwachtig. Antwoord dan ook niet. — Hoe is de familie van mama? — Ik geloof, dat ze nogal aardig zijn. Oma is heel lief, en tante Bertha ook, en oom Gerrit en tante Adeline. Mama is heel blij hen allen terug te zien. Is u ook blij in Holland te zijn en grootpapa en grootmama gauw terug te zien? — Ja, mijn kind. — Laten we dan eens afspreken, wanneer we naar Driebergen gaan. Morgen niet, dan gaat u met mama naar oom en tante Van Saetzema. Overmorgen heb ik beloofd bij oom Gerrit te komen, maar dan ga ik maar op een andere dag naar de kinderen. Laten we dus overmorgen gaan. En dan kan u morgen al dadelijk beginnen met het zoeken naar een huis. — Ja mijn jongen, zo is het goed. — Wil ik dat dan maar zo zeggen, aan mama. — Ja... Hij klemde zijn kind aan zich vast. — Mijn Addy, mijn jongen, mijn lieveling, mijn lieveling... — Malle, ouwe vader! Hij bleef op Van der Welcke's knie, wang tegen wang. Buiten in het Voorhout, stortregende het tussen de Maartse bladloze bomen en grauwe misten duisterden vaal en vaag uit de verte aan, terwijl de vochte avond zonk... {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''IX'''}}}} Dien avond na den eten gingen Van der Welcke, Constance en Addy naar mevrouw Van Lowe, waar zij ook Dorine aan troffen, die met haar zwager kennis maakte. — En ik heb aan jullie van middag gedacht, zeide zij. Ik had heel veel boodschappen te doen, voor Bertha ... En zoo de stad<section end="s2"/><noinclude></noinclude> ng9ojlhf8kzs734am3w0ztfv687qx36 104 67598 221571 186833 2026-05-24T17:39:30Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>doorkruisende, dacht ik: ik zal eens naar Duinoord gaan en zien of er veel huizen openstaan. Ik ben er doodmoe van! — Maar Dorine, hoe aardig van je! zei Constance. Ook Van der Welcke was verrast. — Dat is waarlijk allerliefst van je, mijn nieuwe zuster! — Hier is een lijstje, dat ik gemaakt heb... met de huurprijzen er achter, die ik wist te weten te krijgen. — Alleen, Dorine... Duinoord is zo ver van mama. — Ja maar, Cony... zei mama. Hier in de buurt krijg je niets voor achthonderd gulden. — Wat heb ik er aan, zei Constance nerveus; om in Den Haag te wonen en een uur van u af. Ik wil dicht bij u wonen. — We zullen nog wel eens zien, liet van der Welcke zich ontvallen. — Zien, zien, zien! zei Constance driftig. Ik wil gauw mijn eigen huis hebben. Het hôtel is duur en ik voel me er niet prettig. Eer de meubels uit Brussel er zijn, eer we op orde zijn ... — Nu ja, moesje, zei Addy beslist; dat gaat niet in een vloek en een zucht. Zij glimlachte dadelijk. Ieder woord van het kind was dadelijk een balsem, een troost. De oude grootmoeder glimlachte. Dorine glimlachte. — Addy, zei mama Van Lowe. Je moet papa en mama maar goed helpen met dat huis. — Ja, oma. Het zal nog niet zo gemakkelijk gaan... Het kind was meer op zijn gemak dan op die Zondag-avond. Oma was heel lief; tante Dorine ook, om zo te draven, voor die huizen. — Tante Dorine, doe je altijd boodschappen? Zij lachten allen: het was een manie van Dorine iedere dag Den Haag te doorkruisen; zij was zeer hulpvaardig en vooral voor Bertha en Adolfine — voor de twee aanstaande bruiloften, — had zij het druk. Ernst en Paul kwamen binnen. — Wij wisten, dat Van der Welcke bij mama was, zei Paul; en wij komen kennis maken. — Dat zijn tenminste geen visites in optima forma, dacht Constance. Ernst leek op Bertha en kneep met de ogen, maar hij was daarbij vreemd, mensenschuw, altijd verlegen, zelfs in de familiekring. Hij had iets schuchters als wilde hij maar zo gauw mogelijk weer weggaan. Maar hij deed zich geweld aan, en ineens vroeg hij aan Constance: — Hou je van porcelein? — Delfts, bedoel je? — Ja... Hou je van vazen... Ik hou veel van vazen... Ik heb allerlei vazen... Heb je ooit wel nagedacht... over een vaas... den vorm... het symbool van een vaas... Neen...<noinclude></noinclude> c3plhpxuqt743de29qvz0s5yakwa6w4 104 67599 221572 186834 2026-05-24T17:40:17Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>je weet niet wat ik bedoel... Kom je eens bij me, op mijn kamers? Kom je... dan lunchen... met je man? Dan zal ik je mijn vazen tonen... Constance glimlachte. — Heel gaarne, Ernst... Heb je zoveel bizondere vazen? — Ja, zeide hij fluisterend, trots. Ik heb er hele bizondere... Ik ben altijd bang, dat ze gestolen worden... Het zijn mijn kinderen... En hij lachte, en zij lachte dok, een beetje huiverig voor hem en om te komen op die kamers vol vazen, die kinderen waren. Zij wist niet meer wat tegen Ernst te zeggen, en zij vertelde nu, zachtjes, aan mama, dat de oude heer en mevrouw Van der Welcke — haar schoonouders — hen verwachtten te Driebergen. Mevrouw Van Lowe straalde, fluisterde: — Kind, ik ben zo blij! Ik ben zo blij, dat ze dat willen doen. Het heeft mij al die tijd achtervolgd... die gedachte, welke houding ze tegen je zouden aannemen... Adriaan is dan toch ook hun kleinzoon. — In dertien jaar... begon Constance bitter. — Kind, kind, voed geen wrok, voed geen wrok. Heb geen verwijtingen meer. Alles komt nu terecht, mijn kind. Ik ben zo blij... Het zijn andere mensen dan wij, kind, niet zo ruim van opvatting, en heel orthodox, en streng op hun principe's. En wat ze indertijd gewild hebben, kind, dat Van der Welcke je trouwde... kind, het was een opoffering voor hen: het brak de carrière van hun zoon. — Waarom? riep Constance fluisterend, maar heftig. Het brak zijn carrière... Waarom? Waarom moest hij uit de diplomatie gaan...! — Kind, het was zo moeilijk... voor hem er in te blijven... na het éclat... Constance lachte schamper. — In hun kringen... waar niets dan éclat is... dat zij weer sussen. — Stil kind: wees niet zo heftig... wees niet zo nerveus, Conny... Ik, ach, ik ben zo blij... Ik zou die oude mensen kunnen omhelzen ... Ik wil ze ook opzoeken, als je er geweest bent... om hen te omhelzen... Mama weende. Constance drukte de handen op de borst: zij stikte. — Goed mama, zei zij zacht, koel. Ik zal dankbaar zijn... Mijn leven lang, aan papa en mama Van der Welcke, aan Henri, aan u, aan u allemaal... — Kind, wees niet bitter... Probeer wat gelukkig te zijn, nu, in ons midden. Wij zullen allen proberen... lief voor je te zijn, en je het verleden te laten vergeten... — Mama...<noinclude></noinclude> nhuv4kh1w5icowq1n4enputf4mpcr7m 221573 221572 2026-05-24T17:40:55Z WeeJeeVee 2844 nop 221573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>je weet niet wat ik bedoel... Kom je eens bij me, op mijn kamers? Kom je... dan lunchen... met je man? Dan zal ik je mijn vazen tonen... Constance glimlachte. — Heel gaarne, Ernst... Heb je zoveel bizondere vazen? — Ja, zeide hij fluisterend, trots. Ik heb er hele bizondere... Ik ben altijd bang, dat ze gestolen worden... Het zijn mijn kinderen... En hij lachte, en zij lachte dok, een beetje huiverig voor hem en om te komen op die kamers vol vazen, die kinderen waren. Zij wist niet meer wat tegen Ernst te zeggen, en zij vertelde nu, zachtjes, aan mama, dat de oude heer en mevrouw Van der Welcke — haar schoonouders — hen verwachtten te Driebergen. Mevrouw Van Lowe straalde, fluisterde: — Kind, ik ben zo blij! Ik ben zo blij, dat ze dat willen doen. Het heeft mij al die tijd achtervolgd... die gedachte, welke houding ze tegen je zouden aannemen... Adriaan is dan toch ook hun kleinzoon. — In dertien jaar... begon Constance bitter. — Kind, kind, voed geen wrok, voed geen wrok. Heb geen verwijtingen meer. Alles komt nu terecht, mijn kind. Ik ben zo blij... Het zijn andere mensen dan wij, kind, niet zo ruim van opvatting, en heel orthodox, en streng op hun principe's. En wat ze indertijd gewild hebben, kind, dat Van der Welcke je trouwde... kind, het was een opoffering voor hen: het brak de carrière van hun zoon. — Waarom? riep Constance fluisterend, maar heftig. Het brak zijn carrière... Waarom? Waarom moest hij uit de diplomatie gaan...! — Kind, het was zo moeilijk... voor hem er in te blijven... na het éclat... Constance lachte schamper. — In hun kringen... waar niets dan éclat is... dat zij weer sussen. — Stil kind: wees niet zo heftig... wees niet zo nerveus, Conny... Ik, ach, ik ben zo blij... Ik zou die oude mensen kunnen omhelzen ... Ik wil ze ook opzoeken, als je er geweest bent... om hen te omhelzen... Mama weende. Constance drukte de handen op de borst: zij stikte. — Goed mama, zei zij zacht, koel. Ik zal dankbaar zijn... Mijn leven lang, aan papa en mama Van der Welcke, aan Henri, aan u, aan u allemaal... — Kind, wees niet bitter... Probeer wat gelukkig te zijn, nu, in ons midden. Wij zullen allen proberen... lief voor je te zijn, en je het verleden te laten vergeten... — Mama... {{nop}}<noinclude></noinclude> iflyaqq6fpf237u7m1wl8f0em33g4lh 104 67600 221574 186845 2026-05-24T17:41:40Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>— Ja, kind... je het verleden te laten vergeten... Wees niet bitter... — Mama...! Zij omhelsde de oude vrouw, die weende. — Mama, huil niet! ... Ik bèn gelukkig! Ik {{sp|ben}} gelukkig... bij u allen terug... terug... terug! {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''X'''}}}} Twee dagen later zaten Van der Welcke, Constance en Addy in de trein, naar Driebergen. Het kind, voor wie Holland een nieuw land was, stelde belang in de vage, vale, lage uitstrekkingen naar warre bomelijnen der wazige horizonnen, waaruit dorpsspitsjes staken: als wanhoopsarmen sloegen de molens hun wieken uit onder de machtige kopergrauwe wolken, die als zware massa's weemoedigheden, door een regenwind geblazen, langs de neerdrukkende luchten jaagden en jaagden altijd door. Het kind vroeg zijn vader telkens iets, zijn hand in Van der Welcke's hand, en om die liefkozing niet te zien, tuurde Constance, uit het andere raam, zwijgend. Gisterenavond waren zij bij de Van Saetzema's geweest, en hoewel Constance zich eerst geërgerd had, had zij later een groot medelijden gevoeld. Mijn God, hoe was het mogelijk, dat Adolfine zo burgerlijk was geworden! Van wie had zij dat toch! Mama, zo fijn gedistingeerd! Papa — haar arme vader! — zo op-end-op een gentleman, een aristocraat van oude stempel... Toch, misschien van de Ruyvenaers... Oom zou je nooit gezegd hebben, dat een broer was van mama... Van de Ruyvenaers misschien? Mijn God... wat was die Adolfine burgerlijk... haar man een boer... haar huis pretentieus en rommelig... haar meisjes, de twee oudste, pretentieus, pedant, nijdig... Marie, het jongste meisje, een soort Assepoestertje, maar een lief, verlegen, onderdrukt stil kindje... maar dan de drie jongens weer, zo onbehagelijk, viezig, ruw... Wat een boel, wat een boel! Zij waren gekomen, denkende heel intiem thee te drinken, maar het was een soort van een avondje geweest: een echte rommel, als Van der Welcke had gezegd, die woedend geweest was... Twee heren in rok en witte das; de anderen in alle mogelijke gradatiën van herenkleding: geklede jas, smoking, jacquet — Adolfine scheen altijd onduidelijke invitaties te doen en de mensen wisten nooit wat zij zouden aantrekken en wie zij zouden vinden... Floortje in een vuil wit laag japonnetje, notabene; Caroline en Marietje in wandeltoilet; Van Saetzema zelf als een dikke boer, luidruchtig hij samen met oom Ruyvenaer; het was zo vulgair geweest... Tante Ruyvenaer was altijd goedig en de meisjes, heel Indisch, maar lief, natuurlijk en eenvoudig, maar verder was die avond, met allerlei vreemde mensen, toch <section end="s2"/><noinclude></noinclude> p5e3kgdzp76yhrus0dlc14e39mljmmn 104 67601 221575 186836 2026-05-24T17:42:14Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>een guet-apens, vooral voor Van der Welcke, geweest, die zij wel, als zwager, op een intiemere en hartelijker wijze hadden kunnen verwelkomen, de allereerste keer, dat zij hem zagen, nadat zij gedurende jaren haar man als familielid hadden genieerd! En thuis, terug in het hôtel, had zij een hevige scène met haar man gehad, hij scheldende op zo een rommelfamilie van haar; zij, die familie verdedigende — tegen haar eigen overtuiging in — tot Addy was wakker geworden, uit zijn bed was gekomen en hun verzocht had zich stil te houden, omdat hij anders niet slapen kon... Dat kind, zoals hij dat gezegd had, met zijn besliste, lieve maniertjes — net zo een klein stevig mannetje — O, dat kind, wat zouden zij ooit hebben gedaan, zonder dat kind! Zij dacht soms, als het ooit stierf, als zij ooit het moest missen... zij maakte zich van kant! Het was niet hun kind, het was hun schat, het was hun leven... En zij keek even om, maar toen zij het bij zijn vader zag zitten, hand in hand, en Van der Welcke de dorpsspitsen daarginds — na jaren — poogde uit te vinden, keerde zij zich weer om, snel, een pijn van jaloezie in haar hart! O, zij had medelijden met Adolfine... Zij voelde in Adolfine een strijd om "mee te doen", een strijd, wanhopig, omdat Van Saetzema niets had dan een goede naam, maar verder een onbeduidend mens was — moeilijk, na jaren, gepromoveerd: getrouwd met Adolfine, zonder dat iemand wist, waarom zij hem en hij haar genomen had; — zich eerst had willen vestigen als advocaat en procureur in Den Haag; later geplaatst aan het Departement van Justitie, maar nooit, uit gemis aan sympathie, veel door papa geholpen, zoals die Van Naghel geholpen had; nooit eigenlijk veel in tel bij zijn superieuren, nu, door Adolfine gepousseerd in allerlei baantjes en commissie's, zich lappende een politieke overtuiging, om zich candidaat te stellen voor de Gemeenteraad, omdat Adolfine — altijd jaloers en nijdig om Bertha's grootheid — haar man ook hoog, hoger en hoger wilde hebben en zo weinig kans had ooit dat ideaal te verwezenlijken. Ja, Adolfine moest stil razend worden bij de gedachte aan Bertha's huis: haar man, minister van koloniën, en geld gemaakt als advocaat te Semarang; hun huis de herhaling van dat deftige, gewichtige, ouderlijke huis van vroeger: de grote diners, de chique kennissen, effleurerende de côterie der diplomatie... En dan gaf Adolfine van die onmogelijke "avondjes", allerlei mensen bij de haren er bijgesleept; elementen, die elkaar niet kenden, nooit zagen, verwonderd zich samen te treffen in die nauwe salons, vol verschoten handwerkjes en stoffige Makartbouquetten; — een kaartje, wat rammelmuziek van de meisjes, de tafels weggeschoven en ineens een wanhopige sauterie, die een wolk van stof uit het tapijt opjaagde: alles, alles even tactloos en onaangenaam en burgerlijk vooral, met de te dikke sandwiches en de slordige meid, die brutaal haar elleboog toonde, als de meisjes haar iets vroegen<noinclude></noinclude> 0cpy9d2u98v9c2shd8defw19d08xgpf 104 67602 221576 186837 2026-05-24T17:43:02Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>te doen! O, Constance had medelijden met Adolfine: zij was toch haar zuster en zij werd zich bewust, — na jaren, of het gesluimerd had — een teder familie-zwak voor allen, die waren haar broers en zusters en hun kinderen. Had zij dat van mama? Een teder familie-zwak... Zij had zo gaarne eens met Adolfine willen spreken, intiem, haar de raad willen geven toch voor die soirée-tjes de elementen wat meer bij elkaar te kiezen, wat homogeen te inviteren en Floortje toch te zeggen niet een vuile baljapon af te dragen, op zo een gelegenheid! En die drie jongens, dravende door de al te volle salons, onhebbelijk, met vuile handen, slecht opgevoed... als zij ze vergeleek met haar Addy — die misschien wel helemaal geen opvoeding kreeg — maar die uit zichzelf zo een aardige kerel was, zo beleefd, al was hij strak, en die fatsoenlijk sprak, en niet met zo een volle mond vol platte Haagse straattaal! O, het was verschrikkelijk en zij vreesde zo, dat Addy ook daarvan iets zou overnemen... Arme Adolfine, wat een strijd, vooral met dat onbereikbare van Bertha voor ogen! Want zij leden allen aan jaloezie in de familie: zijzelf had het en Adolfine had het altijd gehad, heel sterk, van kind af aan op haar oudere zusters en broers... Zou zij ooit Adolfine eens kunnen raden? Nu de bruiloft van Floortje naderde... zou zij Adolfine niet van dienst kunnen zijn... Zij vond het zo treurig, dat haar zuster — een Van Lowe toch — zo verburgerlijkte en zij was, na gisterenavond, bang voor die bruiloft, vooral omdat Emilie van Bertha zowat in diezelfde tijd zou trouwen, in Mei, dus over twee maanden... In ieder geval zou zij er met mama over spreken, niet uit bedilzucht, maar omdat Adolfine toch haar zuster was, omdat zij van ze hield als haar zuster, en omdat ze medelijden had, waarlijk navrant medelijden — Mama... waar staar je zo heen? Het was Addy's stem, en zij zag, dat het kind naast haar was komen zitten, haar gevende nu haar beurt. Zo verdeelde hij altijd zijn gunsten tussen zijn vader en zijn moeder. Want Van der Welcke, dadelijk, nam de Nieuwe Rotterdammer, en dommelde tussen de wijd uitgeslagen bladen druks weg, in zijn hoek. — Zo, kom je eindelijk eens bij mij zitten, fluisterde zij. — Moesje, niet zo jaloers zijn: moet ik me dan in tweeën hakken? Hij sprak nu met haar, hield haar bezig. Zij bewonderde hem altijd zoals hij sprak, aardig weg, redelijk en onderhoudend, met een talent voor gemakkelijk gesprek. Denkelijk had hij het aangeleerd, omdat zonder hem zijn vader en zijn moeder zouden zwijgen, als zij niet streden. Hij sprak over een paar huizen, die zij gisteren hadden gezien; hij sprak over het landschap, voelde zich zo vreemd, eensklaps een Hollandse jongen, en hij vermaakte zijn moeder, hij amuseerde haar als een kleine,<noinclude></noinclude> 66e71x37s3dolyq3cqat7eyke06yfma 104 67603 221577 186838 2026-05-24T17:44:16Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>galante cavalier. Toch had hij helemaal niets van een heertje: een breed, klein, stevig mannetje in een sporthemd, en een blauw overjasje en korte broek. Hij droeg een slappe hoed, model Boerenhoed. Zij hield niet van die hoed, maar hij had er absoluut zo een willen hebben. Maar zelfs met die hoed — wat was hij mooi! O, wat was hij een mooi kind! Zijn open, blonde ogen, een beetje hard en ernstig; zijn fris, hardvlezig bakkes met die fijne, rechte trekken — die van Henri — ; zijn kleine mond, waarop zij als verliefd was; die vierkante schouders, zijn mooie benen met vierkante knietjes en fijne kuiten, in zijn korte broek. Haar kind, haar kind: hij was haar alles! Hij was het geluk, de genade van haar leven: om hem had haar leven waarde! Hij sprak, maar zij vond, dat hij heel ernstig keek, ernstiger nog dan anders... Ja, zij voelde het: het was om wat hen wachtte, over een uur... De ontvangst daar ginds, in Driebergen. van de grootouders... Van der Welcke ook was zenuwachtig, sprak geen woord meer, vouwde zijn courant open, dicht, open, dicht... Haar klopte het hart, tot in de keel, droog, verschroeid van zenuwachtigheid. En Addy keek ernstig, strakker dan ooit... Ja, zij voelde het: in de stem van het kind was een tederheid, als wilde hij zeggen: hou je maar flink, moesje, straks... En hoe dichter zij naderden, hoe stiller zij werden: Henri, in zijn courant; zij turende uit het raam en ook Addy wist niets meer te zeggen en zat onbewegelijk, de handen in de zakken van zijn overjasje. Neen, zij zou het nooit kunnen vergeten, dat die twee oude mensen dertien jaren hadden nodig gehad, niet om haar als dochter aan te nemen, maar om in haar kind hun kleinkind te zien. In al die tijd geen brief, geen toenadering: een volkomen stilzwijgen, een geheel dood-zijn voor hun enige zoon, voor hun enige kleinzoon. Zij dacht niet aan zichzelf; zij verlangde van hen geen sympathie, alleen maar koele beleefdheid... Zij voelde zich vol wrok, zó vol wrok, dat — als zij er aan dacht — zij er bijna in stikte, als in een benauwing. En daarbij kwam dan nog dat neerdrukkende besef, dat zij dankbaar moest zijn, omdat die ouders hun zoon aan haar hadden opgeofferd — zoals zij eens hadden gezegd — volstrekt hadden gewild dat Henri haar trouwen zou, ook al brak het zijn carrière. En dat, dàt was het wat zij nooit vergeven kon — omdat het, nog steeds, haar ijdelheid kwetste! Dankbaar, zij zou het hun geweest zijn, voor hun zoon, wanneer zij beschouwd hadden dat na een zich-stil-houden van enkele jaren, Henri, met de relaties, de protectie, die hij toch had, zijn carrière had kunnen vervolgen, met haar aan zijn zijde! De Staffelaer was niet meer in diplomatieke dienst, leefde bij Haarlem op zijn buiten en zij hadden hem dus nooit meer in het buitenland kunnen ontmoeten dan door het allergrootste toeval... Neen, dat — om haar gekwetste ijdelheid — dat zou zij hun nooit en<noinclude></noinclude> ec630rp5c6twu7q9itsbk5z7iuegz4l 104 67604 221578 186839 2026-05-24T17:44:46Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>nooit kunnen vergeven: daarom was de wrok, waarin zij als stikte: om de "opoffering", om de carrière van Henri, gebroken door haar. Was zij niet vijf jaren lang de vrouw van de minister-resident te Rome geweest, had zij haar positie niet met tact, met gratie, met wereldkennis zelfs vervuld — zodat de Hollandse kolonie zelfs haar salons prees boven die van andere Nederlandse legaties in het buitenland? Was zij niet trots geweest op die reputatie, had zij er niet plezier in gehad, dat de Hollandse kolonie, de Hollandse toeristen in haar huis iets van het vaderland en het home terugvonden, op haar recepties, aan haar diners? Hoe dikwijls had men haar niet gezegd: mevrouw, bij u, in Rome, is het allerliefst, vooral vergeleken bij die en die plaatsen, en zij hadden, de Hollanders, haar dikwijls geklaagd over de sombere morgue en geslotenheid van zo vele onzer legatiën... Zou zij niet aan Van der Welcke's zijde geweest zijn op haar plaats, ook al zou men er eerst over gesproken hebben en gevit, dat zij, de gescheiden vrouw van een minister-resident, daarna getrouwd was met de jongste secretaris! Maar zij zou tact hebben gehad, het zou vergeten zijn, het zou weggezonken zijn in het verleden. Zij kòn niet aannemen, dat dit alles niet mogelijk ware geweest, misschien niet voor een ander, maar wel voor haar... En dàt was nu haar wrok, dat die twee oude mensen, en Henri met hen, dat nooit zó hadden kunnen inzien en haar wel hadden gegeven hun zoon, met een toelage, die armoede was — twee aalmoezen, waarvoor zij dankbaar moest zijn! — maar haar en hem en hun kind gelaten hadden in Brussel, in een hoek, als een schande, die men verstopt! Neen, nooit zou zij dat kunnen vergeten, neen nooit, nooit, nooit! Zij was zo verdiept in haar gedachten, dat zij niet merkte, hoe de trein stil hield, en hoe zij er al waren, te Zeist-Driebergen. — Mama! zeide Addy zachtjes. Zij schrikte op, werd bleek. Maar zij wilde zich bedwingen, waardig zijn, die oude mensen nu tonen, dat zij niet was een onwaardige vrouw, al had zij een fout, een misstap gedaan in haar leven, nu goed dan: een zonde — omdat zij lief had gekregen. Zij stegen uit en Addy hielp haar en haar geschoeide vingers trilden in zijn stevig handje. Maar zij wilde niet trillen: stil nu, stil nu: kalm wilde zij zijn, kalm en waardig vooral... — Daar is het rijtuig! zei Henri gesmoord. Hij herkende het heel oude rijtuig, van jaren her. Hij herkende zelfs de oude koetsier, die naar hem zag, en aan zijn hoed kwam... De palfrenier was een jongen, die hij niet kende: hij opende het portier... En de koetsier, als oude gediende, boog zich even naar hem, en mompelde bewogen, groetende met de titel van vroeger: — Morgen jonker... Goede morgen, mevrouw. — Dag Dirk, zei Henri, gesmoord. Zij zetten zich, in het rijtuig. En Constance zag, dat Henri<noinclude></noinclude> fiaidqkw4qd4oa8fjspojqsdkvjgudj 104 67605 221579 186840 2026-05-24T17:45:07Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>zijn lippen, zijn tanden op elkaar klemde, dat zijn kaken knarsten, als hield hij zich in, om niet als een kind te schreien. Nu en dan rilde hij, nerveus, en keek door het raampje... Hij herkende de villa's aan weerszijden van de weg, droefgeestig in de Maartse tuinen, die wegmistten in vochtige wazen: hij lette op vele verbouwingen. Wat was het veranderd! Wat bouwde men veel, in de laatste jaren. Maar toch was iets onder die grote wolkenluchten, zwaar van eeuwige regen, langs die weg, in die villa-tuinen, iets van vroeger, iets van zijn kinderjaren, iets van zijn jonge tijd...! Hij voelde zich een oud man, die terugkwam: hij nauwlijks acht-en-dertig! Het was als schaamde hij zich voor het bekende! En hij weet het, heel stil — te zwak om het zichzelf te wijten — aan haar: de vrouw, die naast hem zat, de vrouw, vier jaren zijn oudere! Ook hij dacht aan Rome nu, aan de salons van de Nederlandse legatie, aan haar, toen mevrouw De Staffelaer, de vrouw van zijn chef: aan hun flirt, eerst scherts, toen ernst... tot dat allerverschrikkelijkste ogenblik in die kamer van hun rendez-vous: De Staffelaer aan de deur, Constance vluchtende door een andere deur, en zijn onderhoud met de beledigde oude man, die goed voor hem was geweest als een vader! En hij verweet het haar: het was haar schuld! Hij was een jonge man geweest, met nauwlijks wereldkennis; zij, vrouw van acht-en-twintig, meer dan vijf jaar getrouwd, zij, had hem tot zich gelokt: zij was de verleideres geweest! Zij was het, zij was het: hij verweet het haar! Hij had haar eerst niet lief gehad, in die eerste tijden van flirt. Dat was geweest een causerie, een wals, een aardigheid . . . Toen, ja, was het passie geworden, maar wat was passie! Vlam van een ogenblik, hel opflakkerend en dan uitgedoofd... En hij wist het: van die dag, toen hij gestaan had als een misdadiger voor die waardige, oude man, van die dag was de vlam gedoofd. En van die dag begon hij zijn noodlot te zien... Het schandaal, waarvan heel Rome vol was; de wanhoop zijner vrome ouders daarginds, in Holland ver; Constance in Florence, hun eerste onderhoud daar, hij, buigende onder de wens zijner ouders en haar vragende zijn vrouw te worden, te trouwen in Engeland, zodra de scheiding was uitgesproken... Sedert had hij zijn noodlot àltijd gezien — en het had hem, klein. zwak, temeer gedrukt... O, in die ellende, in die ruïne van zijn jonge leven, naast die vrouw, in wie hij — die niet de schuld op zich nam — nooit vergat de vier jaar oudere, wereldwijze verleideres — die vrouw, eeuwige hindernis — in die ellende was de enige genade geworden: het kind, het kind! Wat nog meer de ellende had kunnen vermeerderen, het was de genade geweest, het lieve kind: van het eerste ogenblik, dat hij het had gezien, als klein, rood wurm — zijn kind, al was het dan ook de vrucht van hun ellende! Het kind, opgroeiende als zijn troost, het kind, dat dwarrelde met de handjes over zijn gezicht, in zijn haar, dat<noinclude></noinclude> 70sffv79gdpobfdtr1gj1jvhl58d0c5 104 67606 221580 186841 2026-05-24T17:45:52Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>vadertje zei; het kind, dat hij smoorde in zijn armen! Het kind — haàr kind wel, maar het kind toch van hèm ook: zijn kind, zijn zoon, opgroeiende en al zo spoedig de kleine bemiddelaar, en de reden ook, dat zij samen bleven. Om het kind... opgroeiende tot jongen, en, hoewel niet begrijpende, niet wetende, toch voelende de eeuwige strijd, de eeuwige ellende, tot zijn oogjes waren ernstig geworden en hij voelde, dat hij troost en bemiddelaar was. Het kind... daar zat het over hem: zijn mooie, stevige jongen, die op hèm leek, met de strakke, ernstige, lieve ogen, en hij zou hem nu tonen gaan aan zijn ouders: haar kind wel — de vrucht wel van hun ellende! — maar zijn zoon, en hun kleinzoon. Het kind zag van vader naar moeder. Zij zaten beiden over hem, en beiden, zwijgend, keken een raam uit, half de rug tot elkaar gewend. Zo gaarne had het kind hun hand genomen, beiden, en iets gezegd: een woord dat hen vereende op dit ogenblik, dat hij heel ernstig voelde, maar hij wist niet het woord, hoe handig hij anders ook praten kon. Hij keek maar van zijn vader naar zijn moeder, van zijn moeder naar zijn vader, en zij, zij keken niet — dorsten niet — naar hem, voelende zijn blik, en vol, vol van hun eigen gedachten. Toen voelde het kind het leven heel zwaar als een gewicht zinken op zijn kleine borst. Hij haalde heel diep adem, onder het zware gewicht, en zijn adem was een diepe zucht. Zij keken beiden nu op, naar hun kind. Open had hij willen breiden zijn armen, om zijn kind aan zijn hart te voelen, maar het rijtuig draaide het tuinhek in en reed om een voortuin van ronde perken, waar de rozenstruiken, in stro omwonden, afwachtten de voorjaarsdagen. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XI'''}}}} Zij stegen uit, de deur werd hun opengedaan. De venster­ gordijnen der voorkamer trilden een weinig, als van de siddering eener oude hand, maar in de vestibule was niemand, die hun ontving, dan de knecht, die de voordeur geopend had. Toen zeide Constance. — Henri, ga jij eerst binnen... Ik kom later, met Addy, zoodra je me roept... Hij zag haar aan, aarzelend te zeggen, dat hij met Addy wilde binnengaan. Maar zij had de hand op den schouder van het kind gelegd, en zij zag hem zoo vast aan, dat hij begreep, dat zij niet zou willen... En hij trad binnen, als dronken, wan­kelend, in de voorkamer, waarvan de venstergordijnen hadden getrild. De knecht was naar achteren teruggegaan, niet wetende wat hij doen moest. En Constance zette zich op de eikenhouten bank,<section end="s2"/><noinclude></noinclude> ifujqmvbb4weex75zu0wq1aen9mkwto 104 67754 221581 187179 2026-05-24T17:46:22Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>trok Addy naast zich. Zij maakte antichambre in de vestibule harer schoonouders, maar het was nu haar eigen wil te wachten, nadat zij al bijna veertien jaren gewacht had op een enkel woord, dat haar roepen zou. Zij had, met de kiesheid ener vrouw, Henri het eerste ogenblik alleen tot zijn ouders laten gaan, maar zij, ze was er op gesteld zelf haar kind tot zijn grootouders te voeren. Aan haar was het dat te doen; op dat voorrecht, op dat recht stond zij... Zij had wel Henri's aarzeling gezien, maar haar hand had zich gelegd op de schouder van haar zoon, als nam zij hem in bezit. Zij wist niet hoe lang zij wachtte, maar het scheen haar heel lang en zij zag de vestibule duidelijk: de eikenhouten betimmering; de drie, vier familie-portretten, een paar oude gravures van stadsgezichten, de Delftse pullen op een oud kabinet; de trap, die naar boven wendde; de eiken deuren der vertrekken, die zwijgend bleven gesloten. Zij zag duidelijk het patroon der tichels van de gang en de kleuren van de brede Deventer loper... Tot eindelijk de deur van die voorkamer werd geopend, en een oude man verscheen. Zij rees op. De oude man had de trekken van Henri, maar dieper gegroefd, en zijn geschoren bovenlip viel in; de rechte neus sprong vooruit; het voorhoofd welfde zich ivorig en hoog, uit een dunne krans grauw haar. De ogen zagen uit blauw en hard, zoals de ogen van Henri zagen. De gestalte was lang en Henri was klein; de schouders waren breed en krom in de donkere, lange jas en Henri was vierkant en recht. De handen waren groot, rimpelig en benig, en sidderden, en Henri's handen waren klein en breed... Zij vergeleek in twee, drie seconden, staande, haar hand op haar zoons schouder. Toen zei de oude man: — Constance, kom binnen... Zij ging, duwde zacht Addy vooruit en zij traden in de kamer. Zij zag een oude vrouw, met een groot gezicht, dat haar in niets aan Henri liet denken. Het grijze haar, in het midden gescheiden, omlijstte het streng in een zilveren strakheid, de gelaatskleur was geel en wassig; de ogen, grauw, waren vol tranen en tuurden pijnlijk door dat vochte waas. De gestalte was gebogen, in de donkere, stoffen japon; de benen schenen moeilijk te lopen; het lijf was als verkromd en boog over... Zij hield Henri bij de hand. — Constance... begon de oude vrouw en haar trillende handen hieven zich nu als tot een omhelzing. — Hier is uw kleinzoon, zei Constance stijf. Zij schoof Addy wat vooruit. Het kind keek met zijn strakke ogen, die de ogen waren van Henri en van de oude man, en het kind zeide: — Dag grootpapa en grootmama... In de grote, sombere kamer klonk zijn stem dof en toch vast. De oude vrouw en de oude man keken naar het kind, en er was<noinclude></noinclude> 4c2fm7a2jnbn7soohn5zbq1w8qazhgn 104 67755 221582 187180 2026-05-24T17:47:05Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>een drukkend zwijgen. Zij keken naar het kind en zij waren zo van verbazing getroffen, dat zij geen enkele woord meer vonden. De oude vrouw had weer Henri's hand genomen en haar tranen vielen neer. Henri's kaken knarsten, en hij huiverde, nerveus. — Dat is mijn jongen, zei hij. — Dat... is dus... Adriaan, zei de oude vrouw, bevende, en haar omhelzing, die Constance niet had bereikt, sloot zich nu om het kind. Hij kuste haar terug, en ook de oude man omhelsde hem nu en het kind kuste hem terug... — Hendrik... zeide de oude vrouw, Hendrik... wat lijkt hij... wat lijkt hij... op Henri... toen die... zo oud was! De oude man knikte zacht ja. Voor die oude mensen kwam het verleden terug en het was of zij hun eigen zoon zagen, dertien jaren oud. Zij waren er zo door verrast, dat zij maar staarden, naar het kind, als geloofden zij niet hun ogen, als was het een vreemde droom. Constance stond strak, en zij zeide niets. Maar de oude vrouw nu, zei: — Het doet ons veel genoegen... je... bij ons... te zien, Constance. Constance poogde te glimlachen. — Ik dank u, zei zij, lief. — Maar ga zitten, sprak de oude vrouw, bevende, en zij wees naar de stoelen. Zij zetten zich en Henri deed zich geweld, sprak gewoon, over Driebergen. Zo vol was het verleden tussen hen, dat het scheen of zij nooit elkaar over die hindernis zouden naderen. Zo vele woorden waren er niet gezegd, die gezegd hadden moeten zijn, om te kunnen zwijgen in harmonie, dat het zwijgen een marteling was, en zo vele jaren waren er gestapeld tussen die ouders en die kinderen, dat het ondoenlijk scheen elkaar nu te bereiken met woorden. De woorden vielen vreemd, in het sombere vertrek, dat uitzag op de Maartse tuin en de weg, wegwazende in vage misten. Zij vielen, als dingen, de woorden vreemd, als harde, ronde dingen, als dingen van materie, en als knikkers botsten zij op elkaar, hotsende... Het was het pijnlijke praten over onverschillige dingen, dat bijna onmogelijk was. Want telkens rolden de woorden tegen wat pijnlijk aanvoelde uit het verleden en er waren geen onverschillige dingen. Toen Henri zei, dat Driebergen zo veranderd was — duidde hij op zijn afwezigheid van jaren. Toen Constance even over Brussel iets zei, duidde zij op hun jarenlang verblijf daar, in welke jaren haar schoonouders haar niet hadden willen zien. als een schande. Toen zij spraken over Addy's kleine-kindjes-jaren, was het, of zij beiden, vader, moeder, de grootouders iets verweten... Er waren geen onverschillige dingen en het was een wanhopige somberheid tussen die oude mensen<noinclude></noinclude> gojlxuufsuqu92mf7031dmk21hjkc1s 104 67756 221583 187181 2026-05-24T17:47:30Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>en dat kind, omdat zij het kind niet bereiken konden, over hun zoon en hun schoondochter heen. Buiten stak de wind huilende op, de zware, grauwe wolken rolden aan als een stoom van vocht en de regen kletste neer. Henri had juist zijn vader willen verzoeken met hem in de tuin te gaan, om te zien, of hij het er nog herkende. Maar de kletsregen nu weerhield hem en hij zag altijd de tranen van zijn moeder... in stilte verweet hij die aan zijn vrouw. Tussen hun aller zielen was het verleden opgestapeld als tot een muur. Het kind voelde het. Het voelde op zijn adem de druk van die somberheid en telkens moest hij zuchten, maar hij hield zijn zuchten in. Het wist niets te zeggen en het maakte op zijn grootouders de indruk van een stil, onderdrukt kind, dat niet gelukkig was. Ook spraken zij tegen hem als oude mensen doen tegen een kind, vriendelijk neerbuigend, hem wijzende op de kleine dingetjes der omgeving rondom hem heen. Het kind, dat een man was tussen zijn beide ouders anders, antwoordde niets dan een enkel, verlegen woord. Henri en Constance vermeden elkander aan te zien, en zij spraken ieder, ook in hetzelfde gesprek, als afzonderlijk tegen die oude mensen. Zij zouden blijven koffie-drinken en om een uur of vijf teruggaan naar Den Haag. De knecht kwam zeggen, dat de tafel gedekt was en hij schoof de dubbele deuren open. De eetkamer somberde weg achter de grote, dichte serre, in het vale licht, dat door de regen zeefde, en de mahoniehouten meubels hadden valse schamplichten; de tafel glansde blank en glassig. Zij zetten zich; moeilijke woorden vielen nu en dan en klonken hard op in de wat killige kamer. Omslachtig bood de oude vrouw aan een zacht gekookt eitje of een boterhammetje met osse-tong, die netjes geplakt op een schaaltje lag. Zelf schonk zij, omslachtig, de kleine, deftige kopjes koffie. Het duurde alles heel lang, plechtig, netjes, met veel omslag voor het eitje en het boterhammetje. Het scheen Addy toe, of hij het eitje en het boterhammetje gemakkelijk in één slok had kunnen opslikken en hij moest zich inhouden om langzaam en netjes het eitje te lepelen en het boterhammetje met kleine hapjes te kauwen, opdat hij niet te gauw klaar zou zijn, en de tafel toch reden had zo omslachtig te zijn gedekt. Hij wist niet of hij nog honger had of niet, toen grootmama een tweede boterhammetje aanbood, maar hij nam aan, omdat hij niet wist, wat hij met zijn handen anders zou doen. Hij zat als een klein, stijf jongetje, verlegen, en toen hij naar zijn vader zag, scheen het hem toe of deze zat als hij, en ook te gauw zijn boterhammetje had opgegeten. Grootmama maakte hem zelf zijn boterhammetje en bood het hem, gesneden. Hij at met heel veel beheersing de smalle reepjes op. Het duurde eindeloos lang en de tafel bleef blank, naakt en netjes, nu de boterhammetjes op waren: alleen de koffie-kopjes<noinclude></noinclude> g22wtirxzufl7aa4rtmuojuogwlpwri 104 67757 221584 187182 2026-05-24T17:47:56Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>hadden, uitgedronken, iets groezeligs en de eierschalen, gebroken en gelig, had grootmama op een schotel even weggezet op het buffet. Toen zij opstonden vroeg grootpapa aan Henri een sigaar te komen roken op zijn eigen kamer; grootmama bleef met Constance en Addy, in de voorkamer. Op de weg, in de plassen, hotste de regen op en neer. Constance, in dit huis, voelde zich als een vreemde. Toch werd haar stemming weker, omdat de ogen der oude vrouw in het strenge, zilver strak omlijste gezicht altijd treurig bleven en telkens vol tranen schoten. Zij was heel gevoelig voor de aandoening, die zij zag in een ander, en, hoewel zij zich verzette, werd zij zelf ook aangedaan. Zij wilde die vrouw spreken over hun kleinzoon, en nu zeide zij hoe flink hij was, hoe lief voor zijn ouders. Mevrouw Van der Welcke knikte goedmoedig, bleef Addy zien als een kind, terwijl Constance van hem vertelde als van een man. Haar woorden drongen niet door tot de oude vrouw, maar de klank ervan deed haar aandoening zwellen. Zij wenkte Addy nader, zei hem, dat hij 's zomers eens moest komen logeren, in de vacantie: dan was het buiten heerlijk, om te spelen. Het kind had op de lippen te zeggen, dat zijn ouders niet buiten hem konden, maar hij voelde, dat zijn woorden vreemd zouden klinken, ouwelijk en pedant. En hij zei alleen, heel zoet: — Graag, grootmama. Hij deed maar het kleine kindje, omdat grootmama hem nu zo zag. Eigenlijk dacht hij nu aan heel iets anders dan wat grootmama zeide, dacht hij aan de huizen, die hij met papa en mama gisteren had gezien, en waarover zijn ouders het niet eens waren, in niets, niet over de buurt, niet over de verdeling der kamers. Omdat hij wist, dat het hôtel duur was en papa en mama beiden rustiger zouden zijn als zij hun huis hadden, dacht hij er over de knoop morgen door te hakken en alleen te gaan naar de eigenaar van een aardig huis, bij de Bosjes, — niet zo heel ver van oma Van Lowe. Als hij er zich niet mee bemoeide, zou het weken en weken duren eer papa en mama hadden besloten. Hij wist wel, dat een huis huren iets heel, heel ernstigs was, maar hij wist ook, dat papa en mama het nooit met elkaar zouden eens worden. Hij moest dus wel wat wagen en hij zou maar hopen, dat het goed zou uitvallen. — Er wonen hier twee villa's verder... ook een paar heel aardige jongetjes: daar kan je dan van de zomer mee kennis maken... Adriaan. — Ja, grootmama. Zijn stem klonk heel fijn en zacht, en Constance moest glimlachen. Maar terwijl hij stijfjes bleef zitten, met zijn vierkante schouders en de kuiten tegen elkaar, verdeelde hij de kamers van het huis bij de Bosjes... Mama, onderwijl, wisselde moeilijke woorden met grootmama. Hij verdeelde de kamers...<noinclude></noinclude> na4byn5e5cnxucnw8u779oal9brykde 104 67758 221585 187185 2026-05-24T17:48:17Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>Beneden de salon en de eetkamer... Zo iets als bij oom Gerrit... die twee kamers liepen in Holland altijd in elkaar met een porte-brisée... en het serretje... en het tuintje was heel aardig... Boven de grote kamer voor mama en de kleinere voor papa, en het was aardig, dat dat soort van torenkamertje met een boograam juist tussen die twee kamers was, voor hem. Zo was hij tussen papa en mama. Daarboven was nog een soort van zolderverdieping, maar dat ging hem niet aan: dat moest mama verder weten. Het was misschien wel wat gewaagd morgen naar die dikke man te gaan — een aannemer noemde papa hem — en te zeggen, dat papa hem zond om te zeggen, dat hij het huis nam... Misschien was dat huis in de wat-van Nassaustraat-ook-weer beter... groter... Maar het was ook duurder... Misschien zou papa boos zijn, als hij het zo maar deed, op zijn eigen houtje, maar eigenlijk was er dan toch ook nog niets bepaald op zwart en wit... Alleen, als papa en mama wisten, dat hij nu eenmaal naar de dikke man was geweest... zouden zij... misschien... eerst wat boos zijn... nog wat kibbelen, — dan — ieder tegen hem — lachen... en het huis nemen en dan was het in orde... Als zij niet wat vlugger decideerden en bleven kibbelen, zouden de meubels uit Brussel ineens voor hun neus staan, en zij geen huis hebben... Oma Van Lowe had wel gezegd: voorzichtig, met een huis huren, maar dat was goed, als je het eens met elkaar werd, maar dat werden papa en mama nooit... Naar Holland waren zij gegaan, ook omdat hij gezegd had: ik ben immers een Hollandse jongen: goed, laten we gaan... nu, het huis zouden zij huren, omdat hij naar de dikke man was geweest... Het kon niet anders, al was het wat gewaagd... Papa kwam beneden met grootpapa en het scheen of papa er vrijer uitzag, opgelucht: misschien had hij met zijn vader gesproken... Zij bleven nu nog enige tijd hangen en papa keek een paar keer op zijn horloge... Toen kwam het rijtuig voor en de oude koetsier, die papa al als kleine jongen gekend had, reed hen naar het station terug, waar zij twintig minuten te vroeg aankwamen... Stil, zonder woorden, liepen zij op en neer, wachtende op de trein... {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XII''' }}}} Addy had den volgenden morgen gespeeld bij de kinderen van oom Gerrit en tante Adeline, en hij had dat heel aardig gevonden zoo te ravotten met een stuk of zeven neefjes en nichtjes, van wie de oudste, een meisje, acht jaar was en de jongste, een baby van tien maanden. Hij had zich vaderlijk met al dat gebroedsel vermaakt, had nieuwe spelletjes uitgedacht, en een zeker opzien gebaard als nieuwe, groote, sterke neef van<section end="s2"/><noinclude></noinclude> di98a3see0g1qyvl3pvma58ydd6xwpc 104 67759 221586 187186 2026-05-24T17:49:14Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>dertien. De gehele morgen echter had hij gedacht aan de dikke man, naar wie hij heel vroeg in de morgen al even gelopen was om te zeggen, dat papa het huis waarschijnlijk nam en hem verzocht die avond om zeven uur in het Hôtel des Indes te komen. Daarna was hij naar oom Gerrit gegaan en eigenlijk vond hij dat lastig, want hij moest toch papa en mama voorbereiden op de komst van de dikke man, die een concept-contract zou meebrengen. Nadat hij een boterham bij tante Adeline had gegeten, speelde hij dus nog even met de kinderen, die niet uitgingen, omdat het regende, maar repte zich toen naar de Alexanderstraat, naar oma Van Lowe, waar hij wist mama te zullen vinden. Constance zat bij haar moeder en vertelde van papa en mama Van der Welcke en hoe zij hen ontvangen hadden. Oom Paul was daar. Addy, een beetje zenuwachtig, wilde weten waar papa was. — Weet u waar papa vanmiddag heen is? vroeg hij. — Papa is een paar huizen gaan kijken in de Nassau-Dillenburgstraat... Heb je het prettig gehad bij oom Gerrit... — Ja... het zijn aardige kinderen... Wat gaat u vanmiddag doen, mama? — Ik blijf nog wat bij oma en dan gaan wij samen naar oom en tante Ruyvenaer... Wil je mee gaan. Addy? — Ik moet... eigenlijk papa spreken... Zij werd nijdig. — Je kan ook nooit een ogenblik buiten je vader. Wat is er dan toch! Ik heb je de hele morgen niet gezien en het eerste wat je vraagt is naar papa! Ik weet niet waar papa is. Papa heeft, geloof ik, een afspraak in de Witte, waar hij oude vrienden zou treffen; je kan toch niet naar de Witte! — Komt papa niet in het hôtel dineren? — Ik geloof, dat papa in de Witte blijft dineren. Maar ik weet er niets van. Ik ben niet gewoon papa te contrôleren. Hij zag haar bedenkelijk aan. — Ik moet absoluut papa spreken voor zeven uur, mama. Wat is er dan toch vóór zeven uur? Heb je iets nodig? Kan ik je dan niet helpen? Tel ik helemaal niet mée? — Jawel, zei hij; als u niet zo kwaad is. Vóór zeven uur komt de eigenaar van het huis in de Kerkhoflaan, bij de Bosjes. — Hoe weet je dat? — Ik ben vanmorgen bij hem geweest, vóór ik naar oom Gerrit ging. — En? — En ik heb hem gezegd, dat papa het huis waarschijnlijk wilde huren, en dat hij komen moest in het hôtel, om zeven uur... met een concept van het contract. Hij werd eensklaps heel verlegen, omdat zijn grootmoeder en zijn oom hem zaten aan te staren.<noinclude></noinclude> p1646akdmbpif91o9z9ahg339d0whr1 104 67760 221587 187187 2026-05-24T17:50:04Z WeeJeeVee 2844 221587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" /></noinclude><nowiki /> — Maar Addy... zei oma Van Lowe, niet goed begrijpende; hoe heb je dat zo gedaan. Heeft papa je dan gevraagd... — Neen, oma, papa heeft me niets gevraagd, maar het is een heel goed huis, en als papa en mama het eens kunnen worden met elkaar, zou ik me er niet in mengen, maar nu is het heus wel noodzakelijk, dat ik het doe... want anders komen de meubels uit Brussel... en lopen papa en mama nog te zoeken... de een links en de ander rechts. Hij sprak bout, maar hij was heel verlegen en had een kleur als vuur, want oma begreep het klaarblijkelijk nog niet en oom Paul zat te schudden van het lachen en trok hem bij beide handen tussen zijn knieën en het was geen ogenblik om te ravotten... — Ach nee, oom Paul, laat nu... Maar Paul lachte en schudde hem bij de schouders en grootmama fronste de brauwen en het was toch heus heel eenvoudig, en zo vond mama het ook, want zij zeide, rustig: — O, ben je naar dàt huis gegaan... Bij de Bosjes... Hoeveel kamers zijn er ook weer? — Er is beneden de suite, — zei Addy, terwijl hij, ernstig, tussen de knieën van Paul bleef; boven heeft u de grote kamer, papa de kleinere, met een kabinetje als rookkamer, en ik wil dan wel die torenkamer hebben, met zo een raam... — Ja, maar Addy, het huis in de Emmastraat is toch ruimer. — Het is verder van oma en tweehonderd gulden duurder; dus denk nu niet meer over het huis in de Emmastraat... Oma Van Lowe zat stil maar stom verbaasd voor zich te kijken; Paul luisterde aandachtig en Constance en Addy bleven het voor en het tegen van de twee huizen bespreken. — Een ruime kelder... in het huis bij de Bosjes... en een aardig tuintje, herinnert u zich... Ik vind het ook prettig dicht bij de Bosjes te zijn. — Ja maar Addy... in de Emmastraat geloof ik toch, dat... — Mama, denk nu niet over dat huis: het is er vochtig... — En de aannemer komt dus? — Om zeven uur. Mama Van Lowe zat maar te staren van haar dochter naar haar kleinzoon. Paul schaterde weer, om het gezicht van zijn oude moeder. — Ja, moeder, zo zijn de tijden nu! Ik heb nooit een huis voor u durven huren, niet waar... Nu eerst scheen Constance te begrijpen, dat Addy een beetje vreemd moest schijnen aan haar moeder. — O, zo is hij altijd, zei zij. Hij helpt ons. Hij is een kerel. Niet waar, mijn kerel... Hij naderde haar nu, zoende haar, als om haar pleizier te doen. — Maar nu moet ik papa vinden vóór zeven uur, anders is papa boos, zei hij zakelijk. — Willen we dan even samen naar de Witte gaan? zei Paul. {{nop}}<noinclude></noinclude> hgjke0e4w6crxpuvnpyu0anivblc4g2 221588 221587 2026-05-24T17:50:12Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Maar Addy... zei oma Van Lowe, niet goed begrijpende; hoe heb je dat zo gedaan. Heeft papa je dan gevraagd... — Neen, oma, papa heeft me niets gevraagd, maar het is een heel goed huis, en als papa en mama het eens kunnen worden met elkaar, zou ik me er niet in mengen, maar nu is het heus wel noodzakelijk, dat ik het doe... want anders komen de meubels uit Brussel... en lopen papa en mama nog te zoeken... de een links en de ander rechts. Hij sprak bout, maar hij was heel verlegen en had een kleur als vuur, want oma begreep het klaarblijkelijk nog niet en oom Paul zat te schudden van het lachen en trok hem bij beide handen tussen zijn knieën en het was geen ogenblik om te ravotten... — Ach nee, oom Paul, laat nu... Maar Paul lachte en schudde hem bij de schouders en grootmama fronste de brauwen en het was toch heus heel eenvoudig, en zo vond mama het ook, want zij zeide, rustig: — O, ben je naar dàt huis gegaan... Bij de Bosjes... Hoeveel kamers zijn er ook weer? — Er is beneden de suite, — zei Addy, terwijl hij, ernstig, tussen de knieën van Paul bleef; boven heeft u de grote kamer, papa de kleinere, met een kabinetje als rookkamer, en ik wil dan wel die torenkamer hebben, met zo een raam... — Ja, maar Addy, het huis in de Emmastraat is toch ruimer. — Het is verder van oma en tweehonderd gulden duurder; dus denk nu niet meer over het huis in de Emmastraat... Oma Van Lowe zat stil maar stom verbaasd voor zich te kijken; Paul luisterde aandachtig en Constance en Addy bleven het voor en het tegen van de twee huizen bespreken. — Een ruime kelder... in het huis bij de Bosjes... en een aardig tuintje, herinnert u zich... Ik vind het ook prettig dicht bij de Bosjes te zijn. — Ja maar Addy... in de Emmastraat geloof ik toch, dat... — Mama, denk nu niet over dat huis: het is er vochtig... — En de aannemer komt dus? — Om zeven uur. Mama Van Lowe zat maar te staren van haar dochter naar haar kleinzoon. Paul schaterde weer, om het gezicht van zijn oude moeder. — Ja, moeder, zo zijn de tijden nu! Ik heb nooit een huis voor u durven huren, niet waar... Nu eerst scheen Constance te begrijpen, dat Addy een beetje vreemd moest schijnen aan haar moeder. — O, zo is hij altijd, zei zij. Hij helpt ons. Hij is een kerel. Niet waar, mijn kerel... Hij naderde haar nu, zoende haar, als om haar pleizier te doen. — Maar nu moet ik papa vinden vóór zeven uur, anders is papa boos, zei hij zakelijk. — Willen we dan even samen naar de Witte gaan? zei Paul. {{nop}}<noinclude></noinclude> agn60aws2slvo7qd9h9p0hvqiu9cagl 104 67761 221589 187188 2026-05-24T17:51:54Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>— O, oom... dat zou heel aardig van u zijn. — Maar ik kan je nog niet introduceren, ventje! — Neen oom, maar dan zal ik buiten wachten, als u dan maar even papa zoekt en hem zegt, dat ik hem spreken moet. — Over een huis, dat je voor hem gehuurd hebt. — Neen, oom Paul, hoor, niet flauw zijn. — Adieu. Constance, dag mama; ik ga met mijn neef Addy... naar de Witte! En Paul, stikkende van het lachen, stond op, terwijl Addy, bang, dat papa niet te vinden zou zijn, hem tot haast aanzette... — Maar kind, zei mevrouw Van Lowe; is die jongen altijd zo eigenmachtig? — Ach mama... hij helpt ons. — Maar is dat een opvoeding! Is dat een jongen van dertien jaar! — Hij is wel een bizonder kind, geloof ik... Wat zouden wij moeten doen als hij ons niet hielp! — Dus je denkt, dat Van der Welcke het huis bij de Bosjes nemen zal. — O, dat geloof ik zeker... En ik geloof zeker, dat wij, als Addy er zich niet mee bemoeid had, over een half jaar nog in het hôtel waren! De volgende dag gingen Van der Welcke. Constance en Addy nog eens het huis zien bij de Bosjes. En werd het gehuurd, voor vijf jaren. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XIII'''}}}} Terwijl Constance langs de winkels liep — zij had tal van boodschappen te doen — week Paul niet van haar zijde af. — Zie je, zeide hij, blij iemand te hebben, die hem hoorde voor het eerst. Wat ik de menschelijke ellende noem, bepaalt zich niet alleen tot de sociale kwestie, maar tot alles, tot alles... Kijk om je heen, op straat. Het regent, en de menschen loopen onder parapluie's, die druipen. Kijk die vrouwen hier voor: natte rokken; bemodderde, platgeloopen schoenen, die stappen door de plassen... Dat is menschelijke ellende... Zie dien man daar: een dikke buik, schele oogen, jichtige vingers, om een grauwe parapluie-stok... dat is menschelijke ellende. Alles wat leelijk is, vies, modderig, grauw, abnormaal uit een bizonder standpunt... dat is menschelijke ellende. Kijk al die winkels, waar je wat koopt... of niet koopt.., van prullige industrie, waaraan bloed kleeft — dingen, die je beweert nu noodig te hebben voor je huis... dat is menschelijke ellende. Het is allemaal leelijk en nasleep van een ziekelijke beschaving... Zie om je heen, die groote letters, die liegen, die helle reclame­ platen... dat is menschelijke ellende. De een houdt den ander<section end="s2"/><noinclude></noinclude> cy3jofpltsf92qz3iy5rfwjc58uix1i 104 67769 221590 187199 2026-05-24T17:52:59Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>voor de gek, en dat is zo iets stelselmatigs geworden, dat niemand er eigenlijk inloopt. Dat is zowel in Politiek, als in godsdienst, als in een pond suiker, of een doosje drop. Het is allemaal voor-de-gekhouderij en allemaal menselijke ellende. Dat sleept zich voort, individueel, een gemiddeld mensenleven door. Het is alles vies, gemeen, onoprecht, egoïst, lelijk en menselijk ellendig. Je denkt, dat ik een pessimist ben? O, neen. Ik ben een idealist, ik zie alles roze, in mijn eigen. Mijn verbeelding is zo, dat ik alles zie blank en goud en blauw, als antieke standbeelden in tempels tegen blauwe lucht en gouden zon. Maar als ik uit mijn verbeelding zie, is het alles menselijke ellende. Zowel China als Transvaal, als de dikke buik van die meneer, en de regen, en de potten en pannen, die jij voor je keuken nodig hebt. Het gehele leven van hoog tot laag, van menigte tot individu, van massa tot mens, is vies, lelijk, onoprecht, en menselijk ellendig. Kijk dat mens daar. Wat een ellendig mens: haar benen lopen scheef, haar neus is lang, en het doel, waarheen ze zich begeeft door deze vieze winkelstraat, is onzin. Je denkt, dat ik dat niet weet, maar ik weet het. Je ziet nooit iets moois als in de komedie, of in een boek, of in een schilderij, of een ets... of in Zola, als hij een artikel schrijft voor Dreyfus. Maar ook maar heel weinig: ik zie er dadelijk de menselijke ellende doorheen: de aanstellerij, de affectatie, zelfs die van soberheid, de zucht om er te komen, of om die of die na te doen, of wat ook maar. In niemand is meer een reine gedachte, om de reinheid zelve — behalve in Zola. Nergens is het mooie. Heb je wel eens in een trein of in een tram of in een theater gelet op al die domme, lelijke gezichten, scheve figuren, dik en mager, die met een tic zo, en die met een scheel oog zus, die met haartjes uit zijn oren, en die met heel antipathieke handen... Ik weet niet of je me snapt, maar dat alles bij elkaar, met China en Transvaal, en de sociale kwestie, en altijd diezelfde dikke buik van die meneer... dat alles te zamen, noem ik: de menselijke ellende... Ik zou er wel eens een boek over kunnen schrijven, maar misschien zou mijn boek niets zijn dan menselijke ellende... Hij was onderwijl zijn zuster gevolgd in drie winkels en zij had haar boodschappen weten te doen, tussen zijn wijsbegeertes door. Zodra hij weer kans zag, sprak hij voort, schuin naast haar gaande en pratende aan haar oor, telkens uitwijkende, op de nauwe trottoirs van Hoogstraat en Venestraat, haar even verliezende, omdat een paar stapvoetse rijtuigen hen scheidden en haar weer inhalende... En hij was nooit de draad van zijn gedachte kwijt. — Ik merk, dat je nooit veel hebt nagedacht, net zoals de meeste vrouwen. Wat ik zeg, is heel nieuw voor je. Je hebt zelfs nooit veel opgelet. Je moet opletten, op al de rare dingen en mensen om je heen. Niet, dat jij en ik ook niet raar zijn en<noinclude></noinclude> lfmjr36tvln6pwkyx9dcelqiockqdpf 104 67770 221591 187200 2026-05-24T17:53:25Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>doen. We kunnen niet anders. We strompelen ook voort in onze menselijke ellende, maar in je jongen — dat was aardig daar zag ik iets zonnigs in en toch was hij heel ernstig, veel te ernstig voor een kind. Je jongen... dat is zeker een man van de toekomst... Soms zie je zo iets in een kind: dan denk je, dàt zal het zijn, die zal het zijn, die zal het worden, later, als hij ouder is... Snap je me? Neen, ik zie, dat je me niet snapt. Alleen is je moederlijke ijdelheid gevleid. 0, wat ben je toch klein! Dat is je menselijke ellende! Zie je, in je jongen het zonnige niet? Neen, je ziet het niet. Ik zie het. Het was heel aardig... Niemand van de kinderen van Bertha of Gerrit of Adolfine heeft het... Ik kan het je niet uitleggen, hoor, als je het niet begrijpt... Ja, zusje, het leven is niet vrolijk... Jij bent twee-en-veertig, en ik pas vijf-en-dertig, maar ik vind het evenmin vrolijk als jij. Ik zie te veel door alles heen. Ik zou nooit, bewust, iets menselijk ellendigs mee kunnen doen, in het gedraaf naar een nodeloos doel. Ik doe ook niets, dan opletten. Ik ben een dilettant, weet je. Mijn vaderlijk erfdeel houdt mijn bek open en ik vind mijn eigen misselijk met zo een beetje geld mee te kapitaliseren met de bourgeois — maar het kan niet anders, hoor. Ik had rijk moeten zijn, heel rijk. Ik had op een bergtop een kasteel gezet, in de reinheid van de Alpen en ik had veel goeds gedaan aan de menselijke ellende, maar ik had ze niet willen zien om me heen. Ik ben er zo vies van: ik word misselijk van de lucht van een bedelaar, en onderwijl breekt mijn hart en voel ik fysiek medelijden voor de arme drommel. Het is de schuld van mijn maag, of van mijn zenuwen. Die draaien om. Het is heel ongelukkig als je dat hebt... Hoe vind je mijn nieuwe overjas, met die fluwelen revers aan de mouwen? Die zijn netjes hè? Jammer, dat ze nu nat worden. Maar het is goed fluweel, het bederft niet... En toch, gisteren ben ik geschrokken, toen ik in twee spiegels mijn rug zag. Ik wist niet, dat ik zo een gekke rug had, zo een rug vol menselijke ellende, niettegenstaande mijn mooie overjas. De lijn liep zó, met een soort bochel. Het was verschrikkelijk, ik ben er de hele dag akelig van geweest. Toen heb ik 's avonds gespeeld op mijn piano Isolde's Liebestod en toen was het over... Je snapt niets van je broertje. Gekke vent, denk je, hè? Ja, ik ben — bijna — de gekste. Bertha is heel geëquilibreerd, alleen haar ogen knippen altijd... Karel, wat die had kunnen worden, weet ik niet, maar nu is hij een ronde nul, in evenwicht gehouden door de rondheid van Cateau, met der uilenogen... Dan heb je Gerrit, die lijkt geëquilibreerd, maar is het niet. Doet joviaal en prettig en is een melancholiek dromer... Je gelooft het niet!? Je zal het zien als je hem beter kent. Dan kom jij: nu je zegt zelf, dat je leven vreemd is gelopen met je twee mannen. Dan gaat het berg-af: Ernst doet heel vreemd. Dorine doet ook soms raar, met dat eeuwige draven — en ik... ik zie<noinclude></noinclude> halhdsb74refu3ncsvxk5pv06zfrno0 104 67773 221592 187203 2026-05-24T17:54:37Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>de vreemdheid aan en ben ook niet pluis. Zo jij denkt dat we een heel verstandige familie zijn. Beste Constance, er loopt zo dwars door heen een grote kraak, hoor. Maar we zijn netjes, het is niet te zien voor de wereld. Wacht maar, later, dan zal je het wel zien. En nu zusje, vaarwel, hier is je tram, en hier verlaat ik je... Hij hielp haar instappen en zij zag hem onder zijn parapluie langzaam wegwandelen, zorgvuldig met de zakdoek de fluwelen mouw-revers drogende van zijn nieuwe overjas. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XIV'''}}}} Het waren drukke dagen bij de Van Naghels, vol emotie van allerlei aard. Over drie weken zou Emilie trouwen en over veertien dagen wachtten Van Naghel en Bertha hun zoon Otto terug uit Indië, met zijn vrouwtje en hun beide kinderen. Otto, vroeg gepromoveerd, op zijn vier-en-twintigste jaar getrouwd naar Indië als rechterlijk ambtenaar, had het er niet kunnen uithouden, omdat zijn vrouw van de eerste dag af te Batavia was ziek geworden en was ziek gebleven. Het was de ergernis van Van Naghel, die de carrière van zijn zoon gebroken zag, al was de jongen ook nog jong en al zou hij hem wel kunnen helpen aan iets anders, in Holland. Maar hij was altijd tegen dit huwelijk geweest; een zwak, Hollands meisje, zonder geld. Zij zouden de kinderen voor hun rekening moeten nemen, in Holland, en hoewel hij gefortuneerd was — hoewel zijn vrouw wat geld had — hoewel hij zijn ministerstraktement had, was het alles bij elkaar ternauwernood genoeg voor het zeer kostbare huishouden, dat zij voerden: de oudste zoon nu uit Indië verwacht met vrouw en twee kinderen; twee jongens. Frans en Henri, al een paar jaren tegelijkertijd studerende te Leiden, blijkbaar zonder veel plan nog om af te studeren; drie uitgaande meisjes, van wie het tweede nu trouwen zou; een jongen nog van zestien en een meisje van veertien; hun salon, om Van Naghels ambitie, een officiële salon, waar zij veel mensen zagen uit de hogere regeringscôterie, terwijl die van het corps-diplomatique er ook even door heen liep: alles bij elkaar een zo kostbaar huishouden, dat Bertha de grootste wonderen van zuinigheid moest doen, om het met een slordige halve ton 's jaars vol te houden. En alles werd opgevoerd; alles werd duurder; de twee jongens, Frans en Henri, kostten bijna driedubbel zoveel als Otto hun gekost had; Emilie en Marianne — de ene al drie, de andere pas één jaar in de wereld — hadden veel hoger eisen in alles en alles dan Louise, die nu al zes jaar uitging, ooit had gehad; de studenten zouden dat jaar beiden in de maskerade meedoen; Emilie kreeg een uitzet, dat driemaal zoveel kostte als Bertha zelf indertijd van papa en mama Van Lowe gekregen had; <section end="s2"/><noinclude></noinclude> 44q5wit334gm8pc91yxf2oqaek5bs4k 104 67774 221593 187204 2026-05-24T17:55:05Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>Marianne wilde haar minste japonnetje met zij gevoerd hebben; Karel, de gymnasiast, een lange zwakke magere jongen, maar desniettemin in allerlei clubs van football, cricket, tennis, had een zakgeld, dat eenvoudig belachelijk was, en in hun jongste meisje zag Bertha neigingen, die haar angstig maakten voor de toekomst. Zo was het van buiten een groot druk huis — papa minister; de meisjes aan het Hof gepresenteerd; de jongens flink geld stuk slaande, en van binnen — tussen Van Naghel en Bertha — dikwijls een moedeloze beprating hoe het toch minder te doen: zij moesten nu Otto toch eerst wel helpen; de jongens moesten toch eerst afstuderen; de meisjes moèsten toch uitgaan, en Karel moèst toch wel blijven in de football- en cricketclubs. Zij konden éen diner minder geven op een winter, maar dat was ook eigenlijk het enige. En als de jongens, na hun promotie, ook nog geld zouden kosten als Otto hun nu kostte; als Louise en Marianne ook zouden trouwen en ook zo een uitzet moesten hebben als Emilie nu; als het altijd en altijd zo door zou gaan, zonder éen ogenblik, dat hun vergunde eens wat zuinig te zijn, dan wisten zij niet wat zij doen moesten, want hoe Bertha ook berekende en berekende... het ging zo niet met een halve ton 's jaars. Als Van Naghel dan een ogenblik bitter werd, verweet hij aan Bertha, dat het alles haar schuld was, dat zij een Van Lowe was, dat de Van Lowe's nooit hadden kunnen rekenen, dat hun huishouden vroeger ook veel te hoog was opgevoerd, maar Bertha, rustig, de ogen dicht knippende, hield hem voor, dat Van Naghel zijn carrière te danken had aan papa Van Lowe, aan al diens relaties in die jaren, toen papa na zijn gouverneur-generaalstijd in Holland nog zeer veel invloed had kunnen uitoefenen en zij toonde hem de lijsten van haar budget, waar zij met zorg de verschillende posten had uitgerekend, hem zeggende, dat zo hij volstrekt wilde een train-de-vie als de hunne, het met de beste wil van de wereld niet voor minder te doen was... En daar zij geen uitkomst zagen, verzoenden zij zich met elkaar en werd er in een maand niet over geld meer gesproken en bleef hun leven uiterlijk het officiële en solide en toch ietwat modern getinte Hollandse huishouden: de kinderen wel van hun tijd, maar de ouders toch verstandig en degelijk en die wel zouden weten tot hoever zij konden gaan, en de kinderen zouden kunnen laten gaan. Voor niemand was de ware toestand ook zelfs maar te raden. Bertha sprak nooit met iemand, zelfs niet met haar moeder, over iets wat zweemde naar geldelijke aangelegenheden. Voor de familie en de kennissen breidde het huis in het Bezuidenhout zo deftig en solide zijn brede gevel uit, maakten de gangen, de trappen, de salons, de eetzaal, het kantoor van Van Naghel, de kamers der kinderen alle zo een indruk van onvergankelijke welvaart: de salons en eetzaal heel deftig Hollands; de kamers der kinderen, wat<noinclude></noinclude> 9c4lfub3j6js8m3p3fyc0rumuxt7hz9 104 67775 221594 187205 2026-05-24T17:55:43Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>moderner, maar toch alles zwaar degelijk, zonder oppervlakkige, doorzichtige schijn van prutsige elegance — dat niemand ooit zou hebben kunnen vermoeden, hoe de beide ouders soms uren lang berekenden, hoe zij die maand een kleine duizend gulden minder zouden verteren... Het scheen daar in huis, niettegenstaande al de drukte, de diners, de aanstaande bruiloft, de aanstaande komst van de oudste zoon, voor wie enkele kamers op de bovenverdieping werden ingericht, zo geleidelijk te gaan, zonder enige moeite, wel druk van leven, maar harmonisch van middelen, dat niemand ooit aan de minste moeilijkheid zou hebben kunnen denken. Mama Van Lowe kwam dezer dagen veel hij Bertha en verwaarloosde Constance een beetje, — maar zij hield van die drukte; de verandering op de bovenverdieping, de bemoeiingen over het uitzet, de repetities der bruiloftsvoorstellingen er dwars door heen; de lange tafels, die gedekt, de bloemen, die geschikt, de visites, die besproken werden; japonnen, die werden thuis gebracht; de jongens veel in Den Haag, druk, vrolijk, jong — zij hield van dit alles, de oude vrouw: het herinnerde haar haar eigen huis van vroeger, het was als de herhaling van haar jonge leven: alleen, dacht zij, zij zelve had dikwijls over geld getobd, ook al had Van Lowe kunnen sparen in zijn gouverneur-generaalstijd... en Bertha had zo helemaal geen geldelijke zorgen! Wat was dat heerlijk! En zij bemoeide zich ook, de grootmoeder, met het uitzet van Emilie; zij gaf haar raadgevingen en zij dàcht niet over geld; zij ging, langzaam, de trappen op naar de bovenverdieping, om de kamer te zien voor haar twee achterkleinkinderen, die komen zouden, trots op dat vierde geslacht, genietende van die grote familie, dat drukke huishouden, al die beweging, die zijzelve nu zo miste in haar eigen huis, waar zij nu echter kalm wonen kon, zonder veel bizondere uitgaven meer in haar rustig leven, dat alleen de familie-Zondagavonden geregeld onderbraken. Ja, zij genoot bij Van Naghel en Bertha; zij genoot, dat haar schoonzoon een hoge plaats in de maatschappij innam, zoals haar man indertijd ook had gedaan; zij genoot van het solide, degelijke, officiële huis; en de moderniteit der kinderen, al schudde zij nu en dan eens haar hoofd, deed haar toch glimlachen, omdat zij vond, dat men met zijn tijd mee moest gaan, en dat Van Naghel en Bertha heel verstandig waren de kinderen een beetje vrije teugel te laten... Er waren wel zeden, waarvan zij niet hield: dat uitgaan van jonge meisjes alleen, 's nachts thuiskomende met de huissleutel in de zak, maar dat waren toch maar heel intieme partijtjes, zei Bertha, en het was onmogelijk het anders in te richten. Ja, zij genoot hier, de oude vrouw, in het huis harer oudste dochter, en hoewel zij voor al haar kinderen voelde — omdat zij haar kinderen waren, — gevoelde zij zich bij Bertha meer in haar element dan in het warm burgerlijk egoïste huis van Karel en Cateau, wie zij verweet geen kinderen<noinclude></noinclude> oa9u47fchqjq5k86y6r7dpibpac6av8 104 67776 221595 187206 2026-05-24T17:56:15Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>te hebben; en hoewel zij ook hield van het jonge huishouden van Gerrit en Adeline — de kinderen daar van zeven jaar tot zes maanden als een troep blonde kleintjes — was het haar daar te eenvoudig en gewoon, herinnerde het haar niet aan haar eigen grootheden, kon zij niet uitstaan, dat Gerrit het soms belachelijk maakte, als zij, de oude moeder, heel ter loops liet doorschemeren, dat zij de Russische gezant bij Bertha ontmoet had. En bij Adolfine en Van Saetzema te komen, ach, dat was haar een ergernis; alsof zij in Adolfine niet haar kind herkende, hun huis wat vulgair en verburgerlijkt, en Adolfine altijd zo bitter en zo nijdig en jaloers van Bertha, vooral nu, dat Floortje geëngageerd was en dier uitzet natuurlijk zo mooi niet kon zijn als het uitzet van Emilie. Ja, zij ging wel naar Adolfine en besprak wel het uitzet ook daar, maar zij deed het niet met liefde; niet omdat het eenvoudig was — daarom kon het toch ook wel netjes worden — maar omdat Adolfine altijd zo kwaadaardig kon zeggen: ja, dat is voor ons mooi genoeg, maar bij Bertha...! Zij voelde zich moeder voor al haar kinderen — had zij een lieveling? zij geloofde het niet — maar bij Bertha kwam zij zo gaarne, omdat zij daar haar eigen verleden terug vond. En wat de oude vrouw vooral zo aardig vond in het huis van Bertha, was de gehechtheid onderling, het familie-zwak voor elkaar, zoals zij dat ook altijd in haar huis had gekweekt, zoals zij het zo nog kweekte, met die instelling van haar Zondagavonden, om de kinderen toch bij elkaar te houden. Ja, bij Van Naghel en Bertha was dat ook heel sterk: het alles-zijn voor de kinderen, en zelfs iets wat zij zelve niet deed, deed Bertha: de zoon, die eenmaal uit huis was gegaan, weer opnemen nu hij terugkwam met een zieke vrouw en twee kinderen. Het roerde haar: ach, wat waren zij goed voor hun troepje, en wat was dat toch treurig, dat dat jonge vrouwtje zo ziek was. En ook de kinderen, onderling, zij kenden het familie-zwak; Otto was met zijn oudste zuster. Louise, die vijf-en-twintig, volgde op hem in leeftijd, altijd in drukke correspondentie gebleven; de twee studenten waren alleraardigst met hun jonge, uitgaande zusjes, en Henri was zelfs een beetje jaloers, dat Emilie geëngageerd was; alleen Karel was misschien een beetje uithuizig en te veel weg uit de familiekring voor zo een jonge jongen, met al zijn clubs en gewichtigheid, en daardoor had Marietje, het jongste meisje, van veertien, het wel wat stil... En toch hielden ze allemaal van Marietje, de studenten, de oudere zusjes... Ja, dat was iets liefs in geheel hun grote familie: het familie-zwak, de gehechtheid aan elkaar, de trots op elkaar, de trots op de namen van Van Lowe en Van Naghel: het niet-kunnen-dulden, dat wie-ook een familie-lid te na kwam, zelfs al werd de kritiek in de familiekring zelf niet gespaard. Maar dat iemand van de kennissen aan een lid van de familie raakte, dat kònden zij<noinclude></noinclude> sa3ol99oels476hks1mli188sq5lg3x 104 67777 221596 187207 2026-05-24T17:56:38Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>niet dulden, geen van allen. Zelfs voor Constance hadden zij altijd gevoeld, dat zwak — omdat zij een zuster was. En de oude mevrouw herinnerde zich — wat Constance aanging — de wijsgerige beschouwingen van haar jongste zoon Paul; de moeite, die Dorine had gedaan alle broers en zusters te verenigen op die eerste Zondag-avond, dat Constance zou komen; zij herinnerde zich de meegaandheid van al haar kinderen — want tegen haar, uit een eerbied, — had niemand kritiek geoefend over die zuster, die slecht had gehandeld. Zij zag het zó, bij hen allen: het familie-zwak voor elkaar. Zij voelden zich altijd broer en zuster; zij hielden elkaar de hand boven het hoofd, ook al was er wel eens verschil van mening, zelfs jaloezie — zij voelden in de kring zich éen. Dat was voor de ouderdom dezer moeder en grootmoeder de grote glorie. Dat was voor haar een hoog idee, een natuurlijk ideaal, een bereikte illuzie: een troost voor haar stille na-leven van in haar grote huis eenzame vrouw. Dat zij in dat grote huis eenzaam wilde zijn, en noch Dorine, noch Ernst, noch Paul bij zich duldde, was een bizonderheid in haar, die niets afdeed tot haar godsdienst voor het hoge idee; haar innige blijdschap, dat zij het ideaal verwezenlijkt, de illuzie bereikt zag. Zij had een gelukkige ouderdom. Zij had in haar grote huishouden veel verdriet ook gehad, trots al haar grootheid, maar niet meer dan haar menselijk deel: geldelijke zorgen, omdat noch Van Lowe, noch zij zuinig waren; twee kinderen verloren slag op slag; terwijl Constance's misstap zeer zeker een zware slag was geweest, waaronder zij vermoedde, dat Van Lowe eigenlijk was bezweken, lijdende in stilte en altijd om het verdriet, dat zijn lievelingsdochter hem had aangedaan... Maar zij, al had zij geleden, met meer veerkracht — had al dat verdriet niet meer geteld dan haar menselijk deel: dat wat ieder groot huishouden te beurt kan vallen. En dat zij nu, op haar heel oude dag, haar kinderen in éen zelfde stad om zich verzameld hield, in een nauwe familiekring, in een liefdevol familieleven — zij dacht het een groot geluk, zij was er God dankbaar voor. Zij had niet meer kerkelijke godsdienst dan fatsoenlijk was in haar kringen, die vooral niet waren de orthodoxe kringen der sommige oud-Haagse families — maar zij was God in haar hart dankbaar. Zij dankte God voor haar geluk, voor haar gelukkige oude dag. Het was nu alles goed, nu zij Constance er bij terug had gekregen, er bij terug in Den Haag. Den Haag, dat was, na Buitenzorg, altijd geweest voor haar de ideale plaats om te wonen. Er was het Hof en haar man had haar geleerd van grootheid te houden. Er was een atmosfeer van officiële gewichtigheid — in hun kringen — waarin zij behagen schepte als in een element, dat haar natuurlijk was geworden en waarin Van Naghel en Bertha ook gekomen waren tot hun grootheid en hoge positie. Karel was er teruggekomen na wat geburgemeesterd te hebben, en zij had<noinclude></noinclude> nsjow2zewbpw9q9dcpvwdlmp65mh0vf 104 67778 221597 187208 2026-05-24T17:57:05Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>in hem er haar zoon weer bij — ook al hield zij — in stilte — niet van Cateau. Gerrit, gedurende zijn luitenantsjaren te Deventer, te Venlo in garnizoen, was nu ritmeester, in Den Haag. En de andere kinderen: zij waren Den Haag nooit uit geweest; zij had ze altijd om zich kunnen houden. Zij was gelukkig en zij was dankbaar. Zij was zelfs dankbaar, dat Otto terugkwam — al was de reden wat treurig: de ziekte van zijn vrouw omdat zij haar achterkleinkinderen zou zien. Het waren haar eerste, zij voelde om ze een nieuwe vreugd, een ongekende aandoening. Zij had om Otto zelve — haar eerste kleinkind — ook zo iets dergelijks gevoeld, maar nu was dat gevoel bijna intenser — misschien omdat het was om een vierde geslacht, een voortzetting van de familie, ook al was het Van Naghel en niet Van Lowe. Zij was een vrouw: zij lette niet zozeer op de naam. Bertha was haar dochter. Otto haar kleinzoon, diens kinderen haar achterkleinkinderen. Zo rekende zij het naar zich toe, en hoe de naam luidde, was haar van minder belang. Het waren haar kinderen, haar kleinkinderen, haar achterkleinkinderen, die zij allen liefhad, in éen grote liefde, in een familieliefde. Dat zij alleen woonde in haar grote huis, was omdat zij oud was, drukte alleen kon velen als drukte was voorbereid: als zij wist, dat er drukte zou zijn. De Zondagavonden waren druk, maar ze vermoeiden haar niet. Maar Paul of Dorine bij zich te hebben in huis, ze telkens te horen thuiskomen, uitgaan, zou haar zenuwachtig hebben gemaakt. Zij dwaalde iedere dag al de kamers van het grote huis door, om te zien of alles wel netjes was, stond op zijn plaats. Dorine was slordig en Paul was lang niet gemakkelijk, en Ernst met al zijn rariteiten, zou zij helemaal niet bij zich kunnen hebben, omdat zij bang was voor al de bacteriën, die zitten in al die oudheden... Maar daarom hield zij toch van hen allen en was zij blij, dat zij woonden in Den Haag, en dat zij hen geregeld zag... Zij was nu eenmaal zo; niet anders. En bij Bertha kwam zij nu iedere dag, afwachtende Otto en zijn kinderen, tot Constance jaloers werd en haar eens verweet, dat zij helemaal niet kwam, in haar nieuwe huis bij de Bosjes. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XV'''}}}} De Van Naghels gaven een partij in den Ouden Doelen twee dagen nadat Emilie en Van Raven waren aangeteekend, een partij voor familie en intieme kennissen: een diner van een kleine honderd couverts; daarna zouden de jongelui wat voorstellen en daarna werd er gedanst. Het was na het diner en Adolfine vroeg aan oom Ruyvenaer: — Is u geweest op die soirée van ze, eergisteren?<section end="s2"/><noinclude></noinclude> 0ok8fcvwg5sd3u1y8e5hoa0z2ke4l3c 104 67782 221598 187220 2026-05-24T17:58:05Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Welke soirée? — Eergisteren, de dag na de aantekening. Toen hebben ze een soirée gegeven, thuis. Ongeveer een zestig mensen. Alleen de chique kennissen en hun hofkliek. Wij niet. Mama is er geweest. Maar van de broers en zusters niemand. — Ik wist zelfs niet, dat er een soirée was. We zijn vóor-eergisteren het bruidspaar 's middags gaan feliciteren. — Eergisteren hebben ze hun chique partij gegeven. Van avond is het maar een feestje voor ons en voor de rommel van de kennissen. Op die eerste soirée had Bertha een lage japon, en een sleep. Nu is ze hoog. Oom lachte. — Ja! zei hij. Zo een partij in een hôtel vind ik altijd een afdoener. Het diner was maar zo-zo. — Zo echt hôtel-eten. — Hm, de champagne was goed, zei oom, die goed gedronken had. — Wat heeft Van Naghel slecht gesproken. Spreekt hij ook zo slecht als hij zijn Indische begroting verdedigt. En wat ziet die mama van Van Raven er uit. Net een pottetrien. — Het zijn toch chique lui. — Ja, natuurlijk zijn ze chic. Anders zou Bertha hem niet aan haar dochter hebben gelijmd. Een verlopen sujet, die aanstaande neef van me. En wat hangt Emilie altijd aan hem. Als Floortje zo hing aan Dijkerhof, zou ik het haar thuis eens flink zeggen. Die Emilie doet net als een gemene meid. Oom was goedmoedig, omdat hij gedronken had: hij pufte een beetje en had gaarne zijn vest wat losgeknoopt: dat rokvest werd hem te nauw... — Wat ziet Floortje er aardig uit, vanavond, Adolfine. Dat wit staat haar goed. Zij lachte, blij, gestreeld. — Ja, niet waar... Emilie maakt het zo bleek. Mama Van Lowe ging voorbij, aan de arm van Otto van Naghel. Maakt Francis het nog al goed, mijn jongen? — Ja, oma, vandaag is ze vrij wel. Maar ze is dadelijk moe, dadelijk... Hij was lang, mager, een frons boven zijn harde Van Lowe-ogen, de ogen van zijn grootvader. Hij was in die paar Indische jaren zo verbitterd, dat het voor zijn grootmoeder, zijn ouders treurig was hem aan te horen. — Zo jammer, dat jullie niet in Indië zijn kunnen blijven, niet waar, Otto. — A bah, oma, wat een land. U heeft mooi spreken. U heeft Indië gekend als residentsvrouw en als vrouw van de gouverneur-generaal. Maar voor jonge mensen, die beginnen... — Papa had je toch geholpen...<noinclude></noinclude> fyo560laoolgtd3pbxhlcjopfl7txrh 104 67783 221599 187221 2026-05-24T17:59:25Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Ja, papa helpt wat... Vies land; gemeen, ellendig land. — Maar Otto, ik vond het er heerlijk. — Jawel, in uw paleis te Buitenzorg. Dat spreekt. Maar is u ooit griffier van de landraad te Rankas-Betoeng geweest? — Neen, Otto... — Neen, natuurlijk niet. En dan met een vrouw, die twee keer in de week omver valt van de warmte... plat op de grond. — Otto... — Ach wat, grootmama. Het is het beroerdste, gemeenste, smerigste land, dat ik ken. We moesten die koloniën maar aan Engeland verkopen, anders nemen ze ze ons toch nog af, op een goeie dag. — Otto, ik ben heus niet gewend aan zo een toon. — Jawel, ik ken dat, oma, al die officiële gewichtigheid omtrent Indië. Maar niet iedereen is gouverneur-generaal of minister van koloniën. Als ik dat ooit word, zal ik Indië dadelijk aanbidden. — Je bent bitter, omdat Francis ziek is... — Ziek, ziek... ze is niets. Ze is een riet. Als je tegen haar blaast, breekt ze. — Ze was als jong meisje al een zwak dingetje, Otto. — Nu maar, ik kan haar geen sterk dingetje maken, hoor oma. — Foei Otto... Wees niet zo bitter. Je hebt twee zulke lieve kinderen. — Ja, kinderen, had ik ze maar niet. Dat zijn ook de vruchten van ogenblikken van onbedachtzaamheid. Ik beklaag de arme stumpers... Begint de voorstelling nu? Tableaux-vivants, door die goeie Louise gearrangeerd... Een pantomime van Frans en Henri... Vervelende dingen altijd, die bruiloftspartijen. Ik vond de onze onuitstaanbaar. — Beste Otto, je bent in een onverdragelijk humeur. — Oma, zo ben ik tegenwoordig altijd. — Dan raad ik je sterk aan je een beetje te beheersen, want dan heb je geen leven, niet voor jezelve, niet voor je vrouw en niet voor je familie. — Nu, ik heb ook geen leven voor mijn familie. — Hoe meen je toch, Otto... — Maar ik leef toch niet voor mijn familie, oma! — Ach jongen, heus, je bent akelig! Breng me naar mijn plaats... Ik zie Bertha me wenken, ze wil me daar hebben bij zich en bij tante Ruyvenaer... De voorstelling begint... — ...Ja-a-a, teemde Cateau tegen Van Saetzema, Van der Welcke en Karel. Een soirée van... {{sp|zestig}}... mènsen... En er was de Russische gezant... en de gròotmeesteres... van de Kòningin. — Nu maar, als ze zoveel kennissen hebben, vergoelijkte Karel en sourdine. — Ja-a-a maar, Kárel... niemand van de fàmilie... Waren jullie... {{sp|misschien}}... geïnviteerd, Van der Welcke?<noinclude></noinclude> fut44x0yub6z2q2y74la8u20phhz2tf 104 67784 221600 187222 2026-05-24T18:01:10Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Neen, wij niet. — Zò... jullie òok niet? Wèl... ik had toch gedàcht... dat ze Cònstance er bij zouden vragen. — Waarom? vroeg Van der Welcke koel. — Ach... omdat die toch... {{sp|ook}}... aan het Hòf is geweest... {{sp|vroege}}r. En jij òok..., niet waar... Van der Welcke? — Ja, ik ook, zei Van der Welcke droog. — Van der Welcke, zei Karel. Heb je dat kaartje ook van me gevonden... — Welk kaartje? — Wel, toen je in de stad zou komen, heb ik je een visite gemaakt. — En ik ook hoor, Van der Welcke, viel Van Saetzema in. — O ja, zei Van der Welcke. Het was heel beleefd van jullie. Nu, ik zal je wel eens een kaartje terug brengen. — O, maar daar zeg ik het niet om! zei Van Saetzema. — Daar zeg ik het niet om! herhaalde Karel breed en goedmoedig. Ik had het alleen heel beroerd gevonden, als het weg was geraakt. — Ja... kreunde Cateau. Omdat het... {{sp|dan}}... zo onhàrtelijk... had geschénen... Wat ziet het bruidje {{sp|rood}}... hè, Saet... zemà? Dat wit... maakt Emilietje wèl rood... — Meer geel, zei Van Saetzema. — Ja, zeurde Cateau. Jouw Floortje, hè... Saet... zema... die ziet er snoézig... uit. In het wit. En wat is Dijkerhof een nette jòngen... Zoo een degelijke man. Maar Bertha... wat ziet die bléék... — Meer groen, zei Van der Welcke, heel ernstig. Cateau keek op, met de uilenogen. — Groen? herhaalde zij bedachtzaam. Vind jij... Bertha hèus {{sp|groen}}..., Van der Welcke? Ja... ze is zeker... moe. — Morgen, dacht Van der Welcke, weet heel Den Haag, dat ik Bertha groen heb gevonden... Een tableau werd zichtbaar in de verte: het was een idee van Paul geweest en hij legde het aan Constance uit. — Zie je, het is de Weelde. Het grote rad, waaronder Marianne en Carolientje liggen verpletterd, is de Industrie, en Floortje is de Weelde, die staat met een danspas op de Industrie en strooit goud en parelsnoeren van een dubbeltje. Het is misschien wat onduidelijk, de Weelde, die boven op de Industrie staat en Marianne en Carolientje verplettert... Floortje wiebelt en grinnikt... O, je moet weten, Adolfine vond het heerlijk, dat Floortje, haar Floortje, de Weelde was en Marianne van Bertha verpletterde. Constance, te midden van geheel haar familie, was in een zacht gelukkige stemming. — Ach, Paul, het is toch een lief, moederlijk gevoel van<noinclude></noinclude> 2qmai95udexkbrz2a54zuxraehnjqsx 104 67785 221602 187223 2026-05-24T18:01:33Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>Adolfine, dat ze haar kind gaarne gelukkig ziet boven een ander... Paul proestte. — Zo, denk je, dat Floortje gelukkig is als de Weelde boven op Marianne en dat Marianne erg souffreert, er onder... Cony, wat ben jij week vanavond en wat zeg je gekke dingen... Maar je ziet er lief uit... Kom, laten wij hier eens gaan zitten... Je haar wordt al grijs, maar ik stel me voor, dat je uit coquetterie er niets aan doet, omdat het je staat bij je jonge gezicht. Het is een mooie kleur van grijs worden. Het is geen oud haar. Maar je bent ook nog jong. En je ziet er lief uit, heel lief. — Je houdt me een beetje voor de gek, geloof ik... — Ik hou zo van mooie mensen en je ziet er zo weinig... Kijk eens door de zaal heen, allemaal lelijke mensen: de een loopt scheef, de ander is krom, die heeft een vooruitstekende boezem, die een dikke buik. Ik kan niet tegen lichaamsdelen, die proémineren: het maakt me ziek er naar te kijken... Ja, eigenlijk zijn alle mensen lelijk... Weet je, als je uit alle romans van de wereld al de mooie heldinnen eens bij elkaar nam, wat zou je dan een hoop mooie vrouwen krijgen... Geen romancier heeft ooit de moed een afschuwelijke heldin te nemen, scheel, scheef, met een bochel... Als ik rijk was, loofde ik een premie uit voor een afschuwelijke heldin... Jà, kijk tante Lot — en hij deed-na het Indisch accent — schitterènd van de diamanten en met twee handen strelend haar bruin satijnen buik. Alweer een buik, en ik kan niet tegen buiken... Maar toch wel ghoedig, tante! Kijk oom... die heeft zijn vest losgeknoopt: onhebbelijke vent... Heb je {{sp|mijn}} vest gezien, Constance! Het is wit broché, het is heel chic... Zeg Cony, kijk eens mama, dat is toch een knappe oude vrouw, zoals ze loopt, lacht, praat... dat is iets, hè, dat zie je dadelijk: dat is een chique vrouw. Kijk daar naast nu eens die oude mevrouw Friesesteijn, burgerlijk, luidruchtig, vinnig, figuur van Mie de schoonmaakster. Afschuwelijk, afschuwelijk... Kijk Ernst eens... Cony. Dat is nu een broer van me... net een oude jood en wat een rok, Wat een rok! Waar heeft de vent het wel laten maken! Hij verdoet al zijn geld aan vazen en pullen. Kijk Gerrit eens... Cony. Die doet weer vrolijk... de joviale huzaar met de brede borst en de brandebourgs... Arme kerel, hij vergaat van melancholie. Je gelooft me niet? Het is heus zo, hoor... Kijk Adolfine eens... Cony. Net een vogel, die kwaadspreekt, pp, pp, pp! Bertha's oren zullen wel trillen. O God, die ogen van Bertha, die altijd knippen! Ze moest er wat aan laten doen. Kijk Dorine Eens... Cony. Onbehagelijk ziet ze er altijd uit. Eigenlijk Cony... zijn er maar een paar mooie mensen in de zaal... Mama en jij... — En jij... — Je man heeft ook een goeie lijn, hij heeft een aangename<noinclude></noinclude> 0w62oyzlbwz6t7jrobu61s2lmxu2anb 104 67786 221603 187224 2026-05-24T18:16:04Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>rug. Ik ben gevoelig voor prettige ruggen. Ik hou niet van mijn rug, en mijn rok zit toch netjes, hè... Een rok, dat is zo lastig... Tegenwoordig kan bijna geen kleermaker een goede rok maken... Ja, mijn vest is netjes: kijk er maar naar... Nette knoopjes, hè: het zijn saffiertjes, ongeslepen, en cabochon. Ja, je hebt een chic broertje; kom, neem zijn arm maar eens, dan wandelen we wat door de zaal... Heb je gehoord, zij zijn allemaal woedend, Ruyvenaers, Saetzema's, Karel en Cateau, omdat ze niet gevraagd zijn op de eerste partij. Het plan was die te geven voor de aantekening, maar Otto's komst kwam er net tussen... Ook een raté, die Otto, met zijn papieren vrouwtje... Kijk die Van Ravens... Cony. Die houden zich strak bij Van Naghel en Bertha, om zich niet te encanailleren met de Saetzema's. Zeg, Cony, ben je blij hier terug te zijn... Hou je heus van al die familie... Ik geloof niet, dat ik heb dat familie-zwak, dat er is in mama en in jou, en ook in Bertha en in Dorine... Bertha heeft het in haar eigen huis, Dorine en mama strooien het met weldaden uit over alle kinderen en kindskinderen... Zeg, Cony, dat noemen de mensen nu zich amuseren, omdat er een paar gaan trouwen. Maar kijk eens rond: {{sp|nieman}}d, die zich amuseert. En daar geven Van Naghel en Bertha nu een paar duizend gulden voor uit, om ze eten te geven en wat te laten dansen en naar mijn Weelde te kijken: Floortje boven op Marianne. Kijk die gezichten. Niemand die natuurlijk opgewekt is. Natuur, natuur, Cony, dat is weg, totaal weg, bij mensen zoals wij. Er is geen gebaar, geen woord, en zelfs geen gedachte bij ons, die natuurlijk is. Alles is aanstellerij en voor-de-gek-houderij, van de een van de ander, en niemand loopt er in. Het is toch een misselijke boel, zo een maatschappij als de onze, zo van nette mensen. Zou je nu niet eigenlijk kunnen begrijpen, dat een anarchist daar met pleizier een bom in zou gooien, bijvoorbeeld tegen de buik van oom Ruyvenaer. Geen een anarchist, die van een buik houdt: de buik typeert de bourgeois. Daar gaan ze wat dansen: kijk, hoe lelijk ze vliegen door de zaal. Net lamgeslagen mussen... Er is in ons mensen te veel zwaarte, loomheid en ernst om gracieus te dansen. Kijk, het wordt bijna spectraal. Door al die voor-de-gek— houderij van élégance en chic en dansen en vrolijk-doen, zie je, dat de een maagpijn heeft, de ander hoofdpijn, dat Van Naghel denkt, hoe hij gisteren in de Kamer is uitgescholden, en Adolfine, hoe zij haar bruiloftspartijen maar half zo grandioos zal opvoeren als Bertha... Zij liet zich maar wiegen op zijn woorden en hij wist van geen einde; hij kon praten altijd door. Zijn moeder, zusters, nichtjes legden hem dikwijls het zwijgen op, liepen weg midden in zijn ontboezemingen, maar zij hield van hem, vond wel iets waars in zijn woorden, door zijn humbug heen. Hij had een blik op die mensen rondom hem, die haar verbaasde, maar die zij, eens-<noinclude></noinclude> sj146yb3x6nq4x1vt2gbusyg6d9lyxl 104 67787 221604 187225 2026-05-24T18:16:15Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>klaps, niet helemaal onjuist vond. Het was zeer zeker waar: de mensen waren niet natuurlijk en vrolijk, gewoon-weg. Zij waren daar bijeen, uit beleefdheid om Bertha en Van Naghel, maar eigenlijk was de een moe, de ander nijdig... — Tante, zei Emilie, die aan de arm van Van Raven rondging. Heeft Paul u te pakken, dan laat hij u niet meer los... Zij noemde haar jongste oom bij de naam. Zij was wel een bekoorlijk meisje, al zag Paul geen drie mooie mensen bijeen, en naast haar was haar aanstaande van zulk een bleke onbeduidendheid, dat men zich verwonderde, waarom ze hem genomen had. Zij was wat mager, maar had iets gracieus, ongewoons en oorspronkelijks in haar wazig wit japonnetje van fijn geplooide mousseline-de-soie; zij had een paar aardige ogen van een vreemd vonkelend goudgrijs, als van een onbekende edelsteen; het haar rossig, met goudgloed er in; een paar fijne sproetjes op haar matte tint van bleek blond meisje; zij had een lieve lach, een zachte stem, een lenigheid om lief te zijn en iets aardigs te zeggen, en vooral had zij een ingeboren distinctie en zo, wit en glanzig, had zij iets — had men bijna gezegd — van een heel mooi albasten dingetje, of van een witte azalea in zonlicht; een lichtende blankheid, fijn en doorzichtig en blauwtjes dooraderd. Constance wist, dat zij een talent had — meer dan meisjes-gewoon — voor schilderen, maar dat zij in haar drukke leven van uitgaand meisje nooit gelegenheid had gehad zich te ontwikkelen. En zij verwonderde zich over Van Raven, bleek, dun, stotterend, stamelend, correct en toch onhandig, met een scheve schouder en drie haartjes van een snor in de lucht, werkzaam aan Buitenlandse Zaken; uit een familie, wier onvervalste Hollandse orthodoxe gestrengheid zich ergerde aan veel in de Van Lowe's, de Van Naghels en vooral aan het Indische element der Ruyvenaers, maar die toch de dochter van de algemeen rijk gedachte minister van koloniën een geschikte partij voor haar zoon had geacht. Van Naghel, Bertha, royaal, gaven een aardige toelage mee. En Constance, toen Emilie en Van Raven verder gingen, complimentjes makende aan de gasten, verwonderde zich tegen Paul: — Zou ze heus van hem houden? — Zij van hem?! Wel neen! Waarom ze dan trouwen... Dat is het mysterie. Noch Van Naghel, noch Bertha hebben het idee hun dochter aan de man te brengen — zoals Adolfine. Louise is driemaal gevraagd en wil niet. En waarom Emilie — dat fijne, witte kindje, waar heus wel iets aardigs in is — iets artistieks, iets delicaats, iets exquis en, ik zou zeggen, bijna iets natuurlijks... die peenplukker heeft genomen, die zo een beetje Duits nadoet, omdat hij veertien dagen in Berlijn is geweest — zijn snor à la Kaiser in de lucht, zijn straffe militaire buigingen, die hij nog onhandig doet op de koop toe — ik kan het je niet zeggen... Bertha, die heel blij was toen Otto trouwde,<noinclude></noinclude> 889zb05visnseo76e6vlzxw21lg4scd 104 67788 221605 187226 2026-05-24T18:16:42Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>heeft gehuild toen Emilietje die vent wou aannemen. De kerel is zo dom als mijn schoen... Nette sokjes, heb ik, vind je niet? Ja, Cony, waarom de mensen soms trouwen met elkaar! Adolfine en Saetzema, waarom? Ik vraag je, in Godsnaam, waarom? Otto met Francis, waarom! — Zij voelde, dat hij op de lippen had: en jij met Van der Welcke, waarom? Maar hij zei het niet, ging voort: — Trouwen, dat is verschrikkelijk, vind ik. Elkander uitzoeken onder honderden, en dan zeggen: ik trouw met jou, ik leef met jou, ik slaap met jou, eet met jou, krijg kinderen met jou, word oud met jou, ga dood met jou: wil je? O God, Cony, hoe is het mogelijk, dat er getrouwd wordt. Het is altijd maar luk raak... Ik ril ervan als ik er aan denk... — Paul, zeg me nu eens: wie zijn al die mensen... Zij kende bijna niemand, van de kennissen: zowat een zestig mensen, die zich verloren tussen de veertig leden der familie. Het was nu de eerste keer, dat zij in Den Haag weer "uit" was en hoewel men zich veel aan haar had laten voorstellen, had zij weinig gesproken, de mensen weer vergeten. Paul, in zijn element, legde haar uit hoe de mensen bij elkaar waren gehaald, in welke côterie zij thuis hoorden: mensen, die elkaar niet kenden of nooit zagen, of niet groetten al kenden zij elkaar, op deze bruiloftspartij te samen gesleept omdat de ene familie de Van Naghels, en de andere de Van Ravens kende... Om al die elkaar onbekende elementen, was de partij zeker zo gedwongen, hokten telkens de gesprekken, dwaalden de mensen, die niet dansten, doelloos om, zagen ze naar de dansenden met de vage blik van een zich schikkend martelaarschap.. . Emilietje ging tussen ze heen, heel lief, blank en diafaan; Van Raven achter zich, sprak zij met allen een woordje... Van Naghel en Bertha ook waren rustig druk als gastheer en gastvrouw, als mensen van de wereld, die dat kennen en het afdoen, zonder inspanning, eigenlijk denkende aan wat zij morgen te doen hebben... De leden der familie doken telkens te voorschijn tussen de kennissen. En tussen hen allen was het bewegelijkst: Dorine; zij had het heel druk, als altijd, liep zich in het zweet voor accessoires van de côtillon, danste niet, draafde maar... Paul noemde haar: het kameel... Het was misschien vreemd, maar Constance, naast Paul, voelde zich tevreden, gelukkig... Zij had dit in jaren zo niet meer bijgewoond, en zij voelde een rust en voldaanheid, dat zij te midden der haren was. Tranen welden telkens in haar ogen: zij wist niet waarom... Op die eerste familieavonden bij mama had zij dat zwak voor familie nog niet zo intens gevoeld, misschien omdat zij nog te schuchter geweest was... O, hoe was het mogelijk geweest, dat zij die veertien eenzame jaren in Brussel had kunnen doormaken! In járen had zij alleen het weldadige van liefde, sympathie, vriendschap gevoeld voor haar kind:<noinclude></noinclude> neh678r24iti2zziw27lj4diogorius 104 67789 221606 187227 2026-05-24T18:17:35Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>nu voelde zij voor hen allen... Door haar vlood weer dat gevoel, dat mama zo sterk had — een warmte in zich, die zij jaren gemist had, iets weeks en weldadigs van nu oud te kunnen worden, van nu zich te kunnen wijden aan haar kind, voortaan, te midden van een atmosfeer van vaderland en huisgezin... En zij dacht er niet aan, zij lette niet op, dat de familie, de kennissen haar in stilte bekeken, beoordeelden en veroordeelden. — Het is een wufte vrouw, zei mevrouw Van Raven, de aanstaande schoonmoeder van Emilie tegen mevrouw Friesesteijn. Het is wel een zoeking voor de Van Naghels, dat die zuster uit Brussel is teruggekomen. — Na veertien jaren, zei de oude dame scherp, belust op nieuws, op schandaal; na veertien jaren geeft ze gelegenheid weer alle herinneringen van vroeger op te halen! En mevrouw Friesesteijn vond het heerlijk, dat Constance dit deed. — Ze heeft haar vader vermoord. — Ik heb De Staffelaer nog gekend... Een heel achtenswaardig mens. — Ze is in al die jaren niet ontvangen geworden bij haar schoonouders. Ik hoor, dat ze zeer intrigeert om nu bij ze ontvangen te worden. — Dat kind is niet van Van der Welcke. — Neen, het kind is van een Italiaan. — Het is eigenlijk een gemene vrouw. — Marie is de moeder, niet waar, haàr kan je niet kwalijk nemen... — Maar de familie... — Die had moeten verhinderen... — Dat ze in Den Haag kwam. — Dat zeg ik ook, mevrouw. — Juist, dat zeg ik ook. — Ze leeft van het geld van haar schoonouders. — Nu, de Van Lowe's hebben wat... van de vader. — Niet veel. — Neen, niet veel. — Het is een heel ongelukkig huwelijk. — Ja, en het kind krijgt een opvoeding, vreselijk. — Het kind doet wat het wil. — Verbeeldt u, mevrouw, het kind... heeft het huis gehuurd. — Neen! — Heus! — Wat een toestand: alles even onzedelijk! — Waarom komt ze in Den Haag? — Het verveelde haar in Brussel. En ze wil zich hier pousseren, aan het Hof. — Dat heb ik ook gehoord.<noinclude></noinclude> 4dad1ebwqezt6rv2ap44nl3gpu3vprg 104 67790 221607 187228 2026-05-24T18:17:51Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Ja, dat {{sp|is}} zo... Oude relatie's, niet waar... De Van Naghels... Ze wil aan het Hof. — O, maar de Van Naghels zullen wel zorgen, dat ze er niet komt. — Tenminste, dan doen ze verstandig. — Wat een voorbeeld voor de jonge meisjes, die tante... — U weet, dat De Staffelaer haar gevonden heeft... in de armen van Van der Welcke... De oude dames fluisterden. — Neen!!! — Ja, heus... — Hij is ook een gemeen sujet... — Ja, hij heeft een maîtresse in Brussel. — Waren ze er maar gebleven... — ...Wat doet tante Constance weer erg select, zei Floortje tegen Dijkerhof. — Ze blijft de hele avond zitten naast Paul, antwoordde haar aanstaande. — Niemand is natuurlijk goed genoeg voor haar. — Nu... als je de vrouw van een diplomaat bent geweest... — En nu barones Van der Welcke... — Waarom zijn ze eigenlijk in Den Haag gekomen? — Mama denkt, omdat ze bang is, dat als grootmama, die een vrouw van de dag is... sterft... — Nu, wat dan? — Wel, dat ze dan niet precies krijgt wat haar toekomt. — Ach kom... — Neen, ze vertrouwt ons niet. — Maar daar is immers een testament, de wet. — Ja maar, die kent ze niet, de Hollandse wet. En om zeker te zijn van wat ze krijgt, wil ze er bij zijn .. als grootmama sterft. Ze hebben schulden... — En hij voert niets uit... — Neen. In Brussel heeft hij wijn verkocht... — Het is een nette boel, die familie van jou, al zijn ze baron en diplomaat. — O maar, {{sp|wij}} beschouwen ze niet als familie... Dat heeft mama uitdrukkelijk gezegd... — ...Dus, zeide meneer Van Raven tegen Van Naghel en Van Saetzema. U denkt, dat ze alleen hier zijn komen wonen...? — Omdat ze het zeer eenzaam in Brussel hadden... — Maar de familie? — Was er niet voor. Ik heb zelf nog wel eens met mama Van Lowe gesproken, of zij niet beter zou doen, niet aan te raden... — En... — Mama is moeder, niet waar. Constance is toch haar kind... We hebben allen toegegeven. En dan... is het al zo lang geleden, dat...<noinclude></noinclude> f3tssgi3wei0i9imcg5s07i27j3zrjv 104 67791 221608 187229 2026-05-24T18:18:40Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Ik moet zeggen, zei meneer Van Raven met bedoeling; het is heel edel van u allen... — Ja... Van Naghel heeft het heel nobel beschouwd, zei Van Saetzema, zeer opziende tegen zijn zwager, minister, Excellentie, hem vleiende, houdende te vriend. En we hebben allen gedaan, zoals Van Naghel goed vond... — Men weet toch nooit... zei Van Raven bedenkelijk. Maar... pardon... het is uw schoonzuster, en het is heel edel,... heel edel... van u... Twee tantes van Adeline hielden het blonde moedertje vast. — Adelientje... — Tante... — Die nieuwe zuster van je... is die aardig? — Is die lief? — Ja, tante, heus heel lief. — Maar het is een onfatsoenlijke vrouw geweest. — Ach tante... — Ja, ja, ja, meisje, we weten er alles van... wees maar wat voorzichtig. — En word niet dadelijk koek en ei. — Je bent zo onbedachtzaam, Adelientje. — En Gerrit is zo goedig. — Passen jullie maar op! — Zo iemand kan men kwaad doen... in zijn carrière. — Ach tante, wat... als de Van Naghels hen ontvangen. — Ja, maar het wordt erg afgekeurd in de Van Naghels... — Het is toch hun zuster...! — Iedereen heeft de mond vol over hen... Ze zeggen... — Wat? — Dat Constance geen kind is van... haar vader. — Maar tante, dat is toch vreselijk! — Omdat de Van Lowe's allen zo fatsoenlijk zijn, kan zij niet... — Neen, kàn ze niet een dochter zijn — Van de oude Van Lowe... — Hoor eens, tante, dat is louter geklets! — Adelientje! — Ik wil er niet meer naar horen, tante... Neven en nichten van de Van Saetzema's, samen met de IJkstra's, familie van Cateau. — Die Adolfine! — Ze is woedend! — Waarom? — O, om allerlei redenen. Ten eerste, omdat de Van Naghels een soirée hebben gegeven, waarop de hele familie is genieerd. — Neen, maar, dat is dan toch ook... — Dan, omdat Adolfine geen plaats heeft in haar huis een soirée te geven — waarop ze óok de familie zou kunnen nieeren.<noinclude></noinclude> 1i8o6bsbjtf6j2hc2ph4wm68b3wvgyk 104 67792 221609 187230 2026-05-24T18:19:03Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>— Om de plaats, waarop ze zat, zo even aan tafel... — En om de getuigen van Emilietje; haar oom Van Naghel, de commissaris van Overijssel en Karel van Lowe, terwijl zij zegt, dat Van Saetzema ouder is dan Karel, dus... — En ook nog om het japonnetje van Emilie, omdat dat witte dingetje uit Brussel komt en drie-honderd francs kost... — Wat die Van Naghel uit moet geven voor dat huwelijk... — Neen, het is Bertha: het zijn de Van Lowe's, die gooien het geld altijd weg... — Nu juist, dat zeg ik ook: Adolfine doet ook net of ze het heeft... — Dat is omdat ze allen, die Van Lowe's, vergaan van hoogmoedswaanzin. — Ja, sedert de vader gouverneur-generaal is geweest, zijn ze altijd ontapbaar geweest... — Die oude mevrouw, dat is net een pauw. — En Bertha dan met haar chique kennissen. — En dan die mevrouw Van der Welcke... Die heeft een verleden! Maar doet ook nog altijd alsof ze de koningin is. — En ze zijn maar van een heel eenvoudige familie: Van Lowe. — Ja. ze zijn niets: de grootvader was kruidenier. — Neen!! — Wel ja! — En die gekke Ernst dan, die altijd in de familie-papieren studeert of ze eigenlijk niet van adel zijn? — Ja, die is gek! — Au fond, zijn ze allemaal. . . een beetje gek. — Ja, er loopt door ze allen een streepje. — Nu, zeg maar een streep. En die loopt voort hij de Van Naghels... — Adolfine is nog de beste... — Maar ook hoogmoedswaanzin. — Zeg, die mevrouw Van der Welcke, wat komt die hier eigenlijk doen? — Nu, ze denkt, dat alles vergeten is... Er zijn vijftien jaren over heen. Ze is met Van der Welcke getrouwd... — Maar niet voor de Hollandse wet... — Nu maar, dat kan ze over laten doen. — Ja maar, ze zijn niet getrouwd voor de Hollandse wet... — Nu maar, dan vind ik ze niet getrouwd! — Niet voor de Hòllandse. — Ja maar... Neen... Ja... Neen... De soirée liep ten einde, de gasten vertrokken. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XVI'''}}}} Den volgenden dag waren Emilie en Marianne van Naghel bezig in haar boudoir. Zij hadden een zitkamer samen en Louise,<section end="s2"/><noinclude></noinclude> tltsgzxf7eyno656yildv44j2pv1a6a 104 67793 221610 187233 2026-05-24T18:19:43Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>de oudste zuster, had er een apart. Emilie was bezig waterverven van de wand te nemen. — De kamer was zo gezellig! zei zij zacht en schoof de aquarellen samen. Marianne begon plotseling te snikken. De kamer was geheel overhoop, omdat Emilie verzamelde wat het hare was en het behangselpapier kwam met vreemde, frisse onverschoten vierkante plekken te voorschijn. — Waarom trouw je ook die akelige jongen! riep Marianne snikkende uit. Wij waren zo plezierig te zamen, wij leefden met elkaar... Als je trouwt heb ik niemand meer en kan het me niet schelen opnieuw mijn kamer te arrangeren. Emilie had een vage blik van te staren in een vage toekomst. — Kom Marianne — ik blijf in Den Haag... — Neen, ik heb je al verloren! snikte Marianne driftig voort. Wat heb je in die jongen gezien, wat heb je in die jongen gezien? Zij omhelsde haar zuster woest tegen zich aan en dwong: — Zeg het dan... Wat heb je in die jongen gezien? — In... Eduard? Ik hou van hem... — Zo? zei Marianne. Is het dan dàt alleen maar... houen van een man... liefde... Een meid kwam binnen. — Freule, daar is een koffer uit Brussel... met uw japonnen. Mevrouw vraagt of die dadelijk naar boven kan worden gebracht, om geen rommel beneden te hebben. — Ja, breng maar boven. Marianne was zenuwachtig in een stoel gezonken, sloot de ogen. Zij was zeer zenuwachtig, terwijl Emilie vreemd kalm dozen, portretten, bibelots schikte bij elkaar. — Emilie, zei Marianne gelaten; wat maak je een rommel! — Wacht maar... ik neem alles weg. — Ja juist... dat is het... alles gaat weg, alles gaat weg! — Marianne, toe, hou je toch goed. Twee meiden zeulden een koffer aan. — Waar, freule? — Laat maar op de gang. Bertha kwam boven. — Dadelijk uitpakken Emilie, ander kreukt het... — Zou dat mijn bruidsjapon zijn? — Ik denk het van wel... — Dan maar op mijn bed. — Neen hangen, in mijn garderobe... De meiden openden de koffer; haalden dozen te voorschijn... Een derde meid kwam aan. — Een kwitantie van Van der Laan, mevrouw. — Marianne, daar is mijn sleutelmandje: betaal even... Zes-en-zestig gulden.<noinclude></noinclude> 1ha8tio11bvckx1ynjagugdzi0pay9s 104 67794 221611 187234 2026-05-24T18:20:21Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> De twee studenten kwamen boven. — Ongezellige boel tegenwoordig, zei Frans. Je vindt nooit iemand in de salon, als je thuis komt. Het is òf partij, òf rommel. — God, wat ziet jullie kamer er uit! — Wacht, wil ik mee uitpakken? — Mevrouw, ik versta niets van wat de baboe zegt van de jonge mevrouw. — Mau apa, Alima? — Njonja moeda vraagt of njonja besar even boven komt, zei de baboe, in het Maleis. — Ja, ik kom dadelijk. — Wat doen jullie hier? riep Marietje aan de deur. Mama, is Emilie's japon gekomen? Mag ik zien? — Mevrouw, daar is de oude mevrouw en mevrouw Van der Welcke... Vragen of de dames in de salon wachten? — Oma! gilde Frans naar beneden. — Wacht, zei Henri, de trap afrennende. Ik zal oma en tante halen... Marianne begon te snikken. — Mijn God, wat is er nu, Marianne? riep Bertha. — Ik word gek! riep Marianne. Emilie zoende haar. De oude mevrouw Van Lowe kwam langzaam de trap op, galant geleid door haar kleinzoon, tegemoet gekomen door haar andere kleinzoon. — Oma, de bruidsjapon van Emilie is gekomen en ze moet hem passen! riep Marietje opgewonden. — Ben ik niet te veel? vroeg Constance. — Neen, Constance! riep Bertha. Zeker niet. Kom binnen. Van boudoir en slaapkamer stonden alle deuren open. Louise was binnengekomen — meestal hield zij zich buiten de druktes — en zij plooide met Bertha en de kamenier de witte japon uit, die de gehele kamer plotseling vulde met een sneeuwschitterende blankheid. — Wat is er, baboe? vroeg mevrouw Van Lowe. — Njonja moeda vraagt of njonja besar even boven komt, herhaalde de baboe. Maar als de Kandjeng njonja besar misschien zou kunnen komen... voegde zij er aan toe, de titels op elkaar stapelend uit eerbied voor de oude mevrouw, die de njonja besar Bogor was geweest. — Dan zal ik maar even gaan, zei de oude mevrouw. Constance kom je mee... Heel langzaam, een beetje moe van de trappen, ging de oude mevrouw de treden op, haar hand aan de leuning. Constance volgde haar. Op de bovenverdieping tochtte het met plotselinge waai: deuren sloegen. — Baboe... staat er een venster open?<noinclude></noinclude> cp7wk7waqn7939m51cvyt6jyoj2yi7g 104 67795 221612 187235 2026-05-24T18:20:53Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> De baboe liep onbenullig rond, nog niet wetende van Hollandse deuren en vensters. In een zitkamer was Francis, Otto's vrouw, met de twee kinderen. — Maar Francis, heb je het raam open! — O, grootmama, ik stikte! — Baboe, doe dadelijk het raam dicht! Francis, hoe is het mogelijk... — Kan niet, Kandjeng! zuchtte de baboe, met de kracht van een mug drukkende op de knoppen van het solide Hollandse venster. Constance hielp haar, drukte het venster neer. — Hier is tante Constance, die komt kennis met je maken, Francis Maar Francis, ben je in sarong en kabaai! — Mag dat niet, oma... Dag tante. — Kind, hoe ben je in vier jaar zo ver-Indiest! riep de oude mevrouw zo boos, als Constance haar zich niet herinnerde. Hoe is het mogelijk, hoe is het mogelijk! Ben je Holland vergeten? In Maart, het raam open, in een vliegende tocht, met je twee kinderen, jij in sarong en kabaai en Huig in een hemdje. Wil je jezelve en de kinderen vermoorden? Baboe, trek sinjo een baadje aan! Francis, Francis, ik ben jaren in Indië geweest, maar ik was zelfs in Indië bijna altijd gekleed, en toen ik in Holland terugkwam, was ik Holland niet zo vergeten, als jij, een geheel Hollands vrouwtje, in vier jaren vergeten bent! De oude vrouw had al zelf het kind op de schoot genomen en kleedde het warmer. — Grootmama, wat brom je... Zeg liever eens aan de keukenmeid, dat ze de boeboer van Ottelientje beter maakt; die stijfsel kan het kind niet eten... En ze heeft aan baboe verteld, dat ze geen tijd had andere te maken... Het hele huis is dol, omdat Emilie trouwt. We kunnen heus niet blijven bij papa en mama, hier op die bovenverdieping. — Francis, verkleed je eerst: anders word ik ernstig boos. — Allah dan toch, grootmama! riep Francis geërgerd, maar toen Constance haar ook raadde, wierp zij een peignoir over haar sarong en kabaai heen, en bleef zo, de blote voeten in muiltjes. — Geen wonder als je altijd ziek bent! bromde grootmama, nog bezig met het kind. — Ach, tante Constance, kan u niet even naar de keuken gaan en aan de keukenmeid zeggen, dat Ottelientje andere boeboer moet hebben... — Lieve Francis lachte Constance; de keukenmeid heeft mij nog nooit gezien, en ik haar niet en als ik haar keuken in kwam en over die boeboer sprak, zou ze mij gedecideerd de deur wijzen... — Wat een boel dan toch hier in Holland! riep Francis. Mijn kind gaat dood van de honger!<noinclude></noinclude> 2t5ogqba6xfyos5s5x0069p45rirhy9 104 67796 221613 187236 2026-05-24T18:21:17Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Ik wil wel even naar mama gaan... — Ja, toe, wil u? Constance ging. In het boudoir stond voor een grote spiegel Emilie in haar bruidsjapon. Het zware witte satijn verpletterde haar, stond haar hard en wreed, nu zij ongekapt was, er moe en bleek uitzag... — Het lijf zit slecht... Het moet in Godsnaam terug naar Brussel, zei Bertha. — Ellèndig! zei Emilie en het woord was bijna een vloek tussen haar lippen. — Marianne, schrijf jij de brief er bij ... Ik zal er de spelden bijsteken.. Of neen ik zal liever zelf schrijven... Constance, zie toch eens! — Het plooit hier, zei Constance. Maar het is niet erg... Durf je het niet hier laten veranderen? — Daar betaal ik nu waarachtig... begon Bertha, maar zij hield zich in en zei niet hoeveel... En dan zit het nog slecht! — Bertha, Francis zendt me naar je... — Waarom? — Er is een kleine moeilijkheid met de boeboer van Ottelientje. — Ik kom, zei Bertha doodmoe. De kamenier, de sleep van Emilie in de handen, volgde haar in de slaapkamer; Marianne en Constance bleven alleen. Constance zag, dat Marianne schreide. — Wat is er, kind? — O, tante... — Wat is er? — Is het leven heus waard, zo veel drukte en omslag te maken! Trouwen, je boel verhuizen, dansen, diners geven, soirées, japonnen bestellen, die slecht zitten en honderden kosten, ziek zijn, kinderen hebben, boeboer eten... tante is het heus alles de moeite waard? — Kind, het is of ik Paul hoor! — O, neen, ik heb Pauls welsprekendheid niet. Maar ik stik er in, het zit me tot hier en ik voel me dood-, dood-, dood-ongelukkig! — Marianne! Het jonge meisje, plotseling, barstte in een zenuwsnikken uit en wierp zich in de armen van Constance. Om haar heen was de kamer éen rommel, de deuren stonden open... — Marianne, ik zal de deuren sluiten... — Neen, tante, laat maar en blijf even bij mij! Ik kan niet meer, ik kan niet meer! Ik ben zo moe van die omslag, van die nodeloze drukte, van die soirée gisteren, van die tableaux-vivants, van die nijdigheden van Floortje, van die hatelijkheden van tante Adolfine, ik ben moe, moe van alles... Ik kan niet meer, tante... Ik hou zo veel van Emilie, altijd zijn we samen geweest, het was zo lief, zo gezellig... en nu, ineens,<noinclude></noinclude> fh79pq6jmjtofr0xyorc652t5sx2yjo 104 67797 221614 187237 2026-05-24T18:21:47Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>trouwt ze, met die lamme jongen, en nu neemt ze haar aquarellen weg, en nu is het gedaan, en nu is alles weg, nu is àlles weg! En Henri, hij is er ook zo akelig om; hij houdt net als ik dol van Emilie en begrijpt ook niet, waarom ze het doet... Ze heeft het hier goed, papa en mama en iedereen houdt van haar, we hadden zo een lief leventje, al was het wat druk en al hou ik niet van dat eeuwige uitgaan, maar nu, nu is alles weg, nu is àlles weg! Ik heb gisteren met Henri zitten huilen, en op de soirée moesten wij vrolijk zijn en iedereen dacht, dat hij vrolijk was, de vrolijke student, en de jongen was er zo treurig om, en gisteren moest ik in dat tableau-vivant meedoen, en Floortje was allerhatelijkst en Henri met Frans hadden immers een dialoog, en de jongen kon niet en ik vraag u, tante, waarom toch, waarom toch al die ellende, als we zo prettig samen waren! En waarom trouwt Emilie nu met die lamme jongen, met die lamme jongen! Zij balde de vuisten en, door haar snikken, begon zij ineens luidkeels te lachen. — Ach tante... ha-ha...! ach tante...! Let er toch niet op, wat ik zeg! Ik ben dol, ik ben dol, maar ze maken me ook dol: mama, de jongens, de meiden, de baboe. Francis en de kinderen: het is altijd net een draaimolen! Ha-ha... heeft u ooit zo een drukte gezien als bij ons in huis... Zij snikte nu en lachte tegelijkertijd en plotseling bedacht zij, dat zij zich te veel had geuit tegen een vreemde tante en dat mama niet hield van die spontane ontboezemingen tegen vreemden — en, omdat zij zich herstellen wilde, vroeg zij, ineens deftiger: — Heeft u zich gisteren nog al geamuseerd, tante Constance? — Ja Marianne, ik vond het heel prettig zo bij jullie allen terug te zijn... — Vindt u Brussel niet prettiger dan Den Haag? — Wij hadden het zo stil in Brussel, de laatste tijd... — Rome, dat zou ik wel gaarne willen zien... — Ja, Rome is heel mooi... Nu zwegen zij stil en zij voelden beiden, dat verledene dingen haar scheidden, de nieuwe, vreemde tante, die terug was gekomen, uit het verleden, en het jonge meisje, dat plotseling bang was er voor. En zonder dat Marianne begreep waarom, smachtte zij dwars door die schichtige vrees heen: — O... een geluk... een groot geluk... dat me helemaal vult!! Geen diners meer en japonnen en omslag om niets, maar... een geluk... een groot geluk...!! Zij voelde zo vreemd, duizelig... maar zij vond nog kracht om te zeggen: — Het is jammer, dat u zo lang van ons weg is geweest... Wij zouden àltijd veel van u... en oom... gehouden hebben...<noinclude></noinclude> 99hciho5io26s3ujfyieidrjvzpmhld 104 67798 221615 187239 2026-05-24T18:22:17Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>maar nu... zijn u beiden... nog zo vreemd... voor ons allen... — Ja... antwoordde Constance, heel moe, en zij begreep niet waarom zij zich plotseling heel treurig voelde — alsof het toch... voor allerlei dingen... niet goed was geweest, dat zij terug was gekomen — en als zou zij een vreemde blijven, altijd, ook al voelde zij het grote gevoel, voor wie waren de haren, verwant... — ...Een geluk... een groot geluk! verlangde Marianne nog, zachtjes, en zij perste met de handen haar borst, als benauwd van haar vreemde smachting... {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{Larger|'''XVII'''}}}} De meubels uit Brussel waren gekomen en Constance vond het een genot haar huis bij de Bosjes in orde te maken. Zij had nooit gedacht zo gelukkig te kunnen zijn, louter om haar terugkomst in een vaderland en een familie-kring. Het was April, maar het was nog winter: een kille, natte winter, die als nooit uitgeregend was; boven de Bosjes en de Kerkhoflaan zwollen de zware wolken eeuwig aan, kwamen zij altijd als aangevaren uit een geheimzinnig wolkenrijk, smeerden zij over de luchten al de droefgeestige tinten van de hemelen der lage landen, waren zij eeuwig als een mooi weemoed van loodkleur en grauwend lila, met de koperen gloeiingen soms van een licht, dat altijd zwijmde en nooit overwon en maar even koperde tussen het grauw; en de eeuwige regens kletsten neer, de eeuwige wind huilde door de naakte bomen; de eeuwige wolken verschoven en ijlden voort op de stormvlaag, als was het daarboven een eeuwige strijd: een wolkleven, waarvan de mensen niet wisten. Het was een melancholie van iedere dag, en toch, vreemd, deed ze Constance weldadig aan, glimlachte zij tegen de grauwende wolken, — de wolken van lila met koper doorgloeid, of een verre brand scheen door een neveling van water —; en haar huis was haar lief in zeer korte tijd en zij was blij daar te wonen. Addy ging nog niet naar school, maar hij werkte hard, om in Juli zijn examen te doen voor de tweede klasse van het Gymnasium. Hij nam enige privaatlessen en werkte verder met ijver, in zijn kamer, die, uitgebouwd, met een boograam en een leien spitsje, hij weids noemde zijn torenkamer. Hij had Constance geholpen met haar inrichting, hij had Van der Welcke geholpen met diens kamer, en nu werkte hij en sliep hij tussen de kamers van zijn ouders — en scheidde hen, en vereende hen, ieder ogenblik, dat het nodig was... Vreemd was dat familie-leven in dat kleine huis, waar de ouders, om wrok en grief, opgestapeld in jaren, elkander bijna het minste woord niet zeiden — zelfs niet zwegen tegenover elkaar — zonder een <section end="s2"/><noinclude></noinclude> ds5wb4a048ikta8503iaz0uo0xf7pcp 104 67799 221616 187240 2026-05-24T18:22:32Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>spanning op hun beider gezicht en in hun beider ziel; — waar ieder détail van het huiselijk leven, een meubel geplaatst, een deur open of dicht, aanstonds gaf een disharmonie, die de spanning tot ergernis maakte. Het bittere woord viel er om het allerminste; het verwijt werd dadelijk geuit; de wrok stroomde over telkens. En daartussen bleef het kind, als aangebeden door beiden, met een ijverzucht op elkaar, die hun aanbidding bijna ziekelijk maakte, beiden tegelijkertijd hopende, dat het kind nu spreken zou tot hem of tot haar, en zijn liefkozing geven zou aan haar of aan hem — en, zo die hoop werd teleurgesteld, dadelijk de blik afgewend, de jaloezie zonder zelfsbeheersing, een nerveus leed, dat zou ziek kunnen maken... En het kind — het kind hunner liefde nog — was, als door een wonder, dat een genade was geworden en een medelijden, door deze eeuwige disharmonie misschien alleen wat ouder, om zijn jaren, dan hij anders geweest ware; was misschien alleen wat ernstiger geworden, en had zich al zo jong gevoeld bemiddelaar; had een paar jaar ouder — dertien nu — die bemiddeling, bijna onbewust, zich gesteld tot een taak en als plicht aangenomen — heel diep alleen in zijn kinderhart de weemoed, dat het zo was, omdat hij van beide zijn ouders hield. Aan tafel, aan de beide malen, sprak het kind, en de beide ouders glimlachten, hoewel zij vermeden elkander aan te zien — hoewel, tot elkaar, hun woorden wreed neervielen, en erbarmingloos koel. Na de lunch was het dan altijd: — Addy, wat doe je vanmiddag? — Ik moet werken, mama. — Ga je niet met me uit? — Om drie uur dan, mama... Na het diner was het: — Addy, mijn jongen, wat doe je vanavond? — Ik moet werken, papa. — Ga je niet eerst met me fietsen? — Een uurtje, niet langer, papa... En het was altijd of de ouders, onverstandig bijna, het kind af hielden van te werken, gelukkig maar als het zat bij hem of bij haar, liep met haar of fietste met hem... Het waren als gunsten, die hij verleende en hij verleende ze niet als een bedorven kind; hij verleende ze als een man: hij verdeelde stelselmatig zijn kostbare tijd tussen zijn werk en zijn vader en zijn moeder, ze vol geweten gevende ieder wat toekwam. In Constance was er dan een lichtjes glimlachende trots als over een behaalde overwinning, als het kind 's middags mee met haar ging, als het naast haar liep, niet groot voor zijn jaren, maar een breed stevig ventje, met zijn ernstig gezicht, zijn vierkante schouders, zijn mooie kuiten. — Addy, moet je nu altijd die hoed opzetten? Om haar dan plezier te doen, zette hij zijn Boerenhoed niet<noinclude></noinclude> 17vp0ma9nrxsgontbjo6s0y454j5mgr 104 67800 221617 187241 2026-05-24T18:23:02Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>op, maar een rond dopje, om netjes te lopen naast mama. En zij ontspande zich, zij praatte met hem en hij lachte terug, en zij kon juist zijn arm nemen en liep klaarduidelijk trots aan de arm van haar kleine zoon. Paul zei altijd, dat zij met hem vrijde... Van der Welcke dan, doelloos in huis, ging uit, ging naar de Witte, zocht oude kennissen op — jongelui van vroeger, maar nu merendeel deftige mannen, in betrekkingen van aanzien — en hij gevoelde zich niet meer bij hen thuis, ook al spraken zij over vroeger, Leiden, de jonge dwaasheden, de jonge jaren. Hij voelde dan, bij die mannen in betrekkingen van aanzien, dat zijn leven verknoeid was door een onherroepelijke fout. En mistroostig kwam hij thuis, uit de Witte, of van de Plaats, en, aan tafel, was hij wat somber, totdat Addy hem wist op te wekken. Dan, wat helder kijkende met zijn opgeloken, jong blauwe ogen, na tafel, vroeg Van der Welcke: — Addy, mijn jongen, wat doe je vanavond? zoals men vraagt aan iemand die volwassen is en afspraken maakt, of plannen heeft — en het kind antwoordde: — Ik moet werken papa... — Ga je niet eerst met me fietsen? — Een uurtje, niet langer papa. Dan straalde het gezicht van Van der Welcke en Constance bedacht, dat zij alleen zou zijn, geheel alleen, droefgeestig in huis, terwijl de avond donkerde. Maar de fietsen werden te voorschijn gehaald en als twee kameraden "spurtten" zij weg. Van der Welcke eensklaps verjeugdigd, verhelderd, beiden, vader en zoon, niet groot, maar goed gebouwd, stevig en toch fijn, hun beider gezichten onder de gelijke petten treffend gelijkende op elkaar in die wat brede snit: de kleine neus, de mooie mond, de vierkante kin, het haar kort van kroes, en de ogen, blij blauw, voor zich spiedende uit over de wegen der Bosjes, die zij, wielerende, verslonden; en zij waren als twee broers, zij praatten als twee vrienden, en, zoals Constance die middag, ontspande Van der Welcke des avonds zich, zich voelende, o, zo jong en gelukkig om zijn zoon-vriend. Thuis gekomen, dronk Addy dan nog even thee bij mama en ging dan in de torenkamer, werken. En dan had Van der Welcke altijd een voorwendsel, net een schooljongen, om bij zijn zoon te gaan zitten, inplaats van te blijven in zijn rookkamertje. — Addy, mijn kachel is uit en het is de moeite niet waard hem weer aan te laten maken; hinder ik je als ik hier zit? — Neen, papa... Of: — Addy, die ellendige wind staat net op mijn raam, en het tocht, het tocht in mijn kamer... — Nu, kom dan maar hier, papa... Het kind was nooit dupe, maar heel ernstig bleef het, en werkte door... En Van der Welcke, met een sigaret en een<noinclude></noinclude> absj3ee33o6amudwmosjj5vx0cbj2c5 104 67801 221618 187242 2026-05-24T18:23:26Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>boek zette zich stilletjes in de gemakkelijke stoel, de enige van het jongenskamertje, en rookte, en zag naar zijn zoon. Het kind, eenvoudig, volhardend, werkte door... Hij is een ijverig baasje, dacht Van der Welcke, en hij dorst zich nauwlijks bewegen, uit vrees Addy te hinderen. Hij zal er wel komen, van de zomer, al was hij ten achter... In Brussel ging het ook niet meer, met die extern gouverneur... Het is maar goed, dat de jongen in Holland is gekomen... Hij zal er wel komen, hij zal er wel komen... Vier jaar op het Gymnasium, en dan Leiden... en dan moet hij in de diplomatie... Het is gelukkig dat Constance er niets op tegen zal hebben... Maar zal hijzelf willen! ik zou het toch gaarne zien... mijn zoon, in de carrière, die ikzelf... Het is toch beroerd geweest, het is toch beroerd geweest... Enfin, zonder Constance, had ik Addy niet... mijn jongen. En papa zal het ook gaarne zien, als hij in de diplomatie gaat... Hij beviel aan papa: ik heb het dadelijk gezien... Hij zal geld hebben later; papa en mama zijn kras... maar hij, hij zal geld hebben, later... Kijk die jongen werken... Hij is ook zo ernstig, arme kerel, door dat beroerde leven in huis... Toch houdt hij van ons... Kijk hem werken... Ik heb nooit zo gewerkt... Hij heeft dat van zijn grootvader: ook dat serieuze... Hij gaat zo recht op zijn doel af... Ik ben altijd meer oppervlakkig geweest, meer jong ook... Dat arme kind, hij kent geen jeugd... Hij zal nooit jong zijn, nooit dol zijn... Misschien, wie weet, later in Leiden... zal hij misschien wel eens dol worden, goed dol. Ik wens het hem toe, ik wens het hem toe, mijn jongen, mijn kerel... ja, wat zou hij van zijn ouders denken... Hij weet, dat zijn moeder getrouwd is geweest voor ze met zijn vader trouwde... maar wat weet hij verder... wat denkt hij? Zou hij ons al oordelen, mijn jongen?... Zou hij ons later veroordelen? Ach, mijn kind, mijn kind, gooi je leven nooit weg voor een vrouw... Maar het was een zaak van eer, mijn vader wilde het... Ach, mijn kind, moge het jou nooit gebeuren! Maar het zal je niet gebeuren, mijn jongen... Hij heeft zo iets, dat je ziet, dat hem zo iets niet gebeuren zal... Hij zal ver komen, dat zal je zien... Wat heeft hij van mij en wat van Constance... Het is moeilijk, die erfelijkheidskwestie... Ik denk er altijd aan, als ik zo naar hem kijk... Hij lijkt op mij, fysiek... Die ernst, dat is van zijn grootvader... Wat heeft hij nu van de Van Lowe's... Misschien, dat tintje melancholie, dat hij soms heeft... Maar hij is een Van der Welcke, hij is helemaal een Van der Welcke... Vreemd evenwicht heeft die jongen... Wat hard en stroef is in papa... is zo verzacht in hem... Dat is misschien van de Van Lowe's... Zo maar kijken naar hem, terwijl die werkt... Constance weet niet, dat ik hier zit... Ze denkt, dat we allen apart zitten, ieder in onze eigen kamer... Hoe houdt de jongen het uit, zo lang achtereen te werken... Wat werkt hij toch: Grieks?<noinclude></noinclude> khsbkcugyrzbjgmxx28xe83sou1e9a7 104 67802 221619 187243 2026-05-24T18:23:47Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>Ja, Grieks... ik zie de letters... Ik stond altijd honderd maal op; een vlieg leidde mij af, en ik heb nooit eigenlijk gestudeerd, ik pompte het me in, alles twee weken voor mijn examen, geholpen door Max Brauws... Brauws...! Waar zou de vent nu zitten... Ach je oude vrienden... Ik kòn niet studeren... zonder Max Brauws was ik er nooit gekomen... Ja, waar zou de vent nu zitten... Maar hij studeert met een rust, een ijver... Hij is een aardige jongen... Ach, als hij maar wat meer jeugd had, wat vrolijke jeugd om zich heen... Als het hem maar niet knakt voor later, die ernstige kinderjaren, tussen zijn ouders, die altijd kibbelen... Ik hou me soms in, voor hem... Maar het gaat niet, het gaat niet... God, kerel, wat zit je te werken! Ik denk, dat ik hem even wat vraag... Of neen, ik zal het toch maar niet doen: dan trekt hij zo ernstig zijn voorhoofd samen, als ben ik het kind, dat hem hindert, en als is hij de papa... Kom ik steek nog een sigaret op... En Van der Welcke, door de wolkjes heen van zijn vierde sigaret, zag naar de rug van het kind. In het licht van de lamp op tafel boog zich zijn jonge krulkop over zijn boeken en schriften heen, met een aandacht, als waren de Griekse werkwoorden des werelds heil, en onder zijn stoel zag Van der Welcke de donkere kous-kuiten krampachtig samengeklemd, als wijdde Addy zich aan de werkwoorden met iedere zenuw en spier... En van der Welcke, wat zenuwachtig, om zoveel rust, stilte, ernst, twee uren lang, werd jaloers van de werkwoorden en, eindelijk opstaande, zich niet inhoudende meer, zei hij plotseling met zijn hand op Addy's schouder, en wat vaderlijkheid in zijn stem die toch aarzelde... — Werk je niet te lang achtereen, mijn jongen... {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XVIII'''}}}} Of dan zeide Constance, na den eten: — Ik ga naar oma: breng je me even, Addy... Maar hij was heel rechtvaardig: het was de beurt van papa... — Moesje, ik heb vanmiddag met je gewandeld. — Nu, wat geeft dat? — Ik ga nu wat fietsen met papa. Dan werd zij bleek van jaloezie. — Zo, meet je zo je gunsten af? Hij gaf haar een zoen, maar zij boudeerde, zei, dat zij dan wel alleen zou gaan, met de Scheveningse tram, die bracht haar voor het huis van oma. Maar hij trok haar op zijn kleine knieën. — Laten we dan eerst wat vrijen... — Neen, laat me nu maar...<section end="s2"/><noinclude></noinclude> 4tz4yqf4ssb003rzjdhdarna7c1qkjg 104 67803 221620 187246 2026-05-24T18:24:22Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> Maar hij hield haar vast en zoende haar met hele kleine vlugge zoentjes. — Laat nu Addy, ik wil niet... Maar hij zoende haar dan met een regen van vlugge zoentjes, die haar kriebelden, tot zij glimlachte... — Kijk nu weer lief! — Neen, ik wil niet. — Kom, kijk nu weer eens lief! — Neen, ik wil niet lief kijken... Maar zij lachte al, begreep, dat haar jaloezie heus te dol was... Van der Welcke dan, na den eten, was blij, dat het zijn beurt was. Somber teruggekomen van de Plaats, had Addy hem aan tafel opgevrolijkt... Soms zelfs was Addy heel dol. Dan wilde hij ravotten met zijn vader en Van der Welcke wilde wel, tot Addy een plekje uitvond tussen papa's vest en zijn broek, waar hij heel gevoelig was en hij hem kriebelde, dol, daar, op dat plekje. — Addy, schei uit! riep Van der Welcke dan, vaderlijk doende, eerbied willende opwekken. Maar Addy, dol, pakte papa om zijn middel, kietelde hem op het gevoelige plekje. — Addy, ik geef je een pak ransel! En Van der Welcke wrong zich, zenuwachtig, liep dol door de kamer, liep de kamer uit, achtervolgd door zijn demon. — Addy, als je niet uitscheidt, krijg je een pak slaag, dat je... Maar de jongen was niet meer te houden en Van der Welcke, om het plekje, deed laagheden, smeekte, kreeg al een dollach als Addy er maar naar wees. — Addy... wees toch niet zo flauw! riep Constance van uit de salon. Dan rende hij naar zijn moeder. — Zo, ben je weer jaloers... Willen we dan wat vrijen? Maar zijn vader riep hem, verwijtend. — Kom Addy, laten we nu wat fietsen... En hij was als een jonge hond, liep van de een naar de ander, sprong eindelijk gek op zijn wiel en Constance, heimelijk, zag hem na, spurtende van der Welcke voorbij; voorover op zijn wiel, trappende als een razende. Dan was zij gelukkig, omdat hij vrolijk was, als een kind. Emilie was een paar dagen getrouwd, toen Addy zei, aan tafel: — Ik heb vanmiddag gewandeld met Henri van Naghel en zijn vriend Kees Hijdrecht. — Maar Addy, zei Constance, zeer prikkelbaar die dag. Wat wandel je toch met die jongens? Vinden ze het zo amusant met jou te wandelen? Waarom ga je liever niet eens naar de jongens van tante Adolfine... Die zijn van je leeftijd. — Nu, ik kan wel begrijpen, dat Addy meer gesteld is op Henri... liet Van der Welcke zich, ongelukkig, ontsnappen.<noinclude></noinclude> eqnu9y21tn2k2gku2mutjafpcsmsgld 104 67804 221621 187247 2026-05-24T18:24:49Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Waarom? vroeg zij dadelijk nerveus. Hij wilde een strijd vermijden, was somstijds wel redelijker dan zij, zei alleen: — Ach, ze zijn wat ruw... — Het zou wel een wonder zijn, kijfde zij dadelijk; als jij eens wat goeds zag in het huis van Van Saetzema. Hij keek met grote ogen op; zijn mooie jong blauwe ogen. — Maar Constance... — Ja, je hakt altijd op Adolfine, op haar man, op haar huis, op haar kinderen... — Maar Constance, ik zeg nooit iets van ze... — Dat is niet waar! — Ik verzeker je! — Dat is {{sp|niet}} waar! Verleden vond je hun huis burgerlijk; eergisteren zei je nog, dat Van Saetzema er uitzag als een boer. — Maar jij zei zelf... toen met de bruiloft van Emilie... — Het is niet waar, ik heb niets gezegd. Ik zeg je eens voor al: ik kan niet velen, dat je altijd hakt op een zuster van me en op haar huis. Nu zijn het de jongens, die wat ruw zijn... — Zo, zou jij dan gaarne zien, dat onze jongen zo was? — Ik vind het dol, dat Addy altijd loopt met studenten. De jongens Van Saetzema zijn heel aardig en van zijn leeftijd... — En ik vind het drie onhebbelijke lummels... — Henri, ik verbied je voortaan in mijn presentie op mijn familie te vitten! — Zeg, verbied jij je knecht! — Ja, ik {{sp|wil}} het niet hebben... Maar hij smeet zijn servet neer, stond op, verliet de kamer plotseling driftig... Addy zat stil voor zich te kijken, speelde met zijn vork. — Papa heeft onhebbelijke manieren...! Te smijten met zijn servet, te smijten met de deur... dat kan een kwajongen ook! zei ze boos, nerveus, onbewust, als om Addy te treiteren. Hij fronste zijn voorhoofd, zeide niets. — Ik ben in mijn ouders huis ten minste nooit gewend geweest aan die lompheid! Plotseling balde hij zijn kleine vuist, en sloeg er mee op tafel, dat de glazen rinkelden. — En nu is u {{sp|stil}} over papa! Hij zag haar streng aan, met zijn plotseling harde blauwe ogen, een frons in zijn voorhoofd. Zij schrikte en stiet haar glas om... Toen begon zij zachtjes te wenen. Hij liet haar, enkele minuten. Zij weende, zij snikte, beet op haar zakdoek. Toen stond hij op, liep de tafel om, omhelsde haar heel zacht. — Je praat... lief... tegen je moeder! Hij zweeg.<noinclude></noinclude> ecsmyldxg09lwpa4hceno12f30rp77p 104 67805 221622 187248 2026-05-24T18:25:20Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Het is een mooie toon, die je tegen je moeder aanslaat! Hij lichtte haar gezicht bij de kin naar zich op. — Foei! wat kan je weer boos zijn! bestrafte hij. En brommen... En mopperen... En kibbelen... En zenuwachtig zijn... En haaie-baaien! Is dat nu gezellig eten? Zij verborg haar gezicht aan zijn borst, in zijn armen. Hij streelde haar over het haar. — Kom moesje... wees nu kalm. Het is immers niets... — Ja, maar papa moet niet zo hakken op tante Adolfine... — En u moet niet hakken op papa... Wat heeft papa nu gezegd? — Dat de jongens van tante Adolfine... — Ruw waren... Vindt u ze dan jonge-meisjes? — Neen. — Nu dan... Wat anders? — Ik vind het niet goed, dat je met die oudere studenten loopt, Addy... — Daar kan je dan rustig met me over praten, maar dat is geen reden om zo te vechten... Ik kan nu niet meer eten. — Hè, Addy...en ik heb juist... — Wat? — Appelpudding met wijnsaus... — Nu, bewaar die dan maar voor morgen. — Toe, eet er nu een stukje van. Je houdt er juist van. — Ja maar, ik kan niet eten als je zo bromt. Het zit me tot hier. Hij wees op zijn keel. — Eet nu een stukje, streelde zij. — Als je heel lief bent. — Geef me een zoen. — Maar heel lief zijn... Zij lachten tegen elkaar, hij veegde zacht haar tranen af. — Nu moest je eens zien hoe je er weer uitzag... met die rode ogen! zei hij. Hij ging zitten. Zij belde. De meid bracht de pudding binnen, niet al te verwonderd, dat meneer al weg was. — En is er kaas... voor papa? vroeg hij. De meid bracht de kaas, hij sneed een stuk gruyère, legde dat met boter en beschuit op een bord, schonk een glas wijn in... — Addy... — Even wachten, zei hij. En hij ging naar boven met de kaas en de wijn. Van der Welcke, nijdig, zat in de rookkamer. — Hier is je dessert, vader... Je houdt immers niet van appelpudding? — Ach, ik heb geen lust... — Nu niet bokkig doen... Eet nu je dessert. — Ik kan niet eten, als mama...<noinclude></noinclude> ocvjd4p7928qcyqu9aq4w9xkfbrjo8a 104 67806 221623 187249 2026-05-24T18:25:47Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>— Ze heeft al weer berouw, ze is zenuwachtig. Praat er nu maar niet meer over. — Ik, ik praat niet! — Neen maar... soeda nu maar weer, als tante Ruyvenaer zegt. Zal u nu uw kaas eten? Straks gaan we fietsen... Hij ging. — Ik zit hier net als een stout kind, dacht Van der Welcke; met mijn dessertje. Die gekke jongen... En hij at zijn stukje kaas en lachte... Beneden had Constance een stuk pudding gelegd op Addy's bord. Hij at langzaam. Zij zag hem tevreden aan, omdat hij het lekker vond. — Als je nu niet zo was uitgevallen, zei hij; had ik je wat verteld... van Henri. — Wat dan? — De jongen wordt ziek... — Waarom? — Hij is zo akelig, omdat Emilie getrouwd is, dat hij er ziek van is... Kees Hijdrecht werd boos en zei: ben jij dan verliefd op je zuster... En toen ging Henri bijna huilen, student als die is. Neen, verliefd was die niet, zei hij, maar hij was altijd met Emilie samen geweest, met Emilie en met Marianne en nu was ze getrouwd en nu werd ze een vreemde. Hij was zo akelig, dat we hem naar huis hebben gebracht, en toen heeft hij zich op zijn kamer opgesloten en Marianne wilde hij zelfs niet zien. — Maar Addy, dat is toch ziekelijk. — Dat kan wel, maar het is zo. — Ik ga straks naar tante Bertha. Breng je me? — Laat me nu wat fietsen met papa. Die zit daar nu boven zielig zijn kaas op te eten. Zeg nu aan Truitje, dat ze zijn koffie brengt. — Maar Addy, wat moet de meid denken, dat papa boven eet. — Wat ze wil... Dat is uw schuld geweest... Wil ik vanavond om kwart voor tienen je komen halen bij tante Bertha? Zij zag hem stralende aan, verrukt, verrast. En zij omhelsde hem... — Mijn kind! mijn kind! riep zij uit, hem drukkende tegen zich aan. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XIX'''}}}} Zenuwachtig, als zij dien geheelen dag geweest was, haastte zij zich na den eten naar het Bezuidenhout, nemende de trammen van den Scheveningschen Weg en die van het Plein. Bij de Van Naghels, toen zij belde, vond zij het vreemd, dat de vestibule donker was, terwijl zij, door Addy, toch wist, dat zij thuis waren dien avond. De knecht, die open deed, zeide, dat hij niet wist of mevrouw wel ontvangen kon, omdat mevrouw zich niet wel gevoelde.<section end="s2"/><noinclude></noinclude> qsjiof683ljg57b41bd11qywwauhyna 104 67807 221624 187251 2026-05-24T18:26:16Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> Zij wachtte in de salon, waar de knecht, haastig, een licht ontstak voor hij zeggen ging, dat zij er was. Overal, in de grote kamer, stonden vergeeld en verdroogd al de bloemenmanden en bouquetten van Emilie's bruiloft, de heel tere bloemen bruin geschroeid van verwelking, terwijl de grote witte strikken er nog blank aan plooiden. Klaarblijkelijk, na het déjeuner dinatoire, was er nog geen tijd of lust geweest de kamer te doen: het stof lag dik op de meubels en de stoelen stonden nog zo, als was de kamer juist verlaten door een menigte gasten... Constance wachtte vrij lang, toen hoorde zij iemand komen. Marianne kwam binnen, bleek, slordig. — Pardon, tante, dat we u even lieten wachten. Mama is erg moe en heeft een vreselijke hoofdpijn en ligt wat in haar slaapkamer. — Dan zal ik mama niet storen. — Mama vraagt of u boven komt... Zij volgde Constance naar Bertha's slaapkamer. Constance verwonderde zich over die bijna doodse kalmte in dat grote huis, dat zij — de drie, vier keren, dat zij er geweest was — niet anders gezien had dan vol beweging, leven, allerlei klein belang, dat tezamen een drukkend bestaan maakte. Het tochtte er niet op de bovenverdieping, bij Francis; geen deuren sloegen, zij zag meiden noch baboe, noch kinderen: alles was stil, doodstil... En toen zij in de kamer van Bertha trad, was het in dat gedempte licht als de kamer van een zieke. — Ik kom eens zien hoe je het maakt, zei Constance. Bertha strekte haar hand uit, zwijgend. — Dat is lief van je... Ik ben erg moe, en ik heb hoofdpijn. — Ik zal niet lang blijven. — Neen, blijf wat... je hindert me niet. Bertha en Constance waren alleen. En het viel Constance op: een troosteloze droefheid verwrong Bertha's trekken en zij leek heel oud, nu haar grijzend haar verward was. — Al die drukte heeft je overspannen. — Ach, zeide Bertha vaag. Zo erg niet; het is altijd zo, druk... — Het is toch goed, dat je rust neemt. — Ja... Zij zwegen en er was alleen het tikken van de klok. Toen boog Constance zich en gaf Bertha een kus op het voorhoofd. — Ik had zo een verlangen je vanavond te zien, zei zij. Addy had gewandeld met Henri en hij vertelde mij, dat Henri zo was terneer gedrukt... En daarom ben ik even aangekomen. — Henri... zei Bertha vaag. Ik weet het niet, hij maakt het heel goed... — Maar Addy zei... — Wat?<noinclude></noinclude> gsfz9ax8gx4wc1th3kmiwfsjpylwofv 104 67808 221625 187252 2026-05-24T18:26:39Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Dat hij zo was temeer gedrukt. — Zo? Daar heb ik niets van gemerkt... — Nu, zei Constance zacht. Misschien dat Addy zich dan vergiste. Kom, ik heb je nu gezien, Bertha, en het is misschien beter, dat ik maar ga, en dat je wat rust... En zij boog zich nog eens om Bertha te kussen tot afscheid. Maar Bertha hield haar hand vast. — Blijf nog! zei ze aarzelend. — Ik ben heus bang, dat ik je stoor. — Neen, blijf nog! zei Bertha. Ik vind het lief, dat je gekomen bent... Vind mij niet koel, maar wat geeft het te praten... Als men niet praat, is alles veel rustiger... Woorden, dat is dadelijk zo veel... Vind mij niet koel, Constance... Ik ben nu zo eenmaal: ik spreek nooit, met niemand... Ik trek me dan maar liever terug... als ik wat heb... Maar nu heb ik heus niets, ik ben alleen wat moe... Natuurlijk, ik ben wel wat treurig, dat Emilie weg is... Maar wij zullen hopen, dat ze gelukkig wordt... Eduard is geen kwade jongen... en waarom zou Emilie hem anders genomen hebben... als zij niet van hem hield... Toe, blijf nog en praat wat met mij... Vertel mij van jezelf... Het is de eerste keer, dat wij vertrouwelijk spreken... — Na jaren... — Ja, na jaren ... Er is veel gebeurd, Constance, maar het behoort nu aan het verleden. — Ja, maar... het verleden... blijft heel lang... Eigenlijk gaat het nooit weg, is het altijd het verleden... — Constance, is het twintig jaar geleden, dat wij elkaar niet meer hebben gezien... — Twintig jaar... Papa is veertien jaar dood... Het is mijn schuld, dat hij is gestorven. — Neen, Constance... — Ja... zeg het maar: het is mijn schuld. Ik weet het, dat jullie allen het denken, en ik voel het zelf. Het is mijn schuld. Dat vergeet ik nooit. Dat vergeef ik mijzelf nooit. — Stil Constance... heus, het is zo lang, zo lang geleden. — Maar het blijft altijd... een moord. — Er is nu de toekomst... Er is nu je kind. — Ja, er is nu mijn kind... Maar het is zo geworden, dat ik niet leef voor hem maar hij voor mij ... — Dat is verkeerd... — Dat is ook zo... En mijn hele leven is verkeerd, alles is in mijn leven verkeerd gegaan... O, Bertha, ik kan je niet zeggen, hoe ik gesmacht heb naar Holland, en naar jullie allen terug, hoe ik gesmacht heb niet meer alleen te zijn, met mijn kind... Nu, nu misschien wordt het anders: bij jullie allen voel ik mij weer terug, terug: begrijp je dat woord? Was ik daar gebleven... dan was het nooit goed geworden. Nu heb ik misschien nog hoop: ik weet het zelf niet...<noinclude></noinclude> mrrsq8foos4jonef9joa7evd5a8wvlb 104 67809 221626 187253 2026-05-24T18:27:05Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — Alleen met je kind... waarom spreek je niet van je man? — Neen... hij niet... — Waarom niet... — Neen, neen... Wij verdragen elkaar alleen nog, om Addy... — Constance... vergeet niet... — Wat... — Wat hij voor je gedaan heeft... Wat zijn ouders hebben gedaan... — O, had ik nooit die opoffering aangenomen... Neen, neen, was ik maar gegaan, alleen en ver, ergens verweg... En dan nooit meer terug gekomen bij jullie... Want nu... kon dat... na vijftien jaren... en dan... was het onmogelijk geweest... Dankbaar zijn, altijd dankbaar zijn, terwijl ik altijd bitter ben... ik kan het niet. Als ik bitter ben, kan ik niet dankbaar zijn... — Maar Constance, nu ben je terug, en wij zijn allen gelukkig, dat je terug bent... — Bertha, ik weet niet of je waar bent... Ik weet wel, dat ik gelukkig ben omdat ik terug ben, in Holland, en bij jullie allen... Maar ik weet ook, dat in twintig jaren men eigenlijk geheel van elkander vervreemdt en misschien heb ik, die een vreemde ben geworden, niet goed gedaan terug bij jullie allen te komen en weer voor jullie een zuster te willen zijn... — Misschien moeten wij weer aan elkaar wennen, Constance, als zusters, maar voor mama ben je altijd een kind gebleven, en voor mama ben ik heel gelukkig. — Ja, dat voel ik, dat jullie allen me tolereren voor mama. Het is lief van jullie, maar het is nog niet dat wat ik zou wensen... — Maar Constance, dat komt, dat komt alles later... Ik ben overtuigd, gauw voel je je geen vreemde meer. Maar wees niet ongeduldig en laat ons weer wennen aan elkaar... Er is ook dit, dat ieder zijn eigen belangen heeft, en, het is treurig, maar er is niet altijd tijd om voor een ander te voelen en aan een ander te denken... Dat is heel vreemd maar dat is zo... Zie eens, je bent nu al twee maanden in Holland, en dit is de eerste keer, toevallig, dat wij samen wat spreken... Ik ben pas een keer bij je geweest, in je huis. Dat is alles geen onhartelijkheid, maar dat is omdat er geen tijd is... — Ja Bertha, dat weet ik en ik neem het niet kwalijk en je hebt het druk gehad met de bruiloft... — En als het geen bruiloft is, is het iets anders... Het gaat altijd zo voort, Constance... En soms vraag ik me af, waarom? Waarom doen we het, dat alles, al die drukte en al die omslag... Er ligt aan die drukte een grondslag: dat is het geluk van onze kinderen... We doen alles voor onze kinderen, daar komt het op neer... Dat Van Naghel minister is... dat ik diners geef...<noinclude></noinclude> 9hx8j7n2qkp9nez4lkiodo59ifstsnd 104 67810 221627 187254 2026-05-24T18:27:27Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>de grondslag is altijd — al is dit soms ook verborgen, voor de kinderen... Om hun geluk... Maar dan... Constance... dan moeten wij ook een beetje beloond worden, en onze kinderen gelukkig zien... Voor al onze moeite, drukte, omslag, vermoeienis, voor al het geld, dat wij uitgeven... willen wij dan ook onze kinderen wel eens gelukkig zien... En ach, als ik dan... De tranen vulden haar ogen. — ...Als ik dan Otto en Francis zie, Otto ontevreden, Francis ziek; Louise, treurig om Otto, van wie ze zoveel houdt... Emilie nu getrouwd, maar hoe, mijn God, en waarom; Marianne nerveus en onvoldaan en Henri ook zo melancholiek — dan denk ik: waarom hebben wij ze allen, onze kinderen, voor wie wij leven, denken, rekenen... en was het maar niet beter ze niet te hebben en is het maar niet beter zo min mogelijk te hebben in het leven, en dat leven zelf zo klein en eenvoudig en rustig mogelijk te maken als we dan toch leven moeten... O, Constance, al die doelloosheid en nutteloosheid, waarin mensen als wij, vrouwen van onze stand, onze milieus, onze kringen, draaien en draaien als tollen en gekken... is het soms maar niet om er uit te lopen en ergens stil te gaan zitten kijken op een berg, en over de zee heen... Vrouwen zoals wij... wij trouwen als jonge meisjes, die niets weten en maar onduidelijk het leven voorgevoelen, dat het zijn zal als het leven van onze moeders en al die nutteloosheid dunkt ons heel gewichtig — totdat wij op een goede dag oud zijn geworden en moe en geleefd hebben voor niets; voor visites, japonnen, diners, allemaal dingen, die wij dachten dat nodig waren, allerlei belang, waarin wij zijn geboren en opgevoed en oud geworden, en waaruit wij niet kunnen, en dat niets, niets, niets waard is. En als wij dan denken geleefd te hebben voor onze kinderen en voor ze getobd en gedacht en gerekend te hebben... dan is het allemaal niets en niets en dan... voelt niemand van hen zich gelukkig... Zie je, Constance, nu heb ik met je gesproken, maar nu vraag ik je, waarvoor is dat nodig geweest... Waarvoor nu al die woorden gezegd te hebben... Nu ga je straks weg en dan denk je: wat had Bertha een melancholieke bui... En meer is het ook niet dan een melancholieke bui. Want als ik een paar dagen wat heb uitgerust... ach, dan gaat het leven weer zijn oude gangetje, dan krijg ik twee schoonmaaksters tegelijk... dan wordt mijn hele huis schoongemaakt — na de bruiloft en om de grote schoonmaak. Is het dus eigenlijk wel de moeite waard geweest zijn gedachte geuit te hebben tegen elkaar... Ach neen, praten geeft zo weinig en het is maar altijd het beste je kleine plichtjes te doen, dat wat vlak voor de hand ligt... — Ik vind het toch lief, Bertha, dat je je even hebt laten gaan... Ik wist niet, dat je zo dacht: ik, ik heb ook wel eens<noinclude></noinclude> 2m90v617jg8vpz1dz4ofylsq12bmuwq 104 67811 221628 187255 2026-05-24T18:30:19Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>zo gedacht, al was mijn leven ook niet zo druk als jouw leven... Maar in Brussel heb ik ook wel eens gedacht: nu ja, ik leef voor Addy, maar als hij er niet was — zou hij niet hebben zijn later leed, en zou ik niet nodig hebben te leven. — En misschien denken er honderden zo, in onze milieus... — Zou het niet in ieder milieu hetzelfde zijn... — Misschien is het leven voor ieder troosteloos... En toch, als ik uitgerust ben, morgen of overmorgen, en als mijn hoofdpijn over is... neem ik al die omslag weer op. Zij zwegen, hand in hand; zij hadden elkaar, een ogenblik, teruggevonden als zusters. — Als ik hier zo lig, met mijn zieke hoofd... denk ik altijd aan mijn kinderen, zei Bertha, Ja het is lief, dat je gekomen bent... Cony. Had Addy met Henri gewandeld...? Is dat niet ziekelijk van Henri zo treurig te zijn... Maar mijn kinderen hangen zo aan elkaar, bijna meer dan aan hun ouders. Otto en Louise zijn altijd samen, zodat Francis jaloers is... De studenten zijn altijd samen en ook was Henri altijd met zijn zusters, en Marianne ook mist Emilie... En toch, niettegenstaande dat gevoel voor elkaar, niettegenstaande wij alles voor ze doen, niettegenstaande al onze gedachten zijn voor hen, niettegenstaande wij duizenden uitgeven voor hen... zijn mijn kinderen niet gelukkig. De kracht om gelukkig te zijn... is geen van allen gegeven. Het is vreemd, het is of het leven drukt op hen allen neer, en of zij te klein zijn, te zwak, om onder die last voort te kunnen gaan... Zeg mij, Constance, hoe is je jongen? — Ik geloof niet, dat hij zo is... — Maar hoe dan... Hij is toch oud voor zijn jaren — Ja... maar hij is heel flink. — Ja... hij is een kleine man. — Hij is sterk... ook in zijn geest. Ik zou bijna zeggen: het is of hij niet klein is... Hij werkt, zonder dat iemand hem aanzet... En voor ons beiden... is hij een troost... Hij is een vreemd kind. Hij is geen kind. — En wat moet hij worden... — Hij zal wel gaan... in de diplomatie... Ze zei het woord en zag, in een flits, voor zich: Rome, De Staffelaer, al haar verledene ijdelheid. En in die half donkere kamer, in dat uur van eenvoudige eerlijkheid, vroeg zij zich af... of die werkkring zou zijn het geluk voor haar zoon... — Heeft Van der Welcke dat gaarne... — Ja... Maar hij moet het later zelf weten... Wij... zullen hem niet dwingen. Er werd geklopt en Henri stak zijn hoofd om de deur. — Mag ik binnenkomen, mama... — Ja, wat is er? Hier is tante Constance... — Dag tante. Ik kwam zien hoe het met u ging, mama.<nowiki /><noinclude></noinclude> 3gefhgalxjrn1i81f5ns9ni09ki9umh 104 67812 221629 187256 2026-05-24T18:31:31Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> <section begin="s1"/>De student was een lange jongen van even in de twintig, met een bleek, zacht gezicht en die overdreven chic van kleding van een jong mens, dat "meedoet" in Leiden. — Vrijwel, mijn jongen. — Ik ga morgen naar Leiden, mama. — Zo... — Ja, en ik kom denkelijk niet gauw terug. Ik ga eens hard werken... — Nu, dat is goed... — Er is eigenlijk niets dan maar te werken... Het is saai, tante, nu Emilie weg is... Otto, die heeft het gezellig, met Louise... Zij heeft hem erg gemist, toen hij in Indië was... Gekke broers en zusters zijn wij, hè? Overdreven... Nu, mama, dan neem ik afscheid... Ik ga morgen heel vroeg... Hij nam afscheid en ging, zich goed houdende, gebroken. Bertha begon zacht te schreien. De meid klopte... — Mevrouw, daar is de jongeheer Van der Welcke. — Dat is Addy, die mij komt halen. — Laat de jongeheer boven... zei Bertha. Het kind kwam binnen. Hij bleef bij de deur; in de half duistere kamer stond hij klein maar recht, als een kleine man. — Ik kom u halen, mama. De beide zusters, glimlachend, zagen hem aan. Bertha had op de lippen te zeggen, dat het niet goed was, dat Addy alleen zo laat liep over de straat, maar zij zeide niets toen het kind naar zijn moeder kwam. Het zag er uit of het haar en zichzelf wel voor alles zou kunnen beschermen, al was het dertien jaar; voor de duistere avond en voor het leven, dat op hen drukte, kleine zielen... En een weemoedige ijverzucht welde in Bertha, terwijl Constance haar tot afscheid kuste. — Wees niet te bitter, Constance, fluisterde zij; en waardeer... waardeer dat kind... {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XX'''}}}} Constance, na dit gesprek met Bertha, voelde dagen zich rustiger, als vol van een onbewuste voldaanheid, die zacht weldadig zou nawerken. Ja, zij hoopte, zoo langzamerhand zou zij ze allen terugwinnen, al de haren, die zij sedert jaren verloren had. Iederen dag zag zij mama en er was in dat geregelde zien iets zoo liefs van moeder-en-kind, die elkaar weer gevonden hebben na een nauwlijks onderbroken scheiding van jaren, of er in schemerde een weemoed, die vreugde was, een zachte innig­heid van samen schreien en samen glimlachen — omdat het nu eindelijk alles zoo lief was geworden. Ook Bertha had Constance<section end="s2"/><noinclude></noinclude> o08md4w2rdea01ty1bmmygt8gc75t63 104 67814 221646 187260 2026-05-25T06:53:54Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> {{c|II. HET LATE LEVEN}}<noinclude></noinclude> 73wkra4exutmr5u9l5366ipcw0po1bo 104 67816 221630 187262 2026-05-24T18:31:56Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>gevonden nu, en al zagen zij elkaar niet eerder dan op de Zondagavond bij mama, er was toch tussen hen gekomen een grotere sympathie van zusterlijke vertrouwelijkheid, terwijl Marianne gaarne eens aanliep op de Kerkhoflaan, bleef eten, of eens ging fietsen met Van der Welcke en Addy. Zo werden er lichte banden geknoopt... Wat Karel en Cateau aanging, Constance betreurde het — omdat zij in Karel zich nog altijd herinnerde de broer, met wie zij gespeeld had op de grote stenen van de rivier in Buitenzorg — maar zij had dadelijk gevoeld, dat zij in Karel weinig meer vinden zou, welbehagelijk egoïst als hij zich assimileerde aan zijn vrouw in hun leven van goedgevoede bourgeois, in hun gesloten warme huis. Neen, Karel, dat voelde zij, had zij verloren, ook al waren zij gewoon vriendelijk tegen elkaar. Met Gerrit ging het beter. Gerrit en Adeline kwamen 's avonds nog al eens aan, als de kinderen naar bed waren, om thee te drinken. Het was alleen jammer, dat Gerrit altijd iets voor-de-gekhoudend hakkerigs had op de Van Naghels en hun kennissen; dat was, vond Constance, niet tactvol tegenover Van der Welcke, omdat — al kwamen zij niet in de wereld — Van der Welcke toch juist oude kennissen had ontmoet, in de sociëteit, die in die aristocratische côterieën waren. Gerrit was een luidruchtig vrolijke kerel, knap, breed, blond gezicht in zijn huzarenuniform, maar zijn luidruchtigheid, soms, was wat opgeschroefd, meende zij, misschien wat druk alleen maar, wat lawaaierig, en zij vermoedde, dat Van der Welcke geen sympathie gevoelde voor Gerrit en hem niet gedistingeerd vond. Zij was dus altijd op haar qui-vive, om de partij van Gerrit te nemen tegen haar man, maar Van der Welcke zei niets en was zelfs spraakzaam als Gerrit en Adeline er waren. Adeline was een lief vrouwtje, een blond poppemoedertje met haar zeven kindertjes, als een huishoudentje van vlasblonde poppetjes — de oudste een meisje van zeven, de jongste en baby van veertien maanden, en Gerrit maakte altijd gekheid, dat zij er nog niet mee uitscheidden en waarlijk, in het najaar wachtte Adeline de allerjongste. Het ging dus wel met Gerrit en Adeline, maar toch voelde Constance ook zich wel wat ver en vervreemd van die broer, zelfs al kon Gerrit zo aardige herinneringen ophalen van vroeger toen zij speelden in de rivier te Buitenzorg. Ja, toen was zij een aardig kind, zei Gerrit altijd: wat had zij toen iets liefs, zij was vol fantazietjes, en het was zonderling die zware grote huzaar te horen dwepen over dat kleine zusje van vroeger: een tenger, toen blond meisje, in haar wit "baadje"; dikwijls op haar mooie, blote voetjes liep zij over de grote stenen — vol van allerlei sprookjes en fabels, die de een paar jaar oudere broers niet goed begrepen, en toch maar mee moesten spelen, goedmoedig, als broers, die veel hielden van dat lieve zusje. Ja — zei Gerrit altijd — pas later had hij dit begrepen: hoeveel poëzie er toen was in Constance,<noinclude></noinclude> a5fc1rhv47bvml04b60hagyhlr8cdep 104 67817 221631 187263 2026-05-24T18:32:11Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>toen zij droomde die sprookjes, die fabels, waarin zij dikwijls was een fee, of een poetri uit Javaanse legenden: zij bekranste dan haar haren met een krans van grote bladeren, als een Ofelia was zij daar in het water, wel eens met tropische kelken getooid en de broers moesten maar volgen de blote voetjes en de fantazieën van het zusje, dat daar, wonderlijk bevallig, liep over de grote blokken, liep door het schuimende water, liep in kristallige groene schaduwen, die beefden over de rivier, onder de zware tenten der lovers... Ja, veel indruk had dat op Gerrit gemaakt en hij praatte er dikwijls over: Constance, herinner je? Wat was je tòen een aardig kind, al was je een beetje vreemd... tot Constance schertsende vroeg of zij dan nu niet meer aardig was, nu zij niet meer op blote voetjes liep in een wit "baadje" en met purperen kembang-spatoe aan haar slapen? Dan schudde Gerrit zijn hoofd en zei, ja, ze was wel aardig, maar... maar — en in zijn herinneringen terug — twee jaren later, toen was zij ineens veranderd, was zij een dame, een nuf, met een sleepjapon, en danste zij met de Algemene Secretaris... En dan schaterlachte Constance, omdat Gerrit die Secretaris maar nooit kon vergeten... Ja, ze danste alleen met de hoogste pieten: ze was éen ijdelheid, een echt dochtertje van de Toean Besar... En het was of Gerrit maar volstrekt terug wilde vinden dat jonge zusje, dat feeënverhaaltjes had bedacht in de rivier achter het paleis te Buitenzorg — al was hij honderd maal een grote, zware, sterke kerel, en ritmeester van de huzaren. Dan zag Constance hem aan, knap, breed, blond, gezond, genietende zijn grog of zijn goede sigaar, en zij bedacht, dat zij Gerrit niet kende en Gerrit niet begreep: heel vaag voelde zij iets in Gerrit haar ontsnappen, zo vaag, dat het nauwlijks een gedachte was, maar alleen een zweming door haar verwondering heen. Adeline zat er heel eenvoudig bij, liefjes glimlachend om de verhalen uit die kinderjaren, om die spelletjes van vroeger... Ja, wat kinderen al niet kunnen spelen, zei zij dan eenvoudig, en vertelde dan liefjes van spelletjes van haar blonde troepje. Maar Gerrit schudde dan zijn hoofd; neen, dat was ravotten wat zijn jongens deden, maar dat... dat spelen... Tot Constance hem schertsende verzocht nu over iets anders te spreken dan over haar blote voetjes... En dan liep het gesprek gewoon voort, en het was, of zij beiden voelden, Gerrit en Constance, dat al mochten ze elkaar nu wel, ze elkaar toch nog niet hadden teruggevonden. En het was een heel zachte weemoed, nauwlijks zegbaar... Ernst zag Constance niet veel. Zij had eens met Van der Welcke en Addy bij hem geluncht op zijn kamer en toen was hij een allervriendelijkste gastheer geweest: hij had haar getoond de oude familie-papieren, die hij na de dood van papa had verzocht te mogen bewaren, omdat hij er het meeste belang in stelde en ze bij hem in goede handen waren: hij zou ze nalaten<noinclude></noinclude> 38vole1xr0xt3jzieqf3ykao6pezeih 104 67818 221632 187264 2026-05-24T18:32:34Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>aan de oudste zoon van Gerrit — Gerrit, van de vier broers, was tot nog toe de enige, die voor stamhouders zorgde... Hij had haar getoond zijn oud porcelein en haar op de verschillende kostbare merken opmerkzaam gemaakt. Toen had hij uitgespreid een oud stuk, met strooiparelen bestikt brokaat en heel ernstig gezegd, dat dat nu een tablier was van een japon van koningin Elizabeth. Toen Constance had gelachen en durven twijfelen, was hij een beetje ernstig en even boos geworden, maar had toen welwillend over iets anders gesproken, zoals men doet tegen mensen, die iets doms gezegd hebben, die niet onze zelfde ontwikkeling hebben, een beetje neerbuigend... Hij had verzocht aan tafel te gaan en in zijn kamer, wel mooi antiek van kleur, was de tafel met zorg gedekt, bloemen smaakvol geschikt met de gratie van een vrouwehand en zijn lunch was geweest zo keurig en fijn, dat Constance, verbaasd, hem een compliment had gemaakt. Uit een antiek glas dronk hij toen met een paar-vingers-hoog champagne haar een welkom toe in Holland. Er was in hem, in zijn omgeving, in zijn manieren iets fijns en iets schuchters, iets vrouwelijks en iets verlegens, iets beminnelijks en toch iets terughoudends, als bang zich of een ander te kwetsen. Hij had klaarblijkelijk deze ontvangst zo bedacht om Constance iets liefs te doen. Het gesprek vloeide niet, Ernst maakte zijn zinnen nooit af, en zijn ogen dwaalden telkens in zijn kamer om... Na tafel was hij wat spraakzamer geweest en toen had hij haar gevraagd of zij ooit wel had nagedacht over de gratie en het symbool van een vaas... Met belangstelling had zij toegehoord, terwijl zij in Van der Welcke's blik iets gezien had of hij dacht, dat Ernst gek was, en Addy, heel ernstig, gespannen had geluisterd vol stille verbazing... Een vaas — had Ernst gezegd — dat was als een ziel... En hij had een slanke Japanse Satzumavaas genomen in de hand, ivoortintig porcelein met de stijlvolle arabesken, fijn golvend als vrouwehaar... Dat was als een ziel... Er waren voor Ernst treurige en vrolijke vazen, trotse en nederige, er waren verliefde vazen en vazen van passie... Er waren vazen van verlangen en er waren dode vazen, die alleen herleefden, als hij er een bloem in zette. Hij had dit heel ernstig gezegd, zonder een lach, ook zonder de dweping van een artist of een dichter: bijna laconiek had hij over zijn vazen gesproken als ware een andere beschouwing geheel onmogelijk geweest... Sedert had Constance hem niet meer gezien, omdat hij de enige was, die niet geregeld op mama's Zondag-avond kwam... En zij behield een indruk van die middag bij haar broer Ernst, als van iets exotisch en vreemd symbolisch, iets wat wel sympathisch was geweest en exquis... maar toch zonder dat familie-gewone van broer-en-zuster, die elkaar na jaren terugzien. Wat Adolfine en haar kinderen betrof, had Constance zich na een eerste indruk van afstuiting, bijna onbewust, een gevoels-<noinclude></noinclude> rkjnfeq397u40hmx3nvo9wdgzsd31y1 104 67819 221633 187265 2026-05-24T18:32:55Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>regel gesteld, waarvan zij niet wilde afwijken — hoewel zij misschien niet zo sterk dat voor haar gedachten omlijnd zag. Maar — onbewust {{sp|wilde}} zij Adolfine niet antipathiek vinden en {{sp|wilde}} zij integendeel alles van Adolfine — haar man, huis, kinderen en ideeën — goed vinden, aardig en lief. Zodra iemand, zelfs mama, het allerminste van Adolfine zei, nam zij haar partij, heftig. Door omstandigheden — de inrichting van haar huis, de bruiloft van Emilie, — was zij nog niet dikwijls bij de Van Saetzema's geweest, maar zij beloofde zich dit voortaan niet na te laten en dan — met heel veel tact — Adolfine in allerlei te raden... Dat werkte vreemd in Constance: de afstuiting, die er toch was — een volstrekt willen handelen tegen die afstuiting in, tegelijk met een stille wens, een zachte manier om aan Adolfine wat te vervormen. Zij had volstrekt willen hebben, dat Addy de jongens van Adolfine eens zou vragen op een Zondag om te komen lunchen, en hoewel zij in haar zenuwen als dol was geworden door hun onhebbelijke manieren en grove stemmen, had zij zich ingehouden en de lieve tante gedaan, opzettelijk. Addy, zich opofferende voor mama, had met de jongens gewandeld, maar zodra hij kans had gezien, de lummels geloosd. Mama kennende in haar eigenaardigheden, had hij thuis maar niet veel gezegd, en beweerd, dat het wel aardige jongens waren. Toen zijn vader hem echter gevraagd had of hij begreep, waarom mama die ongelikte beren zo aanhaalde, had Addy wijsgerig gemeend: omdat zij neven waren: zo een idee van mama, een familie-zwak. Constance was intussen zo moe van de drie jonge Van Saetzema's, dat zij geen moed had het experiment te herhalen. Dorine, vond Constance grillig. Dorine was nu eens heel aardig, om boodschappen mee te doen, om zelf boodschappen te doen voor Constance — het was zijzelf, die het vroeg en niet Constance — en dan had Dorine weer iets koels en nerveus prikkelbaars. Dat was omdat Dorine wel een koorts had om allerlei te doen voor een ander, maar ook altijd gewaardeerd wilde worden en nooit vond, dat zij gewaardeerd werd, door wie ook van de familie, voor wie ze draafde. Maar het was sterker dan zijzelf en zij draafde toch, voor mama, voor Bertha, voor Constance, voor Adolfine, en in zichzelf bromde zij altijd, dat men haar niet waardeerde. Ja, Dorine had maar eens moeten zeggen, dat ze moe was! Dorine had maar eens moeten opperen, dat regen nat maakte! Zo bromde zij altijd in zichzelf, ongedurig, ontevreden, onvoldaan, en toch nooit voor zichzelf — in haar pension — zich een gezellig hoekje kunnende maken, altijd vliegende over de straten, van de ene zuster naar de andere. Het was als een koorts, die haar deed ijlen. Zij was ongelukkig, als er een dag was, dat zij geen boodschappen te doen had, en dan ging zij naar Adolfine, en zei: — Nu, als ik voor je nog eens kan gaan informeren naar die<noinclude></noinclude> r5x3ehahb7lczz3qiw2b830whln8glw 104 67820 221634 187266 2026-05-24T18:33:29Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><section begin="s1"/>slopen van Floortje, dan moet je het maar zeggen, hoor... ik ga toch de kant van Iserief uit... En ging zij dan de kant van Iserief uit, dan mopperde zij in zichzelf: natuurlijk, Dorine is er weer goed voor; niemand anders dan Dorine kan weer naar Floortjes slopen informeren; waarom gaat het kind niet zelf, of waarom zenden ze niet de oppasser! Paul zag Constance het meest van alle zusters en broers. Hij had ten eerste in haar gevonden een nog altijd vrij geduldige toehoorster voor zijn eindeloze ontboezemingen en filosofieën; daarbij was hij het meest sympathiek aan Van der Welcke zelf, ging hij wel eens een sigaret roken bij Van der Welcke in diens rookkamer en was in hun huis het meest van allen de broer: de gewone broer. Hij kwam 's morgens wel eens aan en liep naar Constance's slaapkamer, als zij zich nog kleedde, en hij beweerde, dat hij wel mocht binnenkomen, al stond zij in haar onderrok. Hij had, als hij niet te lang van stof werd, een gezellig gesprek over zich, dat Van der Welcke ook waardeerde. Hij bezag Addy altijd met het oog van een wijsgeer en Addy mocht hem wel, hem komisch vindende met zijn keurige pantalons en mirobolante dassen. Constance hield van hem en het was in Paul, dat zij waarlijk het éerst had teruggevonden een broer — in hem, met wie zij in vroegere jaren — zij een meisje van twintig, hij een kind van dertien — de minste aanraking, de minste gemeenschap van ziel had kunnen hebben. {{dhr}} <section end="s1"/> <section begin="s2"/>{{dhr}} {{c|{{larger|'''XXI'''}}}} — En je denkt er aan de volgende winter je aan het Hof te laten presenteren, zei Van Vreeswijck, zijn clubgenoot nog uit Leiden — nu kamerheer in buitengewone dienst bij de Koningin-Regentes — tegen Van der Welcke, terwijl zij samen uit de Place Royale kwamen. Van der Welcke keek op. — Ik heb er nog geen moment aan gedacht... — Zo? Ik had toch gehoord, dat het je plan was, of liever de intentie van je vrouw. — Ik heb er nog niet de minste gedachtenwisseling over gehad met mijn vrouw... Van Vreeswijck nam Van der Welcke's arm. — Waarlijk niet? Nu... om je de waarheid te zeggen... ik begreep het ook niet goed. — Waarom niet? vroeg Van der Welcke, dadelijk beledigd. — Kerel, ik mag toch ronduit met je spreken, niet waar, als met een oud vriend. Maar als je susceptibel bent... laten we dan een intiem gesprek vermijden. — Neen, zeker niet: wat wou je zeggen... — Ik wou je niet anders zeggen, dan wat je zelf begrijpen <section end="s2"/><noinclude></noinclude> pbhw11kquxvz6c6ngo5c5upsz7u5emn 104 67822 221635 187267 2026-05-24T18:34:01Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>zult, als je een ogenblik nadenkt... Maar als de gehele kwestie van presentatie aan het Hof niet bestaat bij jullie beiden — laat mij er dan ook geen kwestie van maken. — Neen, neen! hield Van der Welcke vol, geïnteresseerd. Leuter nu niet en zeg nu wat je zeggen wou... — Ik begreep niet, dat je het idee hebben zou, of dat het een idee van je vrouw zou zijn: dat zeg ik eerlijk... De Staffelaer is geparenteerd aan de Eilenburghs en aan de Van den Heuvel Steyns... en het zou toch pijnlijk voor je vrouw en voor jou zijn die lui te ontmoeten, niet waar... Dat is alles... — Dat is kort gezegd, zei Van der Welcke, nog steeds ontstemd. — Maar in die enkele woorden ligt de hele kwestie. — Je hebt gelijk, mopperde Van der Welcke dof. We hadden misschien hier maar nooit moeten komen. — Wat is dat nu voor onzin! zei Van Vreeswijck zwakjes. Je oude kennissen zijn blij je hier terug te zien. De kwestie van het Hof bestaat zelfs niet bij je in huis... Nu, dan is er immers niets om over te tobben... Wat mij betreft, ik apprecieer het bizonder je hier terug te hebben, ging hij voort, opgewekter, bijna verlucht. Ik heb van de keren, dat ik het voorrecht had je vrouw te ontmoeten in Brussel, de aangenaamste souvenirs behouden. Wanneer convenieert het jullie, dat ik je nu eens een visite maak? — Op een avond? Of als je nu waarlijk een goed vriend wilt zijn... kom dan eens eten. — Dat is een gezellig idee. Wanneer dan? — Kom dan overmorgen, zeven uur. — Heel graag. Intiem? En dan zal ik morgen maar een kaartje brengen... — A propos, zei Van der Welcke. De Staffelaer... Waar is die nu... — Op zijn buiten, bij Haarlem... Een krasse man nog... Hij is diep in de tachtig... — Dat zal wel... Zij namen afscheid. Van der Welcke, somber, ging naar huis. Het was vreemd, maar altijd, als hij 's middags uit Witte of Plaats terugkwam, had hij die somberheid troebel in zich. Toen hij thuis echter Addy zag, verhelderde zijn gezicht dadelijk, maar toen de jongen, voor den eten, wilde ravotten, bedacht Van der Welcke of Constance het wel goed zou vinden, dat hij Van Vreeswijck te dineren had gevraagd, voor overmorgen... Zij zetten zich aan tafel. — A propos, zei Van der Welcke aarzelend. Ik heb Van Vreeswijck ontmoet... en hij wou... hier een visite maken... en vroeg, wanneer het je zou conveniëren. — Dat had hij al lang kunnen doen, zei Constance, die Van Vreeswijck in Brussel een paar keren aan huis had gehad. — Hij excuseerde zich ook, verdedigde Van der Welcke<noinclude></noinclude> dshlwwsytxof8q81n0bd3qi24hg3wt2 104 67823 221636 187268 2026-05-24T18:34:59Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>zijn vriend. Hij wist niet of je geheel op orde was... Ik zei, dat hij eens moest komen eten, en... als het je niet te lastig is — heb ik hem nu maar voor overmorgen gevraagd. — Ik vind wel, dat hij eerst een visite had kunnen maken. — Hij zou morgen een kaartje brengen... Maar als je het niet goed vindt, schrijf ik hem af. — Neen, het is goed, zei Constance. Zij had van natuur een behoefte in zich om haar huis gastvrij te maken. Maar er was tot nog toe een huivering in haar geweest, om nog ooit iemand aan tafel te vragen, behalve Gerrit en Adeline, doodgewoon, en, een enkele keer, Paul... Paul kwam die avond juist aan. — Heb je er iets op tegen, dat ik Paul er bij vraag? vroeg zij aan haar man. — Neen, zeker niet; Paul is charmant... Paul nam gaarne aan. De avond van het dinertje kwam hij het eerst. — Addy eet bij Gerrit en Adeline, zeide zij; dat is gezelliger voor hem... — Maar het ziet er allerliefst bij je uit! zei Paul enthousiast. Zij had een aardige, kleine salon, intiem en gezellig, vrolijk van veel bloemen in vazen. En zij zag er allerliefst uit, jong, met haar mooi blank, rond gezicht van rijpere vrouw, een glimlach in de kuiltjes van de buiging harer lippen, omdat zij van nature had een beminnelijkheid om gastvrouw te zijn. Paul, van al zijn zusters, vond haar de mooiste, in haar zwarte japon nu: zwarte mousseline-de-soie, met zwarte kant geïncrusteerd, diafaan wemelend over witte taf. Er was in haar kamers, in haarzelf een gedistingeerde intimiteit van vrouw van de wereld, die Paul nog niet bij haar had opgemerkt, omdat hij haar tot nog toe meer had gezien òf geheel intiem — in haar slaapkamer — òf op de zeer drukke familie-avonden. Het was of zij nu kwam tot haar recht. Ja, zoals zij Van Vreeswijck verwelkomde nu, met een paar zachte woorden van scherts — Paul vond haar eenvoudig aanbiddelijk. Ineens begreep hij, dat zij een tien jaar geleden eenvoudig onwederstaanbaar had kunnen zijn. Nu nog, had zij zo iets jongs, liefs, innemends, moois, gedistingeerds, dat zijn zuster voor hem een openbaring was. Zij was een exquize vrouw. Zij had geen knecht genomen; de tweede meid zou bedienen. Zij trok zelf de portière open zodat de eetkamer zichtbaar werd, en, zonder de arm van Van Vreeswijck te nemen, vroeg zij haar heren aan tafel te komen. Een roze licht van kaarsen in schermpjes dommelde over de tafel, waarover heen slingerde een tak van druiven en roze rozen en chevelure-de-Vénus, tussen het kristal en het zilver. — Maar het is allerliefst! dacht Paul, want hij kon het nog niet aan zijn zuster zeggen, daar Constance en Van der Welcke<noinclude></noinclude> g6xw31mexzufomppdslo1adiz5jwu75 104 67824 221637 187269 2026-05-24T18:35:21Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude>met Van Vreeswijck spraken. Het is allerliefst! Zo met je vieren te eten, in zo een keurig décor. Dat is nu juist wat ik gaarne doe. Vergelijk daar nu eens bij al dat drukke gala van Bertha... Die geeft nu nooit eens zulke intieme dinertjes. Dat is nu juist wat ik gaarne doe op mijn leeftijd; — Paul was vijf-en-dertig; — dat is niet te druk en het is elegant, lief, netjes... Keurige hors-d'oeuvre! Die Constance kan het, hoor! Of vergelijk daar nu eens bij de wel gezellige maar huiselijke biefstuk, die ik wel eens bij Gerrit en Adeline krijg, of de rommeldiners bij Adolfine... Neen, dit is het, wat het zijn moet, chic, eenvoudig en intiem... Van Vreeswijck draagt heel netjes zijn smoking; alleen hou ik niet van de snit van zijn vest... te hoog, vind ik, zijn vest... Hij heeft mooie knoopjes... Maar hij heeft een gemaakte zwarte das aan! Hoe is dat nu mogelijk! Ineens zie je bij iemand zo een aberratie: een gemaakte das! Wie draagt er nu een gemaakte das! In plaats van zelf je das te strikken... Maar anders netjes. Lekkere soep, die velouté... Wat ziet die Constance er dodderig uit... Zou je nu zeggen, dat dat een vrouw was van twee-en-veertig! Ze lijkt op mama, die heeft ook dat zachte, gedistingeerde, die zelfde glimlach... Mama heeft zelfs die kuiltjes nog, in de hoeken van de mond... Neen, niemand van mijn zusters zou dat zo kunnen doen, met dat aardige gebaar zelf die portière opentrekken, en zo natuurlijk vragen, om aan tafel te komen... Je zal zien, zo kan Constance haar huis allergezelligst maken, ook al zijn ze niet rijk en al zullen ze niet officieel gaan in de wereld... Zulke intieme dinertjes, dat is juist het ware... Hij moest zich mengen in het gesprek nu, met Van Vreeswijck, en Van der Welcke, prettig gestemd, liet zich gaan, in een spontane oprechtheid. — Zeg eens, Vreeswijck, wie vertelt toch, dat wij ons aan het Hof willen laten presenteren... Van Vreeswijck aarzelde, vond dat nu een gevaarlijk onderwerp van gesprek. Maar Constance lachte zacht. — Ja, beaamde zij. Het gerucht schijnt te varen, dat wij dat plan hebben... en het plan bestaat helemaal niet. Van Vreeswijck herademde, verlucht. — Ach mevrouw, hoe komen de mensen aan hun veronderstellingen! De een oppert: zouden ze zich laten presenteren; de ander hoort verkeerd en zegt: ze zullen zich laten presenteren... En er is een élan aan de praatjes gegeven. — Ik zou er helemaal niet naar verlangen, zei Constance. Ik ben de laatste jaren zo gewend aan een heel kalm leven, dat ik veel visites over en weer heel vervelend zou vinden. Ik ben blij in Den Haag te zijn omdat ik weer bij mijn familie ben... — En ook de familie is heel blij! zei Paul, broederlijk galant en hief zijn glas op. Zij bedankte met haar lachje.<noinclude></noinclude> 3os6225jv3vjiorq0e3cfnhkk1z2r44 104 67825 221638 187270 2026-05-24T18:35:45Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> — ...Maar verder verlang ik voor mij niets... En ik geloof niet, dat Henri ook naar iets anders verlangt. — O, neen, helemaal niet! zei Van der Welcke. Alleen begrijp ik niet, dat de mensen dadelijk behoefte hebben over een ander te praten en in minimum van tijd een anders wensen beter weten dan hijzelf. Ik praat nooit over iemand! — Ik moet bekennen, lachte Constance; ik ben het wel eens oneens met mijn man, maar daarin heerst bij ons de grootste overeenstemming: ik praat ook nooit, over niemand! — Maar dat de mensen over ons praten... ach, dat is eigenlijk heel natuurlijk, zei Van der Welcke, en hij sloeg zijn jonge blauw ogen op, bijna naïef. Ze hadden ons vergeten sedert jaren, en nu zien ze ons terug... — Dat had hij zo niet moeten zeggen, dacht Paul. Hij is soms net een jong veulen... En hij kon zich begrijpen, dat Constance wel eens kribbig werd. Zulke heel lichte toespelingen moesten haar toch kwetsen, dacht hij... Van der Welcke, als hij zich gaan liet, kon toch tactloze dingen zeggen. Meestal hield hij zich in, maar als hij zich niet inhield, werd hij te spontaan... En met Van Vreeswijck bracht hij het gesprek op iets anders. Paul voelde voor zijn zuster... Ja, zo een verleden bleef altijd, hing altijd aan... Zij zaten hier nu toch zo gezellig, Van Vreeswijck was een charmant causeur, en telkens waren er toch kleine klippen, waarop het gesprek kon stoten... Constance, vond Paul, hield zich goed: hij had haar wel eens anders gezien, dadelijk horen uitvaren... Maar zij was vrouw van de wereld: voor een vreemde vaarde zij niet uit... Nu echter weer — het gesprek kwam even op de oude meneer en mevrouw Van der Welcke... Daar was het weer: hij voelde een aarzeling in Van Vreeswijck eenvoudig te informeren, naar de oudelui, en nu Constance zelf zeide, dat zij ze beiden zo kras vond, dorst Van Vreeswijck eerst doorpraten over die schoonouders, die hun zoon hadden opgeofferd, die hun schoondochter en zelfs hun kleinkind jaren niet hadden willen zien... Het beste was maar te praten over algemene dingen... Maar Constance had zeer zeker niet alleen haar mooie, maar ook haar lieve avond... Als gastvrouw, hoe intiem ook, kwam zij tot haar recht, en was zij als een andere vrouw, veel zachter, zonder bitterheid, nam zij het aan, dat nu en dan een klip omzeild moest worden. Haar glimlach gaf een ronding aan haar wangen, die haar verjeugdigde. Hoe jammer, dacht Paul, dat zij niet altijd zo maar is, zo tactvol, en altijd gastvrouw in haar eigen huis, gastvrouw ook tegen haar man... — Vreemd toch die vrouwen, dacht hij. Als ik alleen hier at: eenvoudigweg, en als er die zelfde klippen waren geweest in ons gesprek — Constance was driemaal al uitgevaren en Van der Welcke had de wind van voren gekregen. En nu er een gast is,<noinclude></noinclude> j30vfjufxwpm7ra9c7a8ga5j09kgd1v 104 68436 221647 188316 2026-05-25T06:54:23Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> {{c|III. ZIELENSCHEMERING}}<noinclude></noinclude> 9ae1qm8skgv5sxky1kbg4bliq6ozqle 104 68598 221648 188528 2026-05-25T06:54:52Z WeeJeeVee 2844 /* Gevalideerd */ 221648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="WeeJeeVee" /></noinclude><nowiki /> {{c|IV. HET HEILIGE WETEN}}<noinclude></noinclude> 5xr4pmqng2177upzl1gmpmovvjkcns3 100 84632 221528 220157 2026-05-24T12:00:59Z Vincent Steenberg 280 +bron 221528 wikitext text/x-wiki {{Infobox thema | naam = Geschiedenis van de filosofie | afbeelding = The School of Athens by Raffaello Sanzio da Urbino in Vatican Last.jpg | alt = De school van Athene door Rafaël | beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van de filosofie|geschiedenis van de filosofie]] }} == Algemeen == *Anoniem (10 december 1811) [[Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee/1811/Nummer 10/Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen|‘Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen’]], ''Feuille politique du département du Zuiderzée = Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee'', p.&nbsp;5-8. *Anoniem (12 december 1811) [[Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee/1811/Nummer 12/Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen|‘Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen’]], ''Feuille politique du département du Zuiderzée = Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee'', p.&nbsp;6-8. *Anoniem (14 december 1811) [[Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee/1811/Nummer 14/Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen|‘Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen’]], ''Feuille politique du département du Zuiderzée = Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee'', p.&nbsp;6-8. *Anoniem (15 december 1811) [[Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee/1811/Nummer 15/Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen|‘Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen’]], ''Feuille politique du département du Zuiderzée = Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee'', p.&nbsp;6-8. *Anoniem (21 december 1811) [[Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee/1811/Nummer 21/Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen|‘Vlugge blik over verscheidene omwentelingen in de wijsbegeerte voorgevallen’]], ''Feuille politique du département du Zuiderzée = Staatkundig Dagblad van het Departement der Zuiderzee'', p.&nbsp;6-8. *Brucker, Jacob (1774) ''Eerste Beginselen van de Historie der Wysbegeerte. Uitgegeeven door den Heer Jacob Brucker, zynde een kort begrip van zyn groot Werk. In het Nederduitsch vertaelt, en met Aenmerkingen vermeerdert, door wylen den Eerw. Heer A. de Stoppelaar, in zyn Wel Erw. Leven waerdig Euangeliedienaer in den Ouden-Bosch. Eerste en Tweede Stuk'', Te Utrecht: G. en A. van Paddenburg.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/By G. T. en A. van Paddenburg|‘By G. T. en A. van Paddenburg, word uitgegeeven en is alom te bekomen: […] verkoopen: […] [advertentie]’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Hoekstra, T. (1921-1934) ''Geschiedenis der philosophie'', Kampen: Kok.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (29 juni 1935) [[De Nederlander/Jaargang 42/Nummer 12815/Van de boekentafel|‘Van de boekentafel’]], ''De Nederlander'', p.&nbsp;2. *Jansen, W. ([1919-1923]) ''Geschiedenis der wijsbegeerte'', Zutphen: Thieme.<br>Aankondigingen en recensies: **Protagoras (25 juli 1920) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 124/Nummer 203/Wijsgeerige Kroniek|‘Wijsgeerige Kroniek’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. [[Bestand:Nieuwe Rotterdamsche Courant 1854 no 167 advertisement De Wijsbegeerte.jpg|thumb|Advertentie uit de ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', 19 juni 1854]] *Vitringa, A.J. (1854) ''De wijsbegeerte voorgesteld in hare ontwikkeling. Eene geschiedenis der filozofie'', Arnhem: D.A. Thieme. == Afzonderlijke stelsels en richtingen van de Westerse filosofie == ;Materialisme *Anoniem (6 januari 1881) [[De Standaard/Jaargang 10/Nummer 2697/Te Brussel|‘Te Brussel zal een nieuw blad verschijnen getiteld la Belgique athée […]’]], ''De Standaard'', [p.&nbsp;1]. ;Positivisme [[Bestand:Opregte Haarlemsche Courant 1872 no 235 ad Nieuwe oplossing voor een oud vraagstuk.jpg|thumb|Advertentie uit de ''Opregte Zaturdagsche Haarlemsche Courant'', 5 oktober 1872]] *L’Ange Huet, J. (1872) ''Nieuwe oplossing van een oud vraagstuk. De methode van het positivisme toegepast op het begrip van oorzaak-en-gevolg'', Leiden: S.C. van Doesburgh. == Klassieke oudheid == === Algemeen === ;Eleaten *Vrijlandt, P. (30 mei 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 149/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. I’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;2-3. *Vrijlandt, P. (6 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 155/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. II’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;4-5. *Vrijlandt, P. (13 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 162/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. III’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;3-5. *Vrijlandt, P. (20 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 169/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. IV’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;3-5. *Vrijlandt, P. (27 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 176/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. V’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;3-5. ;Stoa *Anoniem (3 februari 1807) [[Koninklijke Courant/1807/Nummer 29/Over de Stoïsche Wijsbegeerte en die van Aristippus|‘Over de Stoïsche Wijsbegeerte en die van Aristippus’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;4]. === Werken over filosofen === ;Apollonius van Tyana (2-98 n.Chr.) *Anoniem (28 februari 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 49/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Appollonius van Thyanes’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2-3]. *Anoniem (1 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 50/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Appollonius van Thyanes. (Eerste vervolg.)’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2-3]. *Anoniem (2 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 51/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Appollonius van Thyanes. (Tweede vervolg.)’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (3 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 52/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Appollonius van Thyanes. (Derde vervolg.)’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2]. *Anoniem (6 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 54/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Appollonius van Thyanes. (Vierde vervolg.)’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2-3]. *Anoniem (7 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 55/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Apollonius van Thyanes. (Vijfde vervolg.)’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2-3]. *Anoniem (9 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 57/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Apollonius van Thyanes. (Zesde vervolg.)’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2-3]. *Anoniem (11 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 59/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Apollonius van Thyanes. (Zevende vervolg.)’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2-3]. *Anoniem (14 maart 1809) [[Koninklijke Courant/1809/Nummer 61/Geschiedenis|‘Geschiedenis. Schets van het leven van Apollonius van Thyanes. (Achtste en laatste vervolg.)’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;2-3]. ;Aristippos van Cyrene (ca. 435-ca. 355 v.Chr.) *Anoniem (3 februari 1807) [[Koninklijke Courant/1807/Nummer 29/Over de Stoïsche Wijsbegeerte en die van Aristippus|‘Over de Stoïsche Wijsbegeerte en die van Aristippus’]], ''Koninklijke Courant'', [p.&nbsp;4]. ;Melissus van Samos (ca. 500-na 442 v.C.) *Vrijlandt, P. (27 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 176/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. V’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;3-5. ;Parmenides (''fl''. ca. 475 v.C.) *Vrijlandt, P. (13 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 162/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. III’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;3-5. *Vrijlandt, P. (20 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 169/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. IV’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;3-5. ;Xenophanes (560-ca. 478 v.C.) *Vrijlandt, P. (6 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 155/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. II’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;4-5. ;Zeno van Elea (ca. 490-ca. 430 v.C.) *Vrijlandt, P. (20 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 169/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. IV’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;3-5. *Vrijlandt, P. (27 juni 1925) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 82/Nummer 176/Avondblad/De Metaphysica der Eleaten|‘De Metaphysica der Eleaten. V’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad A, gewijd aan de Letterkunde, p.&nbsp;3-5. === Werken van filosofen === *Plato (1925) [[Plato's verdediging van Socrates en Crito|''Plato's verdediging van Socrates en Crito'' [tweede druk]]], Zutphen: W.J. Thieme & Cie. == Middeleeuwen == == Nieuwere filosofie tot Kant == === Bronnen over filosofen; afzonderlijk === ;Descartes, René (1596-1650) *Anoniem (24 september 1671) [[Opregte Haarlemsche Courant/1671/Donderdageditie, nummer 39/Parijs den 12 September|‘Parijs den 12 September’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;1]. *A.D. (1683) ''Cartesiaanse reden-konst: met het onderscheid tussen de Cartesiaanse en Schoolse philosophie: beneffens eene verhandeling van de ziele der beesten'', […], Tot Amsterdam: Jan ten Hoorn.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (2 september 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Donderdageditie, nummer 35/t’Amsterdam by Jan ten Hoorn|‘t’Amsterdam by Jan ten Hoorn, Boeckverkoper over ’t Oude Heeren Logement, werd uytgegeven: […] [advertentie]’]], ''Extraordinaire Haerlemse Donderdaeghse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Baillet, [Adrien] (1700) ''’t Leven van den Heer Descartes, behelzende de historie van zyne Wysbegeerte, en zyne andere Werken: Gelyk ook ’t geen hem ’t aanmerkelykst geduurende den loop van zyn leven is wedervaren'', Tot Amsterdam: By Willem de Coup.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (18 februari 1700) [[Amsterdamsche Courant/1700/Nummer 21/t’Amsterdam|‘t’Amsterdam by Willem de Coup, Boekverkoper op ’t Rokin, aen de Valbrug, is gedrukt en word uytgegeven, […] [advertentie]’]], ''Amsterdamse Donderdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. **Anoniem (6 maart 1700) [[Opregte Haarlemsche Courant/1700/Zaterdageditie, nummer 10/Tot Amsterdam|‘Tot Amsterdam by Willem de Coup, Boekverkoper op ’t Rockin aen de Val-Brug, is gedruckt en wert uytgegeven: […] [advertentie]’]], ''Oprechte Haerlemse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Erasmus, Desiderius (1466-1536) *Houbraken, Arnoud (1718) [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1/Desiderius Erasmus|"Desiderius Erasmus"]], in: Arnoud Houbraken (1718-1721) ''De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen'', Amsterdam: [s.n.], deel I, p.&nbsp;17-21. ;Regius, Henricus (1598-1679) *T.B. (20 juli 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 197/Cartesianen in Utrecht|‘Cartesianen in Utrecht. III. Henricus Regius’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;3]. ;Reneri, Hendricus (1593-1639) *T.B. (17 juli 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 194/Cartesianen in Utrecht|‘Cartesianen in Utrecht. II. Henricus Renerius’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;3]. ;Spinoza, Benedictus de (1632-1677) *Anoniem (15 september 1880) [[Het Vaderland/Jaargang 12/Nummer 218/Spinoza|‘Spinoza’]], ''Het Vaderland'', [eerste blad], [p.&nbsp;2]. *Anoniem (13 oktober 1881) [[Nederlandsche Staatscourant/1881/Nummer 241/Koninklijke Akademie van Wetenschappen|‘Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Afdeeling Letterkunde. Vergadering op Maandag 10 October 1881’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (13 oktober 1935) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 108/Nummer 35448/Societas Spinozana|‘Societas Spinozana. God-schepping-onsterfelijkheid’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&nbsp;10. *Bayle, [Pierre], [Isaac] Jacquelot (1698) ''Het leven van B. de Spinoza, met eenige Aanteekeningen over zyn Bedryf, Schriften, en Gevoelens:'' […] ''nevens een kort betoog van de Waarheit der Christelyken Godsdienstes; En twee verhandelingen, I. Van de Ziel. II. Van Godts Wezentlykheid''. […], T’Utr.: By François Halma, Willem vande Water.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (29 juli 1698) [[Amsterdamsche Courant/1698/Nummer 90/t’Utrecht|‘t’Utrecht by François Halma en Wilhem van de Water, Boekverkopers, is gedrukt en werd uytgegeven […] [advertentie]’]], ''Amsterdamse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Thomasius, Christian (1655-1728) *K. (13 maart 1832) [[Leeuwarder Courant/1832/Nummer 21/Berigten wegens Christ. Thomasius|‘Berigten wegens Christ. Thomasius’]], ''Leeuwarder Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Velthuysen, Lambert van (1622-1685) *T.B. (10 juli 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 187/Cartesianen in Utrecht|‘Cartesianen in Utrecht. I. Lambertus Velthuysen’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;3]. === Werken van filosofen === *Des-Cartes, Renatus (1690) ''Principia Philosophiæ: of beginselen der wysbegeerte. Een werk, bequaam voor des zelfs naerstige betrachter, om door klare gronden tot de hoogste trap van Wijsheit en Wetenschap, die van ’t menschelijk verstant bereikt kan worden, op te klimmen, en tot ware oorzaken der uitwerking aller stoffelijke dingen te geraken. Als mede een nette Verhandeling vande verhevelingen, neffens dat van ’t licht: En ’t voornaamste der zinnen'', t’Amsterdam: by Jan ten Hoorn.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/t’Amsterdam, by Jan ten Hoorn|‘t’Amsterdam, by Jan ten Hoorn, Boek­ver­ko­per over ’t oude Heeren Logement, is gedrukt en werd uytgegeven, […] [advertentie]’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Des-Cartes, Renatus (1690) ''Meditationes de prima philosophiæ: of bedenkingen van d’eerste wysbegeerte: In de welken Gods wezentlykheit, en d’onderscheiding der menschelijke ziel van ’t lighaam betoogt worden. Beneffens verscheidene Tegenwerpingen van enige geleerde mannen, en de Beantwoordingen van de zelve Schryver daar op. Brief aan d’E. Vader Dinet, Opperste Toeziender der Jezuiten in Vrankrijk, als ook de regulen vande bestieringe des verstants: Beneffens een Onderzoek der Waarheit, door ’t Naturelyk Licht. Als mede Les Passions de l’Ame, of de lydingen vande ziel'', t’Amsterdam: by Jan ten Hoorn.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (23 september 1690) [[Amsterdamsche Courant/1690/23 september/t’Amsterdam, by Jan ten Hoorn|‘t’Amsterdam, by Jan ten Hoorn, Boek­ver­ko­per over ’t oude Heeren Logement, is gedrukt en werd uytgegeven, […] [advertentie]’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Pascal, Blaise (1927) ''De gedachten van Pascal'', Delft: Meinema.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&nbsp;9. *Spinoza, Baruch (1600-1700) [[Korte Verhandeling van God, de mensch en deszelvs welstand|''Korte Verhandeling van God, de mensch en deszelvs welstand'' [manuscript]]], Den Haag, Koninklijke Bibliotheek (KB 75 G 15). *[Vair, Guillaume du] (1684) ''Stoische philosophie ontrent het leven'' […] ''en een kort vertoogh van de gronden van een goed leven'' […], t’Amsterdam: By Abraham Schuurman.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (23 november 1683) [[Opregte Haarlemsche Courant/1683/Dinsdageditie, nummer 47/t’Amsterdam, by Abraham Schuurman|‘t’Amsterdam, by Abraham Schuurman, Boeckverkoper over de Nieuwe Kerck, is gedruckt: […] [advertentie]’]], ''Oprechte Haerlemse Dingsdaegse Courant'', [p.&nbsp;2]. *Voltaire ([1766]) ''De niets weetende filosoof of de laatste woorden van de heere A.... de Voltaire'', Te Amsterdam: By P. Doorewaart, en Jacobus Kok. Boekv.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (17 januari 1767) [[Rotterdamsche Courant/1767/Nummer 8/De niets wetende filosoof|‘De niets wetende filosoof of de laatste woorden van den heer A.... de Voltaire, […] [advertentie]’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;2]. == Van Kant tot ca. 1900 == <!--- vanaf Kant ---> === Bronnen over filosofen; afzonderlijk === ;Bonald, Louis de (1754-1840) *Anoniem (5 december 1840) [[De Noordbrabanter/1840/Nummer 146/Parijs, 1 December|‘Parijs, 1 December’]], ''Noord-Brabander'', [p.&nbsp;1]. ;Comte, Auguste (1798-1857) [[Bestand:Opregte Haarlemsche Courant 1866 no 234 ad De methode der positieve filosofie.jpg|thumb|right|Advertentie uit de ''Opregte Haarlemsche Courant'', 4 oktober 1866]] *L’Ange Huet, J. (1866) ''De methode der positieve filosofie volgens Auguste Comte'', Leiden: S.C. van Doesburgh. ;Cousin, Victor (1792-1867) *Anoniem (18 januari 1867) [[Rotterdamsche Courant/1867/Nummer 16/Victor Cousin|‘Victor Cousin’]], ''Rotterdamsche Courant'', [p.&nbsp;1]. *Anoniem (13 maart 1867) [[De West-Indiër/1867/Nummer 21/Frankrijk|‘Frankrijk heeft in Victor Cousin […] een zijner grootste literarische celiebriteiten verloren. […]’]], ''De West-Indiër'', [p.&nbsp;1-2]. ;Feuerbach, Ludwig (1804-1872) *Anoniem (16 september 1872) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1872/Nummer 256/Duitschland|‘Duitschland’, alinea 4]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;3]. ;Fichte, Johann Gottlieb (1762-1814) *Anoniem (18 februari 1814) [[Nederlandsche Staatscourant/1814/Nummer 41/Berlyn, den 5 Februarij|‘Berlyn, den 5 Februarij’]], ''Nederlandsche Staatscourant'', [p.&nbsp;3]. ;Hegel, Georg Wilhelm Friedrich (1770-1831) *Anoniem (22 november 1831) [[Groninger Courant/1831/Nummer 93/Berlijn den 14 November|‘Berlijn den 14 November’, alinea 5]], ''Groninger Courant'', [p.&nbsp;1]. ;Kant, Immanuel (1724-1804) *Chamberlain, Houston Stewart (1905) ''Immanuel Kant. Die Persönlichkeit als Einführung in das Werk'', München: F. Bruckmann.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (18 december 1905) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 78/Nummer 24654/Avondblad/Het langverwachte boek|‘Het langverwachte boek van Houston Steward Chamberlain […]’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, Derde Blad, p.&nbsp;11. ;Mendelssohn, Moses (1729-1786) *Anoniem (26 juli 1929) [[Centraal blad voor Israëlieten in Nederland/Jaargang 45/Nummer 21/Mozes Mendelssohn|‘Mozes Mendelssohn’]], ''Centraal blad voor Israëlieten in Nederland'', De Joodsche Illustratie, p.&nbsp;4-5. ;Mill, John Stuart (1806-1873) *Blind, Karl (23 juli 1873) [[Sumatra-Courant/Jaargang 14/Nummer 59/John Stuart Mill|‘John Stuart Mill’]], ''Sumatra-Courant'', [p.&nbsp;4]. *Blind, Karl (2 augustus 1873) [[Sumatra-Courant/Jaargang 14/Nummer 62/John Stuart Mill|‘John Stuart Mill’]], ''Sumatra-Courant'', [p.&nbsp;4]. ;Nietzsche, Friedrich (1844-1900) *Anoniem (4 mei 1889) [[Het Vaderland/Jaargang 21/Nummer 105/De Duitsche philoloog Nietzsche|‘De Duitsche philoloog Nietzsche, […]’]], ''Het Vaderland'', eerste blad, [p.&nbsp;2]. [[Bestand:Bredasche Courant vol 144 no 241 ad Boeken voor denkende menschen.jpg|thumb|Advertentie uit ''De Bredasche Courant'', 18 oktober 1934]] Wolf, Herman (1934) ''Nietzsche als religieuze persoonlijkheid'', Leiden: Sijthoff. ;Opzoomer, Cornelis Willem (1821-1892) *Anoniem (27 november 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 327/Op filosofisch terrein|‘Op filosofisch terrein is een warme strijd uitgebarsten tusschen dr. Spruyt […] en de professoren Opzoomer en v. d. Wijck, […]’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;1]. ;Schopenhauer, Arthur (1788-1860) *Anoniem (18 november 1880) [[Java-bode/Jaargang 28/Nummer 273/Eigenaardigheden van Schopenhauer|‘Eigenaardigheden van Schopenhauer’]], ''Java-bode'', [p.&nbsp;4]. ;Spruyt, Cornelis Bellaar (1842-1901) *Anoniem (27 november 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 327/Op filosofisch terrein|‘Op filosofisch terrein is een warme strijd uitgebarsten tusschen dr. Spruyt […] en de professoren Opzoomer en v. d. Wijck, […]’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;1]. ;Wijck, Bernard van der (1836-1925) *Anoniem (27 november 1871) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1871/Nummer 327/Op filosofisch terrein|‘Op filosofisch terrein is een warme strijd uitgebarsten tusschen dr. Spruyt […] en de professoren Opzoomer en v. d. Wijck, […]’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;1]. === Werken van filosofen === *Gottsched, Joh. Christ. (1769) ''Inleiding tot de Redekunde of Logica'', Groningen: L. Huisingh.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/By L. Huisingh|‘By L. Huisingh Boekverkoper aan de Brede Markt is gedrukt en word uitgegeven; […] [advertentie]’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&nbsp;2]. *Kant, Immanuel, [[Kritiek van de zuivere rede]] *Hegel, Georg Wilhelm Friedrich, [[Hegel/Fenomenologie van de geest|Fenomenologie van de geest]] *Marx, Karl, [[Stellingen over Feuerbach]] *Mill, John Stuart (1873) ''Autobiography'', London: Longmans, Green, Reader, and Dyer.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (1 december 1873) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1873/Nummer 331/John Stuart Mill’s auto-biographie|‘John Stuart Mill’s auto-biographie’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&nbsp;1]. **Anoniem (24 januari 1874) [[Bataviaasch Handelsblad/Jaargang 17/Nummer 20/John Stuart Mill|‘John Stuart Mill’]], ''Bataviaasch Handelsblad'', [p.&nbsp;3]. [[Bestand:De Telegraaf vol 004 no 1388 Avond-editie ad Schopenhauer.jpg|thumb|Advertentie uit ''De Telegraaf'', 19 oktober 1896]] *Schopenhauer, Arthur (1893) ''De vier hoeksteenen der wereld en haar bouwmeester'', ’s-Gravenhage: Kiehl. == Ca. 1900-heden == === Bronnen over filosofen; afzonderlijk === ;Bolland, Gerard (1854-1922) *Anoniem (26 maart 1896) [[Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant/1896/Nummer 73/Gelijk de Staatscourant van gisteren meldde|‘Gelijk de Staatscourant van gisteren meldde is te Leiden tot hoogleeraar in de wijsbegeerte […] benoemd de heer G. J. P. J. Bolland, […]’]], ''Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant'', [p.&nbsp;2]. ;Wijck, Bernard van der (1836-1925) *Ritter, P.H. (1904) ''Prof. Dr. Jhr. B. H. C. K. van der Wyck'', Haarlem: Tjeenk Willem.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (2 april 1904) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 4/Nummer 93/Avondblad/Prof. dr. jhr. B. H. C. K. v. d. Wyck|‘Prof. dr. jhr. B. H. C. K. v. d. Wyck’]], ''De Nieuwe Courant'', Avondblad, [p.&nbsp;1]. === Werken van filosofen === *Brugmans, H.J.F.W. (1927) ''Om het waarheidsprobleem'', Groningen: Wolters.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&nbsp;9. *Lavelle, Louis (1955) ''De l’intimité spirituelle'', Paris: Aubier.<br>Aankondigingen en recensies: **Bernard Delfgaauw (21 april 1956) ‘Philosophie de l’Esprit (gegrondvest door Lavelle en Le Senne) deed metafysica herleven. Sterke beïnvloeding door Franse wijsbegeerte’, ''Het Parool'', p.&nbsp;15. *Le Senne, René (1955) ''La découverte de Dieu'', Paris: Aubier.<br>Aankondigingen en recensies: **Bernard Delfgaauw (21 april 1956) ‘Philosophie de l’Esprit (gegrondvest door Lavelle en Le Senne) deed metafysica herleven. Sterke beïnvloeding door Franse wijsbegeerte’, ''Het Parool'', p.&nbsp;15. *Peters, J. (1957) ''Metaphysica. Een systematisch overzicht'', Utrecht/Antwerpen: Spectrum.<br>Aankondigingen en recensies: **Ferd. Sassen (13 april 1957) ‘Prof. Peters’ metaphysica. Een zijnsleer van deze tijd, geïnspireerd door St.-Thomas’, ''De Maasbode'', p.&nbsp;3. [[Bestand:Algemeen Handelsblad vol 102 no 33156 Avondblad ad Tweeërlei Subjectiviteit.jpg|thumb|Advertentie in het ''Algemeen Handelsblad'', 14 juni 1929]] *Poortman, J.J. (1929) ''Tweeërlei subjectiviteit. Ontwerp eener "centrale philosophie"'', Haarlem: H.D. Tjeenk Willink & zoon.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (30 april 1929) [[De Nederlander/Jaargang 36/Nummer 10928/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''De Nederlander'', tweede blad, [p.&nbsp;1]. **Th.P. (7 mei 1929) [[De Tijd/Jaargang 84/Nummer 24997/Een centrale philosophie|‘Een „centrale philosophie”’]], ''De Tijd'', derde blad, p.&nbsp;10. **Anoniem (4 juli 1929) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 102/Nummer 33176/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&nbsp;10. **Ferd. Sassen (24 juli 1929) ‘Wijsbegeerte’, ''De Maasbode'', Avondblad, derde blad, p.&nbsp;2. **Anoniem (2 november 1929) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 102/Nummer 33297/Avondblad/Nieuwe boeken|‘Nieuwe boeken van de Amsterdamsche Openbare Leeszaal en Bibliotheek’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, bijvoegsel, p.&nbsp;7. *Pos. H.J. (1940) ''Filosofie der wetenschappen. Vijf inleidende voordrachten'', Arnhem: van Loghum Slaterus.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (17 augustus 1940) [[Delftsche Courant/Jaargang 99/Nummer 194/Boekenvaria|‘Boekenvaria’]], ''Delftsche Courant'', tweede blad, [p.&nbsp;4]. *Woltjer, J. (1931) ''Verzamelde redevoeringen en verhandelingen'', Amsterdam: Dagblad en Drukkerij De Standaard.<br>Aankondigingen en recensies: **Anoniem (25 november 1931) [[De Telegraaf/Jaargang 39/Nummer 14809/Avondblad/Over boeken|‘Over boeken’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, vierde blad, p.&nbsp;13. === Overige afzonderlijke stelsels === ;Calvinistische filosofie *Spier, J.M. (1938) ''Inleiding in de wijsbegeerte der wetsidee'', Enschede: Uitg. „PPE”.<br>Aankondigingen en recensies: **Dr. D.L. (17 januari 1939) [[Nieuwe Utrechtsche Courant/Jaargang 11/Nummer 3517/Inleiding in de Wijsbegeerte der Wetsidee|‘Inleiding in de Wijsbegeerte der Wetsidee. Een boek voor ons niet-wetenschappelijk gevormde Christelijk volksdeel’]], ''Nieuwe Utrechtsche Courant'', eerste blad, p.&nbsp;3. [[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal filosofie]] 1zfnb68whzqbzfg0r1uv5mcs3smil4g 106 86439 221530 2026-05-24T13:57:37Z Vincent Steenberg 280 nieuw 221530 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=tijdschrift |Taal=nl |wikidata= |Titel=Nieuwsgier |Ondertitel= |Deel= |Auteur= |Vertaler= |Redacteur= |Illustrator= |Stroming= |Jaar=1954 |Uitgever= |Plaats= |Druk= |OorspronkelijkeUitgave= |Key= |doe_wikidata= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |DBNL= |Bron=pdf |Afbeelding=1 |Voortgang=V |Delen= |Pagina's=<pagelist 1=3 /> |Opmerkingen=[[Nieuwsgier/Jaargang 10/Nummer 16/And never the twain shall meet]] |NestedInhoud= |Breedte= |Css= |Header= |Footer= }} 79ksyu5c2cypotfqid4to7vi20c8uke 104 86440 221531 2026-05-24T13:58:12Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 221531 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude>{{c|{{x-larger|{{taal|en|And never the twain shall meet}}....}}}} {{c|{{larger|Russisch „objectivisme” tegenover Westers „subjectivisme”}}}} {{gap}}Britse en Amerikaanse professoren die het tweede internationale congres voor de filosofie der wetenschappen te Zurich bijwoonden, moesten gezamenlijk concluderen dat er geen ontmoeting kon bereikt worden van de denkwijzen van Russische en Westelijke filosofen. Dr. W. Mays van de universiteit van Manchester zei dat de Russische filosofen zich hoofdzakelijk bezighielden met kwesties die in het Westen 30 jaar geleden aan de orde waren. Een andere Britse deelnemer voegde daaraan toe dat hij en vele van zijn collega’s „hevig teleurgesteld” waren door de „extreme orthodoxie van de Russische bijdragen”, aldus {{sp|The Observe}}r. {{gap}}De Sovjet-afvaardiging bleef vasthouden aan algemene thema’s, voorgebracht op doctrinaire wijze. Weinig Westelijke deelnemers vonden het de moeite waard om op de Russische bijdragen commentaar te leveren en de Russen toonden zich afkerig van uitspraken over hetgeen de Westelijke geleerden naar voren brachten. Een voorbeeld van de kloof tussen Oostelijke en Westelijke intellectuele activiteit was de naieve gretigheid van de Sovjet-tolken om de Westelijke filosofen de stellingen van het dialectische materialisme te verklaren. {{gap}}Prof. Fefossier deed een scherpe aanval op het „agnosticisme” van de Westelijke filosofen die „weigeren om de eeuwige wetten van de historie te erkennen” en op de „Malthusianen” zonder dat hij ook maar één Westelijke filosoof bij naam noemde. Zelfs deze zeer vooraanstaande geleerde was niet in staat filosofische vraagstukken te bespreken zonder te pochen op vergrote industriële productie. {{gap}}Mevr. G. A. Tsjertsjenko veroordeelde de relativisten en allen die meenden dat de waarheid subjectief was en verklaarde dat de „menselijke geest volledig in staat is de objectieve waarheid te ontdekken”. {{gap}}Wat de Russen, met hun door hen allen gedeelde doctrine, dachten van de uiteenlopende filosofische scholen vertegenwoordigd door de Westelijke filosofen, kan men slechts raden. {{lijn|4em}}<noinclude></noinclude> lbjpuedj7rmitbvtjrhesfemrjkmmcx 0 86441 221532 2026-05-24T14:00:22Z Vincent Steenberg 280 nieuw 221532 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘And never the twain shall meet.... Russisch „objectivisme” tegenover Westers „subjectivisme”’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit de ''Nieuwsgier'', zaterdag 18 september 1954, p.&nbsp;3. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="Nieuwsgier vol 010 no 016 And never the twain shall meet.pdf" from="1" to="1"/> [[Categorie:Nieuwsgier]] p7sje9wn2ojbkch3hw7fuye71fdp64s 106 86442 221533 2026-05-24T16:04:31Z Vincent Steenberg 280 nieuw 221533 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Type=tijdschrift |Taal=nl |wikidata= |Titel=De Indische Courant |Ondertitel= |Deel= |Auteur= |Vertaler= |Redacteur= |Illustrator= |Stroming= |Jaar=1923 |Uitgever= |Plaats= |Druk= |OorspronkelijkeUitgave= |Key= |doe_wikidata= |ISBN= |OCLC= |LCCN= |BNF_ARK= |DBNL= |Bron=pdf |Afbeelding=1 |Voortgang=V |Delen= |Pagina's=<pagelist 1="derde blad, 2" /> |Opmerkingen=[[De Indische Courant/Jaargang 2/Nummer 160/Filosofie en wetenschap]] |NestedInhoud= |Breedte= |Css= |Header= |Footer= }} 55qngasejyyrh998w0n5xgw8w8gc4s1 104 86443 221534 2026-05-24T16:05:00Z Vincent Steenberg 280 /* Proefgelezen */ 221534 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Vincent Steenberg" /></noinclude>{{c|{{larger|FILOSOFIE EN WETENSCHAP.}}}} {{lijn|4em}} {{gap}}Onze redacteur te Bandoeng schrijft ons: <br>{{gap}}Vrijdagavond sprak prof. dr. J. Clay voor de studenten-vereeniging T.A.O. en genoodigden te Bandoeng over {{SIC|boverstaand|bovenstaand}} onderwerp. <br>{{gap}}De aula van de H.H.S. was goed gevuld. <br>{{gap}}Spreker vangt zijn rede aan met te constateeren dat beide, filosofie en wetenschap, historisch als vijandig tegenover elkaar staan en haalt staaltjes er van aan, hoe beoefenaars van de filosofie door de vakgeleerden vaak als „gevaarlijk” werden geschuwd. Dit is zeer verkeerd, waar beide {{SIC|geboren zijn}} uit eenzelfden drang, dien naar kennis. In de oude tijden, bij de oude Grieken, werd geen differentie gemaakt tusschen beide. Socrates en Plato bv. hebben voor beide gebieden zoodanige interesse, dat ze, als gebieden, nauwelijks te onderkennen zijn. Pas bij Aristoteles is de speciale vakwetenschap op te merken, de vakwetenschap die zich ’t best typeeren laat door de vragen, die ze zich stelt op zeer bepaald, zeer bizonder gebied. De vakwetenschap is een beperking der wetenschap, in de filosofie. <br>{{gap}}Zij bergt in deze beperking haar groote verdienste: zij komt door die beperking tot diepere kennis, tot {{sp|oplossing}} van vraagstukken. Toont de filosofie algemeene interesse voor de heele werkelijkheid, de vakwetenschap, de wetenschap die zich als losmaakte uit de filosofische wetenschap, stelt zich strikt gebieden vast. Er ontstaat dus een verhouding tusschen laatst- en eerstgenoemde als van dochter tot moeder. En dochters zijn wel eens weinig onderdanig. <br>{{gap}}Tegenover ’t feit, dat filosofische en vooral godsdienstige overtuigingen bevooroordeeld kunnen maken, (historisch: sterrekunde) staat ’t voordeel, dat de vakwetenschappen hebben: die der objectiviteit. {{gap}}En nu de ontwikkeling als ’t ware van de vakwetenschap uit de filosofie. Zij demonstreert zich duidelijk in de ontwikkeling van de philosophica naturalis. De wijsbegeerte omtrent de natuur toch was in den aanvang te noemen: ''philosophica'' naturalis, klemtoon op philosophica. Zij hield zich bezig met algemeen wijsgeerige vraagstukken. Later, zich ontwikkelend, wordt ze philosophica ''naturalis'', klemtoon op naturalis. Zij houdt zich dan bezig met bepaalde problemen, wordt vakwetenschappelijk: de ''natuur''wetenschap. Zij beschouwt bv. de beweging (Galilei). <br>{{gap}}Spr. gaat vervolgens het ontstaan van de faculteiten na de onderverdeeling van de filosofie, later der faculteiten-zelve. Zoo kristaliseert zich in de 17de eeuw de natuurwetenschap uit de filosofie, zoo maakte zich in de laatste vijf en twintig jaren een nieuwe vakwetenschap zich uit haar los: de psychologie, in Nederland verleden jaar tot uiting gekomen in een nieuwe volledige leerstoel in de psychologie aan de Utrechtsche universiteit. {{gap}}Hebben we voordeelen genoemd, die der vakwetenschap eigen zijn, zij en haar beoefening hebben ook nadeelen. De bezwaren zijn te verdeelen in drie groepen: {{links|a. die van methodischen aard;<br>b. die van methafisischen aard;<br>c. die van axiologischen aard.|10em}} {{gap}}Spr. gaat omstandig deze bezwaren, vooral de eerste groep, na. De empiristische theorie, stelde bij het opdoen, verzamelen en behandelen van kennis de objectiviteit boven het subject. Ongetwijfeld was die eisch tot objectiviteit een goede, doch, o.m. voor de ordening van de wetenschap, tegelijk een groot gevaar, wijl ordening bepaald moet worden uit en om het innerlijk der wetenschap en niet iets opgelegds-van-buiten zijn kan. Dit wezenlijk-zijn-aan-de-dingen is niets anders dan de ''beschrijving'', welke leidt tot de door de aanhangers dezer theorie zoo verfoeide ''verklaring'', die beoordeeling onderstelt bv. beoordeeling van de onderlinge waarde van het geordende. Die verklaring houdt dus in een subjectief element, doch uit het voorgaande blijkt tevens, dat dat subjectieve noodzakelijk is voor de logische ordening. Wie meent alleen ’t object te bestudeeren, gaat ’t object bewusteloos voorbij. <br>{{gap}}Bij de methodische behandeling komen al dadelijk ter sprake de inductieve en deductieve methoden. Eerstgenoemde is de te volgen weg bij den opbouw der wetenschap, laatstgenoemde die bij haar ontplooiïng. Zij kunnen niet buiten elkaar, wat spreker duidelijk aantoont met eenige voorbeelden uit het dagelijksch leven. {{gap}}De fouten van metafisischen aard doen den vakgeleerde geen verhoudingen meer zien. Zoo heeft men lang aangenomen, dat de ruimte een afzonderlijk bestaan had, los van ons bewustzijn, terwijl ruimte is: een schema van ordening van bewustzijn, door ons aangelegd. Het verkeerde denkbeeld heeft langen tijd de ontwikkeling van de mechanica tegen gehouden. Einstein heeft ’t opgeruimd. {{gap}}De bezwaren van axiologischen aard eindelijk zeggen, dat de vakgeleerde zoo licht een verkeerde waardeering geeft aan zijn vak. Hij wil alles verklaren met zijn vakwetenschap. ''Zijn'' vak is het voornaamste. Het naturalisme, dat alles verklaren wilde volgens de natuurwetenschap, heeft die fout gedemonstreerd, het psychologisme, dat vaak tot overschatting van eigen individueel bewustzijn leidt, is bezig dat te doen. {{c|<nowiki>*</nowiki>}} {{gap}}In ’t algemeen gesproken, is het niet evenwichtig in den mensch, dat hij alleen belangstelling heeft voor één wetenschap, doch ook verkeerd is het bij de algemeene beoefening te blijven hangen en zich niet in ’t een of ander, eenigermate althans, te specialiseeren. Wetenschap zonder filosofie is als een zuivere registratie. Filosofie zonder wetenschap is fantasterij. <br>{{gap}}„''{{taal|fr|Toute notre dignité consiste dans la pensée}}''”, zegt Pascal. <br>{{gap}}Wetenschap zoekt ''veelheid'', vermeerdering van kennis. <br>{{gap}}Filosofie zoekt ''eenheid'' van kennis.<noinclude></noinclude> iq4yqepzn1qsqwhmwinbj4hr7qu6zgv 0 86444 221535 2026-05-24T16:07:08Z Vincent Steenberg 280 nieuw 221535 wikitext text/x-wiki {{Koptekst | Titel = ‘Filosofie en wetenschap’ | Schrijver = |Override_schrijver = een anonieme schrijver | Vertaler = |Override_vertaler = | Sectie = | Vorige = | Volgende = | Jaar = | Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Indische Courant'', maandag 26 maart 1923, derde blad, [p.&nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]. }} <pages index="De Indische Courant vol 002 no 160 Filosofie en wetenschap.pdf" from="1" to="1"/> [[Categorie:De Indische Courant]] e697mtnk6rny9fknl9t2s18c0t380qx 104 86445 221601 2026-05-24T18:01:16Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 221601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" />67</noinclude><poem> Van drincken ende van ouden dagen. {{sup|90}}Goede Lippijn, en wilt des niet ghewagen: Uwijf waer daer bi gescent. {{gap|5em}}{{sp|Lippijn}}. Wat duvel, seldi mi maken blent Van dingen die ic selve sach? Ic sach dat si averecht<ref>''Averecht'' d. i. ''op den rug''. Van ''are, af'' en ''recht'' voegt {{asc|VERWIJS}} ''Bloeml. Gloss.'' er bij zoodat de dubbele ''r'' (in {{asc|HOFFMANN}}'s uitgave) eene verkeerde spelling is: in het Handschrift staat dan ook slechts éene r.</ref> lach {{sup|95}}Ende hi raepter op haer slippen. {{gap|5em}}{{sp|De comere}}. Ey swijt, goede Lippijn, En was anders niet dan u dochte<ref>''Dochte'' d. i. ''toescheen'' v. ''dinken''. De comere zegt, dat er niets anders was dan hem toescheen of voorkwam d. i. dan hij droomde, dus dat hij iets had gezien in zijne verbeelding, dat echter niet werkelijk had plaats gehad.</ref>. En hoerde ghi noit seggen van alfsgedrochte<ref>''Alfegedrochte'' d. i. ''elvenbedrog''. Broeder {{asc|GHERAERT}} vertelt in zijne ''Natuurkunde van het Geheel-Al'' (ed. {{asc|CLARISSE}}), dat er in de lucht ''duvele'' zijn en (vs. 719): ::::Coubouten, ''alven'', nickers, maren, die, behalve dat zij (vs. 710) ::::Doen den mensche dicken vrucht, hem ook beguichelen, door hem dingen voor te spiegelen, die niet bestaan, doorgaans met kwade oogmerken", verg. Mr. {{asc|L. PH. C. V. D. BERGH}} ''Proeve van een kritisch Wb. der Ned. Mythologie'' in voce ''alcon''. M{{asc|AERLANT}} houdt het er voor, dat de alven gevallen engelen zijn, die op hunne beurt den mensch ten val zoeken te brengen door hem »bede wakende ende in drome" te verleiden, zoodat hij — gelijk het vs. 114 wordt gezegd — ::::. . . . . . . hem selven niet en kint en als met blindheid is geslagen. Zoo'n kwelgeest, ''alf'' of ''alvin'', zou dan den armen Lippijn door zinsbegoocheling misleid en zijn »ghesichte al ontstelt" hebben.<br>''Gedroch'' en ''gedrochte'' d. i. ''bedrog, fantasma, Rijmb.'' vs. 26856: ::::Maer het dochten sijn ''ghedroch'', maar de ''Hist. Schol.'' heeft: et visa sunt ante cos sicut deliramentum verba haec; vs. 23895, waar sprake is van Jezus' wandeling op het water: ::::Vervaerd waren die jongers doch ::::Ende hildent over een ghedroch.</ref> Dat die liede pleghet te bedrieghen? </poem><noinclude></noinclude> 7o4m4j0ecmqiuh3bn0ao7hkb79kjtqz 221639 221601 2026-05-25T06:30:32Z Havang(nl) 4330 221639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" />67</noinclude><poem> Van drincken ende van ouden dagen. {{sup|90}}Goede Lippijn, en wilt des niet ghewagen: Uwijf waer daer bi gescent. {{gap|5em}}{{sp|Lippijn}}. Wat duvel, seldi mi maken blent Van dingen die ic selve sach? Ic sach dat si averecht<ref>''Averecht'' d. i. ''op den rug''. Van ''are, af'' en ''recht'' voegt {{asc|VERWIJS}} ''Bloeml. Gloss.'' er bij zoodat de dubbele ''r'' (in {{asc|HOFFMANN}}'s uitgave) eene verkeerde spelling is: in het Handschrift staat dan ook slechts éene r.</ref> lach {{sup|95}}Ende hi raepter op haer slippen. {{gap|5em}}{{sp|De comere}}. Ey swijt, goede Lippijn, En was anders niet dan u dochte<ref>''Dochte'' d. i. ''toescheen'' v. ''dinken''. De comere zegt, dat er niets anders was dan hem toescheen of voorkwam d. i. dan hij droomde, dus dat hij iets had gezien in zijne verbeelding, dat echter niet werkelijk had plaats gehad.</ref>. En hoerde ghi noit seggen van alfsgedrochte<ref name=droch>''Alfegedrochte'' d. i. ''elvenbedrog''. Broeder {{asc|GHERAERT}} vertelt in zijne ''Natuurkunde van het Geheel-Al'' (ed. {{asc|CLARISSE}}), dat er in de lucht ''duvele'' zijn en (vs. 719): ::::Coubouten, ''alven'', nickers, maren, die, behalve dat zij (vs. 710) ::::Doen den mensche dicken vrucht, hem ook beguichelen, door hem dingen voor te spiegelen, die niet bestaan, doorgaans met kwade oogmerken", verg. Mr. {{asc|L. PH. C. V. D. BERGH}} ''Proeve van een kritisch Wb. der Ned. Mythologie'' in voce ''alcon''. M{{asc|AERLANT}} houdt het er voor, dat de alven gevallen engelen zijn, die op hunne beurt den mensch ten val zoeken te brengen door hem »bede wakende ende in drome" te verleiden, zoodat hij — gelijk het vs. 114 wordt gezegd — ::::. . . . . . . hem selven niet en kint en als met blindheid is geslagen. Zoo'n kwelgeest, ''alf'' of ''alvin'', zou dan den armen Lippijn door zinsbegoocheling misleid en zijn »ghesichte al ontstelt" hebben.<br>''Gedroch'' en ''gedrochte'' d. i. ''bedrog, fantasma, Rijmb.'' vs. 26856: ::::Maer het dochten sijn ''ghedroch'', maar de ''Hist. Schol.'' heeft: et visa sunt ante cos sicut deliramentum verba haec; vs. 23895, waar sprake is van Jezus' wandeling op het water: ::::Vervaerd waren die jongers doch ::::Ende hildent over een ghedroch.</ref> Dat die liede pleghet te bedrieghen? </poem><noinclude></noinclude> 0gpuawpyplq7da4vwv6azxj0a374g2q 104 86446 221640 2026-05-25T06:40:08Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 221640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" />68</noinclude><poem><ref follow=droch>Verg. het ''Gloss'', en dat op ''Beatr.'' en {{asc|KIL.}}, die er bijvoegt, dat het woord afkomt van ''drieghen'' d. i. ''fallere''.</ref> {{sup|100}}De viant<ref>1) ''Viant'' d. i. ''duivel'', het Eng. ''fiend'', zie ''L. Sp. Gloss.''</ref> geeft luttel om een lieghen Om toren<ref>''Toren'' d. i. ''verdriet'', hier blijkbaar ''ongenoegen''.</ref> te maken tusschen man ende wijf. Ic wilder over setten<ref>''Over setten'', zie op ''Esm.'' vs. 342.</ref> mijn lijf, En waest niet een elvinne dat ghi saecht. {{gap|5em}}{{sp|Lippijn}}. Wat duvel, heeft god die werelt gheplaecht {{sup|105}}Met alven ende met elvinnen? En soudic dan mijn wijf niet kinnen? Dat ware emmer een messcleec dinc. Ic sach dat si met hem gine, Hi namse in sinen aerm ende tracse naer. {{gap|5em}}{{sp|De comere.}}. {{sup|110}}Lippijn, loghen en was noit waer: Daer toe kinnic te wel u wijf, Want si heeft alsoe reine lijf, Si en daets om al de werelt niet van goude roet. Maer dalfsghedrochte es alsoe groet, {{sup|110}}Dat den menegen maect soe blint, Dat hi hem selven niet en kint, Hoe soude hi dan enen andren ghekinnen? {{gap|5em}}{{sp|Lippijn}}. Bi der doot ons heren, ghi macet mi al uuten zinnen<ref>''Uuten sinnen'' d. i. ''krankzinnig'', waarvoor ''Esm.'' vs. 100 ''ontsint''.</ref>. Wat duvel, es mi nu gesciet? {{sup|120}}Benic blint ende en sie ic niet? Des wonders ghelijc en sagic nie, Ende ic sie wel alle dese lie Die hier sitten al omtrent: Entrouwen, soe en benic al niet<ref>''Al niet'' d. i. ''geheel niet''.</ref> blint, {{sup|125}}Al soudijs mi gherne maken vroet. </poem><noinclude></noinclude> a3t60jssgv29jedmuar775wlszne6uy 104 86447 221645 2026-05-25T06:53:53Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 221645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" />69</noinclude><poem> {{gap|5em}}{{sp|De comere}}. Lippijn, wetti<ref>''Wetti'' d. i. ''weet gij'', zie op ''Esm.'' vs. 421.</ref> wat ghi doet? Ic biddu dat ghijs nemmermeer en segt Ende ghi u wijf met eren deet. Het es ene elvinne die u quelt, {{sup|130}}Si heeft u ghesichte al ontstelt, U ogen staen al ontset. {{gap|5em}}{{sp|Lippijn}}. Ey goede, eest dat, dat mi let<ref>''Let'' van ''letten'' d. i. ''deren: Lorr.'' I vs. 956: ::::Ic en weet niet wat haer let; Ferg. vs. 4911: ::::Wi souden enen ridder oversetten, In die see wilden (''wilden hem'') wi niet ''letten''. Voor ''letsel'' werd Mnl. ook ''lette'' gebruikt, ''Rijmb. Gloss.''</ref>? Mi dochte emmer dat icse sach. {{gap|5em}}{{sp|De comere}}. Het was ene elvinne dat daer lach: {{sup|135}}Dat willic u sweren op een cruus. U wijf sit noch in haer huus: Dat willic wedden om een bier<ref>''Een bier'' d. i. ''een kan bier''. »Zeer dikwijls" zegt {{asc|OUDEMANS}} ''Wb. Bred.'' in voce ''bier'' — leest men in de oude kluchten van ''een bier, twee bier, een half bier, zes bier'' enz., zoodat dit woord eene zekere maat en waarschijnlijk eene kan zal hebben beteekend;" {{asc|BRED.}} ''Van de Koe'' bl. 6: ::Hoe stact de Rekeningh? laet sien, een, twee, dry, dats vier, ::Een Vaentje voor 't licht, een Vaan voor 't huys, en noch ''een bier''.</ref>. {{gap|5em}}{{sp|Lippijn}}. Ende si hiet<ref>''Hiet'' van ''heeten'' d. i. bevelen: {{asc|KIL.}} in voce.</ref> mi gaen halen borre ende vier, Si seide, si sonde gaen om eten. {{gap|5em}}{{sp|De comere}}. {{sup|140}}Wat, Lippijn, willi die waerheit weten, Soe sidi seker te male verleidt: Ene elvinne heeft haer nette gespreidt, Dat sie ic wel, om u te vaen. Comt met mi, wi selen voer u dore gaen: {{sup|145}}U wijf sit noch bi haren viere. </poem><noinclude></noinclude> 6w9o01h5p1ofjska0bixr9ne6af5cse 104 86448 221653 2026-05-25T07:56:12Z Havang(nl) 4330 /* Proefgelezen */ 221653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" />70</noinclude><poem> {{gap|5em}}{{sp|Lippijn}}. Wat! benic droncken van den biere, Ochte vlieghen dalve achter straten<ref>''Achter straten'' d. i. ''door de straat'', b. v. ''Vanden Lande van Oversee'' vs. 78: ::Zi dadent (nam. ''’t crucifiz'') ''achter straten slepen''; ''Ferg.'' vs. 726 wordt verhaald, dat Ferguut niemand om huisvesting verzocht, maar zijne weegs ging ::::. . . . Stille alse con muus ::::''Achter straten'', sijn spere upheven; als de engel Gabriël de maagd Maria zoekt, vraagt de dichter van ''V. d. L. O. H.'' vs. 165: ::::Vant hi Marien ten venstren staen! ::::Vant hise ''achter straten'' gaen? Insgelijks »schreven voor ''het land doorloopen'' onze ouden veelal ''achter lande loopen, taren, rijden'' enz., al betwelk aanduidt het land op deze of gene wijze doortrekken": {{asc|CLIGN}}. ''Bijdr.'' bl. 362; verder komen voor: ''achter woude; a. velde; a. werelden; a. bosschen ende hagen; a. Vrieslant; a. Rome; a. hove'' enz. enz.; zie ''Rijmb. Gloss.''; {{asc|HUYD.}} ''Stoke'' II bl. 20; {{asc|DE JAGER}} ''Lat. Versch.'' bl. 150 vlg.; ''Mnl. Wb.'' enz.<br>''Achter'' in gelijke beteekenis komt nog voor bij {{asc|CATS}} ''Spieg. v. d. O. en N. Tijd:'' ::::Och! hoe ben ick nu bekladt ::::Van te drillen door de stadt; ::::Och! hoe ben ick nu begaet ::::Van te loopen achter straet: en in de Reys-lesse: ::::. . . . die wil reysen achter lant, ::::Die hebbe munte byder hant; Verg. ''Wb. Hooft'' in voce ''achter''. Thans is alleen ''achterwege'' overgebleven, ofschoon in een reeds vroeger gewijzigden zin, die echter alleen uit de oude opvatting te verklaren is. ''Achterwege'' blijven is eig. ''hier of daar op den weg blijven,'' dus: ''niet ter bestemder plaatse verschijnen, wegblijven: achterweege laten, op weg laten staan, laten varen, weglaten": Mul. Wb.''</ref>? {{gap|6em}}~~~~~~~ {{gap|5em}}{{sp|De comere.}} Wat, ghevadere<ref>''Ghevadere'', zie boven op vs. 63.</ref> ! en moghdi ens niet in laten? {{gap|3em|Lippijns wijf}}. Wet key<ref>3) ''Key'' d. i. ''Kristus''. Een andere vorm van dien basterdvloek is ''Wetecree'' d. i. ''wete Kristus, sciat Christus, Ferg.'' vs. 1017 (waar het behoort te worden hersteld), 2019, 3375, 3506, waar overal prof. VISSCHER vertaalt ''weetniet, dwaas,'' hetgeen hij op dit stuk wel zich zelven had mogen toevoegen. ''Key'' werd later eenvoudig ''Ké'', {{asc|HOFFMANN}} ''Hor. Belg.'' VI bl. 252. Verg. {{asc|DE VRIES}} ''Mnl. Taalz.'' bl. 166.</ref>, jaie, wie es daer? </poem><noinclude></noinclude> pslwrxxl0ukwl3bi0x0jictc2adcehi 221654 221653 2026-05-25T07:57:23Z Havang(nl) 4330 221654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Havang(nl)" />70</noinclude><poem> {{gap|5em}}{{sp|Lippijn}}. Wat! benic droncken van den biere, Ochte vlieghen dalve achter straten<ref>''Achter straten'' d. i. ''door de straat'', b. v. ''Vanden Lande van Oversee'' vs. 78: ::Zi dadent (nam. ''’t crucifiz'') ''achter straten slepen''; ''Ferg.'' vs. 726 wordt verhaald, dat Ferguut niemand om huisvesting verzocht, maar zijne weegs ging ::::. . . . Stille alse con muus ::::''Achter straten'', sijn spere upheven; als de engel Gabriël de maagd Maria zoekt, vraagt de dichter van ''V. d. L. O. H.'' vs. 165: ::::Vant hi Marien ten venstren staen! ::::Vant hise ''achter straten'' gaen? Insgelijks »schreven voor ''het land doorloopen'' onze ouden veelal ''achter lande loopen, taren, rijden'' enz., al betwelk aanduidt het land op deze of gene wijze doortrekken": {{asc|CLIGN}}. ''Bijdr.'' bl. 362; verder komen voor: ''achter woude; a. velde; a. werelden; a. bosschen ende hagen; a. Vrieslant; a. Rome; a. hove'' enz. enz.; zie ''Rijmb. Gloss.''; {{asc|HUYD.}} ''Stoke'' II bl. 20; {{asc|DE JAGER}} ''Lat. Versch.'' bl. 150 vlg.; ''Mnl. Wb.'' enz.<br>''Achter'' in gelijke beteekenis komt nog voor bij {{asc|CATS}} ''Spieg. v. d. O. en N. Tijd:'' ::::Och! hoe ben ick nu bekladt ::::Van te drillen door de stadt; ::::Och! hoe ben ick nu begaet ::::Van te loopen achter straet: en in de Reys-lesse: ::::. . . . die wil reysen achter lant, ::::Die hebbe munte byder hant; Verg. ''Wb. Hooft'' in voce ''achter''. Thans is alleen ''achterwege'' overgebleven, ofschoon in een reeds vroeger gewijzigden zin, die echter alleen uit de oude opvatting te verklaren is. ''Achterwege'' blijven is eig. ''hier of daar op den weg blijven,'' dus: ''niet ter bestemder plaatse verschijnen, wegblijven: achterweege laten, op weg laten staan, laten varen, weglaten": Mul. Wb.''</ref>? {{gap|6em}}~~~~~~~ {{gap|5em}}{{sp|De comere.}} Wat, ghevadere<ref>''Ghevadere'', zie boven op vs. 63.</ref> ! en moghdi ens niet in laten? {{gap|4em}}{{sp|Lippijns wijf}}. Wet key<ref>3) ''Key'' d. i. ''Kristus''. Een andere vorm van dien basterdvloek is ''Wetecree'' d. i. ''wete Kristus, sciat Christus, Ferg.'' vs. 1017 (waar het behoort te worden hersteld), 2019, 3375, 3506, waar overal prof. VISSCHER vertaalt ''weetniet, dwaas,'' hetgeen hij op dit stuk wel zich zelven had mogen toevoegen. ''Key'' werd later eenvoudig ''Ké'', {{asc|HOFFMANN}} ''Hor. Belg.'' VI bl. 252. Verg. {{asc|DE VRIES}} ''Mnl. Taalz.'' bl. 166.</ref>, jaie, wie es daer? </poem><noinclude></noinclude> 7on2zwn1c6y1hymt79iic0fcuj4s23r