Wikisource:De kroeg

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>nlwikisource</dbname>
    <base>https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikisource</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikisource</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Overleg hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Auteur</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg auteur</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg pagina</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Index</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Overleg index</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikisource:De kroeg</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1304</id>
    <revision>
      <id>222446</id>
      <parentid>222037</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>4189</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-23 */ nieuwe subkop</comment>
      <origin>222446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126178" sha1="5lcl3gksuak7hn592p4v9759nrslbkl" xml:space="preserve">{{kroeg}}

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 12 jan 2026 20:33 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 16 jan 2026 20:45 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 19 jan 2026 21:29 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

19 jan 2026 22:02 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 26 jan 2026 22:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 feb 2026 18:43 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== Hello from Belgium (and France…) ==

Dear wikisource contributors, I’m french wikimedian who have organized the Missie Gourmande (Mission Gourmande in french), an operation to numerize the Gourmet Museum and Library (museum van de gastronomie). And we scanned some flemish books. I put their here : [[:Categorie:Missie Gourmande - Mission Gourmande]]. If I mis something or made a mistake don’t hesitate to correct. Thank you (and sorry for my bad english). [[Gebruiker:Lyokoï|Lyokoï]] ([[Overleg gebruiker:Lyokoï|overleg]]) 6 feb 2026 23:27 (CET)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 10 feb 2026 00:30 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 feb 2026 20:17 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 feb 2026 20:03 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 2 mrt 2026 18:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 9 mrt 2026 19:53 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== Save the Date: zaterdag 20 juni 2026 Verjaardagsfeest Wikipedia 25 jaar! ==

Op 19 juni bestaat de Nederlandstalige Wikipedia precies 25 jaar en dat willen we vieren! 

Daarom nodigen we je van harte uit voor het verjaardagsfeest op zaterdag 20 juni van 12:00 tot 17:00 uur bij restaurant LE:EN in Utrecht. 

Inschrijving is geopend! Op [[wmnl:Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar!|deze pagina]] vind je meer informatie alsmede het inschrijfformulier.

We hopen dat je erbij kunt zijn en kijken ernaar uit je te mogen verwelkomen. Tot dan!

Met vriendelijke groet,

Team Wikimedia Nederland [[Gebruiker:JansenKirsten|JansenKirsten]] ([[Overleg gebruiker:JansenKirsten|overleg]]) 12 mrt 2026 11:55 (CET)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 16 mrt 2026 20:35 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== Wikimania Parijs ==

Beste Wikimedianen,

Dit jaar vindt [[wikimania:2026:Wikimania|Wikimania]] van 21-25 juli plaats in Parijs. Wikimedia Nederland stelt een beperkt aantal beurzen beschikbaar voor het hoofdprogramma dat plaatsvindt tussen 23-25 juli. Hiervoor kun je vóór 12 april een FOKA- aanvraag indienen. Meer informatie hierover vind je op [[wmnl:Wikimania_2026|de verenigingswiki]].

Vriendelijke groet,

Cristina

[[Gebruiker:C.A.Fodor|C.A.Fodor]] ([[Overleg gebruiker:C.A.Fodor|overleg]]) 23 mrt 2026 14:05 (CET)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 23 mrt 2026 17:51 (CET)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 30 mrt 2026 21:25 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Overleg gebruiker:MediaWiki message delivery|overleg]]) 3 apr 2026 19:11 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:ZI Jony@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 6 apr 2026 18:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== Nodig je oud-collega’s uit voor het verjaardagsfeest van Wikipedia ==

[[Bestand:Header Wikipedia 25 jaar 02.png|miniatuur|rechts]]

Beste Wikisource-collega,

Als het goed is, staat het al in je agenda voor zaterdag 20 juni 2026, het verjaardagsfeest van Wikipedia. 

Kom jij op het feest in Utrecht? En zou je het leuk vinden als je dan niet alleen huidige collega’s kan ontmoeten, maar ook mensen van vroeger? Mensen die je de laatste jaren niet meer ziet? Ook door hen is Wikipedia gegroeid en sterk geworden. Help jij mee om hen uit te nodigen voor het feest, zodat we samen kunnen proosten op de toekomst?

Ik zou je daarom willen vragen om oud-collega’s, mensen die de Nederlandstalige Wikipedia of Wikisource om wat voor reden dan ook verlaten hebben, uit te nodigen. Mensen met wie jij het goed kon vinden. Heb je een mailadres? Stuur zo iemand een persoonlijk mailtje, waarin je zegt hoe leuk je het zou vinden als die persoon komt. [[Wikipedia:Feestjaar 2026/uitnodiging#Voorbeeld e-email|Hier]] kan je een voorbeeldmail vinden, maar pas het vooral aan, zodat het persoonlijk wordt. Heb je geen mailadres, dan kan je het natuurlijk ook sturen via de overlegpagina van die persoon, maar er bestaat natuurlijk een grote kans dat die niet gelezen wordt. 

Heb je inspiratie nodig wie je wil uitnodigen? Dan hier wat tips.
*Kijk in de geschiedenis van je eigen overlegpagina. Wie heeft jou welkom geheten? Wie heeft je aangemoedigd?
*Kijk op de pagina met [[w:nl:Wikipedia:Sterren voor bewezen diensten/Jubileumster|jubilea]] of op de andere pagina’s met [[w:nl:Wikipedia:Sterren voor bewezen diensten/Inzet voor de inhoud van de encyclopedie|Wikipedia-sterren]]; zijn er mensen die je mist de laatste tijd?
*Kijk naar je oudste bijdragen: wie heeft die destijds verbeterd?
*Kijk wie er allemaal vertrokken zijn via [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciaal:VerwijzingenNaarHier/Sjabloon:Vertrokken&amp;namespace=2&amp;limit=500 het sjabloon &quot;vertrokken&quot;]. 
*En zoek natuurlijk in je eigen mailarchief met wie je ooit gecorrespondeerd hebt.

Het is handig als je [[w:nl:Wikipedia:Feestjaar 2026/uitnodiging#Uitgenodigd|hier aangeeft]] met welke Wikipediaan jij contact hebt opgenomen. Dan ontvangt de persoon niet al te veel dubbele uitnodigingen. 

N.B. Van iedereen die deelneemt aan dit evenement wordt verwacht dat zij het Beleid Vriendelijke Ruimtes respecteren. Je kunt er [https://nl.wikimedia.org/wiki/BVR_-_startpagina hier] meer over lezen.

P.S. Heb jij je zelf nog niet aangemeld? Je kan je [https://nl.wikimedia.org/wiki/Verjaardagsfeest_Wikipedia_25_jaar! hier nog inschrijven]. 

Dank je wel alvast en hopelijk tot ziens 20 juni! Met feestelijke groet, [[Gebruiker:Ellywa|Elly]] &lt;sub&gt;([[Overleg gebruiker:Ellywa|Overleg]])&lt;/sub&gt; 12 apr 2026 21:22 (CEST)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 13 apr 2026 17:19 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 20 apr 2026 17:00 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Gebruiker:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Overleg gebruiker:MediaWiki message delivery|overleg]]) 26 apr 2026 02:58 (CEST)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Codename Noreste@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 27 apr 2026 20:06 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:UOzurumba (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 4 mei 2026 22:43 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 11 mei 2026 21:20 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 18 mei 2026 22:21 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== Technieuws: 2026-22 ==

&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Het laatste '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|technieuws]]''' van de technische gemeenschap van Wikimedia. Niet alle wijzigingen hebben een merkbaar effect op alle projecten. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Meer vertalingen]] zijn beschikbaar.

'''Hoogtepunt van de week'''
* Na een [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|succesvol experiment met het aanmaken van accounts]] wordt een verbeterd waarschuwingsbericht voor niet aangemelde bewerkers in de eerste week van juni worden uitgerold naar alle Wikimedia-wiki's. De wijziging treft alleen niet aangemelde gebruikers op mobiel die een bewerkingssessie openen. De bijgewerkte ervaring is ontworpen om het aanmaken van een account duidelijker aan te moedigen, terwijl gebruikers nog steeds kunnen bewerken met tijdelijke accounts. Resultaten van het experiment lieten een significante toename zien in het aanmaken van accounts, met een relatieve stijging van 27% onder gebruikers die het bijgewerkte bericht te zien kregen. Zoals verwacht namen tijdelijke accounts relatief af met 16% doordat meer mensen een account aanmaakten. Het experiment liet geen significante veranderingen zien in het aantal constructieve bewerkingen of andere gemonitorde bijdragerstatistieken. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates voor moderatoren'''
* Om veiligheidsredenen moeten leden van bepaalde gebruikersgroepen [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|tweetrapsauthenticatie]] (2FA) ingeschakeld hebben. Leden van deze groepen kunnen de laatste 2FA-methode op hun account niet uitschakelen, en het is onmogelijk om gebruikers zonder 2FA aan deze groepen toe te voegen. Gebruikers kunnen nog steeds nieuwe authenticatiemethoden toevoegen of verwijderen, zolang er ten minste één methode continu ingeschakeld blijft. In de komende weken worden gebruikers zonder 2FA uit deze groepen verwijderd. Dit geldt met name voor bureaucraten. Zie de gekoppelde taken voor uitrolschema's. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technische Wensen]] voert een [[w:nl:A/B-test|A/B-test]] uit op [[:phab:T415904|10 wiki's]], waarbij [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|mogelijke verbeteringen voor Referentievoorvertoningen]] worden getest. Het experiment duurt ongeveer 2 weken aan het einde van mei / begin juni en treft 10% van de desktoplezers op de deelnemende wiki's.
* Na twee succesvolle experimenten rolt het Reader Growth-team op 25 mei een bètafunctie [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Afbeeldingen bladeren]] uit voor alle Wikipedia's op mobiel. Dit betekent dat iedereen die standaard alle bètafuncties ingeschakeld heeft deze functie te zien krijgt, en anderen kunnen het vakje aanvinken om het in te schakelen in hun voorkeuren. De bètafunctie bevat een carrousel van alle afbeeldingen van een pagina bovenaan de pagina, met opties voor redacteuren om [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|afbeeldingen uit te sluiten van de carrousel van de pagina of om een pagina volledig uit te sluiten van de functie]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Terugkerend onderwerp]] Bekijk alle {{formatnum:30}} door de gemeenschap ingediende {{PLURAL:30|taak|taken}} die vorige week [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|opgelost]] {{PLURAL:30|is|zijn}}. Zo werden driedimensionale STL-bestanden incorrect weergegeven door de 3D-uitbreiding van de mediaviewer, wat nu is opgelost. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates voor technische bijdragers'''
* De verouderde CSS-klassen &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; en &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; zijn vervangen door &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; en &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; omdat de eerste niet consistent werken op alle MediaWiki-platforms, met name mobiel en mobiele apps. Projecten die deze klassen gebruiken worden aangemoedigd om gerelateerd gebruik te bekijken en een migratie te plannen. Houd er rekening mee dat &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; en &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; in de toekomst ook verouderd kunnen worden verklaard, hoewel er momenteel geen plannen zijn om dit te doen. [[phab:T426452|Meer informatie]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Terugkerend onderwerp]] Gedetailleerde code updates later deze week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Technieuws]]''' is samengesteld door [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|technieuws schrijvers]] en gepost door een [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Draag bij]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Vertaal]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Vraag hulp]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Geef feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Abonneren en afmelden]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 25 mei 2026 23:52 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Quiddity (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 27 mei 2026 19:15 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt; 1 jun 2026 23:08 (CEST)
&lt;!-- Bericht verzonden door User:STei (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;</text>
      <sha1>5lcl3gksuak7hn592p4v9759nrslbkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Vincent Steenberg</title>
    <ns>3</ns>
    <id>5958</id>
    <revision>
      <id>222445</id>
      <parentid>222268</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:57:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Te verwijderen */ nieuwe subkop</comment>
      <origin>222445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43707" sha1="9k8xbzh517gvcyfuksps17zo6kdemyo" xml:space="preserve">[[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg/archief1]]

== Zo zou ik het doen ==

Dag Vincent, zo zou ik het doen: [https://nl.wikisource.org/w/index.php?title=Index%3ACourante_uyt_Italien%2C_Duytslandt%2C_%26c._1651_no_008.djvu&amp;diff=186246&amp;oldid=121035 alles in de index] en [https://nl.wikisource.org/w/index.php?title=Courante_uyt_Italien%2C_Duytslandt%2C_%26c.%2F1651%2FNummer_8&amp;diff=186245&amp;oldid=121060 pages index met header] haalt info op uit de index. Je mag het uiteraard terugdraaien. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 16 aug 2024 13:49 (CEST)

:Dat kan in de toekomst, maar eerst wacht ik de header kranten- en tijdschriftartikel af. Dan wordt o.a. de datum automatisch gegenereerd. Alleen jaar van uitgifte werkt niet voor kranten. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 16 aug 2024 14:03 (CEST)
::::Je hebt de [[Index:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c. 1651 no 008.djvu|index]] niet teruggedraaid. Het grappige is dat dan ook [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1651/Nummer 8|het overzicht(sartikel)]] niet teruggedraaid had hoeven te worden: de ''getoonde header'' boven die pagina reageert op de Indexpagina, en past zich bij latere wijziging van de headerinstructie of de indexpagina spontaan aan! Er kan dus al veel werk nu gedaan worden, vooruitlopend op de wijzigingen door @[[Gebruiker:Raketsla]] in 't ''headersjabloon''. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 16 aug 2024 17:07 (CEST)

== Controle ==
Dag Vincent , het was een hele puzzel om alle bestaande artikelen van P.C. Hooft te koppelen aan de bron die van Busken Huet bleek te zijn: [[Index:Busken Huet, Litterarische fantasiën en kritieken Deel 1 (1868).pdf]] kun je kijken of dat goed gedaan is. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 aug 2024 12:03 (CEST)

:Zie ook [[Busken Huet]]; moet ik ook [[Auteur:Pieter Cornelisz. Hooft]] aanpassen? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 aug 2024 12:23 (CEST)
::Je bedoelt dat je het segment {{tt|P.C. Hooft/...}} vervangt door {{tt|Litterarische fantasiën en kritieken/Deel 1/...}}. Ja, dat kan. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 20 aug 2024 15:10 (CEST)
::::::Ik bedoel:zal ik de artikelen (op één na alle) op de pagina [[Auteur:Pieter Cornelisz. Hooft]] ook groeperen onder 
:::* Teksten van P. C. Hooft in Busken Huet, ''[[Litterarische fantasiën en kritieken/Deel 1]]'' (1868), p.1-29 :
:::#...
:::#...
:::[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 aug 2024 19:35 (CEST)
::::Wacht, nu zie ik het. Het zijn gedichten die her en der in een hoofdstuk van dat boek staan en ook nog zonder titel. Dat maakt het inderdaad ingewikkeld. Misschien kun je beter met ankers werken i.p.v. losse pagina's? [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 20 aug 2024 20:04 (CEST)
:::::Alle artikelen waren al aangemaakt (!) en stonden onder P.C. Hooft. Maar het waren geen werken, slechts stukjes tekst.  Het was een hele puzzel met al die losse pagina's zonder bron. Met de bron erbij is de samenhang duidelijker. Zou je het geheel naar jouw inzicht willen ombouwen met behoud/versterken van de samenhang? (''Nydighe Tijt waerom ist'' hoort er niet bij, apart te houden, staat in de canon van 2015)--[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 aug 2024 20:31 (CEST)

== Onnodige &quot; &quot; ==

Dag Vincent, '''&quot; &quot;''' zijn slechts nodig als het aangehaalde een spatie bevat. Dus in de index '''&quot;franse pagina&quot;''' met, en '''titelpagina''' zonder '''&quot; &quot;''', terwijl in de page tag  '''from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot;''' gewoon '''from=1 to=1''' mag zijn. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 25 aug 2024 20:39 (CEST)

== Nieuwe gebruiker ==
Eerste bijdragen van [[Gebruiker:Ben the Bear09]], Ben the Bear is [[m:en:Bruno (bear actor)]]. Ik heb de  artikelen teruggezet naar de versies vóór diens bijdragen. Het blijken een serie onvertaalde engelstalige volksliedjes te zijn, die ik meteen maar voorgedragen heb ter verwijdering. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 30 aug 2024 23:11 (CEST)
Dag Vincent, @[[Gebruiker:Ben the Bear09]] is aan zijn eerste boek begonnen, ziet er goed uit. maar de filenaam op commons moest aangepast worden (is gedaan). Kun je de serie reeds aangemaakte pagina's (2 t/m 17) Pagina:LMge022niel02 01.pdf/..  hernoemen zonder redict in Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/.. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 31 aug 2024 11:10 (CEST)

:Dat wil ik wel doen, maar [[w:Wikipedia:Ga uit van goede wil|ga ook een beetje uit van goede wil]]. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 31 aug 2024 15:14 (CEST)
:Ja, hij doet god werk, maar de eerste bijdragen waren wat vreemd.--[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 31 aug 2024 17:35 (CEST)

== Nederlands schilderkunst  ==

Dag Vincent, Kun je voor [[Johannes van Vloten/Nederlands schilderkunst]] naar de titels kijken en eventueel hernoemen: de gebruikte titel is ''Johannes van Vloten/Nederlands schilderkunst'', en voor de hoofdstukken ''Nederlands schilderkunst/...''; de eigenlijke titel is [[Nederlands schilderkunst van de 14e tot de 18e eeuw]]. Je zou de titels uniform kunnen maken. Ik heb alle bestaande tekst geconsolideerd onder index-pagina's. Maar de helft van de pagina's was nog ongedaan. Misschien heb je zin je werk daar af te maken. Groet [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 10 sep 2024 20:52 (CEST)

== Hernoeming zonder redirect ==

Dag Vincent, kun je de items in [[:Categorie:Vergeten liedjes]] hernoemen zonder redirect door de auteursnaam ''Boutens/'' te vervangen dooir de bundeltitel ''Vergeten liedjes/''. Mijn dank. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 15 sep 2024 10:46 (CEST)
:Lukjt het niet in één keer met de categorie? Helpt het, als je uitgaat van de old-edit https://nl.wikisource.org/w/index.php?title=Vergeten_liedjes&amp;action=edit&amp;oldid=189736  ? --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 15 sep 2024 13:24 (CEST)
::Ja, dat is inderdaad handiger. Moment. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 15 sep 2024 13:34 (CEST)

== minder dan 5000 ==

Dag Vincent, we hebben intussen minder dan 5000 artikelen zonder scan! Een vraag: wikisource is gedefinieerd als internet e-bibliotheek, maar met al die krantenstukjes lijkt het een knipselbibliotheek. ''bron'' is een dubbelzinnig woord: op wikipedia betreft het de referentie naar de ''bron'' waar het feit vermeld staat, op wikisource betreft het 't brondocument dat in de e-bibliotheek is opgenomen als getranscludeerd e-document. Kunnen we ons op wikisource niet veel beter concentreren op boeken en originele teksten, in plaats van op al die feiten in referentie-bronnen. De bron waar het feit staat, is al voldoende ''bewaard'' wanneer de krant op commons is opgeslagen. ----[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 23 sep 2024 10:04 (CEST)

:Op [[Wikisource:Over Wikisource]] staat dat Wikisource bedoeld is voor &quot;Originele teksten, vrij van rechten, en die reeds gepubliceerd zijn&quot;. Ik zie geen reden om dit verder in te perken. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 23 sep 2024 11:09 (CEST)
::Het is maar hoe men interpeteert, welk soort teksten relevanter zijn voor een bibliotheek, en of we ons daar op ''concentreren''. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 23 sep 2024 11:16 (CEST)
:::ok, maar je doelt neem ik aan op alle krantenartikelen zonder scan. Dat zijn er als ik het goed heb ten minste 1846. Ik wil daar wel naar kijken als je wil. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 23 sep 2024 20:06 (CEST)
::::Nee, daar doel ik niet zozeer op. Zonder scan betreft achterstallig onderhoud. Relevant is: wat lezers hopen te vinden in wikisource... Zo was ik vorig jaar verbaasd er niets in te vinden van Vondel. Toch is er in ruim een jaar veel gedaan: 3000 oude teksten voorzien van scan (zonder scan van 8000 naar 5000) en ruim 3000 nieuwe teksten (van minder dan 14.000 naar meer dan 17.000); tegenover in de 18 jaar ervoor gemiddeld nog geen 1000 artikelen per jaar. Hoe kunnen we meer leven in wikisource krijgen?

== rode links ==

Dag Vincent, kun je nakijken wat er met deze rode links en hun koppelingen aan de hand is... Vergeten aan te maken, of moeten de link-haken verwijderd worden?
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Allegrezza (1)‏‎]] (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/De vier tijden van ’t Jaer (1)]]‏‎ (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Democratia (2)]]‏‎ (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Ethica (1)‏‎]] (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Fama (2)‏‎]] (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Furore Poetico (1)]]‏‎ (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Musen‏‎]] (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Ontschuldinge]]‏‎ (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Opdracht‏‎]] (2 koppelingen)
*[[Iconologia of Uytbeeldinghen des Verstants/Rivalita (2)]]‏‎ (2 koppelingen)
Misschien weet je wat te doen met [[Speciaal:GevraagdePaginas|Niet-bestaande pagina's met koppelingen]]. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 24 sep 2024 22:24 (CEST)

:Oops. Nee, die moeten allemaal nog aangemaakt worden. Er wordt aan gewerkt. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 25 sep 2024 09:05 (CEST)

== copyrightprobleem ==

Dag Vincent, er is een mogelijk copyrightprobleem: [https://www.monarchie.be/nl/algemene-gebruiksvoorwaarden-website Monarchie] staat niet-commercieel gebruik, dit slaat op alle [[Toespraken van koning Filip van België]] ... allemaal verwijderen? «Reproductie van de teksten: voor privé- of niet-commercieel gebruik, met volgende bronvermelding:
© Koninklijk Paleis, Brussel, België.» [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 26 sep 2024 12:18 (CEST)

:Ja, dat is inderdaad niet helemaal in de geest van Wikisource. Teksten moeten rechtenvrij zijn, maar ze moeten ook vanuit Wikisource zonder hobbels verspreid kunnen worden. Dus zo'n toevoeging zoals het Belgische koninklijk huis eist lijkt me niet wenselijk. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 27 sep 2024 20:15 (CEST)
::Dus die toespraken verwijderen? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 27 sep 2024 20:48 (CEST)
:::Ik zal binnenkort gebruiker Geschiedschrijver een berichtje schrijven. Eerst even kijken wat hij of zij ervan vindt. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 27 sep 2024 21:25 (CEST)

== Lintfouten ==

Dag Vincent, ik ben begonnen met corrigeren ''[[Speciaal:Linterrors]]''. Gemakkelijk was ''Lintfouten: Oud gedrag van font-tags die een link omgeven'' ({{done}}). Kun jij eens kijken naar : ''Lintfouten: Verkeerd geneste tag met andere weergave in HTML5 dan in HTML4'', dan ga ik me verdiepen in Lintfouten: Overige problemen -&gt; ik heb systematische fouten in sjabloon:gedicht gemaakt. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 27 sep 2024 15:06 (CEST)

:Daar kijk ik ook af en toe op, en het is inderdaad soms lastig om er achter te komen wat het probleem precies is. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 27 sep 2024 20:07 (CEST)
::IK heb er nu ruim 150 opgelost: ''smaller'' of ''larger'' van vóór naar achter ''c'' of ''r'' gezet.  &lt;nowiki&gt;{{blockcenter|{{smaller|&lt;poem&gt;... &lt;/poem&gt;}}}}&lt;/nowiki&gt; vervangen door &lt;nowiki&gt;{{smaller|{{gedicht|...}}}}&lt;/nowiki&gt; scoorde ook. ''gedicht'' moet beginnen met stanza en eindigen met stanza, ertussenin alles follow. Ik heb helaas de beginstanza systematisch weggelaten. Binnen gedicht geeft ''alinea'' problemen, en misschien ''c'' ook. Wat ''grijs'' fout doet, heb ik nog niet ontdekt. Na het verwijderen van de fouten in de ''indexpagina'' moet een nul-edit gedaan worden met het hoofdnaamruimteartikel. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 27 sep 2024 20:47 (CEST)

===Leerzaam===
Van mijn fouten leer ik veel. Jij hebt één systematische lintfout: onterechte lijnspaties in vroege tag ''font'' en in latere sjabloon ''grijs.'', zie [[Speciaal:LintErrors/html5-misnesting]] Je kunt dat voorkomen door i.p.v. lijnspatie tag ''br'' te gebruiken, zie [https://nl.wikisource.org/w/index.php?title=De_Opmerker%2FJaargang_33%2FNummer_19%2FEdam%27s_museum&amp;diff=193286&amp;oldid=62755 dit verschil].
:Het is leuk puzzelen. Ik probeer nu te kijken hoe het uitpakt om de oude bestanden op te schonen, met name die vier manieren van &lt;br&gt;
&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Inspringing&lt;br&gt;
{{idt}}Inspringing&lt;br&gt;
{{gap|1.6em}}Inspringing&lt;br&gt;
:Inspringing&lt;br&gt;
Ik bots zelf op problemen met ''sjabloon:gedicht'' bij doorlopen over pagina's en bij insluiten van andere sjablonen (ook misnesting).  
--[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 1 okt 2024 21:32 (CEST)

:Officieel moet je dan geloof ik sjabloon alinea gebruiken, maar zelf vind ik sjabloon gap handiger. Dubbele punt om in te springen zou ik niet gebruiken. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 1 okt 2024 21:46 (CEST)
::Hoe moeten we aankijken tegen de gewoonte om die inspringingen te laten vervallen in de transcriptie, zoals je in veel artikelen ziet. (We hoeven niet het niveau van een fac-similé te bereiken). Overigens krijgen die oude artikelen (ook die met jouw sjabloon:grijs) vanzelf modernere opmaakcodes op het moment dat ze aan een scan gekoppeld worden.  --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 1 okt 2024 22:52 (CEST)
:::Precies ja. Het gebruik van sjabloon grijs zal in de toekomst minder worden denk ik. En sjabloon idt zou eventueel vervangen kunnen worden met sjabloon gap. Iedereen doet het net even anders en daar is niks mis mee. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 2 okt 2024 08:43 (CEST)
::Het valt op dat @[[Gebruiker:Raketsla]] in de codes veel vereenvoudigingen heeft gerealiseerd, maar dat die nog niet allemaal zijn toegepast, vooral in de oude niet-scanned teksten. Dank zij bestudering lintfouten heb ik leren omgaan met sjabloon:gedicht: aan het begin '''geen start=stanza|'''; van pagina naar pagina end=follow|, start=follow|end=follow, en aan eind start=follow|end=stanza| ; verder geen insluitingen van ''c'', ''r'' of ''alinea'' , die vervang ik nu door '''gap|...em'''. Dus nu kan ik verder met (onderhoud aan lintfouten en) Da Costa en Cats, twee lange taaie teksten. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 3 okt 2024 21:15 (CEST)

== Botwerk? ==

Dag Vincent, sjabloon:idt vervangen door sjabloon:gap lijkt me botwerk: het gaat om enkele duizenden vervangingen. Kun jij iemands bot inschakelen (Romaine?)? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 3 okt 2024 21:23 (CEST)

:Je kan toch gewoon van sjabloon idt een doorverwijzing maken naar sjabloon gap. Dit zal vast hier en daar ongewenste effecten hebben, maar idt komt vrijwel alleen op naakte teksten voor. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 3 okt 2024 21:35 (CEST)
::Nee, dat is computertechnisch een inefficiente omweg, doorverwijzingen vervangen door doel-item is altijd wenselijk. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 3 okt 2024 22:18 (CEST)
:::ok, een bot kan ze allemaal in één keer vervangen. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 4 okt 2024 16:27 (CEST)
::::Zoiets laat ik aan aministrateurs over. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 4 okt 2024 18:51 (CEST)

== verouderde tag  ==

Dag Vincent, tt en /tt zijn verouderd. Op [[Pagina:Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren 1654 no 008.djvu/2]] heb je er een hele serie staan. Die hebben toch geen nut meer? Kunnen die weg? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 5 okt 2024 21:00 (CEST)

:Inderdaad, ik zie nu ook allerlei waarschuwingen bij dit element. Ik zal ter vervanging proberen het sjabloon [[en:Template:Monospace]] naar hier te kopiëren. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 6 okt 2024 12:29 (CEST)
::De tt tag schijnt vervangen te kunnen worden door de kbd tag (keybord-tag). Test: sjabloon monospace {{Monospace|t’Amsterdam}} vergeleken met kbd-tag &lt;kbd&gt;t’Amsterdam&lt;/kbd&gt; --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 okt 2024 18:27 (CEST)
:::Dat ziet er in de mobiele weergave een beetje raar uit met een kader om de tekst. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 20 okt 2024 18:57 (CEST)
::::Op mijn computer zien ze er identiek uit. Vanwaar dat verschil computer/mobiel? --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 okt 2024 19:24 (CEST)
:::::Het kader schijnt te voorschijn te komen als de kbd-tag binnen een CSS-style opmaak gebruikt wordt. Maar het is me nog niet duidelijk welke gevallen dat zijn.  --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 okt 2024 20:02 (CEST)
We kunnen net als in ws:en een sjabloon:tt als redirect naar sjabloon:monospace maken, zodat het gemakkelijk te onthouden is om i.p.v.tag tt sjaboon tt te gebruiken. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 okt 2024 22:20 (CEST)

:ja, dat is een goed idee. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 20 okt 2024 23:06 (CEST)

== Doorzoekbaar? ==

Dag Vincent, ik vind nooit een (hoofd)portaal als ik een item zoek via het &quot;doorzoek wikisource&quot; venster, maar ook nooit via gooigle search. Nemen zoekprogramma's geen wikisource (hoofd)portalen op in hun zoekresultaten? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 10 okt 2024 22:42 (CEST)

:Dat is een goede vraag. Het lijkt erop dat de zoekfunctie van nl.wikisource op de Hoofdnaamruimte is gericht en alle andere naamruimten lagere prioriteit geeft. Op en.wikisource is dat anders opgelost. Als je daar bijvoorbeeld [https://en.wikisource.org/w/index.php?go=Go&amp;search=Architecture op &quot;Architecture&quot; zoekt], verschijnt het bijbehorende portal bovenaan. Dat is wel een opvallend verschil. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 11 okt 2024 10:13 (CEST)
::Jouw voorbeeld uit ws:en helpt me verder: Op ws:en staan in de keuze balk '''search in:''' de standaardrubrieken: Main, portal, auteur, index, translation, op ws:nl heb ik in mijn keuzebalk  '''zoeken in''' na aanklikken: '''naamruimtes toevoegen''' ''hoofdportaal'' toegevoegd aan het standaardzoeken. Kan iemand de standaard ''zoeken in'' voor alle gebruikers  uitbreiden met &quot;hoofdportaal&quot; en &quot;auteur&quot;, zoals in ws:en? --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 11 okt 2024 12:03 (CEST)
:::Wacht, ik kijk weer niet verder dan mijn neus lang is. Bij een standaard zoekopdracht op het woord &quot;architectuur&quot; op nl.ws krijg je [https://nl.wikisource.org/w/index.php?search=Architectuur&amp;title=Speciaal:Zoeken&amp;profile=advanced&amp;fulltext=1&amp;ns0=1&amp;ns1=1&amp;ns2=1&amp;ns3=1&amp;ns4=1&amp;ns5=1&amp;ns7=1&amp;ns8=1&amp;ns9=1&amp;ns10=1&amp;ns11=1&amp;ns12=1&amp;ns13=1&amp;ns100=1&amp;ns102=1 dit]. Het hoofdportaal komt dan als tweede resultaat. Dat verschilt dus niet zo heel veel van en.wikisource.
:::En in de mobiele versie wordt van dezelfde standaard zoekfunctie gebruik gemaakt. Dus de zoekresultaten daar zijn hetzelfde als die van de desktop versie, zolang je in die laatste maar een standaard zoekopdracht uitvoert. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 11 okt 2024 19:03 (CEST)
::::Bij mij stond alleen bibliotheek en gebruiker geactiveerd, ik heb nu enkele andere eraantoegevoegd. Jij hebt alle zoekruimtes geactiveerd. Overigens, ik wist niet dat er op wikisource zoveel portalen zijn. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 11 okt 2024 20:48 (CEST)
:::::ja, die knopjes heb ik altijd aanstaan bij het zoeken. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 11 okt 2024 21:01 (CEST)

== Hoe maak je een sjabloon? ==

Dag Vincent, zie [[Overleg Wikisource:Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken#Korte url mogelijk voor MMDC ?]]. IK denk dat er een interessante korte sjabloon mogelijk is, die de pagina aanzienlijk lichter zou maken. Maar hoe maak je zo'n sjabloon? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 15 okt 2024 14:18 (CEST)

== Portalen opschonen ==

Dag Vincent, er bestaan geen ws portalen meer, alleen hoofdportalen. Dus de portaalsjablonen zijn obsoleet en  [[:Categorie:Wikisource:Sjablonen portaal]] bevat meerdere elementen die verwijderd kunnen worden, of sommige eventueel hernoemd. Dat kan beter rechtstreeks door jou als expert hoofdportalen en als administrateur gedaan worden. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 22 okt 2024 17:37 (CEST)

:Dat is prima. Een aantal van deze sjablonen is niet eens meer in gebruik. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 22 okt 2024 18:49 (CEST)

== Nieuwe Tijdingen ==

Dag Vincent,
* [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 20 februari]] zou als boekje B opgenomen moeten worden in de ''inputbox'' van de zoeklijst Nieuwe Tijdinghen/1620, maar het staat naast die zoeklijst in [[Nieuwe Tijdinghen]]. Hoe werkt zo'n  inputbox? Kun jij dat voor boekje B in orde maken?
*@[[Gebruiker:OudeKranten]] vult de tekst van nummers van ''Nieuwe Tijdingen'' aan, waar nog geen index voor gemaakt is. Eerst een index maken en dan de tekst op de betreffende pagina setten, heeft voorkeur en spaart werk.  Ik heb geprobeerd twee ''Nieuwe tijdingen'' te uploaden, [[:File:Nieuwe Tijdinghen 1622-019.pdf]] vanaf google books en [[:File:Nieuwe tydinghen 1622-019.pdf]] vanaf uurl.kbr.be maar dat gaat allebei gebrekkig. De bijbehorende ws-artikelen zijn nu wel aan een bron gekoppeld, maar dat doe jij beter: Ik zie dat het jou wel lukt om vanaf ''Samengesteld asset | DAMS Antwerpen'' files op commons te plaatsen. Ik laat dat dus verder aan jou over, je mag mijn inbreng daarbij vervangen door jouw betere inbreng. Probeer eventueel met @[[Gebruiker:OudeKranten]] af te stemmen, dat jij eerst de indexen kunt maken van de nummers waar hij tranbscriptie-teksten voor wil invoegen.
[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 31 okt 2024 12:54 (CET)

:Geen probleem. Ik zal er na mijn vakantie zeker naar kijken. @[[Gebruiker:OudeKranten|OudeKranten]], bedankt voor uw bijdrage. De proofread extensie kan afschrikwekkend zijn, maar uw transcriptie scheelt al het nodige werk. Bedankt ook dat u dit boekje gevonden hebt. Ik heb hem duidelijk over het hoofd gezien. Groeten, [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 31 okt 2024 20:28 (CET)
::Er zijn nog 60 N.T. artikelen zonder scan... 1620 boekje B en nog 59 van de jaren daarna; die staan wel in de Inhoud onder [[Nieuwe Tijdinghen]], maar schijnen nog geen eigen categorie (per jaar) te hebben. 
::Als de bronnen eenmaal op commons staan, kunnen de teksten snel op de betreffende pagina's overgebracht worden.    
::Een mooi project voor de maanden nov-dec misschien? 60 uploads, 60 indexes (en circa 800 pagina's, schat ik) [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 31 okt 2024 21:17 (CET)

==  Kamerjet.nl ==

Kamerjet.nl Verwijderen en maker blokkeren. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 31 dec 2024 12:56 (CET)

== Betiteling  ==

Dag Vincent, 

Binnenkort begin ik aan [[Index:Hamel, Verhaal van het vergaan van het jacht de Sperwer (Hoetink, 1920).pdf]]. De bestaande betiteling gebruikt voor het ''overzicht'' de titel [[Verhaal van het vergaan van het jacht de Sperwer]] maar de hoofdstukken hebben subartikeltitel [[Hendrik Hamel/...]]. Dit breekt het verband ertussen. 
In de voorlopige inhoudspagina heb ik ''Hendrik Hamel/...'' aangehouden. Ook vallen de bestaande subartikelen niet samen met de inhoudsindeling van het boek. Zal ik alles omzetten naar ''Verhaal van het vergaan van het jacht de Sperwer/...'' en voor de sub-artikelen de boekinhoud volgen? Dat maakt wel hernoemingen en verwijderingen nodig. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 14 jan 2025 19:43 (CET)

:Dat is geen probleem. Ik kan het segment {{tt|Hendrik Hamel/...}} gewoon vervangen door {{tt|Verhaal van het vergaan van het jacht de Sperwer/...}} met of zonder een redirect achter te laten. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 14 jan 2025 19:48 (CET)
Dat is goeed, doe maar. Andere titel-correcties kunnen later. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 14 jan 2025 22:16 (CET)

== Correctie nodig ==

Dag Vincent, In ''Wetboek van Strafregt. Code Pénal (1867)'' is ''Code Pénal'' een subtitel die op de titelpagina tussen haken staat. Ter behoud van de geschiedenis wilde ik de eerdere titel [[Wetboek van Strafregt. Code Pénal (1867)]] hernoemen naar het reeds aangemaakte ''Wetboek van Strafregt (1867)'', (de hoofdstukken/subartikelen zijn ook zonder punt). Maar per vergissing liet ik de punt staan: ''Wetboek van Strafregt. (1867)''. Ik heb nu voorlopig [[Wetboek van Strafregt (1867)]] zonder punt geredirigeerd naar [[Wetboek van Strafregt. (1867)]] met punt. Kun je die twee fuseren? of de redirect omdraaien zodat de lange geschiedenis komt bij het artikel zonder punt.  [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 8 feb 2025 12:44 (CET)

:Hallo, Bedoel je zo? [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 8 feb 2025 19:11 (CET)
::Ja, prima. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 8 feb 2025 20:23 (CET)

== vandalisme ==

Te verwijderen [[Uhuis.nl]], [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 feb 2025 09:47 (CET)
:Nu te verwijderen [[Uhuis]] --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 21 feb 2025 09:09 (CET)
::Te verewijderen: [[Hoe wonen de mensen in de eigen tijd]] --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 14 mrt 2025 15:09 (CET)
:::Ook te verwijderen : [[Staatsregeling voor het Bataafse Volk 1798]] --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 19 mrt 2025 17:50 (CET)

== Index probleem ==

Dag Vincent, na re-upload van gewijzigde [[:File:Van Maerlant, Rijmbijbel (Hs 10B21, 1332).pdf]] werkt de Index niet meer op s:nl. Maar op s:fr kan [https://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Livre:Van_Maerlant,_Rijmbijbel_(Hs_10B21,_1332).pdf&amp;action=submit LIVRE:Van Maerlant, Rijmbijbel (Hs 10B21, 1332).pdf] gewoon op test geopend worden (=prévisualiser) met pagina's zichtbaar. Kun je testen of verwijderen van [[Index:Van Maerlant, Rijmbijbel (Hs 10B21, 1332).pdf]] en daarna opnieuw creeren het probleem misschien verhelpt? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 13 mei 2025 13:12 (CEST)

:Ik kan het proberen, maar zo te zien is er wat mis met de pdf. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 13 mei 2025 19:52 (CEST)
::Nee, dat had dus weinig nut. Ik krijg de foutmelding &quot;Kan Open[[:w:en:Seadragon Software|Seadragon]] niet initialiseren; geen afbeelding gevonden&quot;. Dit heb ik zelf ook nog nooit meegemaakt. Ik zou de pdf opnieuw aanmaken en als dat niet werkt een image-only pdf uploaden? [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 13 mei 2025 20:03 (CEST)
:::Wacht even. Ik heb vandaag [[commons:File:De Tijd 1889 no 2688.pdf|deze pdf]] geupload en die wordt ook niet goed weergegeven. Dus misschien ligt het aan commons. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 13 mei 2025 20:51 (CEST)
:::''Jouw'' pdf doet het nadat ik ?action=purge achter het adres in de adresbalk geplaatst heb en purge toegepast heb. ''Mijn'' pdf doet het op andere wikisources wel, maar op nl-wikisource niet. Daar heb ik nog geen oplossing voor gevonden.  Groet.
::::Het probleem is opgelost door een geb ruikster van wikisource fr. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 16 mei 2025 14:15 (CEST)
::::Superb! 🤩[[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 16 mei 2025 20:44 (CEST)

== Een nagelaten bekentenis. ==

Dag Vincent, ik kom nog eens terug op Emants ''Een nagelaten bekentenis''. De versie op wikisource, [[Marcellus Emants - Een nagelaten bekentenis (1894)]], vermeldt: uitgegeven door Van Oorschot in 1894. Maar in 1894 bestond van Oorschot nog niet, de uitgeverij is van na de oorlog. Het betreft waarschijnlijk de derde druk van 1951, herziene spelling. Maar dan zit er toch nog copyright op voor de uitgeverij? De andere versie op wikisource [[Emants/Een nagelaten bekentenis]] vermeldt:  eerste druk, en is van 1894, maar die is nog niet aan een bron gekoppeld. Wel zijn er [https://books.google.nl/books?id=oJNVAAAAcAAJ scans] beschikbaar. Wat nu? De scan aan de eerste druk-versie toevoegen? En de Van Oorschotversie uit 1951 maskeren tot datum... ? --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 18 mei 2025 17:21 (CEST)

:Die datum klopt inderdaad niet. Dat moet inderdaad de derde druk uit 1951 zijn. Maar volgens mij zijn beide versies auteursrechtenvrij. D.w.z. dat de hertaling inmiddels ook rechtenvrij is. De afbeelding op de voorkant is dat misschien niet, maar ik kan niet 1,2,3 achterhalen wie die gemaakt heeft, dus die kunnen we als anoniem beschouwen. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 18 mei 2025 17:41 (CEST)
[https://www.dbnl.org/tekst/_nie017195101_01/_nie017195101_01_0024.php HIER] staat vermeld :derde drukj 1951 van Oorschot. Boekomslagen hebben een eigen copyright los van de boekinhoud. Er geldt toch: &lt;Voor anonieme werken, pseudonieme werken of werken die in opdracht zijn gemaakt, bedraagt ​​de auteursrechttermijn 95 jaar vanaf het jaar van de eerste publicatie of 120 jaar vanaf de creatie, afhankelijk van wat het eerst komt&gt; ?  --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 18 mei 2025 21:04 (CEST)

:Dat klopt. Voor commons geldt inderdaad een periode van 95 jaar voor anonieme werken, maar je kunt dan zeggen dat je het voor &quot;lokaal gebruik&quot; bestemd is. In Nederland geldt immers een periode van 70 jaar. Ik heb ooit eens ergens gelezen dat dat toegestaan is. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 19 mei 2025 09:39 (CEST)
::Lokaal gebruik botst met de ws licentie ''commercieel gebruik toegestaan''. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 19 mei 2025 12:30 (CEST)
:::Ja, auteursrechten is vaak een eindeloos iets. In Nederland zou het ook commercieel gebruikt kunnen worden. Tenminste, dat neem ik aan. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 19 mei 2025 15:27 (CEST)

== Opheffen beveiliging ==

Dag Vincent, nu [[De Sonnetten van Shakespeare]] gekoppeld is aan de bron, is beveiliging niet meer nodig. Kun  je die opheffen? --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 25 mei 2025 19:18 (CEST)

== Sjabloon Welkom ==

Dag Vincent, [[Sjabloon:Welkom]] verdient aanpassing: met name niet meer van toepassing is de alinea &lt; ''Wie voorzichtig wil beginnen met bewerken, kan eens kijken bij de Beginnetjes of de Nog te vertalen-bronnen. Wellicht kun je een artikel daar met je expertise uitbreiden.'' &gt; Misschien is er meer te verbeteren, o.a. te vermijden links naar buiten wikisource (die naar wikipedia, dat kan verwarrend zijn voor beginners). [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 6 jun 2025 21:38 (CEST)

:Sorry voor de late reactie. Privézaken. Ik zie dat je het al hebt aangepast. Bedankt daarvoor. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 13 jun 2025 20:14 (CEST)

== Nakijken ==

Dag Vincent, ik heb een poging gewaagd om [[Sanders &amp; Berlage/Bij de plaat]] aan de bron te koppelen. Kun je dit nakijken en veranderen wat je wenst. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 8 sep 2025 11:27 (CEST)

:Dankjewel. Prima. Zal ik doen. Groet, [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 8 sep 2025 11:49 (CEST)

== Schouburgh ==

Dag Vincent, 
Ik ben begonnen met [[De Groote Schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen/Deel 1]] van 3 delen. Ik gebruik lange artikeltitels conform de paar titels die jij ooit aangemaakt had.
 
Vraag:&lt;s&gt; Kun je de djvu's maken en uploaden van [https://www.google.nl/books/edition/De_groote_schouburgh_der_Nederlantsche_k/Z55ZAAAAcAAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=inauthor:%22Arnold+Houbraken%22&amp;printsec=frontcover| Deel II]&lt;/s&gt; (is al Index aangemaakt) &lt;s&gt;en [https://www.google.nl/books/edition/De_groote_schouburgh_der_Nederlantsche_k/Y9g9AAAAcAAJ?hl=nl&amp;gbpv=1&amp;dq=inauthor:%22Arnold+Houbraken%22&amp;printsec=frontcover| Deel III.]&lt;/s&gt; (pdf staat al op commons).?

Ik wil later ''Schouburg'' (Zie [[:Categorie:Schouburg]])  in alle artikeltitels vervangen door de lange naam. Ik vind ''naamrol'' niet zo'n geschikte titel, waarschijnlijk kunnen te zijner tijd die titels verwijderd worden. Maar eerst moet ik dan titels met de namen van de schilders maken, dat betekent vele honderden artikeltjes... Laat je gedachten er maar vast over gaan, of dat goed is, dan wel of je anders voorstelt. Groet [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 7 okt 2025 21:55 (CEST)

:Ja, dat ziet er goed uit. Bedankt daarvoor. Ik kan alvast kijken naar deel 2. Dan lopen we elkaar niet voor de voeten. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 8 okt 2025 09:52 (CEST)
::Jij werkt met [[sjabloon:ls]], Ik heb de gewone s gebruikt, dat gaat veel sneller en heeft geen invloed op de ''transclusie'' naar de hoofdnaamruimte. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 8 okt 2025 22:39 (CEST)
:::ok, prima. Lange s is geen halszaak. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 9 okt 2025 19:52 (CEST)
::::IK heb deel 2 gekoppeld aan de bron, met het vorderen van het proeflezen kunnen de oude delen stapsgewijs verwijderd worden, als eerste kan nu weg [[Schouburg/Deel II/Naamrol 1-18]]. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 28 okt 2025 10:46 (CET)
Dag Vincent, ik heb voor de drie delen de ''Naamlyst der schilders en Schilderessen'' gedaan, kun je nakijken of gebruikte tabelvorm goed is. Gr. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 16 nov 2025 16:37 (CET)

== Tussenstuk ==

Dag Vincen5t, er zijn veel ''tussenstukken'' per deel, in deel 1 noemt de auteur ze ''Tusschenrede'', en er past een bekonpte titel (omschrijving) bij. Voor de uniformiteit had ik het ''tussenstuk'' in deel 2 oook hernoemd naar Tusschenrede. Zie maar hoe je recht kunt doen aan uniformiteit voor de tussenstukken. ==[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 8 dec 2025 21:34 (CET)

== Te repareren ==

Dag Vincent, ik heb Schouburg/Deel II/LYST 131
hernoemd naar Pagina:De Groote Schouburgh Der Nederlantsche Konstschilders En Schilderessen 1719 vol 2.djvu/158, maar dat is fout. Kun jij dit repareren, waarschijnlijk door de hernoeming ongedaan te maken, zonder redirect achter te laten. Daarna moet pag. 158 correct aangemaakt worden als indexpagina. Sorry voor het ongemak. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 9 dec 2025 17:02 (CET)

:Hallo, als het goed is, is het nu teruggedraaid.
:En dat tussenstuk zal ik ook binnenkort fixen.
:Groeten, [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 9 dec 2025 20:17 (CET)

== De enige  ==

Dag Vincent, 
Roimaine en Raketsla zijn hun moderatorrechten kwijt. Jij ben de enige overgeblevene. Kun je [[:Categorie:Wikisource:Nuweg]] leegmaken? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 13 dec 2025 13:03 (CET)

:prima. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 13 dec 2025 19:30 (CET)
::Doorverwijzing subpagina deel II resp. III naar deel 2 resp. 3 is overbodig, zodra alles met ''schouburg'' opgeschoond is. Ook de categorie kan hernoemd worden. ~~----
:::Beide pagina's zijn 15 jaar oud. Dus de mogelijkheid bestaat dat er extern naar gelinkt wordt. Vandaar dat ik de doorverwijzing voor beide weer hersteld heb. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 14 dec 2025 10:51 (CET)

== Nuweg ==

Dag Vincent, op nuweg zijn twee artikelen snel te verwijderen. [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 9 feb 2026 17:09 (CET)
:OK. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 9 feb 2026 17:55 (CET)
==Spam==
Dag Vincent, de [[Gebruiker:MarkTrevino81]] heeft zijn pagina met spamreclame aangemaakt. Kun je de geschiedenis wissen, zodat er geen spam meer zichtbaar is, en als dat mag, de gebruikerspagina verwijderen. En kun je ook ''nuweg'' legen? --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 30 mrt 2026 17:22 (CEST)

:ok. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 30 mrt 2026 18:41 (CEST)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 apr 2026 22:06 (CEST) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Bericht verzonden door User:Keegan (WMF)@metawiki via de lijst op de pagina https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30472432 --&gt;

== Pagina in eigen gebruikersruimte verwijderen ==

Beste Vincent Steenberg,

Kan u als beheerder deze pagina in eigen gebruikersruimte verwijderen: [[Gebruiker:NovaSerenQuest/Kladblok]]?

Mvg, [[Gebruiker:NovaSerenQuest|NovaSerenQuest]] ([[Overleg gebruiker:NovaSerenQuest|overleg]]) 5 mei 2026 16:56 (CEST)

:geen probleem. [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 5 mei 2026 17:48 (CEST)

== Paginalijst ==

Beste Vincent, 

Zou je mij kunnen helpen met de Paginalijst van [[:Index:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf]]? Blijkbaar doe ik iets niet goed, hij zegt &quot;Fout: er is een ongeldige interval opgegeven&quot;.

Mvg, [[Gebruiker:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]] ([[Overleg gebruiker:Nederlandse Leeuw|overleg]]) 31 mei 2026 17:24 (CEST)

:Hallo @[[Gebruiker:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]]
:Ja, dat is een terugkerende hapering. Dit kun je oplossen door:
:1. naar [[Index:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf]] te gaan en op het icoontje [[Bestand:View-refresh.svg|20px]] te klikken. Dit purget het bestand op commons.
:2. opnieuw naar [[Index:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf]] te gaan en op bewerken te klikken en de pagina vervolgens zonder wijziging op te slaan.
:[[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 31 mei 2026 17:46 (CEST)

== Te verwijderen ==

Dag Vincent, engelse tekst [[JCS 1067]] hoort niet op de Nederlandse wikisource, staat op de Engelse wikisource. Te verwijderen. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 1 jun 2026 22:57 (CEST)</text>
      <sha1>9k8xbzh517gvcyfuksps17zo6kdemyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikisource:Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken</title>
    <ns>4</ns>
    <id>22785</id>
    <revision>
      <id>222394</id>
      <parentid>218533</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wthjmkuiper</username>
        <id>946</id>
      </contributor>
      <comment>/* Utrecht */</comment>
      <origin>222394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217068" sha1="dk0ao0n673ifua65kdvwz5924u9aagr" xml:space="preserve">{{Infobox|afbeelding = Der naturen bloeme - Jacob van Maerlant - KB KA 16 - 042v-043r 3D.jpg |tekst = Lijst van verwijzingen naar brondocumenten}}
{| cellpadding=5 align=center border=1 style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 97%; width: 500px;&quot; rules=cols
! {{larger|{{sc|'''Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken.'''}}}}
|-
|align=center|
Iedereen kan een bijdrage leveren door relevante links toe te voegen, zoals aangegeven in onze in onze &lt;br&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2018/04/op-weg-naar-een-lijst-van-gedigitaliseerde-middelnederlandse-handschriften-en-drukken/ {{larger|{{sc|'''oproep in www.neerlandistiek.nl.'''}}}}]&lt;br&gt;
{{smaller|''Deze pagina maakt geen deel uit van de Wikisource e-bibliotheek''.&lt;br&gt;Beheerders van deze pagina zijn [[Gebruiker:Wthjmkuiper|Willem Kuiper]] en [[Gebruiker:Dirkschoenaers|Dirk Schoenaers]].}} 
|} 

Deze lijst bevat links naar '''volledig''' gedigitaliseerde handgeschreven en gedrukte boeken, inclusief fragmenten, die geschreven zijn in (varianten van) het Middelnederlands. Boeken die buiten de huidige grenzen van het Nederlandse taalgebied zijn gemaakt, maar wel tot de Middelnederlandse tekstoverlevering zijn te rekenen, worden eveneens opgenomen. Ook teksten uit het overgangsgebied tussen oostelijk Middelnederlands en Niederdeutsch, evenals handschriften met Veldekes lyriek, de Eneasroman en Duitse bewerkingen zijn welkom. Het eindjaar is 1568, het begin van de Tachtigjarige Oorlog, dan houden de Middeleeuwen hier definitief op. Maar als een 16e-eeuwse druk ontbreekt, kan een 17e-eeuwse uitgave die direct teruggaat op een verloren laatmiddeleeuws boek ook worden toegevoegd.

'''Work in progress''': Als u wilt bijdragen door een aantal links uit onderstaande bibliotheken en databanken voor uw rekening te nemen: graag! Kijk wel steeds eerst eventjes na of de signatuur nog niet in dit overzicht is opgenomen. 
Als u eerst een Wikipedia account aanmaakt en/of '''uzelf eerst aanmeldt''' alvorens bij te dragen, dan kunnen wij reageren op uw bijdrage. Draagt u anoniem bij, dan kan dat niet.

Wilt u deze Lijst citeren in een publicatie, gebruik dan deze verkorte URL.&lt;ref&gt;https://w.wiki/D$f4&lt;/ref&gt; 

Heel wat complete digitale facsimiles van vroege Nederlandse drukken uit Europese bibliotheken (waaronder de KB in Den Haag) zijn vrij toegankelijk via: 
* [https://archive.org/details/early-european-books?and%5B%5D=languageSorter%3A%22Dutch%22&amp;sort=date ''Early European Books''] op [https://archive.org/ Internet Archive] 
* [https://data.cerl.org/istc/_search?query=electronic+facsimile+dutch&amp;from=0&amp;facet=authors&amp;facet=imprintdate&amp;facet=location&amp;facet=printers&amp;size=10&amp;mode=default&amp;sort=chronological Incunabula Short Title Catalogue] voor Digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken tot 1500.
*  [https://www.ustc.ac.uk/explore?keywords=&amp;author=&amp;title=&amp;imprint=&amp;printer=&amp;place=&amp;format=&amp;country=&amp;subject=&amp;language=Dutch&amp;citation=&amp;date=&amp;fqAt=&amp;fqPr=&amp;fqPl=&amp;fqLg=&amp;fqFr=&amp;fqSb=&amp;fqCn=&amp;fqDg=y&amp;st=11&amp;page=1 Universal Short Title Catalogue] voor digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken.

Er wordt verwezen naar de volgende databases en naslagwerken:

* '''B''': BNM-I: [https://bnm-i.huygens.knaw.nl/ Bibliotheca Neerlandica Manuscripta &amp; Impressa] ; (zie [[Sjabloon:BNM-I]]) 

* '''N''': DBNL [https://www.dbnl.org/ Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren]

* '''L''': Luc Debaene, ''De Nederlandse volksboeken'', (2e druk), Hulst 1977, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/ Tekst op DBNL]

* '''D''': J. Deschamps, ''Middelnederlandse handschriften uit Europese en Amerikaanse bibliotheken'', 2e druk, Leiden 1972, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/ Tekst op DBNL]

* '''G''': GW: [https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/ Gesamtkatalog der Wiegendrucke] ; (zie [[Sjabloon:GW]])

* '''I''': ISTC: [https://data.cerl.org/istc/_searchIncunabula Incunabula Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:ISTC]])

* '''M''': MMDC: [https://www.mmdc.nl/static/site/ Medieval Manuscripts in Dutch Collections] ; (zie [[Sjabloon:MMDC]])

* '''S''': STCN: [https://www.kb.nl/over-ons/diensten/stcn Short Title Catalogue Netherlands] (zie [[Sjabloon:STCN]])

* '''U''': USTC: [https://ustc.ac.uk/index.php Universal Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:USTC]]) 

* '''V''': STCV: [https://vlaamse-erfgoedbibliotheken.be/en/dossier/short-title-catalogue-flanders-stcv/stcv Short Title Catalogue Vlaanderen] (zie [[Sjabloon:STCV]])


De '''vette''' letters '''E''' en '''X'''  worden gebruikt als siglen bij de 'voetnoten', zodat visueel duidelijk is, waarheen de link voert. De '''E''' van '''E'''ditie verwijst naar een online editie van de desbetreffende tekst. Aanvullende informatie wordt gemarkeerd met de '''X''' van e'''X'''tra. 


==Amsterdam==

'''Universiteitsbibliotheek Vrije Universiteit''' (UBVU)

* UBVU XV.05500{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/8342 ''Van xii graden der doechden'']. ca. 1480-1500. {{BNM-I|02216}} ; {{MMDC|1335}}

* UBVU XV.05502{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6419 Gebedenboek van Van Hooff]. [1494 - 1510]. {{BNM-I|02217}} ; {{MMDC|13742}}

* UBVU XV.05503{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/7508 ''Devote ghebeden van die vijf wonden ons heren Jhesu'' (f. 5r-70r); ''Item hyr volgen nae suverlicke leringe'' (f. 70r-83)]. ca. 1500-1525. {{BNM-I|02218}} ; {{MMDC|13700}}

* UBVU XV.05547{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/9017 ''Dit is van dem heilgen Sacramente'' en andere (devote) teksten]. ca. 1450-1500. {{MMDC|13708}}

* UBVU XV.05560{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6420 Getijdenboek] in de vertaling van Geert Groote (1340-1384), met communie- en aflaatgebeden. {{BNM-I|16274}} ; {{MMDC|13939}}

==Antwerpen==
'''A''': [https://anet.be/brocade/ Anet netwerk]. (zie [[Sjabloon:ANET]]) 


'''Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience''' (EHC)

* EHC 695610{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O1NLYeGVTjbZlRTNlA37VTJQ ''Olivier van Castillen'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1576. {{ANET|6707108}} ; {{USTC|430519}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0021.php '''L''']

* EHC 708156{{gap}}Geoffroy de La Tour-Landry, [https://dams.antwerpen.be/asset/gUgSkIgrovsbXHNRNCucCUn1 ''Ponthus ende Sydonie'']. Niclaes vanden Wouwere, Antwerpen, 1564. {{ANET|6880553}} ; {{USTC|430512}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0059.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://pure.uva.nl/ws/files/2538323/157861_Ponthus_ende_Sidonie_feuilleton_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Ponthus ende Sidonie. - Kritische studie-editie'', UvU 2013]&lt;/ref&gt; 

* EHC 752269{{gap}}Anna Bijns, [https://dams.antwerpen.be/asset/l2ezWbUxFkfvMQsETIpsneRP Nieuwjaarsreferein VI]. Antwerpen, 1532. {{ANET|13200365}}

* EHC 810271{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://dams.antwerpen.be/asset/w1mfU4uVxXc9lWfIAnX2LWPZ ''Dit is die beduydenisse der missen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1504. {{ANET|14385475}} 

* EHC 812423_1{{gap}}''[https://dams.antwerpen.be/asset/aOgeYVokmVcUhXRYXTpj0aPL Van Jason ende Hercules]'' (fragment). Willem Vorsterman, Antwerpen 1521.

* EHC 812423_2{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/R17QR7alVeGJQpMNufcNLjAQ ''Die historie vanden stercken Hercules'']. Jan van Doesborch, Antwerpen z.j. [1521-1530]. {{ANET|14398961}}

* EHC 812424{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/P1WOAJAhKrUCYhOAPWpqSj5L ''Galien Rethore'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1520-1525. {{ANET|14398965}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0049.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Galien_Rethore/Galien_Rethore_kritisch.pdf W. Kuiper, ''De historie van Galien Rethore - Kritische synoptische editie'', UvA 2018.]&lt;/ref&gt;

* EHC 843230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/S2gDeCkfqNnqcdLOYK8Wv8S1 ''Hier beghint den droeflijcken strijt opten Berch vanden Roncevale in Spaengien gheschiet daer Roelant ende Olivier metten fleur van kerstenrijck verslaghen waren'']. Jan van Ghelen. Antwerpen, 1576. {{ANET|14822255}}

* EHC 871850{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/nZrTQXTpkRWjdjUJg9pSqLlv ''Der scaepherders kalengier'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1520. {{ANET|15288974}}

* EHC B 11418{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/RXYYKe7oKQZNiaqtZiGSNGFg Getijdenboek] [15e eeuw] {{ANET|611456}} ; {{BNM-I|05602}}

* ECH B141155{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O2FQ4bToEgV8vESZTVdaJnCc/f2NJncTVXIzfReVlZKqzurnq Limburgs gebedenboek], c. 1497 {{ANET|637829}} 

* EHC B 15828{{gap}}Jan van Boendale, [https://dams.antwerpen.be/asset/GgEGcLWhgWYhabZQlxTw4LIJ ''Brabantsche yeesten'' met ''Voortzetting'', historiografisch materiaal over Brabant]. ca 1450-1500. {{ANET|478629}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0037.php '''D'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/ '''N''']

* EHC B 29166{{gap}}Dirck Zael, [https://dams.antwerpen.be/asset/z1siiuYeKMQAiDrcaepN4Snu Zeeboek]. 15de eeuw. {{ANET|628449}}, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.vliz.be/nl/open-marien-archief?module=ref&amp;refid=126864 Denucé, J, Gernez, D. (1936). ''Het zeeboek: handschrift van de stedelijke boekerij te Antwerpen'', Mededelingen van de Marine Academie van België, 2 vols. (fac-simile)]&lt;/ref&gt;

* EHC B 55632{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-e-IrBSDqIEC ''Die negen couden met meer ander devote oeffeningen van der passien ons heeren Jesu Cristi'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1533. {{ANET|911394}} ; {{USTC|437654}}

* EHC B 78679{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Q1NIYKYBXGMlHQaTLU1yI5Bh Samengesteld handschrift: medische tractaten]. ca. 1533. {{ANET|631963}}

* EHC B 79834{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/KMrbOSIXDizBl9lTFHMGFg43 ''Cockbouck'']. 15de eeuw. {{ANET|635519}}

* EHC B 89420{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/z1eyeJtGYLG8MkZYKfBUsSiM Wapenboek van Hendrik van Heessel (met kroniekje van de graven van Holland)]. ca. 1450. {{ANET|637039}} 

* EHC E 55386{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/sROlWPLRewwAMP2jY71FyMfj ''Der Vrouwen Peerle'']. Hendrick Aertssen, Antwerpen z.j. [ca. 1621]. {{ANET|971051}} [https://www.dbnl.org/tekst/_vro002vrou01_01 '''N''']

* EHC E 60230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/WgWMRsS7Q8lkmMEsZNxNcTfb ''Historie van Thijl Ulenspiegel'']. Broer Jansz., Amsterdam 1637. {{ANET|437400}}

* F 202594 [M-287 c]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=4VhVAAAAcAAJ ''Dat dyalogus of twisprake tusschen den wisen coninck Salomon, ende Marcolphus'']. Henrick Eckert van Homberch. Antwerpen 1501. (xerocopie van Antwerpen, MPM 8 370) {{ANET|634561}} ; {{USTC|438149}}

* Fragm. 50 a-c{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-cxg3 ''Der leken spieghel'' (fragment, Boek 4, Kap. 4, v. 4-83)]. Nederlanden, 1350-1400. 

* F 46422{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=EHC:148100104441S ''Dit is den duytschen souter'']. Hendrick Eckert van Homberch, Antwerpen, c. 1502. {{ANET|960096}} ; {{USTC|400229}}

* F 15568{{gap}}Jan Fruytiers, [https://dams.antwerpen.be/asset/f1QKJIlVeQOidPmNQrEo35KB ''Ecclesiasticus, oft: De wijse sproken Jesu des soons Syrach'']. Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|700330}} ; {{USTC|407617}}


'''Museum Plantin Moretus''' 
* M 14.7{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N1nLPfNOCTcfOQF4Ub9hT05g Getijdenboek]. 1489. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02589}}

* M 14.8{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/pQXZibQOHcl5FXdReRzq3mwl ''Getiden van onser liever Vrouwen'', (Getijdenboek}]. 15de eeuw. {{ANET|14010683}} ; {{BNM-I|02590}}

* M 14.12{{gap}}[https://anet.uantwerpen.be/digital/opacuantwerpen/mpm/dg:mpm:896/N ''Onser Liever Vrouwen ghetiden'' (Getijdenboek)]. ca. 1450-1490. {{ANET|14010686}} ; {{BNM-I|02586}}

* M 14.13{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/CWYHbfDbNYbKNXGMXU9O3RR5 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02588}}

* M 14.14{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Z1aPiRSt9KMNJWMY8erSz6ba ''Office de la Vierge'' (Getijdenboek latijn-Nederlands)]. 1508 {{ANET|13972258}} ; {{BNM-I|10014}}

* M 14.16{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/AJcdYSiLPh7jhhKVpulWZuPA Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|14010690}} ; {{BNM-I|02602}}

* M 14.17{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/PYWpSNMTALtiO9fEXOQzhDbQ Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1500-1550. {{ANET|14007284}} ; {{BNM-I|02594}}

* M 14.18{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ZhFHbCbjjJgLNjRiTvFpWGe4 ''Getide der ewiger wijsheit'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010692}} ; {{BNM-I|02596}}

* M 14.19{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/q2NUmAtZQHOwUEOlia9ZkEjw ''Onser Vrouwen getiden'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010695}} ; {{BNM-I|02598}}

* M 15.10{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N2LbQedMiZXKRWLWO6NJENhq ''Fragmenten van een ridderroman''. ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch''. ''Loyhier ende Malaert''] 1400-1500 {{ANET|14216137}} ; {{BNM-I|06436}} 

* M 64{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ObNpxjcYrFZDgIdQ3TzVwgL8 Tekst over het maken van kleuren] 1500-1600 {{ANET|14798838}} ; {{BNM-I|08701}}

* M 318{{gap}}Willem vande Lare, [https://dams.antwerpen.be/asset/s1aCdUOtiL5TrQQHO4f59Gh8 ''Grootboek van Willem vande Lare''] 1522-1530 {{ANET|14131568}} ; {{BNM-I|08774}}

* 2 56{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://www.bijbelsdigitaal.nl/view/?mode=1&amp;bible=leuvb1548 ''Den gheheelen bybel, inhoudende het oude ende uieuwe testament''] : Bartholomeus van Grave, Leuven, 1548. {{ANET|6825942}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ghe005gheh01_01/ '''N'''] 

* 8 397{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500043102Q ''Dat nieuwe Testament ons liefs Heeren Jesu Christi''] (gedruct na de copye van Nicolaes Biestkens), Jan Hendricksz, Franeken, 1563. {{ANET|13218427}} ; {{STCN|159831822}} 

* A 1824 {{gap}}Cornelis Muller, Arnout Nicolaï,[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000097571 ''Het Nieuwe Testament Ons Heeren Jesu Christi''] Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|915358}} ; {{USTC|409738}}

* A 2190{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500011762X ''Drijderley refereynen ghepronuncieert opte rhetorijck-feest der blauwe Acoleyen van Rotterdam 1561''] Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|645654}} 1561

* A 2462{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013091U ''Dat Nieuwe Testament'']. Michiel van Hoochstraten,Antwerpen 1530. {{ANET|7069148}} ; {{USTC|402985}}

* A 2480{{gap}}Martinus Duncanus, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013124R ''Vant rechte evangelissche avontmael Christi Jesu'']. Peeter van Keerberghe, Antwerpen 1567 {{ANET|7073070}}

* A 2622{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500004415U ''Het Nieuwe Testament ons Heeren Jesu Christi'']. Ameet Tavernier, Antwerpen 1566. {{ANET|14175982}} 

* A 3620{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/YKelYQ8MnbTfnSWMYsud81HM ''Fortunatus borse'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1610. {{ANET|14233440}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Fortunatus_borse/Fortunatus_borse_synoptisch_kritisch_opnieuw.pdf Willem Kuiper en Annette Hemmes-Hoogstadt, kritische editie, Amsterdam 2020.]&lt;/ref&gt;

* A 4339{{gap}}Vergilius, Cornelis van Ghistele (vert.) [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500020027R ''De twaelf boecken van Aeneas ghenaemt Aeneidos'']. Weduwe Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1556 {{ANET|646164}} 

* A 41436{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000197785 ''Den Bibel, inhoudende het Oude ende Nieuwe Testament''] Hans de Laet, Antwerpen 1565. {{ANET|748261}}

* B 2591{{gap}}Jan vanden Bundere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500036019Z ''Den scilt des gheloofs ... teghen tfeninich ghescut Joannis Anastasii Velvani'']. Cornelius Manilius, Gent 1557 {{ANET|7067659}}

* R 5.36{{gap}}A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...'' (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi)] Jan Kock, Antwerpen 1540. {{ANET|6900507}} 

* R 6.13{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032620T A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...''] (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi). Jan van Loo, Antwerpen, c. 1550. {{ANET|6909064}}

* R 6.14:5{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003481W ''Dat heylich Evangelium dat levende woort Godts...'']. Christophel van Remunde, Antwerpen, 1526? {{ANET|6908025}}

* R 7.1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000408892 ''Den bibel, tgheheele Oude en de Nyeuwe Testament''] Henrick Peetersen van Middelborch, Antwerpen 1541. {{ANET|6911532}}

* R 10.40{{gap}}Thomas More, [https://dams.antwerpen.be/asset/M1lilYT7YMGyaBqtHWyXWjRy ''De utopie'']. Hans de Laet, Antwerpen 1562. {{ANET|6556970}}

* R 18.32{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003127T ''Dit is die kuere vanden lande van Zeelandt'']. Jacob van Liesveldt, Antwerpen, c. 1530 {{ANET|6670764}} ; {{USTC|430379}}

* R 23.12{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000379170 ''Den psalter Davids ... Met die hymnen ende ghebeden, so vanden tijt als van die feestdagen des jaers ... nu nieuwelicx tot profijt van alle menschen binnen Mechelen overghesedt'']. Jan van Waesberghe, Antwerpen, 1566. {{ANET|911964}}

* R 24.15{{gap}}Kiliaan, Cornelis, [https://dams.antwerpen.be/asset/p1IaAFVVQinhVIIVJWOIkBa1 ''Dictionarium tetraglotton'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen 1562 {{ANET|678091}} ; {{USTC|57647}}

* R 26.11{{gap}}Anthoonis de Roovere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003166W ''Dits die excellente cronike van Vlaendere'', Vol. 1] Willem Vorsterman, Antwerpen, col. 1531 {{ANET|798315}} ; {{USTC|400512}}  

* R 46.9{{gap}}Eusebius, [https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000375930 ''Die historie diemen heet Ecclesiastica'']. Govaert vander Haghen, Antwerpen  1534 {{ANET|668220}} ; {{USTC|407374}}

* R 48.16{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039601Z ''Dat boexken vander missen anderwerf ghecorrigeert'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen 1507 {{ANET|6534682}}

* R 48.18{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039610Z ''Dat heylich Evangelium'' ... NT]. Hans van Ruremunde, Antwerpen 1525. {{ANET|1124734}}

* R 53.13{{gap}}Arnout Nicolaï, [ ''Den Bibel inhoudende het Oude ende Nyeuwe Testament'']. Weduwe van Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1560. {{ANET|800015}} ; {{USTC|403149}}

* R 55.24{{gap}}Peter Heyns, [https://dams.antwerpen.be/asset/vWCeYROhObIGcLVOhBQ8INeQ ''ABC, oft exemplen om de kinderen bequamelick te leeren schryven'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1568. {{ANET|3247725}} ; {{USTC|443723}}

* R 58.6{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://dams.antwerpen.be/asset/j2bSbWHnzD9QSXqfACVEJPnb ''Den bibel inhoudende het oudt end nieu Testament'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|1164172}}.

* R 61.9{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500030123P ''Dat nieuwe testament ons heren Jhesu Christi'']. Jan van Ghelen, Antwerpen 1526. {{ANET|6538471}}


'''Rijksarchief te Antwerpen, Verzameling Losse Aanwinsten'''

* Nr. 147.1 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7hht ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08075}}

* Nr 147.2 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-mwfz ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08078}}

* Nr. 2.1{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-oz6j Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350. 

* Nr. 2.2{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-fzl7 Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350.


'''UAntwerpen Bibliotheek van het Ruusbroecgenootchap''' [https://www.uantwerpen.be/nl/onderzoeksgroep/ruusbroecgenootschap/bibliotheek/bijzondere-collecties/handschriften/beschrijvingen/neerlandica/ Ruusbroecgenootchap handschriften]

* Hs Neerl 1{{gap}}Geeret Groote, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1089/N Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1450. {{ANET|13274849}} ; {{BNM-I|01440}} ; 

* Hs Neerl 4{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1191/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14329340}} ; {{BNM-I|01454}}

* Hs Neerl 5{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1216/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14330825}} ; {{BNM-I|01455}}

* Hs Neerl 8{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1188/N Gebedenboek]. Noordelijke Nederlanden?, ca. 1500. {{ANET|14338588}} ; {{BNM-I|01442}}

* Hs Neerl 9{{gap}}Pseudo-Richardus de Sancto Victore, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1867/E Explicatio in Cantica Canticorum in Nederlandse vertaling]. Vermoedelijk afkomstig van het tertarissenklooster Sion te Lier, ca. 1475-1500. {{ANET|14353466}} ; {{BNM-I|01450}}

* Hs Neerl 10{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1868/N Richtlijnen voor de kosteres van het Groot Begijnhof te Leuven op het feest van de heilige Martha]. Leuven, 1549. {{ANET|14385928}} ; {{BNM-I|01456}}

* Hs Neerl 11{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1080/N Gebedenboek]. Vlaanderen?, ca. 1425. {{ANET|13248770}} ; {{BNM-I|01443}}

* Hs Neerl 13{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1074/N ''Gebeden en getijden van een apostel, martelaar en belijder'']. ca. 1475-1500. {{ANET|14053668}}  

* Hs Neerl 14{{gap}}Johannes Brugman, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:2073/N Sermoenen]. Zuidoost Limburg?, ca. 1525. {{ANET|14399556}} ; {{BNM-I|01453}}

* Hs Neerl 15/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1123/N ''Roman van Aspremont''] (fragment). Zuidoost Vlaanderen?, ca. 1300. {{ANET|13274763}} ; {{BNM-I|07391}}

* Hs Neerl 15/2{{gap}}''Wybeert van Andernaken''? (fragment) [https://fragmentarium.ms/view/page/F-koak/6498 Ongeidentificeerde Frankische roman]. Westelijke Nederlanden, ca. 1375-1400. {{BNM-I|07392}} ; '''E''' &lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/arch/_tij010192701_01/pag/_tij010192701_01.pdf D.A. Stracke,S. J., ''Een onbekende Frankische Roman'', Tijdschrift voor taal en letteren, 1927 p.138-151.]&lt;/ref&gt;

* Hs Neerl 15/3{{gap}}Jan van Ruusbroec [https://fragmentarium.ms/overview/F-0imf ''Van den geesteliken tabernakel''] (fragment). Brabant?, ca. 1350-1400, ; {{BNM-I|06905}}

* Hs Neerl 16{{gap}}Jacob van Maerlant [https://fragmentarium.ms/overview/F-hyfm ''Spiegel historiael''] (fragment Eerste Partie, Boek I, kap.36, vs.4-8 en vs.54-58; kap.38, vs.14-18 en vs.63-67) . ca. 1300-1350. {{BNM-I|06657}}

* Hs Neerl 20{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-gb7s Leven van de H. Margaretha (fragment)]. Oostelijke Denderstreek?, ca. 1350-1400. {{BNM-I|11770}}

* Hs Neerl 26{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1174/N Refterlezingen]. Bisdom Kamerijk, reguliere kanunnikessen van Sint-Augustinus, ca. 1550. {{ANET|14284395}} ; {{BNM-I|11774}}

* Hs Neerl 385/1{{gap}}Willem Jordaens, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1102/N ''De mystieke mondkus'']. 16de eeuw. {{ANET|13274862}} ; {{BNM-I|11776}}

* Hs Neerl. 385/2{{gap}}Hadewijch, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1070/N ''Werken'']. Oost-Brabant?, ca. 1500-1525. {{ANET|13274873}} ; {{BNM-I|06617}}

* Hs Neerl 413/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1594/N Spreukstrofen] (fragment). Zuid-Limburgse kopie van een Oost-Vlaams/Brabantse spreukenverzameling. 14de eeuw. {{ANET|13274810}} ; {{BNM-I|11771}}


'''UAntwerpen Bijzondere Collecties''' 

* MAG-P 64.19{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uapreciosa/dg:ua:3035/N Middelnederlandse Alexandercyclus] (fragment). Brabant, ca. 1350. {{ANET|14970581}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.24446/vpsb Schoenaers e.a., ''Reconstructing a Middle Dutch Alexander Compilation'', Fragmentology vol. 4, 2021, p. 29-54.]&lt;/ref&gt;

==Arnhem==

'''Gelders Archief''' 

* 0508 Inv 191{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/0BA7E2AC4C3F4A3EA6D1A24C75F86926 Legende van St.-Eusebius, de wonderen van St.-Eusebius en het leven van St.-Bonifacius]. Arnhem, 1450-1500. {{BNM-I|07573}}

* 0908 Familie Van Rhemen; Handschriften Inv. nr. 186{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/EDF610688FEB4F4D98DBD0CF8C440E5C Nederlandse vertaling van de ''Saksenspiegel'']. 1475-1500.

==Ballarat==

'''Art Gallery of Ballarat'''

* MS Crouch 12{{gap}}[https://handle.slv.vic.gov.au/10381/171080 Gebedenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca 1544. {{BNM-I|10589}}

==Baltimore==

[https://www.thedigitalwalters.org/01_ACCESS_WALTERS_MANUSCRIPTS.html '''The Walters Art Museum''' Manuscripts]

* W. 95{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W95/ Gebedenboek]. Gent, 1320-1330. {{BNM-I|09960}}

* W. 165{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W165/ Getijdenboek (Loftie Hours)]. Delft, 1440-1450. {{BNM-I|04685}}

* W. 166{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W166/ Getijdenboek van Daniel Rym]. Vlaanderen (Gent?), 1420-1430. {{BNM-I|04691}}

* W. 167{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W167/ Getijdenboek en Middelnederlandse vertaling van Hendrik Suso ''Cursus aeternae sapientiae'' (Amherst Hours)]. Noordelijke Nederlanden, 1450-1500. {{BNM-I|04690}}

* W. 169{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W169/ Getijdenboek ]. Vlaanderen, 1420. {{BNM-I|08597}}

* W. 171{{gap}}Dirc van Delf, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W171/ ''Tafel van den kersten ghelove. Winterstuc'']. Utrecht, Kartuizers S. Salvator / Nieuwlicht, 1400-1404. {{BNM-I|04687}}

* W. 178{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W178/ Getijdenboek]. Brugge, ca. 1500. {{BNM-I|11051}}

* W. 182{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W182/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1470. {{BNM-I|09958}}

* W. 185{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W185/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1415-1420. {{BNM-I|04700}}

* W. 188{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W188/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1435. {{BNM-I|04695}}

* W. 189{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W189/ Getijdenboek]. Brugge, 1480-1490. {{BNM-I|04700}}

* W. 192{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W192/ Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1460-1490. {{BNM-I|04692}}

* W. 438{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W438/ Gebedenboek]. Gent of Brugge, ca. 1480-1490. {{BNM-I|09959}}

* W. 782{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W782/ Getijdenboek (Van Alphen Hours)]. Noordelijke Nederlanden (Utrecht?), 1440-1450. {{BNM-I|05990}}

* W. 834{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W834/ Gebedenboek]. Delft?, ca. 1475.
 
* W. 918{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W918/ Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1470.

==Belle | Bailleul==

'''Musée Benoît de Puydt'''

* Inv. 992.7.1{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md52j6733s9f Getijdenboek]. Appingedam, 1491, '''X''' &lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/43884610 P. M. le Blanc en Jos M. M. Hermans, ''Een verlucht handschrift uit Oost-Groningen. Het getijdenboek van zuster Alheyt van Limberghen (1491)'', Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, Vol. 36, Miniaturen (1985), pp. 153-197]&lt;/ref&gt;

==Berlijn==

'''Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz'''

* 4° Inc 4826.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/799306711 ''Passionael, Winter- en Somerstuc'']. Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499-1500. {{GW|GW14095}} ; {{ISTC|ij00143000}} ; {{USTC|436589}}

* 4° Inc 4899{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789772728 ''Die historie van Godevaert van Bulioen'']. Gouda, 1488. {{GW|GW12573}} ; {{ISTC|ig00317000}}

* 4° Inc 4948.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789774496 ''Gulden legende, Somerstuc'']. Johan Veldener, Utrecht, 1480. {{GW|GW14089}} ; {{ISTC|ij00140500}}

* 8° Inc 4806.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788610171 ''Spieghel der gracien'']. Collaciebroeders, Gouda, 1492. {{GW|M43085}} ; {{ISTC|is00671500}} ; {{USTC|436166}}

* 8° Inc 4812{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789769085 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, 1493. {{GW|GW12602}} ; {{ISTC|ic00204750}} ; {{USTC|436218}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 8° Inc 4812.10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789775379 ''Der kerstenen salicheyt'']. [Govaert Bac, Antwerpen, 1495]. {{GW|M3951430}} ; {{ISTC|is00044200}} ; {{USTC|436302}}

* 8° Inc 4813{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815342675 ''Die historie die ghetiden ende die exempelen vander heyliger vrouwen sint Annen'']. Adriaan van Liesveldt, Antwerpen, 1497. {{GW|GW02000}} ; {{ISTC|ia00743300}} ; {{USTC|436478}}

* 8° Inc 4821.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819828688 ''Cronike of die hystorie van Hollant van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']. Jacob vander Meer, Delft, 1484. {{GW|GW0668514N}} ; {{ISTC|ic00484820}} ; {{USTC|435530}}

* 8° Inc 4894{{gap}}[https://stabikat.de/Record/772390045 ''Die historie, dat leven ende dat regiment van des coninc Alexanders'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{GW|GW00891}} ; {{ISTC|ia00400900}}

* 8° Inc 4906{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819821543 ''Die ghetiden van onser liever vrouwen met ander getijden ende scone oracien'']. [Hugo Janszoen van Woerden, Leiden], 1498. {{GW|GW13434}} ; {{ISTC|ih00432500}} ; {{USTC|436489}}

* 8° Inc 4907{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815338546 ''Dat gulden ghewichte'']. Hugo Janszoen van Woerden, [Leiden, 1500]. {{GW|GW1090420}} ; {{ISTC|ig00299600}}

* 8° Inc 4908{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815341520 ''Een salige meditacie des lijdens ons liefs Heren op die seven getijden'']. Hugo Janszoen van woerden, Leiden, 1500. {{GW|M22586}} ; {{ISTC|iv00374000}}

* 8° Inc 4940{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819825190 ''Devote materien dienende totter salicheit'']. Fratres apud S. Michaelem in den Hem, Schoonhoven, 1500. {{GW|M21594}} ; {{ISTC|im00352100}}

* MS germ. fol. 52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/756658144 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02881}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* MS germ. fol. 90{{gap}}[https://stabikat.de/Record/776196952 Evangelie, Traktaat over het sterven]. 15de eeuw. {{BNM-I|02883}}

* MS germ. fol. 282{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Eneasroman'']. ca. 1220-1230.

* MS germ. fol. 516{{gap}}[https://stabikat.de/Record/757246826 Nederrijnse Historiebijbel]. Maas-Rijngebied, 1457.

* MS germ. fol. 549{{gap}}Johannes Veghe, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Een devoet boeck van enen gheesteliken wyngaerden'']. 15de eeuw. {{BNM-I|02886}}

* MS germ. fol. 736-fragm. 27{{gap}}[https://stabikat.de/Record/66501970X&amp;PHYSID=PHYS_0062&amp;DMDID=DMDLOG_0016 Preek] (fragment), [1100 - 1199]. {{BNM-I|02891}}

* MS germ. fol. 751: 10 katernen (''Heften'')
* * MS germ. fol. 751 Heft 1{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Renout van Montalbaen''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02892}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ren001reno01_01/_ren001reno01_01_0001.php '''N''']

* * MS germ. fol. 751 Heft 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750  ''Geraert van Viane''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|07373}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 3{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Valentijn en Nameloos''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1325-1375. {{BNM-I|07388}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02893}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Spieghel Historael''] (fragment). 1425-1450. {{BNM-I|02894}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02895}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019.]&lt;br&gt;Zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Reconstructie, Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, Cod. 4013.]&lt;/ref&gt; 

* * MS germ. fol. 751 Heft 8{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche Catoen''] (fragment). ca. 1400-1450. {{BNM-I|02897}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 9{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Middelnederlandse vertaling van ''Douce dame de miséricorde''] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1400. {{BNM-I|02898}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|02899}}

* MS germ. fol. 757{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427963 ''Rijmbijbel, Dietsche doctrinale, Tweede partie Spiegel historiael, Parthonopeus van Bloys''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|16184}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 827{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637364252 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02903}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 922{{gap}}[https://stabikat.de/Record/726185647 Berlijns liedhandschrift, o. a. ''Seghelijn van Jherusalem'']. 1410. {{BNM-I|02904}}

* MS germ. fol. 1385{{gap}}[https://stabikat.de/Record/78391525X ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1370. {{BNM-I|02914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; ''''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786454342 Devote teksten]. 15de eeuw. {{BNM-I|03003}}

* MS germ. oct. 6{{gap}}[https://stabikat.de/Record/79623373X Getijdenboek]. ca. 1470. {{BNM-I|03004}}

* MS germ. oct. 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786457090 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|03005}}

* MS germ. oct. 29{{gap}}[https://stabikat.de/Record/779375904 Devote teksten]. 1470. {{BNM-I|03007}}

* MS germ. oct. 62{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788484613 Reflectie op de passie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|03013}}

* MS germ. oct. 120{{gap}}[https://stabikat.de/Record/739356151 Devote teksten]. 16de eeuw. {{BNM-I|03016}}

* MS germ. oct. 185{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719296331 Deventer liedhandschrift]. Zwolle, 15de eeuw. {{BNM-I|03019}}

* MS germ. oct. 190{{gap}}[https://stabikat.de/Record/75044021X Liederenhandschrift Berlijn 190]. Nedersticht (Utrecht), ca. 1480. {{BNM-I|03023}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://anet.be/record/opacvabbg/c:vabb:373584/N Thom Mertens &amp; Dieuwke E. van der Poel e.a. (ed.), ''Het liederenhandschrift Berlijn 190''. Hilversum, 2013.]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 280{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719304008 Liedboek van Anna van Keulen]. 15de-16de eeuw. {{BNM-I|03029}}

* MS germ. oct. 635{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637366980 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|03065}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* MS germ. qu. 42{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/cdm/landingpage/collection/p21010coll3 Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht ca. 1415. {{BNM-I|02996}}

* MS germ. qu. 600{{gap}}Gerard van Vliederhoven, Jan van Ruusbroec, Hendrik Suso, [https://stabikat.de/Record/669857904 Mystieke geschriften]. 15de eeuw. {{BNM-I|08242}}

* MS germ. qu. 1084{{gap}}[https://stabikat.de/Record/63212573X Mystieke preken en traktaten]. 15de eeuw. {{BNM-I|02949}}

* MS germ. qu. 1398{{gap}}[https://stabikat.de/Record/771337787 Teksten van de moderne devotie, Jan van Ruusbroec, Willem Jordaens, Jan van Schoonhoven, Geert Groote]. 15de eeuw. {{BNM-I|02976}}

* MS germ. qu. 1480{{gap}}[https://stabikat.de/Record/647422247 Liedboek van Kathryn van Hatzfelt]. Rijn-Maasgebied (Jülich), 1530-1540. {{BNM-I|07585}}

* MS germ. qu. 1715{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637367073 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02979}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* Fragment 259{{gap}}Jan van Boendale, [https://stabikat.de/Record/614269628 ''Der Leken Spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|09122}}

==Bethlehem, PA==

'''Lehigh University, Special Collections'''

* Codex 5{{gap}}Johannes Cassianus, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_005.html ''Collationes patrum'']. 14de eeuw.

* Codex 15{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_015.html Getijdenboek]. ca. 1400.

==Boston, MA==

'''Boston Public Library'''

* MS q Med. 33{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3537 Getijdenboek]. Noord-Holland, ca. 1470-1480. {{BNM-I|07603}}

* MS q Med. 86{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3550 Getijdenboek]. Delft, ca. 1460-1480.

* MS pb Med. 235{{gap}}Geert Groote, [https://ark.digitalcommonwealth.org/ark:/50959/3r076r294 Getijdenboek, fragment]. Delft, ca. 1450-1475.

* Q.404.20 Jacobus de Voragine [https://archive.org/details/legendaaureasanc00jaco_5 ''Passionael: Winterstuc.''] Zwolle: Peter van Os 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Boulogne-sur-Mer==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0504{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md064455bn6m Getijdenboek met gebeden in het Frans en Nederlands]. 15de eeuw.

==Breda==

'''Stadsarchief'''

* Archieven Barbaraparochie afd. III-103, hs. 133{{gap}}Jan Smeken, [https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Sacrament_van_Niervaert/Handschrift_Spel_van_het_Sacrament_van_Niervaert.pdf Spel vanden Sacramente vander Nyeuwervaert.''] ca. 1530. {{BNM-I|07484}} ; {{MMDC|13952}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2017/09/nieuwe-editie-met-vertaling-van-het-spel-van-het-sacrament-van-niervaert/ W. Kuiper, ''Nieuwe editie met vertaling van het Spel van het Sacrament van Niervaert'', Neerlasndistiek, 18 september 2017]&lt;/ref&gt; 

* Archieven Barbaraparochie, afd. III-103, hs. 144{{gap}}''De Bredase Denensage'' alias ''Het heilig kruis van Breda''. Breda, ca. 1450-1500. [tijdelijk niet beschikbaar] {{BNM-I|14768}} ; {{MMDC|13942}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=86b6cacd-2ab2-41c2-85ac-5474408d0411 W.Kuiper, ''De Noormannen in Breda, tekst en vertaling van de Bredase Denensage'', UvA 2003.]&lt;/ref&gt;

* Archief Begijnhof Breda, afd. III-21, hs. 708{{gap}}[https://archieven.stadsarchief.breda.nl/detail.php?nav_id=0-1&amp;id=2134430&amp;index=0&amp;volgnummer=1&amp;thumb_page=0 ''Vlaamse Aiol''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|06355}} ; {{MMDC|6715}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003188201_01/_tij003188201_01_0018.php J. Verdam, ''Nieuwe Aiol-Fragmenten'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 2 (1882), p. 209-286]&lt;/ref&gt;

==Bremen==

'''Staats- und Universitätsbibliothek'''

* msa 0039{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brema.suub.uni-bremen.de/ms/content/pageview/1617010 ''Der naturen bloeme'']. Egmond, 1453. {{BNM-I|04653}}

* msb 0002{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115489 ''Die dietsche doctrinale'']. Vlaanderen, 1345-1375. {{BNM-I|04646}}

* msc 0013{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-116040 Getijdenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|04648}}

* msc 0023{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115802 Communie- en Passiegebeden]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|04650}}

* msc 0027{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115993 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca.1500. {{BNM-I|04651}}

* msc 0055{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115946 Getijdenboek]. Leiden (Tertiarissen Roomburg, midden 15e eeuw. {{BNM-I|04652}}

==Brugge==

'''Hoofdbibliotheek Biekorf'''

* GGB 0374{{gap}}Olav Magnus, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/gezelle/GGB374/index.html ''De wonderlijcke historie vande Noordersche landen beschreven door ... Olaus de Groote ... nu eerst overghestelt uten Latijne in ons Nederlantsche Duytsche sprake'']. Willem Silvius, Antwerpen, 1562.[https://www.dbnl.org/tekst/groo126wond01_01/'''N''']

* MS 437{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS437/index.html ''Excellente cronike van Vlaenderen'' en ''Gedicht op de bijeenkomst van Frederik III en Karel de Stoute'']. 15de eeuw, ná 1478. {{BNM-I|05669}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://brugge.bibliotheek.be/catalogus/anthonis-de-roovere/ms-437-excellente-cronike-van-vlaenderen-en-gedicht-op-de-bijeenkomst-van-frederik/library-v-obbrugge-oudedrukken_2980 ''Over Anthonis de Roovere'', Catalogus Brugge bibliotheek]&lt;/ref&gt;

* MS 593{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/liber-trotula/ Middelnederlandse vertaling van ''Liber trotula'']. 15de eeuw. {{BNM-I|05673}}

* MS 673{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS673/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|08802}}

* MS 674{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS674/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07633}}

* MS 675{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS675/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|10039}}

* MS 711{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/o-wonderlic-werc/ Gebedenboek, ''O wonderlic werc'']. Brugge, ca. 1460-1470. 

* St. 137{{gap}}Eduard de Dene, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/St.137/index.html ''De warachtighe fabulen der dieren'']. Pieter De Clerck, Brugge, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001wara01_01/ '''N''']

'''OCMW-archief'''

* reg.1 van 'Stukken met onbekende herkomst'{{gap}}Rombout de Doppere, [https://erfgoedbrugge.be/op-bedevaart-naar-jeruzalem/ Handschrift De Doppere met Vademecum voor een Jeruzalemvaarder]. Brugge (?), ca. 1491-1492. {{BNM-I|13373}}

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief, reeksnr. 30: Drie Santinnen, inv. nr. 1{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/cartularium-van-de-drie-santinnen/ Cartularium van de Drie Santinnen]. Brugge, ca. 1474-16de eeuw. 

* Oud Archief, reeksnr. 314: Beeldenmakers{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/memorielijst-van-de-brugse-schilders/ Memorielijst van de Brugse Schilders]. Brugge, 1450-1801.

==Brussel==

'''Koninklijke Bibliotheek van België'''

[https://belgica.kbr.be/belgica/SearchMinify/fc9995d79479ef184e190af4d77d7199 Gedigitaliseerde handschriften en fragmenten met werk van Jacob van Maerlant]

* 394-98{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10741130 convoluut met o.a. Latijnse tekst en Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'' door de Bijbelvertaler van 1360 op ff. 77-145v, Necrologium van de abdij van Vorst en excerpten uit Boendales ''Der leken spiegel'']. Oudergem, Rooklooster (?), de afzonderlijke delen kwamen tot stand tussen c. 1350 en 1516. {{BNM-I|03609}}

* 720-22{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1738033 1) ''De reis van Jan van Mandeville'', 2) hekeldicht, inc. 'Ic soude gherne dichten die waerheit', 3) Jacob van Maerlant, ''Scolastica'' (Rijmbijbel) Oude Testament]. Nederlanden, 1434. {{BNM-I|03616}}

* 2485{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10740072 Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'']. {{BNM-I|3651}}

* 2877-78{{gap}}Hadewijch, [https://uurl.kbr.be/1734493 Brieven, visioenen, etc.]. Nederlanden, 1350-1400. {{BNM-I|03669}}

* 2979{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1962248 ''D'Evangelien van sente Matheus, sente Marcus, sente Lucas, sente Jan'']. West-Brabant (België), ca. 1350. {{BNM-I|03678}}

* 9018-19{{gap}}[https://belgica.kbr.be/BELGICA/doc/SYRACUSE/18378782/historiebijbel Historiebijbel - Bijbelvertaling van 1360]. Utrecht, 1431. {{BNM-I|03795}}

* 15001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/2059921 ''Scolastica'' (Rijmbijbel), ''Wrake van Jherusalem'']. {{BNM-I|03871}}

* 15003-48{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2046191 Sermoenen en stichtelijke werken in het Latijn en Middelnederlands, o.a. Dirc Coelde van Münster, ''Dit es een hant vol wijsheid'' ]. Leuven, Kartuizers S. Maria Magdalena, 16de eeuw. {{BNM-I|03872}}

* 15589-623{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737555 Handschrift van Hulthem]. Brabant, tussen 1405-1408. {{BNM-I|05898}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hul001hult02_01/index.php '''N''']

* 15652-56{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1733715 Wapenboek Gelre]. Gelre en Holland, tussen 1395-1414. {{BNM-I|03900}}

* 19545{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738031 ''Scolastica'' (Rijmbijbel)]. {{BNM-I|03927}}

* 19546{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1939415 ''Der naturen bloeme'' en rijmspreuken]. Limburg, 14de eeuw (kort na 1300?). {{BNM-I|03928}}

* II 138{{gap}}Jan van Leeuwen, [https://uurl.kbr.be/1834822 Werken]. Hoeilaart, 1400-1425. {{BNM-I|04003}}

* II 144{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1940703 Gedichten; liederen; rijmspreuken; spreekwoorden]. 16de eeuw. {{BNM-I|04004}}

* II 478{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557860 ''Die sevenste bliscap van onser vrouwen'']. {{BNM-I|04026}}

* II 7619{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2112901 Getijdenboek]. Utrecht, ca 1460. {{BNM-I|04135}}

* IV 90{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065662 liedboekje] (superius partij). 

* IV 192{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557863 ''Die eerste bliscap van Maria'']. {{BNM-I|01695}}

* IV 217{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1824864 ''Spiegel historiael''] (fragmenten). 1300-1350. {{BNM-I|01725}}

* IV 398,1{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1737557 ''Der leken spieghel''] (fragment).

* IV 398,3{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737561 ''Dietsche doctrinale''] (fragment).

* IV 398,4{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737563 ''Sidrac''] (fragmenten). 15e eeuw. {{BNM-I|01762}}

* IV 398,5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737567 ''Der naturen bloeme''] (fragmenten: Bk. III, vs.1890-2852). 14e eeuw. {{BNM-I|01763}}

* IV 398, 6{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://uurl.kbr.be/1737569 ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1315-1325. {{BNM-I|01764}}

* IV 398, 7{{gap}}[https://bnm-i.huygens.knaw.nl/tekstdragers/TDRA000000007361 ''Beerte metten breden voeten''] (fragment). ca. 1375-1425? ; {{BNM-I|07361}}
 
* IV 398, 8{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737571 Preek uit ''Een nuttelijc boec den kerstenen menschen''] (fragment).

* IV 398, 9{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737573 Berijmde kalender] (fragment).

* IV 421, 7{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1907144 Verzamelhandschrift met devote teksten in het Latijn en Middelnederlands]. Tongeren, Regulieren S. Maria /Ter Noot Gods, ca. 1475-1500. {{BNM-I|01774}}

* IV 543{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375496 ''Spiegel historiael'' (fragment Tweede Partie, Boek II, kap.57/vs.62-Boek III, kap.2/vs.97)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01795}}

* IV 684{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1065581 ''Brabantsche yeesten'', Boek IV], zie ook IV 685 [https://uurl.kbr.be/1734491 Boek V]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N'''] 

* IV 685{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1734491 ''Brabantsche yeesten'', Boek V], zie ook IV 684 [https://uurl.kbr.be/1065581 Boek IV]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N''']

* IV 750, 1{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498312 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 750, 2{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498339 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 827, 1{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738014 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 827, 2{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738016 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 828{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375102 ''Spiegel historiael''] (fragment Tweede Partie, Boek VI, kap.32/vs.10-29, kap.33/vs.9-28, kap.39/vs.16-35 en kap.40/vs.15-35). Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01843}}

* IV 853{{gap}}''[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10713426 Roman van Heinric en Margriete van Limborch]'' (fragment).

* IV 927{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18560514 ''Dye istorij va(n) Troye(n)'']. Kleef / Gelre, ca. 1470-1480.

* IV 1001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737645 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 1036{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750222 ''Rijmbijbel''] (fragment).

* IV 1064{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1627206 Statuten voor een klooster van het Kapittel van Venlo].

* IV 1235{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750226 ''Der naturen bloeme''] (fragment).

* IV 1249{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1613612 Wapenboek].

* IV 1274{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065666 Liedboekje] (altus partij).


* INC A 2.188 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065300 Getijdenboek]. Parijs, 1500.

* INC A 2.350 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1044151 Pro[nosticatie ...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;] van [?] [1499]

* INC B 1.369 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1528764 ''Die wonderlike vreemde ende schone historie van Melusyne ende van haren geslachte'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{ISTC|ij00218420}}

* INC B 1.373 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1963729 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'' met aantekeningen door Petrus Treckpoel (?) en ''Chronijk der landen van Overmaas'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498 met aantekeningen en handgeschreven kroniek, Bilzen, begin 16de eeuw (voor 1509). {{ISTC|ic00475000}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa033187001_01/_jaa033187001_01_0001.php Jos. Habets, ''Chronijk der landen van Overmaas en der aangrenzende gewesten door eenen inwoner van Beek bij Maastricht.'', Publications de la Société Historique et Archéologique dans le duché de Limbourg. Deel 7(1870), p.5-10]&lt;/ref&gt;

==Cambridge==

'''Cambridge University Library'''

* Inc.7.F.6.2[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-INC-00007-F-00006-00002-04653/1 ''Sinte Bernardus souter tot tot onser liever vrouwen Maria, Vermaningen vanden vijf droefheiden Mariae'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{USTC|436102}}

* MS Nn.4.1[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-NN-00004-00001/204 Benedictionale van Robert de Clercq met eed van de bruidegom in het Nederlands, ff. 100v-101v]. Brugge, ca. 1519-1529.

'''Queens' College'''
* MS 50{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-QUEENS-00050/1 Getijdenboek Latijn en Nederlands]. Amsterdam / Haarlem, 1453. {{BNM-I|06952}}

'''Wren Library, Trinity College'''

* B.1.46.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=41 Getijdenboek]. ca. 1460. 

* B.11.22.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=92 Getijdenboek (Middelnederlandse tekst in randdecoratie)]. ca. 1300. {{BNM-I|04318}}

* B.13.18.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=122 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|04319}}

* O.8.29{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=938 Magica (Arabisch, Engels, Frans, Latijn, Nederlands)]. ca. 1300-1600. {{BNM-I|04321}}

* O.9.31.{{gap}}[https://mss-cat.trin.cam.ac.uk/manuscripts/uv/view.php?n=O.9.31&amp;n=O.9.31#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=82&amp;xywh=-2761%2C0%2C10142%2C6178Medica (Latijn en Middelnederlands) Planten- en mineralenglossarium ]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1505-1507. {{BNM-I|04322}}

==Cambridge, MA==

'''Harvard, Houghton Library'''

* GEN, MS DUTCH 13{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:50064946$1i Gebedenboek]. 1428. {{BNM-I|07764}}

* GEN, MS TYP 31{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499184$1i Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|07765}}

* MS TYP 39{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499186$5i Getijdenboek] (alleen de miniaturen). Nederlanden, ca. 1530. {{BNM-I|07766}}

* GEN, MS TYP 132{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:423385938$1 Psalter, gevolgd door enkele gebeden]. ca. 1420. {{BNM-I|05902}}

* GEN, MS TYP 302{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:49592873$1i Getijdenboek]. 1471. {{BNM-I|05912}}

* GEN, NC5.B4555.530vb{{gap}}Noel van Berlainmont, scoolmeester Tantwerpen, [https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:459844187$1i ''Vocabulare van nyeus gheordineert. Ende wederom gecorrigeert om lichtelic francois te leren lezen scriven ende spreken dwelc gestelt is meestendeel bi personagien. Vocabulaire de nouveau ordonne et derechief recorrige / pour aprendre legierement a bien lirre / escripre et parler francois et Flameng / lequel est mis tout la plus part par personnaiges'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1536. {{USTC|76298}}

* TYP INC 9459.3{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:47339352$1i Hier beghint die hystorye vander destrucyen van Troyen hoe sy ghewonnen ende verdorven wart vanden Gryecken ende oec wort in desen boecke verclaert die grote Amorueselijcke liefde van Troylus des conincx Priamus van Troyen kint ende van Bryseda Calcas dochter welc dat een verrader was. Rolant van den Dorpe. Antwerpen, ca. 1500'']. {{ISTC|ih00281000}} ; {{USTC|436380}}

* 27283.48.4.{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:17884833$1i ''Een Schoone Historie vande twee Ghebroeders / den vromen Ridder Valenteyn ende Oursson den Wildeman / Sonen van Alexander Keyser van Constantinopelen / ende Neve van Pepinus Coninck van Vranckrijck.'' Van nieuws oversien, ghesuyvert ende in vele plaetsen verbetert. Hieronymus Verdussen, Antwerpen z.j. (ná 1684). [oudste bekende herdruk van de gekuiste Zuidnederlandse versie, Antwerpen 1624]

==Chantilly==

'''Musée Condé - Bibliothèque du château'''

* 0738 (1401){{gap}}Jean de Stavelot, [https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07gq67jt5g ''Liber vitae et miraculorum S. Benedicti.'' met op ff. 112r-147r een levensbeschrijving van Benedictus in drie talen]. Luik, 1432.

==Colmar==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0145 (832){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md87pn89h07p Berijmde passie, gebeden en meditaties in het Latijn.] 16de eeuw. 

==Cologny==

'''Fondation Martin Bodmer'''

* Cod. Bodmer 61{{gap}}Eike von Repgow, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0061 Saksenspiegel.] ca. 1400-1405. {{BNM-I|06159}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sak001saks02_01/ '''N''']

* Cod. Bodmer 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0101 Martijns] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|06560}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002stro01_01/ '''N''']

==Columbia, MO==

'''University of Missouri, Ellis Library, Special Collections'''

* Fragmenta Manuscripta 128{{gap}}Henricus Suso, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=17;fullview=yes ''Hondert artikelen vander passien ons heren Jhesu Christi'' (fragment)]. 15de eeuw. {{BNM-I|08005}}

* Fragmenta Manuscripta 189{{gap}}Cassianus, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=19;fullview=yes ''Der vader collacien''? (fragment)]. 15de eeuw.

* RARE FO Z113.P3 item 10{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=20;fullview=yes Getijdenboek (fragment)]. 15de eeuw.

* PFTP26{{gap}}[https://dl.mospace.umsystem.edu/mu/islandora/object/mu:307629 ''Fasciculus mirre'' (fragment)]. Roelant Bollaert, Delft, 1500.

==Columbia, SC==

'''University of South Carolina. Irvin Department of Rare Books and Special Collections'''

* Early MS 71{{gap}}[https://digital.tcl.sc.edu/digital/collection/pfp/id/768 Getijdenboek (fragment)]. Utrecht, 1475.

==Darmstadt==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* 978{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-978  Getijdenboek]. Kleef of omgeving, ca. 1495. {{BNM-I|04733}}

* 1093{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1093  Evangelieharmonie etc.]. Sonsbeek, ca. 1480. {{BNM-I|04866}}

* 1433{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1433  Heiligenlevens]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07097}}

* 1437{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1437  Gebeden en getijden]. Kleef of omgeving, ca. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1463{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1463  Psalter]. Amsterdam, 1440. {{BNM-I|04842}}

* 1473{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1473  Getijdenboek]. Zwolle (Agnietenberg), c. 1435. {{BNM-I|04707}}

* 1837{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1837  Gebedenboek]. Kleef of omgeving, c. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1907{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1907  Getijdenboek Geert Grote]. Aken, 1520. {{BNM-I|04735}}

* 2278{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2278  ''Der leyen Doctrinal''], Ripuarische vertaling van ''Die Dietsche doctrinale''. 1432-1436. {{BNM-I|04877}}

* 2290{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2290/0001/thumbs?sid=89119e2b2ce020153bf3d9cf7b13b548#current_page ''Karl Meinet'']. Keulen ca. 1470. {{BNM-I|04882}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=gr0WAAAAYAAJ A. von Keller, ''Karl Meinert zum ersten Mahl herausgegeben'', Stuttgart 1858.]&lt;/ref&gt;

* 2667{{gap}}Dirc van Delft [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2667  , ''Tafel van den kersten ghelove'', Moselfrankische bew.]. 1425-1450. {{BNM-I|04881}}

* 3321{{gap}}Willem, [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-3321/0001  ''Van den vos reynaerde'' (fragment E)]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1300. {{BNM-I|04886}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_vos001mgys01_01/_vos001mgys01_01_0001.php Tekdt op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Den Bosch==

'''Brabants Historisch Informatie Centrum'''

* 9 Domeinen, raad en rentmeester-generaal, 1515-1816, 290 (olim 289A){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://proxy.archieven.nl/235/42B605A51AD640A99B5019C91F03B643 ''Rijmbijbel'', fragment]. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07009}}

'''Erfgoed 's-Hertogenbosch'''

* z.s.{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/15022927 ''Roman van Florimont'']. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07372}}

* OSA 8857{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/14572644 Leefregels voor begijnen]. ca. 1484.

==Den Haag==

'''Koninklijke Bibliotheek''' [https://webggc.oclc.org/cbs/DB=2.37/SET=5/TTL=1291/NXT?FRST=1&amp;SET=5&amp;ADIGRP_IKT=9004 Zoeken] 

* 76 E 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme2 ''Der naturen bloeme''].

* 76 E 5{{gap}}Jan van Boendale, Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/beatrijs ''Dietsche doctrinale'', ''Beatrijs'', ''Heimelicheit der heimelicheden'']. Brabant (Brussel?), ca. 1374. {{BNM-I|03108}} ; {{MMDC|378}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst ''Dietsche...'' op DBNL],  [https://www.dbnl.org/tekst/_bea001beat06_01/ Tekst ''Beatrijs'' op DBNL], [https://www.dbnl.org/tekst/maer002aave01_01/ Tekst ''Heimelicheit...'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/zweder Zweder getijdenboek]. Utrecht, ca. 1430-1435. {{MMDC|594}}

* 79 K 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/gruuthuse Gruuthuse handschrift]. Brugge, ca. 1405-1410. {{BNM-I|06745}} ; {{MMDC|13464}} ; [https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=_gru001khee01 ''Het Gruuthuse handschrift'', Algemene informatie en Edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 11{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/bout Bout Psalter-getijdenboek]. Amsterdam, Haarlem, Utrecht, 1453.

* 79 K 21{{gap}}Claes Heynenzoon [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/wapenboek Wapenboek Beieren]. Den Haag, 1405. {{BNM-I|09888}}

* 128 E 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/liederen Haags liederenhandschrift]. Gelre, ca. 1400. {{BNM-I|03114}} ; {{MMDC|16869}}

* 128 E 3{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/A ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland, ca. 1325-1350. {{BNM-I|03115}} ; {{MMDC|608}}

* 128 E 4{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/B ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland (Egmond?), ca. 1400. {{BNM-I|03116}} ; {{MMDC|609}}

* 128 E 5{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/C ''Rijmkroniek van Holland'']. Naaldwijk, 1390. {{BNM-I|03117}} ; {{MMDC|610}}

* 129 A 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/lancelot Lancelot-compilatie]. Antwerpen ca. 1325-1330. {{BNM-I|06456}} ; {{MMDC|839}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Ds. W. J. A. Jonckbloet, ''Roman van Lancelot (13 eeuw): naar het (eenig-bekende) handschrift'', [https://archive.org/details/romanvanlancelo01joncgoog deel 1], 's Gravenhage 1846; [https://archive.org/details/romanvanlancelo00joncgoog deel 2], 's Gravenhage 1849. (Een nieuwe kritische editie, die wezenlijk verschilt van deze, is deels in de maak en deels voltooid in de reeks Middelnederlandse Lancelotromans.)&lt;/ref&gt;

* 150 C 30{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001686-001#page/n11/mode/2up ''Die konste van spreken ende van swighen'']. [Gerardus de Leempt], ’s-Hertogenbosch, 1484-1485. {{ISTC|ia00209220}} ; {{USTC|435665}}

* 150 E 14{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001716-001#page/n13/mode/2up ''Die Duytsche souter'']. Jacob Jacobszoon vander Meer, Delft, 1480. {{ISTC|ip01070000}} ; {{USTC|438302}}

* 150 E 15{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001717-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Die Duytsche Souter'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|ip01070500}}

* 150 F 1{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001735-001 ''Een suverlick boexken van onser liever vrouwen croen ende horen salter ende horen roosen crans ende oeck van horen mantel, welcke boecxkens seer devoet ende suet syn te lesen'']. Rykert Paffroedt, Deventer 1492. {{ISTC|ic00978700}}

* 150 F 40{{gap}}[https://books.google.be/books?id=n2RXCGiiqusC ''Wapene Martijn'']. Henrick die Lettersnider, Antwerpen 1496 ; {{ISTC|im00013450}}

* 168 B 8{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001797-001#page/n10/mode/2up ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Iherusalem, ende van daen totten berch Synai tot die heilighe maghet ende martelarisse Sunte Katherin'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{ISTC|ib01191000}} ; {{USTC|743704}}

* 168 E 5{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayItem.do?ItemNumber=2&amp;resultClick=1 ''Der sielen troest'']. [Jacob Bellaert – De titelpagina van Symon Cock is later ingeplakt], Haarlem, 1484. {{ISTC|is00361000}} ; {{USTC|435647}}

* 168 E 31{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001822-001#page/n1/mode/2up ''Der sielen troest'']. [Gerardus de Leempt], Utrecht, 1479. {{ISTC|is00359700}} ; {{USTC|435412}}

* 168 E 32{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001823-001#page/n22/mode/2up ''Wech der sielen salicheit'']. [Utrecht], 1479. {{ISTC|iw00010740}} ; {{USTC|435418}}

* 168 G 32 [1]{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-002&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=7 ''De vier uitersten'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.

* 168 G 32 [2]{{gap}}Laurent d'Orléans, ''Summe le roy'', vertaald door broeder Jan van Brederoede als [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-001&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=14 ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.{{USTC|435688}}

* 168 G 35{{gap}}''[https://ia801600.us.archive.org/10/items/ned-kbn-all-00001831-001/ned-kbn-all-00001831-001.pdf Vanden leven ende voerganc des alder boesten ende quaetsten Antekerst, ghetrocken uut den autoriteyten ende scriften der heyliger leeraers ende doctoors, ende dan volghen die .xv. eyselijcke teikenen die voergaen sullen die toecoemst ons heren Jesu Cristi eer hi ten ordel comen sal].'' Jan Beerntszoon, Utrecht 1539.

* 168 G 37{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001833-001#page/n11/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien mitten sermonen vanden ghehelen jaere'']. [Johann Veldener, Utrecht, 1478]. {{ISTC|ie00064900}} ; {{USTC|435376}}

* 168 G 41{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001836-001#page/n9/mode/2up ''Boec van vier oeffeninghen]. [Utrecht], [1480]. {{ISTC|ib00956900}} ; {{USTC|438340}}

* 168 G 42{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001837-001#page/n8/mode/2up ''Van die nutticheyt ende edelheit des Vrouwen Souter'']. Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00360500}} ; {{USTC|438365}}

* 168 G 43{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001838-001#page/n15/mode/2up ''Tafelboek''] (uit: Dirc van Delf, ''Tafel van den kersten ghelove''. [Utrecht] 1479. {{ISTC|it00010850}} ; {{USTC|435416}}

* 169 G 46{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001845-001#page/n0/mode/2up ''Historie der heiligher drie coninghen'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}} ; {{USTC|435450}}

* 169 G 47 [1]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-001#page/n12/mode/2up ''Dit boec is seer oerbaerlic den menschen ende leert hoe datmen bidden sal'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ib00766400}} ; {{USTC|435406}}

* 169 G 47 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-002#page/n6/mode/2up ''Spieghel des ewighen levens'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, 1480. {{ISTC|is00671200}} ; {{USTC|438303}}

* 169 G 48{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001847-001#page/n9/mode/2up ''Vertroestinghe des menschen levens uut der Heiligher Scriften'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00438200}} ; {{USTC|435451}}

* 169 G 51{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001850-001#page/n17/mode/2up ''Cyrilus parabelen'']. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1481. {{ISTC|ic01022500}} ; {{USTC|435484}}

* 169 G 56{{gap}}Jan van Brederode, [https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001855-001#page/n3/mode/2up ''Des conincs summe'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1487. {{ISTC|il00089700}} ; {{USTC|435520}}

* 169 G 62{{gap}}''[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001859-001/page/n8/mode/2up Tleven van Liedwy, die maghet van Sciedam]''. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1487.

* 169 G 63{{gap}}[https://www.neerlandistiek.nl/2019/08/karel-ende-elegast-eindelijk-gedigitaliseerd/ ''Karel ende Elegast'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, ca. 1486-1488. {{ISTC|ic00204700}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 169 G 65{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001862-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Van die konste van spreken ende van swighen'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft ca. 1487-1491. {{ISTC|ia00209250}}

* 169 G 66{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001863-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Liden ende die Passie ons Heeren Jesu Christi'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|il00214000}}

* 169 G 82{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001879-001#page/n9/mode/2up ''Die vier uterste'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1488]. {{ISTC|ic00905000}} ; {{USTC|435945}}

* 169 G 89{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001886-001#page/n10/mode/2up ''Van Arent Bosman; een mirakel dat geschiede int jaar 1433 in den lande van Cleve'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, [1487]. {{ISTC|ib01039950}} ; {{USTC|435897}}

* 169 G 90{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001887-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Die Historie van Sinte Barbara met die miraculen'']. Christiaen Snellaert of Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1497. {{ISTC|ib00098900}}

* 169 G 93{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001890-001#page/n8/mode/2up ''Dat liden ende passie ons Heren Jesu Christi'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|il00212900}} ; {{USTC|435299}}

* 169 G 94{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001891-001 ''Spieghel des kersten gheloefs'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|is00672000}} ; {{USTC|435374}}

* 169 G 94 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001891-002#page/n5/mode/2up ''Tafel des kersteliken levens'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|it00010800}} ; {{USTC|435380}}

* 169 G 95{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001892-001#page/n20/mode/2up ''Die cronike of die hystorie van Hollant, van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ic00484800}} ; {{USTC|435375}}

* 169 G 96{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001893-001#page/n11/mode/2up ''Die spieghel der Sassen'']]. Gheraert Leeu, Gouda 1479. {{ISTC|ie00028200}} ; {{USTC|435444}}

* 169 G 98{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001895-001#page/n10/mode/2up ''Hystorie van Reynaert die vos'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ir00135800}} ; {{USTC|435458}}

* 170 E 16{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001909-001#page/n9/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien vanden gheheelen jaere'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|ie00064700}} ; {{USTC|435297}}

* 170 E 17{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001910-001#page/n2/mode/2up ''Het passionael''] (''Legenda aurea'') Winterstuc + Somerstuc. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ij00139000}} ; {{USTC|435394}}

* 170 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001913-001#page/n11/mode/2up ''Dat scaecspel]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00411000}} ; {{USTC|435433}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0101.php '''L''']

* 170 E 26{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001917-001#page/n11/mode/2up ''Boec vanden leven der heiligen vaderen inder woestinen hoer leven leydende''] (''Vaderboec''). Gheraert Leeu, Gouda, 1480. {{ISTC|ih00210000}} ; {{USTC|438351}}

* 171 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002067-001#page/n13/mode/1up ''Die gesten oft die ghesciedenissen van Romen'']. Peter van Os, Zwolle, 1484. {{ISTC|ig00298350}} ; {{USTC|435641}}

* 171 E 22{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002069-001 ''Der sielen troest.''] Pieter van Os, Zwolle, 1485. {{ISTC|is00361100}} ; {{USTC|435718}}

* 171 E 30{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002075-001 ''Der sielen troest.'']] Pieter van Os, Zwolle, 1491. {{ISTC|is00361200}} ; {{USTC|436063}}

* 172 C 22{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002196-001#page/n9/mode/2up ''Die hystorie vanden grooten coninck Alexander'']. Christiaen Snellaert, Delft, 1491. {{ISTC|ia00402200}} ; {{USTC|435967}}

* 190 C 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002555-001#page/n8/mode/2up ''Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wensch-hoet'']. Weduwe van Juriaen van Poolsum, Utrecht, 1700, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; {{STCN|840928238}}

* 227 E 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00003148-001#page/n16/mode/2up ''Thuys der fortunen ende dat huys der doot'']. {{USTC|437024}} ; {{STCN|833569473}}

* 231 G 29{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayThumbnails.do?&amp;FormatType=defaultFormatType=default&amp;ResultsID=162E3445F1A19B87BF&amp;PageNumber=1&amp;ItemNumber=1# ''Dye Cronijcke van Hollant, Zeelant ende Vrieslant van alle geschiedenissen int corte, met dye Cronijcke van den Bisscoppen van Wtrecht, hoe dat Hollant eerst begrepen is, geduerende totten Jare 1539'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1539. 

* 231 G 51{{gap}}[https://search.proquest.com/eebgeo/docview/2090321476/1EFD7F456F1F4424PQ/1/thumbnail?accountid=139415 ''Elckerlijc'']. [Govaert Back, Antwerpen, ca. 1500].

* 231 J 44{{gap}}Gherit van der Goude, [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00003304-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Dat boexken vander missen Anderwerf ghecorrigeert'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1509. 

* 1084 A 6{{gap}}Cornelius Aurelius, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/divisiekroniek/#page=0&amp;accessor=thumbnails&amp;source=1&amp;view=homePane Die Chronyk van Hollandt, Zeelandt ende Vriesland''] (''Divisiekroniek''). Jan Severszoon, Leiden, 1517. {{USTC|420580}}

* 1900 A 008{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/kattendijke Kattendijke-kroniek]. Noord-Holland, ca. 1491-1493, '''E'''&lt;ref&gt;[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/kattendycke/#page=0&amp;accessor=toc&amp;view=homePane Antheun Janse e.a., Johan Huyssen van Kattendijke-kroniek, Instituut voor Nederlandse geschiedenis, Den Haag, 2005]  &lt;/ref&gt;

* 1703 H 14{{gap}}Carolus Battus (vert.), [https://books.google.nl/books?id=vyPLhPigwYIC ''Warachtighe historie van Doctor Johannes Faustus'']. 1592.

* KA 16{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme ''Der naturen bloeme'']. Utrecht, ca. 1340-1350. {{BNM-I|01534}} ; {{MMDC|1335}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* KW 78 E 54{{gap}}Adriaen Coenen, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/visboek ''Visboeck'']. Scheveningen 1577-1579.

* KW 129 F 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/silvius Schrijfboek van Willem Silvius'']. Leuven, ca. 1550-1562. 

* KW 1702 C 42 [4]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=fwwNa1ez1ukC&amp;pg=PP1&amp;hl=nl&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Die wonderlijcke reyse van Jan Mandevijl''] [...]. wed. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1592.

'''Huis van het boek - Museum Meermanno-Westreenianum'''

* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRlbiBIYWFnLCBIdWlzIHZhbiBoZXQgYm9layJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 10 B 21{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://metabotnik.com/projects/648/ ''Rijmbijbel'' en ''De wrake van Jerusalem'']. Utrecht, 1332. {{BNM-I|00451}} ; {{MMDC|10531}}

== Detmold ==
'''Lippische Landesbibliothek'''

* Mscr 70{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://s2w.hbz-nrw.de/llb/content/thumbview/6246475 ''Der Naturen Bloeme]. ca. 1287-1319.

== Deventer ==

'''Athenaeumbibliotheek''' [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/?mode=gallery&amp;view=list&amp;sort=order_s_auteurs%20asc&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015680000%5D&amp;reverse=0 Zoeken]
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRldmVudGVyLCBBdGhlbmFldW1iaWJsaW90aGVlayJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* 4 J 2 KL{{gap}}Geoffroy de Bath?, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be25b2c-3487-11e6-9144-d3019377c6b0/media/af0a55e1-4b54-05c0-a456-888212d6b5fb ''Sermones ad fratres de heremo'']. ca. 1450-1500. {{BNM-I|09049}} ; {{MMDC|15020}}

* 10 W 3 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc356dc-3487-11e6-b997-b34de8e3e1df/media/57bb42cc-c481-5837-af8b-158d28b0b66c Passieboek]. ca. 1475.

* 10 W 7 KL{{gap}}Hendrik Herp, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc747e2-3487-11e6-91df-871ab076f12e/media/0df658e2-630c-b673-7be9-f97544da8e33 ''Spieghel der Volcomenheit'']; Meister Eckhart, ''Rede der Unterscheidunge.''; 10e-eeuwse fragmenten met onder andere exorcistische teksten. Derde kwart 15e eeuw.

* 11 D 2 KL{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be672e8-3487-11e6-9b1b-5721046a6fda/media/431dbaf6-99e5-4bec-de0e-8172cc985799?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=44&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Spiegel historiael]'' (fragment uit de 3e Partie). {{BNM-I|02204}}

* 11 E 55 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b8b3ebe-3487-11e6-b073-af75c36586ef/media/05ff33aa-a905-cc39-ef3c-7c588faf71e0?mode=detail&amp;view=list&amp;q=Jacob%20van%20breda&amp;rows=1&amp;page=1 ''Proverbia seriosa in Theutonica prima, deinde in Latino sibi invicem consonantia]. Jacob van Breda, Deventer, 1485. {{ISTC|ip01025575}}

* 11 E 69 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be3bcba-3487-11e6-94de-07b336e81554/media/6cf79690-2a6e-15e2-cdc2-1bad7754ddae Vocabularius : ''Curia palatium''] (Latijn en Nederlands). Richard Pafraet (I), Deventer, [1480-1485]. {{ISTC|iv00325200}}

* 101 A 15 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bb74306-3487-11e6-b2d3-379f2b8656d8/media/f4cdb26b-7cc6-e20c-20f7-01ec8cc5f7a8 David Joris, ''Wonder Boeck'']. Dirk van Borne II, Deventer, ca. 1542.

* 101 D 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be079ce-3487-11e6-bfce-bb692ebe45d5/media/27262328-7c85-aa0b-1403-95173ff8dd02?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=24&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015970000%7D&amp;sort=order_ Verzamelhandschrift met o.a. het complete derde hoofdstuk uit ''De imitatione christi'' door Thomas à Kempis]. Deventer, ca. 1450. {{BNM-I|01635}} ; {{MMDC|14910}}

* 101 D 13 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca159e-3487-11e6-98a1-e72b2c86d518/media/1a49575a-4984-ff54-9567-f54c706b032f?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=3&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Sermonen des somers vanden hoechtiden'']. Diepenveen, 1451. {{BNM-I|01650}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 14 KL{{gap}}Beernt Arboestier, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca62d8-3487-11e6-9948-6f0eb4ea074d/media/af1d48b8-9210-c73a-daef-0e6c96954166 ''Van mennigerley sermonen'']. Diepenveen, 1453. {{BNM-I|01651}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc5ac66-3487-11e6-bf8c-7bfe5d07cb25/media/2e8f08b7-33e2-9963-fb09-4f405f2e7b73 Van den claren ende verluchten mannen der oerden van Cistercien.]'' Deventer, 1487.

* 101 E 9 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/detail/17cb34ed-0cb3-5d2a-a045-3b8562b97245/media/082a6b08-d5db-f246-cdb4-e0c8af207b3a Gebedenboek van Katherina Kerstkens]. Vermoedelijk Deventer of Diepenveen, 1475-1500.

* 101 F 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/051911ec-6dcd-aa47-8eb7-27d3ae9e499f/media/6306f6a3-4c85-b2bf-21c6-47ec7e053588 ''Die bedudinghe van cantica canticorum'']. Deventer, Klooster Diepenveen, 22 juni 1426, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.rug.nl/research/portal/publications/bedudinghe-op-cantica-canticorum-bewerkende-vertaling-van-glossa-tripartita-super-cantica(22dcea63-d5c9-4ea8-ac1f-6f9a3faa6b5a).html C.A.M. Schepers, ''Bedudinghe op Cantica Canticorum, bewerkende vertaling van Glossa Tripartita super Cantica: editie en teksthistorische studies'', thesis, Groningen 14 januari 1999]&lt;/ref&gt;

* 101 F 5 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc6add2-3487-11e6-9095-0fb6f2482b8d/media/47f64a33-074b-aef6-e139-551433cae915 Jan van Leeuwen, ''Van vijf manieren broederliker minnen'']. Diepenveen, ca. 1425.

* 101 F 16 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bcaccd2-3487-11e6-9a30-33a059a687af/media/9f0cc70f-9442-34f8-f2b9-f7e89110d0a3 Sermoenen, Deel 4]. Diepenveen, 1454. {{BNM-I|01652}} ; {{MMDC|14986}}

* 111 C 8 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b98a478-3487-11e6-a5b9-a368eb10b4f6/media/45f3b27e-90d8-b022-a3bc-1e27aa363ace?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=6&amp;sort=order_s_auteurs%20asc Convoluut]: ''Dialogus Creaturarum'' (Gouda, 1481), ''Fabulae Latine van Aesopus'' (1481), ''Historia destructionis Troiae'' (Deventer, 1480-1485), ''Speculum Stultorum'' (Utrecht, 1474) en ''Reynardus vulpes'' (Utrecht, 1474).

* 2000 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be0b8bc-3487-11e6-8d60-678c205fe1eb/media/35030641-0539-7bb1-dfc6-541a7e9acceb Getijden- en gebedenboek]. Zuid-Holland, ca. 1485-1490. {{BNM-I|16279}} ; {{MMDC|15025}}

== Dordrecht ==

'''Regionaal Archief'''

* Stadsarchieven Dordrecht 1-652{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/46/987CDD96C8C845DC8EB78F18A4B23394 ''Stedelijk gravenkroniekje van Holland'' (vanaf beeld 153) en bekortende versie van het ''Gouds kroniekje'' (vanaf beeld 158)]. Dordrecht, ca. 1470 (gravenkroniekje tussen 1467-77).

== Dresden ==

* Mscr.Dresd.App.51{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306728257 Stadsrechten en privileges Breda]. Breda, 1401/1433 en 1411/1416, 

* Mscr.Dresd.App.1343{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id281182418 Gebedenboek]. Oost-Vlaanderen, ca. 1480-1490.

* Mscr.Dresd.M.33.a{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30479287X Artesteksten. Rederijkersgedichten. Kroniek van Vlaanderen]. Vlaanderen, ca. 1480. {{BNM-I|02040}}

* Mscr.Dresd.M.182{{gap}}Erhart Gross, [https://digital.slub-dresden.de/id278676308 Beierse prozavertaling van de Dietsche Doctrinale; autogr.]. Nürnberg, 1443. {{BNM-I|02041}}

* Mscr.Dresd.M.220{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306646773 Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|02042}}

* Mscr.Dresd.M.254{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30614915X Getijdenboek]. Leiden, 1475-1500. {{BNM-I|02043}}

* Mscr.Dresd.M.255{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id307403556 Getijdenboek]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02044}}

* Mscr.Dresd.M.256{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279349599 Getijdenboek]. Weesp, 1504. {{BNM-I|09444}}

* Mscr.Dresd.M.291{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279361238 Getijdenboek]. Selwerd, ca. 1500. {{BNM-I|02046}}

* Mscr.Dresd.M.292{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30665167X Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1425-1475. {{BNM-I|02047}}

== Düsseldorf ==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* Ms B 119{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/6066703  Van tweelf doechden. Jan van Ruusbroec, Van seven trappen. Rulman Merswin, Von den neun Felsen]. Marienfrede, 15e eeuw. {{BNM-I|04334}}

* Ms B 144{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2651490 Mnl. vertaling van Henricus Suso: Horologium aeternae sapientiae]. Niederrhein, 1474. {{BNM-I|04336}}

* Ms B 158{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7932385 Noordnederlandse vertaling van Gregorius de Grote: Dialogi]. Marienfrede, 1478. {{BNM-I|04337}}

* Ms B 208{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8903430 Mnl. vertaling van Bernardus van Clairvaux: Sermones; 2 preken van Nicolaas van Clairvaux]. Niederrhein, 1478. {{BNM-I|07323}}

* Ms C 17{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2822237 Pseudo-Bonaventura-Ludolphiaanse leven van Jezus]. Niederrhein, 1415-1425. {{BNM-I|04341}}

* Ms C 21{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/5016389 Leven van Augustinus]. Wesel, Fraterhuis, 1478. {{BNM-I|04343}}

* Ms C 22{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9177138 Leven van Franciscus, etc.]. Niederrhein, 1450-1455. {{BNM-I|04344}}

* Ms C 23{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9191857 Heiligenlevens, preken]. Wezel, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04345}}

* Ms C 24{{gap}}Marquard van Lindau,[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9188272  Wechwiser naer den hemelschen Jherusalem]. Niederrhein, 1462. {{BNM-I|07811}}

* Ms C 25{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9192447 Marialegenden; preken] Verzamelhandschrift, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04346}}

* Ms C 75{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9496668 Getijdeboek Geert Groote] Diocees Münster, 3e kwart 15e eeuw.

* Ms C 89{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9542324 Gebedenboek]. Nederlanden, 16e eeuw. {{BNM-I|04347}}

* Ms C 93{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7981542 Verzamelhandschrift, convoluut]. Wezel, Kruisheren / Marienfrede?, 1450-1463. {{BNM-I|04348}}

* Ms C 111{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9423171 Ludolph van Saksen, Vita Jesu Christi]. Niederrhein of Westfalen, 1563-1564.

* Ms N 2 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8499146 Gebedenboek] 1446.

* Ms N 3 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8524152 Gebedenboek.] 15e eeuw.

* K02:C109{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3063 Bijbelperikopen]. 15de eeuw.

* K02:C116{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3387 Psalter]. 14de-15de eeuw. 

* K02:F23{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2886 ''Roman van Perchevael''] 15de eeuw.

* K02:F26a{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2888 ''Wrake van Ragisel'']. 14de eeuw. 

* K02:F26b{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2889 ''Wrake van Ragisel'']. 13de eeuw. 
 
* K02:F45{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2890 ''Madelgijs'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07381}}

* K02:F46{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2891 ''Der Naturen Bloeme'']. 14de eeuw. {{BNM-I|04356}}

* K02:F48{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2892 ''Florigout'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07371}}

* K03:F52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2896 ''Rijmbijbel''] (fragmenten). 1321.

* K03:F86{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2899 ''Boeve van Hamtone'']. ca. 1250-1300. {{BNM-I|07362}}

* K03:F88{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2902 ''Sidrac'']. 15de eeuw.
 
* K04:004{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3103 Beschrijving van een stad en burcht]. 15de-16de eeuw.

* K08:004B{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3410 Ongeïdentificeerd]. 14de-15de eeuw.

* K12:001{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3095 Religieus gedicht]. 15de eeuw.

* K20:Z15/01{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3047 ''Dat Boec van den Houte'']. 15de eeuw. {{BNM-I|06470}}

* K20:Z15/09{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3054 ''Spieghel Historiael'']. 15de eeuw. 

* M0007{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3060 Brief over klooster van de Derde Orde]. 15de eeuw 

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/titleinfo/3658088 ''Getijdenboek'']. Jacob vander Meer, Delft, 8 april 1480. {{GW|GW13424}} ; {{ISTC|ih00429300}}

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/pageview/3821983 ''Vanden scaeckspeel'']. [Johannes de Vollenhoe], [Zwolle], ca. 1478-1480. {{GW|GW6538}} ; {{ISTC|ic00411600}}

* 2015{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/thumbview/8966603 ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{GW|M38760}} ; {{ISTC|ir00278000}}

* NK 3114{{gap}}Lambertus Goetman, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-118168 ''Den spieghel der ionghers'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1510. {{USTC|436787}} ;  [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0105.php '''L''']

== Edinburg ==

'''National Library of Scotland''' [https://digital.nls.uk/early-manuscripts/browse/archive/235248524 Zoeken: Manuscripts from the Low Countries]

== Erfurt ==

'''Universität Erfurt - For­schungs­bi­blio­thek Gotha'''

* Chart. A 584{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00025722 ''Eneasroman''] [Mandeville]. ca. 1470-1475. {{USTC|436787}}

* Dep. Erf., CA 2° 326{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017766/CA-2-00326_0444.tif?logicalDiv=log_f62dfc-3696-ba48-1b49ad53a Aantekening: lied f. 218v]

* Dep. Erf., CA 4° 325{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017743/CA-4-00325_0095.tif?logicalDiv=log_ufb_cbu_00023665 Aantekening: aanhef lied, f. 42r]

* Dep. Erf., CA 4° 332{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00024593 Aantekeningen schutbladen: o.a. lied f. 105]

* Dep. Erf., CA 4° 349{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015100/CA-4-00349_0029.tif Aantekening schutblad: lied f. 9r]

* Membr. II 83{{gap}}Geert Groote, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015058/Memb-II-00083_00001.tif Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1486-1500 ; {{BNM-I|02059}} ; 

* Membr. II 204{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026101?&amp;derivate=ufb_derivate_00015081 Hymnen en sequensen]. Oostelijke Nederlanden, 1446/1475 of c. 1490 ; {{BNM-I|02147}} ; 

* Membr. II 219{{gap}}Heraut Gelre/Beyeren [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026042 Gotha-fragment met slot van ererede op Diederic van den Elner en begin van ererede op Adam van Mopertingen]. Noordelijke Nederlanden, 1402-1414 ; {{BNM-I|02148}} ; 

* Membr. II 220{{gap}}Jan van Boendale, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00012524 ''Der leken spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02149}} ; 

== Erlangen ==

'''Universitätsbibliothek Erlangen-Nürnberg'''

* 665{{gap}}[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv046207692-4 ''Practica Magistri Goswini. (Eiusdem?) Tractatus Speculi astrorum. Tractatus Astrolabii Masaallah. Tabulae astronomicae et al.'' (Latijn en Nederlands)]. ca 1475-1500 ; {{BNM-I|08579}}

* H62/AH 590/625{{gap}}Anthonis de Roovere, [https://digital.bib-bvb.de/webclient/DeliveryManager?custom_att_2=simple_viewer&amp;pid=2776959 ''Staties uit de heilsgeschiedenis'' (Berijmde passie met houtsneden)]. [Gheraert Leeu, Gouda, 1482.] ; {{ISTC|il00185500}}

==Fécamp==

''' Musée du Palais Bénédictine'''

* A.10.008{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md494742cw76 ''Der Roesen krantz'' ]. 15de eeuw.

==Frankfurt am Main==

''' Universitätsbibliothek Johann Christian Senckenberg '''

* Fragm. germ. III 10{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7722997 ''Sibeli en Aetsaert van Zweden''] (fragmenten). ca 1300-1350. {{BNM-I|09069}}

* Fragm. germ. IV 6{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7843426 Rechtsaantekeningen] (fragment). ca 1500. 

* Ms. Barth. 171{{gap}}Maarten Luther, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3641389 Catechismus]. ca 1550. 

* Ms. germ. oct. 21{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3678817 Brieven uit de Zuidnederlandse vertaling van het Nieuwe Testament, gevolgd door een apocriefe brief van Paulus aan de Laodicenzen ]. ca 1475-1500. {{BNM-I|05899}}

* Ms. germ. oct. 27 (Ausst. 36){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663073 Middelnederlandse gebeden] (rol). 15de eeuw.

* Ms. germ. oct. 32 (Ausst. 43){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3682002 Getijdenboek]. Middelnederlands en Frans. ca. 1480-1490. {{BNM-I|05214}}

* Ms. germ. oct. 33 (Ausst. 45){{gap}}Geert Groote, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693105 Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|05215}}

* Ms. germ. oct. 47{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693933 Gebedenboek]. ca. 1550. {{BNM-I|13296}}

* Ms. germ. qu. 35{{gap}}Philip Utenbroeke [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663113 ''Spiegel historiael''] (fragment, Tweede Partie, Boek I, kap.67/vs.1-kap.68/vs.24). ca. 1375-1400. {{BNM-I|05221}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/uten001twee01_01/index.php '''N''']

* Ms. Praed. 12 (Ausst. 42){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3733473 Gebedenboek]. ca. 1510. {{BNM-I|05223}}

==Fulda==

''' Hochschul- und Landesbibliothek'''

* Aa 79{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN325287104 St. Georgener Predigten met ingevoegd preken uit de Limburgse sermoenen]. Rijnland, ca. 1300-1350. {{BNM-I|11787}}

* Aa 124{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN321275802 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1450-1475. {{BNM-I|07735}}

* Aa 132{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN434646644 Getijdenboek Geert Grote]. Oost-Nederland / Rijnland, ca. 1400-1450. {{BNM-I|09112}}

* Aa 144{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN437530361 Getijden- en gebedenboek Latijn-Nederlands ]. Vlaanderen, ca. 1400-1450. {{BNM-I|07853}}

==Gent==

'''Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren'''

* KANTL.HS.6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-lllu Eerste, tweede en derde ''Martijn''] (fragmenten). Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|06561}}


'''Universiteitsbibliotheek'''
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum&amp;type=manuscript Zoeken: hoge resolutie Middelnederlandse handschriften].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?sort=old-to-new&amp;type=manuscript&amp;access=online&amp;lang=dut-dum&amp;min_year=1301&amp;max_year=1600 Zoeken: handschriften tot 1600].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum-dut&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=book Zoeken: drukken tot 1570].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dut-dum&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=manuscript-book Zoeken: handschriften en drukken in Middelnederlands en Nederlands tot 1570].


* HS.0029/1{{gap}}Gerard van Woelbosch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000805686 ''Spel vanden Somer ende vanden Winter''] (fragment). Gent, ca. 1430.

* HS.0082{{gap}}Olivier de Langhe, [http://lib.ugent.be/catalog/rug01:000991241 Expositie Op De Regel Van S. Benedictus. Verklaring Van De Bulle Van Urbanus V: Ne In Vinea Domini. Concordantiae Super Regulam S. Benedicti.] Gent, 1445. {{BNM-I|00041}}

* HS.0123{{gap}}Jacobus de Voragine, ''Legenda Aurea'' [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000809105 Winterstuk] (Tweede Noordnederlandse vertaling). Den Haag, 1470. {{BNM-I|00047}}

* HS.0125{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000808075 Oude Costume Van Ghendt.] Gent, 1301.

* HS.0186{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769900 Horae Sanctae Crucis E.a. Nederlandse Gebeden.] Brabant, 15e eeuw.

* HS.0198{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772388 Verscheidene Devoties In Het Latijn En Het Middelnederlands.] Gent, 15e eeuw.

* HS.0209{{gap}}Henricus Suso en Arnulf van Leuven. [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000762292 Middelnederlands Getijden- En Gebedenboek.] Zuidelijke Nederlanden, 1504.

* HS.0388{{gap}}Caesarius van Heisterbach, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797892 Dialogus Miraculorum] (De eerste Middelnederlandse vertaling). Nederlanden, begin 16e eeuw.

* HS.0444{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000860804 ''Der vrouwen Heimelijcheit'', ''Fysiognomie''] en andere gedichten. Vlaanderen, 1405. {{BNM-I|00113}}

* HS.0529{{gap}}Jacobus de Voragine, and Olivier De Langhe.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000794401 Heiligenlevens In Het Middelnederlands]. Gent, 1450.

* HS.0607{{gap}}Hugo de Sancto Victore.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990667 Regel Van De H. Brigitta. Regel Van De H. Augustinus. Commentaar Op De Regel Van De H. Augustinus.] Dendermonde, 1500.

* HS.0632{{gap}}Johan Scutken, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000773362 Middelnederlandse Historiebijbel, deel 2]. Noordelijke Nederlanden, 1468.

* HS.0663{{gap}}Machteld Gerijtsdochter, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769899 Leven Van Jezus. ]Delft, 1474. 

* HS.0691{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000990629 ''Historie van Troyen'' (fragmenten)]. Brabant, ca. 1350-1375. {{BNM-I|06425}}

* HS.0697{{gap}}[https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000844072 Geneeskundige en occulte teksten.] Zuidelijke Nederlanden, ca. 1450.

* HS.0895{{gap}}Petrus Dorlandus en Henricus van Santen, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769871 ''Die historie des patriarchen sijnte Joseph''] en andere vrome geschiedenissen en sermoenen. Sint-Truiden, 1500-1503.

* HS.0896/A{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755970 ''Karel ende Elegast''] (fragmenten). Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350.

* HS.0941{{gap}}Hadewijch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755566 Brieven, visioenen, liederen, mengeldichten ]. Brabant, ca. 1350. https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=hade002 Hadewich op DBNL]&lt;/ref&gt;

* HS.0942{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000886937 Die Dietsche Doctrinale] Oudenaarde, 1367. 

* HS.1016{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000880954 Middelnederlands Passieboek.] Brabant, 1450

* HS.1017{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992995 Leven Van Jezus.] Nederlanden, tweede kwart 15e eeuw

* HS.1021{{gap}}Arnoldus de Villa Nova e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000803880 Clavicula Salmonis en andere magische tractaten en voorschriften]. 16e eeuw.

* HS.1035{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772918 Kookboek.] Nederlanden, 1475.

* HS.1038{{gap}}Jordanus de Quedlinburg en Joannes Tauler. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000857823 Sermoenen, religieuse tractaten en devoties.] Zuidelijke Nederlanden, eerste helft 16e eeuw.

* HS.1080{{gap}}Peregrinus de Opole. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769845 ''Leven van Jezus'',] sermoenen, exempelen en devoties. Brabant, ca. 1450-1500.
 
* HS.1171{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990496 Leven Van Jezus.] 15e/16e eeuw

* HS.1273{{gap}}Jan Yperman, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000790503 ''Cyrurgie''.] Nederlanden, 1440.

* HS.1305{{gap}}Jan van Schoonhoven e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797894 Devote tractaten]. Hasselt, 3e kwart 15e eeuw. {{BNM-I|00192}}

* HS.1357{{gap}}Christophorus Brukere, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000890208 Regel Van De Zusters Van Het St.-janshospitaal Te Oudenburg. Berijmde Gebeden En Andere Devoties]. Kalender. 1562.

* HS.1360{{gap}}Jan van Schoonhoven, Henricus Suso en Mechtildis de Hackeborn, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000956235 Gebeden En Devoties]. Nederlanden, ca. 1450-1500.

* HS.1365{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000762247 Teksten van pseudo-Brigitta van Zweden, Johannes Brinckerinck en anderen]. Holland, ca. 1425-1475. {{BNM-I|00213}}

* HS.1371{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992650 Twee Biechtboeken]. 1401.

* HS.1374{{gap}}Jacob van Maerlant e.a. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000763342 Heber-serrure Codex] (Middelnederlands verzamelhandschrift). Brabant, ca. 1375-1400. {{BNM-I|00216}}

* HS.1588{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7jqe ''Der leken spiegel'' (fragment, Boek 2, Kap. 44, v. 482 - Kap. 45 v. 39; Boek 2, Kap. 48, v. 562-721).] Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|00233}}

* HS.1590{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000839806 ''Borchgravinne van Vergi''; Gedicht op het huwelijk in Cana; ''Vander zielen ende van den lichame'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00234}}

* HS.1619{{gap}}Pieter Vostaert, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000969203 Roman van Walewein (fragment)]. Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00242}}

* HS.1638{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990133 ''Die Rose'' van Heinric (fragment)]. Nederlanden, 14de eeuw. {{BNM-I|00250}}

* HS.1649{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/G Rijmkroniek van Holland''] ([https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek fragment G]). ca. 1325-1350.

* HS.2166{{gap}}Anna Bijns, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755562 Gedichten]. ca. 1520-1530.

* HS.2749/3-4{{gap}}Jacob van Maerlant; Lodewijk van Velthem, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990038 Vierde Partie van de ''Spieghel historiael'', fragment]. Westelijk Brabant of Oost-Vlaanderen, ca. 1325. {{BNM-I|06622}}  

* HS.2749/7{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990045 ''Sidrac''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|06563}} 

* HS.2749/9{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000993611 ''Valentijn ende Nameloos''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|07389}} '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003189201_01/_tij003189201_01_0019.php#146 Willem de Vreese, ''Een nieuw fragment van Valentijn en Nameloos'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 11 (1892) p. 140-162]&lt;/ref&gt;

* HS.3330{{gap}}Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755412 Testament rhetoricael]. 1561. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001test01_01/dene001test01_01_0656.php '''N''']

* G.13860 ; [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001667788 ''Korte rijmkroniek van Vlaanderen'']. Oost-Vlaanderen, ca. 1431-1440. 

* BHSL.RES.0043/1{{gap}}Werner Rolevinck, [https://books.google.be/books?id=V6dKAAAAcAAJ ''Fasciculus temporum]. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* BHSL.RES.0170/1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000176405 ''Die destructie van Jherusalem]. [Gheraert Leeu, Goude, 1482].

* BHSL.RES.0219{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001457031 ''Historie van Floris ende Blancefloer''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen, ca. 1517.

* BHSL.RES.0401/1{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=qSdNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0401/2{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=nidNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0460{{gap}}Anna Bijns, [https://books.google.be/books?vid=GENT900000177041 ''Een seer scoon ende suyver boeck, verclarende die mogentheyt Gods, ende Christus ghenade, over die sondighe menschen. Daer boven die warachtighe oorsake van der plaghen groot die wy voor ooghen sien, met veel scoone vermaninghe (...)'']. Peter van Keerberghen, Antwerpen, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/bijn003refe03_01/ '''N''']

* BHSL.RES.0537/1{{gap}}Anthonis de Roovere, Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001359678 Rethoricale wercken van Anthonis de Roouere (...) Carnation (...)]. Jan van Gelen, Antwerpen, 1562, '''X'''[https://www.dbnl.org/tekst/roov002reth01_01/index.php Tekst Anth. de Roovere op DBNL]

* BHSL.RES.1070{{gap}}''[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001018720 Frederick van Jenuen]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1531.

* BHSL.RES.1071{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224241 ''Der IX quaesten'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1528.

* BHSL.RES.1084{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224258 ''Historien der heiligher drie coninghen'']. J. Jacobszoon Vander Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}}

* BHSL.RES.1295{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224453 ''Des conincs summe'']. Jacob Jacobszoon van der Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1478. 

* BHSL.RES.1401{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224496 ''Der sielen troest'']. Nicolaes Grapheus alias Claes de Grave, Antwerpen 1526. {{USTC|402986}}

* BHSL.RES.1402{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224495 ''Der sielen troest'']. Govaert Back, Antwerpen, 1502. {{USTC|402805}}

* BHSL.RES.1500/1 BIB.ACC.008994{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-ZlbAAAAQAAJ ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* BIB.ACC.004589{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000038650 ''De zeer wonderlijcke ende vvarachtighe historie van Mahomet, inde welcke beschreuen ende verhaelt wordt zijn gheboorte, afcomste, leuen en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; valsche leeringhe, mette confutatie oft wederlegginge van den Alcora[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; quade secte des selfs Mahomet'']. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1580. {{STCN|424178524}}

* BIB.ACC.025068{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:002052893 ''Historie vanden Ridder metten Swaen''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen [151?].

* 7859{{gap}}François Goedthals, [https://books.google.be/books?id=xmU-AAAAcAAJ ''Les proverbes anciens Flamengs et François correspondants de sentence les uns aux autres.'']. Christofle Plantin, Antwerpen, 1568. {{USTC|13557}} ;  '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/GoedthalsProverbes1568.pdf Transcriptie (pdf), Leiden Universiteit]&lt;/ref&gt;

==Giessen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Hs.45{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565165 Glossaria Latijn/Nederduits]. ca. 1350. {{BNM-I|07948}}

* Hs.98{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565329 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06365}} ;[https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Hs.98a{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565832 ''Spiegel historiael'' (Vijfde Partie, Boek IV, kap.27/vs.4-15 en vs.54-65 en kap.28/vs.25-36 en 75-85)] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1315-1350. {{BNM-I|06691}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* Hs.642a{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3917775 o.a. Rijnlandse bewerkingen van verhalen uit de Noord-Nederlandse bewerking van ''Vitas patrum''] Westfalen, ca. 1450-1475. {{BNM-I|08103}}Zie ook: [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3935448 Hs. 790b] en [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3925911 Hs. 816a]

* Hs. NF 345{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:hebis:26-digisam-105187 ''Rijmbijbel''] (fragment). Nederlanden, ca. 1350-1375, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0029.php '''D'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;Universiteit Giessen: [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/items/2ff897ab-1a87-409a-b79f-918d0d49026f/full cataloogitem] met [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/server/api/core/bitstreams/51f1cb89-7775-4491-8f50-69ba57b6201d/content bijlage]&lt;/ref&gt; 

==Göttingen==

'''Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek'''

* 8 TH TH I, 666/19:1{{gap}}[David Joris], [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN876297246 Ernstelijcke Klage, Leere unde onderwysinghe aen alle Regenten unde Ouericheden, ouer den nydighen bloetdorstighen aardt Belials unde Antichristi hare Dienaren unde Medgenooten, die daer eenichsins raden unde leeren yemanden om't Geloof of die Weth haerder conscientien te mogen vervolgen oder te dooden'']. z.p., 1544.

* 4 Cod. Ms. philol. 184: II{{gap}}Jan van Boendale, [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3801882 ''Der leken spiegel'' (fragment)]. ca. 1330-1350. {{BNM-I|06712}}

* 8 Cod. Ms. hist. 823b{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3746406 Reis van Jan van Mandeville]. Holland, 1425-1475. 

* Fab. Rom. I 2200{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN770755488 ''Die hystorie van die seven wijse mannen van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{GW|GW12876}} ; {{ISTC|is00450100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0033.php '''L'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sev001abot01_01/ '''N''']

* Fab. Rom. III 1945{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1668342502 Rijckaert zonder Vreese'']. Hieronimus van Dussen, Antwerpen, 1619, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0060.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Rijckaert_zonder_Vreese/Rijckaert_zonder_Vreese_feuilleton_editie.pdf W.Kuiper, ''Rijckaert zonder Vreese - kritische editie'', Amsterdam 2019]&lt;/ref&gt;

* Fab. Rom. III 2011{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685820972 ''Een schoone ende wonderlijcke historie, diemen voor warachtich houdt, ende autentijck, sprekende van eender vrouwen gheheeten Melusine [...]'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen, 1602, 

* Fab. Rom. III 2108{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1680075381 ''Een schoone Historie van Jan van Parijs, coninck van Vranckrijck'']. Pauwels Stroobant, Antwerpen, 1612. [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0055.php '''L''']

* Fab. Rom. VI, 1223{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685936180 ''Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken ende wonderlijcke avontueren die hi hadde [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Jan van Ghelen de Jonghe, Antwerpen, 1580, 

* Fab. Rom. VI 1533{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN779971469 ''Een schoon historie van broeder Ruyssche die een koc was in een klooster ende een duyvel die hem in menschelijcker ghedaente verschapen hadde'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1596. 

* Fab. Rom. VI 1542{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN686082044 ''Een schoone genuechelicke enn seer pluysante Historie van den Pastoor te Kalenberghe von syn wonderbaerlikke avontueren ende corthwylige cluchten die hy by synen leven bedreven heeft'']. Albert Bouwman, Amsterdam, 1613.

* Fab. Rom. X 32{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685925472 ''Die conste ende maniere om broot ende vleesch, visch, wyn, gebraet, spijs, dranc ende den vryen kost te kryghen sonder ghelt.''] Weduwe Jan van Ghelen, Rotterdam, 1610. {{USTC|1018385}}

* 8 FAB X, 132 RARA{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1782610715 ''Een schone ende ghenoechelijcke historie van joncker Jan uut den Vergiere, des graven soone van Artoys, die veel wonderlijcke avontueren gehadt heeft ende door zijn groote vromicheyt namaels keyser van Roomen ende coninck van Vranckrijck wert'']. Harman Janszoon Muller, Amsterdam, [1590]. {{USTC|429335}}

* Poet. Germ. II 1316{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN532719360 ''De historia van Lanslot ind van dye schone Sandrin'']. Heinrich von Neuss, Köln, 1510.{{gap}}{{USTC|629944}}

* Theol. 160{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN86944929X ''op Cantica Canticorum'']]. [ca. 1460] ; {{BNM-I|06062}}

==Graz==

'''Universitätsbibliothek'''

* 503{{gap}}[https://unipub.uni-graz.at/urn:nbn:at:at-ubg:2-28457 ''Commentarius in Augustini libri De civitate Dei'', met gebed in het Middelnederlands op het voorste schutblad]. Nederlanden of Frankrijk, ca. 1400. {{BNM-I|13200}}

* 1703/131{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0131.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Eerste Partie]. West-Vlaanderen (?), ca. 1300-1350. {{BNM-I|06652}}

* 1703/132{{gap}}Philip Utenbroeke,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0132.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Tweede Partie]. West-Vlaanderen (Brugge?), ca. 1300-1325. {{BNM-I|06677}}

==Greifswald==

'''Universitätsbibliothek Greifswald''' 

* MS 638{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275191,T ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|02150}}

* MS Nd. 1{{gap}}Arnt Buschmann, [https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275108,T Mirakelbericht]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1450-1460.

* MS Nd. 2{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275109,T Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1400-1425. {{BNM-I|02153}}

* MS Nd. 9{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275116,T Gebedenboek]. Maaseik, ca. 1534/1566.

* MS Nd. 20{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275124,T Gebedenboek]. Brabant, ca. 1510-1520.{{gap|1em}{{BNM-I|08581}}

* MS Nd. 37{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275128,T Johannes Cassianus]. West-Vlaanderen, ca. 1450-1500.

==Groningen==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* HS.ADD 274{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/13938/rec/57 Getijdenboek], Thesinge, 1512-1518. {{BNM-I|05933}}

* HS.ADD 360{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/8583 Gebedenboek]. ca. 1500-1525.

* HS.ADD 424{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/67849 Het boek van Brecht]. Zwolle, ca. 1465-1490.
 
* HS.103{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/8436/rec/1 Verzameling Artesteksten in het Latijn en het Nederlands]. ca. 1500-1525.

* HS.216{{gap}}Augustinus, Hugo van St-Victor, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/9061 ''Bedudinge nae den sinne van Sante Augustinus regele''. Met het commentaar van Hugo van St-Victor]. Maaseik, 1435. {{BNM-I|02104}}

* HS.217{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/779/rec/10 ''Pseudo-Bonaventura-Ludolfiaanse leven van Jezus'']. Noordelijke Nederlanden, 1438. {{BNM-I|02105}}

* HS.254{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/7404/rec/22 Verzameling juridische teksten]. 1530 en later.

* HS.279{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/7877/rec/27 Stadboek van Groningen]. Groningen, 1532. {{BNM-I|02114}}

* HS.350{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/15000/rec/1 Nederlandse vertaling van Olivier de la Marche ''L'estat de la maison du duc Charles de Bourgoingne dit le Hardy'']. 16de eeuw. {{BNM-I|02116}}

* HS.405{{gap}}o.a. Jacob van Maerlant, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/3332 Zutphens-Groningse Maerlanthandschrift ], 's Hertogenbosch?, ca. 1325-1339. {{BNM-I|02118}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

* HS.406{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/membradisje/id/54 ''Parthonopeus van Bloys'' (fragment)], Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|02119}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_par002part02_01/ '''N''']
 
* uklu INC 131 A{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/boeken/id/1804/rec/2 ''Dat boeck vanden leven ons liefs heren ihesu christi, ... met addicien van scoonen moralen ende gheesteliken leringhen ende deuoten meditacien ...'']. Peter van Os. Zwolle, 1495.

* INC 132{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/membradisje/id/732/rec/93 Dekblad met fragment van Middelnederlandse prozatekst over de sacramenten]. ca. 1450-1500?.

== Haarlem ==

'''Noord-Hollands Archief'''

* Losse aanwinsten 1039{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741443&amp;miview=inv2 ''Brederodekroniek. Met een serie kroniekjes van andere adellijke geslachten uit Holland.''] Zestiende eeuw.

* Losse aanwinsten 1040{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741444&amp;miview=inv2 ''Kroniek van de heren van Brederode, met stamreeksen van de heren van Arkel en Egmond.''] Zestiende eeuw.

* Stadsbestuur van Haarlem (Stadsarchief van Haarlem), 928 (= Stadsarchief Rood 21){{gap}}[https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=1573&amp;minr=1111261&amp;miview=inv2 ''Negen besten'', ''Cort Chronijkje van de graaven van Holland'', ''Historialike materie'' (kroniek van Haarlem) ]. Haarlem, kort na 1446. {{BNM-I|08255}}

'''Stadhuis'''

* [https://noord-hollandsarchief.nl/beelden/beeldbank/?mode=gallery&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=1&amp;fq%5B%5D=search_i_period:%5B14000000%20TO%2015510000%7D&amp;q=gravenportretten&amp;reverse=0&amp;oldView=horizontal Reeks van 19 gravenportretten]. Haarlem, circa 1490.

==Halle==

'''Frankesche Stiftungen'''

* 44 E 12 (1){{gap}}Guillaume de Digulleville, [https://192.124.243.55/digbib/pilger.htm ''Boek van den pelgrim'']. Hendrik Eckert van Homberch. Delft, 1498, ; {{ISTC|ig00638500}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_boe007boec01_01/_boe007boec01_01_0001.php '''N''']

* ZV 27234{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386591 ''Lerung ende vermaenung met bequame gelijckenissen wtgesproocken totter Ghodtsaelicheit dienstelick'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27235{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386590 ''Een twesprake tuschen een Meister ende sijn Discipel'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27236{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386589 ''Alle waere gheloeuighen saluyt'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* [?]{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386588 ''Wtspraeck des waeren Religions ende verklaering der Ceremonien'']. Ludwig Dietz, Rostock, [1550].

== Hamburg ==

'''Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg Carl von Ossietzky '''

* Cod. theol. 2194{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN1036472221 Ascetische geschriften: Sinte Bernaerts testament; David van Augsburg ''Profectus religiosorum'', excerpt; Jan van Ruusbroec ''Vanden kerstenen ghelove'', excerpt; traktaten, heiligenlevens, gebeden; preek uit de ''Jhesus collacien''; preek van Nicolaas van Straatsburg: Preek over de gulden berg, gevolgd door Jan van Schoonhovens commentaar op deze preek; anonieme preek]. Nederlanden, 1450-1600. {{BNM-I|05584}}

* Inc App A/80 1039{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN782153259 ''Die Historie van Buevijne van Austoen ut Engelandt gheboren, vol wonderlijke aventueren, vol strijen, vol amoruesheyt ende vol van verraderijen'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1504. {{USTC|436691}}

* Inc App A/265{{gap}}[https://digitalisate.sub.uni-hamburg.de/de/nc/detail.html?tx_dlf%5Bid%5D=26495&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;tx_dlf%5Bpointer%5D=0 De Spieghel der behoudenessen]''. Thomas van der Noot, Brussel, [1508]. {{USTC|403645}}

==Hannover==

'''Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek | Niedersächsische Landesbibliothek'''

* Ms IV, 369{{gap}}[https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=1756555699 Nederrijns Moraalboek]. eind 13 eeuw. {{BNM-I|06704}}

==Hanover (NH)==

'''Rauner Library - Dartmouth College Library'''

* Ms. 1270{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001270.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw. 

* Ms. 1302{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001302.html Getijdenboek] (fragment). Vlaanderen, 15de eeuw. 

* Ms. 1345{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001345.html Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw.

* Ms. 2491{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/002491.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw.

==Hattem==

'''Bibliotheek Stichting Oud-Hattem'''

* Hs. C5:{{gap}} Collectie 'secreten'. 15e eeuw. {{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 
 Zie Utrecht: UBU Hs. Hattem C 5].

==Heeswijk Dinther==

'''Abdij van Berne'''

* Hs. 2{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/895616A95CE34908B5C08ECF75FB8FB3 Godfried van Wevel, Vanden twaelf dogheden; Eenliker sprake]. 1450-1500. {{MMDC|17021}}

* Hs. 4{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Gebedenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|07416}} ; {{MMDC|17024}}

* Hs. 6{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, c. 1470. {{BNM-I|07514}} ; {{MMDC|17031}}

* Hs. 9{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/0BEC7AB595F340368B73AF7DB8F5ABF8 Getijdenboek]. IJsselregio, 1470-1490. {{BNM-I|05987}}{{MMDC|17060}} ; 

* Hs. 11{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/298A97AF81574053A50426C2C93CA5AD Teksten met instructies voor een vroom leven]. Oostelijk Brabant, 1500-1550, ; {{BNM-I|07545}}{{MMDC|17040}}

* Hs. 33{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/B277D3ED3FEB4C059F1AEF534BCB901B Pesttractaat]. 15e eeuw. 

* Hs. 100.1{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/80391E23340D472BBF340E3B64D26F6B Van den hertogen ende heren van Brabant. Rijmkroniek]. 16e eeuw.

==Heidelberg==

'''Universitätsbibliothek'''

* Cod. Pal. germ. 87{{gap}}Johann von Soest, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg87?ui_lang=eng ''Kinder von Limburg'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch'').] Heidelberg, 1480. {{BNM-I|06428}}

* Cod. Pal. germ. 147{{gap}}[https://doi.org/10.11588/diglit.70#0001 ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470. 

* Cod. Pal. germ. 315{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg315?ui_lang=eng ''Malagis'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Madelgijs'').] Westschwaben, ca. 1480. {{BNM-I|07379}}

* Cod. Pal. germ. 340{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg340?ui_lang=eng ''Malagis'', ''Reinolt von Montelban''.] ca. 1474. {{BNM-I|07377}}

* Cod. Pal. germ. 357{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg357?ui_lang=eng Kleine Heidelberger Liederhandschrift.] Elzas (Straatsburg?), ca. 1270-1280. {{BNM-I|08295}}

* Cod. Pal. germ. 363{{gap}}Johann der Clerick, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg363?ui_lang=eng ''Ogier van Dänemark'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Ogier van Denemarken'').] Heidelberg? 1479. {{BNM-I|07384}}

* Cod. Pal. germ. 368{{gap}}Herbort von Fritzlar, Hendrik van Veldeke [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg368?ui_lang=eng ''Liet von Troye'', ''Eneasroman''.] Würzbürg 1333. {{BNM-I|08297}}

* Cod. Pal. germ. 399{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg399?ui_lang=eng ''Reinolt von Montelban''.] Rottenburg? Tübingen? Urach?, 1480. {{BNM-I|07378}}

* Cod. Pal. germ. 403{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg403 ''Eneasroman.''] Straatsburg, 1419. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N'''] 

* Cod. Pal. germ. 848{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg848?&amp;ui_lang=eng Codex Manesse.] Zürich, ca. 1300-1340.

* Cod. Sal. VII,4d{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/salVII4d?ui_lang=ger Devotieboek: getijden, boetpsalmen, gebeden, traktaten, ''Der vader collacien'', fragment van een preek van Nicolaas van Straatburg: Preek over de gulden berg]. Oostelijke Nederlanden? Brabant?, ca. 1440?, ca. 1500?.{{BNM-I|07263}}

* Heid. Hs. 200{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs200 ''Wapene Martijn'' (fragment)]. ca. 1300-1400 (?).{{BNM-I|06559}}

* Heid. Hs. 1012{{gap}}Augustijn[ken van Dordt], ''[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs1012/0015/image,info,thumbs Der Herzog von Braunschweig]''. [Trier] ca. 1460.

==Innsbruck==

'''Universitäts- und Landesbibliothek Tirol'''

* Cod. 455{{gap}}[https://diglib.uibk.ac.at/urn:nbn:at:at-ubi:5-1461 Geneeskundig verzamelhandschrift, Latijn en Nederlands (simplicia).] Nederlanden, 14de en 15de eeiw. {{BNM-I|08656}}

==Jena==

Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek Jena

* Ms. Prov. f. 155{{gap}}[https://collections.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/HisBest_derivate_00023755/Ms-Prov-f-155_0001.tif ''Parthonopeus van Blois''] (fragment). {{BNM-I|02163}}

==Kampen==

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief 11 [https://kroniekvankampen.huygens.knaw.nl/ Kamper Stadskroniek ''De annalibus quaedam''.] Kampen, ca. 1470-1545. {{BNM-I|11949}}

==Karlsruhe==

'''Badische Landesbibliothek'''

* Cod. Donaueschingen 217 [https://digital.blb-karlsruhe.de/urn/urn:nbn:de:bsz:31-66200 Getijdenboek van Geert Groote] IJsselgebied (Zwolle?), ca. 1470-1490.

==Kassel==

'''Universität Kassel'''

* 4° Ms. poet. et roman. 29{{gap}}[https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1398416988020/1/LOG_0000/ ''Roman der Lorreinen.]'' ; {{BNM-I|06368}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] 

==Keulen==

'''Dombibliothek'''

* Codex 248{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-0248_001.jpg%22/segment/%22body%22 ''Die bereydinge des herten'', ''Die weerdicheit der caritaten'']. Limburg? ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* Codex 1117{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1117_001.jpg%22/segment/%22body%22 Getijdenboek]. ca. 1500. 

* Codex 1323{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1323_001.jpg%22/segment/%22body%22 Preken]. ca. 1550. 

'''Universitäts- und Stadtbibliothek'''

* AD+BL220{{gap}}[https://www.ub.uni-koeln.de/cdm/ref/collection/inkunabeln/id/165239 ''Herbarius.''] Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}
* ENNE167{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://fragmentarium.ms/overview/F-ds6i''Vanden blinkenden steen'' (fragment)] Nederlanden, ca. 1400-1450. 

'''Historisches Archiv'''

* C&amp;D 337{{gap}}Jan Beke, [https://historischesarchivkoeln.de/archive.xhtml?id=Vz++++++00134516MHupElko#Vz______00134516MHupElko  ''Croniken'']. 15de eeuw. {{BNM-I|10449}}

* W.* 46 * {{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003339PPLS#Vz______90003339PPLS ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470.

* W. 4 121{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003430PPLS#Vz______90003430PPLS Frans-Nederlands gespreksboekje]. ca. 1375-1400. {{BNM-I|05007}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.be/books?id=9mwUAAAAQAAJ Scan op google books]&lt;/ref&gt;

* W. 4 322{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003354PPLS#Vz______90003354PPLS ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* W. 4 324{{gap}}Jacob van Maerlant, [http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003356PPLS#Vz______90003356PPLS ''Spieghel historiael'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|04898}}

* W. 8 262{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003457PPLS#Vz______90003457PPLS Notitieboek van een Vlaams koopman]. ca. 1450-1460. {{BNM-I|05013}}

* W. 8 325{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003594PPLS#Vz______90003594PPLS Glossarium Latijn-Nederlands, fragment]. Limburg, ca. 1300-1325. {{BNM-I|05116}}

==Koblenz==

'''Landeshauptarchiv Koblenz'''

* Bestand 701 Nummer 262{{gap}}[https://apertus.rlp.de/index.php?PLINK=1&amp;ID=ca23ec55-096e-4c81-aaca-9cfef51067dd Convoluut met in het tweede deel: Arnoldus Leodiensis, ''Alphabetum narrationum'' (162r-172r), zes lectiones uit een ''Officium sanctae Barbarae'' (172v) en Jacob van Maerlant, ''Eerste Martijn'' (fragment op f. 173r)]. Dit deel van het convoluut: Nederlanden, 1380-1400. {{BNM-I|09090}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)]], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

==Kopenhagen==

'''Det Kongelige Bibliotek'''

* 77 II,-233 4to{{gap}}[https://www5.kb.dk/permalink/2006/manus/541/eng/ ''Ulenspiegel. Van Ulenspieghels leven.''] Michiel van Hoochstraten, Antwerpen ca. 1512. {{USTC|437065}}

==Kraków==

'''Biblioteka Jagiellońska'''

* Berol. mgq 1087{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/714545/edition/676992/content Verzamelhandschrift met o.a. Preken uit de ''Limburgse sermoenen, Tondalus’ visioen'' en ''Sint Patricius’ vagevuur'']. Noordelijke Nederlanden, tweede helft vijftiende eeuw, circa 1490? ; {{BNM-I|02998}}

* Berol. mgq 1094{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/340948/edition/325636/content Godfried van Wevel. Henricus Suso. Traktaten]. Gelre, 1468. {{BNM-I|02957}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 1{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/301264/edition/288259/content?ref=desc Ongeïdentificeerd (1) ''Henric en Claredamye''] [?]. Eerste helft 13e eeuw, Nederrijns. {{BNM-I|03002}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 3{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=175986 ''Eneasroman''] (fragment). na 1250. {{BNM-I|03001}}

==Lancaster, PA==

'''Franklin &amp; Marshall College, Shadek-Fackenthal Library'''

* Misc. Ms. 146{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0038/html/MS_146.html Book of Hours]. Zwolle, ca. 1470-1480.

==Leeds==

'''University Library - Special Collections'''

* BC MS 7{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372689 Getijdenboek]. Delft? en Zuidelijke Nederlanden, ca. 1490 en ca. 1500-1510. {{BNM-I|05856}}

* BC MS 14{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372696 Getijdenboek]. Nederlanden, ca. 1450-1500, met toegevoegde miniaturen uit de eerste helft van de 13de eeuw. {{BNM-I|10206}}

* BC MS 24{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372702 Psalter]. Holland, ca. 1440. {{BNM-I|05908}}

== Leeuwarden==

'''Tresoar'''
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkxlZXV3YXJkZW4sIFRyZXNvYXIiXX0seyJuYW1lIjoiVGV4dCBMYW5ndWFnZSIsImZpZWxkIjoibGFuZ3VhZ2UiLCJ2YWx1ZXMiOlsiRHV0Y2giXX1dLCJwYWdlIjoxLCJwYWdlX2xlbmd0aCI6MzAsInNvcnRvcmRlciI6InRpdGxlIn0= 15+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 290{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=199 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|02809}} ; {{MMDC|15727}}

* Hs. 1804{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=12 ''Florigout''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|02813}} ; {{MMDC|15659}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_flo004flor02_01/ '''N'''] 


==Leiden==

'''Hoogheemraadschap van Rijnland'''

* 2.2.17, no 21{{gap}}[https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&amp;mizig=210&amp;miadt=319&amp;miaet=1&amp;micode=2.2.17&amp;minr=1065347&amp;miview=inv2 Van die heerlikije der lande van Steyn.''] ca. 1500. {{MMDC|15365}}

'''Universiteitsbibliotheek''' 

Leiden University Libraries Digital Collections : [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=edismax&amp;cp=collection%3Aubl_manuscripts&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22 Zoeken: Manuscripts : Dutch]
[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=dismax&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Aubl_manuscripts%22&amp;f%5B1%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22&amp;f%5B2%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Awestern_mediev_manuscripts%22 Zoeken: Westerse middeleeuwse handschriften - Nederlands] 

* 1369 C 11{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1543099#page/1/mode/1up ''Fasciculus temporum]''. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 1497 B 11{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1936602#page/1/mode/1up ''Historien ghetoghen uuten gesten ofte croniken der Romeynen, tracterende ende roerende van die doechden ende sonden, ende die ghemoraliseert ende ghetoghen tot enen gheesteliken sinne'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 1497 H 14{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1557824#page/1/mode/1up ''Den spyeghel der salicheyt van Elcerlĳc : hoe dat elcerlĳc mensche wert ghedaecht Gode rekeninghe te doen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1525. {{USTC|407327}}


* BPL 3{{gap}}Jean Froissart, ''Chroniques'' [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel I] - [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel II], vertaald door Gerijt Potter vander Loo. Leiden?, 1470. {{BNM-I|01878}} ; {{MMDC|4869}}

* BPL 14 A{{gap}}Broeder Geraert, Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1602664 ''Natuurkunde van het geheelal - Der naturen bloeme'']. Utrecht, 1350-voor 1366? ; {{BNM-I|01882}}

* BPL 14 C{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2668898?solr_nav%5Bid%5D=b3b7dbfb2b5dd03cb600&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=0#page/1/mode/1up ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden (Gelre of Overijssel), ca. 1460-1470.

* BPL 14 E{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1599911 Spiegel Historiael''], Vijfde Partie. Brabant, ca. 1316-1325. {{BNM-I|00006}} ; {{MMDC|4914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* BPL 14 F{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2692079#page/1/mode/1up Reis van Jan van Mandeville'']. Noordelijke Nederlanden. ca. 1425-1450. {{BNM-I|01885}}

* BPL 76 C{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1686975|Wereldkroniek ''Claes Heynenzoon en andere kronieken'']. Holland, 1476. {{BNM-I|01901}} ; {{MMDC|5499}}

* BPL 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606999 ''Sinte Franciscus leven'']. Vlaanderen, 1300-1350. {{BNM-I|01907}}

* BPL 136 D{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1594995#page/1/mode/1up ''Gouds kroniekje'']. 1463.

* BPL 1010{{gap}}Joannes de Beka, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1989383?solr_nav%5Bid%5D=14e60660c0312d2db5ab&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=5#page/6/mode/1up Die croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425. {{BNM-I|10447}} ; {{MMDC|1792}}

* BPL 1049{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606657 Limburgse ''Aiol'']. Limburg (omgeving Venlo?), ca. 1175-1225. {{BNM-I|01927}}

* BPL 1215{{gap}}Heinric van Veldeke, [[hdl:1887.1/item:1594784|''Sinte Servaes levene'']]. Maastricht, St. Bartholomeüsklooster ca. 1470. {{BNM-I|01928}} ; {{MMDC|r1797}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* BPL 2894{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1679726 Bastaard-Godevaert]. Brabant?, ca. 1330-1370. {{BNM-I|02018}}

* BPL 3085{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:760243 ''Wrake van Ragisel''] (fragment). 1250-1300?. {{BNM-I|02024}} ; {{MMDC|2079}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_wra001mgys01_01/ '''N''']

* BPL 32522:4{{gap}}Jan van Ruusbroec,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:3493569 ''Vanden blinckenden steen'' (fragment)]. {{BNM-I|05280}}

* LTK 168{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1678947 ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden, 1450-1475. {{BNM-I|00833}}

* LTK 183{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/L ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1400. {{BNM-I|00843}} ; {{MMDC|14190}}

* LTK 191{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1598537 ''Ferguut, Floris ende Blancefloer, Der Historiën Bloeme, Esopet, Bediedenis der misse, Dietsche doctrinale'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350. {{BNM-I|00001}} ; {{MMDC|14191}}

* LTK 194{{gap}}Jan de Weert, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595455#page/1/mode/1up ''Nieuwe Doctrinael, Dierenriemmannetje, Lied van Geraert van Velsen'']. Z. Nederlanden, ca. 1450-1475. {{BNM-I|00847}} ; {{MMDC|14197}}

* LTK 195{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595077#page/1/mode/1up ''Roman van Heinric en Margriete van Limborch'', ''Roman van Walewein'']. West-Brabant / West-Vlaanderen ca. 1350. {{BNM-I|00848}} ; {{MMDC|14200}}

* LTK 205{{gap}}Dirc Potter, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1608717#page/1/mode/1up ''Der minnen loep'']. Holland, 1486. {{BNM-I|00853}} ; {{MMDC|14408}}

* LTK 221 ; [https://hdl.handle.net/1887.1/item:3300393 Samengestelde codex met o.a. sermoenen, gebeden en een Middelnederlandse bewerking van ''Soliloquia animae ad Deum''. Fragmenten uit ''Dietsche Catoen'' als schutbladen (oorspronkelijk dekbladen)] 1450-1550. De vrije dekbladen met de ''Catoen'' (na 1350) worden gelokaliseerd in Zuid-Holland. {{BNM-I|00862}}

* LTK 318{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1685644 Sermoenen:winter- en zomerstuk; Passieboek; Meditatiën over de lijdensgeschiedenis; Middelnederlandse vertaling van Willem van Gouda, ''Peregrinationes terrae sanctae'']. Gouda, 1476. {{BNM-I|01347}}

* LTK 360{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1526173#page/1/mode/1up ''Boec dat geheeten is een gemeen goet van der natueren der bijen'']. [Utrecht] 1461. {{BNM-I|01384}} ; {{MMDC|14629}}

* LTK 856{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/936120#page/1/mode/1up ''Jerusalemsche reyse ende des berchs Synai tot S. Cathlijnen gedaen bij den eersamen Jan Aerts''] AD 1484. c. 1575-1600. {{BNM-I|08155}}

* LTK 1019{{gap}}Jan van Boendale, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/877816#page/1/mode/1up ''Brabantsche yeesten]''. West-Brabant, c. 1430. {{BNM-I|01405}} ; {{MMDC|14772}}

* LTK 1022{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376813 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1325-1350. {{BNM-I|01410}} ; {{MMDC|14658}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* LTK 1024{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376816 ''Borchgrave van Couchi''] (fragment). ca. 1375-1400. {{BNM-I|01478}} ; {{MMDC|14660}}

* LTK 1029{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1598336#page/1/mode/1up ''Vanden twaelf dogheden'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1400-1425. {{BNM-I|01414}} ; {{MMDC|14664}}

* LTK 1196{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:375576 ''Alexanders geesten'']] (fragment). ca. 1300. {{BNM-I|01425}} ; {{MMDC|14686}}

* LTK 1511{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1508153 Lijst in verzen van de Hertogen van Brabant. - Dirck Goeyarts, ''Een reiffereijn van Nijmeghen'']. 1519-1530?. {{BNM-I|11410}}

* LTK 1527{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1993579 ''Eerste Partie Spiegel historiael'' (excerpt) en andere teksten]] (fragment). 1300-1400. {{BNM-I|06662}}

* LTK 2040{{gap}}Diederic van Assenede, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1615114 ''Floris ende Blancefloer''] (fragment). Brugge?, 1275-1300. {{BNM-I|01505}} ; {{MMDC|14798}} ; '''E'''&lt;ref&gt; [https://www.dbnl.org/arch/asse008plee01_01/pag/asse008plee01_01.pdf P. Leendertz, ''Floris ende Blancefloer'', Kritische editie, Leiden 1912.]&lt;/ref&gt;

==Leipzig==

'''Universitätsbibliothek'''

* MS 1302{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#88a421ee-c15d-406b-b2b3-78e474c4b5e0 ''Vanden twaelf dogheden'' en andere teksten (Nederduits)]. 1466. {{BNM-I|06930}}

* MS 1517{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#cb62da14-1691-47f8-b97e-254fd37ad4c1 Getijdenboek]. Zuid-Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02179}}

* MS 1616{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000011036 ''Vlaamse Rose'' (fragmenten)]. ca. 1300-1325. {{BNM-I|02182}}

* MS 1658{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000009978 Gebedenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|02184}}

* MS Deutsche Fragmente 59b-1/3{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#6f3228bb-693a-4e21-96f1-020e592a6aa0 ''Rijmbijbel'' (fragmenten)]. ca. 1350-1400.

==Leuven==

'''KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties'''

* Inc. 224{{gap}}Werner Rolevinck, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE4703275 ''Fasciculus temporum'']. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480.

* MS 1064{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2226385 Gebedenboek voor zusters]. ca. 1471-1500. 

* MS 1183{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236299 ''Die eerste bliscap van Maria'' (fragment)]. eind 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_bli001eers03_01/317 '''N''']

* MS 1188{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237067 Religieuze en andere poëzie] (fragmenten). ca. 1400-1450. 

* MS 1200{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236331 ''Ogier van Denemarken''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|07385}}

* MS 1259{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232437 ''Ordonnantie reghele ende maniere van levene omme de beghijnen.'']. ca. 1300-1400 (1532). 

* MS 1262{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236261 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325. 

* MS 1263{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236271 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325,  

* MS 1264{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236315 ''Spiegel historiael'' (fragment)]. 14de E, https://www.dbnl.org/tekst/maer002spie00_01/ Overzicht edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS 1266-1267{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236605 Getijdenboek (fragment 1)] [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236615  Getijdenboek (fragment 2)]. 15de eeuw. 

* MS 1268{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236625 Religieuze tekst (?)]. eind 15de eeuw. 

* MS 1317{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237365 Ongeïdentificeerde prozatekst]. 15de eeuw. 

* MS 1323{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232525 Cartularium van ’s Hertogenbosch, met op f. 53v ''Die een stat wael wil regeren'']. 15de eeuw. 

* MS 1325{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2941285 ''Die rose'']. ca 1350?. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/ '''N''']

* MS 1336{{gap}}Anthonis de Roovere? [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2228088 De blijde inkomste van Margaretha van York]. eind 15de eeuw. 

* MS 1466{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2229093 ''Cronyncke van Brabant ende van Grimbergen''] (''De Grimbergse oorlog'' in proza). 16de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1467a{{gap}}Jan van Diksmuide [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2201446 ''Cronyke bezonderlyk van het gene in vlaenderen is voorgevallen van den jaere 1420 tot 1440''] (gedeeltelijk). 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1488{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238083 Ongeïdentificeerd fragment uit een ridderroman]. ca. 1375-1400. 

* MS 1489{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238093 ''Historie van Troyen''] (fragment). ca. 1350-1400. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1495{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238291 Gebeden] (fragment). 16de eeuw.

* MS 1511{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238575 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1512{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238585 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1621{{gap}}Boethius, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236159 Middelnederlandse vertaling van ''De consolatione philosophie''] (fragmenten). 1450.

'''KU Leuven Bibliotheken Maurits Sabbe Bibliotheek'''

* Inc APB W 88{{gap}}Ludolphus de Saxonia, O.Carth, ''[https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE16677798 Tboeck vanden leven Jhesu Christi].'' Gheraert de Leeu, Antwerpen 1487.
* PM 0025/V{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE9360454 ''Van den levene ons Heren Ihesu Christi'']. 15de eeuw.
* SJH74YSPIE1488S{{gap}}Simon van Venlo, [https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE56610540 ''Die spiegel der volcomenheyt'']. Geraerdt Leeu, Antwerpen 1488.

==Londen==

'''British Library'''

* Add Ms 10290{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?index=0&amp;ref=Add_MS_10290 ''De historie van Jason, Dat scaecspel'']. Brugge? ca. 1470-1480. {{BNM-I|04295}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 11390{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://iiif.bl.uk/uv/#?manifest=https://bl.digirati.io/iiif/ark:/81055/vdc_100057739145.0x000001 ''Der naturen bloeme'']. West-Vlaanderen ca. 1300-1325. {{BNM-I|04296}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* Add Ms 11575{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_11575&amp;index=2 ''Spieghel der menscheliker behoudenisse'']. ca. 1410. {{BNM-I|04302}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 15410{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_15410&amp;index=3 Utrechtse bijbel]. Utrecht? ca. 1440. {{BNM-I|04375}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 20698{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_20698&amp;index=0 ''Stede der vrauwen'']. Brugge 1475. {{BNM-I|04387}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/pisa001nver01_01/ '''N''']
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 50005{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_50005&amp;index=4 Getijdenboek]. Utrecht? Delft? 1410-1420. {{BNM-I|04436}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 2323{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_2323&amp;index=7 ''Nevelingenlied'', ''Van den bere wisselau'' (fragmenten)]. Z. Nederlanden 1250-1350. {{BNM-I|04545}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0002.php ''Nevelingenlied'' op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0003.php ''Van den bere wisselau'' op DBNL]&lt;/ref&gt;
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 3044{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_3044 ''Getijdenboek in de vorm van een rol'']. Z. Nederlanden 1350-1375. {{BNM-I|15578}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Harley MS 3828{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Harley_MS_3828 ''Getijdenboek'']. Vlaanderen (Brugge?) en Noord-Brabant (?), 1440-1500. {{BNM-I|04526}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Sloane MS 345{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Sloane_MS_345&amp;index=45 Compendium met wetenschappelijke teksten]. ca. 1500. {{BNM-I|04458}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* G.6707{{gap}}[https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100104806251.0x000001#?xywh=-4747%2C-555%2C16560%2C11056&amp;c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=0|&lt;em&gt;De reis van Jan van Mandeville&lt;/em&gt;]. Govaerdt Back, Antwerpen, 1494. {{ISTC|im00162200}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* IA.47210{{gap}}Albertanus van Brescia, [https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100110715132.0x000001#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=22&amp;xywh=-453%2C318%2C12055%2C8048 ''Die conste om te leeren spreken ende swigen alst tijt is]. [Christiaen Snellaert], Delft [1493-1494]. {{ISTC|ia00209350}}
Tijdelijk onbeschikbaar

==Los Angeles==

'''UCLA Library'''

* Coll. 170. MS. 685{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz000s0t51 Getijdenboek]. ca. 1475-1500.

* Rouse MS. 22{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz00152sfh Brevier] (fragment). 13de eeuw.

* Rouse MS. 63{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz001hq39f Register van eigendommen van Willem van Merhout] (fragment). 1380.

==Luik==

'''Bibliothèques Université de Liège'''

* Ms 437{{gap}}[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/8532/1/Ms0437.pdf ''Luikse Diatesseron'']. Sint-Truiden (?), 13de eeuw. {{BNM-I|05728}}

* MsW30{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1610 Getijdenboek]. Frankrijk, tweede helft 15de eeuw.

* MsW31{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1611 Getijdenboek]. 1522.

* MsW32{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1612 Getijdenboek]. ca. 1440.

* MsW33{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1613 Getijdenboek]. Leiden, 1490-1520.

* MsW34{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1614 Getijdenboek]. Utrecht, 1465.

* MsW35{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1615 Getijdenboek]. Delft, 1415.

* MsW36{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1625 Getijdenboek]. Delft, 1450-1480.

* MsW37{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1626 Getijdenboek]. 15de eeuw.

* MsW42{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1628 Gebedenboek]. Eerste helft 16de eeuw.

* Ms. Wittert 72{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/4016 ''Onze-Lieve-Vrouw-ter-Potterie'']. Brugge, 16de eeuw. {{BNM-I|11591}}

* XV.B16{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1022 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498. {{ISTC|ic0047500}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N''']

* XV.B136{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/1/XVB136_compressed.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499, 

* XV.B157{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2330 ''Dit is der bien boeck'']. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|it00348000}} ; {{USTC|435974}}

* XV.B159{{gap}}''Dat sterfboeck''. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|ia01121100}} ; {{USTC|435943}}

* XV.B164{{gap}}Bartolomeus Engelsman, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2399 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* XV.B235{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/8/XVB235.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Henrick Eckert van Homberch, Antwerpen, 1516.

* XV.C131{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2677 ''Die historien ende fabulen van Esopus'']. Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1498. {{ISTC|ia00117000}} ; {{USTC|436506}}

==Lund==

'''Lund University Library'''

* Medeltidshandskrift 32a{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14464&amp;dswid=6717 ''Gebedenboek'']. Delft, ca. 1460-1480. {{BNM-I|07247}}

* Medeltidshandskrift 33{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0002&amp;pid=alvin-record%3A14462&amp;dswid=3798 ''Psalter'']. Utrecht, ca. 1500-1525. {{BNM-I|05901}}

* Medeltidshandskrift 52{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14719&amp;dswid=3074 ''Getijdenboek'']. Brugge, ca. 1450-1500.

* Medeltidshandskrift 55{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A12938&amp;dswid=7716 ''Lundse liederen'']. Limburg?, 14de eeuw. {{BNM-I|06796}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lun001lund02_01/_lun001lund02_01_0001.php '''N''']

==Lyon==

'''Bibliothèque municipale'''

* Ms. 6848{{gap}} Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-px3n ''Martijns'']. Brabant, ca. 1375-1400.

==Maastricht==

'''Regionaal Historisch Centrum Limburg'''

* Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht 86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=22.001A&amp;minr=14224314&amp;miview=inv2#inv3t2 Huisboek der familie Houcken]. Bisdom Munster, ca. 1450-1500.

* Handschriftencollectie (voormalig) Rijksarchief Limburg, 235 (oud nummer: 167 III 9)  86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=18.A&amp;minr=14496475&amp;miview=inv2 ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. Vlaanderen, ca. 1350. {{BNM-I|06466}}

==Madrid==

'''Biblioteca Nacional de España'''

* MSS/13931{{gap}}[https://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000242767&amp;page=1 ''Officium hebdomadae sanctae'', Nederlands]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;https://catalogo.bne.es/uhtbin/cgisirsi/?ps=3JQmooJuGJ/BNMADRID/151860818/9&lt;/ref&gt;

==Mainz==

'''Johannes Gutenberg Universität - Universitätsbibliothek'''

* Ms. 72{{gap}}[https://visualcollections.ub.uni-mainz.de/ubmzms/content/pageview/36271 Gebedenboek]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.hss-census-rlp.ub.uni-mainz.de/mainz-ub-ms-72/ Item in Rheinland-Pfalz Handschriftencensus]&lt;/ref&gt;

==Manchester==

'''University of Manchester - John Rylands Library'''

* Blockbook 17256{{gap}}[https://luna.manchester.ac.uk/luna/servlet/detail/Manchester~20~20~48~188994:Bookreader-17256?qvq=q:dutch&amp;mi=0&amp;trs=50 ''Spiegel der menselijker behoudenisse'']. ca. 1474-1475.

==Marburg==

'''Staatsarchiv '''

* Best. 147 Hr 1 Nr. 12{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_001.jpg ''Eneasroman'' (fragment recto)] [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_002.jpg (fragment verso)]. ca. 1300-1325.

==Middelburg==

'''Planbureau en Bibliotheek van Zeeland'''

* 1108 C 43 (olim KZGW 49934){{gap}}[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_Delft_1493.pdf ''Appollonius van Thyro'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1493]. {{GW|GW02285}} ; {{ISTC|ia00924600}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0006.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_kritisch.pdf Appollonius van Thyro, Kritische uitgave]&lt;/ref&gt;

* 6353 (KZGW){{gap}}[https://www.zeeuwsarchief.nl/maisi_ajax_proxy.php?mivast=239&amp;mizig=210&amp;miadt=239&amp;miaet=185&amp;micode=KZGW&amp;minr=20428774&amp;milang=nl&amp;misort=last_mod%7Cdesc&amp;miview=viewer2 ''Boec der resepten'': medisch verzamelhandschrift met o.a. een Middelnederlandse vertaling van de ''Chirurgia'' van Guido de Cauliaco, ''De boec van Catone'' en een excerpt uit ''Der naturen bloeme'']. Nederlanden, 1475-1525. {{BNM-I|06498}}

==Montauban==

'''Archives départementales de Tarn-et-Garonne'''

* J(18) ARCH 0048{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md63st74gf4x Gebedenboek]. 15de eeuw.

==München==

'''Bayerische Staatsbibliothek'''

[https://www.digitale-sammlungen.de/en/search?query=&amp;sortField=NONE&amp;filter=language_bib%3A%22nl%22&amp;filter=date_facet%3A%5B1350-01-01+TO+1562-03-01%5D Gedigitaliseerde Nederlandstalige handschriften en drukken voor 1569] 

* 2 Inc.c.a. 979 d{{gap}}Werner Rolevinck, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00031551/images/ ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 2 Inc.c.a. 1058{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00081804/images/ ''Die gesten of gheschienisse van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 2 Inc.c.a. 1549{{gap}}Bartholomaeus Engelsman, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079541/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00079541&amp;seite=1 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* 2 Inc.c.a. 2022m{{gap}}Bernhardus Breydenbach, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0002/bsb00026461/images/index.html?id=00026461&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=10 ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Jherusalem'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{GW|GW05081}} ; {{ISTC|ib01191000}}

* 2 Inc.c.a. 3179{{gap}}sinte Bernardus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079818/images/index.html?id=00079818&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=5 ''Sermones Bernardi in Duytssche'']. [Winterstuc en Somerstuc], Peter van Os, Zwolle, 1495. {{GW|GW03948}} ; {{ISTC|ib00435000}}

* 4 Inc.c.a. 365 d6{{gap}}Jan van Brederode / Laurent d'Orléans, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082142/images/ ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem 1484. {{USTC|435688}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_con001coni01_01/ '''N''']

* 4 Inc.s.a. 1261{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00035381/images/index.html?id=00035381&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=18&amp;seite=5 ''Mellibeus'']. Govaert Bac, Antwerpen, z.j. {{ISTC|ia00209600}}

* 4 Inc.s.a. 1906{{gap}}Jan vanden Dale, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0005/bsb00052090/images/index.html?id=00052090&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=1 ''De uure vander doot'']. [Thomas vander Noot, Brussel, ca. 1516]. https://www.dbnl.org/tekst/dale004gdeg01_01/ '''N''']

* 4o L g sept 31{{gap}}Noel van Berlainmont, [https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10163875-3  ''Vocabulare van nieus geordineert ende wederom gecorrigeert – Vocabulaire de nouveau ordonne et de rechief recorrige''], Jacob van Liesveldt, Antwerpen, 1527. {{USTC|78045}}


* Cod. germ. 41{{gap}}Jacob [van Maerlant], [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00089993/images/ ''Alexanders geesten'']. [Aken ?], c. 1400. {{BNM-I|05361}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Diplomatische editie F.A. Snellaert, 2 dln. Brussel [https://books.google.nl/books?id=JqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1860 Deel 1]-[https://books.google.nl/books?id=OqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1861 Deel2].&lt;/ref&gt; 

* Cod. germ. 57{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00095927/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Eneasroman'']. 13de-14de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N''']

* Cod. germ. 76{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Holland, 1480-1490. {{BNM-I|05362}}

* Cod. germ. 83{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092597/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passiegetijden, boetpsalmen, vigilie]. Vlaanderen, 1486/1500. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 84{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek van Sibylle van Kleef]. ca. 1526. {{BNM-I|06453}}

* Cod. germ. 99{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00040580/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Vanden vier becoringhen''; ''Boecsken der verclaringhe'', Duitse bewerking]. 1375-1425. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088340/images/index.html?id=00088340&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=14&amp;seite=1 ''Distischa Catonis'']. {{BNM-I|05365}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die001abee01_01/ '''N''']

* Cod. germ. 103{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088342/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijden- en gebedenboek]. Sticht Utrecht, ca. 1465. {{BNM-I|05366}}

* Cod. germ. 104{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088341/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1460-1470. {{BNM-I|05367}}

* Cod. germ. 106{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093202/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425-1475. {{BNM-I|05368}}

* Cod. germ. 112{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00091405/images/ Brevier]. 15de eeuw. {{BNM-I|05370}}

* Cod. germ. 115{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092598/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1460-1475. {{BNM-I|05371}}

* Cod. germ. 122{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092763/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|05372}}

* Cod. germ. 126{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088347/images/ Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|05373}}

* Cod. germ. 135{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093201/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek]. 1410-1420. {{BNM-I|05374}}

* Cod. germ. 137{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093203/images/ Getijdenboek]. Delft, 1483. {{BNM-I|05375}}

* Cod. germ. 160{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088353/images/ Getijdenboek]. 1475-1500. {{BNM-I|05376}}

* Cod. germ. 161{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088354/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05377}}

* Cod. germ. 162{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096109/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05378}}

* Cod. germ. 167{{gap}}Johannes Cassianus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090855/images/ Noordnederlandse vertaling van ''Collationes patrum'', collaties 9-16)]. Noordelijke Nederlanden, 1460-1470. {{BNM-I|05379}}

* Cod. germ. 180{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088360/images/ o.a. Jacobus van Gruitrode, ''Die roesengaert jhesu ende marie'']. 1475-1525. {{BNM-I|05380}}

* Cod. germ. 185{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088365/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05381}} 

* Cod. germ. 198{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090857/images/ ''Roman der Lorreinen''] (fragment). {{BNM-I|05382}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* Cod. germ. 477{{gap}}Jan van Leeuwen; Hendrik Suso [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00105991/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Excerpten]. Rebdorf, 1475-1500. {{BNM-I|06988}}

* Cod. germ. 818{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093141/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Geestelijke brulocht'', Duitse bewerking]. Elzas, 1441. {{BNM-I|06820}}

* Cod. germ. 1102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00103423/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Utrechtse historiebijbel (deels Bijbelvertaling van 1360)]. Sticht Utrecht, 1439. {{BNM-I|05390}}

* Cod. germ. 5062{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004443/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360]. Holland, 1450-1475. {{BNM-I|05391}}

* Cod. germ. 5150{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004446/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 1]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5151{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004444/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 2]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5235{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0006/bsb00064449/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passie]. Prinsbisdom Keulen, 1375-1400. {{BNM-I|05396}}

* Cod. germ. 5249(18,1a){{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0001/bsb00011615/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Sinte Servaes levene (fragment)'']. Maastricht?, ca. 1200-1250. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* Cod. germ. 5249 (20){{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00076504/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Die Schlacht von Alischanz'', fragment]. 1275-1300. {{BNM-I|13777}}

* Cod. germ. 5249 (69){{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb00157433-1 ''Karel ende Elegast'', fragment]. Maasland, 1375-1425. {{BNM-I|05383}}

* Cod. germ. 8346{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00036276/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500.

* Cod. germ. 10436{{gap}}Nicolaas Clopper, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00029528/images/ ''Florarium temporum'' (Latijn)]. Noordelijk Brabant, 1483. {{BNM-I|05354}}


* Ink B-591{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00036414/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00036414&amp;seite=1 ''Boec van den Houte'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|ib00766500}} ; {{USTC|435528}}

* Ink S-516{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00038555/images/ ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

* Mus. MS 1516{{gap}}[https://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00104653 4 stemboeken, Liedverzameling, Frans en Nederlands]. 1540. {{BNM-I|14593}}

* Rar. 177{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082612/images/ ''Die evangelien vanden spinrocke metter glosen bescreven ter eeren vanden vrouwen'']. Michael van Hoochstraten, Antwerpen, ca. 1520. {{GW|GWVIII154A}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0106.php '''L''']

* Rar. 518{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082566/images/ ''Die waerachtige en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Een seer wonderlijche historie van Marike[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; van nieumeghen die meer dan seuen iaren mette[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; duuel woe[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;de en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; verkeerde'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518.

* Rar. 714{{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10858293-1 ''Reynaert de vos: een seer ghenouchlicke ende vermakelicke historie: in Franchoyse ende neder Duytsch'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1566.

* Rar. 990{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082613/images/ ''Een schoon amoruese Historie va[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Sandrijn en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; lansloot die seer ghenuechlijch is om te leesen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518. 

* Res/4 Phyt. 353 u{{gap}}Leonhart Fuchs, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00024767/images/ ''Den Nieuwen Herbarius dat is dboeck vanden cruyden [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; dat desghelijcs voormaels noyt ghesien en heeft geweest / noch oyt inde printe ghecomen en is.''] Michiel Isingrin, Basel, ca. 1543. 

'''Ludwig-Maximilians-Universität München'''

* 0001/Cim. 77{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/14276/1/Cim._77.pdf ''Dit is de historie vanden vier heems kinderen'']. Jan Seversoen, Leiden, 1508, ; {{USTC|425508}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_his003hist01_01/ '''N''']

* 0014/W 4 Hist. 3097{{gap}}Jan van Scheerere, inc. [https://epub.ub.uni-muenchen.de/21318/ ''De triumphe ghedaen te Brugghe binnen / ter intreye van Caerle, die wij beminnen.''] Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1515. {{USTC|436934}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/805394/Jan_de_Scheereres_Triumphe_ghedaen_te_brugghe_ter_intreye_van_caerle._Teksteditie_met_inleiding_en_aantekeningen Samuel Mareel, ''Jan de Scheereres' Triumphe ghedaen te brugghe ter intreye van caerle'. Teksteditie met inleiding en aantekeningen'', 2005]&lt;/ref&gt;

* 0014/W 4 P.germ. 165{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/17456/ ''Den droefliken strijt die opten berch van Roncevale in Hispanien gheschiede daer Rolant ende Olivier metten fluer van Kerstenrijc verslagen waren.''] Willem Vorsterman, Antwerpen, [1520]. {{USTC|437080}}

==Münster==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* N.R. 381{{gap}}Jacob van Maerlant, Willem, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hdh/content/titleinfo/2138209 ''Der naturen bloeme'', ''Van den vos reynaerde'' (Dyckse handschrift)]. Westelijke Nederlanden (Holland/Utrecht?), ca. 1350. {{BNM-I|06100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ ''Der naturen bloeme'' op DBNL] en[https://www.dbnl.org/tekst/_vos001vosr01_01/ ''Van den vos reynaerde'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* N.R. 1553 (Cod 75){{gap}}Pseudo-Augustinus, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5827515] Verklaring der boetpsalmen]. 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

* N.R. 5502 (Cod 82){{gap}}[https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5819455 Getijdenboek]. Oostelijk Nederland (Arnhem?), 1503-1525. {{BNM-I|06091}}

* N.R. 5503 (Cod 83){{gap}}[{{BNM-I|11939}}Getijdenboek]. Oostelijk Nederland, 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

==Nantes==

'''Bibliothèque municipale de Nantes'''

* MS 133{{gap}}[https://catalogue-bm.nantes.fr/in/faces/imageReader.xhtml?id=2045398c-1fc4-4d34-a53d-a4921255c6da&amp;highlight= Gebedenboek]. 15de eeuw.

==Neuchâtel==

'''Bibliothèque publique et universitaire de Neuchâtel'''

* AF A28{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bpun/A0028 Getijdenboek]. Brugge? ca. 1500.

==Neurenberg==

'''Germanisches Nationalmuseum'''

* Hs. 8826{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://dlib.gnm.de/item/Hs8826/1 Zuidnederlandse vertaling van Jacobus de Voragine, ''Legenda aurea'', winterstuk en zomerstuk (gedeeltelijk) met toegevoegde teksten]. {{BNM-I|07140}}

* Hs. 18423{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs18423/1 ''Floovent'', fragment]. Brabant, 1325-1375. {{BNM-I|07369}}

* Hs. 18432{{gap}}Geert Groote, [https://dlib.gnm.de/item/Hs18432/1 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|08925}}

* Hs. 22219{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22219/1 ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, 1325-1350. {{BNM-I|06367}}

* Hs. 22403{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22403/1 Gebeden met Zuidnederlandse bewerking van Henricus Suso, ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Bisdom Keulen, 15de eeuw. {{BNM-I|08000}}

* Hs. 42536{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42536/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Vlaanderen/Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06655}}

* Hs. 42581{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42581/1 ''Rijmbijbel'', fragment]. 1300-1350. {{BNM-I|06640}}

* Hs. 42582{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42582/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Holland?, 1350-1400. {{BNM-I|06674}}

* Hs. 42583{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42583/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Zuidoost-Vlaanderen of Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06656}}

* Hs. 42584{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs42584/1 ''Malegijs'', fragment]. 1350-1375. {{BNM-I|07380}}

* Hs. 147589{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs147589/1 Medische en botanische glossaria]. 1431. {{BNM-I|08518}}

==New Brunswick==

'''Rutgers, The State University of New Jersey, Special Collections and University Archives'''

* C 0886:15{{gap}}[https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS452 Getijdenboek (fragment)], ca. 1490-1510.

==New Haven==

'''Yale University, Beinecke Rare Book &amp; Manuscript Library'''

* Beinecke MS 218{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436714 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1470. 

* Beinecke MS 712.36{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3442862 ''Istorie van Troyen'' (fragment)]. ca. 1325-1350, https://www.dbnl.org/tekst/maer002npau01_01/ scans op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Beinecke MS 902{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436997 Rituelen en gebeden uit een vrouwenklooster, Latijn en Nederlands]. ca. 1450-1500. 

* Beinecke MS 915{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443009 ''Die rose'' (fragment)]. ca. 1350-1360. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/aken002ever01_01_0008.php '''N''']

* Osborn a23{{gap}}Jan van Boendale, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443142 ''Der leken spieghel''] (fragment Boek II, kap.1/vs.52-124, kap.2/vs.1-2). ca. 1350-1400. {{BNM-I|06716}}[https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/boen001mvri01_01_0006.php '''N''']

==New York==

'''Columbia University, Rare Book and Manuscript Library'''

* Med/Ren Frag. 001{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=advanced;field1=text;term1=Dutch;join1=token;operator1=or;field2=text;term2=Flemish;join2=token;operator2=and;field3=text;join3=token;datetype=range;languagefacet=Dutch;docsPerPage=1;startDoc=36;fullview=yes ''Vijf remedien teghen de temptacien des vleesch'' (fragment)]. 15de eeuw.

'''New York, Fordham University, Walsh Library, Archives and Special Collections''' 
* MS Item 26{{gap}}Geert Groote, [https://ds.lib.berkeley.edu/MSItem26_3 Getijdenboek (fragment)]. c. 1450-1500.

'''New York, The Morgan Library &amp; Museum'''

* M. 649{{gap}}[https://ica.themorgan.org/manuscript/thumbs/112423 ''Typologische taferelen uit het leven van Jezus'']. Brugge, c. 1440. {{BNM-I|04684}}

==Nijmegen==

'''Regionaal Archief Nijmegen'''

* Hs. 26{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://studiezaal.nijmegen.nl/zoeken/groep=Beeldbank/Vrij_zoeken=maerlant/aantalpp=20/?nav_id=5-0 Excerpten uit ''Der naturen bloeme''. (Proloog vs.1-98, Bk. I vs. 1-232; Bk. II, vs. 912-1302)]. 1325-1375. {{BNM-I|01553}}

'''Universiteitsbibliotheek Radboud Universiteit'''


Radboud Universiteitsbibliotheek  [https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital Zoeken: Digitale Bijzondere Collecties]


* Hs. 85{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%2085/#page/6/mode/2up ''Passieboek. Van die swarichet ... des bitteren lijdens Jhesu xpisti'']. Nederlanden, 1550. {{BNM-I|00324}}

* Hs. 188{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20188/#page/10/mode/2up ''Vander oerden des levens'']. Arnhem, c. 1450-1500. {{MMDC|4352}}

* Hs. 205{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20205/#page/2/mode/2up Gebedenboek]. Venlo, ca. 1500. {{MMDC|4400}}

* Hs. 235{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20235 ''Gebedenboek'']. Vlaanderen, 1503 of later. {{BNM-I|00342}} ; {{MMDC|4409}}

* Hs. 301{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20301 ''Epistele vanden dode'']. Deventer?, ca. 1450-1500. {{MMDC|6622}}

* Hs. 306{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20306 ''Boec der caritaten'']. Delft?, 1473. {{MMDC|6606}}

* Hs. 311{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20311 ''Die LXV artikelen vander passien ons heeren ihesu cristi'']. Zeeland, 1453. {{MMDC|6498}}

* Hs. 315{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20315 ''Statuten van een Augustinessenklooster'']. Neerbosch (bij Nijmegen), 1504. {{BNM-I|00364}} ; {{MMDC|4411}}

* Hs. 316{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20316 Gebedenboek]. Vlaanderen, ca. 1500. {{MMDC|4401}}

* Hs. 317{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20317 Sermoenen]. Gelre, ca. 1475-1500. {{MMDC|6522}}

* Hs. 322{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20322 ''Vanden twaelf dogheden en andere teksten'']. Arnhem en Maaseik, 1450-150 en 1470. {{BNM-I|06805}} ; {{MMDC|6527}}

* Hs. 463{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Jordanus van Quedlinburg, Nederlandse vert. van Opus postillarum et sermonum de tempore''']. Diest, ca. 1484-1500. {{BNM-I|07792}} ; {{MMDC|13636}}

* Hs. 464{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Geestelijke oefeningen''. 's-Hertogenbosch, ca. 1500. {{BNM-I|06980}} ; {{MMDC|13666}}

* Hs. 475{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20475%20(IV%2084)/#page/1/mode/2up ''Liturgisch verzamelhandschrift, met Nederlandse kerstliederen'']. Gelre (Arnhem?), ca. 1497-1499. {{MMDC|13671}}

* Hs. 478{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20478%20(IV%2087)/#page/1/mode/2up ''Oefeningen en overwegingen, uitleg van de regel van Augustinus, preken''''. Noord-Brabant, ca. 1525-1550. {{BNM-I|07793}} ; {{MMDC|13643}}

* Hs. 485{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20485%20(IV%20130)/#page/1/mode/2up ''Manuale'']. Zuidoost-Nederland, ca. 1502-1516. {{MMDC|13647}}

* Hs. 610{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital/collection/Handschriften/id/11160/rec/15 Gebedenboek]. Maastricht (klooster Maagdendries), ca. 1500, '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/rondreis-door-het-maagdendries-gebedenboek Bea Ros, ''Rondreis door het Maagdendries-gebedenboek'', Onderzoeksbericht Radboud Universiteit, juli 1921.]&lt;/ref&gt;

* Inc. 57{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_186949650/ ''Herbarius'']. Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}

* Inc. 60{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_200615157/ ''Jacobus de Voragine, Sermones de tempore et de sanctis, in Nederlandse vert.'']. Peter van Os, Zwolle, 1489. {{GW|GW14120}} ; {{ISTC|ij00197400}}

* Inc. 63 dl. 1{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_01/ ''Legenda aurea, Winterdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

* Inc. 63 dl. 2{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_02/ ''Legenda aurea, Zomerdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Oudenaarde==

'''Stadsarchief Oudenaarde'''

* Handschriften en Zeldzame Drukken, nr. 32{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-1nxs ''Rijmboek van Oudenaarde'']. Oudenaarde, ca. 1290. {{BNM-I|06489}}

==Oxford==

'''University of Oxford'''

* Ashm. 1768{{gap}}Jacobus de Voragine, [https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/61a3a295-05da-46c3-9047-6770763cbbcb      ''Sermones de tempore (Sermonen op die evangelien van de zondagen door dat gehele jaar) '']. Peter van Os. Zwolle, 1489.

* Auct. 2Q 5.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/21a1acb4-7979-4e15-bb6c-b89b3dc33760 ''Collacie van den goeden Tobias en zijn zoon. Manuscript leaves (Epistola de gubernatione rei familiaris). Jacobus de Cessolis, De ludo scachorum (Boek dat men hiet dat scaecspel)'']. Delft, 1483.

* Auct. 2Q inf. 2.76{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/33c1a6b4-7c95-4bb8-8334-b2e15c261fcb ''Vocabularius: Gemmula vocabulorum, cum addito'']. Gheraert Leeu. Antwerp, 1486.

* Auct. V 3.6{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/edc35f49-bcb4-4ea1-b36e-60a43e451297 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Auct. V 3.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/d211ba4f-79ac-473b-bd42-a33c0449b851 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Don. d.216{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/0bb919e2-4b54-419f-8e9f-c2dc6d3558b8 ''Passionael''] (''Gulden legende''). Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{USTC|435394}} ; '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=1/TTL=1/SHW?FRST=6&lt;/ref&gt;

* Inc. e. N14.3{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/eb7e1320-fa40-416b-91aa-2e700b94fcba ''Ordinancie Van der Munten'']. Gheraert Leeu, 1489-1490.

* Junius 83{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/6bfb0f50-0a4c-491c-901b-04006af9bb4a/ Convoluut. Lat. kalenderium met Noord-Limburgse gezondheidsregels; glossen op het Oude en Nieuwe Testament (Lat.); Latijns-Hoogduits glossarium]. 1253 (kalendarium). {{BNM-I|04439}}

* Marshall 29{{gap}}Jan van Boendale, Lodewijk van Velthem, Hein van Aken [https://dutch.clp.ox.ac.uk/?q=chw0007 ''Mellibeus, Jans Teesteye, Boec van der Wraken, Maskeroen, Van den coninc Saladijn ende van Hughen van Tabaryen'']. Brabant, ca. 1370. {{BNM-I|04444}}

==Parijs==

'''Bibliothèque de l'Arsenal''' 

* MS 424{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550131995 Getijdenboek]. 1493 (en latere toevoeging). {{BNM-I|09231}}
* MS 565{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550094367 Getijdenboek]. 1400-1415. {{BNM-I|08599}} ; 

* FOL-BL-975{{gap}}''Van Jason en Hercules. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k859426h Dye wonderlike ende vreemde hystorien. Ende hoe dat die edel Jason ghewan dat gulden vlies [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]''. Symon Cock, Antwerpen, 1566. {{USTC|407516}}

'''Bibliothèque Mazarine''' 

* 4° 10204-1 [Res]{{gap}}[https://mazarinum.bibliotheque-mazarine.fr/viewer/3070/?offset=#page=2&amp;viewer=picture&amp;o=bookmark&amp;n=0&amp;q= ''Vocabulair pour apprendre Romain et Flameng. Vocabulaer om te leerne Walsch ende Vlaemsch'']. Antwerpen, Roland van den Dorpe, [1497-1498]. {{ISTC|iv00314500}}

'''Bibliothèque nationale de France''' (BnF)

* French books before 1601; 415.1{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k542951 ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* MS Allemand 118 (fragment b){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Lorreinen'', fragment (f. 3)]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06553}}

* MS Allemand 118 (fragment g){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Limborch'', fragment (f.22)]. {{BNM-I|06429}}

* Ms Allemand 333{{gap}}1) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100800078 geestelijke brief], inc. Jhesum Christum met mijnen armen ghebede ende al dat ic vermach in tijt ende in eewicheit voer vriendelike gruete ghescreven in dat doerwonde herte Christi; 2) Jacob van M(a)erlant, ''Scolastica in dietschen'' (Rijmbijbel) fragmenten. 

* MS Latin 15962{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b9067269t/f226.item convoluut (Latijn) met professie in het Nederlands]. Maastricht? 14de eeuw. 

* MS Néerlandais 1{{gap}}Boethius, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84511055 ''De consolatione philosophiae''] (&quot;Geschreven voor Lodewijc vanden Gruuthuse [...] door Jan van Kriekenborch, onderdanich dienare, [...] int jaar ons Heeren 1491, den 16en in Maerte&quot;).

* MS Néerlandais 3{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10532634z ''Apocalipsis in dietsche'']. Vlaanderen, ca. 1400-1410. 

* MS Néerlandais 16{{gap}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52517157n ''Le livre des mestiers | De bouc vanden ambachten'']. Brugge 13??.&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3410703g?rk=21459;2&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://www.dbnl.org/tekst/_bru004jges01_01/_bru004jges01_01_0055.php&lt;/ref&gt;

* MS Néerlandais 39{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52501507q ''Devote gedichten'']. 16de eeuw. 

* MS Néerlandais 106{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b105087064 ''Excellente cronike van Vlaenderen'']. Bruges?, 1493-1494. [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N''']

* Ms Néerlandais 118{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100918035 ''Spiegel historiael'']. partie II (fragment).

* Ms Néerlandais 126{{gap}}Jacob van M(a)erlant, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10077333z ''Scolastica in dietschen''] (Rijmbijbel) fragment.

* RES-J-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316313w ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES-J-760{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3163148 ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES P-V-162{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316501d ''Der Scaepherders Calengier'']. Thomas van der Noot, Brussel, 1511. {{USTC|441129}}

* RES-Y2-349{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1502285s ''Historie van den vromen ridder Jason''] Jacob Bellaert, Haarlem, ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* RES-Y2-698{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k990002r ''Parijs ende Vienna'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1487. {{ISTC|ip00113800}} ; {{USTC|435854}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=ec140114-fae8-41d7-8d5f-be77c281e018 W. Kuiper, ''Parijs ende Vienna''. kritische editie, Amsterdam 2013]&lt;/ref&gt;

* RES-YH-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10732244 ''Der zotten ende der narren scip'']. Gui de Coopman, Parijs, 1500. {{ISTC|ib01093500}} ; {{USTC|436642}}

* XYLO-53{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10404709 ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

==Philadelphia==

'''Free Library of Philadelphia, Rare Book Department''' 

* Lewis E 84{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_084.html Theologische verzameling, achteraan blad uit 15de-eeuws getijdenboek (Nederlands)]. Engeland, ca. 1300-1350. 

* Lewis E 91{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_091.html Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|08111}}

* Lewis E 129{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_129.html Getijdenboek]. ca. 1460. {{BNM-I|08963}}

* Lewis E 130{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_130.html Getijdenboek]. Leiden, ca. 1475-1500. {{BNM-I|10008}}

* Lewis E 131{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_131.html Getijdenboek]. ca. 1450. {{BNM-I|08056}}

* Lewis E 132{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_132.html Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|08135}}

* Lewis E 174{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_174.html Gebedenboek]. 15de E. {{BNM-I|08026}}

* Lewis E 181{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_181.html Psalter, Latijn met Nederlandse annotatie]. ca. 1270. {{BNM-I|15273}}

* Lewis E 182{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_182.html Psalter (15de eeuws Nederlands fragment ingebonden aan het einde]. ca. 1470. {{BNM-I|08964}}

* Lewis E 183{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v1.html Getijdenboek - Deel 1] [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v2.html Deel 2]. ca. 1450-1465. {{BNM-I|05903}}

* Lewis E 213{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_213.html Regel van Augustinus; Sermoen over Mattheus 25:6]. Brussel, ca. 1500. {{BNM-I|07397}}

* Lewis E 217{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_217.html Gebedenboek]. Brabant, ca. 1550. {{BNM-I|08147}}

* Lewis E 257{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_257.html Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1505. 

* Lewis E M 018:5-8{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_005-008.html Getijdenboek] (fragment). ca. 1475-1500. {{BNM-I|08961}}(5-7) ; {{BNM-I|07919}}(8)

* Lewis E M 018:9{{gap}}Johannes Scutken [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_009.html Bijbel, Mattheusevangelie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|05911}}

'''Philadelphia Museum of Art, Department of Prints, Drawings, and Photographs, Bloomfield Moore Collection'''

* 1882-983{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0031/html/1882_983.html Gebedenboek]. ca. 1470.

'''University of Pennsylvania, Kislak Center for Special Collections, Rare Books and Manuscripts'''

* Ms. Codex 738{{gap}}Geert Groote, [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9924875773503681 Getijdenboek]. Bisdom Utrecht?, 15de E. 

* Ms. Codex 991{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0002/html/mscodex991.html  Lantrecht van Zallant, van Twenthe, van Vullenhoe, van Drenthe, mit anderen priviligien des landes van Overijssel]. ca. 1546.

* Ms. Coll. 591, Folder 11 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938829483503681 brevier (fragment)]. ca. 1480.

* Ms. Coll. 591, Folder 12 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938831833503681  brevier (fragment)]. 15de eeuw.

==Porrentruy==

'''Bibliothèque cantonale jurassienne''' 

* Ms. 14{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bcj/0014 Heiligenlevens] (fragmenten). 15de eeuw.

==Rijsel==

'''Bibliothèque municipale''' 

* 062 (034){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md33rv04573b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07280}}

* 063 (043){{gap}}[https://numerique.bibliotheque.bm-lille.fr/sdx/num/manuscrit_043/ Gebedenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07923}}

* 068 (158){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07tm70q66b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07920}}

==Rome==

'''Biblioteca Apostolica Vaticana'''

* MS Borgh 200{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Borgh.200 Miscellanea, pleraque de arte grammatica et rhetorica. ff. 10r-12r: ''Olla patella'' met interlineaire glossen in het Nederlands]. 13de-14de eeuw. {{BNM-I|08521}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003193101_01/_tij003193101_01_0011.php O. de Neve, ''De Nederlandsche glossen van de Brusselsche ‘Olla patella’'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 50 1931, p. 126-130]&lt;/ref&gt; ; 

* MS Pal. Lat. 577{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Pal.lat.577 ''Sententiae Bonifatianae Palatinae'' met op ff. 6v-7r: ''Utrechtse doopgelofte'' en op ff. 7r-7v ''Indiculus superstitionum et paganiarum'']. Mainz of Fulda, 8ste eeuw.

* Stamp.Ross.6955{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/STP_Stamp.Ross.6955/0001 ''Die genealogie des edelen huys van Oostenrijck'']. Marten Nuyts, Antwerpen, ca. 1540-1558.

==Rostock==

'''Universität Rostock'''
* Fragm. philol. 34{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1817610570 ''Dietsche doctrinale'' (fragment)]. Nederlanden, ca. 1400.

* Fragm. theol. 64{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1832932036 fragmenten van boetepsalmen | gebeden]. Nederlanden, ca. 1400-1450.

* Fragm. var. 5{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1845899628 fragmenten van een tekst met religieuze | devote inhoud]. Nederlanden, 14de eeuw.

* Mss. philol. 84{{gap}}Willem van Hildegaersberch [https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1689878665 Sproken (fragm.)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|02536}}

* Mss. theol. 24{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1833741978 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1440-1450.

* Mss. theol. 30{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1851273719 Gebedenboek]. Westelijke Nederlanden (Utrecht?), ca. 1450-1475.

==Saint John's==

'''Memorial University of Newfoundland. Libraries. Archives and Special Collections '''

* BX 2080 1455 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1478/rec/2 Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1455-1465.

* BX 2015 A2 1475 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1116/rec/4 Missaal]. 1475.

==Sankt-Gallen==

'''Stiftsbibliothek'''

* Cod. Sang. 461{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/searchresult/list/one/csg/0461 Fridolin Sicher’s Liedboek]. voor 1545.

==Sint-Petersburg==

'''Nationale Bibliotheek van Rusland'''

* М 6. 4. 43 (№ 227188){{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bn000000005/view#page= ''Souter liedekens''.] Symon Cock, Antwerpen, 1540. {{USTC|403021}}

* SSSPL: 6.10.3.3{{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bx000018369/view/ ''Valentijn ende Oursson'']. Jan Jacobszoon Bouman, Amsterdam 1657, '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Valentijn_ende_Oursson/feuilleton_editie.pdf W,Kuiper, ''Valentijn_ende_Oursson'', Kritische synoptische studie, Amsterdam 2012]&lt;/ref&gt;

==Sint-Winoksbergen | Bergues==

'''Bibliothèque patrimoniale'''

* MS 2{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md88qb98pz2r ''Dat boec van den heilighen sacrament Ende dit heeft ghemaket Sinte Thomas van Aquinen''] 15de eeuw, 

* MS 14{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md36tx31sw5t Getijdenboek (Latijn, Frans, Nederlands)]. 15de eeuw. {{BNM-I|15403}} ; 

==Stuttgart==

'''Württembergische Landesbibliothek'''

* Cod.brev. 11{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=2813&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=182&amp;tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;cHash=b244e7e6f74a05b9f20db63cb4d093bf Getijdenboek] Haarlem?, ca. 1480. {{BNM-I|04572}}

* Cod. HB XIII 1{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=3919&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;cHash=f1cfe25a7e01e7653cf94f562b2aabc6 Weingartner Liederhandschrift met de liederen van Hendrik van Veldeke]. Konstanz, ca. 1300-1325, 

* Cod.poet.et phil.fol.22{{gap}}[https://dfg-viewer.de/show/?set%5Bmets%5D=https://digital.wlb-stuttgart.de/mets/urn:nbn:de:bsz:24-digibib-bsz3239702651 Het Comburgse handschrift.] Gent, ca. 1405-1420. {{BNM-I|04571}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0025.php '''D'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.textualscholarship.nl/?p=7009 Diplomatische editie H. Brinkman en J. Schenkel. 2 dln. Hilversum 1997.]&lt;/ref&gt;

* Cod.theol.et.phil.qt.140{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/purl/bsz379066157 ''Leven van Jezus.''] West-Vlaanderen, 1332. {{BNM-I|06771}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0050.php '''D''']

==Tilburg==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* ms. KHS 43{{gap}}Jan van Boendale, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:PTP:Tilburg:UVT:KHS43 ''Der leken spiegel'']. {{BNM-I|00545}} ; {{MMDC|5620}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/index.php '''N''']

* KOD 028 A 11{{gap}}[https://viewer.onlinepublisher.nl/pskod-25-e-19 ''Dit is die afcoemste ende genalogie der hertoghen ende hertoginnen van Brabant'']. Antwerpen, Jan Mollijns, 1565, '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=2/TTL=1/SHW?FRST=4&lt;/ref&gt; ; '''X'''&lt;ref&gt;https://www.brabant.nl/subsites/het-nieuwste-brabant/eregalerij/1565-hertogenboek&lt;/ref&gt;

== Toruń ==
'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Mikołaja Kopernika'''

* Rps 1/I{{gap}}[https://kpbc.umk.pl/dlibra/doccontent?id=59330 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|02171}}

==Trogen==

'''Kantonsbibliothek Appenzell Ausserrhoden'''

* CM Ms. 9{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/cea/0009 Gebedenboek van Anne van Kleef.] Vlaanderen, ca. 1525-1550.

==Tübingen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Me IV 3{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/MeIV3 Berijmde passie en andere geestelijke gedichten]. Noord-Holland (Amsterdam?), ca.1445-1450. {{BNM-I|08365}} 

* Me IV 5{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/diglit/MeIV5/0001 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca.1325-1350. {{BNM-I|06371}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Uppsala==

'''Uppsala University Library'''

* C 512{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A159748&amp;dswid=-6391 Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1480. {{BNM-I|06016}}

* C 517 l{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A159746&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Getijdenboek.] ca. 1450-1500. {{BNM-I|08985}}

* C 803 c fol.{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A163127&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Openbaring van de H. Birgitta.] ca. 1520. {{BNM-I|07284}}

* DG 56{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/view.jsf?pid=alvin-record%3A76200&amp;dswid=-9150 ''Natuurkunde van het geheelal'' | Geneeskundige recepten] Nederlanden, voor 1429. {{BNM-I|06708}}
 
* Waller 31{{gap}}Bartholomeus Anglicus [https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=8839&amp;pid=alvin-record%3A101734&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 ''Van den proprieteyten der dinghen''.] Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{USTC|435725}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

==Utrecht==

'''Universiteitsbibliotheek''' (UBU)
* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dut Zoeken: handschriften Nederlands]

* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dum Zoken: handschriften Middelnederlands]


* UBU Hs. 2 C 15{{gap}}Boethius, ''[https://objects.library.uu.nl/reader/1874-325272?lan=en&amp;page=1 De consolatione philosophiae]'', vertaald door Jac. Vilt, goudsmid te Brugge, handschrift geschreven in 1470.
* UBU Hs. 2 D 23{{gap}}[[Stihttps://objects.library.uu.nl/reader/20.500.14918-326789?lan=en&amp;page=1chtelijke tractaten en getijden|Stichtelijke tractaten en getijden]]. ca. 1460-1480.

* UBU Hs. 15 C 19{{gap}}Jan van Leiden, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340025 ''Brederodekroniek'']. 1521-1525.

* UBU Hs. 35 A 5{{gap}}Jan van Brederode *vert.), ''[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-406812&amp;lan=en#page//16/11/31/161131185476750209943947177401785218799.jpg/mode/1up Des conincx summe]''. Utrecht of omgeving, Karthuizerklooster Nieuwlicht of Bloemendaal, 1487.

* UBU Hs. 1016 (Hs 5 D 6){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33669 ''Dat boec van den claren ende verluchten mannen der oerden van cistercien''; ''Der byen boeck''; Heiligenlevens van Maria van Oignies en Christina de Wonderbare; Exempelen] Goch? / Neerbosch?, 1491. {{BNM-I|01141}} ; {{MMDC|9608}}

* UBU Hs. 1017 (Hs 5 F 21){{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33859 ''Dat boec der byen.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01142}} ; {{MMDC|9578}}

* UBU Hs. 1018 (Hs 1 M 9){{gap}}Bonaventura, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-325698 ''Sinte Franciscus leven.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01143}} ; {{MMDC|9276}}

* UBU Hs. 1035 (Hs 5 L 8){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=002657480&amp;type=2 ''Stichtelijke tractaten en sermoenen (Alijt Bake, Jan van Ruusbroec, David de Augusta en anderen.''] ca. 1500-1600.

* UBU Hs. 1040 (Hs 2 D 13){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-326478 ''Ghetiden.''] 1507-1508.

* UBU Hs. 1177 (Hs 6 E 9){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339187 ''Korte kronijk van Brabant en Vlaanderen.'' ] ; {{BNM-I|01176}} ; {{MMDC|9399}}

* UBU Hs. 1178 (Hs 6 E 1){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339853 ''Kroniek van den clerc uten Laghen Landen bi der zee'' (Kroniek van de Chronogrammist)] ; {{BNM-I|01177}} ; {{MMDC|9400}}

* UBU Hs. 1179 (Hs HG21){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340657 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje); Wereldkroniek Heraut Beyeren]. Haamstede, 1467. {{BNM-I|01178}} ; {{MMDC|9403}}

* UBU Hs. 1180 (Hs HG22){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340477 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje) en andere teksten over de inname van Dordrecht in 1481 en de rellen in Haarlem in 1482]. Haarlem (?), 1483. {{BNM-I|01179}} ; {{MMDC|9405}}

* UBU Hs. 1182 (Hs 5 D 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-336697 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. ca. 1375-1425. {{BNM-I|01180}}

* UBU Hs. 1183 (Hs 4 L 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334516 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Sticht Utrecht, ca. 1400. {{BNM-I|01181}}

* UBU Hs. 1260 (Hs 5 L 9).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339010 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht.''] ca. 1477.

* UBU Hs. 1328 (5 F 5):

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 1).{{gap}}Gheraert van Lienhout (?) [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338357 ''De natuurkunde van het geheelal.''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9383}}

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 2).{{gap}}Broeder Thomas, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338358 ''Natuurkunde in proza''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9384}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003191801_01/_tij003191801_01_0027.php C.G.N. de Vooys, ''Broeder Thomas' traktaat over natuurkennis'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 37, 1918, p.271-277]&lt;/ref&gt;

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 3&amp;4).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338359 ''Boec van medicinen in dietsche.''] Utrecht, 14de eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9386}}

* UBU Hs. 1329 (Hs 5 F 12).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338382 ''Vanden levene ons Heren.''] Oetingen, 1438. {{BNM-I|01185}} ; {{MMDC|9387}}

* UBU Hs. 1330{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334865 ''Historie van Troyen'', fragment]. Brabant, ca. 1300. {{BNM-I|01214}}

* UBU Hs. 1331{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Spieghel historiael'', fragment]. Oost-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|01188}}

* UBU Hs. 1332{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Van ons heren wonden'']. 14de eeuw. {{BNM-I|01189}}

* UBU Hs. 1333{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334868 ''Die Dietsche doctrinale'', fragmenten]. 1350-1400. {{BNM-I|01190}}

* UBU Hs. 1334{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-335115 Vlaamse ''Rose'', fragment]. ca. 1300-1350. {{BNM-I|01191}}

* UBU Hs. 1336 (Hs 5 M 19){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339011 Rederijkersteksten: ''Spul van sinnen van den siecke stadt'' / Reynier Pouwelsz (?) - ''Spel van de Christen Kercke'' / Reynier Pouwelsz - ''’s Werelts aendoen.'']. 1540-1610.

* UBU Hs. 1689 (Hs 8 L 4){{gap}}Pseudo-Aurelius Augustinus, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339815 ''Eenliker sprake'']. 1539?

* UBU Hs. 1803 (Hs 8 C 33){{gap}}Johannes de Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339340 Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01214}} ; {{MMDC|9439}}

* UBU Hs. Hattem C 5{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 O.a. een vertaling in het Nederlands van pseudo-Aristoteles’ ''Secretum secretorum'', recepten voor medicijnen en cosmetica, herbaria, traktaten over de pest, aderlating, chirurgie, het medicinale gebruik van wijn, Nederlandse vertaling van Maurus Salernitanus, ''De urinis'', een Nederlandse vertaling van Benevenutus Grapheus, ''Practica oculorum'', excerpten uit Avicenna]. ca. 1450. {{BNM-I|06543}} ; {{MMDC|13653}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hat001hatt03_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;https://wemal.let.uu.nl/hattem-c5.html&lt;/ref&gt;

* IDL 3950{{gap}}Werner Rolewinck, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-342700 ''Fasciculus temporum'']. Jan Veldenar, Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00278000}}


'''Utrechts Archief'''

* I 986{{gap}}[https://www.utrechtsekronieken.nl/zoeken?mivast=3005 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht'']. ca. 1477.

==Warschau==

'''Biblioteka Narodowa'''

* Rps 3779 I{{gap}}[https://polona.pl/item/getijdenboek,NTk0MzI3NA/19/#info:metadata Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1440.

==Washington, DC==

'''The Library of Congress'''

[https://www.loc.gov/collections/rare-book-selections/?fa=original-format%3Abook%7Clanguage%3Adutch&amp;sb=date Lijst van Nederlandstalige items in de gedigitaliseerde Special Collections]

* Rosenwald 462{{gap}}''[https://www.loc.gov/item/65058917/ Die vier uterste ofte die leste dinghen'']. Gheraert Leeu, Gouda 1477.

* Rosenwald 487{{gap}}Roelof die Smit, [https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0550 ''Die vergaderinge der historien van Troyen'']. Jacob Bellaert, Haarlem 1485. {{ISTC|il00116000}} ; {{USTC|435730}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Vergaderinge_der_historien_van_Troyen/Vergaderinge_kritisch_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Die vergaderinge der historien van Troyen'', kritische editie, Amsterdam 2016]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 490{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0490 ''Historie vanden vromen ridder Jason'']. Jacob Bellaert, Haarlem ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* Rosenwald 526{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0526 ''Historie van Saladine'']. Arend de Keysere, z.p., vóór 1483. {{ISTC|ih00286000}} ; {{USTC|438295}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0099.php '''L''']

* Rosenwald 550{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0487 ''Hystorie vanden vromen ridder Paris ende van die schone Vienne'']. Govaert Bac, Antwerpen ca. 1495. {{ISTC|ip00115000}} ; {{USTC|436201}}

* Rosenwald 552{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0552 ''Die historie van Sinte Barbara'']. Govaert Back, Antwerpen 1498. {{ISTC|ib00099000}} ; {{USTC|436514}} ; '''X'''&lt;ref&gt;M. Carasso-Kok, ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de Middeleeuwen. Heiligenlevens, annalen, kronieken en andere in Nederland geschreven verhalende bronnen.'' ’s-Gravenhage 1981, p. 14-21&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 553{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0553 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, vóór 1500. {{ISTC|ic00204760}} ; {{USTC|436432}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003199001_01/_tij003199001_01_0001.php A.M. Duinhoven en G.A. van Thienen, ''Een onbekende druk van de ‘Karel ende Elegast’ in Leningrad'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 106 (1990), p. 1-14.]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 554{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2019rosen0554 ''Dit boecxken leert hoe men mach voghelen vanghen metten handen.''] Govaert Bac, Antwerpen, ca. 1507 ; {{ISTC|ib01274000}}

* Rosenwald 1094{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2003rosen1094 ''Die ghetiden vanden seven bitscappen Onser Liever Vrouwen. Die seven psalme Onser Liever Vrouwen mitter letanie ende Onser Liever Vrouwen souter mitten artikelen vanden leven ende passie Ons Heren Jhesu Cristi mitten figuren'']. [Collatiebroeders. Gouda 1503].

* Rosenwald 1118{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1118 ''Historie van Melusine'']. Henrick Eckert van Homborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436815} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0019.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://cf.hum.uva.nl/dsp/scriptamanent/bml/Meluzine/Homborch1510.pdf Diplomatische editie BML]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 1120{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2015rosen1120 ''Die distructie van Troyen ende [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Troylus ende Breseda'']. Jan van Doesborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436813}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L''']

* Rosenwald 1121-1{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Die historie van Govaert van Bulioen'']. Govaert Back, Antwerpen z.j. [1505] ; {{USTC|436711}}

* Rosenwald 1121-2{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Hystorie van Olyvier van Castillen'']. Henric Eckert van Homburch, Antwerpen z.j. [1510]. {{USTC|436819}}

* Rosenwald 1131{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1131 ''Den Spiegel der duecht ende der eerbaerheyt vol schoone historien ende exempelen.]'' Thomaes vander Noot, Brussel 1515. {{USTC|436913}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Spiegel_der_duecht/Den_spiegel_der_duecht_ende_der_eerbaerheyt_kritische_editie.pdf Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Kritische editie, Amsterdam 2022]&lt;/ref&gt;
* Rosenwald 1133{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2016rosen1133 ''De Bibel int corte ghetranslateert. Wten laine ende walsche metten figueren'']. Claes de Grave, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1134{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2005rosen1134 ''Een schoone historie van Margarieten van Limborch [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516. {{USTC|436951}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lim001limb02_01/ Tekst DBNL]&lt;/ref&gt; ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0018.php '''L''']

* Rosenwald 1137{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbctos.2017rosen1137 ''Der scaepherders kalengier'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1160{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen1160 ''Pyramus ende Thisbe'']. Henrick Peeterssen van Middelburch, Antwerpen z.j. [1540]. {{USTC|438100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0039.php '''L''']

==Weimar==

'''Herzogin Anna Amalia Bibliothek'''

* Oct 146{{gap}}[https://haab-digital.klassik-stiftung.de/viewer/image/1443395315/5/ Zutphens Liedboek]. Zutphen, 1537. {{BNM-I|02559}}

==Wenen==

'''Österreichische Nationalbibliothek'''

* Cod. 1908{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3741576&amp;order=1&amp;view=SINGLE Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht, ca. 1415. {{BNM-I|06191}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://data.onb.ac.at/rec/AC13946724 Österreichische Nationalbibliothek=AC13946724 ]
&lt;/ref&gt;

* Cod. 1922{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8612796&amp;order=1&amp;view=SINGLE Getijdenboek, Latijn, met opschriften in het Nederlands en gebed in het Frans]. Vlaanderen, ca. 1480-1500. {{BNM-I|10694}}

* Cod. 2818{{gap}}[https://data.onb.ac.at/rep/10003763 Weense Arteshandschrift]. Brabant (?), ca. 1490 ; {{BNM-I|06542}} ; '''E'''&lt;ref&gt;https://www.textualscholarship.nl/?p=7015 Diplomatische editie bezorgd door Erwin Huizenga: ''Het Weense arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, 2818.'']&lt;/ref&gt;

* Cod. 2861{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://data.onb.ac.at/rep/1000A505 ''Eneasroman'']. 1474.

* Cod. 2872{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3789056&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''De statuten der Stadt van Antwerpen genaempt Het Gulde Boeck '']. Antwerpen, ca. 1550-1600.

* Cod. 4019{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-xhxj afdruk fragment ''Dietsche doctrinale'' op de platten van boekband]. ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[http://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019] (zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin - Preußischer Kulturbesitz, Ms. germ. fol. 751-fragm. 7. Reconstructie])&lt;/ref&gt;

* Cod. 13440{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DOD_54141&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''Der naturen bloeme'', fragment]. 1300-1400. {{BNM-I|06503}}

* Cod. 13708{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8500569&amp;order=1&amp;view=SINGLE Tweede Partie-handschrift. Convoluut met Philip Utenbroeke, ''Spiegel historiael'' (Tweede Partie); Jacob van Maerlant, ''Wapene Martijn'', Jan van Ruusbroec, ''Vanden kerstenen ghelove''; Jan van Boendale, ''Der leken spieghel''; preek van Geert Grote, ''Quinque puncta''; traktaten.]. Oudergem bij Brussel, Regulieren S. Paulus /Rooklooster, ca. 1393-1402. {{BNM-I|00005}}

* Cod. Ser. n. 2732{{gap}}Henricus Suso, [https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8961226&amp;order=1&amp;view=SINGLE Leven; Noordnederlandse bewerking van Zuidnederlandse bewerking van ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Maas-Rijngebied, 1400-1500. {{BNM-I|08031}}

*CP.2.B.74{{gap}}''[https://viewer.onb.ac.at/1002F427 Historie vander coninghinnen Sibilla]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1538.

'''Österreichisches Staatsarchiv'''

* HHStA HS R 88 (=Böhm 679){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=12068 Gouds kroniekje]. Brussel?, 1456 of kort later. {{BNM-I|02509}}

* HHStA HS W 532 (=Böhm 1074){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=14412 Stukken betreffende het Clarissenklooster van Petegem (Abdij van Beaulieu), met kroniek]. Oost-Vlaanderen, 14de eeuw (na 1329). {{BNM-I|02510}}

==Wolfenbüttel==

'''Herzog August Bibliothek'''

* Cod. Guelf. 18.2 Aug. 4°{{gap}}Broeder Gheraert [https://diglib.hab.de/mss/18-2-aug-4f/start.htm ''Wilhelmi Walteri de Zirixsee descriptio terre sancte'', ''Natuurkunde van het geheelal'']. Utrecht, ca. 1465-1470. {{BNM-I|05340}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_nat001natu01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 38.20 Aug. 2°°{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/38-20-aug-2f/start.htm ''De anatomie naer den leeringhe van Galenus int cortte getogen by Johannes Andernacum geexponert by mester Lode'']. 16de eeuw. {{BNM-I|08790}}

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (4){{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-4/start.htm ''Eneasroman'' (fragment)] ca. 1200.

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (14){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-14/start.htm ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|05344}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002mgys01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 404.10 Novi (5A){{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/404-10-novi-5as/start.htm Utrechtse bijbel met deel evangeliënharmonie van Bijbelvertaler van 1360] (fragment). Utrecht? ca. 1430-1435. {{BNM-I|05330}}

* Cod. Guelf. 576 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/576-helmst/start.htm Artesteksten]. ca. 1408-1431. {{BNM-I|08610}}

* Cod. Guelf. 894 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/894-helmst/start.htm Berijmd leven van Jezus]. 1449. {{BNM-I|08869}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

== Wrocław ==

'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Wrocławski'''

* IV D 5{{gap}}[https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=89266 Gebedenboek]. 1486. {{BNM-I|02653}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_ver016199001_01/_ver016199001_01_0003.php J. Reynaert, ''Jacobus van Gruitrodes Speculum saecularium hominum (cap. 1) in Middelnederlandse vertalingTeksteditie en beschrijving van het handschrift: Hs. Wroclaw, Universiteitsbibliotheek IV. D. 5'', Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse taal- en letterkunde (nieuwe reeks), 1990 p. 36-38.]&lt;/ref&gt;

[[Categorie:Middelnederlands]]
[[Categorie:Wikisource:Lijsten]]</text>
      <sha1>dk0ao0n673ifua65kdvwz5924u9aagr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222439</id>
      <parentid>222394</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Utrecht */ linkcorrectie</comment>
      <origin>222439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217065" sha1="gs6p5fdhbs8wr7xeomv34dbuztj2vxw" xml:space="preserve">{{Infobox|afbeelding = Der naturen bloeme - Jacob van Maerlant - KB KA 16 - 042v-043r 3D.jpg |tekst = Lijst van verwijzingen naar brondocumenten}}
{| cellpadding=5 align=center border=1 style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 97%; width: 500px;&quot; rules=cols
! {{larger|{{sc|'''Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken.'''}}}}
|-
|align=center|
Iedereen kan een bijdrage leveren door relevante links toe te voegen, zoals aangegeven in onze in onze &lt;br&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2018/04/op-weg-naar-een-lijst-van-gedigitaliseerde-middelnederlandse-handschriften-en-drukken/ {{larger|{{sc|'''oproep in www.neerlandistiek.nl.'''}}}}]&lt;br&gt;
{{smaller|''Deze pagina maakt geen deel uit van de Wikisource e-bibliotheek''.&lt;br&gt;Beheerders van deze pagina zijn [[Gebruiker:Wthjmkuiper|Willem Kuiper]] en [[Gebruiker:Dirkschoenaers|Dirk Schoenaers]].}} 
|} 

Deze lijst bevat links naar '''volledig''' gedigitaliseerde handgeschreven en gedrukte boeken, inclusief fragmenten, die geschreven zijn in (varianten van) het Middelnederlands. Boeken die buiten de huidige grenzen van het Nederlandse taalgebied zijn gemaakt, maar wel tot de Middelnederlandse tekstoverlevering zijn te rekenen, worden eveneens opgenomen. Ook teksten uit het overgangsgebied tussen oostelijk Middelnederlands en Niederdeutsch, evenals handschriften met Veldekes lyriek, de Eneasroman en Duitse bewerkingen zijn welkom. Het eindjaar is 1568, het begin van de Tachtigjarige Oorlog, dan houden de Middeleeuwen hier definitief op. Maar als een 16e-eeuwse druk ontbreekt, kan een 17e-eeuwse uitgave die direct teruggaat op een verloren laatmiddeleeuws boek ook worden toegevoegd.

'''Work in progress''': Als u wilt bijdragen door een aantal links uit onderstaande bibliotheken en databanken voor uw rekening te nemen: graag! Kijk wel steeds eerst eventjes na of de signatuur nog niet in dit overzicht is opgenomen. 
Als u eerst een Wikipedia account aanmaakt en/of '''uzelf eerst aanmeldt''' alvorens bij te dragen, dan kunnen wij reageren op uw bijdrage. Draagt u anoniem bij, dan kan dat niet.

Wilt u deze Lijst citeren in een publicatie, gebruik dan deze verkorte URL.&lt;ref&gt;https://w.wiki/D$f4&lt;/ref&gt; 

Heel wat complete digitale facsimiles van vroege Nederlandse drukken uit Europese bibliotheken (waaronder de KB in Den Haag) zijn vrij toegankelijk via: 
* [https://archive.org/details/early-european-books?and%5B%5D=languageSorter%3A%22Dutch%22&amp;sort=date ''Early European Books''] op [https://archive.org/ Internet Archive] 
* [https://data.cerl.org/istc/_search?query=electronic+facsimile+dutch&amp;from=0&amp;facet=authors&amp;facet=imprintdate&amp;facet=location&amp;facet=printers&amp;size=10&amp;mode=default&amp;sort=chronological Incunabula Short Title Catalogue] voor Digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken tot 1500.
*  [https://www.ustc.ac.uk/explore?keywords=&amp;author=&amp;title=&amp;imprint=&amp;printer=&amp;place=&amp;format=&amp;country=&amp;subject=&amp;language=Dutch&amp;citation=&amp;date=&amp;fqAt=&amp;fqPr=&amp;fqPl=&amp;fqLg=&amp;fqFr=&amp;fqSb=&amp;fqCn=&amp;fqDg=y&amp;st=11&amp;page=1 Universal Short Title Catalogue] voor digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken.

Er wordt verwezen naar de volgende databases en naslagwerken:

* '''B''': BNM-I: [https://bnm-i.huygens.knaw.nl/ Bibliotheca Neerlandica Manuscripta &amp; Impressa] ; (zie [[Sjabloon:BNM-I]]) 

* '''N''': DBNL [https://www.dbnl.org/ Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren]

* '''L''': Luc Debaene, ''De Nederlandse volksboeken'', (2e druk), Hulst 1977, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/ Tekst op DBNL]

* '''D''': J. Deschamps, ''Middelnederlandse handschriften uit Europese en Amerikaanse bibliotheken'', 2e druk, Leiden 1972, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/ Tekst op DBNL]

* '''G''': GW: [https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/ Gesamtkatalog der Wiegendrucke] ; (zie [[Sjabloon:GW]])

* '''I''': ISTC: [https://data.cerl.org/istc/_searchIncunabula Incunabula Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:ISTC]])

* '''M''': MMDC: [https://www.mmdc.nl/static/site/ Medieval Manuscripts in Dutch Collections] ; (zie [[Sjabloon:MMDC]])

* '''S''': STCN: [https://www.kb.nl/over-ons/diensten/stcn Short Title Catalogue Netherlands] (zie [[Sjabloon:STCN]])

* '''U''': USTC: [https://ustc.ac.uk/index.php Universal Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:USTC]]) 

* '''V''': STCV: [https://vlaamse-erfgoedbibliotheken.be/en/dossier/short-title-catalogue-flanders-stcv/stcv Short Title Catalogue Vlaanderen] (zie [[Sjabloon:STCV]])


De '''vette''' letters '''E''' en '''X'''  worden gebruikt als siglen bij de 'voetnoten', zodat visueel duidelijk is, waarheen de link voert. De '''E''' van '''E'''ditie verwijst naar een online editie van de desbetreffende tekst. Aanvullende informatie wordt gemarkeerd met de '''X''' van e'''X'''tra. 


==Amsterdam==

'''Universiteitsbibliotheek Vrije Universiteit''' (UBVU)

* UBVU XV.05500{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/8342 ''Van xii graden der doechden'']. ca. 1480-1500. {{BNM-I|02216}} ; {{MMDC|1335}}

* UBVU XV.05502{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6419 Gebedenboek van Van Hooff]. [1494 - 1510]. {{BNM-I|02217}} ; {{MMDC|13742}}

* UBVU XV.05503{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/7508 ''Devote ghebeden van die vijf wonden ons heren Jhesu'' (f. 5r-70r); ''Item hyr volgen nae suverlicke leringe'' (f. 70r-83)]. ca. 1500-1525. {{BNM-I|02218}} ; {{MMDC|13700}}

* UBVU XV.05547{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/9017 ''Dit is van dem heilgen Sacramente'' en andere (devote) teksten]. ca. 1450-1500. {{MMDC|13708}}

* UBVU XV.05560{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6420 Getijdenboek] in de vertaling van Geert Groote (1340-1384), met communie- en aflaatgebeden. {{BNM-I|16274}} ; {{MMDC|13939}}

==Antwerpen==
'''A''': [https://anet.be/brocade/ Anet netwerk]. (zie [[Sjabloon:ANET]]) 


'''Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience''' (EHC)

* EHC 695610{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O1NLYeGVTjbZlRTNlA37VTJQ ''Olivier van Castillen'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1576. {{ANET|6707108}} ; {{USTC|430519}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0021.php '''L''']

* EHC 708156{{gap}}Geoffroy de La Tour-Landry, [https://dams.antwerpen.be/asset/gUgSkIgrovsbXHNRNCucCUn1 ''Ponthus ende Sydonie'']. Niclaes vanden Wouwere, Antwerpen, 1564. {{ANET|6880553}} ; {{USTC|430512}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0059.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://pure.uva.nl/ws/files/2538323/157861_Ponthus_ende_Sidonie_feuilleton_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Ponthus ende Sidonie. - Kritische studie-editie'', UvU 2013]&lt;/ref&gt; 

* EHC 752269{{gap}}Anna Bijns, [https://dams.antwerpen.be/asset/l2ezWbUxFkfvMQsETIpsneRP Nieuwjaarsreferein VI]. Antwerpen, 1532. {{ANET|13200365}}

* EHC 810271{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://dams.antwerpen.be/asset/w1mfU4uVxXc9lWfIAnX2LWPZ ''Dit is die beduydenisse der missen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1504. {{ANET|14385475}} 

* EHC 812423_1{{gap}}''[https://dams.antwerpen.be/asset/aOgeYVokmVcUhXRYXTpj0aPL Van Jason ende Hercules]'' (fragment). Willem Vorsterman, Antwerpen 1521.

* EHC 812423_2{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/R17QR7alVeGJQpMNufcNLjAQ ''Die historie vanden stercken Hercules'']. Jan van Doesborch, Antwerpen z.j. [1521-1530]. {{ANET|14398961}}

* EHC 812424{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/P1WOAJAhKrUCYhOAPWpqSj5L ''Galien Rethore'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1520-1525. {{ANET|14398965}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0049.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Galien_Rethore/Galien_Rethore_kritisch.pdf W. Kuiper, ''De historie van Galien Rethore - Kritische synoptische editie'', UvA 2018.]&lt;/ref&gt;

* EHC 843230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/S2gDeCkfqNnqcdLOYK8Wv8S1 ''Hier beghint den droeflijcken strijt opten Berch vanden Roncevale in Spaengien gheschiet daer Roelant ende Olivier metten fleur van kerstenrijck verslaghen waren'']. Jan van Ghelen. Antwerpen, 1576. {{ANET|14822255}}

* EHC 871850{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/nZrTQXTpkRWjdjUJg9pSqLlv ''Der scaepherders kalengier'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1520. {{ANET|15288974}}

* EHC B 11418{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/RXYYKe7oKQZNiaqtZiGSNGFg Getijdenboek] [15e eeuw] {{ANET|611456}} ; {{BNM-I|05602}}

* ECH B141155{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O2FQ4bToEgV8vESZTVdaJnCc/f2NJncTVXIzfReVlZKqzurnq Limburgs gebedenboek], c. 1497 {{ANET|637829}} 

* EHC B 15828{{gap}}Jan van Boendale, [https://dams.antwerpen.be/asset/GgEGcLWhgWYhabZQlxTw4LIJ ''Brabantsche yeesten'' met ''Voortzetting'', historiografisch materiaal over Brabant]. ca 1450-1500. {{ANET|478629}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0037.php '''D'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/ '''N''']

* EHC B 29166{{gap}}Dirck Zael, [https://dams.antwerpen.be/asset/z1siiuYeKMQAiDrcaepN4Snu Zeeboek]. 15de eeuw. {{ANET|628449}}, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.vliz.be/nl/open-marien-archief?module=ref&amp;refid=126864 Denucé, J, Gernez, D. (1936). ''Het zeeboek: handschrift van de stedelijke boekerij te Antwerpen'', Mededelingen van de Marine Academie van België, 2 vols. (fac-simile)]&lt;/ref&gt;

* EHC B 55632{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-e-IrBSDqIEC ''Die negen couden met meer ander devote oeffeningen van der passien ons heeren Jesu Cristi'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1533. {{ANET|911394}} ; {{USTC|437654}}

* EHC B 78679{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Q1NIYKYBXGMlHQaTLU1yI5Bh Samengesteld handschrift: medische tractaten]. ca. 1533. {{ANET|631963}}

* EHC B 79834{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/KMrbOSIXDizBl9lTFHMGFg43 ''Cockbouck'']. 15de eeuw. {{ANET|635519}}

* EHC B 89420{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/z1eyeJtGYLG8MkZYKfBUsSiM Wapenboek van Hendrik van Heessel (met kroniekje van de graven van Holland)]. ca. 1450. {{ANET|637039}} 

* EHC E 55386{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/sROlWPLRewwAMP2jY71FyMfj ''Der Vrouwen Peerle'']. Hendrick Aertssen, Antwerpen z.j. [ca. 1621]. {{ANET|971051}} [https://www.dbnl.org/tekst/_vro002vrou01_01 '''N''']

* EHC E 60230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/WgWMRsS7Q8lkmMEsZNxNcTfb ''Historie van Thijl Ulenspiegel'']. Broer Jansz., Amsterdam 1637. {{ANET|437400}}

* F 202594 [M-287 c]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=4VhVAAAAcAAJ ''Dat dyalogus of twisprake tusschen den wisen coninck Salomon, ende Marcolphus'']. Henrick Eckert van Homberch. Antwerpen 1501. (xerocopie van Antwerpen, MPM 8 370) {{ANET|634561}} ; {{USTC|438149}}

* Fragm. 50 a-c{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-cxg3 ''Der leken spieghel'' (fragment, Boek 4, Kap. 4, v. 4-83)]. Nederlanden, 1350-1400. 

* F 46422{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=EHC:148100104441S ''Dit is den duytschen souter'']. Hendrick Eckert van Homberch, Antwerpen, c. 1502. {{ANET|960096}} ; {{USTC|400229}}

* F 15568{{gap}}Jan Fruytiers, [https://dams.antwerpen.be/asset/f1QKJIlVeQOidPmNQrEo35KB ''Ecclesiasticus, oft: De wijse sproken Jesu des soons Syrach'']. Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|700330}} ; {{USTC|407617}}


'''Museum Plantin Moretus''' 
* M 14.7{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N1nLPfNOCTcfOQF4Ub9hT05g Getijdenboek]. 1489. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02589}}

* M 14.8{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/pQXZibQOHcl5FXdReRzq3mwl ''Getiden van onser liever Vrouwen'', (Getijdenboek}]. 15de eeuw. {{ANET|14010683}} ; {{BNM-I|02590}}

* M 14.12{{gap}}[https://anet.uantwerpen.be/digital/opacuantwerpen/mpm/dg:mpm:896/N ''Onser Liever Vrouwen ghetiden'' (Getijdenboek)]. ca. 1450-1490. {{ANET|14010686}} ; {{BNM-I|02586}}

* M 14.13{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/CWYHbfDbNYbKNXGMXU9O3RR5 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02588}}

* M 14.14{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Z1aPiRSt9KMNJWMY8erSz6ba ''Office de la Vierge'' (Getijdenboek latijn-Nederlands)]. 1508 {{ANET|13972258}} ; {{BNM-I|10014}}

* M 14.16{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/AJcdYSiLPh7jhhKVpulWZuPA Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|14010690}} ; {{BNM-I|02602}}

* M 14.17{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/PYWpSNMTALtiO9fEXOQzhDbQ Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1500-1550. {{ANET|14007284}} ; {{BNM-I|02594}}

* M 14.18{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ZhFHbCbjjJgLNjRiTvFpWGe4 ''Getide der ewiger wijsheit'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010692}} ; {{BNM-I|02596}}

* M 14.19{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/q2NUmAtZQHOwUEOlia9ZkEjw ''Onser Vrouwen getiden'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010695}} ; {{BNM-I|02598}}

* M 15.10{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N2LbQedMiZXKRWLWO6NJENhq ''Fragmenten van een ridderroman''. ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch''. ''Loyhier ende Malaert''] 1400-1500 {{ANET|14216137}} ; {{BNM-I|06436}} 

* M 64{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ObNpxjcYrFZDgIdQ3TzVwgL8 Tekst over het maken van kleuren] 1500-1600 {{ANET|14798838}} ; {{BNM-I|08701}}

* M 318{{gap}}Willem vande Lare, [https://dams.antwerpen.be/asset/s1aCdUOtiL5TrQQHO4f59Gh8 ''Grootboek van Willem vande Lare''] 1522-1530 {{ANET|14131568}} ; {{BNM-I|08774}}

* 2 56{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://www.bijbelsdigitaal.nl/view/?mode=1&amp;bible=leuvb1548 ''Den gheheelen bybel, inhoudende het oude ende uieuwe testament''] : Bartholomeus van Grave, Leuven, 1548. {{ANET|6825942}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ghe005gheh01_01/ '''N'''] 

* 8 397{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500043102Q ''Dat nieuwe Testament ons liefs Heeren Jesu Christi''] (gedruct na de copye van Nicolaes Biestkens), Jan Hendricksz, Franeken, 1563. {{ANET|13218427}} ; {{STCN|159831822}} 

* A 1824 {{gap}}Cornelis Muller, Arnout Nicolaï,[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000097571 ''Het Nieuwe Testament Ons Heeren Jesu Christi''] Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|915358}} ; {{USTC|409738}}

* A 2190{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500011762X ''Drijderley refereynen ghepronuncieert opte rhetorijck-feest der blauwe Acoleyen van Rotterdam 1561''] Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|645654}} 1561

* A 2462{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013091U ''Dat Nieuwe Testament'']. Michiel van Hoochstraten,Antwerpen 1530. {{ANET|7069148}} ; {{USTC|402985}}

* A 2480{{gap}}Martinus Duncanus, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013124R ''Vant rechte evangelissche avontmael Christi Jesu'']. Peeter van Keerberghe, Antwerpen 1567 {{ANET|7073070}}

* A 2622{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500004415U ''Het Nieuwe Testament ons Heeren Jesu Christi'']. Ameet Tavernier, Antwerpen 1566. {{ANET|14175982}} 

* A 3620{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/YKelYQ8MnbTfnSWMYsud81HM ''Fortunatus borse'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1610. {{ANET|14233440}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Fortunatus_borse/Fortunatus_borse_synoptisch_kritisch_opnieuw.pdf Willem Kuiper en Annette Hemmes-Hoogstadt, kritische editie, Amsterdam 2020.]&lt;/ref&gt;

* A 4339{{gap}}Vergilius, Cornelis van Ghistele (vert.) [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500020027R ''De twaelf boecken van Aeneas ghenaemt Aeneidos'']. Weduwe Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1556 {{ANET|646164}} 

* A 41436{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000197785 ''Den Bibel, inhoudende het Oude ende Nieuwe Testament''] Hans de Laet, Antwerpen 1565. {{ANET|748261}}

* B 2591{{gap}}Jan vanden Bundere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500036019Z ''Den scilt des gheloofs ... teghen tfeninich ghescut Joannis Anastasii Velvani'']. Cornelius Manilius, Gent 1557 {{ANET|7067659}}

* R 5.36{{gap}}A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...'' (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi)] Jan Kock, Antwerpen 1540. {{ANET|6900507}} 

* R 6.13{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032620T A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...''] (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi). Jan van Loo, Antwerpen, c. 1550. {{ANET|6909064}}

* R 6.14:5{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003481W ''Dat heylich Evangelium dat levende woort Godts...'']. Christophel van Remunde, Antwerpen, 1526? {{ANET|6908025}}

* R 7.1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000408892 ''Den bibel, tgheheele Oude en de Nyeuwe Testament''] Henrick Peetersen van Middelborch, Antwerpen 1541. {{ANET|6911532}}

* R 10.40{{gap}}Thomas More, [https://dams.antwerpen.be/asset/M1lilYT7YMGyaBqtHWyXWjRy ''De utopie'']. Hans de Laet, Antwerpen 1562. {{ANET|6556970}}

* R 18.32{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003127T ''Dit is die kuere vanden lande van Zeelandt'']. Jacob van Liesveldt, Antwerpen, c. 1530 {{ANET|6670764}} ; {{USTC|430379}}

* R 23.12{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000379170 ''Den psalter Davids ... Met die hymnen ende ghebeden, so vanden tijt als van die feestdagen des jaers ... nu nieuwelicx tot profijt van alle menschen binnen Mechelen overghesedt'']. Jan van Waesberghe, Antwerpen, 1566. {{ANET|911964}}

* R 24.15{{gap}}Kiliaan, Cornelis, [https://dams.antwerpen.be/asset/p1IaAFVVQinhVIIVJWOIkBa1 ''Dictionarium tetraglotton'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen 1562 {{ANET|678091}} ; {{USTC|57647}}

* R 26.11{{gap}}Anthoonis de Roovere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003166W ''Dits die excellente cronike van Vlaendere'', Vol. 1] Willem Vorsterman, Antwerpen, col. 1531 {{ANET|798315}} ; {{USTC|400512}}  

* R 46.9{{gap}}Eusebius, [https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000375930 ''Die historie diemen heet Ecclesiastica'']. Govaert vander Haghen, Antwerpen  1534 {{ANET|668220}} ; {{USTC|407374}}

* R 48.16{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039601Z ''Dat boexken vander missen anderwerf ghecorrigeert'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen 1507 {{ANET|6534682}}

* R 48.18{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039610Z ''Dat heylich Evangelium'' ... NT]. Hans van Ruremunde, Antwerpen 1525. {{ANET|1124734}}

* R 53.13{{gap}}Arnout Nicolaï, [ ''Den Bibel inhoudende het Oude ende Nyeuwe Testament'']. Weduwe van Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1560. {{ANET|800015}} ; {{USTC|403149}}

* R 55.24{{gap}}Peter Heyns, [https://dams.antwerpen.be/asset/vWCeYROhObIGcLVOhBQ8INeQ ''ABC, oft exemplen om de kinderen bequamelick te leeren schryven'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1568. {{ANET|3247725}} ; {{USTC|443723}}

* R 58.6{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://dams.antwerpen.be/asset/j2bSbWHnzD9QSXqfACVEJPnb ''Den bibel inhoudende het oudt end nieu Testament'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|1164172}}.

* R 61.9{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500030123P ''Dat nieuwe testament ons heren Jhesu Christi'']. Jan van Ghelen, Antwerpen 1526. {{ANET|6538471}}


'''Rijksarchief te Antwerpen, Verzameling Losse Aanwinsten'''

* Nr. 147.1 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7hht ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08075}}

* Nr 147.2 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-mwfz ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08078}}

* Nr. 2.1{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-oz6j Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350. 

* Nr. 2.2{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-fzl7 Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350.


'''UAntwerpen Bibliotheek van het Ruusbroecgenootchap''' [https://www.uantwerpen.be/nl/onderzoeksgroep/ruusbroecgenootschap/bibliotheek/bijzondere-collecties/handschriften/beschrijvingen/neerlandica/ Ruusbroecgenootchap handschriften]

* Hs Neerl 1{{gap}}Geeret Groote, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1089/N Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1450. {{ANET|13274849}} ; {{BNM-I|01440}} ; 

* Hs Neerl 4{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1191/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14329340}} ; {{BNM-I|01454}}

* Hs Neerl 5{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1216/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14330825}} ; {{BNM-I|01455}}

* Hs Neerl 8{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1188/N Gebedenboek]. Noordelijke Nederlanden?, ca. 1500. {{ANET|14338588}} ; {{BNM-I|01442}}

* Hs Neerl 9{{gap}}Pseudo-Richardus de Sancto Victore, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1867/E Explicatio in Cantica Canticorum in Nederlandse vertaling]. Vermoedelijk afkomstig van het tertarissenklooster Sion te Lier, ca. 1475-1500. {{ANET|14353466}} ; {{BNM-I|01450}}

* Hs Neerl 10{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1868/N Richtlijnen voor de kosteres van het Groot Begijnhof te Leuven op het feest van de heilige Martha]. Leuven, 1549. {{ANET|14385928}} ; {{BNM-I|01456}}

* Hs Neerl 11{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1080/N Gebedenboek]. Vlaanderen?, ca. 1425. {{ANET|13248770}} ; {{BNM-I|01443}}

* Hs Neerl 13{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1074/N ''Gebeden en getijden van een apostel, martelaar en belijder'']. ca. 1475-1500. {{ANET|14053668}}  

* Hs Neerl 14{{gap}}Johannes Brugman, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:2073/N Sermoenen]. Zuidoost Limburg?, ca. 1525. {{ANET|14399556}} ; {{BNM-I|01453}}

* Hs Neerl 15/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1123/N ''Roman van Aspremont''] (fragment). Zuidoost Vlaanderen?, ca. 1300. {{ANET|13274763}} ; {{BNM-I|07391}}

* Hs Neerl 15/2{{gap}}''Wybeert van Andernaken''? (fragment) [https://fragmentarium.ms/view/page/F-koak/6498 Ongeidentificeerde Frankische roman]. Westelijke Nederlanden, ca. 1375-1400. {{BNM-I|07392}} ; '''E''' &lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/arch/_tij010192701_01/pag/_tij010192701_01.pdf D.A. Stracke,S. J., ''Een onbekende Frankische Roman'', Tijdschrift voor taal en letteren, 1927 p.138-151.]&lt;/ref&gt;

* Hs Neerl 15/3{{gap}}Jan van Ruusbroec [https://fragmentarium.ms/overview/F-0imf ''Van den geesteliken tabernakel''] (fragment). Brabant?, ca. 1350-1400, ; {{BNM-I|06905}}

* Hs Neerl 16{{gap}}Jacob van Maerlant [https://fragmentarium.ms/overview/F-hyfm ''Spiegel historiael''] (fragment Eerste Partie, Boek I, kap.36, vs.4-8 en vs.54-58; kap.38, vs.14-18 en vs.63-67) . ca. 1300-1350. {{BNM-I|06657}}

* Hs Neerl 20{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-gb7s Leven van de H. Margaretha (fragment)]. Oostelijke Denderstreek?, ca. 1350-1400. {{BNM-I|11770}}

* Hs Neerl 26{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1174/N Refterlezingen]. Bisdom Kamerijk, reguliere kanunnikessen van Sint-Augustinus, ca. 1550. {{ANET|14284395}} ; {{BNM-I|11774}}

* Hs Neerl 385/1{{gap}}Willem Jordaens, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1102/N ''De mystieke mondkus'']. 16de eeuw. {{ANET|13274862}} ; {{BNM-I|11776}}

* Hs Neerl. 385/2{{gap}}Hadewijch, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1070/N ''Werken'']. Oost-Brabant?, ca. 1500-1525. {{ANET|13274873}} ; {{BNM-I|06617}}

* Hs Neerl 413/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1594/N Spreukstrofen] (fragment). Zuid-Limburgse kopie van een Oost-Vlaams/Brabantse spreukenverzameling. 14de eeuw. {{ANET|13274810}} ; {{BNM-I|11771}}


'''UAntwerpen Bijzondere Collecties''' 

* MAG-P 64.19{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uapreciosa/dg:ua:3035/N Middelnederlandse Alexandercyclus] (fragment). Brabant, ca. 1350. {{ANET|14970581}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.24446/vpsb Schoenaers e.a., ''Reconstructing a Middle Dutch Alexander Compilation'', Fragmentology vol. 4, 2021, p. 29-54.]&lt;/ref&gt;

==Arnhem==

'''Gelders Archief''' 

* 0508 Inv 191{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/0BA7E2AC4C3F4A3EA6D1A24C75F86926 Legende van St.-Eusebius, de wonderen van St.-Eusebius en het leven van St.-Bonifacius]. Arnhem, 1450-1500. {{BNM-I|07573}}

* 0908 Familie Van Rhemen; Handschriften Inv. nr. 186{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/EDF610688FEB4F4D98DBD0CF8C440E5C Nederlandse vertaling van de ''Saksenspiegel'']. 1475-1500.

==Ballarat==

'''Art Gallery of Ballarat'''

* MS Crouch 12{{gap}}[https://handle.slv.vic.gov.au/10381/171080 Gebedenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca 1544. {{BNM-I|10589}}

==Baltimore==

[https://www.thedigitalwalters.org/01_ACCESS_WALTERS_MANUSCRIPTS.html '''The Walters Art Museum''' Manuscripts]

* W. 95{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W95/ Gebedenboek]. Gent, 1320-1330. {{BNM-I|09960}}

* W. 165{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W165/ Getijdenboek (Loftie Hours)]. Delft, 1440-1450. {{BNM-I|04685}}

* W. 166{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W166/ Getijdenboek van Daniel Rym]. Vlaanderen (Gent?), 1420-1430. {{BNM-I|04691}}

* W. 167{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W167/ Getijdenboek en Middelnederlandse vertaling van Hendrik Suso ''Cursus aeternae sapientiae'' (Amherst Hours)]. Noordelijke Nederlanden, 1450-1500. {{BNM-I|04690}}

* W. 169{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W169/ Getijdenboek ]. Vlaanderen, 1420. {{BNM-I|08597}}

* W. 171{{gap}}Dirc van Delf, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W171/ ''Tafel van den kersten ghelove. Winterstuc'']. Utrecht, Kartuizers S. Salvator / Nieuwlicht, 1400-1404. {{BNM-I|04687}}

* W. 178{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W178/ Getijdenboek]. Brugge, ca. 1500. {{BNM-I|11051}}

* W. 182{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W182/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1470. {{BNM-I|09958}}

* W. 185{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W185/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1415-1420. {{BNM-I|04700}}

* W. 188{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W188/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1435. {{BNM-I|04695}}

* W. 189{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W189/ Getijdenboek]. Brugge, 1480-1490. {{BNM-I|04700}}

* W. 192{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W192/ Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1460-1490. {{BNM-I|04692}}

* W. 438{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W438/ Gebedenboek]. Gent of Brugge, ca. 1480-1490. {{BNM-I|09959}}

* W. 782{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W782/ Getijdenboek (Van Alphen Hours)]. Noordelijke Nederlanden (Utrecht?), 1440-1450. {{BNM-I|05990}}

* W. 834{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W834/ Gebedenboek]. Delft?, ca. 1475.
 
* W. 918{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W918/ Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1470.

==Belle | Bailleul==

'''Musée Benoît de Puydt'''

* Inv. 992.7.1{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md52j6733s9f Getijdenboek]. Appingedam, 1491, '''X''' &lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/43884610 P. M. le Blanc en Jos M. M. Hermans, ''Een verlucht handschrift uit Oost-Groningen. Het getijdenboek van zuster Alheyt van Limberghen (1491)'', Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, Vol. 36, Miniaturen (1985), pp. 153-197]&lt;/ref&gt;

==Berlijn==

'''Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz'''

* 4° Inc 4826.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/799306711 ''Passionael, Winter- en Somerstuc'']. Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499-1500. {{GW|GW14095}} ; {{ISTC|ij00143000}} ; {{USTC|436589}}

* 4° Inc 4899{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789772728 ''Die historie van Godevaert van Bulioen'']. Gouda, 1488. {{GW|GW12573}} ; {{ISTC|ig00317000}}

* 4° Inc 4948.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789774496 ''Gulden legende, Somerstuc'']. Johan Veldener, Utrecht, 1480. {{GW|GW14089}} ; {{ISTC|ij00140500}}

* 8° Inc 4806.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788610171 ''Spieghel der gracien'']. Collaciebroeders, Gouda, 1492. {{GW|M43085}} ; {{ISTC|is00671500}} ; {{USTC|436166}}

* 8° Inc 4812{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789769085 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, 1493. {{GW|GW12602}} ; {{ISTC|ic00204750}} ; {{USTC|436218}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 8° Inc 4812.10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789775379 ''Der kerstenen salicheyt'']. [Govaert Bac, Antwerpen, 1495]. {{GW|M3951430}} ; {{ISTC|is00044200}} ; {{USTC|436302}}

* 8° Inc 4813{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815342675 ''Die historie die ghetiden ende die exempelen vander heyliger vrouwen sint Annen'']. Adriaan van Liesveldt, Antwerpen, 1497. {{GW|GW02000}} ; {{ISTC|ia00743300}} ; {{USTC|436478}}

* 8° Inc 4821.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819828688 ''Cronike of die hystorie van Hollant van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']. Jacob vander Meer, Delft, 1484. {{GW|GW0668514N}} ; {{ISTC|ic00484820}} ; {{USTC|435530}}

* 8° Inc 4894{{gap}}[https://stabikat.de/Record/772390045 ''Die historie, dat leven ende dat regiment van des coninc Alexanders'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{GW|GW00891}} ; {{ISTC|ia00400900}}

* 8° Inc 4906{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819821543 ''Die ghetiden van onser liever vrouwen met ander getijden ende scone oracien'']. [Hugo Janszoen van Woerden, Leiden], 1498. {{GW|GW13434}} ; {{ISTC|ih00432500}} ; {{USTC|436489}}

* 8° Inc 4907{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815338546 ''Dat gulden ghewichte'']. Hugo Janszoen van Woerden, [Leiden, 1500]. {{GW|GW1090420}} ; {{ISTC|ig00299600}}

* 8° Inc 4908{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815341520 ''Een salige meditacie des lijdens ons liefs Heren op die seven getijden'']. Hugo Janszoen van woerden, Leiden, 1500. {{GW|M22586}} ; {{ISTC|iv00374000}}

* 8° Inc 4940{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819825190 ''Devote materien dienende totter salicheit'']. Fratres apud S. Michaelem in den Hem, Schoonhoven, 1500. {{GW|M21594}} ; {{ISTC|im00352100}}

* MS germ. fol. 52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/756658144 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02881}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* MS germ. fol. 90{{gap}}[https://stabikat.de/Record/776196952 Evangelie, Traktaat over het sterven]. 15de eeuw. {{BNM-I|02883}}

* MS germ. fol. 282{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Eneasroman'']. ca. 1220-1230.

* MS germ. fol. 516{{gap}}[https://stabikat.de/Record/757246826 Nederrijnse Historiebijbel]. Maas-Rijngebied, 1457.

* MS germ. fol. 549{{gap}}Johannes Veghe, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Een devoet boeck van enen gheesteliken wyngaerden'']. 15de eeuw. {{BNM-I|02886}}

* MS germ. fol. 736-fragm. 27{{gap}}[https://stabikat.de/Record/66501970X&amp;PHYSID=PHYS_0062&amp;DMDID=DMDLOG_0016 Preek] (fragment), [1100 - 1199]. {{BNM-I|02891}}

* MS germ. fol. 751: 10 katernen (''Heften'')
* * MS germ. fol. 751 Heft 1{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Renout van Montalbaen''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02892}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ren001reno01_01/_ren001reno01_01_0001.php '''N''']

* * MS germ. fol. 751 Heft 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750  ''Geraert van Viane''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|07373}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 3{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Valentijn en Nameloos''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1325-1375. {{BNM-I|07388}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02893}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Spieghel Historael''] (fragment). 1425-1450. {{BNM-I|02894}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02895}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019.]&lt;br&gt;Zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Reconstructie, Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, Cod. 4013.]&lt;/ref&gt; 

* * MS germ. fol. 751 Heft 8{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche Catoen''] (fragment). ca. 1400-1450. {{BNM-I|02897}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 9{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Middelnederlandse vertaling van ''Douce dame de miséricorde''] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1400. {{BNM-I|02898}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|02899}}

* MS germ. fol. 757{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427963 ''Rijmbijbel, Dietsche doctrinale, Tweede partie Spiegel historiael, Parthonopeus van Bloys''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|16184}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 827{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637364252 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02903}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 922{{gap}}[https://stabikat.de/Record/726185647 Berlijns liedhandschrift, o. a. ''Seghelijn van Jherusalem'']. 1410. {{BNM-I|02904}}

* MS germ. fol. 1385{{gap}}[https://stabikat.de/Record/78391525X ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1370. {{BNM-I|02914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; ''''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786454342 Devote teksten]. 15de eeuw. {{BNM-I|03003}}

* MS germ. oct. 6{{gap}}[https://stabikat.de/Record/79623373X Getijdenboek]. ca. 1470. {{BNM-I|03004}}

* MS germ. oct. 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786457090 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|03005}}

* MS germ. oct. 29{{gap}}[https://stabikat.de/Record/779375904 Devote teksten]. 1470. {{BNM-I|03007}}

* MS germ. oct. 62{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788484613 Reflectie op de passie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|03013}}

* MS germ. oct. 120{{gap}}[https://stabikat.de/Record/739356151 Devote teksten]. 16de eeuw. {{BNM-I|03016}}

* MS germ. oct. 185{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719296331 Deventer liedhandschrift]. Zwolle, 15de eeuw. {{BNM-I|03019}}

* MS germ. oct. 190{{gap}}[https://stabikat.de/Record/75044021X Liederenhandschrift Berlijn 190]. Nedersticht (Utrecht), ca. 1480. {{BNM-I|03023}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://anet.be/record/opacvabbg/c:vabb:373584/N Thom Mertens &amp; Dieuwke E. van der Poel e.a. (ed.), ''Het liederenhandschrift Berlijn 190''. Hilversum, 2013.]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 280{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719304008 Liedboek van Anna van Keulen]. 15de-16de eeuw. {{BNM-I|03029}}

* MS germ. oct. 635{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637366980 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|03065}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* MS germ. qu. 42{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/cdm/landingpage/collection/p21010coll3 Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht ca. 1415. {{BNM-I|02996}}

* MS germ. qu. 600{{gap}}Gerard van Vliederhoven, Jan van Ruusbroec, Hendrik Suso, [https://stabikat.de/Record/669857904 Mystieke geschriften]. 15de eeuw. {{BNM-I|08242}}

* MS germ. qu. 1084{{gap}}[https://stabikat.de/Record/63212573X Mystieke preken en traktaten]. 15de eeuw. {{BNM-I|02949}}

* MS germ. qu. 1398{{gap}}[https://stabikat.de/Record/771337787 Teksten van de moderne devotie, Jan van Ruusbroec, Willem Jordaens, Jan van Schoonhoven, Geert Groote]. 15de eeuw. {{BNM-I|02976}}

* MS germ. qu. 1480{{gap}}[https://stabikat.de/Record/647422247 Liedboek van Kathryn van Hatzfelt]. Rijn-Maasgebied (Jülich), 1530-1540. {{BNM-I|07585}}

* MS germ. qu. 1715{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637367073 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02979}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* Fragment 259{{gap}}Jan van Boendale, [https://stabikat.de/Record/614269628 ''Der Leken Spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|09122}}

==Bethlehem, PA==

'''Lehigh University, Special Collections'''

* Codex 5{{gap}}Johannes Cassianus, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_005.html ''Collationes patrum'']. 14de eeuw.

* Codex 15{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_015.html Getijdenboek]. ca. 1400.

==Boston, MA==

'''Boston Public Library'''

* MS q Med. 33{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3537 Getijdenboek]. Noord-Holland, ca. 1470-1480. {{BNM-I|07603}}

* MS q Med. 86{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3550 Getijdenboek]. Delft, ca. 1460-1480.

* MS pb Med. 235{{gap}}Geert Groote, [https://ark.digitalcommonwealth.org/ark:/50959/3r076r294 Getijdenboek, fragment]. Delft, ca. 1450-1475.

* Q.404.20 Jacobus de Voragine [https://archive.org/details/legendaaureasanc00jaco_5 ''Passionael: Winterstuc.''] Zwolle: Peter van Os 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Boulogne-sur-Mer==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0504{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md064455bn6m Getijdenboek met gebeden in het Frans en Nederlands]. 15de eeuw.

==Breda==

'''Stadsarchief'''

* Archieven Barbaraparochie afd. III-103, hs. 133{{gap}}Jan Smeken, [https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Sacrament_van_Niervaert/Handschrift_Spel_van_het_Sacrament_van_Niervaert.pdf Spel vanden Sacramente vander Nyeuwervaert.''] ca. 1530. {{BNM-I|07484}} ; {{MMDC|13952}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2017/09/nieuwe-editie-met-vertaling-van-het-spel-van-het-sacrament-van-niervaert/ W. Kuiper, ''Nieuwe editie met vertaling van het Spel van het Sacrament van Niervaert'', Neerlasndistiek, 18 september 2017]&lt;/ref&gt; 

* Archieven Barbaraparochie, afd. III-103, hs. 144{{gap}}''De Bredase Denensage'' alias ''Het heilig kruis van Breda''. Breda, ca. 1450-1500. [tijdelijk niet beschikbaar] {{BNM-I|14768}} ; {{MMDC|13942}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=86b6cacd-2ab2-41c2-85ac-5474408d0411 W.Kuiper, ''De Noormannen in Breda, tekst en vertaling van de Bredase Denensage'', UvA 2003.]&lt;/ref&gt;

* Archief Begijnhof Breda, afd. III-21, hs. 708{{gap}}[https://archieven.stadsarchief.breda.nl/detail.php?nav_id=0-1&amp;id=2134430&amp;index=0&amp;volgnummer=1&amp;thumb_page=0 ''Vlaamse Aiol''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|06355}} ; {{MMDC|6715}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003188201_01/_tij003188201_01_0018.php J. Verdam, ''Nieuwe Aiol-Fragmenten'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 2 (1882), p. 209-286]&lt;/ref&gt;

==Bremen==

'''Staats- und Universitätsbibliothek'''

* msa 0039{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brema.suub.uni-bremen.de/ms/content/pageview/1617010 ''Der naturen bloeme'']. Egmond, 1453. {{BNM-I|04653}}

* msb 0002{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115489 ''Die dietsche doctrinale'']. Vlaanderen, 1345-1375. {{BNM-I|04646}}

* msc 0013{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-116040 Getijdenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|04648}}

* msc 0023{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115802 Communie- en Passiegebeden]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|04650}}

* msc 0027{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115993 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca.1500. {{BNM-I|04651}}

* msc 0055{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115946 Getijdenboek]. Leiden (Tertiarissen Roomburg, midden 15e eeuw. {{BNM-I|04652}}

==Brugge==

'''Hoofdbibliotheek Biekorf'''

* GGB 0374{{gap}}Olav Magnus, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/gezelle/GGB374/index.html ''De wonderlijcke historie vande Noordersche landen beschreven door ... Olaus de Groote ... nu eerst overghestelt uten Latijne in ons Nederlantsche Duytsche sprake'']. Willem Silvius, Antwerpen, 1562.[https://www.dbnl.org/tekst/groo126wond01_01/'''N''']

* MS 437{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS437/index.html ''Excellente cronike van Vlaenderen'' en ''Gedicht op de bijeenkomst van Frederik III en Karel de Stoute'']. 15de eeuw, ná 1478. {{BNM-I|05669}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://brugge.bibliotheek.be/catalogus/anthonis-de-roovere/ms-437-excellente-cronike-van-vlaenderen-en-gedicht-op-de-bijeenkomst-van-frederik/library-v-obbrugge-oudedrukken_2980 ''Over Anthonis de Roovere'', Catalogus Brugge bibliotheek]&lt;/ref&gt;

* MS 593{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/liber-trotula/ Middelnederlandse vertaling van ''Liber trotula'']. 15de eeuw. {{BNM-I|05673}}

* MS 673{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS673/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|08802}}

* MS 674{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS674/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07633}}

* MS 675{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS675/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|10039}}

* MS 711{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/o-wonderlic-werc/ Gebedenboek, ''O wonderlic werc'']. Brugge, ca. 1460-1470. 

* St. 137{{gap}}Eduard de Dene, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/St.137/index.html ''De warachtighe fabulen der dieren'']. Pieter De Clerck, Brugge, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001wara01_01/ '''N''']

'''OCMW-archief'''

* reg.1 van 'Stukken met onbekende herkomst'{{gap}}Rombout de Doppere, [https://erfgoedbrugge.be/op-bedevaart-naar-jeruzalem/ Handschrift De Doppere met Vademecum voor een Jeruzalemvaarder]. Brugge (?), ca. 1491-1492. {{BNM-I|13373}}

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief, reeksnr. 30: Drie Santinnen, inv. nr. 1{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/cartularium-van-de-drie-santinnen/ Cartularium van de Drie Santinnen]. Brugge, ca. 1474-16de eeuw. 

* Oud Archief, reeksnr. 314: Beeldenmakers{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/memorielijst-van-de-brugse-schilders/ Memorielijst van de Brugse Schilders]. Brugge, 1450-1801.

==Brussel==

'''Koninklijke Bibliotheek van België'''

[https://belgica.kbr.be/belgica/SearchMinify/fc9995d79479ef184e190af4d77d7199 Gedigitaliseerde handschriften en fragmenten met werk van Jacob van Maerlant]

* 394-98{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10741130 convoluut met o.a. Latijnse tekst en Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'' door de Bijbelvertaler van 1360 op ff. 77-145v, Necrologium van de abdij van Vorst en excerpten uit Boendales ''Der leken spiegel'']. Oudergem, Rooklooster (?), de afzonderlijke delen kwamen tot stand tussen c. 1350 en 1516. {{BNM-I|03609}}

* 720-22{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1738033 1) ''De reis van Jan van Mandeville'', 2) hekeldicht, inc. 'Ic soude gherne dichten die waerheit', 3) Jacob van Maerlant, ''Scolastica'' (Rijmbijbel) Oude Testament]. Nederlanden, 1434. {{BNM-I|03616}}

* 2485{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10740072 Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'']. {{BNM-I|3651}}

* 2877-78{{gap}}Hadewijch, [https://uurl.kbr.be/1734493 Brieven, visioenen, etc.]. Nederlanden, 1350-1400. {{BNM-I|03669}}

* 2979{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1962248 ''D'Evangelien van sente Matheus, sente Marcus, sente Lucas, sente Jan'']. West-Brabant (België), ca. 1350. {{BNM-I|03678}}

* 9018-19{{gap}}[https://belgica.kbr.be/BELGICA/doc/SYRACUSE/18378782/historiebijbel Historiebijbel - Bijbelvertaling van 1360]. Utrecht, 1431. {{BNM-I|03795}}

* 15001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/2059921 ''Scolastica'' (Rijmbijbel), ''Wrake van Jherusalem'']. {{BNM-I|03871}}

* 15003-48{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2046191 Sermoenen en stichtelijke werken in het Latijn en Middelnederlands, o.a. Dirc Coelde van Münster, ''Dit es een hant vol wijsheid'' ]. Leuven, Kartuizers S. Maria Magdalena, 16de eeuw. {{BNM-I|03872}}

* 15589-623{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737555 Handschrift van Hulthem]. Brabant, tussen 1405-1408. {{BNM-I|05898}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hul001hult02_01/index.php '''N''']

* 15652-56{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1733715 Wapenboek Gelre]. Gelre en Holland, tussen 1395-1414. {{BNM-I|03900}}

* 19545{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738031 ''Scolastica'' (Rijmbijbel)]. {{BNM-I|03927}}

* 19546{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1939415 ''Der naturen bloeme'' en rijmspreuken]. Limburg, 14de eeuw (kort na 1300?). {{BNM-I|03928}}

* II 138{{gap}}Jan van Leeuwen, [https://uurl.kbr.be/1834822 Werken]. Hoeilaart, 1400-1425. {{BNM-I|04003}}

* II 144{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1940703 Gedichten; liederen; rijmspreuken; spreekwoorden]. 16de eeuw. {{BNM-I|04004}}

* II 478{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557860 ''Die sevenste bliscap van onser vrouwen'']. {{BNM-I|04026}}

* II 7619{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2112901 Getijdenboek]. Utrecht, ca 1460. {{BNM-I|04135}}

* IV 90{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065662 liedboekje] (superius partij). 

* IV 192{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557863 ''Die eerste bliscap van Maria'']. {{BNM-I|01695}}

* IV 217{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1824864 ''Spiegel historiael''] (fragmenten). 1300-1350. {{BNM-I|01725}}

* IV 398,1{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1737557 ''Der leken spieghel''] (fragment).

* IV 398,3{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737561 ''Dietsche doctrinale''] (fragment).

* IV 398,4{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737563 ''Sidrac''] (fragmenten). 15e eeuw. {{BNM-I|01762}}

* IV 398,5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737567 ''Der naturen bloeme''] (fragmenten: Bk. III, vs.1890-2852). 14e eeuw. {{BNM-I|01763}}

* IV 398, 6{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://uurl.kbr.be/1737569 ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1315-1325. {{BNM-I|01764}}

* IV 398, 7{{gap}}[https://bnm-i.huygens.knaw.nl/tekstdragers/TDRA000000007361 ''Beerte metten breden voeten''] (fragment). ca. 1375-1425? ; {{BNM-I|07361}}
 
* IV 398, 8{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737571 Preek uit ''Een nuttelijc boec den kerstenen menschen''] (fragment).

* IV 398, 9{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737573 Berijmde kalender] (fragment).

* IV 421, 7{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1907144 Verzamelhandschrift met devote teksten in het Latijn en Middelnederlands]. Tongeren, Regulieren S. Maria /Ter Noot Gods, ca. 1475-1500. {{BNM-I|01774}}

* IV 543{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375496 ''Spiegel historiael'' (fragment Tweede Partie, Boek II, kap.57/vs.62-Boek III, kap.2/vs.97)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01795}}

* IV 684{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1065581 ''Brabantsche yeesten'', Boek IV], zie ook IV 685 [https://uurl.kbr.be/1734491 Boek V]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N'''] 

* IV 685{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1734491 ''Brabantsche yeesten'', Boek V], zie ook IV 684 [https://uurl.kbr.be/1065581 Boek IV]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N''']

* IV 750, 1{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498312 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 750, 2{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498339 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 827, 1{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738014 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 827, 2{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738016 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 828{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375102 ''Spiegel historiael''] (fragment Tweede Partie, Boek VI, kap.32/vs.10-29, kap.33/vs.9-28, kap.39/vs.16-35 en kap.40/vs.15-35). Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01843}}

* IV 853{{gap}}''[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10713426 Roman van Heinric en Margriete van Limborch]'' (fragment).

* IV 927{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18560514 ''Dye istorij va(n) Troye(n)'']. Kleef / Gelre, ca. 1470-1480.

* IV 1001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737645 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 1036{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750222 ''Rijmbijbel''] (fragment).

* IV 1064{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1627206 Statuten voor een klooster van het Kapittel van Venlo].

* IV 1235{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750226 ''Der naturen bloeme''] (fragment).

* IV 1249{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1613612 Wapenboek].

* IV 1274{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065666 Liedboekje] (altus partij).


* INC A 2.188 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065300 Getijdenboek]. Parijs, 1500.

* INC A 2.350 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1044151 Pro[nosticatie ...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;] van [?] [1499]

* INC B 1.369 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1528764 ''Die wonderlike vreemde ende schone historie van Melusyne ende van haren geslachte'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{ISTC|ij00218420}}

* INC B 1.373 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1963729 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'' met aantekeningen door Petrus Treckpoel (?) en ''Chronijk der landen van Overmaas'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498 met aantekeningen en handgeschreven kroniek, Bilzen, begin 16de eeuw (voor 1509). {{ISTC|ic00475000}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa033187001_01/_jaa033187001_01_0001.php Jos. Habets, ''Chronijk der landen van Overmaas en der aangrenzende gewesten door eenen inwoner van Beek bij Maastricht.'', Publications de la Société Historique et Archéologique dans le duché de Limbourg. Deel 7(1870), p.5-10]&lt;/ref&gt;

==Cambridge==

'''Cambridge University Library'''

* Inc.7.F.6.2[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-INC-00007-F-00006-00002-04653/1 ''Sinte Bernardus souter tot tot onser liever vrouwen Maria, Vermaningen vanden vijf droefheiden Mariae'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{USTC|436102}}

* MS Nn.4.1[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-NN-00004-00001/204 Benedictionale van Robert de Clercq met eed van de bruidegom in het Nederlands, ff. 100v-101v]. Brugge, ca. 1519-1529.

'''Queens' College'''
* MS 50{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-QUEENS-00050/1 Getijdenboek Latijn en Nederlands]. Amsterdam / Haarlem, 1453. {{BNM-I|06952}}

'''Wren Library, Trinity College'''

* B.1.46.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=41 Getijdenboek]. ca. 1460. 

* B.11.22.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=92 Getijdenboek (Middelnederlandse tekst in randdecoratie)]. ca. 1300. {{BNM-I|04318}}

* B.13.18.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=122 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|04319}}

* O.8.29{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=938 Magica (Arabisch, Engels, Frans, Latijn, Nederlands)]. ca. 1300-1600. {{BNM-I|04321}}

* O.9.31.{{gap}}[https://mss-cat.trin.cam.ac.uk/manuscripts/uv/view.php?n=O.9.31&amp;n=O.9.31#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=82&amp;xywh=-2761%2C0%2C10142%2C6178Medica (Latijn en Middelnederlands) Planten- en mineralenglossarium ]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1505-1507. {{BNM-I|04322}}

==Cambridge, MA==

'''Harvard, Houghton Library'''

* GEN, MS DUTCH 13{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:50064946$1i Gebedenboek]. 1428. {{BNM-I|07764}}

* GEN, MS TYP 31{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499184$1i Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|07765}}

* MS TYP 39{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499186$5i Getijdenboek] (alleen de miniaturen). Nederlanden, ca. 1530. {{BNM-I|07766}}

* GEN, MS TYP 132{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:423385938$1 Psalter, gevolgd door enkele gebeden]. ca. 1420. {{BNM-I|05902}}

* GEN, MS TYP 302{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:49592873$1i Getijdenboek]. 1471. {{BNM-I|05912}}

* GEN, NC5.B4555.530vb{{gap}}Noel van Berlainmont, scoolmeester Tantwerpen, [https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:459844187$1i ''Vocabulare van nyeus gheordineert. Ende wederom gecorrigeert om lichtelic francois te leren lezen scriven ende spreken dwelc gestelt is meestendeel bi personagien. Vocabulaire de nouveau ordonne et derechief recorrige / pour aprendre legierement a bien lirre / escripre et parler francois et Flameng / lequel est mis tout la plus part par personnaiges'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1536. {{USTC|76298}}

* TYP INC 9459.3{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:47339352$1i Hier beghint die hystorye vander destrucyen van Troyen hoe sy ghewonnen ende verdorven wart vanden Gryecken ende oec wort in desen boecke verclaert die grote Amorueselijcke liefde van Troylus des conincx Priamus van Troyen kint ende van Bryseda Calcas dochter welc dat een verrader was. Rolant van den Dorpe. Antwerpen, ca. 1500'']. {{ISTC|ih00281000}} ; {{USTC|436380}}

* 27283.48.4.{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:17884833$1i ''Een Schoone Historie vande twee Ghebroeders / den vromen Ridder Valenteyn ende Oursson den Wildeman / Sonen van Alexander Keyser van Constantinopelen / ende Neve van Pepinus Coninck van Vranckrijck.'' Van nieuws oversien, ghesuyvert ende in vele plaetsen verbetert. Hieronymus Verdussen, Antwerpen z.j. (ná 1684). [oudste bekende herdruk van de gekuiste Zuidnederlandse versie, Antwerpen 1624]

==Chantilly==

'''Musée Condé - Bibliothèque du château'''

* 0738 (1401){{gap}}Jean de Stavelot, [https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07gq67jt5g ''Liber vitae et miraculorum S. Benedicti.'' met op ff. 112r-147r een levensbeschrijving van Benedictus in drie talen]. Luik, 1432.

==Colmar==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0145 (832){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md87pn89h07p Berijmde passie, gebeden en meditaties in het Latijn.] 16de eeuw. 

==Cologny==

'''Fondation Martin Bodmer'''

* Cod. Bodmer 61{{gap}}Eike von Repgow, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0061 Saksenspiegel.] ca. 1400-1405. {{BNM-I|06159}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sak001saks02_01/ '''N''']

* Cod. Bodmer 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0101 Martijns] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|06560}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002stro01_01/ '''N''']

==Columbia, MO==

'''University of Missouri, Ellis Library, Special Collections'''

* Fragmenta Manuscripta 128{{gap}}Henricus Suso, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=17;fullview=yes ''Hondert artikelen vander passien ons heren Jhesu Christi'' (fragment)]. 15de eeuw. {{BNM-I|08005}}

* Fragmenta Manuscripta 189{{gap}}Cassianus, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=19;fullview=yes ''Der vader collacien''? (fragment)]. 15de eeuw.

* RARE FO Z113.P3 item 10{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=20;fullview=yes Getijdenboek (fragment)]. 15de eeuw.

* PFTP26{{gap}}[https://dl.mospace.umsystem.edu/mu/islandora/object/mu:307629 ''Fasciculus mirre'' (fragment)]. Roelant Bollaert, Delft, 1500.

==Columbia, SC==

'''University of South Carolina. Irvin Department of Rare Books and Special Collections'''

* Early MS 71{{gap}}[https://digital.tcl.sc.edu/digital/collection/pfp/id/768 Getijdenboek (fragment)]. Utrecht, 1475.

==Darmstadt==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* 978{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-978  Getijdenboek]. Kleef of omgeving, ca. 1495. {{BNM-I|04733}}

* 1093{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1093  Evangelieharmonie etc.]. Sonsbeek, ca. 1480. {{BNM-I|04866}}

* 1433{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1433  Heiligenlevens]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07097}}

* 1437{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1437  Gebeden en getijden]. Kleef of omgeving, ca. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1463{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1463  Psalter]. Amsterdam, 1440. {{BNM-I|04842}}

* 1473{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1473  Getijdenboek]. Zwolle (Agnietenberg), c. 1435. {{BNM-I|04707}}

* 1837{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1837  Gebedenboek]. Kleef of omgeving, c. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1907{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1907  Getijdenboek Geert Grote]. Aken, 1520. {{BNM-I|04735}}

* 2278{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2278  ''Der leyen Doctrinal''], Ripuarische vertaling van ''Die Dietsche doctrinale''. 1432-1436. {{BNM-I|04877}}

* 2290{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2290/0001/thumbs?sid=89119e2b2ce020153bf3d9cf7b13b548#current_page ''Karl Meinet'']. Keulen ca. 1470. {{BNM-I|04882}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=gr0WAAAAYAAJ A. von Keller, ''Karl Meinert zum ersten Mahl herausgegeben'', Stuttgart 1858.]&lt;/ref&gt;

* 2667{{gap}}Dirc van Delft [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2667  , ''Tafel van den kersten ghelove'', Moselfrankische bew.]. 1425-1450. {{BNM-I|04881}}

* 3321{{gap}}Willem, [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-3321/0001  ''Van den vos reynaerde'' (fragment E)]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1300. {{BNM-I|04886}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_vos001mgys01_01/_vos001mgys01_01_0001.php Tekdt op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Den Bosch==

'''Brabants Historisch Informatie Centrum'''

* 9 Domeinen, raad en rentmeester-generaal, 1515-1816, 290 (olim 289A){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://proxy.archieven.nl/235/42B605A51AD640A99B5019C91F03B643 ''Rijmbijbel'', fragment]. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07009}}

'''Erfgoed 's-Hertogenbosch'''

* z.s.{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/15022927 ''Roman van Florimont'']. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07372}}

* OSA 8857{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/14572644 Leefregels voor begijnen]. ca. 1484.

==Den Haag==

'''Koninklijke Bibliotheek''' [https://webggc.oclc.org/cbs/DB=2.37/SET=5/TTL=1291/NXT?FRST=1&amp;SET=5&amp;ADIGRP_IKT=9004 Zoeken] 

* 76 E 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme2 ''Der naturen bloeme''].

* 76 E 5{{gap}}Jan van Boendale, Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/beatrijs ''Dietsche doctrinale'', ''Beatrijs'', ''Heimelicheit der heimelicheden'']. Brabant (Brussel?), ca. 1374. {{BNM-I|03108}} ; {{MMDC|378}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst ''Dietsche...'' op DBNL],  [https://www.dbnl.org/tekst/_bea001beat06_01/ Tekst ''Beatrijs'' op DBNL], [https://www.dbnl.org/tekst/maer002aave01_01/ Tekst ''Heimelicheit...'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/zweder Zweder getijdenboek]. Utrecht, ca. 1430-1435. {{MMDC|594}}

* 79 K 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/gruuthuse Gruuthuse handschrift]. Brugge, ca. 1405-1410. {{BNM-I|06745}} ; {{MMDC|13464}} ; [https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=_gru001khee01 ''Het Gruuthuse handschrift'', Algemene informatie en Edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 11{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/bout Bout Psalter-getijdenboek]. Amsterdam, Haarlem, Utrecht, 1453.

* 79 K 21{{gap}}Claes Heynenzoon [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/wapenboek Wapenboek Beieren]. Den Haag, 1405. {{BNM-I|09888}}

* 128 E 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/liederen Haags liederenhandschrift]. Gelre, ca. 1400. {{BNM-I|03114}} ; {{MMDC|16869}}

* 128 E 3{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/A ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland, ca. 1325-1350. {{BNM-I|03115}} ; {{MMDC|608}}

* 128 E 4{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/B ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland (Egmond?), ca. 1400. {{BNM-I|03116}} ; {{MMDC|609}}

* 128 E 5{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/C ''Rijmkroniek van Holland'']. Naaldwijk, 1390. {{BNM-I|03117}} ; {{MMDC|610}}

* 129 A 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/lancelot Lancelot-compilatie]. Antwerpen ca. 1325-1330. {{BNM-I|06456}} ; {{MMDC|839}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Ds. W. J. A. Jonckbloet, ''Roman van Lancelot (13 eeuw): naar het (eenig-bekende) handschrift'', [https://archive.org/details/romanvanlancelo01joncgoog deel 1], 's Gravenhage 1846; [https://archive.org/details/romanvanlancelo00joncgoog deel 2], 's Gravenhage 1849. (Een nieuwe kritische editie, die wezenlijk verschilt van deze, is deels in de maak en deels voltooid in de reeks Middelnederlandse Lancelotromans.)&lt;/ref&gt;

* 150 C 30{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001686-001#page/n11/mode/2up ''Die konste van spreken ende van swighen'']. [Gerardus de Leempt], ’s-Hertogenbosch, 1484-1485. {{ISTC|ia00209220}} ; {{USTC|435665}}

* 150 E 14{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001716-001#page/n13/mode/2up ''Die Duytsche souter'']. Jacob Jacobszoon vander Meer, Delft, 1480. {{ISTC|ip01070000}} ; {{USTC|438302}}

* 150 E 15{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001717-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Die Duytsche Souter'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|ip01070500}}

* 150 F 1{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001735-001 ''Een suverlick boexken van onser liever vrouwen croen ende horen salter ende horen roosen crans ende oeck van horen mantel, welcke boecxkens seer devoet ende suet syn te lesen'']. Rykert Paffroedt, Deventer 1492. {{ISTC|ic00978700}}

* 150 F 40{{gap}}[https://books.google.be/books?id=n2RXCGiiqusC ''Wapene Martijn'']. Henrick die Lettersnider, Antwerpen 1496 ; {{ISTC|im00013450}}

* 168 B 8{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001797-001#page/n10/mode/2up ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Iherusalem, ende van daen totten berch Synai tot die heilighe maghet ende martelarisse Sunte Katherin'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{ISTC|ib01191000}} ; {{USTC|743704}}

* 168 E 5{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayItem.do?ItemNumber=2&amp;resultClick=1 ''Der sielen troest'']. [Jacob Bellaert – De titelpagina van Symon Cock is later ingeplakt], Haarlem, 1484. {{ISTC|is00361000}} ; {{USTC|435647}}

* 168 E 31{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001822-001#page/n1/mode/2up ''Der sielen troest'']. [Gerardus de Leempt], Utrecht, 1479. {{ISTC|is00359700}} ; {{USTC|435412}}

* 168 E 32{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001823-001#page/n22/mode/2up ''Wech der sielen salicheit'']. [Utrecht], 1479. {{ISTC|iw00010740}} ; {{USTC|435418}}

* 168 G 32 [1]{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-002&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=7 ''De vier uitersten'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.

* 168 G 32 [2]{{gap}}Laurent d'Orléans, ''Summe le roy'', vertaald door broeder Jan van Brederoede als [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-001&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=14 ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.{{USTC|435688}}

* 168 G 35{{gap}}''[https://ia801600.us.archive.org/10/items/ned-kbn-all-00001831-001/ned-kbn-all-00001831-001.pdf Vanden leven ende voerganc des alder boesten ende quaetsten Antekerst, ghetrocken uut den autoriteyten ende scriften der heyliger leeraers ende doctoors, ende dan volghen die .xv. eyselijcke teikenen die voergaen sullen die toecoemst ons heren Jesu Cristi eer hi ten ordel comen sal].'' Jan Beerntszoon, Utrecht 1539.

* 168 G 37{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001833-001#page/n11/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien mitten sermonen vanden ghehelen jaere'']. [Johann Veldener, Utrecht, 1478]. {{ISTC|ie00064900}} ; {{USTC|435376}}

* 168 G 41{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001836-001#page/n9/mode/2up ''Boec van vier oeffeninghen]. [Utrecht], [1480]. {{ISTC|ib00956900}} ; {{USTC|438340}}

* 168 G 42{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001837-001#page/n8/mode/2up ''Van die nutticheyt ende edelheit des Vrouwen Souter'']. Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00360500}} ; {{USTC|438365}}

* 168 G 43{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001838-001#page/n15/mode/2up ''Tafelboek''] (uit: Dirc van Delf, ''Tafel van den kersten ghelove''. [Utrecht] 1479. {{ISTC|it00010850}} ; {{USTC|435416}}

* 169 G 46{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001845-001#page/n0/mode/2up ''Historie der heiligher drie coninghen'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}} ; {{USTC|435450}}

* 169 G 47 [1]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-001#page/n12/mode/2up ''Dit boec is seer oerbaerlic den menschen ende leert hoe datmen bidden sal'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ib00766400}} ; {{USTC|435406}}

* 169 G 47 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-002#page/n6/mode/2up ''Spieghel des ewighen levens'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, 1480. {{ISTC|is00671200}} ; {{USTC|438303}}

* 169 G 48{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001847-001#page/n9/mode/2up ''Vertroestinghe des menschen levens uut der Heiligher Scriften'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00438200}} ; {{USTC|435451}}

* 169 G 51{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001850-001#page/n17/mode/2up ''Cyrilus parabelen'']. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1481. {{ISTC|ic01022500}} ; {{USTC|435484}}

* 169 G 56{{gap}}Jan van Brederode, [https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001855-001#page/n3/mode/2up ''Des conincs summe'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1487. {{ISTC|il00089700}} ; {{USTC|435520}}

* 169 G 62{{gap}}''[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001859-001/page/n8/mode/2up Tleven van Liedwy, die maghet van Sciedam]''. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1487.

* 169 G 63{{gap}}[https://www.neerlandistiek.nl/2019/08/karel-ende-elegast-eindelijk-gedigitaliseerd/ ''Karel ende Elegast'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, ca. 1486-1488. {{ISTC|ic00204700}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 169 G 65{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001862-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Van die konste van spreken ende van swighen'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft ca. 1487-1491. {{ISTC|ia00209250}}

* 169 G 66{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001863-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Liden ende die Passie ons Heeren Jesu Christi'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|il00214000}}

* 169 G 82{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001879-001#page/n9/mode/2up ''Die vier uterste'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1488]. {{ISTC|ic00905000}} ; {{USTC|435945}}

* 169 G 89{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001886-001#page/n10/mode/2up ''Van Arent Bosman; een mirakel dat geschiede int jaar 1433 in den lande van Cleve'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, [1487]. {{ISTC|ib01039950}} ; {{USTC|435897}}

* 169 G 90{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001887-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Die Historie van Sinte Barbara met die miraculen'']. Christiaen Snellaert of Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1497. {{ISTC|ib00098900}}

* 169 G 93{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001890-001#page/n8/mode/2up ''Dat liden ende passie ons Heren Jesu Christi'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|il00212900}} ; {{USTC|435299}}

* 169 G 94{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001891-001 ''Spieghel des kersten gheloefs'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|is00672000}} ; {{USTC|435374}}

* 169 G 94 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001891-002#page/n5/mode/2up ''Tafel des kersteliken levens'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|it00010800}} ; {{USTC|435380}}

* 169 G 95{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001892-001#page/n20/mode/2up ''Die cronike of die hystorie van Hollant, van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ic00484800}} ; {{USTC|435375}}

* 169 G 96{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001893-001#page/n11/mode/2up ''Die spieghel der Sassen'']]. Gheraert Leeu, Gouda 1479. {{ISTC|ie00028200}} ; {{USTC|435444}}

* 169 G 98{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001895-001#page/n10/mode/2up ''Hystorie van Reynaert die vos'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ir00135800}} ; {{USTC|435458}}

* 170 E 16{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001909-001#page/n9/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien vanden gheheelen jaere'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|ie00064700}} ; {{USTC|435297}}

* 170 E 17{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001910-001#page/n2/mode/2up ''Het passionael''] (''Legenda aurea'') Winterstuc + Somerstuc. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ij00139000}} ; {{USTC|435394}}

* 170 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001913-001#page/n11/mode/2up ''Dat scaecspel]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00411000}} ; {{USTC|435433}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0101.php '''L''']

* 170 E 26{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001917-001#page/n11/mode/2up ''Boec vanden leven der heiligen vaderen inder woestinen hoer leven leydende''] (''Vaderboec''). Gheraert Leeu, Gouda, 1480. {{ISTC|ih00210000}} ; {{USTC|438351}}

* 171 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002067-001#page/n13/mode/1up ''Die gesten oft die ghesciedenissen van Romen'']. Peter van Os, Zwolle, 1484. {{ISTC|ig00298350}} ; {{USTC|435641}}

* 171 E 22{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002069-001 ''Der sielen troest.''] Pieter van Os, Zwolle, 1485. {{ISTC|is00361100}} ; {{USTC|435718}}

* 171 E 30{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002075-001 ''Der sielen troest.'']] Pieter van Os, Zwolle, 1491. {{ISTC|is00361200}} ; {{USTC|436063}}

* 172 C 22{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002196-001#page/n9/mode/2up ''Die hystorie vanden grooten coninck Alexander'']. Christiaen Snellaert, Delft, 1491. {{ISTC|ia00402200}} ; {{USTC|435967}}

* 190 C 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002555-001#page/n8/mode/2up ''Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wensch-hoet'']. Weduwe van Juriaen van Poolsum, Utrecht, 1700, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; {{STCN|840928238}}

* 227 E 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00003148-001#page/n16/mode/2up ''Thuys der fortunen ende dat huys der doot'']. {{USTC|437024}} ; {{STCN|833569473}}

* 231 G 29{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayThumbnails.do?&amp;FormatType=defaultFormatType=default&amp;ResultsID=162E3445F1A19B87BF&amp;PageNumber=1&amp;ItemNumber=1# ''Dye Cronijcke van Hollant, Zeelant ende Vrieslant van alle geschiedenissen int corte, met dye Cronijcke van den Bisscoppen van Wtrecht, hoe dat Hollant eerst begrepen is, geduerende totten Jare 1539'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1539. 

* 231 G 51{{gap}}[https://search.proquest.com/eebgeo/docview/2090321476/1EFD7F456F1F4424PQ/1/thumbnail?accountid=139415 ''Elckerlijc'']. [Govaert Back, Antwerpen, ca. 1500].

* 231 J 44{{gap}}Gherit van der Goude, [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00003304-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Dat boexken vander missen Anderwerf ghecorrigeert'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1509. 

* 1084 A 6{{gap}}Cornelius Aurelius, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/divisiekroniek/#page=0&amp;accessor=thumbnails&amp;source=1&amp;view=homePane Die Chronyk van Hollandt, Zeelandt ende Vriesland''] (''Divisiekroniek''). Jan Severszoon, Leiden, 1517. {{USTC|420580}}

* 1900 A 008{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/kattendijke Kattendijke-kroniek]. Noord-Holland, ca. 1491-1493, '''E'''&lt;ref&gt;[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/kattendycke/#page=0&amp;accessor=toc&amp;view=homePane Antheun Janse e.a., Johan Huyssen van Kattendijke-kroniek, Instituut voor Nederlandse geschiedenis, Den Haag, 2005]  &lt;/ref&gt;

* 1703 H 14{{gap}}Carolus Battus (vert.), [https://books.google.nl/books?id=vyPLhPigwYIC ''Warachtighe historie van Doctor Johannes Faustus'']. 1592.

* KA 16{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme ''Der naturen bloeme'']. Utrecht, ca. 1340-1350. {{BNM-I|01534}} ; {{MMDC|1335}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* KW 78 E 54{{gap}}Adriaen Coenen, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/visboek ''Visboeck'']. Scheveningen 1577-1579.

* KW 129 F 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/silvius Schrijfboek van Willem Silvius'']. Leuven, ca. 1550-1562. 

* KW 1702 C 42 [4]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=fwwNa1ez1ukC&amp;pg=PP1&amp;hl=nl&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Die wonderlijcke reyse van Jan Mandevijl''] [...]. wed. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1592.

'''Huis van het boek - Museum Meermanno-Westreenianum'''

* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRlbiBIYWFnLCBIdWlzIHZhbiBoZXQgYm9layJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 10 B 21{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://metabotnik.com/projects/648/ ''Rijmbijbel'' en ''De wrake van Jerusalem'']. Utrecht, 1332. {{BNM-I|00451}} ; {{MMDC|10531}}

== Detmold ==
'''Lippische Landesbibliothek'''

* Mscr 70{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://s2w.hbz-nrw.de/llb/content/thumbview/6246475 ''Der Naturen Bloeme]. ca. 1287-1319.

== Deventer ==

'''Athenaeumbibliotheek''' [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/?mode=gallery&amp;view=list&amp;sort=order_s_auteurs%20asc&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015680000%5D&amp;reverse=0 Zoeken]
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRldmVudGVyLCBBdGhlbmFldW1iaWJsaW90aGVlayJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* 4 J 2 KL{{gap}}Geoffroy de Bath?, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be25b2c-3487-11e6-9144-d3019377c6b0/media/af0a55e1-4b54-05c0-a456-888212d6b5fb ''Sermones ad fratres de heremo'']. ca. 1450-1500. {{BNM-I|09049}} ; {{MMDC|15020}}

* 10 W 3 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc356dc-3487-11e6-b997-b34de8e3e1df/media/57bb42cc-c481-5837-af8b-158d28b0b66c Passieboek]. ca. 1475.

* 10 W 7 KL{{gap}}Hendrik Herp, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc747e2-3487-11e6-91df-871ab076f12e/media/0df658e2-630c-b673-7be9-f97544da8e33 ''Spieghel der Volcomenheit'']; Meister Eckhart, ''Rede der Unterscheidunge.''; 10e-eeuwse fragmenten met onder andere exorcistische teksten. Derde kwart 15e eeuw.

* 11 D 2 KL{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be672e8-3487-11e6-9b1b-5721046a6fda/media/431dbaf6-99e5-4bec-de0e-8172cc985799?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=44&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Spiegel historiael]'' (fragment uit de 3e Partie). {{BNM-I|02204}}

* 11 E 55 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b8b3ebe-3487-11e6-b073-af75c36586ef/media/05ff33aa-a905-cc39-ef3c-7c588faf71e0?mode=detail&amp;view=list&amp;q=Jacob%20van%20breda&amp;rows=1&amp;page=1 ''Proverbia seriosa in Theutonica prima, deinde in Latino sibi invicem consonantia]. Jacob van Breda, Deventer, 1485. {{ISTC|ip01025575}}

* 11 E 69 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be3bcba-3487-11e6-94de-07b336e81554/media/6cf79690-2a6e-15e2-cdc2-1bad7754ddae Vocabularius : ''Curia palatium''] (Latijn en Nederlands). Richard Pafraet (I), Deventer, [1480-1485]. {{ISTC|iv00325200}}

* 101 A 15 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bb74306-3487-11e6-b2d3-379f2b8656d8/media/f4cdb26b-7cc6-e20c-20f7-01ec8cc5f7a8 David Joris, ''Wonder Boeck'']. Dirk van Borne II, Deventer, ca. 1542.

* 101 D 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be079ce-3487-11e6-bfce-bb692ebe45d5/media/27262328-7c85-aa0b-1403-95173ff8dd02?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=24&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015970000%7D&amp;sort=order_ Verzamelhandschrift met o.a. het complete derde hoofdstuk uit ''De imitatione christi'' door Thomas à Kempis]. Deventer, ca. 1450. {{BNM-I|01635}} ; {{MMDC|14910}}

* 101 D 13 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca159e-3487-11e6-98a1-e72b2c86d518/media/1a49575a-4984-ff54-9567-f54c706b032f?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=3&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Sermonen des somers vanden hoechtiden'']. Diepenveen, 1451. {{BNM-I|01650}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 14 KL{{gap}}Beernt Arboestier, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca62d8-3487-11e6-9948-6f0eb4ea074d/media/af1d48b8-9210-c73a-daef-0e6c96954166 ''Van mennigerley sermonen'']. Diepenveen, 1453. {{BNM-I|01651}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc5ac66-3487-11e6-bf8c-7bfe5d07cb25/media/2e8f08b7-33e2-9963-fb09-4f405f2e7b73 Van den claren ende verluchten mannen der oerden van Cistercien.]'' Deventer, 1487.

* 101 E 9 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/detail/17cb34ed-0cb3-5d2a-a045-3b8562b97245/media/082a6b08-d5db-f246-cdb4-e0c8af207b3a Gebedenboek van Katherina Kerstkens]. Vermoedelijk Deventer of Diepenveen, 1475-1500.

* 101 F 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/051911ec-6dcd-aa47-8eb7-27d3ae9e499f/media/6306f6a3-4c85-b2bf-21c6-47ec7e053588 ''Die bedudinghe van cantica canticorum'']. Deventer, Klooster Diepenveen, 22 juni 1426, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.rug.nl/research/portal/publications/bedudinghe-op-cantica-canticorum-bewerkende-vertaling-van-glossa-tripartita-super-cantica(22dcea63-d5c9-4ea8-ac1f-6f9a3faa6b5a).html C.A.M. Schepers, ''Bedudinghe op Cantica Canticorum, bewerkende vertaling van Glossa Tripartita super Cantica: editie en teksthistorische studies'', thesis, Groningen 14 januari 1999]&lt;/ref&gt;

* 101 F 5 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc6add2-3487-11e6-9095-0fb6f2482b8d/media/47f64a33-074b-aef6-e139-551433cae915 Jan van Leeuwen, ''Van vijf manieren broederliker minnen'']. Diepenveen, ca. 1425.

* 101 F 16 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bcaccd2-3487-11e6-9a30-33a059a687af/media/9f0cc70f-9442-34f8-f2b9-f7e89110d0a3 Sermoenen, Deel 4]. Diepenveen, 1454. {{BNM-I|01652}} ; {{MMDC|14986}}

* 111 C 8 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b98a478-3487-11e6-a5b9-a368eb10b4f6/media/45f3b27e-90d8-b022-a3bc-1e27aa363ace?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=6&amp;sort=order_s_auteurs%20asc Convoluut]: ''Dialogus Creaturarum'' (Gouda, 1481), ''Fabulae Latine van Aesopus'' (1481), ''Historia destructionis Troiae'' (Deventer, 1480-1485), ''Speculum Stultorum'' (Utrecht, 1474) en ''Reynardus vulpes'' (Utrecht, 1474).

* 2000 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be0b8bc-3487-11e6-8d60-678c205fe1eb/media/35030641-0539-7bb1-dfc6-541a7e9acceb Getijden- en gebedenboek]. Zuid-Holland, ca. 1485-1490. {{BNM-I|16279}} ; {{MMDC|15025}}

== Dordrecht ==

'''Regionaal Archief'''

* Stadsarchieven Dordrecht 1-652{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/46/987CDD96C8C845DC8EB78F18A4B23394 ''Stedelijk gravenkroniekje van Holland'' (vanaf beeld 153) en bekortende versie van het ''Gouds kroniekje'' (vanaf beeld 158)]. Dordrecht, ca. 1470 (gravenkroniekje tussen 1467-77).

== Dresden ==

* Mscr.Dresd.App.51{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306728257 Stadsrechten en privileges Breda]. Breda, 1401/1433 en 1411/1416, 

* Mscr.Dresd.App.1343{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id281182418 Gebedenboek]. Oost-Vlaanderen, ca. 1480-1490.

* Mscr.Dresd.M.33.a{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30479287X Artesteksten. Rederijkersgedichten. Kroniek van Vlaanderen]. Vlaanderen, ca. 1480. {{BNM-I|02040}}

* Mscr.Dresd.M.182{{gap}}Erhart Gross, [https://digital.slub-dresden.de/id278676308 Beierse prozavertaling van de Dietsche Doctrinale; autogr.]. Nürnberg, 1443. {{BNM-I|02041}}

* Mscr.Dresd.M.220{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306646773 Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|02042}}

* Mscr.Dresd.M.254{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30614915X Getijdenboek]. Leiden, 1475-1500. {{BNM-I|02043}}

* Mscr.Dresd.M.255{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id307403556 Getijdenboek]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02044}}

* Mscr.Dresd.M.256{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279349599 Getijdenboek]. Weesp, 1504. {{BNM-I|09444}}

* Mscr.Dresd.M.291{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279361238 Getijdenboek]. Selwerd, ca. 1500. {{BNM-I|02046}}

* Mscr.Dresd.M.292{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30665167X Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1425-1475. {{BNM-I|02047}}

== Düsseldorf ==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* Ms B 119{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/6066703  Van tweelf doechden. Jan van Ruusbroec, Van seven trappen. Rulman Merswin, Von den neun Felsen]. Marienfrede, 15e eeuw. {{BNM-I|04334}}

* Ms B 144{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2651490 Mnl. vertaling van Henricus Suso: Horologium aeternae sapientiae]. Niederrhein, 1474. {{BNM-I|04336}}

* Ms B 158{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7932385 Noordnederlandse vertaling van Gregorius de Grote: Dialogi]. Marienfrede, 1478. {{BNM-I|04337}}

* Ms B 208{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8903430 Mnl. vertaling van Bernardus van Clairvaux: Sermones; 2 preken van Nicolaas van Clairvaux]. Niederrhein, 1478. {{BNM-I|07323}}

* Ms C 17{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2822237 Pseudo-Bonaventura-Ludolphiaanse leven van Jezus]. Niederrhein, 1415-1425. {{BNM-I|04341}}

* Ms C 21{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/5016389 Leven van Augustinus]. Wesel, Fraterhuis, 1478. {{BNM-I|04343}}

* Ms C 22{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9177138 Leven van Franciscus, etc.]. Niederrhein, 1450-1455. {{BNM-I|04344}}

* Ms C 23{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9191857 Heiligenlevens, preken]. Wezel, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04345}}

* Ms C 24{{gap}}Marquard van Lindau,[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9188272  Wechwiser naer den hemelschen Jherusalem]. Niederrhein, 1462. {{BNM-I|07811}}

* Ms C 25{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9192447 Marialegenden; preken] Verzamelhandschrift, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04346}}

* Ms C 75{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9496668 Getijdeboek Geert Groote] Diocees Münster, 3e kwart 15e eeuw.

* Ms C 89{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9542324 Gebedenboek]. Nederlanden, 16e eeuw. {{BNM-I|04347}}

* Ms C 93{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7981542 Verzamelhandschrift, convoluut]. Wezel, Kruisheren / Marienfrede?, 1450-1463. {{BNM-I|04348}}

* Ms C 111{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9423171 Ludolph van Saksen, Vita Jesu Christi]. Niederrhein of Westfalen, 1563-1564.

* Ms N 2 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8499146 Gebedenboek] 1446.

* Ms N 3 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8524152 Gebedenboek.] 15e eeuw.

* K02:C109{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3063 Bijbelperikopen]. 15de eeuw.

* K02:C116{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3387 Psalter]. 14de-15de eeuw. 

* K02:F23{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2886 ''Roman van Perchevael''] 15de eeuw.

* K02:F26a{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2888 ''Wrake van Ragisel'']. 14de eeuw. 

* K02:F26b{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2889 ''Wrake van Ragisel'']. 13de eeuw. 
 
* K02:F45{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2890 ''Madelgijs'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07381}}

* K02:F46{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2891 ''Der Naturen Bloeme'']. 14de eeuw. {{BNM-I|04356}}

* K02:F48{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2892 ''Florigout'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07371}}

* K03:F52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2896 ''Rijmbijbel''] (fragmenten). 1321.

* K03:F86{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2899 ''Boeve van Hamtone'']. ca. 1250-1300. {{BNM-I|07362}}

* K03:F88{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2902 ''Sidrac'']. 15de eeuw.
 
* K04:004{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3103 Beschrijving van een stad en burcht]. 15de-16de eeuw.

* K08:004B{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3410 Ongeïdentificeerd]. 14de-15de eeuw.

* K12:001{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3095 Religieus gedicht]. 15de eeuw.

* K20:Z15/01{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3047 ''Dat Boec van den Houte'']. 15de eeuw. {{BNM-I|06470}}

* K20:Z15/09{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3054 ''Spieghel Historiael'']. 15de eeuw. 

* M0007{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3060 Brief over klooster van de Derde Orde]. 15de eeuw 

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/titleinfo/3658088 ''Getijdenboek'']. Jacob vander Meer, Delft, 8 april 1480. {{GW|GW13424}} ; {{ISTC|ih00429300}}

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/pageview/3821983 ''Vanden scaeckspeel'']. [Johannes de Vollenhoe], [Zwolle], ca. 1478-1480. {{GW|GW6538}} ; {{ISTC|ic00411600}}

* 2015{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/thumbview/8966603 ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{GW|M38760}} ; {{ISTC|ir00278000}}

* NK 3114{{gap}}Lambertus Goetman, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-118168 ''Den spieghel der ionghers'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1510. {{USTC|436787}} ;  [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0105.php '''L''']

== Edinburg ==

'''National Library of Scotland''' [https://digital.nls.uk/early-manuscripts/browse/archive/235248524 Zoeken: Manuscripts from the Low Countries]

== Erfurt ==

'''Universität Erfurt - For­schungs­bi­blio­thek Gotha'''

* Chart. A 584{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00025722 ''Eneasroman''] [Mandeville]. ca. 1470-1475. {{USTC|436787}}

* Dep. Erf., CA 2° 326{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017766/CA-2-00326_0444.tif?logicalDiv=log_f62dfc-3696-ba48-1b49ad53a Aantekening: lied f. 218v]

* Dep. Erf., CA 4° 325{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017743/CA-4-00325_0095.tif?logicalDiv=log_ufb_cbu_00023665 Aantekening: aanhef lied, f. 42r]

* Dep. Erf., CA 4° 332{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00024593 Aantekeningen schutbladen: o.a. lied f. 105]

* Dep. Erf., CA 4° 349{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015100/CA-4-00349_0029.tif Aantekening schutblad: lied f. 9r]

* Membr. II 83{{gap}}Geert Groote, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015058/Memb-II-00083_00001.tif Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1486-1500 ; {{BNM-I|02059}} ; 

* Membr. II 204{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026101?&amp;derivate=ufb_derivate_00015081 Hymnen en sequensen]. Oostelijke Nederlanden, 1446/1475 of c. 1490 ; {{BNM-I|02147}} ; 

* Membr. II 219{{gap}}Heraut Gelre/Beyeren [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026042 Gotha-fragment met slot van ererede op Diederic van den Elner en begin van ererede op Adam van Mopertingen]. Noordelijke Nederlanden, 1402-1414 ; {{BNM-I|02148}} ; 

* Membr. II 220{{gap}}Jan van Boendale, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00012524 ''Der leken spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02149}} ; 

== Erlangen ==

'''Universitätsbibliothek Erlangen-Nürnberg'''

* 665{{gap}}[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv046207692-4 ''Practica Magistri Goswini. (Eiusdem?) Tractatus Speculi astrorum. Tractatus Astrolabii Masaallah. Tabulae astronomicae et al.'' (Latijn en Nederlands)]. ca 1475-1500 ; {{BNM-I|08579}}

* H62/AH 590/625{{gap}}Anthonis de Roovere, [https://digital.bib-bvb.de/webclient/DeliveryManager?custom_att_2=simple_viewer&amp;pid=2776959 ''Staties uit de heilsgeschiedenis'' (Berijmde passie met houtsneden)]. [Gheraert Leeu, Gouda, 1482.] ; {{ISTC|il00185500}}

==Fécamp==

''' Musée du Palais Bénédictine'''

* A.10.008{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md494742cw76 ''Der Roesen krantz'' ]. 15de eeuw.

==Frankfurt am Main==

''' Universitätsbibliothek Johann Christian Senckenberg '''

* Fragm. germ. III 10{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7722997 ''Sibeli en Aetsaert van Zweden''] (fragmenten). ca 1300-1350. {{BNM-I|09069}}

* Fragm. germ. IV 6{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7843426 Rechtsaantekeningen] (fragment). ca 1500. 

* Ms. Barth. 171{{gap}}Maarten Luther, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3641389 Catechismus]. ca 1550. 

* Ms. germ. oct. 21{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3678817 Brieven uit de Zuidnederlandse vertaling van het Nieuwe Testament, gevolgd door een apocriefe brief van Paulus aan de Laodicenzen ]. ca 1475-1500. {{BNM-I|05899}}

* Ms. germ. oct. 27 (Ausst. 36){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663073 Middelnederlandse gebeden] (rol). 15de eeuw.

* Ms. germ. oct. 32 (Ausst. 43){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3682002 Getijdenboek]. Middelnederlands en Frans. ca. 1480-1490. {{BNM-I|05214}}

* Ms. germ. oct. 33 (Ausst. 45){{gap}}Geert Groote, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693105 Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|05215}}

* Ms. germ. oct. 47{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693933 Gebedenboek]. ca. 1550. {{BNM-I|13296}}

* Ms. germ. qu. 35{{gap}}Philip Utenbroeke [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663113 ''Spiegel historiael''] (fragment, Tweede Partie, Boek I, kap.67/vs.1-kap.68/vs.24). ca. 1375-1400. {{BNM-I|05221}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/uten001twee01_01/index.php '''N''']

* Ms. Praed. 12 (Ausst. 42){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3733473 Gebedenboek]. ca. 1510. {{BNM-I|05223}}

==Fulda==

''' Hochschul- und Landesbibliothek'''

* Aa 79{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN325287104 St. Georgener Predigten met ingevoegd preken uit de Limburgse sermoenen]. Rijnland, ca. 1300-1350. {{BNM-I|11787}}

* Aa 124{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN321275802 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1450-1475. {{BNM-I|07735}}

* Aa 132{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN434646644 Getijdenboek Geert Grote]. Oost-Nederland / Rijnland, ca. 1400-1450. {{BNM-I|09112}}

* Aa 144{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN437530361 Getijden- en gebedenboek Latijn-Nederlands ]. Vlaanderen, ca. 1400-1450. {{BNM-I|07853}}

==Gent==

'''Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren'''

* KANTL.HS.6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-lllu Eerste, tweede en derde ''Martijn''] (fragmenten). Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|06561}}


'''Universiteitsbibliotheek'''
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum&amp;type=manuscript Zoeken: hoge resolutie Middelnederlandse handschriften].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?sort=old-to-new&amp;type=manuscript&amp;access=online&amp;lang=dut-dum&amp;min_year=1301&amp;max_year=1600 Zoeken: handschriften tot 1600].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum-dut&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=book Zoeken: drukken tot 1570].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dut-dum&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=manuscript-book Zoeken: handschriften en drukken in Middelnederlands en Nederlands tot 1570].


* HS.0029/1{{gap}}Gerard van Woelbosch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000805686 ''Spel vanden Somer ende vanden Winter''] (fragment). Gent, ca. 1430.

* HS.0082{{gap}}Olivier de Langhe, [http://lib.ugent.be/catalog/rug01:000991241 Expositie Op De Regel Van S. Benedictus. Verklaring Van De Bulle Van Urbanus V: Ne In Vinea Domini. Concordantiae Super Regulam S. Benedicti.] Gent, 1445. {{BNM-I|00041}}

* HS.0123{{gap}}Jacobus de Voragine, ''Legenda Aurea'' [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000809105 Winterstuk] (Tweede Noordnederlandse vertaling). Den Haag, 1470. {{BNM-I|00047}}

* HS.0125{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000808075 Oude Costume Van Ghendt.] Gent, 1301.

* HS.0186{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769900 Horae Sanctae Crucis E.a. Nederlandse Gebeden.] Brabant, 15e eeuw.

* HS.0198{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772388 Verscheidene Devoties In Het Latijn En Het Middelnederlands.] Gent, 15e eeuw.

* HS.0209{{gap}}Henricus Suso en Arnulf van Leuven. [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000762292 Middelnederlands Getijden- En Gebedenboek.] Zuidelijke Nederlanden, 1504.

* HS.0388{{gap}}Caesarius van Heisterbach, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797892 Dialogus Miraculorum] (De eerste Middelnederlandse vertaling). Nederlanden, begin 16e eeuw.

* HS.0444{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000860804 ''Der vrouwen Heimelijcheit'', ''Fysiognomie''] en andere gedichten. Vlaanderen, 1405. {{BNM-I|00113}}

* HS.0529{{gap}}Jacobus de Voragine, and Olivier De Langhe.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000794401 Heiligenlevens In Het Middelnederlands]. Gent, 1450.

* HS.0607{{gap}}Hugo de Sancto Victore.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990667 Regel Van De H. Brigitta. Regel Van De H. Augustinus. Commentaar Op De Regel Van De H. Augustinus.] Dendermonde, 1500.

* HS.0632{{gap}}Johan Scutken, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000773362 Middelnederlandse Historiebijbel, deel 2]. Noordelijke Nederlanden, 1468.

* HS.0663{{gap}}Machteld Gerijtsdochter, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769899 Leven Van Jezus. ]Delft, 1474. 

* HS.0691{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000990629 ''Historie van Troyen'' (fragmenten)]. Brabant, ca. 1350-1375. {{BNM-I|06425}}

* HS.0697{{gap}}[https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000844072 Geneeskundige en occulte teksten.] Zuidelijke Nederlanden, ca. 1450.

* HS.0895{{gap}}Petrus Dorlandus en Henricus van Santen, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769871 ''Die historie des patriarchen sijnte Joseph''] en andere vrome geschiedenissen en sermoenen. Sint-Truiden, 1500-1503.

* HS.0896/A{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755970 ''Karel ende Elegast''] (fragmenten). Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350.

* HS.0941{{gap}}Hadewijch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755566 Brieven, visioenen, liederen, mengeldichten ]. Brabant, ca. 1350. https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=hade002 Hadewich op DBNL]&lt;/ref&gt;

* HS.0942{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000886937 Die Dietsche Doctrinale] Oudenaarde, 1367. 

* HS.1016{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000880954 Middelnederlands Passieboek.] Brabant, 1450

* HS.1017{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992995 Leven Van Jezus.] Nederlanden, tweede kwart 15e eeuw

* HS.1021{{gap}}Arnoldus de Villa Nova e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000803880 Clavicula Salmonis en andere magische tractaten en voorschriften]. 16e eeuw.

* HS.1035{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772918 Kookboek.] Nederlanden, 1475.

* HS.1038{{gap}}Jordanus de Quedlinburg en Joannes Tauler. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000857823 Sermoenen, religieuse tractaten en devoties.] Zuidelijke Nederlanden, eerste helft 16e eeuw.

* HS.1080{{gap}}Peregrinus de Opole. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769845 ''Leven van Jezus'',] sermoenen, exempelen en devoties. Brabant, ca. 1450-1500.
 
* HS.1171{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990496 Leven Van Jezus.] 15e/16e eeuw

* HS.1273{{gap}}Jan Yperman, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000790503 ''Cyrurgie''.] Nederlanden, 1440.

* HS.1305{{gap}}Jan van Schoonhoven e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797894 Devote tractaten]. Hasselt, 3e kwart 15e eeuw. {{BNM-I|00192}}

* HS.1357{{gap}}Christophorus Brukere, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000890208 Regel Van De Zusters Van Het St.-janshospitaal Te Oudenburg. Berijmde Gebeden En Andere Devoties]. Kalender. 1562.

* HS.1360{{gap}}Jan van Schoonhoven, Henricus Suso en Mechtildis de Hackeborn, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000956235 Gebeden En Devoties]. Nederlanden, ca. 1450-1500.

* HS.1365{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000762247 Teksten van pseudo-Brigitta van Zweden, Johannes Brinckerinck en anderen]. Holland, ca. 1425-1475. {{BNM-I|00213}}

* HS.1371{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992650 Twee Biechtboeken]. 1401.

* HS.1374{{gap}}Jacob van Maerlant e.a. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000763342 Heber-serrure Codex] (Middelnederlands verzamelhandschrift). Brabant, ca. 1375-1400. {{BNM-I|00216}}

* HS.1588{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7jqe ''Der leken spiegel'' (fragment, Boek 2, Kap. 44, v. 482 - Kap. 45 v. 39; Boek 2, Kap. 48, v. 562-721).] Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|00233}}

* HS.1590{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000839806 ''Borchgravinne van Vergi''; Gedicht op het huwelijk in Cana; ''Vander zielen ende van den lichame'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00234}}

* HS.1619{{gap}}Pieter Vostaert, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000969203 Roman van Walewein (fragment)]. Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00242}}

* HS.1638{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990133 ''Die Rose'' van Heinric (fragment)]. Nederlanden, 14de eeuw. {{BNM-I|00250}}

* HS.1649{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/G Rijmkroniek van Holland''] ([https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek fragment G]). ca. 1325-1350.

* HS.2166{{gap}}Anna Bijns, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755562 Gedichten]. ca. 1520-1530.

* HS.2749/3-4{{gap}}Jacob van Maerlant; Lodewijk van Velthem, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990038 Vierde Partie van de ''Spieghel historiael'', fragment]. Westelijk Brabant of Oost-Vlaanderen, ca. 1325. {{BNM-I|06622}}  

* HS.2749/7{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990045 ''Sidrac''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|06563}} 

* HS.2749/9{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000993611 ''Valentijn ende Nameloos''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|07389}} '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003189201_01/_tij003189201_01_0019.php#146 Willem de Vreese, ''Een nieuw fragment van Valentijn en Nameloos'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 11 (1892) p. 140-162]&lt;/ref&gt;

* HS.3330{{gap}}Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755412 Testament rhetoricael]. 1561. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001test01_01/dene001test01_01_0656.php '''N''']

* G.13860 ; [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001667788 ''Korte rijmkroniek van Vlaanderen'']. Oost-Vlaanderen, ca. 1431-1440. 

* BHSL.RES.0043/1{{gap}}Werner Rolevinck, [https://books.google.be/books?id=V6dKAAAAcAAJ ''Fasciculus temporum]. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* BHSL.RES.0170/1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000176405 ''Die destructie van Jherusalem]. [Gheraert Leeu, Goude, 1482].

* BHSL.RES.0219{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001457031 ''Historie van Floris ende Blancefloer''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen, ca. 1517.

* BHSL.RES.0401/1{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=qSdNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0401/2{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=nidNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0460{{gap}}Anna Bijns, [https://books.google.be/books?vid=GENT900000177041 ''Een seer scoon ende suyver boeck, verclarende die mogentheyt Gods, ende Christus ghenade, over die sondighe menschen. Daer boven die warachtighe oorsake van der plaghen groot die wy voor ooghen sien, met veel scoone vermaninghe (...)'']. Peter van Keerberghen, Antwerpen, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/bijn003refe03_01/ '''N''']

* BHSL.RES.0537/1{{gap}}Anthonis de Roovere, Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001359678 Rethoricale wercken van Anthonis de Roouere (...) Carnation (...)]. Jan van Gelen, Antwerpen, 1562, '''X'''[https://www.dbnl.org/tekst/roov002reth01_01/index.php Tekst Anth. de Roovere op DBNL]

* BHSL.RES.1070{{gap}}''[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001018720 Frederick van Jenuen]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1531.

* BHSL.RES.1071{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224241 ''Der IX quaesten'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1528.

* BHSL.RES.1084{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224258 ''Historien der heiligher drie coninghen'']. J. Jacobszoon Vander Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}}

* BHSL.RES.1295{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224453 ''Des conincs summe'']. Jacob Jacobszoon van der Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1478. 

* BHSL.RES.1401{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224496 ''Der sielen troest'']. Nicolaes Grapheus alias Claes de Grave, Antwerpen 1526. {{USTC|402986}}

* BHSL.RES.1402{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224495 ''Der sielen troest'']. Govaert Back, Antwerpen, 1502. {{USTC|402805}}

* BHSL.RES.1500/1 BIB.ACC.008994{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-ZlbAAAAQAAJ ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* BIB.ACC.004589{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000038650 ''De zeer wonderlijcke ende vvarachtighe historie van Mahomet, inde welcke beschreuen ende verhaelt wordt zijn gheboorte, afcomste, leuen en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; valsche leeringhe, mette confutatie oft wederlegginge van den Alcora[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; quade secte des selfs Mahomet'']. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1580. {{STCN|424178524}}

* BIB.ACC.025068{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:002052893 ''Historie vanden Ridder metten Swaen''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen [151?].

* 7859{{gap}}François Goedthals, [https://books.google.be/books?id=xmU-AAAAcAAJ ''Les proverbes anciens Flamengs et François correspondants de sentence les uns aux autres.'']. Christofle Plantin, Antwerpen, 1568. {{USTC|13557}} ;  '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/GoedthalsProverbes1568.pdf Transcriptie (pdf), Leiden Universiteit]&lt;/ref&gt;

==Giessen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Hs.45{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565165 Glossaria Latijn/Nederduits]. ca. 1350. {{BNM-I|07948}}

* Hs.98{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565329 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06365}} ;[https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Hs.98a{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565832 ''Spiegel historiael'' (Vijfde Partie, Boek IV, kap.27/vs.4-15 en vs.54-65 en kap.28/vs.25-36 en 75-85)] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1315-1350. {{BNM-I|06691}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* Hs.642a{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3917775 o.a. Rijnlandse bewerkingen van verhalen uit de Noord-Nederlandse bewerking van ''Vitas patrum''] Westfalen, ca. 1450-1475. {{BNM-I|08103}}Zie ook: [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3935448 Hs. 790b] en [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3925911 Hs. 816a]

* Hs. NF 345{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:hebis:26-digisam-105187 ''Rijmbijbel''] (fragment). Nederlanden, ca. 1350-1375, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0029.php '''D'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;Universiteit Giessen: [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/items/2ff897ab-1a87-409a-b79f-918d0d49026f/full cataloogitem] met [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/server/api/core/bitstreams/51f1cb89-7775-4491-8f50-69ba57b6201d/content bijlage]&lt;/ref&gt; 

==Göttingen==

'''Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek'''

* 8 TH TH I, 666/19:1{{gap}}[David Joris], [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN876297246 Ernstelijcke Klage, Leere unde onderwysinghe aen alle Regenten unde Ouericheden, ouer den nydighen bloetdorstighen aardt Belials unde Antichristi hare Dienaren unde Medgenooten, die daer eenichsins raden unde leeren yemanden om't Geloof of die Weth haerder conscientien te mogen vervolgen oder te dooden'']. z.p., 1544.

* 4 Cod. Ms. philol. 184: II{{gap}}Jan van Boendale, [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3801882 ''Der leken spiegel'' (fragment)]. ca. 1330-1350. {{BNM-I|06712}}

* 8 Cod. Ms. hist. 823b{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3746406 Reis van Jan van Mandeville]. Holland, 1425-1475. 

* Fab. Rom. I 2200{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN770755488 ''Die hystorie van die seven wijse mannen van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{GW|GW12876}} ; {{ISTC|is00450100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0033.php '''L'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sev001abot01_01/ '''N''']

* Fab. Rom. III 1945{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1668342502 Rijckaert zonder Vreese'']. Hieronimus van Dussen, Antwerpen, 1619, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0060.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Rijckaert_zonder_Vreese/Rijckaert_zonder_Vreese_feuilleton_editie.pdf W.Kuiper, ''Rijckaert zonder Vreese - kritische editie'', Amsterdam 2019]&lt;/ref&gt;

* Fab. Rom. III 2011{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685820972 ''Een schoone ende wonderlijcke historie, diemen voor warachtich houdt, ende autentijck, sprekende van eender vrouwen gheheeten Melusine [...]'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen, 1602, 

* Fab. Rom. III 2108{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1680075381 ''Een schoone Historie van Jan van Parijs, coninck van Vranckrijck'']. Pauwels Stroobant, Antwerpen, 1612. [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0055.php '''L''']

* Fab. Rom. VI, 1223{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685936180 ''Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken ende wonderlijcke avontueren die hi hadde [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Jan van Ghelen de Jonghe, Antwerpen, 1580, 

* Fab. Rom. VI 1533{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN779971469 ''Een schoon historie van broeder Ruyssche die een koc was in een klooster ende een duyvel die hem in menschelijcker ghedaente verschapen hadde'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1596. 

* Fab. Rom. VI 1542{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN686082044 ''Een schoone genuechelicke enn seer pluysante Historie van den Pastoor te Kalenberghe von syn wonderbaerlikke avontueren ende corthwylige cluchten die hy by synen leven bedreven heeft'']. Albert Bouwman, Amsterdam, 1613.

* Fab. Rom. X 32{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685925472 ''Die conste ende maniere om broot ende vleesch, visch, wyn, gebraet, spijs, dranc ende den vryen kost te kryghen sonder ghelt.''] Weduwe Jan van Ghelen, Rotterdam, 1610. {{USTC|1018385}}

* 8 FAB X, 132 RARA{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1782610715 ''Een schone ende ghenoechelijcke historie van joncker Jan uut den Vergiere, des graven soone van Artoys, die veel wonderlijcke avontueren gehadt heeft ende door zijn groote vromicheyt namaels keyser van Roomen ende coninck van Vranckrijck wert'']. Harman Janszoon Muller, Amsterdam, [1590]. {{USTC|429335}}

* Poet. Germ. II 1316{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN532719360 ''De historia van Lanslot ind van dye schone Sandrin'']. Heinrich von Neuss, Köln, 1510.{{gap}}{{USTC|629944}}

* Theol. 160{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN86944929X ''op Cantica Canticorum'']]. [ca. 1460] ; {{BNM-I|06062}}

==Graz==

'''Universitätsbibliothek'''

* 503{{gap}}[https://unipub.uni-graz.at/urn:nbn:at:at-ubg:2-28457 ''Commentarius in Augustini libri De civitate Dei'', met gebed in het Middelnederlands op het voorste schutblad]. Nederlanden of Frankrijk, ca. 1400. {{BNM-I|13200}}

* 1703/131{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0131.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Eerste Partie]. West-Vlaanderen (?), ca. 1300-1350. {{BNM-I|06652}}

* 1703/132{{gap}}Philip Utenbroeke,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0132.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Tweede Partie]. West-Vlaanderen (Brugge?), ca. 1300-1325. {{BNM-I|06677}}

==Greifswald==

'''Universitätsbibliothek Greifswald''' 

* MS 638{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275191,T ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|02150}}

* MS Nd. 1{{gap}}Arnt Buschmann, [https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275108,T Mirakelbericht]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1450-1460.

* MS Nd. 2{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275109,T Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1400-1425. {{BNM-I|02153}}

* MS Nd. 9{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275116,T Gebedenboek]. Maaseik, ca. 1534/1566.

* MS Nd. 20{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275124,T Gebedenboek]. Brabant, ca. 1510-1520.{{gap|1em}{{BNM-I|08581}}

* MS Nd. 37{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275128,T Johannes Cassianus]. West-Vlaanderen, ca. 1450-1500.

==Groningen==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* HS.ADD 274{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/13938/rec/57 Getijdenboek], Thesinge, 1512-1518. {{BNM-I|05933}}

* HS.ADD 360{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/8583 Gebedenboek]. ca. 1500-1525.

* HS.ADD 424{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/67849 Het boek van Brecht]. Zwolle, ca. 1465-1490.
 
* HS.103{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/8436/rec/1 Verzameling Artesteksten in het Latijn en het Nederlands]. ca. 1500-1525.

* HS.216{{gap}}Augustinus, Hugo van St-Victor, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/9061 ''Bedudinge nae den sinne van Sante Augustinus regele''. Met het commentaar van Hugo van St-Victor]. Maaseik, 1435. {{BNM-I|02104}}

* HS.217{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/779/rec/10 ''Pseudo-Bonaventura-Ludolfiaanse leven van Jezus'']. Noordelijke Nederlanden, 1438. {{BNM-I|02105}}

* HS.254{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/7404/rec/22 Verzameling juridische teksten]. 1530 en later.

* HS.279{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/7877/rec/27 Stadboek van Groningen]. Groningen, 1532. {{BNM-I|02114}}

* HS.350{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/15000/rec/1 Nederlandse vertaling van Olivier de la Marche ''L'estat de la maison du duc Charles de Bourgoingne dit le Hardy'']. 16de eeuw. {{BNM-I|02116}}

* HS.405{{gap}}o.a. Jacob van Maerlant, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/3332 Zutphens-Groningse Maerlanthandschrift ], 's Hertogenbosch?, ca. 1325-1339. {{BNM-I|02118}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

* HS.406{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/membradisje/id/54 ''Parthonopeus van Bloys'' (fragment)], Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|02119}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_par002part02_01/ '''N''']
 
* uklu INC 131 A{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/boeken/id/1804/rec/2 ''Dat boeck vanden leven ons liefs heren ihesu christi, ... met addicien van scoonen moralen ende gheesteliken leringhen ende deuoten meditacien ...'']. Peter van Os. Zwolle, 1495.

* INC 132{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/membradisje/id/732/rec/93 Dekblad met fragment van Middelnederlandse prozatekst over de sacramenten]. ca. 1450-1500?.

== Haarlem ==

'''Noord-Hollands Archief'''

* Losse aanwinsten 1039{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741443&amp;miview=inv2 ''Brederodekroniek. Met een serie kroniekjes van andere adellijke geslachten uit Holland.''] Zestiende eeuw.

* Losse aanwinsten 1040{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741444&amp;miview=inv2 ''Kroniek van de heren van Brederode, met stamreeksen van de heren van Arkel en Egmond.''] Zestiende eeuw.

* Stadsbestuur van Haarlem (Stadsarchief van Haarlem), 928 (= Stadsarchief Rood 21){{gap}}[https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=1573&amp;minr=1111261&amp;miview=inv2 ''Negen besten'', ''Cort Chronijkje van de graaven van Holland'', ''Historialike materie'' (kroniek van Haarlem) ]. Haarlem, kort na 1446. {{BNM-I|08255}}

'''Stadhuis'''

* [https://noord-hollandsarchief.nl/beelden/beeldbank/?mode=gallery&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=1&amp;fq%5B%5D=search_i_period:%5B14000000%20TO%2015510000%7D&amp;q=gravenportretten&amp;reverse=0&amp;oldView=horizontal Reeks van 19 gravenportretten]. Haarlem, circa 1490.

==Halle==

'''Frankesche Stiftungen'''

* 44 E 12 (1){{gap}}Guillaume de Digulleville, [https://192.124.243.55/digbib/pilger.htm ''Boek van den pelgrim'']. Hendrik Eckert van Homberch. Delft, 1498, ; {{ISTC|ig00638500}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_boe007boec01_01/_boe007boec01_01_0001.php '''N''']

* ZV 27234{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386591 ''Lerung ende vermaenung met bequame gelijckenissen wtgesproocken totter Ghodtsaelicheit dienstelick'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27235{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386590 ''Een twesprake tuschen een Meister ende sijn Discipel'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27236{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386589 ''Alle waere gheloeuighen saluyt'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* [?]{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386588 ''Wtspraeck des waeren Religions ende verklaering der Ceremonien'']. Ludwig Dietz, Rostock, [1550].

== Hamburg ==

'''Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg Carl von Ossietzky '''

* Cod. theol. 2194{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN1036472221 Ascetische geschriften: Sinte Bernaerts testament; David van Augsburg ''Profectus religiosorum'', excerpt; Jan van Ruusbroec ''Vanden kerstenen ghelove'', excerpt; traktaten, heiligenlevens, gebeden; preek uit de ''Jhesus collacien''; preek van Nicolaas van Straatsburg: Preek over de gulden berg, gevolgd door Jan van Schoonhovens commentaar op deze preek; anonieme preek]. Nederlanden, 1450-1600. {{BNM-I|05584}}

* Inc App A/80 1039{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN782153259 ''Die Historie van Buevijne van Austoen ut Engelandt gheboren, vol wonderlijke aventueren, vol strijen, vol amoruesheyt ende vol van verraderijen'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1504. {{USTC|436691}}

* Inc App A/265{{gap}}[https://digitalisate.sub.uni-hamburg.de/de/nc/detail.html?tx_dlf%5Bid%5D=26495&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;tx_dlf%5Bpointer%5D=0 De Spieghel der behoudenessen]''. Thomas van der Noot, Brussel, [1508]. {{USTC|403645}}

==Hannover==

'''Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek | Niedersächsische Landesbibliothek'''

* Ms IV, 369{{gap}}[https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=1756555699 Nederrijns Moraalboek]. eind 13 eeuw. {{BNM-I|06704}}

==Hanover (NH)==

'''Rauner Library - Dartmouth College Library'''

* Ms. 1270{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001270.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw. 

* Ms. 1302{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001302.html Getijdenboek] (fragment). Vlaanderen, 15de eeuw. 

* Ms. 1345{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001345.html Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw.

* Ms. 2491{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/002491.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw.

==Hattem==

'''Bibliotheek Stichting Oud-Hattem'''

* Hs. C5:{{gap}} Collectie 'secreten'. 15e eeuw. {{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 
 Zie Utrecht: UBU Hs. Hattem C 5].

==Heeswijk Dinther==

'''Abdij van Berne'''

* Hs. 2{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/895616A95CE34908B5C08ECF75FB8FB3 Godfried van Wevel, Vanden twaelf dogheden; Eenliker sprake]. 1450-1500. {{MMDC|17021}}

* Hs. 4{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Gebedenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|07416}} ; {{MMDC|17024}}

* Hs. 6{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, c. 1470. {{BNM-I|07514}} ; {{MMDC|17031}}

* Hs. 9{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/0BEC7AB595F340368B73AF7DB8F5ABF8 Getijdenboek]. IJsselregio, 1470-1490. {{BNM-I|05987}}{{MMDC|17060}} ; 

* Hs. 11{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/298A97AF81574053A50426C2C93CA5AD Teksten met instructies voor een vroom leven]. Oostelijk Brabant, 1500-1550, ; {{BNM-I|07545}}{{MMDC|17040}}

* Hs. 33{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/B277D3ED3FEB4C059F1AEF534BCB901B Pesttractaat]. 15e eeuw. 

* Hs. 100.1{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/80391E23340D472BBF340E3B64D26F6B Van den hertogen ende heren van Brabant. Rijmkroniek]. 16e eeuw.

==Heidelberg==

'''Universitätsbibliothek'''

* Cod. Pal. germ. 87{{gap}}Johann von Soest, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg87?ui_lang=eng ''Kinder von Limburg'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch'').] Heidelberg, 1480. {{BNM-I|06428}}

* Cod. Pal. germ. 147{{gap}}[https://doi.org/10.11588/diglit.70#0001 ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470. 

* Cod. Pal. germ. 315{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg315?ui_lang=eng ''Malagis'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Madelgijs'').] Westschwaben, ca. 1480. {{BNM-I|07379}}

* Cod. Pal. germ. 340{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg340?ui_lang=eng ''Malagis'', ''Reinolt von Montelban''.] ca. 1474. {{BNM-I|07377}}

* Cod. Pal. germ. 357{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg357?ui_lang=eng Kleine Heidelberger Liederhandschrift.] Elzas (Straatsburg?), ca. 1270-1280. {{BNM-I|08295}}

* Cod. Pal. germ. 363{{gap}}Johann der Clerick, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg363?ui_lang=eng ''Ogier van Dänemark'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Ogier van Denemarken'').] Heidelberg? 1479. {{BNM-I|07384}}

* Cod. Pal. germ. 368{{gap}}Herbort von Fritzlar, Hendrik van Veldeke [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg368?ui_lang=eng ''Liet von Troye'', ''Eneasroman''.] Würzbürg 1333. {{BNM-I|08297}}

* Cod. Pal. germ. 399{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg399?ui_lang=eng ''Reinolt von Montelban''.] Rottenburg? Tübingen? Urach?, 1480. {{BNM-I|07378}}

* Cod. Pal. germ. 403{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg403 ''Eneasroman.''] Straatsburg, 1419. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N'''] 

* Cod. Pal. germ. 848{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg848?&amp;ui_lang=eng Codex Manesse.] Zürich, ca. 1300-1340.

* Cod. Sal. VII,4d{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/salVII4d?ui_lang=ger Devotieboek: getijden, boetpsalmen, gebeden, traktaten, ''Der vader collacien'', fragment van een preek van Nicolaas van Straatburg: Preek over de gulden berg]. Oostelijke Nederlanden? Brabant?, ca. 1440?, ca. 1500?.{{BNM-I|07263}}

* Heid. Hs. 200{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs200 ''Wapene Martijn'' (fragment)]. ca. 1300-1400 (?).{{BNM-I|06559}}

* Heid. Hs. 1012{{gap}}Augustijn[ken van Dordt], ''[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs1012/0015/image,info,thumbs Der Herzog von Braunschweig]''. [Trier] ca. 1460.

==Innsbruck==

'''Universitäts- und Landesbibliothek Tirol'''

* Cod. 455{{gap}}[https://diglib.uibk.ac.at/urn:nbn:at:at-ubi:5-1461 Geneeskundig verzamelhandschrift, Latijn en Nederlands (simplicia).] Nederlanden, 14de en 15de eeiw. {{BNM-I|08656}}

==Jena==

Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek Jena

* Ms. Prov. f. 155{{gap}}[https://collections.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/HisBest_derivate_00023755/Ms-Prov-f-155_0001.tif ''Parthonopeus van Blois''] (fragment). {{BNM-I|02163}}

==Kampen==

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief 11 [https://kroniekvankampen.huygens.knaw.nl/ Kamper Stadskroniek ''De annalibus quaedam''.] Kampen, ca. 1470-1545. {{BNM-I|11949}}

==Karlsruhe==

'''Badische Landesbibliothek'''

* Cod. Donaueschingen 217 [https://digital.blb-karlsruhe.de/urn/urn:nbn:de:bsz:31-66200 Getijdenboek van Geert Groote] IJsselgebied (Zwolle?), ca. 1470-1490.

==Kassel==

'''Universität Kassel'''

* 4° Ms. poet. et roman. 29{{gap}}[https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1398416988020/1/LOG_0000/ ''Roman der Lorreinen.]'' ; {{BNM-I|06368}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] 

==Keulen==

'''Dombibliothek'''

* Codex 248{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-0248_001.jpg%22/segment/%22body%22 ''Die bereydinge des herten'', ''Die weerdicheit der caritaten'']. Limburg? ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* Codex 1117{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1117_001.jpg%22/segment/%22body%22 Getijdenboek]. ca. 1500. 

* Codex 1323{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1323_001.jpg%22/segment/%22body%22 Preken]. ca. 1550. 

'''Universitäts- und Stadtbibliothek'''

* AD+BL220{{gap}}[https://www.ub.uni-koeln.de/cdm/ref/collection/inkunabeln/id/165239 ''Herbarius.''] Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}
* ENNE167{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://fragmentarium.ms/overview/F-ds6i''Vanden blinkenden steen'' (fragment)] Nederlanden, ca. 1400-1450. 

'''Historisches Archiv'''

* C&amp;D 337{{gap}}Jan Beke, [https://historischesarchivkoeln.de/archive.xhtml?id=Vz++++++00134516MHupElko#Vz______00134516MHupElko  ''Croniken'']. 15de eeuw. {{BNM-I|10449}}

* W.* 46 * {{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003339PPLS#Vz______90003339PPLS ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470.

* W. 4 121{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003430PPLS#Vz______90003430PPLS Frans-Nederlands gespreksboekje]. ca. 1375-1400. {{BNM-I|05007}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.be/books?id=9mwUAAAAQAAJ Scan op google books]&lt;/ref&gt;

* W. 4 322{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003354PPLS#Vz______90003354PPLS ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* W. 4 324{{gap}}Jacob van Maerlant, [http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003356PPLS#Vz______90003356PPLS ''Spieghel historiael'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|04898}}

* W. 8 262{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003457PPLS#Vz______90003457PPLS Notitieboek van een Vlaams koopman]. ca. 1450-1460. {{BNM-I|05013}}

* W. 8 325{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003594PPLS#Vz______90003594PPLS Glossarium Latijn-Nederlands, fragment]. Limburg, ca. 1300-1325. {{BNM-I|05116}}

==Koblenz==

'''Landeshauptarchiv Koblenz'''

* Bestand 701 Nummer 262{{gap}}[https://apertus.rlp.de/index.php?PLINK=1&amp;ID=ca23ec55-096e-4c81-aaca-9cfef51067dd Convoluut met in het tweede deel: Arnoldus Leodiensis, ''Alphabetum narrationum'' (162r-172r), zes lectiones uit een ''Officium sanctae Barbarae'' (172v) en Jacob van Maerlant, ''Eerste Martijn'' (fragment op f. 173r)]. Dit deel van het convoluut: Nederlanden, 1380-1400. {{BNM-I|09090}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)]], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

==Kopenhagen==

'''Det Kongelige Bibliotek'''

* 77 II,-233 4to{{gap}}[https://www5.kb.dk/permalink/2006/manus/541/eng/ ''Ulenspiegel. Van Ulenspieghels leven.''] Michiel van Hoochstraten, Antwerpen ca. 1512. {{USTC|437065}}

==Kraków==

'''Biblioteka Jagiellońska'''

* Berol. mgq 1087{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/714545/edition/676992/content Verzamelhandschrift met o.a. Preken uit de ''Limburgse sermoenen, Tondalus’ visioen'' en ''Sint Patricius’ vagevuur'']. Noordelijke Nederlanden, tweede helft vijftiende eeuw, circa 1490? ; {{BNM-I|02998}}

* Berol. mgq 1094{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/340948/edition/325636/content Godfried van Wevel. Henricus Suso. Traktaten]. Gelre, 1468. {{BNM-I|02957}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 1{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/301264/edition/288259/content?ref=desc Ongeïdentificeerd (1) ''Henric en Claredamye''] [?]. Eerste helft 13e eeuw, Nederrijns. {{BNM-I|03002}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 3{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=175986 ''Eneasroman''] (fragment). na 1250. {{BNM-I|03001}}

==Lancaster, PA==

'''Franklin &amp; Marshall College, Shadek-Fackenthal Library'''

* Misc. Ms. 146{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0038/html/MS_146.html Book of Hours]. Zwolle, ca. 1470-1480.

==Leeds==

'''University Library - Special Collections'''

* BC MS 7{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372689 Getijdenboek]. Delft? en Zuidelijke Nederlanden, ca. 1490 en ca. 1500-1510. {{BNM-I|05856}}

* BC MS 14{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372696 Getijdenboek]. Nederlanden, ca. 1450-1500, met toegevoegde miniaturen uit de eerste helft van de 13de eeuw. {{BNM-I|10206}}

* BC MS 24{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372702 Psalter]. Holland, ca. 1440. {{BNM-I|05908}}

== Leeuwarden==

'''Tresoar'''
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkxlZXV3YXJkZW4sIFRyZXNvYXIiXX0seyJuYW1lIjoiVGV4dCBMYW5ndWFnZSIsImZpZWxkIjoibGFuZ3VhZ2UiLCJ2YWx1ZXMiOlsiRHV0Y2giXX1dLCJwYWdlIjoxLCJwYWdlX2xlbmd0aCI6MzAsInNvcnRvcmRlciI6InRpdGxlIn0= 15+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 290{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=199 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|02809}} ; {{MMDC|15727}}

* Hs. 1804{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=12 ''Florigout''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|02813}} ; {{MMDC|15659}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_flo004flor02_01/ '''N'''] 


==Leiden==

'''Hoogheemraadschap van Rijnland'''

* 2.2.17, no 21{{gap}}[https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&amp;mizig=210&amp;miadt=319&amp;miaet=1&amp;micode=2.2.17&amp;minr=1065347&amp;miview=inv2 Van die heerlikije der lande van Steyn.''] ca. 1500. {{MMDC|15365}}

'''Universiteitsbibliotheek''' 

Leiden University Libraries Digital Collections : [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=edismax&amp;cp=collection%3Aubl_manuscripts&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22 Zoeken: Manuscripts : Dutch]
[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=dismax&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Aubl_manuscripts%22&amp;f%5B1%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22&amp;f%5B2%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Awestern_mediev_manuscripts%22 Zoeken: Westerse middeleeuwse handschriften - Nederlands] 

* 1369 C 11{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1543099#page/1/mode/1up ''Fasciculus temporum]''. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 1497 B 11{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1936602#page/1/mode/1up ''Historien ghetoghen uuten gesten ofte croniken der Romeynen, tracterende ende roerende van die doechden ende sonden, ende die ghemoraliseert ende ghetoghen tot enen gheesteliken sinne'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 1497 H 14{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1557824#page/1/mode/1up ''Den spyeghel der salicheyt van Elcerlĳc : hoe dat elcerlĳc mensche wert ghedaecht Gode rekeninghe te doen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1525. {{USTC|407327}}


* BPL 3{{gap}}Jean Froissart, ''Chroniques'' [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel I] - [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel II], vertaald door Gerijt Potter vander Loo. Leiden?, 1470. {{BNM-I|01878}} ; {{MMDC|4869}}

* BPL 14 A{{gap}}Broeder Geraert, Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1602664 ''Natuurkunde van het geheelal - Der naturen bloeme'']. Utrecht, 1350-voor 1366? ; {{BNM-I|01882}}

* BPL 14 C{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2668898?solr_nav%5Bid%5D=b3b7dbfb2b5dd03cb600&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=0#page/1/mode/1up ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden (Gelre of Overijssel), ca. 1460-1470.

* BPL 14 E{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1599911 Spiegel Historiael''], Vijfde Partie. Brabant, ca. 1316-1325. {{BNM-I|00006}} ; {{MMDC|4914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* BPL 14 F{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2692079#page/1/mode/1up Reis van Jan van Mandeville'']. Noordelijke Nederlanden. ca. 1425-1450. {{BNM-I|01885}}

* BPL 76 C{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1686975|Wereldkroniek ''Claes Heynenzoon en andere kronieken'']. Holland, 1476. {{BNM-I|01901}} ; {{MMDC|5499}}

* BPL 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606999 ''Sinte Franciscus leven'']. Vlaanderen, 1300-1350. {{BNM-I|01907}}

* BPL 136 D{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1594995#page/1/mode/1up ''Gouds kroniekje'']. 1463.

* BPL 1010{{gap}}Joannes de Beka, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1989383?solr_nav%5Bid%5D=14e60660c0312d2db5ab&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=5#page/6/mode/1up Die croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425. {{BNM-I|10447}} ; {{MMDC|1792}}

* BPL 1049{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606657 Limburgse ''Aiol'']. Limburg (omgeving Venlo?), ca. 1175-1225. {{BNM-I|01927}}

* BPL 1215{{gap}}Heinric van Veldeke, [[hdl:1887.1/item:1594784|''Sinte Servaes levene'']]. Maastricht, St. Bartholomeüsklooster ca. 1470. {{BNM-I|01928}} ; {{MMDC|r1797}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* BPL 2894{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1679726 Bastaard-Godevaert]. Brabant?, ca. 1330-1370. {{BNM-I|02018}}

* BPL 3085{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:760243 ''Wrake van Ragisel''] (fragment). 1250-1300?. {{BNM-I|02024}} ; {{MMDC|2079}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_wra001mgys01_01/ '''N''']

* BPL 32522:4{{gap}}Jan van Ruusbroec,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:3493569 ''Vanden blinckenden steen'' (fragment)]. {{BNM-I|05280}}

* LTK 168{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1678947 ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden, 1450-1475. {{BNM-I|00833}}

* LTK 183{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/L ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1400. {{BNM-I|00843}} ; {{MMDC|14190}}

* LTK 191{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1598537 ''Ferguut, Floris ende Blancefloer, Der Historiën Bloeme, Esopet, Bediedenis der misse, Dietsche doctrinale'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350. {{BNM-I|00001}} ; {{MMDC|14191}}

* LTK 194{{gap}}Jan de Weert, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595455#page/1/mode/1up ''Nieuwe Doctrinael, Dierenriemmannetje, Lied van Geraert van Velsen'']. Z. Nederlanden, ca. 1450-1475. {{BNM-I|00847}} ; {{MMDC|14197}}

* LTK 195{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595077#page/1/mode/1up ''Roman van Heinric en Margriete van Limborch'', ''Roman van Walewein'']. West-Brabant / West-Vlaanderen ca. 1350. {{BNM-I|00848}} ; {{MMDC|14200}}

* LTK 205{{gap}}Dirc Potter, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1608717#page/1/mode/1up ''Der minnen loep'']. Holland, 1486. {{BNM-I|00853}} ; {{MMDC|14408}}

* LTK 221 ; [https://hdl.handle.net/1887.1/item:3300393 Samengestelde codex met o.a. sermoenen, gebeden en een Middelnederlandse bewerking van ''Soliloquia animae ad Deum''. Fragmenten uit ''Dietsche Catoen'' als schutbladen (oorspronkelijk dekbladen)] 1450-1550. De vrije dekbladen met de ''Catoen'' (na 1350) worden gelokaliseerd in Zuid-Holland. {{BNM-I|00862}}

* LTK 318{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1685644 Sermoenen:winter- en zomerstuk; Passieboek; Meditatiën over de lijdensgeschiedenis; Middelnederlandse vertaling van Willem van Gouda, ''Peregrinationes terrae sanctae'']. Gouda, 1476. {{BNM-I|01347}}

* LTK 360{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1526173#page/1/mode/1up ''Boec dat geheeten is een gemeen goet van der natueren der bijen'']. [Utrecht] 1461. {{BNM-I|01384}} ; {{MMDC|14629}}

* LTK 856{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/936120#page/1/mode/1up ''Jerusalemsche reyse ende des berchs Synai tot S. Cathlijnen gedaen bij den eersamen Jan Aerts''] AD 1484. c. 1575-1600. {{BNM-I|08155}}

* LTK 1019{{gap}}Jan van Boendale, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/877816#page/1/mode/1up ''Brabantsche yeesten]''. West-Brabant, c. 1430. {{BNM-I|01405}} ; {{MMDC|14772}}

* LTK 1022{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376813 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1325-1350. {{BNM-I|01410}} ; {{MMDC|14658}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* LTK 1024{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376816 ''Borchgrave van Couchi''] (fragment). ca. 1375-1400. {{BNM-I|01478}} ; {{MMDC|14660}}

* LTK 1029{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1598336#page/1/mode/1up ''Vanden twaelf dogheden'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1400-1425. {{BNM-I|01414}} ; {{MMDC|14664}}

* LTK 1196{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:375576 ''Alexanders geesten'']] (fragment). ca. 1300. {{BNM-I|01425}} ; {{MMDC|14686}}

* LTK 1511{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1508153 Lijst in verzen van de Hertogen van Brabant. - Dirck Goeyarts, ''Een reiffereijn van Nijmeghen'']. 1519-1530?. {{BNM-I|11410}}

* LTK 1527{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1993579 ''Eerste Partie Spiegel historiael'' (excerpt) en andere teksten]] (fragment). 1300-1400. {{BNM-I|06662}}

* LTK 2040{{gap}}Diederic van Assenede, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1615114 ''Floris ende Blancefloer''] (fragment). Brugge?, 1275-1300. {{BNM-I|01505}} ; {{MMDC|14798}} ; '''E'''&lt;ref&gt; [https://www.dbnl.org/arch/asse008plee01_01/pag/asse008plee01_01.pdf P. Leendertz, ''Floris ende Blancefloer'', Kritische editie, Leiden 1912.]&lt;/ref&gt;

==Leipzig==

'''Universitätsbibliothek'''

* MS 1302{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#88a421ee-c15d-406b-b2b3-78e474c4b5e0 ''Vanden twaelf dogheden'' en andere teksten (Nederduits)]. 1466. {{BNM-I|06930}}

* MS 1517{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#cb62da14-1691-47f8-b97e-254fd37ad4c1 Getijdenboek]. Zuid-Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02179}}

* MS 1616{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000011036 ''Vlaamse Rose'' (fragmenten)]. ca. 1300-1325. {{BNM-I|02182}}

* MS 1658{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000009978 Gebedenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|02184}}

* MS Deutsche Fragmente 59b-1/3{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#6f3228bb-693a-4e21-96f1-020e592a6aa0 ''Rijmbijbel'' (fragmenten)]. ca. 1350-1400.

==Leuven==

'''KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties'''

* Inc. 224{{gap}}Werner Rolevinck, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE4703275 ''Fasciculus temporum'']. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480.

* MS 1064{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2226385 Gebedenboek voor zusters]. ca. 1471-1500. 

* MS 1183{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236299 ''Die eerste bliscap van Maria'' (fragment)]. eind 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_bli001eers03_01/317 '''N''']

* MS 1188{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237067 Religieuze en andere poëzie] (fragmenten). ca. 1400-1450. 

* MS 1200{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236331 ''Ogier van Denemarken''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|07385}}

* MS 1259{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232437 ''Ordonnantie reghele ende maniere van levene omme de beghijnen.'']. ca. 1300-1400 (1532). 

* MS 1262{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236261 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325. 

* MS 1263{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236271 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325,  

* MS 1264{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236315 ''Spiegel historiael'' (fragment)]. 14de E, https://www.dbnl.org/tekst/maer002spie00_01/ Overzicht edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS 1266-1267{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236605 Getijdenboek (fragment 1)] [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236615  Getijdenboek (fragment 2)]. 15de eeuw. 

* MS 1268{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236625 Religieuze tekst (?)]. eind 15de eeuw. 

* MS 1317{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237365 Ongeïdentificeerde prozatekst]. 15de eeuw. 

* MS 1323{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232525 Cartularium van ’s Hertogenbosch, met op f. 53v ''Die een stat wael wil regeren'']. 15de eeuw. 

* MS 1325{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2941285 ''Die rose'']. ca 1350?. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/ '''N''']

* MS 1336{{gap}}Anthonis de Roovere? [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2228088 De blijde inkomste van Margaretha van York]. eind 15de eeuw. 

* MS 1466{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2229093 ''Cronyncke van Brabant ende van Grimbergen''] (''De Grimbergse oorlog'' in proza). 16de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1467a{{gap}}Jan van Diksmuide [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2201446 ''Cronyke bezonderlyk van het gene in vlaenderen is voorgevallen van den jaere 1420 tot 1440''] (gedeeltelijk). 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1488{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238083 Ongeïdentificeerd fragment uit een ridderroman]. ca. 1375-1400. 

* MS 1489{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238093 ''Historie van Troyen''] (fragment). ca. 1350-1400. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1495{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238291 Gebeden] (fragment). 16de eeuw.

* MS 1511{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238575 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1512{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238585 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1621{{gap}}Boethius, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236159 Middelnederlandse vertaling van ''De consolatione philosophie''] (fragmenten). 1450.

'''KU Leuven Bibliotheken Maurits Sabbe Bibliotheek'''

* Inc APB W 88{{gap}}Ludolphus de Saxonia, O.Carth, ''[https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE16677798 Tboeck vanden leven Jhesu Christi].'' Gheraert de Leeu, Antwerpen 1487.
* PM 0025/V{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE9360454 ''Van den levene ons Heren Ihesu Christi'']. 15de eeuw.
* SJH74YSPIE1488S{{gap}}Simon van Venlo, [https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE56610540 ''Die spiegel der volcomenheyt'']. Geraerdt Leeu, Antwerpen 1488.

==Londen==

'''British Library'''

* Add Ms 10290{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?index=0&amp;ref=Add_MS_10290 ''De historie van Jason, Dat scaecspel'']. Brugge? ca. 1470-1480. {{BNM-I|04295}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 11390{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://iiif.bl.uk/uv/#?manifest=https://bl.digirati.io/iiif/ark:/81055/vdc_100057739145.0x000001 ''Der naturen bloeme'']. West-Vlaanderen ca. 1300-1325. {{BNM-I|04296}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* Add Ms 11575{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_11575&amp;index=2 ''Spieghel der menscheliker behoudenisse'']. ca. 1410. {{BNM-I|04302}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 15410{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_15410&amp;index=3 Utrechtse bijbel]. Utrecht? ca. 1440. {{BNM-I|04375}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 20698{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_20698&amp;index=0 ''Stede der vrauwen'']. Brugge 1475. {{BNM-I|04387}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/pisa001nver01_01/ '''N''']
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 50005{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_50005&amp;index=4 Getijdenboek]. Utrecht? Delft? 1410-1420. {{BNM-I|04436}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 2323{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_2323&amp;index=7 ''Nevelingenlied'', ''Van den bere wisselau'' (fragmenten)]. Z. Nederlanden 1250-1350. {{BNM-I|04545}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0002.php ''Nevelingenlied'' op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0003.php ''Van den bere wisselau'' op DBNL]&lt;/ref&gt;
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 3044{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_3044 ''Getijdenboek in de vorm van een rol'']. Z. Nederlanden 1350-1375. {{BNM-I|15578}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Harley MS 3828{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Harley_MS_3828 ''Getijdenboek'']. Vlaanderen (Brugge?) en Noord-Brabant (?), 1440-1500. {{BNM-I|04526}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Sloane MS 345{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Sloane_MS_345&amp;index=45 Compendium met wetenschappelijke teksten]. ca. 1500. {{BNM-I|04458}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* G.6707{{gap}}[https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100104806251.0x000001#?xywh=-4747%2C-555%2C16560%2C11056&amp;c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=0|&lt;em&gt;De reis van Jan van Mandeville&lt;/em&gt;]. Govaerdt Back, Antwerpen, 1494. {{ISTC|im00162200}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* IA.47210{{gap}}Albertanus van Brescia, [https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100110715132.0x000001#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=22&amp;xywh=-453%2C318%2C12055%2C8048 ''Die conste om te leeren spreken ende swigen alst tijt is]. [Christiaen Snellaert], Delft [1493-1494]. {{ISTC|ia00209350}}
Tijdelijk onbeschikbaar

==Los Angeles==

'''UCLA Library'''

* Coll. 170. MS. 685{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz000s0t51 Getijdenboek]. ca. 1475-1500.

* Rouse MS. 22{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz00152sfh Brevier] (fragment). 13de eeuw.

* Rouse MS. 63{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz001hq39f Register van eigendommen van Willem van Merhout] (fragment). 1380.

==Luik==

'''Bibliothèques Université de Liège'''

* Ms 437{{gap}}[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/8532/1/Ms0437.pdf ''Luikse Diatesseron'']. Sint-Truiden (?), 13de eeuw. {{BNM-I|05728}}

* MsW30{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1610 Getijdenboek]. Frankrijk, tweede helft 15de eeuw.

* MsW31{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1611 Getijdenboek]. 1522.

* MsW32{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1612 Getijdenboek]. ca. 1440.

* MsW33{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1613 Getijdenboek]. Leiden, 1490-1520.

* MsW34{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1614 Getijdenboek]. Utrecht, 1465.

* MsW35{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1615 Getijdenboek]. Delft, 1415.

* MsW36{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1625 Getijdenboek]. Delft, 1450-1480.

* MsW37{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1626 Getijdenboek]. 15de eeuw.

* MsW42{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1628 Gebedenboek]. Eerste helft 16de eeuw.

* Ms. Wittert 72{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/4016 ''Onze-Lieve-Vrouw-ter-Potterie'']. Brugge, 16de eeuw. {{BNM-I|11591}}

* XV.B16{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1022 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498. {{ISTC|ic0047500}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N''']

* XV.B136{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/1/XVB136_compressed.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499, 

* XV.B157{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2330 ''Dit is der bien boeck'']. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|it00348000}} ; {{USTC|435974}}

* XV.B159{{gap}}''Dat sterfboeck''. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|ia01121100}} ; {{USTC|435943}}

* XV.B164{{gap}}Bartolomeus Engelsman, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2399 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* XV.B235{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/8/XVB235.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Henrick Eckert van Homberch, Antwerpen, 1516.

* XV.C131{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2677 ''Die historien ende fabulen van Esopus'']. Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1498. {{ISTC|ia00117000}} ; {{USTC|436506}}

==Lund==

'''Lund University Library'''

* Medeltidshandskrift 32a{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14464&amp;dswid=6717 ''Gebedenboek'']. Delft, ca. 1460-1480. {{BNM-I|07247}}

* Medeltidshandskrift 33{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0002&amp;pid=alvin-record%3A14462&amp;dswid=3798 ''Psalter'']. Utrecht, ca. 1500-1525. {{BNM-I|05901}}

* Medeltidshandskrift 52{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14719&amp;dswid=3074 ''Getijdenboek'']. Brugge, ca. 1450-1500.

* Medeltidshandskrift 55{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A12938&amp;dswid=7716 ''Lundse liederen'']. Limburg?, 14de eeuw. {{BNM-I|06796}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lun001lund02_01/_lun001lund02_01_0001.php '''N''']

==Lyon==

'''Bibliothèque municipale'''

* Ms. 6848{{gap}} Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-px3n ''Martijns'']. Brabant, ca. 1375-1400.

==Maastricht==

'''Regionaal Historisch Centrum Limburg'''

* Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht 86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=22.001A&amp;minr=14224314&amp;miview=inv2#inv3t2 Huisboek der familie Houcken]. Bisdom Munster, ca. 1450-1500.

* Handschriftencollectie (voormalig) Rijksarchief Limburg, 235 (oud nummer: 167 III 9)  86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=18.A&amp;minr=14496475&amp;miview=inv2 ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. Vlaanderen, ca. 1350. {{BNM-I|06466}}

==Madrid==

'''Biblioteca Nacional de España'''

* MSS/13931{{gap}}[https://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000242767&amp;page=1 ''Officium hebdomadae sanctae'', Nederlands]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;https://catalogo.bne.es/uhtbin/cgisirsi/?ps=3JQmooJuGJ/BNMADRID/151860818/9&lt;/ref&gt;

==Mainz==

'''Johannes Gutenberg Universität - Universitätsbibliothek'''

* Ms. 72{{gap}}[https://visualcollections.ub.uni-mainz.de/ubmzms/content/pageview/36271 Gebedenboek]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.hss-census-rlp.ub.uni-mainz.de/mainz-ub-ms-72/ Item in Rheinland-Pfalz Handschriftencensus]&lt;/ref&gt;

==Manchester==

'''University of Manchester - John Rylands Library'''

* Blockbook 17256{{gap}}[https://luna.manchester.ac.uk/luna/servlet/detail/Manchester~20~20~48~188994:Bookreader-17256?qvq=q:dutch&amp;mi=0&amp;trs=50 ''Spiegel der menselijker behoudenisse'']. ca. 1474-1475.

==Marburg==

'''Staatsarchiv '''

* Best. 147 Hr 1 Nr. 12{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_001.jpg ''Eneasroman'' (fragment recto)] [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_002.jpg (fragment verso)]. ca. 1300-1325.

==Middelburg==

'''Planbureau en Bibliotheek van Zeeland'''

* 1108 C 43 (olim KZGW 49934){{gap}}[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_Delft_1493.pdf ''Appollonius van Thyro'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1493]. {{GW|GW02285}} ; {{ISTC|ia00924600}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0006.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_kritisch.pdf Appollonius van Thyro, Kritische uitgave]&lt;/ref&gt;

* 6353 (KZGW){{gap}}[https://www.zeeuwsarchief.nl/maisi_ajax_proxy.php?mivast=239&amp;mizig=210&amp;miadt=239&amp;miaet=185&amp;micode=KZGW&amp;minr=20428774&amp;milang=nl&amp;misort=last_mod%7Cdesc&amp;miview=viewer2 ''Boec der resepten'': medisch verzamelhandschrift met o.a. een Middelnederlandse vertaling van de ''Chirurgia'' van Guido de Cauliaco, ''De boec van Catone'' en een excerpt uit ''Der naturen bloeme'']. Nederlanden, 1475-1525. {{BNM-I|06498}}

==Montauban==

'''Archives départementales de Tarn-et-Garonne'''

* J(18) ARCH 0048{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md63st74gf4x Gebedenboek]. 15de eeuw.

==München==

'''Bayerische Staatsbibliothek'''

[https://www.digitale-sammlungen.de/en/search?query=&amp;sortField=NONE&amp;filter=language_bib%3A%22nl%22&amp;filter=date_facet%3A%5B1350-01-01+TO+1562-03-01%5D Gedigitaliseerde Nederlandstalige handschriften en drukken voor 1569] 

* 2 Inc.c.a. 979 d{{gap}}Werner Rolevinck, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00031551/images/ ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 2 Inc.c.a. 1058{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00081804/images/ ''Die gesten of gheschienisse van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 2 Inc.c.a. 1549{{gap}}Bartholomaeus Engelsman, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079541/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00079541&amp;seite=1 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* 2 Inc.c.a. 2022m{{gap}}Bernhardus Breydenbach, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0002/bsb00026461/images/index.html?id=00026461&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=10 ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Jherusalem'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{GW|GW05081}} ; {{ISTC|ib01191000}}

* 2 Inc.c.a. 3179{{gap}}sinte Bernardus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079818/images/index.html?id=00079818&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=5 ''Sermones Bernardi in Duytssche'']. [Winterstuc en Somerstuc], Peter van Os, Zwolle, 1495. {{GW|GW03948}} ; {{ISTC|ib00435000}}

* 4 Inc.c.a. 365 d6{{gap}}Jan van Brederode / Laurent d'Orléans, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082142/images/ ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem 1484. {{USTC|435688}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_con001coni01_01/ '''N''']

* 4 Inc.s.a. 1261{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00035381/images/index.html?id=00035381&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=18&amp;seite=5 ''Mellibeus'']. Govaert Bac, Antwerpen, z.j. {{ISTC|ia00209600}}

* 4 Inc.s.a. 1906{{gap}}Jan vanden Dale, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0005/bsb00052090/images/index.html?id=00052090&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=1 ''De uure vander doot'']. [Thomas vander Noot, Brussel, ca. 1516]. https://www.dbnl.org/tekst/dale004gdeg01_01/ '''N''']

* 4o L g sept 31{{gap}}Noel van Berlainmont, [https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10163875-3  ''Vocabulare van nieus geordineert ende wederom gecorrigeert – Vocabulaire de nouveau ordonne et de rechief recorrige''], Jacob van Liesveldt, Antwerpen, 1527. {{USTC|78045}}


* Cod. germ. 41{{gap}}Jacob [van Maerlant], [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00089993/images/ ''Alexanders geesten'']. [Aken ?], c. 1400. {{BNM-I|05361}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Diplomatische editie F.A. Snellaert, 2 dln. Brussel [https://books.google.nl/books?id=JqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1860 Deel 1]-[https://books.google.nl/books?id=OqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1861 Deel2].&lt;/ref&gt; 

* Cod. germ. 57{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00095927/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Eneasroman'']. 13de-14de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N''']

* Cod. germ. 76{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Holland, 1480-1490. {{BNM-I|05362}}

* Cod. germ. 83{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092597/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passiegetijden, boetpsalmen, vigilie]. Vlaanderen, 1486/1500. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 84{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek van Sibylle van Kleef]. ca. 1526. {{BNM-I|06453}}

* Cod. germ. 99{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00040580/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Vanden vier becoringhen''; ''Boecsken der verclaringhe'', Duitse bewerking]. 1375-1425. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088340/images/index.html?id=00088340&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=14&amp;seite=1 ''Distischa Catonis'']. {{BNM-I|05365}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die001abee01_01/ '''N''']

* Cod. germ. 103{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088342/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijden- en gebedenboek]. Sticht Utrecht, ca. 1465. {{BNM-I|05366}}

* Cod. germ. 104{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088341/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1460-1470. {{BNM-I|05367}}

* Cod. germ. 106{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093202/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425-1475. {{BNM-I|05368}}

* Cod. germ. 112{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00091405/images/ Brevier]. 15de eeuw. {{BNM-I|05370}}

* Cod. germ. 115{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092598/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1460-1475. {{BNM-I|05371}}

* Cod. germ. 122{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092763/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|05372}}

* Cod. germ. 126{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088347/images/ Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|05373}}

* Cod. germ. 135{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093201/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek]. 1410-1420. {{BNM-I|05374}}

* Cod. germ. 137{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093203/images/ Getijdenboek]. Delft, 1483. {{BNM-I|05375}}

* Cod. germ. 160{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088353/images/ Getijdenboek]. 1475-1500. {{BNM-I|05376}}

* Cod. germ. 161{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088354/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05377}}

* Cod. germ. 162{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096109/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05378}}

* Cod. germ. 167{{gap}}Johannes Cassianus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090855/images/ Noordnederlandse vertaling van ''Collationes patrum'', collaties 9-16)]. Noordelijke Nederlanden, 1460-1470. {{BNM-I|05379}}

* Cod. germ. 180{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088360/images/ o.a. Jacobus van Gruitrode, ''Die roesengaert jhesu ende marie'']. 1475-1525. {{BNM-I|05380}}

* Cod. germ. 185{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088365/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05381}} 

* Cod. germ. 198{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090857/images/ ''Roman der Lorreinen''] (fragment). {{BNM-I|05382}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* Cod. germ. 477{{gap}}Jan van Leeuwen; Hendrik Suso [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00105991/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Excerpten]. Rebdorf, 1475-1500. {{BNM-I|06988}}

* Cod. germ. 818{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093141/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Geestelijke brulocht'', Duitse bewerking]. Elzas, 1441. {{BNM-I|06820}}

* Cod. germ. 1102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00103423/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Utrechtse historiebijbel (deels Bijbelvertaling van 1360)]. Sticht Utrecht, 1439. {{BNM-I|05390}}

* Cod. germ. 5062{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004443/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360]. Holland, 1450-1475. {{BNM-I|05391}}

* Cod. germ. 5150{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004446/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 1]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5151{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004444/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 2]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5235{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0006/bsb00064449/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passie]. Prinsbisdom Keulen, 1375-1400. {{BNM-I|05396}}

* Cod. germ. 5249(18,1a){{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0001/bsb00011615/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Sinte Servaes levene (fragment)'']. Maastricht?, ca. 1200-1250. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* Cod. germ. 5249 (20){{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00076504/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Die Schlacht von Alischanz'', fragment]. 1275-1300. {{BNM-I|13777}}

* Cod. germ. 5249 (69){{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb00157433-1 ''Karel ende Elegast'', fragment]. Maasland, 1375-1425. {{BNM-I|05383}}

* Cod. germ. 8346{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00036276/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500.

* Cod. germ. 10436{{gap}}Nicolaas Clopper, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00029528/images/ ''Florarium temporum'' (Latijn)]. Noordelijk Brabant, 1483. {{BNM-I|05354}}


* Ink B-591{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00036414/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00036414&amp;seite=1 ''Boec van den Houte'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|ib00766500}} ; {{USTC|435528}}

* Ink S-516{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00038555/images/ ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

* Mus. MS 1516{{gap}}[https://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00104653 4 stemboeken, Liedverzameling, Frans en Nederlands]. 1540. {{BNM-I|14593}}

* Rar. 177{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082612/images/ ''Die evangelien vanden spinrocke metter glosen bescreven ter eeren vanden vrouwen'']. Michael van Hoochstraten, Antwerpen, ca. 1520. {{GW|GWVIII154A}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0106.php '''L''']

* Rar. 518{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082566/images/ ''Die waerachtige en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Een seer wonderlijche historie van Marike[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; van nieumeghen die meer dan seuen iaren mette[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; duuel woe[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;de en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; verkeerde'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518.

* Rar. 714{{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10858293-1 ''Reynaert de vos: een seer ghenouchlicke ende vermakelicke historie: in Franchoyse ende neder Duytsch'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1566.

* Rar. 990{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082613/images/ ''Een schoon amoruese Historie va[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Sandrijn en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; lansloot die seer ghenuechlijch is om te leesen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518. 

* Res/4 Phyt. 353 u{{gap}}Leonhart Fuchs, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00024767/images/ ''Den Nieuwen Herbarius dat is dboeck vanden cruyden [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; dat desghelijcs voormaels noyt ghesien en heeft geweest / noch oyt inde printe ghecomen en is.''] Michiel Isingrin, Basel, ca. 1543. 

'''Ludwig-Maximilians-Universität München'''

* 0001/Cim. 77{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/14276/1/Cim._77.pdf ''Dit is de historie vanden vier heems kinderen'']. Jan Seversoen, Leiden, 1508, ; {{USTC|425508}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_his003hist01_01/ '''N''']

* 0014/W 4 Hist. 3097{{gap}}Jan van Scheerere, inc. [https://epub.ub.uni-muenchen.de/21318/ ''De triumphe ghedaen te Brugghe binnen / ter intreye van Caerle, die wij beminnen.''] Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1515. {{USTC|436934}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/805394/Jan_de_Scheereres_Triumphe_ghedaen_te_brugghe_ter_intreye_van_caerle._Teksteditie_met_inleiding_en_aantekeningen Samuel Mareel, ''Jan de Scheereres' Triumphe ghedaen te brugghe ter intreye van caerle'. Teksteditie met inleiding en aantekeningen'', 2005]&lt;/ref&gt;

* 0014/W 4 P.germ. 165{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/17456/ ''Den droefliken strijt die opten berch van Roncevale in Hispanien gheschiede daer Rolant ende Olivier metten fluer van Kerstenrijc verslagen waren.''] Willem Vorsterman, Antwerpen, [1520]. {{USTC|437080}}

==Münster==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* N.R. 381{{gap}}Jacob van Maerlant, Willem, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hdh/content/titleinfo/2138209 ''Der naturen bloeme'', ''Van den vos reynaerde'' (Dyckse handschrift)]. Westelijke Nederlanden (Holland/Utrecht?), ca. 1350. {{BNM-I|06100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ ''Der naturen bloeme'' op DBNL] en[https://www.dbnl.org/tekst/_vos001vosr01_01/ ''Van den vos reynaerde'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* N.R. 1553 (Cod 75){{gap}}Pseudo-Augustinus, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5827515] Verklaring der boetpsalmen]. 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

* N.R. 5502 (Cod 82){{gap}}[https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5819455 Getijdenboek]. Oostelijk Nederland (Arnhem?), 1503-1525. {{BNM-I|06091}}

* N.R. 5503 (Cod 83){{gap}}[{{BNM-I|11939}}Getijdenboek]. Oostelijk Nederland, 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

==Nantes==

'''Bibliothèque municipale de Nantes'''

* MS 133{{gap}}[https://catalogue-bm.nantes.fr/in/faces/imageReader.xhtml?id=2045398c-1fc4-4d34-a53d-a4921255c6da&amp;highlight= Gebedenboek]. 15de eeuw.

==Neuchâtel==

'''Bibliothèque publique et universitaire de Neuchâtel'''

* AF A28{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bpun/A0028 Getijdenboek]. Brugge? ca. 1500.

==Neurenberg==

'''Germanisches Nationalmuseum'''

* Hs. 8826{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://dlib.gnm.de/item/Hs8826/1 Zuidnederlandse vertaling van Jacobus de Voragine, ''Legenda aurea'', winterstuk en zomerstuk (gedeeltelijk) met toegevoegde teksten]. {{BNM-I|07140}}

* Hs. 18423{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs18423/1 ''Floovent'', fragment]. Brabant, 1325-1375. {{BNM-I|07369}}

* Hs. 18432{{gap}}Geert Groote, [https://dlib.gnm.de/item/Hs18432/1 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|08925}}

* Hs. 22219{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22219/1 ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, 1325-1350. {{BNM-I|06367}}

* Hs. 22403{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22403/1 Gebeden met Zuidnederlandse bewerking van Henricus Suso, ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Bisdom Keulen, 15de eeuw. {{BNM-I|08000}}

* Hs. 42536{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42536/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Vlaanderen/Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06655}}

* Hs. 42581{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42581/1 ''Rijmbijbel'', fragment]. 1300-1350. {{BNM-I|06640}}

* Hs. 42582{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42582/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Holland?, 1350-1400. {{BNM-I|06674}}

* Hs. 42583{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42583/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Zuidoost-Vlaanderen of Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06656}}

* Hs. 42584{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs42584/1 ''Malegijs'', fragment]. 1350-1375. {{BNM-I|07380}}

* Hs. 147589{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs147589/1 Medische en botanische glossaria]. 1431. {{BNM-I|08518}}

==New Brunswick==

'''Rutgers, The State University of New Jersey, Special Collections and University Archives'''

* C 0886:15{{gap}}[https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS452 Getijdenboek (fragment)], ca. 1490-1510.

==New Haven==

'''Yale University, Beinecke Rare Book &amp; Manuscript Library'''

* Beinecke MS 218{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436714 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1470. 

* Beinecke MS 712.36{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3442862 ''Istorie van Troyen'' (fragment)]. ca. 1325-1350, https://www.dbnl.org/tekst/maer002npau01_01/ scans op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Beinecke MS 902{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436997 Rituelen en gebeden uit een vrouwenklooster, Latijn en Nederlands]. ca. 1450-1500. 

* Beinecke MS 915{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443009 ''Die rose'' (fragment)]. ca. 1350-1360. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/aken002ever01_01_0008.php '''N''']

* Osborn a23{{gap}}Jan van Boendale, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443142 ''Der leken spieghel''] (fragment Boek II, kap.1/vs.52-124, kap.2/vs.1-2). ca. 1350-1400. {{BNM-I|06716}}[https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/boen001mvri01_01_0006.php '''N''']

==New York==

'''Columbia University, Rare Book and Manuscript Library'''

* Med/Ren Frag. 001{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=advanced;field1=text;term1=Dutch;join1=token;operator1=or;field2=text;term2=Flemish;join2=token;operator2=and;field3=text;join3=token;datetype=range;languagefacet=Dutch;docsPerPage=1;startDoc=36;fullview=yes ''Vijf remedien teghen de temptacien des vleesch'' (fragment)]. 15de eeuw.

'''New York, Fordham University, Walsh Library, Archives and Special Collections''' 
* MS Item 26{{gap}}Geert Groote, [https://ds.lib.berkeley.edu/MSItem26_3 Getijdenboek (fragment)]. c. 1450-1500.

'''New York, The Morgan Library &amp; Museum'''

* M. 649{{gap}}[https://ica.themorgan.org/manuscript/thumbs/112423 ''Typologische taferelen uit het leven van Jezus'']. Brugge, c. 1440. {{BNM-I|04684}}

==Nijmegen==

'''Regionaal Archief Nijmegen'''

* Hs. 26{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://studiezaal.nijmegen.nl/zoeken/groep=Beeldbank/Vrij_zoeken=maerlant/aantalpp=20/?nav_id=5-0 Excerpten uit ''Der naturen bloeme''. (Proloog vs.1-98, Bk. I vs. 1-232; Bk. II, vs. 912-1302)]. 1325-1375. {{BNM-I|01553}}

'''Universiteitsbibliotheek Radboud Universiteit'''


Radboud Universiteitsbibliotheek  [https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital Zoeken: Digitale Bijzondere Collecties]


* Hs. 85{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%2085/#page/6/mode/2up ''Passieboek. Van die swarichet ... des bitteren lijdens Jhesu xpisti'']. Nederlanden, 1550. {{BNM-I|00324}}

* Hs. 188{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20188/#page/10/mode/2up ''Vander oerden des levens'']. Arnhem, c. 1450-1500. {{MMDC|4352}}

* Hs. 205{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20205/#page/2/mode/2up Gebedenboek]. Venlo, ca. 1500. {{MMDC|4400}}

* Hs. 235{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20235 ''Gebedenboek'']. Vlaanderen, 1503 of later. {{BNM-I|00342}} ; {{MMDC|4409}}

* Hs. 301{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20301 ''Epistele vanden dode'']. Deventer?, ca. 1450-1500. {{MMDC|6622}}

* Hs. 306{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20306 ''Boec der caritaten'']. Delft?, 1473. {{MMDC|6606}}

* Hs. 311{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20311 ''Die LXV artikelen vander passien ons heeren ihesu cristi'']. Zeeland, 1453. {{MMDC|6498}}

* Hs. 315{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20315 ''Statuten van een Augustinessenklooster'']. Neerbosch (bij Nijmegen), 1504. {{BNM-I|00364}} ; {{MMDC|4411}}

* Hs. 316{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20316 Gebedenboek]. Vlaanderen, ca. 1500. {{MMDC|4401}}

* Hs. 317{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20317 Sermoenen]. Gelre, ca. 1475-1500. {{MMDC|6522}}

* Hs. 322{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20322 ''Vanden twaelf dogheden en andere teksten'']. Arnhem en Maaseik, 1450-150 en 1470. {{BNM-I|06805}} ; {{MMDC|6527}}

* Hs. 463{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Jordanus van Quedlinburg, Nederlandse vert. van Opus postillarum et sermonum de tempore''']. Diest, ca. 1484-1500. {{BNM-I|07792}} ; {{MMDC|13636}}

* Hs. 464{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Geestelijke oefeningen''. 's-Hertogenbosch, ca. 1500. {{BNM-I|06980}} ; {{MMDC|13666}}

* Hs. 475{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20475%20(IV%2084)/#page/1/mode/2up ''Liturgisch verzamelhandschrift, met Nederlandse kerstliederen'']. Gelre (Arnhem?), ca. 1497-1499. {{MMDC|13671}}

* Hs. 478{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20478%20(IV%2087)/#page/1/mode/2up ''Oefeningen en overwegingen, uitleg van de regel van Augustinus, preken''''. Noord-Brabant, ca. 1525-1550. {{BNM-I|07793}} ; {{MMDC|13643}}

* Hs. 485{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20485%20(IV%20130)/#page/1/mode/2up ''Manuale'']. Zuidoost-Nederland, ca. 1502-1516. {{MMDC|13647}}

* Hs. 610{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital/collection/Handschriften/id/11160/rec/15 Gebedenboek]. Maastricht (klooster Maagdendries), ca. 1500, '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/rondreis-door-het-maagdendries-gebedenboek Bea Ros, ''Rondreis door het Maagdendries-gebedenboek'', Onderzoeksbericht Radboud Universiteit, juli 1921.]&lt;/ref&gt;

* Inc. 57{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_186949650/ ''Herbarius'']. Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}

* Inc. 60{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_200615157/ ''Jacobus de Voragine, Sermones de tempore et de sanctis, in Nederlandse vert.'']. Peter van Os, Zwolle, 1489. {{GW|GW14120}} ; {{ISTC|ij00197400}}

* Inc. 63 dl. 1{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_01/ ''Legenda aurea, Winterdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

* Inc. 63 dl. 2{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_02/ ''Legenda aurea, Zomerdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Oudenaarde==

'''Stadsarchief Oudenaarde'''

* Handschriften en Zeldzame Drukken, nr. 32{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-1nxs ''Rijmboek van Oudenaarde'']. Oudenaarde, ca. 1290. {{BNM-I|06489}}

==Oxford==

'''University of Oxford'''

* Ashm. 1768{{gap}}Jacobus de Voragine, [https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/61a3a295-05da-46c3-9047-6770763cbbcb      ''Sermones de tempore (Sermonen op die evangelien van de zondagen door dat gehele jaar) '']. Peter van Os. Zwolle, 1489.

* Auct. 2Q 5.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/21a1acb4-7979-4e15-bb6c-b89b3dc33760 ''Collacie van den goeden Tobias en zijn zoon. Manuscript leaves (Epistola de gubernatione rei familiaris). Jacobus de Cessolis, De ludo scachorum (Boek dat men hiet dat scaecspel)'']. Delft, 1483.

* Auct. 2Q inf. 2.76{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/33c1a6b4-7c95-4bb8-8334-b2e15c261fcb ''Vocabularius: Gemmula vocabulorum, cum addito'']. Gheraert Leeu. Antwerp, 1486.

* Auct. V 3.6{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/edc35f49-bcb4-4ea1-b36e-60a43e451297 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Auct. V 3.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/d211ba4f-79ac-473b-bd42-a33c0449b851 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Don. d.216{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/0bb919e2-4b54-419f-8e9f-c2dc6d3558b8 ''Passionael''] (''Gulden legende''). Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{USTC|435394}} ; '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=1/TTL=1/SHW?FRST=6&lt;/ref&gt;

* Inc. e. N14.3{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/eb7e1320-fa40-416b-91aa-2e700b94fcba ''Ordinancie Van der Munten'']. Gheraert Leeu, 1489-1490.

* Junius 83{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/6bfb0f50-0a4c-491c-901b-04006af9bb4a/ Convoluut. Lat. kalenderium met Noord-Limburgse gezondheidsregels; glossen op het Oude en Nieuwe Testament (Lat.); Latijns-Hoogduits glossarium]. 1253 (kalendarium). {{BNM-I|04439}}

* Marshall 29{{gap}}Jan van Boendale, Lodewijk van Velthem, Hein van Aken [https://dutch.clp.ox.ac.uk/?q=chw0007 ''Mellibeus, Jans Teesteye, Boec van der Wraken, Maskeroen, Van den coninc Saladijn ende van Hughen van Tabaryen'']. Brabant, ca. 1370. {{BNM-I|04444}}

==Parijs==

'''Bibliothèque de l'Arsenal''' 

* MS 424{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550131995 Getijdenboek]. 1493 (en latere toevoeging). {{BNM-I|09231}}
* MS 565{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550094367 Getijdenboek]. 1400-1415. {{BNM-I|08599}} ; 

* FOL-BL-975{{gap}}''Van Jason en Hercules. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k859426h Dye wonderlike ende vreemde hystorien. Ende hoe dat die edel Jason ghewan dat gulden vlies [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]''. Symon Cock, Antwerpen, 1566. {{USTC|407516}}

'''Bibliothèque Mazarine''' 

* 4° 10204-1 [Res]{{gap}}[https://mazarinum.bibliotheque-mazarine.fr/viewer/3070/?offset=#page=2&amp;viewer=picture&amp;o=bookmark&amp;n=0&amp;q= ''Vocabulair pour apprendre Romain et Flameng. Vocabulaer om te leerne Walsch ende Vlaemsch'']. Antwerpen, Roland van den Dorpe, [1497-1498]. {{ISTC|iv00314500}}

'''Bibliothèque nationale de France''' (BnF)

* French books before 1601; 415.1{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k542951 ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* MS Allemand 118 (fragment b){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Lorreinen'', fragment (f. 3)]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06553}}

* MS Allemand 118 (fragment g){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Limborch'', fragment (f.22)]. {{BNM-I|06429}}

* Ms Allemand 333{{gap}}1) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100800078 geestelijke brief], inc. Jhesum Christum met mijnen armen ghebede ende al dat ic vermach in tijt ende in eewicheit voer vriendelike gruete ghescreven in dat doerwonde herte Christi; 2) Jacob van M(a)erlant, ''Scolastica in dietschen'' (Rijmbijbel) fragmenten. 

* MS Latin 15962{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b9067269t/f226.item convoluut (Latijn) met professie in het Nederlands]. Maastricht? 14de eeuw. 

* MS Néerlandais 1{{gap}}Boethius, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84511055 ''De consolatione philosophiae''] (&quot;Geschreven voor Lodewijc vanden Gruuthuse [...] door Jan van Kriekenborch, onderdanich dienare, [...] int jaar ons Heeren 1491, den 16en in Maerte&quot;).

* MS Néerlandais 3{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10532634z ''Apocalipsis in dietsche'']. Vlaanderen, ca. 1400-1410. 

* MS Néerlandais 16{{gap}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52517157n ''Le livre des mestiers | De bouc vanden ambachten'']. Brugge 13??.&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3410703g?rk=21459;2&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://www.dbnl.org/tekst/_bru004jges01_01/_bru004jges01_01_0055.php&lt;/ref&gt;

* MS Néerlandais 39{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52501507q ''Devote gedichten'']. 16de eeuw. 

* MS Néerlandais 106{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b105087064 ''Excellente cronike van Vlaenderen'']. Bruges?, 1493-1494. [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N''']

* Ms Néerlandais 118{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100918035 ''Spiegel historiael'']. partie II (fragment).

* Ms Néerlandais 126{{gap}}Jacob van M(a)erlant, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10077333z ''Scolastica in dietschen''] (Rijmbijbel) fragment.

* RES-J-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316313w ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES-J-760{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3163148 ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES P-V-162{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316501d ''Der Scaepherders Calengier'']. Thomas van der Noot, Brussel, 1511. {{USTC|441129}}

* RES-Y2-349{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1502285s ''Historie van den vromen ridder Jason''] Jacob Bellaert, Haarlem, ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* RES-Y2-698{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k990002r ''Parijs ende Vienna'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1487. {{ISTC|ip00113800}} ; {{USTC|435854}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=ec140114-fae8-41d7-8d5f-be77c281e018 W. Kuiper, ''Parijs ende Vienna''. kritische editie, Amsterdam 2013]&lt;/ref&gt;

* RES-YH-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10732244 ''Der zotten ende der narren scip'']. Gui de Coopman, Parijs, 1500. {{ISTC|ib01093500}} ; {{USTC|436642}}

* XYLO-53{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10404709 ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

==Philadelphia==

'''Free Library of Philadelphia, Rare Book Department''' 

* Lewis E 84{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_084.html Theologische verzameling, achteraan blad uit 15de-eeuws getijdenboek (Nederlands)]. Engeland, ca. 1300-1350. 

* Lewis E 91{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_091.html Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|08111}}

* Lewis E 129{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_129.html Getijdenboek]. ca. 1460. {{BNM-I|08963}}

* Lewis E 130{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_130.html Getijdenboek]. Leiden, ca. 1475-1500. {{BNM-I|10008}}

* Lewis E 131{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_131.html Getijdenboek]. ca. 1450. {{BNM-I|08056}}

* Lewis E 132{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_132.html Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|08135}}

* Lewis E 174{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_174.html Gebedenboek]. 15de E. {{BNM-I|08026}}

* Lewis E 181{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_181.html Psalter, Latijn met Nederlandse annotatie]. ca. 1270. {{BNM-I|15273}}

* Lewis E 182{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_182.html Psalter (15de eeuws Nederlands fragment ingebonden aan het einde]. ca. 1470. {{BNM-I|08964}}

* Lewis E 183{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v1.html Getijdenboek - Deel 1] [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v2.html Deel 2]. ca. 1450-1465. {{BNM-I|05903}}

* Lewis E 213{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_213.html Regel van Augustinus; Sermoen over Mattheus 25:6]. Brussel, ca. 1500. {{BNM-I|07397}}

* Lewis E 217{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_217.html Gebedenboek]. Brabant, ca. 1550. {{BNM-I|08147}}

* Lewis E 257{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_257.html Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1505. 

* Lewis E M 018:5-8{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_005-008.html Getijdenboek] (fragment). ca. 1475-1500. {{BNM-I|08961}}(5-7) ; {{BNM-I|07919}}(8)

* Lewis E M 018:9{{gap}}Johannes Scutken [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_009.html Bijbel, Mattheusevangelie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|05911}}

'''Philadelphia Museum of Art, Department of Prints, Drawings, and Photographs, Bloomfield Moore Collection'''

* 1882-983{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0031/html/1882_983.html Gebedenboek]. ca. 1470.

'''University of Pennsylvania, Kislak Center for Special Collections, Rare Books and Manuscripts'''

* Ms. Codex 738{{gap}}Geert Groote, [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9924875773503681 Getijdenboek]. Bisdom Utrecht?, 15de E. 

* Ms. Codex 991{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0002/html/mscodex991.html  Lantrecht van Zallant, van Twenthe, van Vullenhoe, van Drenthe, mit anderen priviligien des landes van Overijssel]. ca. 1546.

* Ms. Coll. 591, Folder 11 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938829483503681 brevier (fragment)]. ca. 1480.

* Ms. Coll. 591, Folder 12 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938831833503681  brevier (fragment)]. 15de eeuw.

==Porrentruy==

'''Bibliothèque cantonale jurassienne''' 

* Ms. 14{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bcj/0014 Heiligenlevens] (fragmenten). 15de eeuw.

==Rijsel==

'''Bibliothèque municipale''' 

* 062 (034){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md33rv04573b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07280}}

* 063 (043){{gap}}[https://numerique.bibliotheque.bm-lille.fr/sdx/num/manuscrit_043/ Gebedenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07923}}

* 068 (158){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07tm70q66b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07920}}

==Rome==

'''Biblioteca Apostolica Vaticana'''

* MS Borgh 200{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Borgh.200 Miscellanea, pleraque de arte grammatica et rhetorica. ff. 10r-12r: ''Olla patella'' met interlineaire glossen in het Nederlands]. 13de-14de eeuw. {{BNM-I|08521}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003193101_01/_tij003193101_01_0011.php O. de Neve, ''De Nederlandsche glossen van de Brusselsche ‘Olla patella’'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 50 1931, p. 126-130]&lt;/ref&gt; ; 

* MS Pal. Lat. 577{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Pal.lat.577 ''Sententiae Bonifatianae Palatinae'' met op ff. 6v-7r: ''Utrechtse doopgelofte'' en op ff. 7r-7v ''Indiculus superstitionum et paganiarum'']. Mainz of Fulda, 8ste eeuw.

* Stamp.Ross.6955{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/STP_Stamp.Ross.6955/0001 ''Die genealogie des edelen huys van Oostenrijck'']. Marten Nuyts, Antwerpen, ca. 1540-1558.

==Rostock==

'''Universität Rostock'''
* Fragm. philol. 34{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1817610570 ''Dietsche doctrinale'' (fragment)]. Nederlanden, ca. 1400.

* Fragm. theol. 64{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1832932036 fragmenten van boetepsalmen | gebeden]. Nederlanden, ca. 1400-1450.

* Fragm. var. 5{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1845899628 fragmenten van een tekst met religieuze | devote inhoud]. Nederlanden, 14de eeuw.

* Mss. philol. 84{{gap}}Willem van Hildegaersberch [https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1689878665 Sproken (fragm.)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|02536}}

* Mss. theol. 24{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1833741978 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1440-1450.

* Mss. theol. 30{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1851273719 Gebedenboek]. Westelijke Nederlanden (Utrecht?), ca. 1450-1475.

==Saint John's==

'''Memorial University of Newfoundland. Libraries. Archives and Special Collections '''

* BX 2080 1455 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1478/rec/2 Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1455-1465.

* BX 2015 A2 1475 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1116/rec/4 Missaal]. 1475.

==Sankt-Gallen==

'''Stiftsbibliothek'''

* Cod. Sang. 461{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/searchresult/list/one/csg/0461 Fridolin Sicher’s Liedboek]. voor 1545.

==Sint-Petersburg==

'''Nationale Bibliotheek van Rusland'''

* М 6. 4. 43 (№ 227188){{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bn000000005/view#page= ''Souter liedekens''.] Symon Cock, Antwerpen, 1540. {{USTC|403021}}

* SSSPL: 6.10.3.3{{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bx000018369/view/ ''Valentijn ende Oursson'']. Jan Jacobszoon Bouman, Amsterdam 1657, '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Valentijn_ende_Oursson/feuilleton_editie.pdf W,Kuiper, ''Valentijn_ende_Oursson'', Kritische synoptische studie, Amsterdam 2012]&lt;/ref&gt;

==Sint-Winoksbergen | Bergues==

'''Bibliothèque patrimoniale'''

* MS 2{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md88qb98pz2r ''Dat boec van den heilighen sacrament Ende dit heeft ghemaket Sinte Thomas van Aquinen''] 15de eeuw, 

* MS 14{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md36tx31sw5t Getijdenboek (Latijn, Frans, Nederlands)]. 15de eeuw. {{BNM-I|15403}} ; 

==Stuttgart==

'''Württembergische Landesbibliothek'''

* Cod.brev. 11{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=2813&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=182&amp;tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;cHash=b244e7e6f74a05b9f20db63cb4d093bf Getijdenboek] Haarlem?, ca. 1480. {{BNM-I|04572}}

* Cod. HB XIII 1{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=3919&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;cHash=f1cfe25a7e01e7653cf94f562b2aabc6 Weingartner Liederhandschrift met de liederen van Hendrik van Veldeke]. Konstanz, ca. 1300-1325, 

* Cod.poet.et phil.fol.22{{gap}}[https://dfg-viewer.de/show/?set%5Bmets%5D=https://digital.wlb-stuttgart.de/mets/urn:nbn:de:bsz:24-digibib-bsz3239702651 Het Comburgse handschrift.] Gent, ca. 1405-1420. {{BNM-I|04571}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0025.php '''D'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.textualscholarship.nl/?p=7009 Diplomatische editie H. Brinkman en J. Schenkel. 2 dln. Hilversum 1997.]&lt;/ref&gt;

* Cod.theol.et.phil.qt.140{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/purl/bsz379066157 ''Leven van Jezus.''] West-Vlaanderen, 1332. {{BNM-I|06771}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0050.php '''D''']

==Tilburg==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* ms. KHS 43{{gap}}Jan van Boendale, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:PTP:Tilburg:UVT:KHS43 ''Der leken spiegel'']. {{BNM-I|00545}} ; {{MMDC|5620}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/index.php '''N''']

* KOD 028 A 11{{gap}}[https://viewer.onlinepublisher.nl/pskod-25-e-19 ''Dit is die afcoemste ende genalogie der hertoghen ende hertoginnen van Brabant'']. Antwerpen, Jan Mollijns, 1565, '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=2/TTL=1/SHW?FRST=4&lt;/ref&gt; ; '''X'''&lt;ref&gt;https://www.brabant.nl/subsites/het-nieuwste-brabant/eregalerij/1565-hertogenboek&lt;/ref&gt;

== Toruń ==
'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Mikołaja Kopernika'''

* Rps 1/I{{gap}}[https://kpbc.umk.pl/dlibra/doccontent?id=59330 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|02171}}

==Trogen==

'''Kantonsbibliothek Appenzell Ausserrhoden'''

* CM Ms. 9{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/cea/0009 Gebedenboek van Anne van Kleef.] Vlaanderen, ca. 1525-1550.

==Tübingen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Me IV 3{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/MeIV3 Berijmde passie en andere geestelijke gedichten]. Noord-Holland (Amsterdam?), ca.1445-1450. {{BNM-I|08365}} 

* Me IV 5{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/diglit/MeIV5/0001 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca.1325-1350. {{BNM-I|06371}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Uppsala==

'''Uppsala University Library'''

* C 512{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A159748&amp;dswid=-6391 Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1480. {{BNM-I|06016}}

* C 517 l{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A159746&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Getijdenboek.] ca. 1450-1500. {{BNM-I|08985}}

* C 803 c fol.{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A163127&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Openbaring van de H. Birgitta.] ca. 1520. {{BNM-I|07284}}

* DG 56{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/view.jsf?pid=alvin-record%3A76200&amp;dswid=-9150 ''Natuurkunde van het geheelal'' | Geneeskundige recepten] Nederlanden, voor 1429. {{BNM-I|06708}}
 
* Waller 31{{gap}}Bartholomeus Anglicus [https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=8839&amp;pid=alvin-record%3A101734&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 ''Van den proprieteyten der dinghen''.] Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{USTC|435725}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

==Utrecht==

'''Universiteitsbibliotheek''' (UBU)
* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dut Zoeken: handschriften Nederlands]

* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dum Zoken: handschriften Middelnederlands]


* UBU Hs. 2 C 15{{gap}}Boethius, ''[https://objects.library.uu.nl/reader/1874-325272?lan=en&amp;page=1 De consolatione philosophiae]'', vertaald door Jac. Vilt, goudsmid te Brugge, handschrift geschreven in 1470.
* UBU Hs. 2 D 23{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/20.500.14918-326789?lan=en&amp;page=Stichtelijke tractaten en getijden|Stichtelijke tractaten en getijden]. ca. 1460-1480.

* UBU Hs. 15 C 19{{gap}}Jan van Leiden, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340025 ''Brederodekroniek'']. 1521-1525.

* UBU Hs. 35 A 5{{gap}}Jan van Brederode *vert.), ''[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-406812&amp;lan=en#page//16/11/31/161131185476750209943947177401785218799.jpg/mode/1up Des conincx summe]''. Utrecht of omgeving, Karthuizerklooster Nieuwlicht of Bloemendaal, 1487.

* UBU Hs. 1016 (Hs 5 D 6){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33669 ''Dat boec van den claren ende verluchten mannen der oerden van cistercien''; ''Der byen boeck''; Heiligenlevens van Maria van Oignies en Christina de Wonderbare; Exempelen] Goch? / Neerbosch?, 1491. {{BNM-I|01141}} ; {{MMDC|9608}}

* UBU Hs. 1017 (Hs 5 F 21){{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33859 ''Dat boec der byen.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01142}} ; {{MMDC|9578}}

* UBU Hs. 1018 (Hs 1 M 9){{gap}}Bonaventura, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-325698 ''Sinte Franciscus leven.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01143}} ; {{MMDC|9276}}

* UBU Hs. 1035 (Hs 5 L 8){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=002657480&amp;type=2 ''Stichtelijke tractaten en sermoenen (Alijt Bake, Jan van Ruusbroec, David de Augusta en anderen.''] ca. 1500-1600.

* UBU Hs. 1040 (Hs 2 D 13){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-326478 ''Ghetiden.''] 1507-1508.

* UBU Hs. 1177 (Hs 6 E 9){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339187 ''Korte kronijk van Brabant en Vlaanderen.'' ] ; {{BNM-I|01176}} ; {{MMDC|9399}}

* UBU Hs. 1178 (Hs 6 E 1){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339853 ''Kroniek van den clerc uten Laghen Landen bi der zee'' (Kroniek van de Chronogrammist)] ; {{BNM-I|01177}} ; {{MMDC|9400}}

* UBU Hs. 1179 (Hs HG21){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340657 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje); Wereldkroniek Heraut Beyeren]. Haamstede, 1467. {{BNM-I|01178}} ; {{MMDC|9403}}

* UBU Hs. 1180 (Hs HG22){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340477 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje) en andere teksten over de inname van Dordrecht in 1481 en de rellen in Haarlem in 1482]. Haarlem (?), 1483. {{BNM-I|01179}} ; {{MMDC|9405}}

* UBU Hs. 1182 (Hs 5 D 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-336697 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. ca. 1375-1425. {{BNM-I|01180}}

* UBU Hs. 1183 (Hs 4 L 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334516 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Sticht Utrecht, ca. 1400. {{BNM-I|01181}}

* UBU Hs. 1260 (Hs 5 L 9).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339010 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht.''] ca. 1477.

* UBU Hs. 1328 (5 F 5):

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 1).{{gap}}Gheraert van Lienhout (?) [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338357 ''De natuurkunde van het geheelal.''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9383}}

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 2).{{gap}}Broeder Thomas, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338358 ''Natuurkunde in proza''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9384}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003191801_01/_tij003191801_01_0027.php C.G.N. de Vooys, ''Broeder Thomas' traktaat over natuurkennis'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 37, 1918, p.271-277]&lt;/ref&gt;

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 3&amp;4).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338359 ''Boec van medicinen in dietsche.''] Utrecht, 14de eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9386}}

* UBU Hs. 1329 (Hs 5 F 12).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338382 ''Vanden levene ons Heren.''] Oetingen, 1438. {{BNM-I|01185}} ; {{MMDC|9387}}

* UBU Hs. 1330{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334865 ''Historie van Troyen'', fragment]. Brabant, ca. 1300. {{BNM-I|01214}}

* UBU Hs. 1331{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Spieghel historiael'', fragment]. Oost-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|01188}}

* UBU Hs. 1332{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Van ons heren wonden'']. 14de eeuw. {{BNM-I|01189}}

* UBU Hs. 1333{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334868 ''Die Dietsche doctrinale'', fragmenten]. 1350-1400. {{BNM-I|01190}}

* UBU Hs. 1334{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-335115 Vlaamse ''Rose'', fragment]. ca. 1300-1350. {{BNM-I|01191}}

* UBU Hs. 1336 (Hs 5 M 19){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339011 Rederijkersteksten: ''Spul van sinnen van den siecke stadt'' / Reynier Pouwelsz (?) - ''Spel van de Christen Kercke'' / Reynier Pouwelsz - ''’s Werelts aendoen.'']. 1540-1610.

* UBU Hs. 1689 (Hs 8 L 4){{gap}}Pseudo-Aurelius Augustinus, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339815 ''Eenliker sprake'']. 1539?

* UBU Hs. 1803 (Hs 8 C 33){{gap}}Johannes de Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339340 Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01214}} ; {{MMDC|9439}}

* UBU Hs. Hattem C 5{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 O.a. een vertaling in het Nederlands van pseudo-Aristoteles’ ''Secretum secretorum'', recepten voor medicijnen en cosmetica, herbaria, traktaten over de pest, aderlating, chirurgie, het medicinale gebruik van wijn, Nederlandse vertaling van Maurus Salernitanus, ''De urinis'', een Nederlandse vertaling van Benevenutus Grapheus, ''Practica oculorum'', excerpten uit Avicenna]. ca. 1450. {{BNM-I|06543}} ; {{MMDC|13653}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hat001hatt03_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;https://wemal.let.uu.nl/hattem-c5.html&lt;/ref&gt;

* IDL 3950{{gap}}Werner Rolewinck, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-342700 ''Fasciculus temporum'']. Jan Veldenar, Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00278000}}


'''Utrechts Archief'''

* I 986{{gap}}[https://www.utrechtsekronieken.nl/zoeken?mivast=3005 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht'']. ca. 1477.

==Warschau==

'''Biblioteka Narodowa'''

* Rps 3779 I{{gap}}[https://polona.pl/item/getijdenboek,NTk0MzI3NA/19/#info:metadata Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1440.

==Washington, DC==

'''The Library of Congress'''

[https://www.loc.gov/collections/rare-book-selections/?fa=original-format%3Abook%7Clanguage%3Adutch&amp;sb=date Lijst van Nederlandstalige items in de gedigitaliseerde Special Collections]

* Rosenwald 462{{gap}}''[https://www.loc.gov/item/65058917/ Die vier uterste ofte die leste dinghen'']. Gheraert Leeu, Gouda 1477.

* Rosenwald 487{{gap}}Roelof die Smit, [https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0550 ''Die vergaderinge der historien van Troyen'']. Jacob Bellaert, Haarlem 1485. {{ISTC|il00116000}} ; {{USTC|435730}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Vergaderinge_der_historien_van_Troyen/Vergaderinge_kritisch_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Die vergaderinge der historien van Troyen'', kritische editie, Amsterdam 2016]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 490{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0490 ''Historie vanden vromen ridder Jason'']. Jacob Bellaert, Haarlem ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* Rosenwald 526{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0526 ''Historie van Saladine'']. Arend de Keysere, z.p., vóór 1483. {{ISTC|ih00286000}} ; {{USTC|438295}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0099.php '''L''']

* Rosenwald 550{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0487 ''Hystorie vanden vromen ridder Paris ende van die schone Vienne'']. Govaert Bac, Antwerpen ca. 1495. {{ISTC|ip00115000}} ; {{USTC|436201}}

* Rosenwald 552{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0552 ''Die historie van Sinte Barbara'']. Govaert Back, Antwerpen 1498. {{ISTC|ib00099000}} ; {{USTC|436514}} ; '''X'''&lt;ref&gt;M. Carasso-Kok, ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de Middeleeuwen. Heiligenlevens, annalen, kronieken en andere in Nederland geschreven verhalende bronnen.'' ’s-Gravenhage 1981, p. 14-21&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 553{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0553 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, vóór 1500. {{ISTC|ic00204760}} ; {{USTC|436432}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003199001_01/_tij003199001_01_0001.php A.M. Duinhoven en G.A. van Thienen, ''Een onbekende druk van de ‘Karel ende Elegast’ in Leningrad'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 106 (1990), p. 1-14.]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 554{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2019rosen0554 ''Dit boecxken leert hoe men mach voghelen vanghen metten handen.''] Govaert Bac, Antwerpen, ca. 1507 ; {{ISTC|ib01274000}}

* Rosenwald 1094{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2003rosen1094 ''Die ghetiden vanden seven bitscappen Onser Liever Vrouwen. Die seven psalme Onser Liever Vrouwen mitter letanie ende Onser Liever Vrouwen souter mitten artikelen vanden leven ende passie Ons Heren Jhesu Cristi mitten figuren'']. [Collatiebroeders. Gouda 1503].

* Rosenwald 1118{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1118 ''Historie van Melusine'']. Henrick Eckert van Homborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436815} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0019.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://cf.hum.uva.nl/dsp/scriptamanent/bml/Meluzine/Homborch1510.pdf Diplomatische editie BML]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 1120{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2015rosen1120 ''Die distructie van Troyen ende [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Troylus ende Breseda'']. Jan van Doesborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436813}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L''']

* Rosenwald 1121-1{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Die historie van Govaert van Bulioen'']. Govaert Back, Antwerpen z.j. [1505] ; {{USTC|436711}}

* Rosenwald 1121-2{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Hystorie van Olyvier van Castillen'']. Henric Eckert van Homburch, Antwerpen z.j. [1510]. {{USTC|436819}}

* Rosenwald 1131{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1131 ''Den Spiegel der duecht ende der eerbaerheyt vol schoone historien ende exempelen.]'' Thomaes vander Noot, Brussel 1515. {{USTC|436913}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Spiegel_der_duecht/Den_spiegel_der_duecht_ende_der_eerbaerheyt_kritische_editie.pdf Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Kritische editie, Amsterdam 2022]&lt;/ref&gt;
* Rosenwald 1133{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2016rosen1133 ''De Bibel int corte ghetranslateert. Wten laine ende walsche metten figueren'']. Claes de Grave, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1134{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2005rosen1134 ''Een schoone historie van Margarieten van Limborch [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516. {{USTC|436951}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lim001limb02_01/ Tekst DBNL]&lt;/ref&gt; ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0018.php '''L''']

* Rosenwald 1137{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbctos.2017rosen1137 ''Der scaepherders kalengier'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1160{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen1160 ''Pyramus ende Thisbe'']. Henrick Peeterssen van Middelburch, Antwerpen z.j. [1540]. {{USTC|438100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0039.php '''L''']

==Weimar==

'''Herzogin Anna Amalia Bibliothek'''

* Oct 146{{gap}}[https://haab-digital.klassik-stiftung.de/viewer/image/1443395315/5/ Zutphens Liedboek]. Zutphen, 1537. {{BNM-I|02559}}

==Wenen==

'''Österreichische Nationalbibliothek'''

* Cod. 1908{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3741576&amp;order=1&amp;view=SINGLE Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht, ca. 1415. {{BNM-I|06191}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://data.onb.ac.at/rec/AC13946724 Österreichische Nationalbibliothek=AC13946724 ]
&lt;/ref&gt;

* Cod. 1922{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8612796&amp;order=1&amp;view=SINGLE Getijdenboek, Latijn, met opschriften in het Nederlands en gebed in het Frans]. Vlaanderen, ca. 1480-1500. {{BNM-I|10694}}

* Cod. 2818{{gap}}[https://data.onb.ac.at/rep/10003763 Weense Arteshandschrift]. Brabant (?), ca. 1490 ; {{BNM-I|06542}} ; '''E'''&lt;ref&gt;https://www.textualscholarship.nl/?p=7015 Diplomatische editie bezorgd door Erwin Huizenga: ''Het Weense arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, 2818.'']&lt;/ref&gt;

* Cod. 2861{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://data.onb.ac.at/rep/1000A505 ''Eneasroman'']. 1474.

* Cod. 2872{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3789056&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''De statuten der Stadt van Antwerpen genaempt Het Gulde Boeck '']. Antwerpen, ca. 1550-1600.

* Cod. 4019{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-xhxj afdruk fragment ''Dietsche doctrinale'' op de platten van boekband]. ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[http://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019] (zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin - Preußischer Kulturbesitz, Ms. germ. fol. 751-fragm. 7. Reconstructie])&lt;/ref&gt;

* Cod. 13440{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DOD_54141&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''Der naturen bloeme'', fragment]. 1300-1400. {{BNM-I|06503}}

* Cod. 13708{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8500569&amp;order=1&amp;view=SINGLE Tweede Partie-handschrift. Convoluut met Philip Utenbroeke, ''Spiegel historiael'' (Tweede Partie); Jacob van Maerlant, ''Wapene Martijn'', Jan van Ruusbroec, ''Vanden kerstenen ghelove''; Jan van Boendale, ''Der leken spieghel''; preek van Geert Grote, ''Quinque puncta''; traktaten.]. Oudergem bij Brussel, Regulieren S. Paulus /Rooklooster, ca. 1393-1402. {{BNM-I|00005}}

* Cod. Ser. n. 2732{{gap}}Henricus Suso, [https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8961226&amp;order=1&amp;view=SINGLE Leven; Noordnederlandse bewerking van Zuidnederlandse bewerking van ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Maas-Rijngebied, 1400-1500. {{BNM-I|08031}}

*CP.2.B.74{{gap}}''[https://viewer.onb.ac.at/1002F427 Historie vander coninghinnen Sibilla]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1538.

'''Österreichisches Staatsarchiv'''

* HHStA HS R 88 (=Böhm 679){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=12068 Gouds kroniekje]. Brussel?, 1456 of kort later. {{BNM-I|02509}}

* HHStA HS W 532 (=Böhm 1074){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=14412 Stukken betreffende het Clarissenklooster van Petegem (Abdij van Beaulieu), met kroniek]. Oost-Vlaanderen, 14de eeuw (na 1329). {{BNM-I|02510}}

==Wolfenbüttel==

'''Herzog August Bibliothek'''

* Cod. Guelf. 18.2 Aug. 4°{{gap}}Broeder Gheraert [https://diglib.hab.de/mss/18-2-aug-4f/start.htm ''Wilhelmi Walteri de Zirixsee descriptio terre sancte'', ''Natuurkunde van het geheelal'']. Utrecht, ca. 1465-1470. {{BNM-I|05340}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_nat001natu01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 38.20 Aug. 2°°{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/38-20-aug-2f/start.htm ''De anatomie naer den leeringhe van Galenus int cortte getogen by Johannes Andernacum geexponert by mester Lode'']. 16de eeuw. {{BNM-I|08790}}

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (4){{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-4/start.htm ''Eneasroman'' (fragment)] ca. 1200.

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (14){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-14/start.htm ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|05344}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002mgys01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 404.10 Novi (5A){{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/404-10-novi-5as/start.htm Utrechtse bijbel met deel evangeliënharmonie van Bijbelvertaler van 1360] (fragment). Utrecht? ca. 1430-1435. {{BNM-I|05330}}

* Cod. Guelf. 576 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/576-helmst/start.htm Artesteksten]. ca. 1408-1431. {{BNM-I|08610}}

* Cod. Guelf. 894 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/894-helmst/start.htm Berijmd leven van Jezus]. 1449. {{BNM-I|08869}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

== Wrocław ==

'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Wrocławski'''

* IV D 5{{gap}}[https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=89266 Gebedenboek]. 1486. {{BNM-I|02653}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_ver016199001_01/_ver016199001_01_0003.php J. Reynaert, ''Jacobus van Gruitrodes Speculum saecularium hominum (cap. 1) in Middelnederlandse vertalingTeksteditie en beschrijving van het handschrift: Hs. Wroclaw, Universiteitsbibliotheek IV. D. 5'', Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse taal- en letterkunde (nieuwe reeks), 1990 p. 36-38.]&lt;/ref&gt;

[[Categorie:Middelnederlands]]
[[Categorie:Wikisource:Lijsten]]</text>
      <sha1>gs6p5fdhbs8wr7xeomv34dbuztj2vxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222441</id>
      <parentid>222439</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Utrecht */ linkcorrectie</comment>
      <origin>222441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217023" sha1="iqe96srbsl3ihkpeiai97b4hbw1uuj8" xml:space="preserve">{{Infobox|afbeelding = Der naturen bloeme - Jacob van Maerlant - KB KA 16 - 042v-043r 3D.jpg |tekst = Lijst van verwijzingen naar brondocumenten}}
{| cellpadding=5 align=center border=1 style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 97%; width: 500px;&quot; rules=cols
! {{larger|{{sc|'''Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken.'''}}}}
|-
|align=center|
Iedereen kan een bijdrage leveren door relevante links toe te voegen, zoals aangegeven in onze in onze &lt;br&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2018/04/op-weg-naar-een-lijst-van-gedigitaliseerde-middelnederlandse-handschriften-en-drukken/ {{larger|{{sc|'''oproep in www.neerlandistiek.nl.'''}}}}]&lt;br&gt;
{{smaller|''Deze pagina maakt geen deel uit van de Wikisource e-bibliotheek''.&lt;br&gt;Beheerders van deze pagina zijn [[Gebruiker:Wthjmkuiper|Willem Kuiper]] en [[Gebruiker:Dirkschoenaers|Dirk Schoenaers]].}} 
|} 

Deze lijst bevat links naar '''volledig''' gedigitaliseerde handgeschreven en gedrukte boeken, inclusief fragmenten, die geschreven zijn in (varianten van) het Middelnederlands. Boeken die buiten de huidige grenzen van het Nederlandse taalgebied zijn gemaakt, maar wel tot de Middelnederlandse tekstoverlevering zijn te rekenen, worden eveneens opgenomen. Ook teksten uit het overgangsgebied tussen oostelijk Middelnederlands en Niederdeutsch, evenals handschriften met Veldekes lyriek, de Eneasroman en Duitse bewerkingen zijn welkom. Het eindjaar is 1568, het begin van de Tachtigjarige Oorlog, dan houden de Middeleeuwen hier definitief op. Maar als een 16e-eeuwse druk ontbreekt, kan een 17e-eeuwse uitgave die direct teruggaat op een verloren laatmiddeleeuws boek ook worden toegevoegd.

'''Work in progress''': Als u wilt bijdragen door een aantal links uit onderstaande bibliotheken en databanken voor uw rekening te nemen: graag! Kijk wel steeds eerst eventjes na of de signatuur nog niet in dit overzicht is opgenomen. 
Als u eerst een Wikipedia account aanmaakt en/of '''uzelf eerst aanmeldt''' alvorens bij te dragen, dan kunnen wij reageren op uw bijdrage. Draagt u anoniem bij, dan kan dat niet.

Wilt u deze Lijst citeren in een publicatie, gebruik dan deze verkorte URL.&lt;ref&gt;https://w.wiki/D$f4&lt;/ref&gt; 

Heel wat complete digitale facsimiles van vroege Nederlandse drukken uit Europese bibliotheken (waaronder de KB in Den Haag) zijn vrij toegankelijk via: 
* [https://archive.org/details/early-european-books?and%5B%5D=languageSorter%3A%22Dutch%22&amp;sort=date ''Early European Books''] op [https://archive.org/ Internet Archive] 
* [https://data.cerl.org/istc/_search?query=electronic+facsimile+dutch&amp;from=0&amp;facet=authors&amp;facet=imprintdate&amp;facet=location&amp;facet=printers&amp;size=10&amp;mode=default&amp;sort=chronological Incunabula Short Title Catalogue] voor Digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken tot 1500.
*  [https://www.ustc.ac.uk/explore?keywords=&amp;author=&amp;title=&amp;imprint=&amp;printer=&amp;place=&amp;format=&amp;country=&amp;subject=&amp;language=Dutch&amp;citation=&amp;date=&amp;fqAt=&amp;fqPr=&amp;fqPl=&amp;fqLg=&amp;fqFr=&amp;fqSb=&amp;fqCn=&amp;fqDg=y&amp;st=11&amp;page=1 Universal Short Title Catalogue] voor digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken.

Er wordt verwezen naar de volgende databases en naslagwerken:

* '''B''': BNM-I: [https://bnm-i.huygens.knaw.nl/ Bibliotheca Neerlandica Manuscripta &amp; Impressa] ; (zie [[Sjabloon:BNM-I]]) 

* '''N''': DBNL [https://www.dbnl.org/ Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren]

* '''L''': Luc Debaene, ''De Nederlandse volksboeken'', (2e druk), Hulst 1977, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/ Tekst op DBNL]

* '''D''': J. Deschamps, ''Middelnederlandse handschriften uit Europese en Amerikaanse bibliotheken'', 2e druk, Leiden 1972, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/ Tekst op DBNL]

* '''G''': GW: [https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/ Gesamtkatalog der Wiegendrucke] ; (zie [[Sjabloon:GW]])

* '''I''': ISTC: [https://data.cerl.org/istc/_searchIncunabula Incunabula Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:ISTC]])

* '''M''': MMDC: [https://www.mmdc.nl/static/site/ Medieval Manuscripts in Dutch Collections] ; (zie [[Sjabloon:MMDC]])

* '''S''': STCN: [https://www.kb.nl/over-ons/diensten/stcn Short Title Catalogue Netherlands] (zie [[Sjabloon:STCN]])

* '''U''': USTC: [https://ustc.ac.uk/index.php Universal Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:USTC]]) 

* '''V''': STCV: [https://vlaamse-erfgoedbibliotheken.be/en/dossier/short-title-catalogue-flanders-stcv/stcv Short Title Catalogue Vlaanderen] (zie [[Sjabloon:STCV]])


De '''vette''' letters '''E''' en '''X'''  worden gebruikt als siglen bij de 'voetnoten', zodat visueel duidelijk is, waarheen de link voert. De '''E''' van '''E'''ditie verwijst naar een online editie van de desbetreffende tekst. Aanvullende informatie wordt gemarkeerd met de '''X''' van e'''X'''tra. 


==Amsterdam==

'''Universiteitsbibliotheek Vrije Universiteit''' (UBVU)

* UBVU XV.05500{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/8342 ''Van xii graden der doechden'']. ca. 1480-1500. {{BNM-I|02216}} ; {{MMDC|1335}}

* UBVU XV.05502{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6419 Gebedenboek van Van Hooff]. [1494 - 1510]. {{BNM-I|02217}} ; {{MMDC|13742}}

* UBVU XV.05503{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/7508 ''Devote ghebeden van die vijf wonden ons heren Jhesu'' (f. 5r-70r); ''Item hyr volgen nae suverlicke leringe'' (f. 70r-83)]. ca. 1500-1525. {{BNM-I|02218}} ; {{MMDC|13700}}

* UBVU XV.05547{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/9017 ''Dit is van dem heilgen Sacramente'' en andere (devote) teksten]. ca. 1450-1500. {{MMDC|13708}}

* UBVU XV.05560{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6420 Getijdenboek] in de vertaling van Geert Groote (1340-1384), met communie- en aflaatgebeden. {{BNM-I|16274}} ; {{MMDC|13939}}

==Antwerpen==
'''A''': [https://anet.be/brocade/ Anet netwerk]. (zie [[Sjabloon:ANET]]) 


'''Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience''' (EHC)

* EHC 695610{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O1NLYeGVTjbZlRTNlA37VTJQ ''Olivier van Castillen'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1576. {{ANET|6707108}} ; {{USTC|430519}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0021.php '''L''']

* EHC 708156{{gap}}Geoffroy de La Tour-Landry, [https://dams.antwerpen.be/asset/gUgSkIgrovsbXHNRNCucCUn1 ''Ponthus ende Sydonie'']. Niclaes vanden Wouwere, Antwerpen, 1564. {{ANET|6880553}} ; {{USTC|430512}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0059.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://pure.uva.nl/ws/files/2538323/157861_Ponthus_ende_Sidonie_feuilleton_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Ponthus ende Sidonie. - Kritische studie-editie'', UvU 2013]&lt;/ref&gt; 

* EHC 752269{{gap}}Anna Bijns, [https://dams.antwerpen.be/asset/l2ezWbUxFkfvMQsETIpsneRP Nieuwjaarsreferein VI]. Antwerpen, 1532. {{ANET|13200365}}

* EHC 810271{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://dams.antwerpen.be/asset/w1mfU4uVxXc9lWfIAnX2LWPZ ''Dit is die beduydenisse der missen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1504. {{ANET|14385475}} 

* EHC 812423_1{{gap}}''[https://dams.antwerpen.be/asset/aOgeYVokmVcUhXRYXTpj0aPL Van Jason ende Hercules]'' (fragment). Willem Vorsterman, Antwerpen 1521.

* EHC 812423_2{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/R17QR7alVeGJQpMNufcNLjAQ ''Die historie vanden stercken Hercules'']. Jan van Doesborch, Antwerpen z.j. [1521-1530]. {{ANET|14398961}}

* EHC 812424{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/P1WOAJAhKrUCYhOAPWpqSj5L ''Galien Rethore'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1520-1525. {{ANET|14398965}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0049.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Galien_Rethore/Galien_Rethore_kritisch.pdf W. Kuiper, ''De historie van Galien Rethore - Kritische synoptische editie'', UvA 2018.]&lt;/ref&gt;

* EHC 843230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/S2gDeCkfqNnqcdLOYK8Wv8S1 ''Hier beghint den droeflijcken strijt opten Berch vanden Roncevale in Spaengien gheschiet daer Roelant ende Olivier metten fleur van kerstenrijck verslaghen waren'']. Jan van Ghelen. Antwerpen, 1576. {{ANET|14822255}}

* EHC 871850{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/nZrTQXTpkRWjdjUJg9pSqLlv ''Der scaepherders kalengier'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1520. {{ANET|15288974}}

* EHC B 11418{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/RXYYKe7oKQZNiaqtZiGSNGFg Getijdenboek] [15e eeuw] {{ANET|611456}} ; {{BNM-I|05602}}

* ECH B141155{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O2FQ4bToEgV8vESZTVdaJnCc/f2NJncTVXIzfReVlZKqzurnq Limburgs gebedenboek], c. 1497 {{ANET|637829}} 

* EHC B 15828{{gap}}Jan van Boendale, [https://dams.antwerpen.be/asset/GgEGcLWhgWYhabZQlxTw4LIJ ''Brabantsche yeesten'' met ''Voortzetting'', historiografisch materiaal over Brabant]. ca 1450-1500. {{ANET|478629}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0037.php '''D'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/ '''N''']

* EHC B 29166{{gap}}Dirck Zael, [https://dams.antwerpen.be/asset/z1siiuYeKMQAiDrcaepN4Snu Zeeboek]. 15de eeuw. {{ANET|628449}}, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.vliz.be/nl/open-marien-archief?module=ref&amp;refid=126864 Denucé, J, Gernez, D. (1936). ''Het zeeboek: handschrift van de stedelijke boekerij te Antwerpen'', Mededelingen van de Marine Academie van België, 2 vols. (fac-simile)]&lt;/ref&gt;

* EHC B 55632{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-e-IrBSDqIEC ''Die negen couden met meer ander devote oeffeningen van der passien ons heeren Jesu Cristi'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1533. {{ANET|911394}} ; {{USTC|437654}}

* EHC B 78679{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Q1NIYKYBXGMlHQaTLU1yI5Bh Samengesteld handschrift: medische tractaten]. ca. 1533. {{ANET|631963}}

* EHC B 79834{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/KMrbOSIXDizBl9lTFHMGFg43 ''Cockbouck'']. 15de eeuw. {{ANET|635519}}

* EHC B 89420{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/z1eyeJtGYLG8MkZYKfBUsSiM Wapenboek van Hendrik van Heessel (met kroniekje van de graven van Holland)]. ca. 1450. {{ANET|637039}} 

* EHC E 55386{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/sROlWPLRewwAMP2jY71FyMfj ''Der Vrouwen Peerle'']. Hendrick Aertssen, Antwerpen z.j. [ca. 1621]. {{ANET|971051}} [https://www.dbnl.org/tekst/_vro002vrou01_01 '''N''']

* EHC E 60230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/WgWMRsS7Q8lkmMEsZNxNcTfb ''Historie van Thijl Ulenspiegel'']. Broer Jansz., Amsterdam 1637. {{ANET|437400}}

* F 202594 [M-287 c]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=4VhVAAAAcAAJ ''Dat dyalogus of twisprake tusschen den wisen coninck Salomon, ende Marcolphus'']. Henrick Eckert van Homberch. Antwerpen 1501. (xerocopie van Antwerpen, MPM 8 370) {{ANET|634561}} ; {{USTC|438149}}

* Fragm. 50 a-c{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-cxg3 ''Der leken spieghel'' (fragment, Boek 4, Kap. 4, v. 4-83)]. Nederlanden, 1350-1400. 

* F 46422{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=EHC:148100104441S ''Dit is den duytschen souter'']. Hendrick Eckert van Homberch, Antwerpen, c. 1502. {{ANET|960096}} ; {{USTC|400229}}

* F 15568{{gap}}Jan Fruytiers, [https://dams.antwerpen.be/asset/f1QKJIlVeQOidPmNQrEo35KB ''Ecclesiasticus, oft: De wijse sproken Jesu des soons Syrach'']. Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|700330}} ; {{USTC|407617}}


'''Museum Plantin Moretus''' 
* M 14.7{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N1nLPfNOCTcfOQF4Ub9hT05g Getijdenboek]. 1489. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02589}}

* M 14.8{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/pQXZibQOHcl5FXdReRzq3mwl ''Getiden van onser liever Vrouwen'', (Getijdenboek}]. 15de eeuw. {{ANET|14010683}} ; {{BNM-I|02590}}

* M 14.12{{gap}}[https://anet.uantwerpen.be/digital/opacuantwerpen/mpm/dg:mpm:896/N ''Onser Liever Vrouwen ghetiden'' (Getijdenboek)]. ca. 1450-1490. {{ANET|14010686}} ; {{BNM-I|02586}}

* M 14.13{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/CWYHbfDbNYbKNXGMXU9O3RR5 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02588}}

* M 14.14{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Z1aPiRSt9KMNJWMY8erSz6ba ''Office de la Vierge'' (Getijdenboek latijn-Nederlands)]. 1508 {{ANET|13972258}} ; {{BNM-I|10014}}

* M 14.16{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/AJcdYSiLPh7jhhKVpulWZuPA Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|14010690}} ; {{BNM-I|02602}}

* M 14.17{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/PYWpSNMTALtiO9fEXOQzhDbQ Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1500-1550. {{ANET|14007284}} ; {{BNM-I|02594}}

* M 14.18{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ZhFHbCbjjJgLNjRiTvFpWGe4 ''Getide der ewiger wijsheit'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010692}} ; {{BNM-I|02596}}

* M 14.19{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/q2NUmAtZQHOwUEOlia9ZkEjw ''Onser Vrouwen getiden'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010695}} ; {{BNM-I|02598}}

* M 15.10{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N2LbQedMiZXKRWLWO6NJENhq ''Fragmenten van een ridderroman''. ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch''. ''Loyhier ende Malaert''] 1400-1500 {{ANET|14216137}} ; {{BNM-I|06436}} 

* M 64{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ObNpxjcYrFZDgIdQ3TzVwgL8 Tekst over het maken van kleuren] 1500-1600 {{ANET|14798838}} ; {{BNM-I|08701}}

* M 318{{gap}}Willem vande Lare, [https://dams.antwerpen.be/asset/s1aCdUOtiL5TrQQHO4f59Gh8 ''Grootboek van Willem vande Lare''] 1522-1530 {{ANET|14131568}} ; {{BNM-I|08774}}

* 2 56{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://www.bijbelsdigitaal.nl/view/?mode=1&amp;bible=leuvb1548 ''Den gheheelen bybel, inhoudende het oude ende uieuwe testament''] : Bartholomeus van Grave, Leuven, 1548. {{ANET|6825942}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ghe005gheh01_01/ '''N'''] 

* 8 397{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500043102Q ''Dat nieuwe Testament ons liefs Heeren Jesu Christi''] (gedruct na de copye van Nicolaes Biestkens), Jan Hendricksz, Franeken, 1563. {{ANET|13218427}} ; {{STCN|159831822}} 

* A 1824 {{gap}}Cornelis Muller, Arnout Nicolaï,[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000097571 ''Het Nieuwe Testament Ons Heeren Jesu Christi''] Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|915358}} ; {{USTC|409738}}

* A 2190{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500011762X ''Drijderley refereynen ghepronuncieert opte rhetorijck-feest der blauwe Acoleyen van Rotterdam 1561''] Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|645654}} 1561

* A 2462{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013091U ''Dat Nieuwe Testament'']. Michiel van Hoochstraten,Antwerpen 1530. {{ANET|7069148}} ; {{USTC|402985}}

* A 2480{{gap}}Martinus Duncanus, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013124R ''Vant rechte evangelissche avontmael Christi Jesu'']. Peeter van Keerberghe, Antwerpen 1567 {{ANET|7073070}}

* A 2622{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500004415U ''Het Nieuwe Testament ons Heeren Jesu Christi'']. Ameet Tavernier, Antwerpen 1566. {{ANET|14175982}} 

* A 3620{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/YKelYQ8MnbTfnSWMYsud81HM ''Fortunatus borse'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1610. {{ANET|14233440}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Fortunatus_borse/Fortunatus_borse_synoptisch_kritisch_opnieuw.pdf Willem Kuiper en Annette Hemmes-Hoogstadt, kritische editie, Amsterdam 2020.]&lt;/ref&gt;

* A 4339{{gap}}Vergilius, Cornelis van Ghistele (vert.) [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500020027R ''De twaelf boecken van Aeneas ghenaemt Aeneidos'']. Weduwe Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1556 {{ANET|646164}} 

* A 41436{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000197785 ''Den Bibel, inhoudende het Oude ende Nieuwe Testament''] Hans de Laet, Antwerpen 1565. {{ANET|748261}}

* B 2591{{gap}}Jan vanden Bundere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500036019Z ''Den scilt des gheloofs ... teghen tfeninich ghescut Joannis Anastasii Velvani'']. Cornelius Manilius, Gent 1557 {{ANET|7067659}}

* R 5.36{{gap}}A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...'' (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi)] Jan Kock, Antwerpen 1540. {{ANET|6900507}} 

* R 6.13{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032620T A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...''] (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi). Jan van Loo, Antwerpen, c. 1550. {{ANET|6909064}}

* R 6.14:5{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003481W ''Dat heylich Evangelium dat levende woort Godts...'']. Christophel van Remunde, Antwerpen, 1526? {{ANET|6908025}}

* R 7.1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000408892 ''Den bibel, tgheheele Oude en de Nyeuwe Testament''] Henrick Peetersen van Middelborch, Antwerpen 1541. {{ANET|6911532}}

* R 10.40{{gap}}Thomas More, [https://dams.antwerpen.be/asset/M1lilYT7YMGyaBqtHWyXWjRy ''De utopie'']. Hans de Laet, Antwerpen 1562. {{ANET|6556970}}

* R 18.32{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003127T ''Dit is die kuere vanden lande van Zeelandt'']. Jacob van Liesveldt, Antwerpen, c. 1530 {{ANET|6670764}} ; {{USTC|430379}}

* R 23.12{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000379170 ''Den psalter Davids ... Met die hymnen ende ghebeden, so vanden tijt als van die feestdagen des jaers ... nu nieuwelicx tot profijt van alle menschen binnen Mechelen overghesedt'']. Jan van Waesberghe, Antwerpen, 1566. {{ANET|911964}}

* R 24.15{{gap}}Kiliaan, Cornelis, [https://dams.antwerpen.be/asset/p1IaAFVVQinhVIIVJWOIkBa1 ''Dictionarium tetraglotton'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen 1562 {{ANET|678091}} ; {{USTC|57647}}

* R 26.11{{gap}}Anthoonis de Roovere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003166W ''Dits die excellente cronike van Vlaendere'', Vol. 1] Willem Vorsterman, Antwerpen, col. 1531 {{ANET|798315}} ; {{USTC|400512}}  

* R 46.9{{gap}}Eusebius, [https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000375930 ''Die historie diemen heet Ecclesiastica'']. Govaert vander Haghen, Antwerpen  1534 {{ANET|668220}} ; {{USTC|407374}}

* R 48.16{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039601Z ''Dat boexken vander missen anderwerf ghecorrigeert'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen 1507 {{ANET|6534682}}

* R 48.18{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039610Z ''Dat heylich Evangelium'' ... NT]. Hans van Ruremunde, Antwerpen 1525. {{ANET|1124734}}

* R 53.13{{gap}}Arnout Nicolaï, [ ''Den Bibel inhoudende het Oude ende Nyeuwe Testament'']. Weduwe van Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1560. {{ANET|800015}} ; {{USTC|403149}}

* R 55.24{{gap}}Peter Heyns, [https://dams.antwerpen.be/asset/vWCeYROhObIGcLVOhBQ8INeQ ''ABC, oft exemplen om de kinderen bequamelick te leeren schryven'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1568. {{ANET|3247725}} ; {{USTC|443723}}

* R 58.6{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://dams.antwerpen.be/asset/j2bSbWHnzD9QSXqfACVEJPnb ''Den bibel inhoudende het oudt end nieu Testament'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|1164172}}.

* R 61.9{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500030123P ''Dat nieuwe testament ons heren Jhesu Christi'']. Jan van Ghelen, Antwerpen 1526. {{ANET|6538471}}


'''Rijksarchief te Antwerpen, Verzameling Losse Aanwinsten'''

* Nr. 147.1 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7hht ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08075}}

* Nr 147.2 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-mwfz ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08078}}

* Nr. 2.1{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-oz6j Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350. 

* Nr. 2.2{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-fzl7 Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350.


'''UAntwerpen Bibliotheek van het Ruusbroecgenootchap''' [https://www.uantwerpen.be/nl/onderzoeksgroep/ruusbroecgenootschap/bibliotheek/bijzondere-collecties/handschriften/beschrijvingen/neerlandica/ Ruusbroecgenootchap handschriften]

* Hs Neerl 1{{gap}}Geeret Groote, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1089/N Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1450. {{ANET|13274849}} ; {{BNM-I|01440}} ; 

* Hs Neerl 4{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1191/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14329340}} ; {{BNM-I|01454}}

* Hs Neerl 5{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1216/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14330825}} ; {{BNM-I|01455}}

* Hs Neerl 8{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1188/N Gebedenboek]. Noordelijke Nederlanden?, ca. 1500. {{ANET|14338588}} ; {{BNM-I|01442}}

* Hs Neerl 9{{gap}}Pseudo-Richardus de Sancto Victore, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1867/E Explicatio in Cantica Canticorum in Nederlandse vertaling]. Vermoedelijk afkomstig van het tertarissenklooster Sion te Lier, ca. 1475-1500. {{ANET|14353466}} ; {{BNM-I|01450}}

* Hs Neerl 10{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1868/N Richtlijnen voor de kosteres van het Groot Begijnhof te Leuven op het feest van de heilige Martha]. Leuven, 1549. {{ANET|14385928}} ; {{BNM-I|01456}}

* Hs Neerl 11{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1080/N Gebedenboek]. Vlaanderen?, ca. 1425. {{ANET|13248770}} ; {{BNM-I|01443}}

* Hs Neerl 13{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1074/N ''Gebeden en getijden van een apostel, martelaar en belijder'']. ca. 1475-1500. {{ANET|14053668}}  

* Hs Neerl 14{{gap}}Johannes Brugman, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:2073/N Sermoenen]. Zuidoost Limburg?, ca. 1525. {{ANET|14399556}} ; {{BNM-I|01453}}

* Hs Neerl 15/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1123/N ''Roman van Aspremont''] (fragment). Zuidoost Vlaanderen?, ca. 1300. {{ANET|13274763}} ; {{BNM-I|07391}}

* Hs Neerl 15/2{{gap}}''Wybeert van Andernaken''? (fragment) [https://fragmentarium.ms/view/page/F-koak/6498 Ongeidentificeerde Frankische roman]. Westelijke Nederlanden, ca. 1375-1400. {{BNM-I|07392}} ; '''E''' &lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/arch/_tij010192701_01/pag/_tij010192701_01.pdf D.A. Stracke,S. J., ''Een onbekende Frankische Roman'', Tijdschrift voor taal en letteren, 1927 p.138-151.]&lt;/ref&gt;

* Hs Neerl 15/3{{gap}}Jan van Ruusbroec [https://fragmentarium.ms/overview/F-0imf ''Van den geesteliken tabernakel''] (fragment). Brabant?, ca. 1350-1400, ; {{BNM-I|06905}}

* Hs Neerl 16{{gap}}Jacob van Maerlant [https://fragmentarium.ms/overview/F-hyfm ''Spiegel historiael''] (fragment Eerste Partie, Boek I, kap.36, vs.4-8 en vs.54-58; kap.38, vs.14-18 en vs.63-67) . ca. 1300-1350. {{BNM-I|06657}}

* Hs Neerl 20{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-gb7s Leven van de H. Margaretha (fragment)]. Oostelijke Denderstreek?, ca. 1350-1400. {{BNM-I|11770}}

* Hs Neerl 26{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1174/N Refterlezingen]. Bisdom Kamerijk, reguliere kanunnikessen van Sint-Augustinus, ca. 1550. {{ANET|14284395}} ; {{BNM-I|11774}}

* Hs Neerl 385/1{{gap}}Willem Jordaens, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1102/N ''De mystieke mondkus'']. 16de eeuw. {{ANET|13274862}} ; {{BNM-I|11776}}

* Hs Neerl. 385/2{{gap}}Hadewijch, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1070/N ''Werken'']. Oost-Brabant?, ca. 1500-1525. {{ANET|13274873}} ; {{BNM-I|06617}}

* Hs Neerl 413/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1594/N Spreukstrofen] (fragment). Zuid-Limburgse kopie van een Oost-Vlaams/Brabantse spreukenverzameling. 14de eeuw. {{ANET|13274810}} ; {{BNM-I|11771}}


'''UAntwerpen Bijzondere Collecties''' 

* MAG-P 64.19{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uapreciosa/dg:ua:3035/N Middelnederlandse Alexandercyclus] (fragment). Brabant, ca. 1350. {{ANET|14970581}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.24446/vpsb Schoenaers e.a., ''Reconstructing a Middle Dutch Alexander Compilation'', Fragmentology vol. 4, 2021, p. 29-54.]&lt;/ref&gt;

==Arnhem==

'''Gelders Archief''' 

* 0508 Inv 191{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/0BA7E2AC4C3F4A3EA6D1A24C75F86926 Legende van St.-Eusebius, de wonderen van St.-Eusebius en het leven van St.-Bonifacius]. Arnhem, 1450-1500. {{BNM-I|07573}}

* 0908 Familie Van Rhemen; Handschriften Inv. nr. 186{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/EDF610688FEB4F4D98DBD0CF8C440E5C Nederlandse vertaling van de ''Saksenspiegel'']. 1475-1500.

==Ballarat==

'''Art Gallery of Ballarat'''

* MS Crouch 12{{gap}}[https://handle.slv.vic.gov.au/10381/171080 Gebedenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca 1544. {{BNM-I|10589}}

==Baltimore==

[https://www.thedigitalwalters.org/01_ACCESS_WALTERS_MANUSCRIPTS.html '''The Walters Art Museum''' Manuscripts]

* W. 95{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W95/ Gebedenboek]. Gent, 1320-1330. {{BNM-I|09960}}

* W. 165{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W165/ Getijdenboek (Loftie Hours)]. Delft, 1440-1450. {{BNM-I|04685}}

* W. 166{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W166/ Getijdenboek van Daniel Rym]. Vlaanderen (Gent?), 1420-1430. {{BNM-I|04691}}

* W. 167{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W167/ Getijdenboek en Middelnederlandse vertaling van Hendrik Suso ''Cursus aeternae sapientiae'' (Amherst Hours)]. Noordelijke Nederlanden, 1450-1500. {{BNM-I|04690}}

* W. 169{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W169/ Getijdenboek ]. Vlaanderen, 1420. {{BNM-I|08597}}

* W. 171{{gap}}Dirc van Delf, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W171/ ''Tafel van den kersten ghelove. Winterstuc'']. Utrecht, Kartuizers S. Salvator / Nieuwlicht, 1400-1404. {{BNM-I|04687}}

* W. 178{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W178/ Getijdenboek]. Brugge, ca. 1500. {{BNM-I|11051}}

* W. 182{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W182/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1470. {{BNM-I|09958}}

* W. 185{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W185/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1415-1420. {{BNM-I|04700}}

* W. 188{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W188/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1435. {{BNM-I|04695}}

* W. 189{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W189/ Getijdenboek]. Brugge, 1480-1490. {{BNM-I|04700}}

* W. 192{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W192/ Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1460-1490. {{BNM-I|04692}}

* W. 438{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W438/ Gebedenboek]. Gent of Brugge, ca. 1480-1490. {{BNM-I|09959}}

* W. 782{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W782/ Getijdenboek (Van Alphen Hours)]. Noordelijke Nederlanden (Utrecht?), 1440-1450. {{BNM-I|05990}}

* W. 834{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W834/ Gebedenboek]. Delft?, ca. 1475.
 
* W. 918{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W918/ Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1470.

==Belle | Bailleul==

'''Musée Benoît de Puydt'''

* Inv. 992.7.1{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md52j6733s9f Getijdenboek]. Appingedam, 1491, '''X''' &lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/43884610 P. M. le Blanc en Jos M. M. Hermans, ''Een verlucht handschrift uit Oost-Groningen. Het getijdenboek van zuster Alheyt van Limberghen (1491)'', Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, Vol. 36, Miniaturen (1985), pp. 153-197]&lt;/ref&gt;

==Berlijn==

'''Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz'''

* 4° Inc 4826.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/799306711 ''Passionael, Winter- en Somerstuc'']. Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499-1500. {{GW|GW14095}} ; {{ISTC|ij00143000}} ; {{USTC|436589}}

* 4° Inc 4899{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789772728 ''Die historie van Godevaert van Bulioen'']. Gouda, 1488. {{GW|GW12573}} ; {{ISTC|ig00317000}}

* 4° Inc 4948.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789774496 ''Gulden legende, Somerstuc'']. Johan Veldener, Utrecht, 1480. {{GW|GW14089}} ; {{ISTC|ij00140500}}

* 8° Inc 4806.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788610171 ''Spieghel der gracien'']. Collaciebroeders, Gouda, 1492. {{GW|M43085}} ; {{ISTC|is00671500}} ; {{USTC|436166}}

* 8° Inc 4812{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789769085 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, 1493. {{GW|GW12602}} ; {{ISTC|ic00204750}} ; {{USTC|436218}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 8° Inc 4812.10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789775379 ''Der kerstenen salicheyt'']. [Govaert Bac, Antwerpen, 1495]. {{GW|M3951430}} ; {{ISTC|is00044200}} ; {{USTC|436302}}

* 8° Inc 4813{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815342675 ''Die historie die ghetiden ende die exempelen vander heyliger vrouwen sint Annen'']. Adriaan van Liesveldt, Antwerpen, 1497. {{GW|GW02000}} ; {{ISTC|ia00743300}} ; {{USTC|436478}}

* 8° Inc 4821.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819828688 ''Cronike of die hystorie van Hollant van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']. Jacob vander Meer, Delft, 1484. {{GW|GW0668514N}} ; {{ISTC|ic00484820}} ; {{USTC|435530}}

* 8° Inc 4894{{gap}}[https://stabikat.de/Record/772390045 ''Die historie, dat leven ende dat regiment van des coninc Alexanders'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{GW|GW00891}} ; {{ISTC|ia00400900}}

* 8° Inc 4906{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819821543 ''Die ghetiden van onser liever vrouwen met ander getijden ende scone oracien'']. [Hugo Janszoen van Woerden, Leiden], 1498. {{GW|GW13434}} ; {{ISTC|ih00432500}} ; {{USTC|436489}}

* 8° Inc 4907{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815338546 ''Dat gulden ghewichte'']. Hugo Janszoen van Woerden, [Leiden, 1500]. {{GW|GW1090420}} ; {{ISTC|ig00299600}}

* 8° Inc 4908{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815341520 ''Een salige meditacie des lijdens ons liefs Heren op die seven getijden'']. Hugo Janszoen van woerden, Leiden, 1500. {{GW|M22586}} ; {{ISTC|iv00374000}}

* 8° Inc 4940{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819825190 ''Devote materien dienende totter salicheit'']. Fratres apud S. Michaelem in den Hem, Schoonhoven, 1500. {{GW|M21594}} ; {{ISTC|im00352100}}

* MS germ. fol. 52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/756658144 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02881}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* MS germ. fol. 90{{gap}}[https://stabikat.de/Record/776196952 Evangelie, Traktaat over het sterven]. 15de eeuw. {{BNM-I|02883}}

* MS germ. fol. 282{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Eneasroman'']. ca. 1220-1230.

* MS germ. fol. 516{{gap}}[https://stabikat.de/Record/757246826 Nederrijnse Historiebijbel]. Maas-Rijngebied, 1457.

* MS germ. fol. 549{{gap}}Johannes Veghe, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Een devoet boeck van enen gheesteliken wyngaerden'']. 15de eeuw. {{BNM-I|02886}}

* MS germ. fol. 736-fragm. 27{{gap}}[https://stabikat.de/Record/66501970X&amp;PHYSID=PHYS_0062&amp;DMDID=DMDLOG_0016 Preek] (fragment), [1100 - 1199]. {{BNM-I|02891}}

* MS germ. fol. 751: 10 katernen (''Heften'')
* * MS germ. fol. 751 Heft 1{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Renout van Montalbaen''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02892}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ren001reno01_01/_ren001reno01_01_0001.php '''N''']

* * MS germ. fol. 751 Heft 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750  ''Geraert van Viane''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|07373}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 3{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Valentijn en Nameloos''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1325-1375. {{BNM-I|07388}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02893}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Spieghel Historael''] (fragment). 1425-1450. {{BNM-I|02894}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02895}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019.]&lt;br&gt;Zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Reconstructie, Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, Cod. 4013.]&lt;/ref&gt; 

* * MS germ. fol. 751 Heft 8{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche Catoen''] (fragment). ca. 1400-1450. {{BNM-I|02897}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 9{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Middelnederlandse vertaling van ''Douce dame de miséricorde''] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1400. {{BNM-I|02898}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|02899}}

* MS germ. fol. 757{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427963 ''Rijmbijbel, Dietsche doctrinale, Tweede partie Spiegel historiael, Parthonopeus van Bloys''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|16184}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 827{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637364252 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02903}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 922{{gap}}[https://stabikat.de/Record/726185647 Berlijns liedhandschrift, o. a. ''Seghelijn van Jherusalem'']. 1410. {{BNM-I|02904}}

* MS germ. fol. 1385{{gap}}[https://stabikat.de/Record/78391525X ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1370. {{BNM-I|02914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; ''''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786454342 Devote teksten]. 15de eeuw. {{BNM-I|03003}}

* MS germ. oct. 6{{gap}}[https://stabikat.de/Record/79623373X Getijdenboek]. ca. 1470. {{BNM-I|03004}}

* MS germ. oct. 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786457090 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|03005}}

* MS germ. oct. 29{{gap}}[https://stabikat.de/Record/779375904 Devote teksten]. 1470. {{BNM-I|03007}}

* MS germ. oct. 62{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788484613 Reflectie op de passie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|03013}}

* MS germ. oct. 120{{gap}}[https://stabikat.de/Record/739356151 Devote teksten]. 16de eeuw. {{BNM-I|03016}}

* MS germ. oct. 185{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719296331 Deventer liedhandschrift]. Zwolle, 15de eeuw. {{BNM-I|03019}}

* MS germ. oct. 190{{gap}}[https://stabikat.de/Record/75044021X Liederenhandschrift Berlijn 190]. Nedersticht (Utrecht), ca. 1480. {{BNM-I|03023}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://anet.be/record/opacvabbg/c:vabb:373584/N Thom Mertens &amp; Dieuwke E. van der Poel e.a. (ed.), ''Het liederenhandschrift Berlijn 190''. Hilversum, 2013.]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 280{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719304008 Liedboek van Anna van Keulen]. 15de-16de eeuw. {{BNM-I|03029}}

* MS germ. oct. 635{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637366980 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|03065}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* MS germ. qu. 42{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/cdm/landingpage/collection/p21010coll3 Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht ca. 1415. {{BNM-I|02996}}

* MS germ. qu. 600{{gap}}Gerard van Vliederhoven, Jan van Ruusbroec, Hendrik Suso, [https://stabikat.de/Record/669857904 Mystieke geschriften]. 15de eeuw. {{BNM-I|08242}}

* MS germ. qu. 1084{{gap}}[https://stabikat.de/Record/63212573X Mystieke preken en traktaten]. 15de eeuw. {{BNM-I|02949}}

* MS germ. qu. 1398{{gap}}[https://stabikat.de/Record/771337787 Teksten van de moderne devotie, Jan van Ruusbroec, Willem Jordaens, Jan van Schoonhoven, Geert Groote]. 15de eeuw. {{BNM-I|02976}}

* MS germ. qu. 1480{{gap}}[https://stabikat.de/Record/647422247 Liedboek van Kathryn van Hatzfelt]. Rijn-Maasgebied (Jülich), 1530-1540. {{BNM-I|07585}}

* MS germ. qu. 1715{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637367073 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02979}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* Fragment 259{{gap}}Jan van Boendale, [https://stabikat.de/Record/614269628 ''Der Leken Spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|09122}}

==Bethlehem, PA==

'''Lehigh University, Special Collections'''

* Codex 5{{gap}}Johannes Cassianus, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_005.html ''Collationes patrum'']. 14de eeuw.

* Codex 15{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_015.html Getijdenboek]. ca. 1400.

==Boston, MA==

'''Boston Public Library'''

* MS q Med. 33{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3537 Getijdenboek]. Noord-Holland, ca. 1470-1480. {{BNM-I|07603}}

* MS q Med. 86{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3550 Getijdenboek]. Delft, ca. 1460-1480.

* MS pb Med. 235{{gap}}Geert Groote, [https://ark.digitalcommonwealth.org/ark:/50959/3r076r294 Getijdenboek, fragment]. Delft, ca. 1450-1475.

* Q.404.20 Jacobus de Voragine [https://archive.org/details/legendaaureasanc00jaco_5 ''Passionael: Winterstuc.''] Zwolle: Peter van Os 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Boulogne-sur-Mer==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0504{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md064455bn6m Getijdenboek met gebeden in het Frans en Nederlands]. 15de eeuw.

==Breda==

'''Stadsarchief'''

* Archieven Barbaraparochie afd. III-103, hs. 133{{gap}}Jan Smeken, [https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Sacrament_van_Niervaert/Handschrift_Spel_van_het_Sacrament_van_Niervaert.pdf Spel vanden Sacramente vander Nyeuwervaert.''] ca. 1530. {{BNM-I|07484}} ; {{MMDC|13952}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2017/09/nieuwe-editie-met-vertaling-van-het-spel-van-het-sacrament-van-niervaert/ W. Kuiper, ''Nieuwe editie met vertaling van het Spel van het Sacrament van Niervaert'', Neerlasndistiek, 18 september 2017]&lt;/ref&gt; 

* Archieven Barbaraparochie, afd. III-103, hs. 144{{gap}}''De Bredase Denensage'' alias ''Het heilig kruis van Breda''. Breda, ca. 1450-1500. [tijdelijk niet beschikbaar] {{BNM-I|14768}} ; {{MMDC|13942}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=86b6cacd-2ab2-41c2-85ac-5474408d0411 W.Kuiper, ''De Noormannen in Breda, tekst en vertaling van de Bredase Denensage'', UvA 2003.]&lt;/ref&gt;

* Archief Begijnhof Breda, afd. III-21, hs. 708{{gap}}[https://archieven.stadsarchief.breda.nl/detail.php?nav_id=0-1&amp;id=2134430&amp;index=0&amp;volgnummer=1&amp;thumb_page=0 ''Vlaamse Aiol''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|06355}} ; {{MMDC|6715}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003188201_01/_tij003188201_01_0018.php J. Verdam, ''Nieuwe Aiol-Fragmenten'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 2 (1882), p. 209-286]&lt;/ref&gt;

==Bremen==

'''Staats- und Universitätsbibliothek'''

* msa 0039{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brema.suub.uni-bremen.de/ms/content/pageview/1617010 ''Der naturen bloeme'']. Egmond, 1453. {{BNM-I|04653}}

* msb 0002{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115489 ''Die dietsche doctrinale'']. Vlaanderen, 1345-1375. {{BNM-I|04646}}

* msc 0013{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-116040 Getijdenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|04648}}

* msc 0023{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115802 Communie- en Passiegebeden]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|04650}}

* msc 0027{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115993 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca.1500. {{BNM-I|04651}}

* msc 0055{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115946 Getijdenboek]. Leiden (Tertiarissen Roomburg, midden 15e eeuw. {{BNM-I|04652}}

==Brugge==

'''Hoofdbibliotheek Biekorf'''

* GGB 0374{{gap}}Olav Magnus, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/gezelle/GGB374/index.html ''De wonderlijcke historie vande Noordersche landen beschreven door ... Olaus de Groote ... nu eerst overghestelt uten Latijne in ons Nederlantsche Duytsche sprake'']. Willem Silvius, Antwerpen, 1562.[https://www.dbnl.org/tekst/groo126wond01_01/'''N''']

* MS 437{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS437/index.html ''Excellente cronike van Vlaenderen'' en ''Gedicht op de bijeenkomst van Frederik III en Karel de Stoute'']. 15de eeuw, ná 1478. {{BNM-I|05669}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://brugge.bibliotheek.be/catalogus/anthonis-de-roovere/ms-437-excellente-cronike-van-vlaenderen-en-gedicht-op-de-bijeenkomst-van-frederik/library-v-obbrugge-oudedrukken_2980 ''Over Anthonis de Roovere'', Catalogus Brugge bibliotheek]&lt;/ref&gt;

* MS 593{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/liber-trotula/ Middelnederlandse vertaling van ''Liber trotula'']. 15de eeuw. {{BNM-I|05673}}

* MS 673{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS673/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|08802}}

* MS 674{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS674/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07633}}

* MS 675{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS675/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|10039}}

* MS 711{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/o-wonderlic-werc/ Gebedenboek, ''O wonderlic werc'']. Brugge, ca. 1460-1470. 

* St. 137{{gap}}Eduard de Dene, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/St.137/index.html ''De warachtighe fabulen der dieren'']. Pieter De Clerck, Brugge, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001wara01_01/ '''N''']

'''OCMW-archief'''

* reg.1 van 'Stukken met onbekende herkomst'{{gap}}Rombout de Doppere, [https://erfgoedbrugge.be/op-bedevaart-naar-jeruzalem/ Handschrift De Doppere met Vademecum voor een Jeruzalemvaarder]. Brugge (?), ca. 1491-1492. {{BNM-I|13373}}

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief, reeksnr. 30: Drie Santinnen, inv. nr. 1{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/cartularium-van-de-drie-santinnen/ Cartularium van de Drie Santinnen]. Brugge, ca. 1474-16de eeuw. 

* Oud Archief, reeksnr. 314: Beeldenmakers{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/memorielijst-van-de-brugse-schilders/ Memorielijst van de Brugse Schilders]. Brugge, 1450-1801.

==Brussel==

'''Koninklijke Bibliotheek van België'''

[https://belgica.kbr.be/belgica/SearchMinify/fc9995d79479ef184e190af4d77d7199 Gedigitaliseerde handschriften en fragmenten met werk van Jacob van Maerlant]

* 394-98{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10741130 convoluut met o.a. Latijnse tekst en Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'' door de Bijbelvertaler van 1360 op ff. 77-145v, Necrologium van de abdij van Vorst en excerpten uit Boendales ''Der leken spiegel'']. Oudergem, Rooklooster (?), de afzonderlijke delen kwamen tot stand tussen c. 1350 en 1516. {{BNM-I|03609}}

* 720-22{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1738033 1) ''De reis van Jan van Mandeville'', 2) hekeldicht, inc. 'Ic soude gherne dichten die waerheit', 3) Jacob van Maerlant, ''Scolastica'' (Rijmbijbel) Oude Testament]. Nederlanden, 1434. {{BNM-I|03616}}

* 2485{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10740072 Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'']. {{BNM-I|3651}}

* 2877-78{{gap}}Hadewijch, [https://uurl.kbr.be/1734493 Brieven, visioenen, etc.]. Nederlanden, 1350-1400. {{BNM-I|03669}}

* 2979{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1962248 ''D'Evangelien van sente Matheus, sente Marcus, sente Lucas, sente Jan'']. West-Brabant (België), ca. 1350. {{BNM-I|03678}}

* 9018-19{{gap}}[https://belgica.kbr.be/BELGICA/doc/SYRACUSE/18378782/historiebijbel Historiebijbel - Bijbelvertaling van 1360]. Utrecht, 1431. {{BNM-I|03795}}

* 15001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/2059921 ''Scolastica'' (Rijmbijbel), ''Wrake van Jherusalem'']. {{BNM-I|03871}}

* 15003-48{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2046191 Sermoenen en stichtelijke werken in het Latijn en Middelnederlands, o.a. Dirc Coelde van Münster, ''Dit es een hant vol wijsheid'' ]. Leuven, Kartuizers S. Maria Magdalena, 16de eeuw. {{BNM-I|03872}}

* 15589-623{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737555 Handschrift van Hulthem]. Brabant, tussen 1405-1408. {{BNM-I|05898}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hul001hult02_01/index.php '''N''']

* 15652-56{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1733715 Wapenboek Gelre]. Gelre en Holland, tussen 1395-1414. {{BNM-I|03900}}

* 19545{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738031 ''Scolastica'' (Rijmbijbel)]. {{BNM-I|03927}}

* 19546{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1939415 ''Der naturen bloeme'' en rijmspreuken]. Limburg, 14de eeuw (kort na 1300?). {{BNM-I|03928}}

* II 138{{gap}}Jan van Leeuwen, [https://uurl.kbr.be/1834822 Werken]. Hoeilaart, 1400-1425. {{BNM-I|04003}}

* II 144{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1940703 Gedichten; liederen; rijmspreuken; spreekwoorden]. 16de eeuw. {{BNM-I|04004}}

* II 478{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557860 ''Die sevenste bliscap van onser vrouwen'']. {{BNM-I|04026}}

* II 7619{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2112901 Getijdenboek]. Utrecht, ca 1460. {{BNM-I|04135}}

* IV 90{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065662 liedboekje] (superius partij). 

* IV 192{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557863 ''Die eerste bliscap van Maria'']. {{BNM-I|01695}}

* IV 217{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1824864 ''Spiegel historiael''] (fragmenten). 1300-1350. {{BNM-I|01725}}

* IV 398,1{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1737557 ''Der leken spieghel''] (fragment).

* IV 398,3{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737561 ''Dietsche doctrinale''] (fragment).

* IV 398,4{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737563 ''Sidrac''] (fragmenten). 15e eeuw. {{BNM-I|01762}}

* IV 398,5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737567 ''Der naturen bloeme''] (fragmenten: Bk. III, vs.1890-2852). 14e eeuw. {{BNM-I|01763}}

* IV 398, 6{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://uurl.kbr.be/1737569 ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1315-1325. {{BNM-I|01764}}

* IV 398, 7{{gap}}[https://bnm-i.huygens.knaw.nl/tekstdragers/TDRA000000007361 ''Beerte metten breden voeten''] (fragment). ca. 1375-1425? ; {{BNM-I|07361}}
 
* IV 398, 8{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737571 Preek uit ''Een nuttelijc boec den kerstenen menschen''] (fragment).

* IV 398, 9{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737573 Berijmde kalender] (fragment).

* IV 421, 7{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1907144 Verzamelhandschrift met devote teksten in het Latijn en Middelnederlands]. Tongeren, Regulieren S. Maria /Ter Noot Gods, ca. 1475-1500. {{BNM-I|01774}}

* IV 543{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375496 ''Spiegel historiael'' (fragment Tweede Partie, Boek II, kap.57/vs.62-Boek III, kap.2/vs.97)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01795}}

* IV 684{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1065581 ''Brabantsche yeesten'', Boek IV], zie ook IV 685 [https://uurl.kbr.be/1734491 Boek V]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N'''] 

* IV 685{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1734491 ''Brabantsche yeesten'', Boek V], zie ook IV 684 [https://uurl.kbr.be/1065581 Boek IV]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N''']

* IV 750, 1{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498312 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 750, 2{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498339 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 827, 1{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738014 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 827, 2{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738016 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 828{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375102 ''Spiegel historiael''] (fragment Tweede Partie, Boek VI, kap.32/vs.10-29, kap.33/vs.9-28, kap.39/vs.16-35 en kap.40/vs.15-35). Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01843}}

* IV 853{{gap}}''[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10713426 Roman van Heinric en Margriete van Limborch]'' (fragment).

* IV 927{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18560514 ''Dye istorij va(n) Troye(n)'']. Kleef / Gelre, ca. 1470-1480.

* IV 1001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737645 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 1036{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750222 ''Rijmbijbel''] (fragment).

* IV 1064{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1627206 Statuten voor een klooster van het Kapittel van Venlo].

* IV 1235{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750226 ''Der naturen bloeme''] (fragment).

* IV 1249{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1613612 Wapenboek].

* IV 1274{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065666 Liedboekje] (altus partij).


* INC A 2.188 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065300 Getijdenboek]. Parijs, 1500.

* INC A 2.350 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1044151 Pro[nosticatie ...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;] van [?] [1499]

* INC B 1.369 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1528764 ''Die wonderlike vreemde ende schone historie van Melusyne ende van haren geslachte'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{ISTC|ij00218420}}

* INC B 1.373 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1963729 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'' met aantekeningen door Petrus Treckpoel (?) en ''Chronijk der landen van Overmaas'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498 met aantekeningen en handgeschreven kroniek, Bilzen, begin 16de eeuw (voor 1509). {{ISTC|ic00475000}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa033187001_01/_jaa033187001_01_0001.php Jos. Habets, ''Chronijk der landen van Overmaas en der aangrenzende gewesten door eenen inwoner van Beek bij Maastricht.'', Publications de la Société Historique et Archéologique dans le duché de Limbourg. Deel 7(1870), p.5-10]&lt;/ref&gt;

==Cambridge==

'''Cambridge University Library'''

* Inc.7.F.6.2[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-INC-00007-F-00006-00002-04653/1 ''Sinte Bernardus souter tot tot onser liever vrouwen Maria, Vermaningen vanden vijf droefheiden Mariae'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{USTC|436102}}

* MS Nn.4.1[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-NN-00004-00001/204 Benedictionale van Robert de Clercq met eed van de bruidegom in het Nederlands, ff. 100v-101v]. Brugge, ca. 1519-1529.

'''Queens' College'''
* MS 50{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-QUEENS-00050/1 Getijdenboek Latijn en Nederlands]. Amsterdam / Haarlem, 1453. {{BNM-I|06952}}

'''Wren Library, Trinity College'''

* B.1.46.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=41 Getijdenboek]. ca. 1460. 

* B.11.22.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=92 Getijdenboek (Middelnederlandse tekst in randdecoratie)]. ca. 1300. {{BNM-I|04318}}

* B.13.18.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=122 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|04319}}

* O.8.29{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=938 Magica (Arabisch, Engels, Frans, Latijn, Nederlands)]. ca. 1300-1600. {{BNM-I|04321}}

* O.9.31.{{gap}}[https://mss-cat.trin.cam.ac.uk/manuscripts/uv/view.php?n=O.9.31&amp;n=O.9.31#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=82&amp;xywh=-2761%2C0%2C10142%2C6178Medica (Latijn en Middelnederlands) Planten- en mineralenglossarium ]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1505-1507. {{BNM-I|04322}}

==Cambridge, MA==

'''Harvard, Houghton Library'''

* GEN, MS DUTCH 13{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:50064946$1i Gebedenboek]. 1428. {{BNM-I|07764}}

* GEN, MS TYP 31{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499184$1i Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|07765}}

* MS TYP 39{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499186$5i Getijdenboek] (alleen de miniaturen). Nederlanden, ca. 1530. {{BNM-I|07766}}

* GEN, MS TYP 132{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:423385938$1 Psalter, gevolgd door enkele gebeden]. ca. 1420. {{BNM-I|05902}}

* GEN, MS TYP 302{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:49592873$1i Getijdenboek]. 1471. {{BNM-I|05912}}

* GEN, NC5.B4555.530vb{{gap}}Noel van Berlainmont, scoolmeester Tantwerpen, [https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:459844187$1i ''Vocabulare van nyeus gheordineert. Ende wederom gecorrigeert om lichtelic francois te leren lezen scriven ende spreken dwelc gestelt is meestendeel bi personagien. Vocabulaire de nouveau ordonne et derechief recorrige / pour aprendre legierement a bien lirre / escripre et parler francois et Flameng / lequel est mis tout la plus part par personnaiges'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1536. {{USTC|76298}}

* TYP INC 9459.3{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:47339352$1i Hier beghint die hystorye vander destrucyen van Troyen hoe sy ghewonnen ende verdorven wart vanden Gryecken ende oec wort in desen boecke verclaert die grote Amorueselijcke liefde van Troylus des conincx Priamus van Troyen kint ende van Bryseda Calcas dochter welc dat een verrader was. Rolant van den Dorpe. Antwerpen, ca. 1500'']. {{ISTC|ih00281000}} ; {{USTC|436380}}

* 27283.48.4.{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:17884833$1i ''Een Schoone Historie vande twee Ghebroeders / den vromen Ridder Valenteyn ende Oursson den Wildeman / Sonen van Alexander Keyser van Constantinopelen / ende Neve van Pepinus Coninck van Vranckrijck.'' Van nieuws oversien, ghesuyvert ende in vele plaetsen verbetert. Hieronymus Verdussen, Antwerpen z.j. (ná 1684). [oudste bekende herdruk van de gekuiste Zuidnederlandse versie, Antwerpen 1624]

==Chantilly==

'''Musée Condé - Bibliothèque du château'''

* 0738 (1401){{gap}}Jean de Stavelot, [https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07gq67jt5g ''Liber vitae et miraculorum S. Benedicti.'' met op ff. 112r-147r een levensbeschrijving van Benedictus in drie talen]. Luik, 1432.

==Colmar==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0145 (832){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md87pn89h07p Berijmde passie, gebeden en meditaties in het Latijn.] 16de eeuw. 

==Cologny==

'''Fondation Martin Bodmer'''

* Cod. Bodmer 61{{gap}}Eike von Repgow, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0061 Saksenspiegel.] ca. 1400-1405. {{BNM-I|06159}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sak001saks02_01/ '''N''']

* Cod. Bodmer 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0101 Martijns] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|06560}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002stro01_01/ '''N''']

==Columbia, MO==

'''University of Missouri, Ellis Library, Special Collections'''

* Fragmenta Manuscripta 128{{gap}}Henricus Suso, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=17;fullview=yes ''Hondert artikelen vander passien ons heren Jhesu Christi'' (fragment)]. 15de eeuw. {{BNM-I|08005}}

* Fragmenta Manuscripta 189{{gap}}Cassianus, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=19;fullview=yes ''Der vader collacien''? (fragment)]. 15de eeuw.

* RARE FO Z113.P3 item 10{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=20;fullview=yes Getijdenboek (fragment)]. 15de eeuw.

* PFTP26{{gap}}[https://dl.mospace.umsystem.edu/mu/islandora/object/mu:307629 ''Fasciculus mirre'' (fragment)]. Roelant Bollaert, Delft, 1500.

==Columbia, SC==

'''University of South Carolina. Irvin Department of Rare Books and Special Collections'''

* Early MS 71{{gap}}[https://digital.tcl.sc.edu/digital/collection/pfp/id/768 Getijdenboek (fragment)]. Utrecht, 1475.

==Darmstadt==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* 978{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-978  Getijdenboek]. Kleef of omgeving, ca. 1495. {{BNM-I|04733}}

* 1093{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1093  Evangelieharmonie etc.]. Sonsbeek, ca. 1480. {{BNM-I|04866}}

* 1433{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1433  Heiligenlevens]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07097}}

* 1437{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1437  Gebeden en getijden]. Kleef of omgeving, ca. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1463{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1463  Psalter]. Amsterdam, 1440. {{BNM-I|04842}}

* 1473{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1473  Getijdenboek]. Zwolle (Agnietenberg), c. 1435. {{BNM-I|04707}}

* 1837{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1837  Gebedenboek]. Kleef of omgeving, c. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1907{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1907  Getijdenboek Geert Grote]. Aken, 1520. {{BNM-I|04735}}

* 2278{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2278  ''Der leyen Doctrinal''], Ripuarische vertaling van ''Die Dietsche doctrinale''. 1432-1436. {{BNM-I|04877}}

* 2290{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2290/0001/thumbs?sid=89119e2b2ce020153bf3d9cf7b13b548#current_page ''Karl Meinet'']. Keulen ca. 1470. {{BNM-I|04882}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=gr0WAAAAYAAJ A. von Keller, ''Karl Meinert zum ersten Mahl herausgegeben'', Stuttgart 1858.]&lt;/ref&gt;

* 2667{{gap}}Dirc van Delft [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2667  , ''Tafel van den kersten ghelove'', Moselfrankische bew.]. 1425-1450. {{BNM-I|04881}}

* 3321{{gap}}Willem, [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-3321/0001  ''Van den vos reynaerde'' (fragment E)]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1300. {{BNM-I|04886}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_vos001mgys01_01/_vos001mgys01_01_0001.php Tekdt op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Den Bosch==

'''Brabants Historisch Informatie Centrum'''

* 9 Domeinen, raad en rentmeester-generaal, 1515-1816, 290 (olim 289A){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://proxy.archieven.nl/235/42B605A51AD640A99B5019C91F03B643 ''Rijmbijbel'', fragment]. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07009}}

'''Erfgoed 's-Hertogenbosch'''

* z.s.{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/15022927 ''Roman van Florimont'']. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07372}}

* OSA 8857{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/14572644 Leefregels voor begijnen]. ca. 1484.

==Den Haag==

'''Koninklijke Bibliotheek''' [https://webggc.oclc.org/cbs/DB=2.37/SET=5/TTL=1291/NXT?FRST=1&amp;SET=5&amp;ADIGRP_IKT=9004 Zoeken] 

* 76 E 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme2 ''Der naturen bloeme''].

* 76 E 5{{gap}}Jan van Boendale, Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/beatrijs ''Dietsche doctrinale'', ''Beatrijs'', ''Heimelicheit der heimelicheden'']. Brabant (Brussel?), ca. 1374. {{BNM-I|03108}} ; {{MMDC|378}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst ''Dietsche...'' op DBNL],  [https://www.dbnl.org/tekst/_bea001beat06_01/ Tekst ''Beatrijs'' op DBNL], [https://www.dbnl.org/tekst/maer002aave01_01/ Tekst ''Heimelicheit...'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/zweder Zweder getijdenboek]. Utrecht, ca. 1430-1435. {{MMDC|594}}

* 79 K 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/gruuthuse Gruuthuse handschrift]. Brugge, ca. 1405-1410. {{BNM-I|06745}} ; {{MMDC|13464}} ; [https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=_gru001khee01 ''Het Gruuthuse handschrift'', Algemene informatie en Edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 11{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/bout Bout Psalter-getijdenboek]. Amsterdam, Haarlem, Utrecht, 1453.

* 79 K 21{{gap}}Claes Heynenzoon [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/wapenboek Wapenboek Beieren]. Den Haag, 1405. {{BNM-I|09888}}

* 128 E 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/liederen Haags liederenhandschrift]. Gelre, ca. 1400. {{BNM-I|03114}} ; {{MMDC|16869}}

* 128 E 3{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/A ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland, ca. 1325-1350. {{BNM-I|03115}} ; {{MMDC|608}}

* 128 E 4{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/B ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland (Egmond?), ca. 1400. {{BNM-I|03116}} ; {{MMDC|609}}

* 128 E 5{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/C ''Rijmkroniek van Holland'']. Naaldwijk, 1390. {{BNM-I|03117}} ; {{MMDC|610}}

* 129 A 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/lancelot Lancelot-compilatie]. Antwerpen ca. 1325-1330. {{BNM-I|06456}} ; {{MMDC|839}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Ds. W. J. A. Jonckbloet, ''Roman van Lancelot (13 eeuw): naar het (eenig-bekende) handschrift'', [https://archive.org/details/romanvanlancelo01joncgoog deel 1], 's Gravenhage 1846; [https://archive.org/details/romanvanlancelo00joncgoog deel 2], 's Gravenhage 1849. (Een nieuwe kritische editie, die wezenlijk verschilt van deze, is deels in de maak en deels voltooid in de reeks Middelnederlandse Lancelotromans.)&lt;/ref&gt;

* 150 C 30{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001686-001#page/n11/mode/2up ''Die konste van spreken ende van swighen'']. [Gerardus de Leempt], ’s-Hertogenbosch, 1484-1485. {{ISTC|ia00209220}} ; {{USTC|435665}}

* 150 E 14{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001716-001#page/n13/mode/2up ''Die Duytsche souter'']. Jacob Jacobszoon vander Meer, Delft, 1480. {{ISTC|ip01070000}} ; {{USTC|438302}}

* 150 E 15{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001717-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Die Duytsche Souter'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|ip01070500}}

* 150 F 1{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001735-001 ''Een suverlick boexken van onser liever vrouwen croen ende horen salter ende horen roosen crans ende oeck van horen mantel, welcke boecxkens seer devoet ende suet syn te lesen'']. Rykert Paffroedt, Deventer 1492. {{ISTC|ic00978700}}

* 150 F 40{{gap}}[https://books.google.be/books?id=n2RXCGiiqusC ''Wapene Martijn'']. Henrick die Lettersnider, Antwerpen 1496 ; {{ISTC|im00013450}}

* 168 B 8{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001797-001#page/n10/mode/2up ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Iherusalem, ende van daen totten berch Synai tot die heilighe maghet ende martelarisse Sunte Katherin'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{ISTC|ib01191000}} ; {{USTC|743704}}

* 168 E 5{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayItem.do?ItemNumber=2&amp;resultClick=1 ''Der sielen troest'']. [Jacob Bellaert – De titelpagina van Symon Cock is later ingeplakt], Haarlem, 1484. {{ISTC|is00361000}} ; {{USTC|435647}}

* 168 E 31{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001822-001#page/n1/mode/2up ''Der sielen troest'']. [Gerardus de Leempt], Utrecht, 1479. {{ISTC|is00359700}} ; {{USTC|435412}}

* 168 E 32{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001823-001#page/n22/mode/2up ''Wech der sielen salicheit'']. [Utrecht], 1479. {{ISTC|iw00010740}} ; {{USTC|435418}}

* 168 G 32 [1]{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-002&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=7 ''De vier uitersten'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.

* 168 G 32 [2]{{gap}}Laurent d'Orléans, ''Summe le roy'', vertaald door broeder Jan van Brederoede als [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-001&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=14 ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.{{USTC|435688}}

* 168 G 35{{gap}}''[https://ia801600.us.archive.org/10/items/ned-kbn-all-00001831-001/ned-kbn-all-00001831-001.pdf Vanden leven ende voerganc des alder boesten ende quaetsten Antekerst, ghetrocken uut den autoriteyten ende scriften der heyliger leeraers ende doctoors, ende dan volghen die .xv. eyselijcke teikenen die voergaen sullen die toecoemst ons heren Jesu Cristi eer hi ten ordel comen sal].'' Jan Beerntszoon, Utrecht 1539.

* 168 G 37{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001833-001#page/n11/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien mitten sermonen vanden ghehelen jaere'']. [Johann Veldener, Utrecht, 1478]. {{ISTC|ie00064900}} ; {{USTC|435376}}

* 168 G 41{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001836-001#page/n9/mode/2up ''Boec van vier oeffeninghen]. [Utrecht], [1480]. {{ISTC|ib00956900}} ; {{USTC|438340}}

* 168 G 42{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001837-001#page/n8/mode/2up ''Van die nutticheyt ende edelheit des Vrouwen Souter'']. Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00360500}} ; {{USTC|438365}}

* 168 G 43{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001838-001#page/n15/mode/2up ''Tafelboek''] (uit: Dirc van Delf, ''Tafel van den kersten ghelove''. [Utrecht] 1479. {{ISTC|it00010850}} ; {{USTC|435416}}

* 169 G 46{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001845-001#page/n0/mode/2up ''Historie der heiligher drie coninghen'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}} ; {{USTC|435450}}

* 169 G 47 [1]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-001#page/n12/mode/2up ''Dit boec is seer oerbaerlic den menschen ende leert hoe datmen bidden sal'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ib00766400}} ; {{USTC|435406}}

* 169 G 47 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-002#page/n6/mode/2up ''Spieghel des ewighen levens'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, 1480. {{ISTC|is00671200}} ; {{USTC|438303}}

* 169 G 48{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001847-001#page/n9/mode/2up ''Vertroestinghe des menschen levens uut der Heiligher Scriften'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00438200}} ; {{USTC|435451}}

* 169 G 51{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001850-001#page/n17/mode/2up ''Cyrilus parabelen'']. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1481. {{ISTC|ic01022500}} ; {{USTC|435484}}

* 169 G 56{{gap}}Jan van Brederode, [https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001855-001#page/n3/mode/2up ''Des conincs summe'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1487. {{ISTC|il00089700}} ; {{USTC|435520}}

* 169 G 62{{gap}}''[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001859-001/page/n8/mode/2up Tleven van Liedwy, die maghet van Sciedam]''. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1487.

* 169 G 63{{gap}}[https://www.neerlandistiek.nl/2019/08/karel-ende-elegast-eindelijk-gedigitaliseerd/ ''Karel ende Elegast'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, ca. 1486-1488. {{ISTC|ic00204700}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 169 G 65{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001862-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Van die konste van spreken ende van swighen'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft ca. 1487-1491. {{ISTC|ia00209250}}

* 169 G 66{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001863-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Liden ende die Passie ons Heeren Jesu Christi'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|il00214000}}

* 169 G 82{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001879-001#page/n9/mode/2up ''Die vier uterste'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1488]. {{ISTC|ic00905000}} ; {{USTC|435945}}

* 169 G 89{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001886-001#page/n10/mode/2up ''Van Arent Bosman; een mirakel dat geschiede int jaar 1433 in den lande van Cleve'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, [1487]. {{ISTC|ib01039950}} ; {{USTC|435897}}

* 169 G 90{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001887-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Die Historie van Sinte Barbara met die miraculen'']. Christiaen Snellaert of Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1497. {{ISTC|ib00098900}}

* 169 G 93{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001890-001#page/n8/mode/2up ''Dat liden ende passie ons Heren Jesu Christi'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|il00212900}} ; {{USTC|435299}}

* 169 G 94{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001891-001 ''Spieghel des kersten gheloefs'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|is00672000}} ; {{USTC|435374}}

* 169 G 94 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001891-002#page/n5/mode/2up ''Tafel des kersteliken levens'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|it00010800}} ; {{USTC|435380}}

* 169 G 95{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001892-001#page/n20/mode/2up ''Die cronike of die hystorie van Hollant, van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ic00484800}} ; {{USTC|435375}}

* 169 G 96{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001893-001#page/n11/mode/2up ''Die spieghel der Sassen'']]. Gheraert Leeu, Gouda 1479. {{ISTC|ie00028200}} ; {{USTC|435444}}

* 169 G 98{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001895-001#page/n10/mode/2up ''Hystorie van Reynaert die vos'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ir00135800}} ; {{USTC|435458}}

* 170 E 16{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001909-001#page/n9/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien vanden gheheelen jaere'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|ie00064700}} ; {{USTC|435297}}

* 170 E 17{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001910-001#page/n2/mode/2up ''Het passionael''] (''Legenda aurea'') Winterstuc + Somerstuc. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ij00139000}} ; {{USTC|435394}}

* 170 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001913-001#page/n11/mode/2up ''Dat scaecspel]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00411000}} ; {{USTC|435433}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0101.php '''L''']

* 170 E 26{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001917-001#page/n11/mode/2up ''Boec vanden leven der heiligen vaderen inder woestinen hoer leven leydende''] (''Vaderboec''). Gheraert Leeu, Gouda, 1480. {{ISTC|ih00210000}} ; {{USTC|438351}}

* 171 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002067-001#page/n13/mode/1up ''Die gesten oft die ghesciedenissen van Romen'']. Peter van Os, Zwolle, 1484. {{ISTC|ig00298350}} ; {{USTC|435641}}

* 171 E 22{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002069-001 ''Der sielen troest.''] Pieter van Os, Zwolle, 1485. {{ISTC|is00361100}} ; {{USTC|435718}}

* 171 E 30{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002075-001 ''Der sielen troest.'']] Pieter van Os, Zwolle, 1491. {{ISTC|is00361200}} ; {{USTC|436063}}

* 172 C 22{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002196-001#page/n9/mode/2up ''Die hystorie vanden grooten coninck Alexander'']. Christiaen Snellaert, Delft, 1491. {{ISTC|ia00402200}} ; {{USTC|435967}}

* 190 C 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002555-001#page/n8/mode/2up ''Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wensch-hoet'']. Weduwe van Juriaen van Poolsum, Utrecht, 1700, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; {{STCN|840928238}}

* 227 E 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00003148-001#page/n16/mode/2up ''Thuys der fortunen ende dat huys der doot'']. {{USTC|437024}} ; {{STCN|833569473}}

* 231 G 29{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayThumbnails.do?&amp;FormatType=defaultFormatType=default&amp;ResultsID=162E3445F1A19B87BF&amp;PageNumber=1&amp;ItemNumber=1# ''Dye Cronijcke van Hollant, Zeelant ende Vrieslant van alle geschiedenissen int corte, met dye Cronijcke van den Bisscoppen van Wtrecht, hoe dat Hollant eerst begrepen is, geduerende totten Jare 1539'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1539. 

* 231 G 51{{gap}}[https://search.proquest.com/eebgeo/docview/2090321476/1EFD7F456F1F4424PQ/1/thumbnail?accountid=139415 ''Elckerlijc'']. [Govaert Back, Antwerpen, ca. 1500].

* 231 J 44{{gap}}Gherit van der Goude, [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00003304-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Dat boexken vander missen Anderwerf ghecorrigeert'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1509. 

* 1084 A 6{{gap}}Cornelius Aurelius, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/divisiekroniek/#page=0&amp;accessor=thumbnails&amp;source=1&amp;view=homePane Die Chronyk van Hollandt, Zeelandt ende Vriesland''] (''Divisiekroniek''). Jan Severszoon, Leiden, 1517. {{USTC|420580}}

* 1900 A 008{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/kattendijke Kattendijke-kroniek]. Noord-Holland, ca. 1491-1493, '''E'''&lt;ref&gt;[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/kattendycke/#page=0&amp;accessor=toc&amp;view=homePane Antheun Janse e.a., Johan Huyssen van Kattendijke-kroniek, Instituut voor Nederlandse geschiedenis, Den Haag, 2005]  &lt;/ref&gt;

* 1703 H 14{{gap}}Carolus Battus (vert.), [https://books.google.nl/books?id=vyPLhPigwYIC ''Warachtighe historie van Doctor Johannes Faustus'']. 1592.

* KA 16{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme ''Der naturen bloeme'']. Utrecht, ca. 1340-1350. {{BNM-I|01534}} ; {{MMDC|1335}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* KW 78 E 54{{gap}}Adriaen Coenen, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/visboek ''Visboeck'']. Scheveningen 1577-1579.

* KW 129 F 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/silvius Schrijfboek van Willem Silvius'']. Leuven, ca. 1550-1562. 

* KW 1702 C 42 [4]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=fwwNa1ez1ukC&amp;pg=PP1&amp;hl=nl&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Die wonderlijcke reyse van Jan Mandevijl''] [...]. wed. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1592.

'''Huis van het boek - Museum Meermanno-Westreenianum'''

* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRlbiBIYWFnLCBIdWlzIHZhbiBoZXQgYm9layJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 10 B 21{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://metabotnik.com/projects/648/ ''Rijmbijbel'' en ''De wrake van Jerusalem'']. Utrecht, 1332. {{BNM-I|00451}} ; {{MMDC|10531}}

== Detmold ==
'''Lippische Landesbibliothek'''

* Mscr 70{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://s2w.hbz-nrw.de/llb/content/thumbview/6246475 ''Der Naturen Bloeme]. ca. 1287-1319.

== Deventer ==

'''Athenaeumbibliotheek''' [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/?mode=gallery&amp;view=list&amp;sort=order_s_auteurs%20asc&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015680000%5D&amp;reverse=0 Zoeken]
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRldmVudGVyLCBBdGhlbmFldW1iaWJsaW90aGVlayJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* 4 J 2 KL{{gap}}Geoffroy de Bath?, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be25b2c-3487-11e6-9144-d3019377c6b0/media/af0a55e1-4b54-05c0-a456-888212d6b5fb ''Sermones ad fratres de heremo'']. ca. 1450-1500. {{BNM-I|09049}} ; {{MMDC|15020}}

* 10 W 3 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc356dc-3487-11e6-b997-b34de8e3e1df/media/57bb42cc-c481-5837-af8b-158d28b0b66c Passieboek]. ca. 1475.

* 10 W 7 KL{{gap}}Hendrik Herp, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc747e2-3487-11e6-91df-871ab076f12e/media/0df658e2-630c-b673-7be9-f97544da8e33 ''Spieghel der Volcomenheit'']; Meister Eckhart, ''Rede der Unterscheidunge.''; 10e-eeuwse fragmenten met onder andere exorcistische teksten. Derde kwart 15e eeuw.

* 11 D 2 KL{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be672e8-3487-11e6-9b1b-5721046a6fda/media/431dbaf6-99e5-4bec-de0e-8172cc985799?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=44&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Spiegel historiael]'' (fragment uit de 3e Partie). {{BNM-I|02204}}

* 11 E 55 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b8b3ebe-3487-11e6-b073-af75c36586ef/media/05ff33aa-a905-cc39-ef3c-7c588faf71e0?mode=detail&amp;view=list&amp;q=Jacob%20van%20breda&amp;rows=1&amp;page=1 ''Proverbia seriosa in Theutonica prima, deinde in Latino sibi invicem consonantia]. Jacob van Breda, Deventer, 1485. {{ISTC|ip01025575}}

* 11 E 69 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be3bcba-3487-11e6-94de-07b336e81554/media/6cf79690-2a6e-15e2-cdc2-1bad7754ddae Vocabularius : ''Curia palatium''] (Latijn en Nederlands). Richard Pafraet (I), Deventer, [1480-1485]. {{ISTC|iv00325200}}

* 101 A 15 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bb74306-3487-11e6-b2d3-379f2b8656d8/media/f4cdb26b-7cc6-e20c-20f7-01ec8cc5f7a8 David Joris, ''Wonder Boeck'']. Dirk van Borne II, Deventer, ca. 1542.

* 101 D 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be079ce-3487-11e6-bfce-bb692ebe45d5/media/27262328-7c85-aa0b-1403-95173ff8dd02?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=24&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015970000%7D&amp;sort=order_ Verzamelhandschrift met o.a. het complete derde hoofdstuk uit ''De imitatione christi'' door Thomas à Kempis]. Deventer, ca. 1450. {{BNM-I|01635}} ; {{MMDC|14910}}

* 101 D 13 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca159e-3487-11e6-98a1-e72b2c86d518/media/1a49575a-4984-ff54-9567-f54c706b032f?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=3&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Sermonen des somers vanden hoechtiden'']. Diepenveen, 1451. {{BNM-I|01650}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 14 KL{{gap}}Beernt Arboestier, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca62d8-3487-11e6-9948-6f0eb4ea074d/media/af1d48b8-9210-c73a-daef-0e6c96954166 ''Van mennigerley sermonen'']. Diepenveen, 1453. {{BNM-I|01651}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc5ac66-3487-11e6-bf8c-7bfe5d07cb25/media/2e8f08b7-33e2-9963-fb09-4f405f2e7b73 Van den claren ende verluchten mannen der oerden van Cistercien.]'' Deventer, 1487.

* 101 E 9 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/detail/17cb34ed-0cb3-5d2a-a045-3b8562b97245/media/082a6b08-d5db-f246-cdb4-e0c8af207b3a Gebedenboek van Katherina Kerstkens]. Vermoedelijk Deventer of Diepenveen, 1475-1500.

* 101 F 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/051911ec-6dcd-aa47-8eb7-27d3ae9e499f/media/6306f6a3-4c85-b2bf-21c6-47ec7e053588 ''Die bedudinghe van cantica canticorum'']. Deventer, Klooster Diepenveen, 22 juni 1426, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.rug.nl/research/portal/publications/bedudinghe-op-cantica-canticorum-bewerkende-vertaling-van-glossa-tripartita-super-cantica(22dcea63-d5c9-4ea8-ac1f-6f9a3faa6b5a).html C.A.M. Schepers, ''Bedudinghe op Cantica Canticorum, bewerkende vertaling van Glossa Tripartita super Cantica: editie en teksthistorische studies'', thesis, Groningen 14 januari 1999]&lt;/ref&gt;

* 101 F 5 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc6add2-3487-11e6-9095-0fb6f2482b8d/media/47f64a33-074b-aef6-e139-551433cae915 Jan van Leeuwen, ''Van vijf manieren broederliker minnen'']. Diepenveen, ca. 1425.

* 101 F 16 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bcaccd2-3487-11e6-9a30-33a059a687af/media/9f0cc70f-9442-34f8-f2b9-f7e89110d0a3 Sermoenen, Deel 4]. Diepenveen, 1454. {{BNM-I|01652}} ; {{MMDC|14986}}

* 111 C 8 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b98a478-3487-11e6-a5b9-a368eb10b4f6/media/45f3b27e-90d8-b022-a3bc-1e27aa363ace?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=6&amp;sort=order_s_auteurs%20asc Convoluut]: ''Dialogus Creaturarum'' (Gouda, 1481), ''Fabulae Latine van Aesopus'' (1481), ''Historia destructionis Troiae'' (Deventer, 1480-1485), ''Speculum Stultorum'' (Utrecht, 1474) en ''Reynardus vulpes'' (Utrecht, 1474).

* 2000 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be0b8bc-3487-11e6-8d60-678c205fe1eb/media/35030641-0539-7bb1-dfc6-541a7e9acceb Getijden- en gebedenboek]. Zuid-Holland, ca. 1485-1490. {{BNM-I|16279}} ; {{MMDC|15025}}

== Dordrecht ==

'''Regionaal Archief'''

* Stadsarchieven Dordrecht 1-652{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/46/987CDD96C8C845DC8EB78F18A4B23394 ''Stedelijk gravenkroniekje van Holland'' (vanaf beeld 153) en bekortende versie van het ''Gouds kroniekje'' (vanaf beeld 158)]. Dordrecht, ca. 1470 (gravenkroniekje tussen 1467-77).

== Dresden ==

* Mscr.Dresd.App.51{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306728257 Stadsrechten en privileges Breda]. Breda, 1401/1433 en 1411/1416, 

* Mscr.Dresd.App.1343{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id281182418 Gebedenboek]. Oost-Vlaanderen, ca. 1480-1490.

* Mscr.Dresd.M.33.a{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30479287X Artesteksten. Rederijkersgedichten. Kroniek van Vlaanderen]. Vlaanderen, ca. 1480. {{BNM-I|02040}}

* Mscr.Dresd.M.182{{gap}}Erhart Gross, [https://digital.slub-dresden.de/id278676308 Beierse prozavertaling van de Dietsche Doctrinale; autogr.]. Nürnberg, 1443. {{BNM-I|02041}}

* Mscr.Dresd.M.220{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306646773 Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|02042}}

* Mscr.Dresd.M.254{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30614915X Getijdenboek]. Leiden, 1475-1500. {{BNM-I|02043}}

* Mscr.Dresd.M.255{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id307403556 Getijdenboek]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02044}}

* Mscr.Dresd.M.256{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279349599 Getijdenboek]. Weesp, 1504. {{BNM-I|09444}}

* Mscr.Dresd.M.291{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279361238 Getijdenboek]. Selwerd, ca. 1500. {{BNM-I|02046}}

* Mscr.Dresd.M.292{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30665167X Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1425-1475. {{BNM-I|02047}}

== Düsseldorf ==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* Ms B 119{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/6066703  Van tweelf doechden. Jan van Ruusbroec, Van seven trappen. Rulman Merswin, Von den neun Felsen]. Marienfrede, 15e eeuw. {{BNM-I|04334}}

* Ms B 144{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2651490 Mnl. vertaling van Henricus Suso: Horologium aeternae sapientiae]. Niederrhein, 1474. {{BNM-I|04336}}

* Ms B 158{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7932385 Noordnederlandse vertaling van Gregorius de Grote: Dialogi]. Marienfrede, 1478. {{BNM-I|04337}}

* Ms B 208{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8903430 Mnl. vertaling van Bernardus van Clairvaux: Sermones; 2 preken van Nicolaas van Clairvaux]. Niederrhein, 1478. {{BNM-I|07323}}

* Ms C 17{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2822237 Pseudo-Bonaventura-Ludolphiaanse leven van Jezus]. Niederrhein, 1415-1425. {{BNM-I|04341}}

* Ms C 21{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/5016389 Leven van Augustinus]. Wesel, Fraterhuis, 1478. {{BNM-I|04343}}

* Ms C 22{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9177138 Leven van Franciscus, etc.]. Niederrhein, 1450-1455. {{BNM-I|04344}}

* Ms C 23{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9191857 Heiligenlevens, preken]. Wezel, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04345}}

* Ms C 24{{gap}}Marquard van Lindau,[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9188272  Wechwiser naer den hemelschen Jherusalem]. Niederrhein, 1462. {{BNM-I|07811}}

* Ms C 25{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9192447 Marialegenden; preken] Verzamelhandschrift, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04346}}

* Ms C 75{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9496668 Getijdeboek Geert Groote] Diocees Münster, 3e kwart 15e eeuw.

* Ms C 89{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9542324 Gebedenboek]. Nederlanden, 16e eeuw. {{BNM-I|04347}}

* Ms C 93{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7981542 Verzamelhandschrift, convoluut]. Wezel, Kruisheren / Marienfrede?, 1450-1463. {{BNM-I|04348}}

* Ms C 111{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9423171 Ludolph van Saksen, Vita Jesu Christi]. Niederrhein of Westfalen, 1563-1564.

* Ms N 2 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8499146 Gebedenboek] 1446.

* Ms N 3 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8524152 Gebedenboek.] 15e eeuw.

* K02:C109{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3063 Bijbelperikopen]. 15de eeuw.

* K02:C116{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3387 Psalter]. 14de-15de eeuw. 

* K02:F23{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2886 ''Roman van Perchevael''] 15de eeuw.

* K02:F26a{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2888 ''Wrake van Ragisel'']. 14de eeuw. 

* K02:F26b{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2889 ''Wrake van Ragisel'']. 13de eeuw. 
 
* K02:F45{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2890 ''Madelgijs'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07381}}

* K02:F46{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2891 ''Der Naturen Bloeme'']. 14de eeuw. {{BNM-I|04356}}

* K02:F48{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2892 ''Florigout'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07371}}

* K03:F52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2896 ''Rijmbijbel''] (fragmenten). 1321.

* K03:F86{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2899 ''Boeve van Hamtone'']. ca. 1250-1300. {{BNM-I|07362}}

* K03:F88{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2902 ''Sidrac'']. 15de eeuw.
 
* K04:004{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3103 Beschrijving van een stad en burcht]. 15de-16de eeuw.

* K08:004B{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3410 Ongeïdentificeerd]. 14de-15de eeuw.

* K12:001{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3095 Religieus gedicht]. 15de eeuw.

* K20:Z15/01{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3047 ''Dat Boec van den Houte'']. 15de eeuw. {{BNM-I|06470}}

* K20:Z15/09{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3054 ''Spieghel Historiael'']. 15de eeuw. 

* M0007{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3060 Brief over klooster van de Derde Orde]. 15de eeuw 

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/titleinfo/3658088 ''Getijdenboek'']. Jacob vander Meer, Delft, 8 april 1480. {{GW|GW13424}} ; {{ISTC|ih00429300}}

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/pageview/3821983 ''Vanden scaeckspeel'']. [Johannes de Vollenhoe], [Zwolle], ca. 1478-1480. {{GW|GW6538}} ; {{ISTC|ic00411600}}

* 2015{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/thumbview/8966603 ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{GW|M38760}} ; {{ISTC|ir00278000}}

* NK 3114{{gap}}Lambertus Goetman, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-118168 ''Den spieghel der ionghers'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1510. {{USTC|436787}} ;  [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0105.php '''L''']

== Edinburg ==

'''National Library of Scotland''' [https://digital.nls.uk/early-manuscripts/browse/archive/235248524 Zoeken: Manuscripts from the Low Countries]

== Erfurt ==

'''Universität Erfurt - For­schungs­bi­blio­thek Gotha'''

* Chart. A 584{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00025722 ''Eneasroman''] [Mandeville]. ca. 1470-1475. {{USTC|436787}}

* Dep. Erf., CA 2° 326{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017766/CA-2-00326_0444.tif?logicalDiv=log_f62dfc-3696-ba48-1b49ad53a Aantekening: lied f. 218v]

* Dep. Erf., CA 4° 325{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017743/CA-4-00325_0095.tif?logicalDiv=log_ufb_cbu_00023665 Aantekening: aanhef lied, f. 42r]

* Dep. Erf., CA 4° 332{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00024593 Aantekeningen schutbladen: o.a. lied f. 105]

* Dep. Erf., CA 4° 349{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015100/CA-4-00349_0029.tif Aantekening schutblad: lied f. 9r]

* Membr. II 83{{gap}}Geert Groote, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015058/Memb-II-00083_00001.tif Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1486-1500 ; {{BNM-I|02059}} ; 

* Membr. II 204{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026101?&amp;derivate=ufb_derivate_00015081 Hymnen en sequensen]. Oostelijke Nederlanden, 1446/1475 of c. 1490 ; {{BNM-I|02147}} ; 

* Membr. II 219{{gap}}Heraut Gelre/Beyeren [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026042 Gotha-fragment met slot van ererede op Diederic van den Elner en begin van ererede op Adam van Mopertingen]. Noordelijke Nederlanden, 1402-1414 ; {{BNM-I|02148}} ; 

* Membr. II 220{{gap}}Jan van Boendale, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00012524 ''Der leken spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02149}} ; 

== Erlangen ==

'''Universitätsbibliothek Erlangen-Nürnberg'''

* 665{{gap}}[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv046207692-4 ''Practica Magistri Goswini. (Eiusdem?) Tractatus Speculi astrorum. Tractatus Astrolabii Masaallah. Tabulae astronomicae et al.'' (Latijn en Nederlands)]. ca 1475-1500 ; {{BNM-I|08579}}

* H62/AH 590/625{{gap}}Anthonis de Roovere, [https://digital.bib-bvb.de/webclient/DeliveryManager?custom_att_2=simple_viewer&amp;pid=2776959 ''Staties uit de heilsgeschiedenis'' (Berijmde passie met houtsneden)]. [Gheraert Leeu, Gouda, 1482.] ; {{ISTC|il00185500}}

==Fécamp==

''' Musée du Palais Bénédictine'''

* A.10.008{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md494742cw76 ''Der Roesen krantz'' ]. 15de eeuw.

==Frankfurt am Main==

''' Universitätsbibliothek Johann Christian Senckenberg '''

* Fragm. germ. III 10{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7722997 ''Sibeli en Aetsaert van Zweden''] (fragmenten). ca 1300-1350. {{BNM-I|09069}}

* Fragm. germ. IV 6{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7843426 Rechtsaantekeningen] (fragment). ca 1500. 

* Ms. Barth. 171{{gap}}Maarten Luther, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3641389 Catechismus]. ca 1550. 

* Ms. germ. oct. 21{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3678817 Brieven uit de Zuidnederlandse vertaling van het Nieuwe Testament, gevolgd door een apocriefe brief van Paulus aan de Laodicenzen ]. ca 1475-1500. {{BNM-I|05899}}

* Ms. germ. oct. 27 (Ausst. 36){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663073 Middelnederlandse gebeden] (rol). 15de eeuw.

* Ms. germ. oct. 32 (Ausst. 43){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3682002 Getijdenboek]. Middelnederlands en Frans. ca. 1480-1490. {{BNM-I|05214}}

* Ms. germ. oct. 33 (Ausst. 45){{gap}}Geert Groote, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693105 Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|05215}}

* Ms. germ. oct. 47{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693933 Gebedenboek]. ca. 1550. {{BNM-I|13296}}

* Ms. germ. qu. 35{{gap}}Philip Utenbroeke [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663113 ''Spiegel historiael''] (fragment, Tweede Partie, Boek I, kap.67/vs.1-kap.68/vs.24). ca. 1375-1400. {{BNM-I|05221}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/uten001twee01_01/index.php '''N''']

* Ms. Praed. 12 (Ausst. 42){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3733473 Gebedenboek]. ca. 1510. {{BNM-I|05223}}

==Fulda==

''' Hochschul- und Landesbibliothek'''

* Aa 79{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN325287104 St. Georgener Predigten met ingevoegd preken uit de Limburgse sermoenen]. Rijnland, ca. 1300-1350. {{BNM-I|11787}}

* Aa 124{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN321275802 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1450-1475. {{BNM-I|07735}}

* Aa 132{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN434646644 Getijdenboek Geert Grote]. Oost-Nederland / Rijnland, ca. 1400-1450. {{BNM-I|09112}}

* Aa 144{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN437530361 Getijden- en gebedenboek Latijn-Nederlands ]. Vlaanderen, ca. 1400-1450. {{BNM-I|07853}}

==Gent==

'''Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren'''

* KANTL.HS.6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-lllu Eerste, tweede en derde ''Martijn''] (fragmenten). Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|06561}}


'''Universiteitsbibliotheek'''
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum&amp;type=manuscript Zoeken: hoge resolutie Middelnederlandse handschriften].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?sort=old-to-new&amp;type=manuscript&amp;access=online&amp;lang=dut-dum&amp;min_year=1301&amp;max_year=1600 Zoeken: handschriften tot 1600].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum-dut&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=book Zoeken: drukken tot 1570].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dut-dum&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=manuscript-book Zoeken: handschriften en drukken in Middelnederlands en Nederlands tot 1570].


* HS.0029/1{{gap}}Gerard van Woelbosch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000805686 ''Spel vanden Somer ende vanden Winter''] (fragment). Gent, ca. 1430.

* HS.0082{{gap}}Olivier de Langhe, [http://lib.ugent.be/catalog/rug01:000991241 Expositie Op De Regel Van S. Benedictus. Verklaring Van De Bulle Van Urbanus V: Ne In Vinea Domini. Concordantiae Super Regulam S. Benedicti.] Gent, 1445. {{BNM-I|00041}}

* HS.0123{{gap}}Jacobus de Voragine, ''Legenda Aurea'' [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000809105 Winterstuk] (Tweede Noordnederlandse vertaling). Den Haag, 1470. {{BNM-I|00047}}

* HS.0125{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000808075 Oude Costume Van Ghendt.] Gent, 1301.

* HS.0186{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769900 Horae Sanctae Crucis E.a. Nederlandse Gebeden.] Brabant, 15e eeuw.

* HS.0198{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772388 Verscheidene Devoties In Het Latijn En Het Middelnederlands.] Gent, 15e eeuw.

* HS.0209{{gap}}Henricus Suso en Arnulf van Leuven. [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000762292 Middelnederlands Getijden- En Gebedenboek.] Zuidelijke Nederlanden, 1504.

* HS.0388{{gap}}Caesarius van Heisterbach, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797892 Dialogus Miraculorum] (De eerste Middelnederlandse vertaling). Nederlanden, begin 16e eeuw.

* HS.0444{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000860804 ''Der vrouwen Heimelijcheit'', ''Fysiognomie''] en andere gedichten. Vlaanderen, 1405. {{BNM-I|00113}}

* HS.0529{{gap}}Jacobus de Voragine, and Olivier De Langhe.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000794401 Heiligenlevens In Het Middelnederlands]. Gent, 1450.

* HS.0607{{gap}}Hugo de Sancto Victore.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990667 Regel Van De H. Brigitta. Regel Van De H. Augustinus. Commentaar Op De Regel Van De H. Augustinus.] Dendermonde, 1500.

* HS.0632{{gap}}Johan Scutken, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000773362 Middelnederlandse Historiebijbel, deel 2]. Noordelijke Nederlanden, 1468.

* HS.0663{{gap}}Machteld Gerijtsdochter, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769899 Leven Van Jezus. ]Delft, 1474. 

* HS.0691{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000990629 ''Historie van Troyen'' (fragmenten)]. Brabant, ca. 1350-1375. {{BNM-I|06425}}

* HS.0697{{gap}}[https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000844072 Geneeskundige en occulte teksten.] Zuidelijke Nederlanden, ca. 1450.

* HS.0895{{gap}}Petrus Dorlandus en Henricus van Santen, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769871 ''Die historie des patriarchen sijnte Joseph''] en andere vrome geschiedenissen en sermoenen. Sint-Truiden, 1500-1503.

* HS.0896/A{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755970 ''Karel ende Elegast''] (fragmenten). Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350.

* HS.0941{{gap}}Hadewijch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755566 Brieven, visioenen, liederen, mengeldichten ]. Brabant, ca. 1350. https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=hade002 Hadewich op DBNL]&lt;/ref&gt;

* HS.0942{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000886937 Die Dietsche Doctrinale] Oudenaarde, 1367. 

* HS.1016{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000880954 Middelnederlands Passieboek.] Brabant, 1450

* HS.1017{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992995 Leven Van Jezus.] Nederlanden, tweede kwart 15e eeuw

* HS.1021{{gap}}Arnoldus de Villa Nova e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000803880 Clavicula Salmonis en andere magische tractaten en voorschriften]. 16e eeuw.

* HS.1035{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772918 Kookboek.] Nederlanden, 1475.

* HS.1038{{gap}}Jordanus de Quedlinburg en Joannes Tauler. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000857823 Sermoenen, religieuse tractaten en devoties.] Zuidelijke Nederlanden, eerste helft 16e eeuw.

* HS.1080{{gap}}Peregrinus de Opole. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769845 ''Leven van Jezus'',] sermoenen, exempelen en devoties. Brabant, ca. 1450-1500.
 
* HS.1171{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990496 Leven Van Jezus.] 15e/16e eeuw

* HS.1273{{gap}}Jan Yperman, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000790503 ''Cyrurgie''.] Nederlanden, 1440.

* HS.1305{{gap}}Jan van Schoonhoven e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797894 Devote tractaten]. Hasselt, 3e kwart 15e eeuw. {{BNM-I|00192}}

* HS.1357{{gap}}Christophorus Brukere, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000890208 Regel Van De Zusters Van Het St.-janshospitaal Te Oudenburg. Berijmde Gebeden En Andere Devoties]. Kalender. 1562.

* HS.1360{{gap}}Jan van Schoonhoven, Henricus Suso en Mechtildis de Hackeborn, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000956235 Gebeden En Devoties]. Nederlanden, ca. 1450-1500.

* HS.1365{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000762247 Teksten van pseudo-Brigitta van Zweden, Johannes Brinckerinck en anderen]. Holland, ca. 1425-1475. {{BNM-I|00213}}

* HS.1371{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992650 Twee Biechtboeken]. 1401.

* HS.1374{{gap}}Jacob van Maerlant e.a. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000763342 Heber-serrure Codex] (Middelnederlands verzamelhandschrift). Brabant, ca. 1375-1400. {{BNM-I|00216}}

* HS.1588{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7jqe ''Der leken spiegel'' (fragment, Boek 2, Kap. 44, v. 482 - Kap. 45 v. 39; Boek 2, Kap. 48, v. 562-721).] Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|00233}}

* HS.1590{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000839806 ''Borchgravinne van Vergi''; Gedicht op het huwelijk in Cana; ''Vander zielen ende van den lichame'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00234}}

* HS.1619{{gap}}Pieter Vostaert, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000969203 Roman van Walewein (fragment)]. Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00242}}

* HS.1638{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990133 ''Die Rose'' van Heinric (fragment)]. Nederlanden, 14de eeuw. {{BNM-I|00250}}

* HS.1649{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/G Rijmkroniek van Holland''] ([https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek fragment G]). ca. 1325-1350.

* HS.2166{{gap}}Anna Bijns, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755562 Gedichten]. ca. 1520-1530.

* HS.2749/3-4{{gap}}Jacob van Maerlant; Lodewijk van Velthem, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990038 Vierde Partie van de ''Spieghel historiael'', fragment]. Westelijk Brabant of Oost-Vlaanderen, ca. 1325. {{BNM-I|06622}}  

* HS.2749/7{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990045 ''Sidrac''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|06563}} 

* HS.2749/9{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000993611 ''Valentijn ende Nameloos''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|07389}} '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003189201_01/_tij003189201_01_0019.php#146 Willem de Vreese, ''Een nieuw fragment van Valentijn en Nameloos'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 11 (1892) p. 140-162]&lt;/ref&gt;

* HS.3330{{gap}}Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755412 Testament rhetoricael]. 1561. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001test01_01/dene001test01_01_0656.php '''N''']

* G.13860 ; [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001667788 ''Korte rijmkroniek van Vlaanderen'']. Oost-Vlaanderen, ca. 1431-1440. 

* BHSL.RES.0043/1{{gap}}Werner Rolevinck, [https://books.google.be/books?id=V6dKAAAAcAAJ ''Fasciculus temporum]. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* BHSL.RES.0170/1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000176405 ''Die destructie van Jherusalem]. [Gheraert Leeu, Goude, 1482].

* BHSL.RES.0219{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001457031 ''Historie van Floris ende Blancefloer''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen, ca. 1517.

* BHSL.RES.0401/1{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=qSdNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0401/2{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=nidNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0460{{gap}}Anna Bijns, [https://books.google.be/books?vid=GENT900000177041 ''Een seer scoon ende suyver boeck, verclarende die mogentheyt Gods, ende Christus ghenade, over die sondighe menschen. Daer boven die warachtighe oorsake van der plaghen groot die wy voor ooghen sien, met veel scoone vermaninghe (...)'']. Peter van Keerberghen, Antwerpen, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/bijn003refe03_01/ '''N''']

* BHSL.RES.0537/1{{gap}}Anthonis de Roovere, Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001359678 Rethoricale wercken van Anthonis de Roouere (...) Carnation (...)]. Jan van Gelen, Antwerpen, 1562, '''X'''[https://www.dbnl.org/tekst/roov002reth01_01/index.php Tekst Anth. de Roovere op DBNL]

* BHSL.RES.1070{{gap}}''[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001018720 Frederick van Jenuen]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1531.

* BHSL.RES.1071{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224241 ''Der IX quaesten'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1528.

* BHSL.RES.1084{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224258 ''Historien der heiligher drie coninghen'']. J. Jacobszoon Vander Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}}

* BHSL.RES.1295{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224453 ''Des conincs summe'']. Jacob Jacobszoon van der Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1478. 

* BHSL.RES.1401{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224496 ''Der sielen troest'']. Nicolaes Grapheus alias Claes de Grave, Antwerpen 1526. {{USTC|402986}}

* BHSL.RES.1402{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224495 ''Der sielen troest'']. Govaert Back, Antwerpen, 1502. {{USTC|402805}}

* BHSL.RES.1500/1 BIB.ACC.008994{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-ZlbAAAAQAAJ ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* BIB.ACC.004589{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000038650 ''De zeer wonderlijcke ende vvarachtighe historie van Mahomet, inde welcke beschreuen ende verhaelt wordt zijn gheboorte, afcomste, leuen en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; valsche leeringhe, mette confutatie oft wederlegginge van den Alcora[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; quade secte des selfs Mahomet'']. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1580. {{STCN|424178524}}

* BIB.ACC.025068{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:002052893 ''Historie vanden Ridder metten Swaen''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen [151?].

* 7859{{gap}}François Goedthals, [https://books.google.be/books?id=xmU-AAAAcAAJ ''Les proverbes anciens Flamengs et François correspondants de sentence les uns aux autres.'']. Christofle Plantin, Antwerpen, 1568. {{USTC|13557}} ;  '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/GoedthalsProverbes1568.pdf Transcriptie (pdf), Leiden Universiteit]&lt;/ref&gt;

==Giessen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Hs.45{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565165 Glossaria Latijn/Nederduits]. ca. 1350. {{BNM-I|07948}}

* Hs.98{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565329 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06365}} ;[https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Hs.98a{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565832 ''Spiegel historiael'' (Vijfde Partie, Boek IV, kap.27/vs.4-15 en vs.54-65 en kap.28/vs.25-36 en 75-85)] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1315-1350. {{BNM-I|06691}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* Hs.642a{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3917775 o.a. Rijnlandse bewerkingen van verhalen uit de Noord-Nederlandse bewerking van ''Vitas patrum''] Westfalen, ca. 1450-1475. {{BNM-I|08103}}Zie ook: [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3935448 Hs. 790b] en [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3925911 Hs. 816a]

* Hs. NF 345{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:hebis:26-digisam-105187 ''Rijmbijbel''] (fragment). Nederlanden, ca. 1350-1375, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0029.php '''D'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;Universiteit Giessen: [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/items/2ff897ab-1a87-409a-b79f-918d0d49026f/full cataloogitem] met [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/server/api/core/bitstreams/51f1cb89-7775-4491-8f50-69ba57b6201d/content bijlage]&lt;/ref&gt; 

==Göttingen==

'''Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek'''

* 8 TH TH I, 666/19:1{{gap}}[David Joris], [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN876297246 Ernstelijcke Klage, Leere unde onderwysinghe aen alle Regenten unde Ouericheden, ouer den nydighen bloetdorstighen aardt Belials unde Antichristi hare Dienaren unde Medgenooten, die daer eenichsins raden unde leeren yemanden om't Geloof of die Weth haerder conscientien te mogen vervolgen oder te dooden'']. z.p., 1544.

* 4 Cod. Ms. philol. 184: II{{gap}}Jan van Boendale, [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3801882 ''Der leken spiegel'' (fragment)]. ca. 1330-1350. {{BNM-I|06712}}

* 8 Cod. Ms. hist. 823b{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3746406 Reis van Jan van Mandeville]. Holland, 1425-1475. 

* Fab. Rom. I 2200{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN770755488 ''Die hystorie van die seven wijse mannen van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{GW|GW12876}} ; {{ISTC|is00450100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0033.php '''L'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sev001abot01_01/ '''N''']

* Fab. Rom. III 1945{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1668342502 Rijckaert zonder Vreese'']. Hieronimus van Dussen, Antwerpen, 1619, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0060.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Rijckaert_zonder_Vreese/Rijckaert_zonder_Vreese_feuilleton_editie.pdf W.Kuiper, ''Rijckaert zonder Vreese - kritische editie'', Amsterdam 2019]&lt;/ref&gt;

* Fab. Rom. III 2011{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685820972 ''Een schoone ende wonderlijcke historie, diemen voor warachtich houdt, ende autentijck, sprekende van eender vrouwen gheheeten Melusine [...]'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen, 1602, 

* Fab. Rom. III 2108{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1680075381 ''Een schoone Historie van Jan van Parijs, coninck van Vranckrijck'']. Pauwels Stroobant, Antwerpen, 1612. [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0055.php '''L''']

* Fab. Rom. VI, 1223{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685936180 ''Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken ende wonderlijcke avontueren die hi hadde [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Jan van Ghelen de Jonghe, Antwerpen, 1580, 

* Fab. Rom. VI 1533{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN779971469 ''Een schoon historie van broeder Ruyssche die een koc was in een klooster ende een duyvel die hem in menschelijcker ghedaente verschapen hadde'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1596. 

* Fab. Rom. VI 1542{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN686082044 ''Een schoone genuechelicke enn seer pluysante Historie van den Pastoor te Kalenberghe von syn wonderbaerlikke avontueren ende corthwylige cluchten die hy by synen leven bedreven heeft'']. Albert Bouwman, Amsterdam, 1613.

* Fab. Rom. X 32{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685925472 ''Die conste ende maniere om broot ende vleesch, visch, wyn, gebraet, spijs, dranc ende den vryen kost te kryghen sonder ghelt.''] Weduwe Jan van Ghelen, Rotterdam, 1610. {{USTC|1018385}}

* 8 FAB X, 132 RARA{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1782610715 ''Een schone ende ghenoechelijcke historie van joncker Jan uut den Vergiere, des graven soone van Artoys, die veel wonderlijcke avontueren gehadt heeft ende door zijn groote vromicheyt namaels keyser van Roomen ende coninck van Vranckrijck wert'']. Harman Janszoon Muller, Amsterdam, [1590]. {{USTC|429335}}

* Poet. Germ. II 1316{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN532719360 ''De historia van Lanslot ind van dye schone Sandrin'']. Heinrich von Neuss, Köln, 1510.{{gap}}{{USTC|629944}}

* Theol. 160{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN86944929X ''op Cantica Canticorum'']]. [ca. 1460] ; {{BNM-I|06062}}

==Graz==

'''Universitätsbibliothek'''

* 503{{gap}}[https://unipub.uni-graz.at/urn:nbn:at:at-ubg:2-28457 ''Commentarius in Augustini libri De civitate Dei'', met gebed in het Middelnederlands op het voorste schutblad]. Nederlanden of Frankrijk, ca. 1400. {{BNM-I|13200}}

* 1703/131{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0131.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Eerste Partie]. West-Vlaanderen (?), ca. 1300-1350. {{BNM-I|06652}}

* 1703/132{{gap}}Philip Utenbroeke,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0132.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Tweede Partie]. West-Vlaanderen (Brugge?), ca. 1300-1325. {{BNM-I|06677}}

==Greifswald==

'''Universitätsbibliothek Greifswald''' 

* MS 638{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275191,T ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|02150}}

* MS Nd. 1{{gap}}Arnt Buschmann, [https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275108,T Mirakelbericht]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1450-1460.

* MS Nd. 2{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275109,T Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1400-1425. {{BNM-I|02153}}

* MS Nd. 9{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275116,T Gebedenboek]. Maaseik, ca. 1534/1566.

* MS Nd. 20{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275124,T Gebedenboek]. Brabant, ca. 1510-1520.{{gap|1em}{{BNM-I|08581}}

* MS Nd. 37{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275128,T Johannes Cassianus]. West-Vlaanderen, ca. 1450-1500.

==Groningen==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* HS.ADD 274{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/13938/rec/57 Getijdenboek], Thesinge, 1512-1518. {{BNM-I|05933}}

* HS.ADD 360{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/8583 Gebedenboek]. ca. 1500-1525.

* HS.ADD 424{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/67849 Het boek van Brecht]. Zwolle, ca. 1465-1490.
 
* HS.103{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/8436/rec/1 Verzameling Artesteksten in het Latijn en het Nederlands]. ca. 1500-1525.

* HS.216{{gap}}Augustinus, Hugo van St-Victor, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/9061 ''Bedudinge nae den sinne van Sante Augustinus regele''. Met het commentaar van Hugo van St-Victor]. Maaseik, 1435. {{BNM-I|02104}}

* HS.217{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/779/rec/10 ''Pseudo-Bonaventura-Ludolfiaanse leven van Jezus'']. Noordelijke Nederlanden, 1438. {{BNM-I|02105}}

* HS.254{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/7404/rec/22 Verzameling juridische teksten]. 1530 en later.

* HS.279{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/7877/rec/27 Stadboek van Groningen]. Groningen, 1532. {{BNM-I|02114}}

* HS.350{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/15000/rec/1 Nederlandse vertaling van Olivier de la Marche ''L'estat de la maison du duc Charles de Bourgoingne dit le Hardy'']. 16de eeuw. {{BNM-I|02116}}

* HS.405{{gap}}o.a. Jacob van Maerlant, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/3332 Zutphens-Groningse Maerlanthandschrift ], 's Hertogenbosch?, ca. 1325-1339. {{BNM-I|02118}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

* HS.406{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/membradisje/id/54 ''Parthonopeus van Bloys'' (fragment)], Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|02119}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_par002part02_01/ '''N''']
 
* uklu INC 131 A{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/boeken/id/1804/rec/2 ''Dat boeck vanden leven ons liefs heren ihesu christi, ... met addicien van scoonen moralen ende gheesteliken leringhen ende deuoten meditacien ...'']. Peter van Os. Zwolle, 1495.

* INC 132{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/membradisje/id/732/rec/93 Dekblad met fragment van Middelnederlandse prozatekst over de sacramenten]. ca. 1450-1500?.

== Haarlem ==

'''Noord-Hollands Archief'''

* Losse aanwinsten 1039{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741443&amp;miview=inv2 ''Brederodekroniek. Met een serie kroniekjes van andere adellijke geslachten uit Holland.''] Zestiende eeuw.

* Losse aanwinsten 1040{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741444&amp;miview=inv2 ''Kroniek van de heren van Brederode, met stamreeksen van de heren van Arkel en Egmond.''] Zestiende eeuw.

* Stadsbestuur van Haarlem (Stadsarchief van Haarlem), 928 (= Stadsarchief Rood 21){{gap}}[https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=1573&amp;minr=1111261&amp;miview=inv2 ''Negen besten'', ''Cort Chronijkje van de graaven van Holland'', ''Historialike materie'' (kroniek van Haarlem) ]. Haarlem, kort na 1446. {{BNM-I|08255}}

'''Stadhuis'''

* [https://noord-hollandsarchief.nl/beelden/beeldbank/?mode=gallery&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=1&amp;fq%5B%5D=search_i_period:%5B14000000%20TO%2015510000%7D&amp;q=gravenportretten&amp;reverse=0&amp;oldView=horizontal Reeks van 19 gravenportretten]. Haarlem, circa 1490.

==Halle==

'''Frankesche Stiftungen'''

* 44 E 12 (1){{gap}}Guillaume de Digulleville, [https://192.124.243.55/digbib/pilger.htm ''Boek van den pelgrim'']. Hendrik Eckert van Homberch. Delft, 1498, ; {{ISTC|ig00638500}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_boe007boec01_01/_boe007boec01_01_0001.php '''N''']

* ZV 27234{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386591 ''Lerung ende vermaenung met bequame gelijckenissen wtgesproocken totter Ghodtsaelicheit dienstelick'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27235{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386590 ''Een twesprake tuschen een Meister ende sijn Discipel'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27236{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386589 ''Alle waere gheloeuighen saluyt'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* [?]{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386588 ''Wtspraeck des waeren Religions ende verklaering der Ceremonien'']. Ludwig Dietz, Rostock, [1550].

== Hamburg ==

'''Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg Carl von Ossietzky '''

* Cod. theol. 2194{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN1036472221 Ascetische geschriften: Sinte Bernaerts testament; David van Augsburg ''Profectus religiosorum'', excerpt; Jan van Ruusbroec ''Vanden kerstenen ghelove'', excerpt; traktaten, heiligenlevens, gebeden; preek uit de ''Jhesus collacien''; preek van Nicolaas van Straatsburg: Preek over de gulden berg, gevolgd door Jan van Schoonhovens commentaar op deze preek; anonieme preek]. Nederlanden, 1450-1600. {{BNM-I|05584}}

* Inc App A/80 1039{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN782153259 ''Die Historie van Buevijne van Austoen ut Engelandt gheboren, vol wonderlijke aventueren, vol strijen, vol amoruesheyt ende vol van verraderijen'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1504. {{USTC|436691}}

* Inc App A/265{{gap}}[https://digitalisate.sub.uni-hamburg.de/de/nc/detail.html?tx_dlf%5Bid%5D=26495&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;tx_dlf%5Bpointer%5D=0 De Spieghel der behoudenessen]''. Thomas van der Noot, Brussel, [1508]. {{USTC|403645}}

==Hannover==

'''Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek | Niedersächsische Landesbibliothek'''

* Ms IV, 369{{gap}}[https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=1756555699 Nederrijns Moraalboek]. eind 13 eeuw. {{BNM-I|06704}}

==Hanover (NH)==

'''Rauner Library - Dartmouth College Library'''

* Ms. 1270{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001270.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw. 

* Ms. 1302{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001302.html Getijdenboek] (fragment). Vlaanderen, 15de eeuw. 

* Ms. 1345{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001345.html Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw.

* Ms. 2491{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/002491.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw.

==Hattem==

'''Bibliotheek Stichting Oud-Hattem'''

* Hs. C5:{{gap}} Collectie 'secreten'. 15e eeuw. {{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 
 Zie Utrecht: UBU Hs. Hattem C 5].

==Heeswijk Dinther==

'''Abdij van Berne'''

* Hs. 2{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/895616A95CE34908B5C08ECF75FB8FB3 Godfried van Wevel, Vanden twaelf dogheden; Eenliker sprake]. 1450-1500. {{MMDC|17021}}

* Hs. 4{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Gebedenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|07416}} ; {{MMDC|17024}}

* Hs. 6{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, c. 1470. {{BNM-I|07514}} ; {{MMDC|17031}}

* Hs. 9{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/0BEC7AB595F340368B73AF7DB8F5ABF8 Getijdenboek]. IJsselregio, 1470-1490. {{BNM-I|05987}}{{MMDC|17060}} ; 

* Hs. 11{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/298A97AF81574053A50426C2C93CA5AD Teksten met instructies voor een vroom leven]. Oostelijk Brabant, 1500-1550, ; {{BNM-I|07545}}{{MMDC|17040}}

* Hs. 33{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/B277D3ED3FEB4C059F1AEF534BCB901B Pesttractaat]. 15e eeuw. 

* Hs. 100.1{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/80391E23340D472BBF340E3B64D26F6B Van den hertogen ende heren van Brabant. Rijmkroniek]. 16e eeuw.

==Heidelberg==

'''Universitätsbibliothek'''

* Cod. Pal. germ. 87{{gap}}Johann von Soest, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg87?ui_lang=eng ''Kinder von Limburg'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch'').] Heidelberg, 1480. {{BNM-I|06428}}

* Cod. Pal. germ. 147{{gap}}[https://doi.org/10.11588/diglit.70#0001 ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470. 

* Cod. Pal. germ. 315{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg315?ui_lang=eng ''Malagis'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Madelgijs'').] Westschwaben, ca. 1480. {{BNM-I|07379}}

* Cod. Pal. germ. 340{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg340?ui_lang=eng ''Malagis'', ''Reinolt von Montelban''.] ca. 1474. {{BNM-I|07377}}

* Cod. Pal. germ. 357{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg357?ui_lang=eng Kleine Heidelberger Liederhandschrift.] Elzas (Straatsburg?), ca. 1270-1280. {{BNM-I|08295}}

* Cod. Pal. germ. 363{{gap}}Johann der Clerick, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg363?ui_lang=eng ''Ogier van Dänemark'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Ogier van Denemarken'').] Heidelberg? 1479. {{BNM-I|07384}}

* Cod. Pal. germ. 368{{gap}}Herbort von Fritzlar, Hendrik van Veldeke [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg368?ui_lang=eng ''Liet von Troye'', ''Eneasroman''.] Würzbürg 1333. {{BNM-I|08297}}

* Cod. Pal. germ. 399{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg399?ui_lang=eng ''Reinolt von Montelban''.] Rottenburg? Tübingen? Urach?, 1480. {{BNM-I|07378}}

* Cod. Pal. germ. 403{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg403 ''Eneasroman.''] Straatsburg, 1419. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N'''] 

* Cod. Pal. germ. 848{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg848?&amp;ui_lang=eng Codex Manesse.] Zürich, ca. 1300-1340.

* Cod. Sal. VII,4d{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/salVII4d?ui_lang=ger Devotieboek: getijden, boetpsalmen, gebeden, traktaten, ''Der vader collacien'', fragment van een preek van Nicolaas van Straatburg: Preek over de gulden berg]. Oostelijke Nederlanden? Brabant?, ca. 1440?, ca. 1500?.{{BNM-I|07263}}

* Heid. Hs. 200{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs200 ''Wapene Martijn'' (fragment)]. ca. 1300-1400 (?).{{BNM-I|06559}}

* Heid. Hs. 1012{{gap}}Augustijn[ken van Dordt], ''[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs1012/0015/image,info,thumbs Der Herzog von Braunschweig]''. [Trier] ca. 1460.

==Innsbruck==

'''Universitäts- und Landesbibliothek Tirol'''

* Cod. 455{{gap}}[https://diglib.uibk.ac.at/urn:nbn:at:at-ubi:5-1461 Geneeskundig verzamelhandschrift, Latijn en Nederlands (simplicia).] Nederlanden, 14de en 15de eeiw. {{BNM-I|08656}}

==Jena==

Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek Jena

* Ms. Prov. f. 155{{gap}}[https://collections.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/HisBest_derivate_00023755/Ms-Prov-f-155_0001.tif ''Parthonopeus van Blois''] (fragment). {{BNM-I|02163}}

==Kampen==

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief 11 [https://kroniekvankampen.huygens.knaw.nl/ Kamper Stadskroniek ''De annalibus quaedam''.] Kampen, ca. 1470-1545. {{BNM-I|11949}}

==Karlsruhe==

'''Badische Landesbibliothek'''

* Cod. Donaueschingen 217 [https://digital.blb-karlsruhe.de/urn/urn:nbn:de:bsz:31-66200 Getijdenboek van Geert Groote] IJsselgebied (Zwolle?), ca. 1470-1490.

==Kassel==

'''Universität Kassel'''

* 4° Ms. poet. et roman. 29{{gap}}[https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1398416988020/1/LOG_0000/ ''Roman der Lorreinen.]'' ; {{BNM-I|06368}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] 

==Keulen==

'''Dombibliothek'''

* Codex 248{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-0248_001.jpg%22/segment/%22body%22 ''Die bereydinge des herten'', ''Die weerdicheit der caritaten'']. Limburg? ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* Codex 1117{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1117_001.jpg%22/segment/%22body%22 Getijdenboek]. ca. 1500. 

* Codex 1323{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1323_001.jpg%22/segment/%22body%22 Preken]. ca. 1550. 

'''Universitäts- und Stadtbibliothek'''

* AD+BL220{{gap}}[https://www.ub.uni-koeln.de/cdm/ref/collection/inkunabeln/id/165239 ''Herbarius.''] Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}
* ENNE167{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://fragmentarium.ms/overview/F-ds6i''Vanden blinkenden steen'' (fragment)] Nederlanden, ca. 1400-1450. 

'''Historisches Archiv'''

* C&amp;D 337{{gap}}Jan Beke, [https://historischesarchivkoeln.de/archive.xhtml?id=Vz++++++00134516MHupElko#Vz______00134516MHupElko  ''Croniken'']. 15de eeuw. {{BNM-I|10449}}

* W.* 46 * {{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003339PPLS#Vz______90003339PPLS ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470.

* W. 4 121{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003430PPLS#Vz______90003430PPLS Frans-Nederlands gespreksboekje]. ca. 1375-1400. {{BNM-I|05007}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.be/books?id=9mwUAAAAQAAJ Scan op google books]&lt;/ref&gt;

* W. 4 322{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003354PPLS#Vz______90003354PPLS ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* W. 4 324{{gap}}Jacob van Maerlant, [http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003356PPLS#Vz______90003356PPLS ''Spieghel historiael'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|04898}}

* W. 8 262{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003457PPLS#Vz______90003457PPLS Notitieboek van een Vlaams koopman]. ca. 1450-1460. {{BNM-I|05013}}

* W. 8 325{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003594PPLS#Vz______90003594PPLS Glossarium Latijn-Nederlands, fragment]. Limburg, ca. 1300-1325. {{BNM-I|05116}}

==Koblenz==

'''Landeshauptarchiv Koblenz'''

* Bestand 701 Nummer 262{{gap}}[https://apertus.rlp.de/index.php?PLINK=1&amp;ID=ca23ec55-096e-4c81-aaca-9cfef51067dd Convoluut met in het tweede deel: Arnoldus Leodiensis, ''Alphabetum narrationum'' (162r-172r), zes lectiones uit een ''Officium sanctae Barbarae'' (172v) en Jacob van Maerlant, ''Eerste Martijn'' (fragment op f. 173r)]. Dit deel van het convoluut: Nederlanden, 1380-1400. {{BNM-I|09090}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)]], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

==Kopenhagen==

'''Det Kongelige Bibliotek'''

* 77 II,-233 4to{{gap}}[https://www5.kb.dk/permalink/2006/manus/541/eng/ ''Ulenspiegel. Van Ulenspieghels leven.''] Michiel van Hoochstraten, Antwerpen ca. 1512. {{USTC|437065}}

==Kraków==

'''Biblioteka Jagiellońska'''

* Berol. mgq 1087{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/714545/edition/676992/content Verzamelhandschrift met o.a. Preken uit de ''Limburgse sermoenen, Tondalus’ visioen'' en ''Sint Patricius’ vagevuur'']. Noordelijke Nederlanden, tweede helft vijftiende eeuw, circa 1490? ; {{BNM-I|02998}}

* Berol. mgq 1094{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/340948/edition/325636/content Godfried van Wevel. Henricus Suso. Traktaten]. Gelre, 1468. {{BNM-I|02957}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 1{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/301264/edition/288259/content?ref=desc Ongeïdentificeerd (1) ''Henric en Claredamye''] [?]. Eerste helft 13e eeuw, Nederrijns. {{BNM-I|03002}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 3{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=175986 ''Eneasroman''] (fragment). na 1250. {{BNM-I|03001}}

==Lancaster, PA==

'''Franklin &amp; Marshall College, Shadek-Fackenthal Library'''

* Misc. Ms. 146{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0038/html/MS_146.html Book of Hours]. Zwolle, ca. 1470-1480.

==Leeds==

'''University Library - Special Collections'''

* BC MS 7{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372689 Getijdenboek]. Delft? en Zuidelijke Nederlanden, ca. 1490 en ca. 1500-1510. {{BNM-I|05856}}

* BC MS 14{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372696 Getijdenboek]. Nederlanden, ca. 1450-1500, met toegevoegde miniaturen uit de eerste helft van de 13de eeuw. {{BNM-I|10206}}

* BC MS 24{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372702 Psalter]. Holland, ca. 1440. {{BNM-I|05908}}

== Leeuwarden==

'''Tresoar'''
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkxlZXV3YXJkZW4sIFRyZXNvYXIiXX0seyJuYW1lIjoiVGV4dCBMYW5ndWFnZSIsImZpZWxkIjoibGFuZ3VhZ2UiLCJ2YWx1ZXMiOlsiRHV0Y2giXX1dLCJwYWdlIjoxLCJwYWdlX2xlbmd0aCI6MzAsInNvcnRvcmRlciI6InRpdGxlIn0= 15+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 290{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=199 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|02809}} ; {{MMDC|15727}}

* Hs. 1804{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=12 ''Florigout''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|02813}} ; {{MMDC|15659}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_flo004flor02_01/ '''N'''] 


==Leiden==

'''Hoogheemraadschap van Rijnland'''

* 2.2.17, no 21{{gap}}[https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&amp;mizig=210&amp;miadt=319&amp;miaet=1&amp;micode=2.2.17&amp;minr=1065347&amp;miview=inv2 Van die heerlikije der lande van Steyn.''] ca. 1500. {{MMDC|15365}}

'''Universiteitsbibliotheek''' 

Leiden University Libraries Digital Collections : [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=edismax&amp;cp=collection%3Aubl_manuscripts&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22 Zoeken: Manuscripts : Dutch]
[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=dismax&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Aubl_manuscripts%22&amp;f%5B1%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22&amp;f%5B2%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Awestern_mediev_manuscripts%22 Zoeken: Westerse middeleeuwse handschriften - Nederlands] 

* 1369 C 11{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1543099#page/1/mode/1up ''Fasciculus temporum]''. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 1497 B 11{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1936602#page/1/mode/1up ''Historien ghetoghen uuten gesten ofte croniken der Romeynen, tracterende ende roerende van die doechden ende sonden, ende die ghemoraliseert ende ghetoghen tot enen gheesteliken sinne'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 1497 H 14{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1557824#page/1/mode/1up ''Den spyeghel der salicheyt van Elcerlĳc : hoe dat elcerlĳc mensche wert ghedaecht Gode rekeninghe te doen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1525. {{USTC|407327}}


* BPL 3{{gap}}Jean Froissart, ''Chroniques'' [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel I] - [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel II], vertaald door Gerijt Potter vander Loo. Leiden?, 1470. {{BNM-I|01878}} ; {{MMDC|4869}}

* BPL 14 A{{gap}}Broeder Geraert, Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1602664 ''Natuurkunde van het geheelal - Der naturen bloeme'']. Utrecht, 1350-voor 1366? ; {{BNM-I|01882}}

* BPL 14 C{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2668898?solr_nav%5Bid%5D=b3b7dbfb2b5dd03cb600&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=0#page/1/mode/1up ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden (Gelre of Overijssel), ca. 1460-1470.

* BPL 14 E{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1599911 Spiegel Historiael''], Vijfde Partie. Brabant, ca. 1316-1325. {{BNM-I|00006}} ; {{MMDC|4914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* BPL 14 F{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2692079#page/1/mode/1up Reis van Jan van Mandeville'']. Noordelijke Nederlanden. ca. 1425-1450. {{BNM-I|01885}}

* BPL 76 C{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1686975|Wereldkroniek ''Claes Heynenzoon en andere kronieken'']. Holland, 1476. {{BNM-I|01901}} ; {{MMDC|5499}}

* BPL 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606999 ''Sinte Franciscus leven'']. Vlaanderen, 1300-1350. {{BNM-I|01907}}

* BPL 136 D{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1594995#page/1/mode/1up ''Gouds kroniekje'']. 1463.

* BPL 1010{{gap}}Joannes de Beka, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1989383?solr_nav%5Bid%5D=14e60660c0312d2db5ab&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=5#page/6/mode/1up Die croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425. {{BNM-I|10447}} ; {{MMDC|1792}}

* BPL 1049{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606657 Limburgse ''Aiol'']. Limburg (omgeving Venlo?), ca. 1175-1225. {{BNM-I|01927}}

* BPL 1215{{gap}}Heinric van Veldeke, [[hdl:1887.1/item:1594784|''Sinte Servaes levene'']]. Maastricht, St. Bartholomeüsklooster ca. 1470. {{BNM-I|01928}} ; {{MMDC|r1797}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* BPL 2894{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1679726 Bastaard-Godevaert]. Brabant?, ca. 1330-1370. {{BNM-I|02018}}

* BPL 3085{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:760243 ''Wrake van Ragisel''] (fragment). 1250-1300?. {{BNM-I|02024}} ; {{MMDC|2079}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_wra001mgys01_01/ '''N''']

* BPL 32522:4{{gap}}Jan van Ruusbroec,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:3493569 ''Vanden blinckenden steen'' (fragment)]. {{BNM-I|05280}}

* LTK 168{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1678947 ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden, 1450-1475. {{BNM-I|00833}}

* LTK 183{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/L ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1400. {{BNM-I|00843}} ; {{MMDC|14190}}

* LTK 191{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1598537 ''Ferguut, Floris ende Blancefloer, Der Historiën Bloeme, Esopet, Bediedenis der misse, Dietsche doctrinale'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350. {{BNM-I|00001}} ; {{MMDC|14191}}

* LTK 194{{gap}}Jan de Weert, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595455#page/1/mode/1up ''Nieuwe Doctrinael, Dierenriemmannetje, Lied van Geraert van Velsen'']. Z. Nederlanden, ca. 1450-1475. {{BNM-I|00847}} ; {{MMDC|14197}}

* LTK 195{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595077#page/1/mode/1up ''Roman van Heinric en Margriete van Limborch'', ''Roman van Walewein'']. West-Brabant / West-Vlaanderen ca. 1350. {{BNM-I|00848}} ; {{MMDC|14200}}

* LTK 205{{gap}}Dirc Potter, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1608717#page/1/mode/1up ''Der minnen loep'']. Holland, 1486. {{BNM-I|00853}} ; {{MMDC|14408}}

* LTK 221 ; [https://hdl.handle.net/1887.1/item:3300393 Samengestelde codex met o.a. sermoenen, gebeden en een Middelnederlandse bewerking van ''Soliloquia animae ad Deum''. Fragmenten uit ''Dietsche Catoen'' als schutbladen (oorspronkelijk dekbladen)] 1450-1550. De vrije dekbladen met de ''Catoen'' (na 1350) worden gelokaliseerd in Zuid-Holland. {{BNM-I|00862}}

* LTK 318{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1685644 Sermoenen:winter- en zomerstuk; Passieboek; Meditatiën over de lijdensgeschiedenis; Middelnederlandse vertaling van Willem van Gouda, ''Peregrinationes terrae sanctae'']. Gouda, 1476. {{BNM-I|01347}}

* LTK 360{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1526173#page/1/mode/1up ''Boec dat geheeten is een gemeen goet van der natueren der bijen'']. [Utrecht] 1461. {{BNM-I|01384}} ; {{MMDC|14629}}

* LTK 856{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/936120#page/1/mode/1up ''Jerusalemsche reyse ende des berchs Synai tot S. Cathlijnen gedaen bij den eersamen Jan Aerts''] AD 1484. c. 1575-1600. {{BNM-I|08155}}

* LTK 1019{{gap}}Jan van Boendale, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/877816#page/1/mode/1up ''Brabantsche yeesten]''. West-Brabant, c. 1430. {{BNM-I|01405}} ; {{MMDC|14772}}

* LTK 1022{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376813 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1325-1350. {{BNM-I|01410}} ; {{MMDC|14658}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* LTK 1024{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376816 ''Borchgrave van Couchi''] (fragment). ca. 1375-1400. {{BNM-I|01478}} ; {{MMDC|14660}}

* LTK 1029{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1598336#page/1/mode/1up ''Vanden twaelf dogheden'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1400-1425. {{BNM-I|01414}} ; {{MMDC|14664}}

* LTK 1196{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:375576 ''Alexanders geesten'']] (fragment). ca. 1300. {{BNM-I|01425}} ; {{MMDC|14686}}

* LTK 1511{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1508153 Lijst in verzen van de Hertogen van Brabant. - Dirck Goeyarts, ''Een reiffereijn van Nijmeghen'']. 1519-1530?. {{BNM-I|11410}}

* LTK 1527{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1993579 ''Eerste Partie Spiegel historiael'' (excerpt) en andere teksten]] (fragment). 1300-1400. {{BNM-I|06662}}

* LTK 2040{{gap}}Diederic van Assenede, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1615114 ''Floris ende Blancefloer''] (fragment). Brugge?, 1275-1300. {{BNM-I|01505}} ; {{MMDC|14798}} ; '''E'''&lt;ref&gt; [https://www.dbnl.org/arch/asse008plee01_01/pag/asse008plee01_01.pdf P. Leendertz, ''Floris ende Blancefloer'', Kritische editie, Leiden 1912.]&lt;/ref&gt;

==Leipzig==

'''Universitätsbibliothek'''

* MS 1302{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#88a421ee-c15d-406b-b2b3-78e474c4b5e0 ''Vanden twaelf dogheden'' en andere teksten (Nederduits)]. 1466. {{BNM-I|06930}}

* MS 1517{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#cb62da14-1691-47f8-b97e-254fd37ad4c1 Getijdenboek]. Zuid-Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02179}}

* MS 1616{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000011036 ''Vlaamse Rose'' (fragmenten)]. ca. 1300-1325. {{BNM-I|02182}}

* MS 1658{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000009978 Gebedenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|02184}}

* MS Deutsche Fragmente 59b-1/3{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#6f3228bb-693a-4e21-96f1-020e592a6aa0 ''Rijmbijbel'' (fragmenten)]. ca. 1350-1400.

==Leuven==

'''KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties'''

* Inc. 224{{gap}}Werner Rolevinck, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE4703275 ''Fasciculus temporum'']. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480.

* MS 1064{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2226385 Gebedenboek voor zusters]. ca. 1471-1500. 

* MS 1183{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236299 ''Die eerste bliscap van Maria'' (fragment)]. eind 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_bli001eers03_01/317 '''N''']

* MS 1188{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237067 Religieuze en andere poëzie] (fragmenten). ca. 1400-1450. 

* MS 1200{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236331 ''Ogier van Denemarken''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|07385}}

* MS 1259{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232437 ''Ordonnantie reghele ende maniere van levene omme de beghijnen.'']. ca. 1300-1400 (1532). 

* MS 1262{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236261 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325. 

* MS 1263{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236271 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325,  

* MS 1264{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236315 ''Spiegel historiael'' (fragment)]. 14de E, https://www.dbnl.org/tekst/maer002spie00_01/ Overzicht edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS 1266-1267{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236605 Getijdenboek (fragment 1)] [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236615  Getijdenboek (fragment 2)]. 15de eeuw. 

* MS 1268{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236625 Religieuze tekst (?)]. eind 15de eeuw. 

* MS 1317{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237365 Ongeïdentificeerde prozatekst]. 15de eeuw. 

* MS 1323{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232525 Cartularium van ’s Hertogenbosch, met op f. 53v ''Die een stat wael wil regeren'']. 15de eeuw. 

* MS 1325{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2941285 ''Die rose'']. ca 1350?. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/ '''N''']

* MS 1336{{gap}}Anthonis de Roovere? [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2228088 De blijde inkomste van Margaretha van York]. eind 15de eeuw. 

* MS 1466{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2229093 ''Cronyncke van Brabant ende van Grimbergen''] (''De Grimbergse oorlog'' in proza). 16de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1467a{{gap}}Jan van Diksmuide [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2201446 ''Cronyke bezonderlyk van het gene in vlaenderen is voorgevallen van den jaere 1420 tot 1440''] (gedeeltelijk). 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1488{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238083 Ongeïdentificeerd fragment uit een ridderroman]. ca. 1375-1400. 

* MS 1489{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238093 ''Historie van Troyen''] (fragment). ca. 1350-1400. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1495{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238291 Gebeden] (fragment). 16de eeuw.

* MS 1511{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238575 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1512{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238585 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1621{{gap}}Boethius, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236159 Middelnederlandse vertaling van ''De consolatione philosophie''] (fragmenten). 1450.

'''KU Leuven Bibliotheken Maurits Sabbe Bibliotheek'''

* Inc APB W 88{{gap}}Ludolphus de Saxonia, O.Carth, ''[https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE16677798 Tboeck vanden leven Jhesu Christi].'' Gheraert de Leeu, Antwerpen 1487.
* PM 0025/V{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE9360454 ''Van den levene ons Heren Ihesu Christi'']. 15de eeuw.
* SJH74YSPIE1488S{{gap}}Simon van Venlo, [https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE56610540 ''Die spiegel der volcomenheyt'']. Geraerdt Leeu, Antwerpen 1488.

==Londen==

'''British Library'''

* Add Ms 10290{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?index=0&amp;ref=Add_MS_10290 ''De historie van Jason, Dat scaecspel'']. Brugge? ca. 1470-1480. {{BNM-I|04295}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 11390{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://iiif.bl.uk/uv/#?manifest=https://bl.digirati.io/iiif/ark:/81055/vdc_100057739145.0x000001 ''Der naturen bloeme'']. West-Vlaanderen ca. 1300-1325. {{BNM-I|04296}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* Add Ms 11575{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_11575&amp;index=2 ''Spieghel der menscheliker behoudenisse'']. ca. 1410. {{BNM-I|04302}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 15410{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_15410&amp;index=3 Utrechtse bijbel]. Utrecht? ca. 1440. {{BNM-I|04375}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 20698{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_20698&amp;index=0 ''Stede der vrauwen'']. Brugge 1475. {{BNM-I|04387}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/pisa001nver01_01/ '''N''']
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 50005{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_50005&amp;index=4 Getijdenboek]. Utrecht? Delft? 1410-1420. {{BNM-I|04436}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 2323{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_2323&amp;index=7 ''Nevelingenlied'', ''Van den bere wisselau'' (fragmenten)]. Z. Nederlanden 1250-1350. {{BNM-I|04545}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0002.php ''Nevelingenlied'' op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0003.php ''Van den bere wisselau'' op DBNL]&lt;/ref&gt;
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 3044{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_3044 ''Getijdenboek in de vorm van een rol'']. Z. Nederlanden 1350-1375. {{BNM-I|15578}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Harley MS 3828{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Harley_MS_3828 ''Getijdenboek'']. Vlaanderen (Brugge?) en Noord-Brabant (?), 1440-1500. {{BNM-I|04526}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Sloane MS 345{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Sloane_MS_345&amp;index=45 Compendium met wetenschappelijke teksten]. ca. 1500. {{BNM-I|04458}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* G.6707{{gap}}[https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100104806251.0x000001#?xywh=-4747%2C-555%2C16560%2C11056&amp;c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=0|&lt;em&gt;De reis van Jan van Mandeville&lt;/em&gt;]. Govaerdt Back, Antwerpen, 1494. {{ISTC|im00162200}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* IA.47210{{gap}}Albertanus van Brescia, [https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100110715132.0x000001#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=22&amp;xywh=-453%2C318%2C12055%2C8048 ''Die conste om te leeren spreken ende swigen alst tijt is]. [Christiaen Snellaert], Delft [1493-1494]. {{ISTC|ia00209350}}
Tijdelijk onbeschikbaar

==Los Angeles==

'''UCLA Library'''

* Coll. 170. MS. 685{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz000s0t51 Getijdenboek]. ca. 1475-1500.

* Rouse MS. 22{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz00152sfh Brevier] (fragment). 13de eeuw.

* Rouse MS. 63{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz001hq39f Register van eigendommen van Willem van Merhout] (fragment). 1380.

==Luik==

'''Bibliothèques Université de Liège'''

* Ms 437{{gap}}[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/8532/1/Ms0437.pdf ''Luikse Diatesseron'']. Sint-Truiden (?), 13de eeuw. {{BNM-I|05728}}

* MsW30{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1610 Getijdenboek]. Frankrijk, tweede helft 15de eeuw.

* MsW31{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1611 Getijdenboek]. 1522.

* MsW32{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1612 Getijdenboek]. ca. 1440.

* MsW33{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1613 Getijdenboek]. Leiden, 1490-1520.

* MsW34{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1614 Getijdenboek]. Utrecht, 1465.

* MsW35{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1615 Getijdenboek]. Delft, 1415.

* MsW36{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1625 Getijdenboek]. Delft, 1450-1480.

* MsW37{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1626 Getijdenboek]. 15de eeuw.

* MsW42{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1628 Gebedenboek]. Eerste helft 16de eeuw.

* Ms. Wittert 72{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/4016 ''Onze-Lieve-Vrouw-ter-Potterie'']. Brugge, 16de eeuw. {{BNM-I|11591}}

* XV.B16{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1022 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498. {{ISTC|ic0047500}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N''']

* XV.B136{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/1/XVB136_compressed.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499, 

* XV.B157{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2330 ''Dit is der bien boeck'']. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|it00348000}} ; {{USTC|435974}}

* XV.B159{{gap}}''Dat sterfboeck''. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|ia01121100}} ; {{USTC|435943}}

* XV.B164{{gap}}Bartolomeus Engelsman, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2399 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* XV.B235{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/8/XVB235.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Henrick Eckert van Homberch, Antwerpen, 1516.

* XV.C131{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2677 ''Die historien ende fabulen van Esopus'']. Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1498. {{ISTC|ia00117000}} ; {{USTC|436506}}

==Lund==

'''Lund University Library'''

* Medeltidshandskrift 32a{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14464&amp;dswid=6717 ''Gebedenboek'']. Delft, ca. 1460-1480. {{BNM-I|07247}}

* Medeltidshandskrift 33{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0002&amp;pid=alvin-record%3A14462&amp;dswid=3798 ''Psalter'']. Utrecht, ca. 1500-1525. {{BNM-I|05901}}

* Medeltidshandskrift 52{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14719&amp;dswid=3074 ''Getijdenboek'']. Brugge, ca. 1450-1500.

* Medeltidshandskrift 55{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A12938&amp;dswid=7716 ''Lundse liederen'']. Limburg?, 14de eeuw. {{BNM-I|06796}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lun001lund02_01/_lun001lund02_01_0001.php '''N''']

==Lyon==

'''Bibliothèque municipale'''

* Ms. 6848{{gap}} Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-px3n ''Martijns'']. Brabant, ca. 1375-1400.

==Maastricht==

'''Regionaal Historisch Centrum Limburg'''

* Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht 86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=22.001A&amp;minr=14224314&amp;miview=inv2#inv3t2 Huisboek der familie Houcken]. Bisdom Munster, ca. 1450-1500.

* Handschriftencollectie (voormalig) Rijksarchief Limburg, 235 (oud nummer: 167 III 9)  86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=18.A&amp;minr=14496475&amp;miview=inv2 ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. Vlaanderen, ca. 1350. {{BNM-I|06466}}

==Madrid==

'''Biblioteca Nacional de España'''

* MSS/13931{{gap}}[https://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000242767&amp;page=1 ''Officium hebdomadae sanctae'', Nederlands]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;https://catalogo.bne.es/uhtbin/cgisirsi/?ps=3JQmooJuGJ/BNMADRID/151860818/9&lt;/ref&gt;

==Mainz==

'''Johannes Gutenberg Universität - Universitätsbibliothek'''

* Ms. 72{{gap}}[https://visualcollections.ub.uni-mainz.de/ubmzms/content/pageview/36271 Gebedenboek]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.hss-census-rlp.ub.uni-mainz.de/mainz-ub-ms-72/ Item in Rheinland-Pfalz Handschriftencensus]&lt;/ref&gt;

==Manchester==

'''University of Manchester - John Rylands Library'''

* Blockbook 17256{{gap}}[https://luna.manchester.ac.uk/luna/servlet/detail/Manchester~20~20~48~188994:Bookreader-17256?qvq=q:dutch&amp;mi=0&amp;trs=50 ''Spiegel der menselijker behoudenisse'']. ca. 1474-1475.

==Marburg==

'''Staatsarchiv '''

* Best. 147 Hr 1 Nr. 12{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_001.jpg ''Eneasroman'' (fragment recto)] [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_002.jpg (fragment verso)]. ca. 1300-1325.

==Middelburg==

'''Planbureau en Bibliotheek van Zeeland'''

* 1108 C 43 (olim KZGW 49934){{gap}}[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_Delft_1493.pdf ''Appollonius van Thyro'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1493]. {{GW|GW02285}} ; {{ISTC|ia00924600}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0006.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_kritisch.pdf Appollonius van Thyro, Kritische uitgave]&lt;/ref&gt;

* 6353 (KZGW){{gap}}[https://www.zeeuwsarchief.nl/maisi_ajax_proxy.php?mivast=239&amp;mizig=210&amp;miadt=239&amp;miaet=185&amp;micode=KZGW&amp;minr=20428774&amp;milang=nl&amp;misort=last_mod%7Cdesc&amp;miview=viewer2 ''Boec der resepten'': medisch verzamelhandschrift met o.a. een Middelnederlandse vertaling van de ''Chirurgia'' van Guido de Cauliaco, ''De boec van Catone'' en een excerpt uit ''Der naturen bloeme'']. Nederlanden, 1475-1525. {{BNM-I|06498}}

==Montauban==

'''Archives départementales de Tarn-et-Garonne'''

* J(18) ARCH 0048{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md63st74gf4x Gebedenboek]. 15de eeuw.

==München==

'''Bayerische Staatsbibliothek'''

[https://www.digitale-sammlungen.de/en/search?query=&amp;sortField=NONE&amp;filter=language_bib%3A%22nl%22&amp;filter=date_facet%3A%5B1350-01-01+TO+1562-03-01%5D Gedigitaliseerde Nederlandstalige handschriften en drukken voor 1569] 

* 2 Inc.c.a. 979 d{{gap}}Werner Rolevinck, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00031551/images/ ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 2 Inc.c.a. 1058{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00081804/images/ ''Die gesten of gheschienisse van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 2 Inc.c.a. 1549{{gap}}Bartholomaeus Engelsman, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079541/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00079541&amp;seite=1 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* 2 Inc.c.a. 2022m{{gap}}Bernhardus Breydenbach, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0002/bsb00026461/images/index.html?id=00026461&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=10 ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Jherusalem'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{GW|GW05081}} ; {{ISTC|ib01191000}}

* 2 Inc.c.a. 3179{{gap}}sinte Bernardus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079818/images/index.html?id=00079818&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=5 ''Sermones Bernardi in Duytssche'']. [Winterstuc en Somerstuc], Peter van Os, Zwolle, 1495. {{GW|GW03948}} ; {{ISTC|ib00435000}}

* 4 Inc.c.a. 365 d6{{gap}}Jan van Brederode / Laurent d'Orléans, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082142/images/ ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem 1484. {{USTC|435688}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_con001coni01_01/ '''N''']

* 4 Inc.s.a. 1261{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00035381/images/index.html?id=00035381&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=18&amp;seite=5 ''Mellibeus'']. Govaert Bac, Antwerpen, z.j. {{ISTC|ia00209600}}

* 4 Inc.s.a. 1906{{gap}}Jan vanden Dale, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0005/bsb00052090/images/index.html?id=00052090&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=1 ''De uure vander doot'']. [Thomas vander Noot, Brussel, ca. 1516]. https://www.dbnl.org/tekst/dale004gdeg01_01/ '''N''']

* 4o L g sept 31{{gap}}Noel van Berlainmont, [https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10163875-3  ''Vocabulare van nieus geordineert ende wederom gecorrigeert – Vocabulaire de nouveau ordonne et de rechief recorrige''], Jacob van Liesveldt, Antwerpen, 1527. {{USTC|78045}}


* Cod. germ. 41{{gap}}Jacob [van Maerlant], [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00089993/images/ ''Alexanders geesten'']. [Aken ?], c. 1400. {{BNM-I|05361}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Diplomatische editie F.A. Snellaert, 2 dln. Brussel [https://books.google.nl/books?id=JqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1860 Deel 1]-[https://books.google.nl/books?id=OqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1861 Deel2].&lt;/ref&gt; 

* Cod. germ. 57{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00095927/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Eneasroman'']. 13de-14de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N''']

* Cod. germ. 76{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Holland, 1480-1490. {{BNM-I|05362}}

* Cod. germ. 83{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092597/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passiegetijden, boetpsalmen, vigilie]. Vlaanderen, 1486/1500. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 84{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek van Sibylle van Kleef]. ca. 1526. {{BNM-I|06453}}

* Cod. germ. 99{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00040580/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Vanden vier becoringhen''; ''Boecsken der verclaringhe'', Duitse bewerking]. 1375-1425. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088340/images/index.html?id=00088340&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=14&amp;seite=1 ''Distischa Catonis'']. {{BNM-I|05365}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die001abee01_01/ '''N''']

* Cod. germ. 103{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088342/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijden- en gebedenboek]. Sticht Utrecht, ca. 1465. {{BNM-I|05366}}

* Cod. germ. 104{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088341/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1460-1470. {{BNM-I|05367}}

* Cod. germ. 106{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093202/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425-1475. {{BNM-I|05368}}

* Cod. germ. 112{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00091405/images/ Brevier]. 15de eeuw. {{BNM-I|05370}}

* Cod. germ. 115{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092598/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1460-1475. {{BNM-I|05371}}

* Cod. germ. 122{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092763/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|05372}}

* Cod. germ. 126{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088347/images/ Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|05373}}

* Cod. germ. 135{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093201/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek]. 1410-1420. {{BNM-I|05374}}

* Cod. germ. 137{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093203/images/ Getijdenboek]. Delft, 1483. {{BNM-I|05375}}

* Cod. germ. 160{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088353/images/ Getijdenboek]. 1475-1500. {{BNM-I|05376}}

* Cod. germ. 161{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088354/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05377}}

* Cod. germ. 162{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096109/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05378}}

* Cod. germ. 167{{gap}}Johannes Cassianus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090855/images/ Noordnederlandse vertaling van ''Collationes patrum'', collaties 9-16)]. Noordelijke Nederlanden, 1460-1470. {{BNM-I|05379}}

* Cod. germ. 180{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088360/images/ o.a. Jacobus van Gruitrode, ''Die roesengaert jhesu ende marie'']. 1475-1525. {{BNM-I|05380}}

* Cod. germ. 185{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088365/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05381}} 

* Cod. germ. 198{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090857/images/ ''Roman der Lorreinen''] (fragment). {{BNM-I|05382}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* Cod. germ. 477{{gap}}Jan van Leeuwen; Hendrik Suso [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00105991/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Excerpten]. Rebdorf, 1475-1500. {{BNM-I|06988}}

* Cod. germ. 818{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093141/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Geestelijke brulocht'', Duitse bewerking]. Elzas, 1441. {{BNM-I|06820}}

* Cod. germ. 1102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00103423/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Utrechtse historiebijbel (deels Bijbelvertaling van 1360)]. Sticht Utrecht, 1439. {{BNM-I|05390}}

* Cod. germ. 5062{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004443/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360]. Holland, 1450-1475. {{BNM-I|05391}}

* Cod. germ. 5150{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004446/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 1]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5151{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004444/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 2]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5235{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0006/bsb00064449/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passie]. Prinsbisdom Keulen, 1375-1400. {{BNM-I|05396}}

* Cod. germ. 5249(18,1a){{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0001/bsb00011615/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Sinte Servaes levene (fragment)'']. Maastricht?, ca. 1200-1250. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* Cod. germ. 5249 (20){{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00076504/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Die Schlacht von Alischanz'', fragment]. 1275-1300. {{BNM-I|13777}}

* Cod. germ. 5249 (69){{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb00157433-1 ''Karel ende Elegast'', fragment]. Maasland, 1375-1425. {{BNM-I|05383}}

* Cod. germ. 8346{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00036276/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500.

* Cod. germ. 10436{{gap}}Nicolaas Clopper, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00029528/images/ ''Florarium temporum'' (Latijn)]. Noordelijk Brabant, 1483. {{BNM-I|05354}}


* Ink B-591{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00036414/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00036414&amp;seite=1 ''Boec van den Houte'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|ib00766500}} ; {{USTC|435528}}

* Ink S-516{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00038555/images/ ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

* Mus. MS 1516{{gap}}[https://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00104653 4 stemboeken, Liedverzameling, Frans en Nederlands]. 1540. {{BNM-I|14593}}

* Rar. 177{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082612/images/ ''Die evangelien vanden spinrocke metter glosen bescreven ter eeren vanden vrouwen'']. Michael van Hoochstraten, Antwerpen, ca. 1520. {{GW|GWVIII154A}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0106.php '''L''']

* Rar. 518{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082566/images/ ''Die waerachtige en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Een seer wonderlijche historie van Marike[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; van nieumeghen die meer dan seuen iaren mette[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; duuel woe[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;de en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; verkeerde'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518.

* Rar. 714{{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10858293-1 ''Reynaert de vos: een seer ghenouchlicke ende vermakelicke historie: in Franchoyse ende neder Duytsch'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1566.

* Rar. 990{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082613/images/ ''Een schoon amoruese Historie va[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Sandrijn en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; lansloot die seer ghenuechlijch is om te leesen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518. 

* Res/4 Phyt. 353 u{{gap}}Leonhart Fuchs, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00024767/images/ ''Den Nieuwen Herbarius dat is dboeck vanden cruyden [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; dat desghelijcs voormaels noyt ghesien en heeft geweest / noch oyt inde printe ghecomen en is.''] Michiel Isingrin, Basel, ca. 1543. 

'''Ludwig-Maximilians-Universität München'''

* 0001/Cim. 77{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/14276/1/Cim._77.pdf ''Dit is de historie vanden vier heems kinderen'']. Jan Seversoen, Leiden, 1508, ; {{USTC|425508}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_his003hist01_01/ '''N''']

* 0014/W 4 Hist. 3097{{gap}}Jan van Scheerere, inc. [https://epub.ub.uni-muenchen.de/21318/ ''De triumphe ghedaen te Brugghe binnen / ter intreye van Caerle, die wij beminnen.''] Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1515. {{USTC|436934}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/805394/Jan_de_Scheereres_Triumphe_ghedaen_te_brugghe_ter_intreye_van_caerle._Teksteditie_met_inleiding_en_aantekeningen Samuel Mareel, ''Jan de Scheereres' Triumphe ghedaen te brugghe ter intreye van caerle'. Teksteditie met inleiding en aantekeningen'', 2005]&lt;/ref&gt;

* 0014/W 4 P.germ. 165{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/17456/ ''Den droefliken strijt die opten berch van Roncevale in Hispanien gheschiede daer Rolant ende Olivier metten fluer van Kerstenrijc verslagen waren.''] Willem Vorsterman, Antwerpen, [1520]. {{USTC|437080}}

==Münster==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* N.R. 381{{gap}}Jacob van Maerlant, Willem, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hdh/content/titleinfo/2138209 ''Der naturen bloeme'', ''Van den vos reynaerde'' (Dyckse handschrift)]. Westelijke Nederlanden (Holland/Utrecht?), ca. 1350. {{BNM-I|06100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ ''Der naturen bloeme'' op DBNL] en[https://www.dbnl.org/tekst/_vos001vosr01_01/ ''Van den vos reynaerde'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* N.R. 1553 (Cod 75){{gap}}Pseudo-Augustinus, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5827515] Verklaring der boetpsalmen]. 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

* N.R. 5502 (Cod 82){{gap}}[https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5819455 Getijdenboek]. Oostelijk Nederland (Arnhem?), 1503-1525. {{BNM-I|06091}}

* N.R. 5503 (Cod 83){{gap}}[{{BNM-I|11939}}Getijdenboek]. Oostelijk Nederland, 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

==Nantes==

'''Bibliothèque municipale de Nantes'''

* MS 133{{gap}}[https://catalogue-bm.nantes.fr/in/faces/imageReader.xhtml?id=2045398c-1fc4-4d34-a53d-a4921255c6da&amp;highlight= Gebedenboek]. 15de eeuw.

==Neuchâtel==

'''Bibliothèque publique et universitaire de Neuchâtel'''

* AF A28{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bpun/A0028 Getijdenboek]. Brugge? ca. 1500.

==Neurenberg==

'''Germanisches Nationalmuseum'''

* Hs. 8826{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://dlib.gnm.de/item/Hs8826/1 Zuidnederlandse vertaling van Jacobus de Voragine, ''Legenda aurea'', winterstuk en zomerstuk (gedeeltelijk) met toegevoegde teksten]. {{BNM-I|07140}}

* Hs. 18423{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs18423/1 ''Floovent'', fragment]. Brabant, 1325-1375. {{BNM-I|07369}}

* Hs. 18432{{gap}}Geert Groote, [https://dlib.gnm.de/item/Hs18432/1 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|08925}}

* Hs. 22219{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22219/1 ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, 1325-1350. {{BNM-I|06367}}

* Hs. 22403{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22403/1 Gebeden met Zuidnederlandse bewerking van Henricus Suso, ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Bisdom Keulen, 15de eeuw. {{BNM-I|08000}}

* Hs. 42536{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42536/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Vlaanderen/Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06655}}

* Hs. 42581{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42581/1 ''Rijmbijbel'', fragment]. 1300-1350. {{BNM-I|06640}}

* Hs. 42582{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42582/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Holland?, 1350-1400. {{BNM-I|06674}}

* Hs. 42583{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42583/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Zuidoost-Vlaanderen of Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06656}}

* Hs. 42584{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs42584/1 ''Malegijs'', fragment]. 1350-1375. {{BNM-I|07380}}

* Hs. 147589{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs147589/1 Medische en botanische glossaria]. 1431. {{BNM-I|08518}}

==New Brunswick==

'''Rutgers, The State University of New Jersey, Special Collections and University Archives'''

* C 0886:15{{gap}}[https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS452 Getijdenboek (fragment)], ca. 1490-1510.

==New Haven==

'''Yale University, Beinecke Rare Book &amp; Manuscript Library'''

* Beinecke MS 218{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436714 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1470. 

* Beinecke MS 712.36{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3442862 ''Istorie van Troyen'' (fragment)]. ca. 1325-1350, https://www.dbnl.org/tekst/maer002npau01_01/ scans op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Beinecke MS 902{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436997 Rituelen en gebeden uit een vrouwenklooster, Latijn en Nederlands]. ca. 1450-1500. 

* Beinecke MS 915{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443009 ''Die rose'' (fragment)]. ca. 1350-1360. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/aken002ever01_01_0008.php '''N''']

* Osborn a23{{gap}}Jan van Boendale, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443142 ''Der leken spieghel''] (fragment Boek II, kap.1/vs.52-124, kap.2/vs.1-2). ca. 1350-1400. {{BNM-I|06716}}[https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/boen001mvri01_01_0006.php '''N''']

==New York==

'''Columbia University, Rare Book and Manuscript Library'''

* Med/Ren Frag. 001{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=advanced;field1=text;term1=Dutch;join1=token;operator1=or;field2=text;term2=Flemish;join2=token;operator2=and;field3=text;join3=token;datetype=range;languagefacet=Dutch;docsPerPage=1;startDoc=36;fullview=yes ''Vijf remedien teghen de temptacien des vleesch'' (fragment)]. 15de eeuw.

'''New York, Fordham University, Walsh Library, Archives and Special Collections''' 
* MS Item 26{{gap}}Geert Groote, [https://ds.lib.berkeley.edu/MSItem26_3 Getijdenboek (fragment)]. c. 1450-1500.

'''New York, The Morgan Library &amp; Museum'''

* M. 649{{gap}}[https://ica.themorgan.org/manuscript/thumbs/112423 ''Typologische taferelen uit het leven van Jezus'']. Brugge, c. 1440. {{BNM-I|04684}}

==Nijmegen==

'''Regionaal Archief Nijmegen'''

* Hs. 26{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://studiezaal.nijmegen.nl/zoeken/groep=Beeldbank/Vrij_zoeken=maerlant/aantalpp=20/?nav_id=5-0 Excerpten uit ''Der naturen bloeme''. (Proloog vs.1-98, Bk. I vs. 1-232; Bk. II, vs. 912-1302)]. 1325-1375. {{BNM-I|01553}}

'''Universiteitsbibliotheek Radboud Universiteit'''


Radboud Universiteitsbibliotheek  [https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital Zoeken: Digitale Bijzondere Collecties]


* Hs. 85{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%2085/#page/6/mode/2up ''Passieboek. Van die swarichet ... des bitteren lijdens Jhesu xpisti'']. Nederlanden, 1550. {{BNM-I|00324}}

* Hs. 188{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20188/#page/10/mode/2up ''Vander oerden des levens'']. Arnhem, c. 1450-1500. {{MMDC|4352}}

* Hs. 205{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20205/#page/2/mode/2up Gebedenboek]. Venlo, ca. 1500. {{MMDC|4400}}

* Hs. 235{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20235 ''Gebedenboek'']. Vlaanderen, 1503 of later. {{BNM-I|00342}} ; {{MMDC|4409}}

* Hs. 301{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20301 ''Epistele vanden dode'']. Deventer?, ca. 1450-1500. {{MMDC|6622}}

* Hs. 306{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20306 ''Boec der caritaten'']. Delft?, 1473. {{MMDC|6606}}

* Hs. 311{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20311 ''Die LXV artikelen vander passien ons heeren ihesu cristi'']. Zeeland, 1453. {{MMDC|6498}}

* Hs. 315{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20315 ''Statuten van een Augustinessenklooster'']. Neerbosch (bij Nijmegen), 1504. {{BNM-I|00364}} ; {{MMDC|4411}}

* Hs. 316{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20316 Gebedenboek]. Vlaanderen, ca. 1500. {{MMDC|4401}}

* Hs. 317{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20317 Sermoenen]. Gelre, ca. 1475-1500. {{MMDC|6522}}

* Hs. 322{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20322 ''Vanden twaelf dogheden en andere teksten'']. Arnhem en Maaseik, 1450-150 en 1470. {{BNM-I|06805}} ; {{MMDC|6527}}

* Hs. 463{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Jordanus van Quedlinburg, Nederlandse vert. van Opus postillarum et sermonum de tempore''']. Diest, ca. 1484-1500. {{BNM-I|07792}} ; {{MMDC|13636}}

* Hs. 464{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Geestelijke oefeningen''. 's-Hertogenbosch, ca. 1500. {{BNM-I|06980}} ; {{MMDC|13666}}

* Hs. 475{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20475%20(IV%2084)/#page/1/mode/2up ''Liturgisch verzamelhandschrift, met Nederlandse kerstliederen'']. Gelre (Arnhem?), ca. 1497-1499. {{MMDC|13671}}

* Hs. 478{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20478%20(IV%2087)/#page/1/mode/2up ''Oefeningen en overwegingen, uitleg van de regel van Augustinus, preken''''. Noord-Brabant, ca. 1525-1550. {{BNM-I|07793}} ; {{MMDC|13643}}

* Hs. 485{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20485%20(IV%20130)/#page/1/mode/2up ''Manuale'']. Zuidoost-Nederland, ca. 1502-1516. {{MMDC|13647}}

* Hs. 610{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital/collection/Handschriften/id/11160/rec/15 Gebedenboek]. Maastricht (klooster Maagdendries), ca. 1500, '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/rondreis-door-het-maagdendries-gebedenboek Bea Ros, ''Rondreis door het Maagdendries-gebedenboek'', Onderzoeksbericht Radboud Universiteit, juli 1921.]&lt;/ref&gt;

* Inc. 57{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_186949650/ ''Herbarius'']. Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}

* Inc. 60{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_200615157/ ''Jacobus de Voragine, Sermones de tempore et de sanctis, in Nederlandse vert.'']. Peter van Os, Zwolle, 1489. {{GW|GW14120}} ; {{ISTC|ij00197400}}

* Inc. 63 dl. 1{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_01/ ''Legenda aurea, Winterdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

* Inc. 63 dl. 2{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_02/ ''Legenda aurea, Zomerdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Oudenaarde==

'''Stadsarchief Oudenaarde'''

* Handschriften en Zeldzame Drukken, nr. 32{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-1nxs ''Rijmboek van Oudenaarde'']. Oudenaarde, ca. 1290. {{BNM-I|06489}}

==Oxford==

'''University of Oxford'''

* Ashm. 1768{{gap}}Jacobus de Voragine, [https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/61a3a295-05da-46c3-9047-6770763cbbcb      ''Sermones de tempore (Sermonen op die evangelien van de zondagen door dat gehele jaar) '']. Peter van Os. Zwolle, 1489.

* Auct. 2Q 5.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/21a1acb4-7979-4e15-bb6c-b89b3dc33760 ''Collacie van den goeden Tobias en zijn zoon. Manuscript leaves (Epistola de gubernatione rei familiaris). Jacobus de Cessolis, De ludo scachorum (Boek dat men hiet dat scaecspel)'']. Delft, 1483.

* Auct. 2Q inf. 2.76{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/33c1a6b4-7c95-4bb8-8334-b2e15c261fcb ''Vocabularius: Gemmula vocabulorum, cum addito'']. Gheraert Leeu. Antwerp, 1486.

* Auct. V 3.6{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/edc35f49-bcb4-4ea1-b36e-60a43e451297 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Auct. V 3.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/d211ba4f-79ac-473b-bd42-a33c0449b851 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Don. d.216{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/0bb919e2-4b54-419f-8e9f-c2dc6d3558b8 ''Passionael''] (''Gulden legende''). Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{USTC|435394}} ; '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=1/TTL=1/SHW?FRST=6&lt;/ref&gt;

* Inc. e. N14.3{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/eb7e1320-fa40-416b-91aa-2e700b94fcba ''Ordinancie Van der Munten'']. Gheraert Leeu, 1489-1490.

* Junius 83{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/6bfb0f50-0a4c-491c-901b-04006af9bb4a/ Convoluut. Lat. kalenderium met Noord-Limburgse gezondheidsregels; glossen op het Oude en Nieuwe Testament (Lat.); Latijns-Hoogduits glossarium]. 1253 (kalendarium). {{BNM-I|04439}}

* Marshall 29{{gap}}Jan van Boendale, Lodewijk van Velthem, Hein van Aken [https://dutch.clp.ox.ac.uk/?q=chw0007 ''Mellibeus, Jans Teesteye, Boec van der Wraken, Maskeroen, Van den coninc Saladijn ende van Hughen van Tabaryen'']. Brabant, ca. 1370. {{BNM-I|04444}}

==Parijs==

'''Bibliothèque de l'Arsenal''' 

* MS 424{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550131995 Getijdenboek]. 1493 (en latere toevoeging). {{BNM-I|09231}}
* MS 565{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550094367 Getijdenboek]. 1400-1415. {{BNM-I|08599}} ; 

* FOL-BL-975{{gap}}''Van Jason en Hercules. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k859426h Dye wonderlike ende vreemde hystorien. Ende hoe dat die edel Jason ghewan dat gulden vlies [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]''. Symon Cock, Antwerpen, 1566. {{USTC|407516}}

'''Bibliothèque Mazarine''' 

* 4° 10204-1 [Res]{{gap}}[https://mazarinum.bibliotheque-mazarine.fr/viewer/3070/?offset=#page=2&amp;viewer=picture&amp;o=bookmark&amp;n=0&amp;q= ''Vocabulair pour apprendre Romain et Flameng. Vocabulaer om te leerne Walsch ende Vlaemsch'']. Antwerpen, Roland van den Dorpe, [1497-1498]. {{ISTC|iv00314500}}

'''Bibliothèque nationale de France''' (BnF)

* French books before 1601; 415.1{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k542951 ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* MS Allemand 118 (fragment b){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Lorreinen'', fragment (f. 3)]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06553}}

* MS Allemand 118 (fragment g){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Limborch'', fragment (f.22)]. {{BNM-I|06429}}

* Ms Allemand 333{{gap}}1) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100800078 geestelijke brief], inc. Jhesum Christum met mijnen armen ghebede ende al dat ic vermach in tijt ende in eewicheit voer vriendelike gruete ghescreven in dat doerwonde herte Christi; 2) Jacob van M(a)erlant, ''Scolastica in dietschen'' (Rijmbijbel) fragmenten. 

* MS Latin 15962{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b9067269t/f226.item convoluut (Latijn) met professie in het Nederlands]. Maastricht? 14de eeuw. 

* MS Néerlandais 1{{gap}}Boethius, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84511055 ''De consolatione philosophiae''] (&quot;Geschreven voor Lodewijc vanden Gruuthuse [...] door Jan van Kriekenborch, onderdanich dienare, [...] int jaar ons Heeren 1491, den 16en in Maerte&quot;).

* MS Néerlandais 3{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10532634z ''Apocalipsis in dietsche'']. Vlaanderen, ca. 1400-1410. 

* MS Néerlandais 16{{gap}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52517157n ''Le livre des mestiers | De bouc vanden ambachten'']. Brugge 13??.&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3410703g?rk=21459;2&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://www.dbnl.org/tekst/_bru004jges01_01/_bru004jges01_01_0055.php&lt;/ref&gt;

* MS Néerlandais 39{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52501507q ''Devote gedichten'']. 16de eeuw. 

* MS Néerlandais 106{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b105087064 ''Excellente cronike van Vlaenderen'']. Bruges?, 1493-1494. [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N''']

* Ms Néerlandais 118{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100918035 ''Spiegel historiael'']. partie II (fragment).

* Ms Néerlandais 126{{gap}}Jacob van M(a)erlant, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10077333z ''Scolastica in dietschen''] (Rijmbijbel) fragment.

* RES-J-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316313w ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES-J-760{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3163148 ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES P-V-162{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316501d ''Der Scaepherders Calengier'']. Thomas van der Noot, Brussel, 1511. {{USTC|441129}}

* RES-Y2-349{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1502285s ''Historie van den vromen ridder Jason''] Jacob Bellaert, Haarlem, ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* RES-Y2-698{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k990002r ''Parijs ende Vienna'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1487. {{ISTC|ip00113800}} ; {{USTC|435854}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=ec140114-fae8-41d7-8d5f-be77c281e018 W. Kuiper, ''Parijs ende Vienna''. kritische editie, Amsterdam 2013]&lt;/ref&gt;

* RES-YH-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10732244 ''Der zotten ende der narren scip'']. Gui de Coopman, Parijs, 1500. {{ISTC|ib01093500}} ; {{USTC|436642}}

* XYLO-53{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10404709 ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

==Philadelphia==

'''Free Library of Philadelphia, Rare Book Department''' 

* Lewis E 84{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_084.html Theologische verzameling, achteraan blad uit 15de-eeuws getijdenboek (Nederlands)]. Engeland, ca. 1300-1350. 

* Lewis E 91{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_091.html Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|08111}}

* Lewis E 129{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_129.html Getijdenboek]. ca. 1460. {{BNM-I|08963}}

* Lewis E 130{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_130.html Getijdenboek]. Leiden, ca. 1475-1500. {{BNM-I|10008}}

* Lewis E 131{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_131.html Getijdenboek]. ca. 1450. {{BNM-I|08056}}

* Lewis E 132{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_132.html Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|08135}}

* Lewis E 174{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_174.html Gebedenboek]. 15de E. {{BNM-I|08026}}

* Lewis E 181{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_181.html Psalter, Latijn met Nederlandse annotatie]. ca. 1270. {{BNM-I|15273}}

* Lewis E 182{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_182.html Psalter (15de eeuws Nederlands fragment ingebonden aan het einde]. ca. 1470. {{BNM-I|08964}}

* Lewis E 183{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v1.html Getijdenboek - Deel 1] [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v2.html Deel 2]. ca. 1450-1465. {{BNM-I|05903}}

* Lewis E 213{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_213.html Regel van Augustinus; Sermoen over Mattheus 25:6]. Brussel, ca. 1500. {{BNM-I|07397}}

* Lewis E 217{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_217.html Gebedenboek]. Brabant, ca. 1550. {{BNM-I|08147}}

* Lewis E 257{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_257.html Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1505. 

* Lewis E M 018:5-8{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_005-008.html Getijdenboek] (fragment). ca. 1475-1500. {{BNM-I|08961}}(5-7) ; {{BNM-I|07919}}(8)

* Lewis E M 018:9{{gap}}Johannes Scutken [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_009.html Bijbel, Mattheusevangelie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|05911}}

'''Philadelphia Museum of Art, Department of Prints, Drawings, and Photographs, Bloomfield Moore Collection'''

* 1882-983{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0031/html/1882_983.html Gebedenboek]. ca. 1470.

'''University of Pennsylvania, Kislak Center for Special Collections, Rare Books and Manuscripts'''

* Ms. Codex 738{{gap}}Geert Groote, [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9924875773503681 Getijdenboek]. Bisdom Utrecht?, 15de E. 

* Ms. Codex 991{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0002/html/mscodex991.html  Lantrecht van Zallant, van Twenthe, van Vullenhoe, van Drenthe, mit anderen priviligien des landes van Overijssel]. ca. 1546.

* Ms. Coll. 591, Folder 11 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938829483503681 brevier (fragment)]. ca. 1480.

* Ms. Coll. 591, Folder 12 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938831833503681  brevier (fragment)]. 15de eeuw.

==Porrentruy==

'''Bibliothèque cantonale jurassienne''' 

* Ms. 14{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bcj/0014 Heiligenlevens] (fragmenten). 15de eeuw.

==Rijsel==

'''Bibliothèque municipale''' 

* 062 (034){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md33rv04573b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07280}}

* 063 (043){{gap}}[https://numerique.bibliotheque.bm-lille.fr/sdx/num/manuscrit_043/ Gebedenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07923}}

* 068 (158){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07tm70q66b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07920}}

==Rome==

'''Biblioteca Apostolica Vaticana'''

* MS Borgh 200{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Borgh.200 Miscellanea, pleraque de arte grammatica et rhetorica. ff. 10r-12r: ''Olla patella'' met interlineaire glossen in het Nederlands]. 13de-14de eeuw. {{BNM-I|08521}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003193101_01/_tij003193101_01_0011.php O. de Neve, ''De Nederlandsche glossen van de Brusselsche ‘Olla patella’'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 50 1931, p. 126-130]&lt;/ref&gt; ; 

* MS Pal. Lat. 577{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Pal.lat.577 ''Sententiae Bonifatianae Palatinae'' met op ff. 6v-7r: ''Utrechtse doopgelofte'' en op ff. 7r-7v ''Indiculus superstitionum et paganiarum'']. Mainz of Fulda, 8ste eeuw.

* Stamp.Ross.6955{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/STP_Stamp.Ross.6955/0001 ''Die genealogie des edelen huys van Oostenrijck'']. Marten Nuyts, Antwerpen, ca. 1540-1558.

==Rostock==

'''Universität Rostock'''
* Fragm. philol. 34{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1817610570 ''Dietsche doctrinale'' (fragment)]. Nederlanden, ca. 1400.

* Fragm. theol. 64{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1832932036 fragmenten van boetepsalmen | gebeden]. Nederlanden, ca. 1400-1450.

* Fragm. var. 5{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1845899628 fragmenten van een tekst met religieuze | devote inhoud]. Nederlanden, 14de eeuw.

* Mss. philol. 84{{gap}}Willem van Hildegaersberch [https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1689878665 Sproken (fragm.)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|02536}}

* Mss. theol. 24{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1833741978 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1440-1450.

* Mss. theol. 30{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1851273719 Gebedenboek]. Westelijke Nederlanden (Utrecht?), ca. 1450-1475.

==Saint John's==

'''Memorial University of Newfoundland. Libraries. Archives and Special Collections '''

* BX 2080 1455 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1478/rec/2 Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1455-1465.

* BX 2015 A2 1475 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1116/rec/4 Missaal]. 1475.

==Sankt-Gallen==

'''Stiftsbibliothek'''

* Cod. Sang. 461{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/searchresult/list/one/csg/0461 Fridolin Sicher’s Liedboek]. voor 1545.

==Sint-Petersburg==

'''Nationale Bibliotheek van Rusland'''

* М 6. 4. 43 (№ 227188){{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bn000000005/view#page= ''Souter liedekens''.] Symon Cock, Antwerpen, 1540. {{USTC|403021}}

* SSSPL: 6.10.3.3{{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bx000018369/view/ ''Valentijn ende Oursson'']. Jan Jacobszoon Bouman, Amsterdam 1657, '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Valentijn_ende_Oursson/feuilleton_editie.pdf W,Kuiper, ''Valentijn_ende_Oursson'', Kritische synoptische studie, Amsterdam 2012]&lt;/ref&gt;

==Sint-Winoksbergen | Bergues==

'''Bibliothèque patrimoniale'''

* MS 2{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md88qb98pz2r ''Dat boec van den heilighen sacrament Ende dit heeft ghemaket Sinte Thomas van Aquinen''] 15de eeuw, 

* MS 14{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md36tx31sw5t Getijdenboek (Latijn, Frans, Nederlands)]. 15de eeuw. {{BNM-I|15403}} ; 

==Stuttgart==

'''Württembergische Landesbibliothek'''

* Cod.brev. 11{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=2813&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=182&amp;tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;cHash=b244e7e6f74a05b9f20db63cb4d093bf Getijdenboek] Haarlem?, ca. 1480. {{BNM-I|04572}}

* Cod. HB XIII 1{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=3919&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;cHash=f1cfe25a7e01e7653cf94f562b2aabc6 Weingartner Liederhandschrift met de liederen van Hendrik van Veldeke]. Konstanz, ca. 1300-1325, 

* Cod.poet.et phil.fol.22{{gap}}[https://dfg-viewer.de/show/?set%5Bmets%5D=https://digital.wlb-stuttgart.de/mets/urn:nbn:de:bsz:24-digibib-bsz3239702651 Het Comburgse handschrift.] Gent, ca. 1405-1420. {{BNM-I|04571}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0025.php '''D'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.textualscholarship.nl/?p=7009 Diplomatische editie H. Brinkman en J. Schenkel. 2 dln. Hilversum 1997.]&lt;/ref&gt;

* Cod.theol.et.phil.qt.140{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/purl/bsz379066157 ''Leven van Jezus.''] West-Vlaanderen, 1332. {{BNM-I|06771}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0050.php '''D''']

==Tilburg==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* ms. KHS 43{{gap}}Jan van Boendale, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:PTP:Tilburg:UVT:KHS43 ''Der leken spiegel'']. {{BNM-I|00545}} ; {{MMDC|5620}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/index.php '''N''']

* KOD 028 A 11{{gap}}[https://viewer.onlinepublisher.nl/pskod-25-e-19 ''Dit is die afcoemste ende genalogie der hertoghen ende hertoginnen van Brabant'']. Antwerpen, Jan Mollijns, 1565, '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=2/TTL=1/SHW?FRST=4&lt;/ref&gt; ; '''X'''&lt;ref&gt;https://www.brabant.nl/subsites/het-nieuwste-brabant/eregalerij/1565-hertogenboek&lt;/ref&gt;

== Toruń ==
'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Mikołaja Kopernika'''

* Rps 1/I{{gap}}[https://kpbc.umk.pl/dlibra/doccontent?id=59330 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|02171}}

==Trogen==

'''Kantonsbibliothek Appenzell Ausserrhoden'''

* CM Ms. 9{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/cea/0009 Gebedenboek van Anne van Kleef.] Vlaanderen, ca. 1525-1550.

==Tübingen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Me IV 3{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/MeIV3 Berijmde passie en andere geestelijke gedichten]. Noord-Holland (Amsterdam?), ca.1445-1450. {{BNM-I|08365}} 

* Me IV 5{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/diglit/MeIV5/0001 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca.1325-1350. {{BNM-I|06371}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Uppsala==

'''Uppsala University Library'''

* C 512{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A159748&amp;dswid=-6391 Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1480. {{BNM-I|06016}}

* C 517 l{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A159746&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Getijdenboek.] ca. 1450-1500. {{BNM-I|08985}}

* C 803 c fol.{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A163127&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Openbaring van de H. Birgitta.] ca. 1520. {{BNM-I|07284}}

* DG 56{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/view.jsf?pid=alvin-record%3A76200&amp;dswid=-9150 ''Natuurkunde van het geheelal'' | Geneeskundige recepten] Nederlanden, voor 1429. {{BNM-I|06708}}
 
* Waller 31{{gap}}Bartholomeus Anglicus [https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=8839&amp;pid=alvin-record%3A101734&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 ''Van den proprieteyten der dinghen''.] Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{USTC|435725}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

==Utrecht==

'''Universiteitsbibliotheek''' (UBU)
* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dut Zoeken: handschriften Nederlands]

* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dum Zoken: handschriften Middelnederlands]


* UBU Hs. 2 C 15{{gap}}Boethius, ''[https://objects.library.uu.nl/reader/1874-325272?lan=en&amp;page=1 De consolatione philosophiae]'', vertaald door Jac. Vilt, goudsmid te Brugge, handschrift geschreven in 1470.

* UBU Hs. 2 D 23{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/20.500.14918-326789 ''Stichtelijke tractaten en getijden'']. ca. 1460-1480.

* UBU Hs. 15 C 19{{gap}}Jan van Leiden, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340025 ''Brederodekroniek'']. 1521-1525.

* UBU Hs. 35 A 5{{gap}}Jan van Brederode *vert.), ''[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-406812&amp;lan=en#page//16/11/31/161131185476750209943947177401785218799.jpg/mode/1up Des conincx summe]''. Utrecht of omgeving, Karthuizerklooster Nieuwlicht of Bloemendaal, 1487.

* UBU Hs. 1016 (Hs 5 D 6){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33669 ''Dat boec van den claren ende verluchten mannen der oerden van cistercien''; ''Der byen boeck''; Heiligenlevens van Maria van Oignies en Christina de Wonderbare; Exempelen] Goch? / Neerbosch?, 1491. {{BNM-I|01141}} ; {{MMDC|9608}}

* UBU Hs. 1017 (Hs 5 F 21){{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33859 ''Dat boec der byen.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01142}} ; {{MMDC|9578}}

* UBU Hs. 1018 (Hs 1 M 9){{gap}}Bonaventura, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-325698 ''Sinte Franciscus leven.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01143}} ; {{MMDC|9276}}

* UBU Hs. 1035 (Hs 5 L 8){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=002657480&amp;type=2 ''Stichtelijke tractaten en sermoenen (Alijt Bake, Jan van Ruusbroec, David de Augusta en anderen.''] ca. 1500-1600.

* UBU Hs. 1040 (Hs 2 D 13){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-326478 ''Ghetiden.''] 1507-1508.

* UBU Hs. 1177 (Hs 6 E 9){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339187 ''Korte kronijk van Brabant en Vlaanderen.'' ] ; {{BNM-I|01176}} ; {{MMDC|9399}}

* UBU Hs. 1178 (Hs 6 E 1){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339853 ''Kroniek van den clerc uten Laghen Landen bi der zee'' (Kroniek van de Chronogrammist)] ; {{BNM-I|01177}} ; {{MMDC|9400}}

* UBU Hs. 1179 (Hs HG21){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340657 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje); Wereldkroniek Heraut Beyeren]. Haamstede, 1467. {{BNM-I|01178}} ; {{MMDC|9403}}

* UBU Hs. 1180 (Hs HG22){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340477 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje) en andere teksten over de inname van Dordrecht in 1481 en de rellen in Haarlem in 1482]. Haarlem (?), 1483. {{BNM-I|01179}} ; {{MMDC|9405}}

* UBU Hs. 1182 (Hs 5 D 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-336697 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. ca. 1375-1425. {{BNM-I|01180}}

* UBU Hs. 1183 (Hs 4 L 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334516 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Sticht Utrecht, ca. 1400. {{BNM-I|01181}}

* UBU Hs. 1260 (Hs 5 L 9).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339010 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht.''] ca. 1477.

* UBU Hs. 1328 (5 F 5):

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 1).{{gap}}Gheraert van Lienhout (?) [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338357 ''De natuurkunde van het geheelal.''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9383}}

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 2).{{gap}}Broeder Thomas, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338358 ''Natuurkunde in proza''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9384}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003191801_01/_tij003191801_01_0027.php C.G.N. de Vooys, ''Broeder Thomas' traktaat over natuurkennis'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 37, 1918, p.271-277]&lt;/ref&gt;

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 3&amp;4).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338359 ''Boec van medicinen in dietsche.''] Utrecht, 14de eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9386}}

* UBU Hs. 1329 (Hs 5 F 12).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338382 ''Vanden levene ons Heren.''] Oetingen, 1438. {{BNM-I|01185}} ; {{MMDC|9387}}

* UBU Hs. 1330{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334865 ''Historie van Troyen'', fragment]. Brabant, ca. 1300. {{BNM-I|01214}}

* UBU Hs. 1331{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Spieghel historiael'', fragment]. Oost-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|01188}}

* UBU Hs. 1332{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Van ons heren wonden'']. 14de eeuw. {{BNM-I|01189}}

* UBU Hs. 1333{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334868 ''Die Dietsche doctrinale'', fragmenten]. 1350-1400. {{BNM-I|01190}}

* UBU Hs. 1334{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-335115 Vlaamse ''Rose'', fragment]. ca. 1300-1350. {{BNM-I|01191}}

* UBU Hs. 1336 (Hs 5 M 19){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339011 Rederijkersteksten: ''Spul van sinnen van den siecke stadt'' / Reynier Pouwelsz (?) - ''Spel van de Christen Kercke'' / Reynier Pouwelsz - ''’s Werelts aendoen.'']. 1540-1610.

* UBU Hs. 1689 (Hs 8 L 4){{gap}}Pseudo-Aurelius Augustinus, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339815 ''Eenliker sprake'']. 1539?

* UBU Hs. 1803 (Hs 8 C 33){{gap}}Johannes de Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339340 Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01214}} ; {{MMDC|9439}}

* UBU Hs. Hattem C 5{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 O.a. een vertaling in het Nederlands van pseudo-Aristoteles’ ''Secretum secretorum'', recepten voor medicijnen en cosmetica, herbaria, traktaten over de pest, aderlating, chirurgie, het medicinale gebruik van wijn, Nederlandse vertaling van Maurus Salernitanus, ''De urinis'', een Nederlandse vertaling van Benevenutus Grapheus, ''Practica oculorum'', excerpten uit Avicenna]. ca. 1450. {{BNM-I|06543}} ; {{MMDC|13653}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hat001hatt03_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;https://wemal.let.uu.nl/hattem-c5.html&lt;/ref&gt;

* IDL 3950{{gap}}Werner Rolewinck, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-342700 ''Fasciculus temporum'']. Jan Veldenar, Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00278000}}


'''Utrechts Archief'''

* I 986{{gap}}[https://www.utrechtsekronieken.nl/zoeken?mivast=3005 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht'']. ca. 1477.

==Warschau==

'''Biblioteka Narodowa'''

* Rps 3779 I{{gap}}[https://polona.pl/item/getijdenboek,NTk0MzI3NA/19/#info:metadata Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1440.

==Washington, DC==

'''The Library of Congress'''

[https://www.loc.gov/collections/rare-book-selections/?fa=original-format%3Abook%7Clanguage%3Adutch&amp;sb=date Lijst van Nederlandstalige items in de gedigitaliseerde Special Collections]

* Rosenwald 462{{gap}}''[https://www.loc.gov/item/65058917/ Die vier uterste ofte die leste dinghen'']. Gheraert Leeu, Gouda 1477.

* Rosenwald 487{{gap}}Roelof die Smit, [https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0550 ''Die vergaderinge der historien van Troyen'']. Jacob Bellaert, Haarlem 1485. {{ISTC|il00116000}} ; {{USTC|435730}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Vergaderinge_der_historien_van_Troyen/Vergaderinge_kritisch_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Die vergaderinge der historien van Troyen'', kritische editie, Amsterdam 2016]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 490{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0490 ''Historie vanden vromen ridder Jason'']. Jacob Bellaert, Haarlem ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* Rosenwald 526{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0526 ''Historie van Saladine'']. Arend de Keysere, z.p., vóór 1483. {{ISTC|ih00286000}} ; {{USTC|438295}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0099.php '''L''']

* Rosenwald 550{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0487 ''Hystorie vanden vromen ridder Paris ende van die schone Vienne'']. Govaert Bac, Antwerpen ca. 1495. {{ISTC|ip00115000}} ; {{USTC|436201}}

* Rosenwald 552{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0552 ''Die historie van Sinte Barbara'']. Govaert Back, Antwerpen 1498. {{ISTC|ib00099000}} ; {{USTC|436514}} ; '''X'''&lt;ref&gt;M. Carasso-Kok, ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de Middeleeuwen. Heiligenlevens, annalen, kronieken en andere in Nederland geschreven verhalende bronnen.'' ’s-Gravenhage 1981, p. 14-21&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 553{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0553 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, vóór 1500. {{ISTC|ic00204760}} ; {{USTC|436432}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003199001_01/_tij003199001_01_0001.php A.M. Duinhoven en G.A. van Thienen, ''Een onbekende druk van de ‘Karel ende Elegast’ in Leningrad'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 106 (1990), p. 1-14.]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 554{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2019rosen0554 ''Dit boecxken leert hoe men mach voghelen vanghen metten handen.''] Govaert Bac, Antwerpen, ca. 1507 ; {{ISTC|ib01274000}}

* Rosenwald 1094{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2003rosen1094 ''Die ghetiden vanden seven bitscappen Onser Liever Vrouwen. Die seven psalme Onser Liever Vrouwen mitter letanie ende Onser Liever Vrouwen souter mitten artikelen vanden leven ende passie Ons Heren Jhesu Cristi mitten figuren'']. [Collatiebroeders. Gouda 1503].

* Rosenwald 1118{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1118 ''Historie van Melusine'']. Henrick Eckert van Homborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436815} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0019.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://cf.hum.uva.nl/dsp/scriptamanent/bml/Meluzine/Homborch1510.pdf Diplomatische editie BML]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 1120{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2015rosen1120 ''Die distructie van Troyen ende [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Troylus ende Breseda'']. Jan van Doesborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436813}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L''']

* Rosenwald 1121-1{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Die historie van Govaert van Bulioen'']. Govaert Back, Antwerpen z.j. [1505] ; {{USTC|436711}}

* Rosenwald 1121-2{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Hystorie van Olyvier van Castillen'']. Henric Eckert van Homburch, Antwerpen z.j. [1510]. {{USTC|436819}}

* Rosenwald 1131{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1131 ''Den Spiegel der duecht ende der eerbaerheyt vol schoone historien ende exempelen.]'' Thomaes vander Noot, Brussel 1515. {{USTC|436913}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Spiegel_der_duecht/Den_spiegel_der_duecht_ende_der_eerbaerheyt_kritische_editie.pdf Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Kritische editie, Amsterdam 2022]&lt;/ref&gt;
* Rosenwald 1133{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2016rosen1133 ''De Bibel int corte ghetranslateert. Wten laine ende walsche metten figueren'']. Claes de Grave, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1134{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2005rosen1134 ''Een schoone historie van Margarieten van Limborch [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516. {{USTC|436951}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lim001limb02_01/ Tekst DBNL]&lt;/ref&gt; ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0018.php '''L''']

* Rosenwald 1137{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbctos.2017rosen1137 ''Der scaepherders kalengier'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1160{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen1160 ''Pyramus ende Thisbe'']. Henrick Peeterssen van Middelburch, Antwerpen z.j. [1540]. {{USTC|438100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0039.php '''L''']

==Weimar==

'''Herzogin Anna Amalia Bibliothek'''

* Oct 146{{gap}}[https://haab-digital.klassik-stiftung.de/viewer/image/1443395315/5/ Zutphens Liedboek]. Zutphen, 1537. {{BNM-I|02559}}

==Wenen==

'''Österreichische Nationalbibliothek'''

* Cod. 1908{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3741576&amp;order=1&amp;view=SINGLE Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht, ca. 1415. {{BNM-I|06191}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://data.onb.ac.at/rec/AC13946724 Österreichische Nationalbibliothek=AC13946724 ]
&lt;/ref&gt;

* Cod. 1922{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8612796&amp;order=1&amp;view=SINGLE Getijdenboek, Latijn, met opschriften in het Nederlands en gebed in het Frans]. Vlaanderen, ca. 1480-1500. {{BNM-I|10694}}

* Cod. 2818{{gap}}[https://data.onb.ac.at/rep/10003763 Weense Arteshandschrift]. Brabant (?), ca. 1490 ; {{BNM-I|06542}} ; '''E'''&lt;ref&gt;https://www.textualscholarship.nl/?p=7015 Diplomatische editie bezorgd door Erwin Huizenga: ''Het Weense arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, 2818.'']&lt;/ref&gt;

* Cod. 2861{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://data.onb.ac.at/rep/1000A505 ''Eneasroman'']. 1474.

* Cod. 2872{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3789056&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''De statuten der Stadt van Antwerpen genaempt Het Gulde Boeck '']. Antwerpen, ca. 1550-1600.

* Cod. 4019{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-xhxj afdruk fragment ''Dietsche doctrinale'' op de platten van boekband]. ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[http://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019] (zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin - Preußischer Kulturbesitz, Ms. germ. fol. 751-fragm. 7. Reconstructie])&lt;/ref&gt;

* Cod. 13440{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DOD_54141&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''Der naturen bloeme'', fragment]. 1300-1400. {{BNM-I|06503}}

* Cod. 13708{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8500569&amp;order=1&amp;view=SINGLE Tweede Partie-handschrift. Convoluut met Philip Utenbroeke, ''Spiegel historiael'' (Tweede Partie); Jacob van Maerlant, ''Wapene Martijn'', Jan van Ruusbroec, ''Vanden kerstenen ghelove''; Jan van Boendale, ''Der leken spieghel''; preek van Geert Grote, ''Quinque puncta''; traktaten.]. Oudergem bij Brussel, Regulieren S. Paulus /Rooklooster, ca. 1393-1402. {{BNM-I|00005}}

* Cod. Ser. n. 2732{{gap}}Henricus Suso, [https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8961226&amp;order=1&amp;view=SINGLE Leven; Noordnederlandse bewerking van Zuidnederlandse bewerking van ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Maas-Rijngebied, 1400-1500. {{BNM-I|08031}}

*CP.2.B.74{{gap}}''[https://viewer.onb.ac.at/1002F427 Historie vander coninghinnen Sibilla]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1538.

'''Österreichisches Staatsarchiv'''

* HHStA HS R 88 (=Böhm 679){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=12068 Gouds kroniekje]. Brussel?, 1456 of kort later. {{BNM-I|02509}}

* HHStA HS W 532 (=Böhm 1074){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=14412 Stukken betreffende het Clarissenklooster van Petegem (Abdij van Beaulieu), met kroniek]. Oost-Vlaanderen, 14de eeuw (na 1329). {{BNM-I|02510}}

==Wolfenbüttel==

'''Herzog August Bibliothek'''

* Cod. Guelf. 18.2 Aug. 4°{{gap}}Broeder Gheraert [https://diglib.hab.de/mss/18-2-aug-4f/start.htm ''Wilhelmi Walteri de Zirixsee descriptio terre sancte'', ''Natuurkunde van het geheelal'']. Utrecht, ca. 1465-1470. {{BNM-I|05340}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_nat001natu01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 38.20 Aug. 2°°{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/38-20-aug-2f/start.htm ''De anatomie naer den leeringhe van Galenus int cortte getogen by Johannes Andernacum geexponert by mester Lode'']. 16de eeuw. {{BNM-I|08790}}

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (4){{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-4/start.htm ''Eneasroman'' (fragment)] ca. 1200.

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (14){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-14/start.htm ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|05344}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002mgys01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 404.10 Novi (5A){{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/404-10-novi-5as/start.htm Utrechtse bijbel met deel evangeliënharmonie van Bijbelvertaler van 1360] (fragment). Utrecht? ca. 1430-1435. {{BNM-I|05330}}

* Cod. Guelf. 576 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/576-helmst/start.htm Artesteksten]. ca. 1408-1431. {{BNM-I|08610}}

* Cod. Guelf. 894 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/894-helmst/start.htm Berijmd leven van Jezus]. 1449. {{BNM-I|08869}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

== Wrocław ==

'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Wrocławski'''

* IV D 5{{gap}}[https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=89266 Gebedenboek]. 1486. {{BNM-I|02653}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_ver016199001_01/_ver016199001_01_0003.php J. Reynaert, ''Jacobus van Gruitrodes Speculum saecularium hominum (cap. 1) in Middelnederlandse vertalingTeksteditie en beschrijving van het handschrift: Hs. Wroclaw, Universiteitsbibliotheek IV. D. 5'', Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse taal- en letterkunde (nieuwe reeks), 1990 p. 36-38.]&lt;/ref&gt;

[[Categorie:Middelnederlands]]
[[Categorie:Wikisource:Lijsten]]</text>
      <sha1>iqe96srbsl3ihkpeiai97b4hbw1uuj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222442</id>
      <parentid>222441</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Utrecht */</comment>
      <origin>222442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217009" sha1="robpyw0l0xl1wdivesyrbakgqvqqymm" xml:space="preserve">{{Infobox|afbeelding = Der naturen bloeme - Jacob van Maerlant - KB KA 16 - 042v-043r 3D.jpg |tekst = Lijst van verwijzingen naar brondocumenten}}
{| cellpadding=5 align=center border=1 style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 97%; width: 500px;&quot; rules=cols
! {{larger|{{sc|'''Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken.'''}}}}
|-
|align=center|
Iedereen kan een bijdrage leveren door relevante links toe te voegen, zoals aangegeven in onze in onze &lt;br&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2018/04/op-weg-naar-een-lijst-van-gedigitaliseerde-middelnederlandse-handschriften-en-drukken/ {{larger|{{sc|'''oproep in www.neerlandistiek.nl.'''}}}}]&lt;br&gt;
{{smaller|''Deze pagina maakt geen deel uit van de Wikisource e-bibliotheek''.&lt;br&gt;Beheerders van deze pagina zijn [[Gebruiker:Wthjmkuiper|Willem Kuiper]] en [[Gebruiker:Dirkschoenaers|Dirk Schoenaers]].}} 
|} 

Deze lijst bevat links naar '''volledig''' gedigitaliseerde handgeschreven en gedrukte boeken, inclusief fragmenten, die geschreven zijn in (varianten van) het Middelnederlands. Boeken die buiten de huidige grenzen van het Nederlandse taalgebied zijn gemaakt, maar wel tot de Middelnederlandse tekstoverlevering zijn te rekenen, worden eveneens opgenomen. Ook teksten uit het overgangsgebied tussen oostelijk Middelnederlands en Niederdeutsch, evenals handschriften met Veldekes lyriek, de Eneasroman en Duitse bewerkingen zijn welkom. Het eindjaar is 1568, het begin van de Tachtigjarige Oorlog, dan houden de Middeleeuwen hier definitief op. Maar als een 16e-eeuwse druk ontbreekt, kan een 17e-eeuwse uitgave die direct teruggaat op een verloren laatmiddeleeuws boek ook worden toegevoegd.

'''Work in progress''': Als u wilt bijdragen door een aantal links uit onderstaande bibliotheken en databanken voor uw rekening te nemen: graag! Kijk wel steeds eerst eventjes na of de signatuur nog niet in dit overzicht is opgenomen. 
Als u eerst een Wikipedia account aanmaakt en/of '''uzelf eerst aanmeldt''' alvorens bij te dragen, dan kunnen wij reageren op uw bijdrage. Draagt u anoniem bij, dan kan dat niet.

Wilt u deze Lijst citeren in een publicatie, gebruik dan deze verkorte URL.&lt;ref&gt;https://w.wiki/D$f4&lt;/ref&gt; 

Heel wat complete digitale facsimiles van vroege Nederlandse drukken uit Europese bibliotheken (waaronder de KB in Den Haag) zijn vrij toegankelijk via: 
* [https://archive.org/details/early-european-books?and%5B%5D=languageSorter%3A%22Dutch%22&amp;sort=date ''Early European Books''] op [https://archive.org/ Internet Archive] 
* [https://data.cerl.org/istc/_search?query=electronic+facsimile+dutch&amp;from=0&amp;facet=authors&amp;facet=imprintdate&amp;facet=location&amp;facet=printers&amp;size=10&amp;mode=default&amp;sort=chronological Incunabula Short Title Catalogue] voor Digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken tot 1500.
*  [https://www.ustc.ac.uk/explore?keywords=&amp;author=&amp;title=&amp;imprint=&amp;printer=&amp;place=&amp;format=&amp;country=&amp;subject=&amp;language=Dutch&amp;citation=&amp;date=&amp;fqAt=&amp;fqPr=&amp;fqPl=&amp;fqLg=&amp;fqFr=&amp;fqSb=&amp;fqCn=&amp;fqDg=y&amp;st=11&amp;page=1 Universal Short Title Catalogue] voor digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken.

Er wordt verwezen naar de volgende databases en naslagwerken:

* '''B''': BNM-I: [https://bnm-i.huygens.knaw.nl/ Bibliotheca Neerlandica Manuscripta &amp; Impressa] ; (zie [[Sjabloon:BNM-I]]) 

* '''N''': DBNL [https://www.dbnl.org/ Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren]

* '''L''': Luc Debaene, ''De Nederlandse volksboeken'', (2e druk), Hulst 1977, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/ Tekst op DBNL]

* '''D''': J. Deschamps, ''Middelnederlandse handschriften uit Europese en Amerikaanse bibliotheken'', 2e druk, Leiden 1972, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/ Tekst op DBNL]

* '''G''': GW: [https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/ Gesamtkatalog der Wiegendrucke] ; (zie [[Sjabloon:GW]])

* '''I''': ISTC: [https://data.cerl.org/istc/_searchIncunabula Incunabula Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:ISTC]])

* '''M''': MMDC: [https://www.mmdc.nl/static/site/ Medieval Manuscripts in Dutch Collections] ; (zie [[Sjabloon:MMDC]])

* '''S''': STCN: [https://www.kb.nl/over-ons/diensten/stcn Short Title Catalogue Netherlands] (zie [[Sjabloon:STCN]])

* '''U''': USTC: [https://ustc.ac.uk/index.php Universal Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:USTC]]) 

* '''V''': STCV: [https://vlaamse-erfgoedbibliotheken.be/en/dossier/short-title-catalogue-flanders-stcv/stcv Short Title Catalogue Vlaanderen] (zie [[Sjabloon:STCV]])


De '''vette''' letters '''E''' en '''X'''  worden gebruikt als siglen bij de 'voetnoten', zodat visueel duidelijk is, waarheen de link voert. De '''E''' van '''E'''ditie verwijst naar een online editie van de desbetreffende tekst. Aanvullende informatie wordt gemarkeerd met de '''X''' van e'''X'''tra. 


==Amsterdam==

'''Universiteitsbibliotheek Vrije Universiteit''' (UBVU)

* UBVU XV.05500{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/8342 ''Van xii graden der doechden'']. ca. 1480-1500. {{BNM-I|02216}} ; {{MMDC|1335}}

* UBVU XV.05502{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6419 Gebedenboek van Van Hooff]. [1494 - 1510]. {{BNM-I|02217}} ; {{MMDC|13742}}

* UBVU XV.05503{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/7508 ''Devote ghebeden van die vijf wonden ons heren Jhesu'' (f. 5r-70r); ''Item hyr volgen nae suverlicke leringe'' (f. 70r-83)]. ca. 1500-1525. {{BNM-I|02218}} ; {{MMDC|13700}}

* UBVU XV.05547{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/9017 ''Dit is van dem heilgen Sacramente'' en andere (devote) teksten]. ca. 1450-1500. {{MMDC|13708}}

* UBVU XV.05560{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6420 Getijdenboek] in de vertaling van Geert Groote (1340-1384), met communie- en aflaatgebeden. {{BNM-I|16274}} ; {{MMDC|13939}}

==Antwerpen==
'''A''': [https://anet.be/brocade/ Anet netwerk]. (zie [[Sjabloon:ANET]]) 


'''Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience''' (EHC)

* EHC 695610{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O1NLYeGVTjbZlRTNlA37VTJQ ''Olivier van Castillen'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1576. {{ANET|6707108}} ; {{USTC|430519}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0021.php '''L''']

* EHC 708156{{gap}}Geoffroy de La Tour-Landry, [https://dams.antwerpen.be/asset/gUgSkIgrovsbXHNRNCucCUn1 ''Ponthus ende Sydonie'']. Niclaes vanden Wouwere, Antwerpen, 1564. {{ANET|6880553}} ; {{USTC|430512}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0059.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://pure.uva.nl/ws/files/2538323/157861_Ponthus_ende_Sidonie_feuilleton_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Ponthus ende Sidonie. - Kritische studie-editie'', UvU 2013]&lt;/ref&gt; 

* EHC 752269{{gap}}Anna Bijns, [https://dams.antwerpen.be/asset/l2ezWbUxFkfvMQsETIpsneRP Nieuwjaarsreferein VI]. Antwerpen, 1532. {{ANET|13200365}}

* EHC 810271{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://dams.antwerpen.be/asset/w1mfU4uVxXc9lWfIAnX2LWPZ ''Dit is die beduydenisse der missen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1504. {{ANET|14385475}} 

* EHC 812423_1{{gap}}''[https://dams.antwerpen.be/asset/aOgeYVokmVcUhXRYXTpj0aPL Van Jason ende Hercules]'' (fragment). Willem Vorsterman, Antwerpen 1521.

* EHC 812423_2{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/R17QR7alVeGJQpMNufcNLjAQ ''Die historie vanden stercken Hercules'']. Jan van Doesborch, Antwerpen z.j. [1521-1530]. {{ANET|14398961}}

* EHC 812424{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/P1WOAJAhKrUCYhOAPWpqSj5L ''Galien Rethore'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1520-1525. {{ANET|14398965}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0049.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Galien_Rethore/Galien_Rethore_kritisch.pdf W. Kuiper, ''De historie van Galien Rethore - Kritische synoptische editie'', UvA 2018.]&lt;/ref&gt;

* EHC 843230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/S2gDeCkfqNnqcdLOYK8Wv8S1 ''Hier beghint den droeflijcken strijt opten Berch vanden Roncevale in Spaengien gheschiet daer Roelant ende Olivier metten fleur van kerstenrijck verslaghen waren'']. Jan van Ghelen. Antwerpen, 1576. {{ANET|14822255}}

* EHC 871850{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/nZrTQXTpkRWjdjUJg9pSqLlv ''Der scaepherders kalengier'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1520. {{ANET|15288974}}

* EHC B 11418{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/RXYYKe7oKQZNiaqtZiGSNGFg Getijdenboek] [15e eeuw] {{ANET|611456}} ; {{BNM-I|05602}}

* ECH B141155{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O2FQ4bToEgV8vESZTVdaJnCc/f2NJncTVXIzfReVlZKqzurnq Limburgs gebedenboek], c. 1497 {{ANET|637829}} 

* EHC B 15828{{gap}}Jan van Boendale, [https://dams.antwerpen.be/asset/GgEGcLWhgWYhabZQlxTw4LIJ ''Brabantsche yeesten'' met ''Voortzetting'', historiografisch materiaal over Brabant]. ca 1450-1500. {{ANET|478629}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0037.php '''D'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/ '''N''']

* EHC B 29166{{gap}}Dirck Zael, [https://dams.antwerpen.be/asset/z1siiuYeKMQAiDrcaepN4Snu Zeeboek]. 15de eeuw. {{ANET|628449}}, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.vliz.be/nl/open-marien-archief?module=ref&amp;refid=126864 Denucé, J, Gernez, D. (1936). ''Het zeeboek: handschrift van de stedelijke boekerij te Antwerpen'', Mededelingen van de Marine Academie van België, 2 vols. (fac-simile)]&lt;/ref&gt;

* EHC B 55632{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-e-IrBSDqIEC ''Die negen couden met meer ander devote oeffeningen van der passien ons heeren Jesu Cristi'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1533. {{ANET|911394}} ; {{USTC|437654}}

* EHC B 78679{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Q1NIYKYBXGMlHQaTLU1yI5Bh Samengesteld handschrift: medische tractaten]. ca. 1533. {{ANET|631963}}

* EHC B 79834{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/KMrbOSIXDizBl9lTFHMGFg43 ''Cockbouck'']. 15de eeuw. {{ANET|635519}}

* EHC B 89420{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/z1eyeJtGYLG8MkZYKfBUsSiM Wapenboek van Hendrik van Heessel (met kroniekje van de graven van Holland)]. ca. 1450. {{ANET|637039}} 

* EHC E 55386{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/sROlWPLRewwAMP2jY71FyMfj ''Der Vrouwen Peerle'']. Hendrick Aertssen, Antwerpen z.j. [ca. 1621]. {{ANET|971051}} [https://www.dbnl.org/tekst/_vro002vrou01_01 '''N''']

* EHC E 60230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/WgWMRsS7Q8lkmMEsZNxNcTfb ''Historie van Thijl Ulenspiegel'']. Broer Jansz., Amsterdam 1637. {{ANET|437400}}

* F 202594 [M-287 c]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=4VhVAAAAcAAJ ''Dat dyalogus of twisprake tusschen den wisen coninck Salomon, ende Marcolphus'']. Henrick Eckert van Homberch. Antwerpen 1501. (xerocopie van Antwerpen, MPM 8 370) {{ANET|634561}} ; {{USTC|438149}}

* Fragm. 50 a-c{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-cxg3 ''Der leken spieghel'' (fragment, Boek 4, Kap. 4, v. 4-83)]. Nederlanden, 1350-1400. 

* F 46422{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=EHC:148100104441S ''Dit is den duytschen souter'']. Hendrick Eckert van Homberch, Antwerpen, c. 1502. {{ANET|960096}} ; {{USTC|400229}}

* F 15568{{gap}}Jan Fruytiers, [https://dams.antwerpen.be/asset/f1QKJIlVeQOidPmNQrEo35KB ''Ecclesiasticus, oft: De wijse sproken Jesu des soons Syrach'']. Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|700330}} ; {{USTC|407617}}


'''Museum Plantin Moretus''' 
* M 14.7{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N1nLPfNOCTcfOQF4Ub9hT05g Getijdenboek]. 1489. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02589}}

* M 14.8{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/pQXZibQOHcl5FXdReRzq3mwl ''Getiden van onser liever Vrouwen'', (Getijdenboek}]. 15de eeuw. {{ANET|14010683}} ; {{BNM-I|02590}}

* M 14.12{{gap}}[https://anet.uantwerpen.be/digital/opacuantwerpen/mpm/dg:mpm:896/N ''Onser Liever Vrouwen ghetiden'' (Getijdenboek)]. ca. 1450-1490. {{ANET|14010686}} ; {{BNM-I|02586}}

* M 14.13{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/CWYHbfDbNYbKNXGMXU9O3RR5 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02588}}

* M 14.14{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Z1aPiRSt9KMNJWMY8erSz6ba ''Office de la Vierge'' (Getijdenboek latijn-Nederlands)]. 1508 {{ANET|13972258}} ; {{BNM-I|10014}}

* M 14.16{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/AJcdYSiLPh7jhhKVpulWZuPA Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|14010690}} ; {{BNM-I|02602}}

* M 14.17{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/PYWpSNMTALtiO9fEXOQzhDbQ Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1500-1550. {{ANET|14007284}} ; {{BNM-I|02594}}

* M 14.18{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ZhFHbCbjjJgLNjRiTvFpWGe4 ''Getide der ewiger wijsheit'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010692}} ; {{BNM-I|02596}}

* M 14.19{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/q2NUmAtZQHOwUEOlia9ZkEjw ''Onser Vrouwen getiden'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010695}} ; {{BNM-I|02598}}

* M 15.10{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N2LbQedMiZXKRWLWO6NJENhq ''Fragmenten van een ridderroman''. ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch''. ''Loyhier ende Malaert''] 1400-1500 {{ANET|14216137}} ; {{BNM-I|06436}} 

* M 64{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ObNpxjcYrFZDgIdQ3TzVwgL8 Tekst over het maken van kleuren] 1500-1600 {{ANET|14798838}} ; {{BNM-I|08701}}

* M 318{{gap}}Willem vande Lare, [https://dams.antwerpen.be/asset/s1aCdUOtiL5TrQQHO4f59Gh8 ''Grootboek van Willem vande Lare''] 1522-1530 {{ANET|14131568}} ; {{BNM-I|08774}}

* 2 56{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://www.bijbelsdigitaal.nl/view/?mode=1&amp;bible=leuvb1548 ''Den gheheelen bybel, inhoudende het oude ende uieuwe testament''] : Bartholomeus van Grave, Leuven, 1548. {{ANET|6825942}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ghe005gheh01_01/ '''N'''] 

* 8 397{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500043102Q ''Dat nieuwe Testament ons liefs Heeren Jesu Christi''] (gedruct na de copye van Nicolaes Biestkens), Jan Hendricksz, Franeken, 1563. {{ANET|13218427}} ; {{STCN|159831822}} 

* A 1824 {{gap}}Cornelis Muller, Arnout Nicolaï,[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000097571 ''Het Nieuwe Testament Ons Heeren Jesu Christi''] Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|915358}} ; {{USTC|409738}}

* A 2190{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500011762X ''Drijderley refereynen ghepronuncieert opte rhetorijck-feest der blauwe Acoleyen van Rotterdam 1561''] Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|645654}} 1561

* A 2462{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013091U ''Dat Nieuwe Testament'']. Michiel van Hoochstraten,Antwerpen 1530. {{ANET|7069148}} ; {{USTC|402985}}

* A 2480{{gap}}Martinus Duncanus, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013124R ''Vant rechte evangelissche avontmael Christi Jesu'']. Peeter van Keerberghe, Antwerpen 1567 {{ANET|7073070}}

* A 2622{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500004415U ''Het Nieuwe Testament ons Heeren Jesu Christi'']. Ameet Tavernier, Antwerpen 1566. {{ANET|14175982}} 

* A 3620{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/YKelYQ8MnbTfnSWMYsud81HM ''Fortunatus borse'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1610. {{ANET|14233440}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Fortunatus_borse/Fortunatus_borse_synoptisch_kritisch_opnieuw.pdf Willem Kuiper en Annette Hemmes-Hoogstadt, kritische editie, Amsterdam 2020.]&lt;/ref&gt;

* A 4339{{gap}}Vergilius, Cornelis van Ghistele (vert.) [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500020027R ''De twaelf boecken van Aeneas ghenaemt Aeneidos'']. Weduwe Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1556 {{ANET|646164}} 

* A 41436{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000197785 ''Den Bibel, inhoudende het Oude ende Nieuwe Testament''] Hans de Laet, Antwerpen 1565. {{ANET|748261}}

* B 2591{{gap}}Jan vanden Bundere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500036019Z ''Den scilt des gheloofs ... teghen tfeninich ghescut Joannis Anastasii Velvani'']. Cornelius Manilius, Gent 1557 {{ANET|7067659}}

* R 5.36{{gap}}A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...'' (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi)] Jan Kock, Antwerpen 1540. {{ANET|6900507}} 

* R 6.13{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032620T A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...''] (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi). Jan van Loo, Antwerpen, c. 1550. {{ANET|6909064}}

* R 6.14:5{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003481W ''Dat heylich Evangelium dat levende woort Godts...'']. Christophel van Remunde, Antwerpen, 1526? {{ANET|6908025}}

* R 7.1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000408892 ''Den bibel, tgheheele Oude en de Nyeuwe Testament''] Henrick Peetersen van Middelborch, Antwerpen 1541. {{ANET|6911532}}

* R 10.40{{gap}}Thomas More, [https://dams.antwerpen.be/asset/M1lilYT7YMGyaBqtHWyXWjRy ''De utopie'']. Hans de Laet, Antwerpen 1562. {{ANET|6556970}}

* R 18.32{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003127T ''Dit is die kuere vanden lande van Zeelandt'']. Jacob van Liesveldt, Antwerpen, c. 1530 {{ANET|6670764}} ; {{USTC|430379}}

* R 23.12{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000379170 ''Den psalter Davids ... Met die hymnen ende ghebeden, so vanden tijt als van die feestdagen des jaers ... nu nieuwelicx tot profijt van alle menschen binnen Mechelen overghesedt'']. Jan van Waesberghe, Antwerpen, 1566. {{ANET|911964}}

* R 24.15{{gap}}Kiliaan, Cornelis, [https://dams.antwerpen.be/asset/p1IaAFVVQinhVIIVJWOIkBa1 ''Dictionarium tetraglotton'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen 1562 {{ANET|678091}} ; {{USTC|57647}}

* R 26.11{{gap}}Anthoonis de Roovere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003166W ''Dits die excellente cronike van Vlaendere'', Vol. 1] Willem Vorsterman, Antwerpen, col. 1531 {{ANET|798315}} ; {{USTC|400512}}  

* R 46.9{{gap}}Eusebius, [https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000375930 ''Die historie diemen heet Ecclesiastica'']. Govaert vander Haghen, Antwerpen  1534 {{ANET|668220}} ; {{USTC|407374}}

* R 48.16{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039601Z ''Dat boexken vander missen anderwerf ghecorrigeert'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen 1507 {{ANET|6534682}}

* R 48.18{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039610Z ''Dat heylich Evangelium'' ... NT]. Hans van Ruremunde, Antwerpen 1525. {{ANET|1124734}}

* R 53.13{{gap}}Arnout Nicolaï, [ ''Den Bibel inhoudende het Oude ende Nyeuwe Testament'']. Weduwe van Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1560. {{ANET|800015}} ; {{USTC|403149}}

* R 55.24{{gap}}Peter Heyns, [https://dams.antwerpen.be/asset/vWCeYROhObIGcLVOhBQ8INeQ ''ABC, oft exemplen om de kinderen bequamelick te leeren schryven'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1568. {{ANET|3247725}} ; {{USTC|443723}}

* R 58.6{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://dams.antwerpen.be/asset/j2bSbWHnzD9QSXqfACVEJPnb ''Den bibel inhoudende het oudt end nieu Testament'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|1164172}}.

* R 61.9{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500030123P ''Dat nieuwe testament ons heren Jhesu Christi'']. Jan van Ghelen, Antwerpen 1526. {{ANET|6538471}}


'''Rijksarchief te Antwerpen, Verzameling Losse Aanwinsten'''

* Nr. 147.1 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7hht ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08075}}

* Nr 147.2 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-mwfz ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08078}}

* Nr. 2.1{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-oz6j Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350. 

* Nr. 2.2{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-fzl7 Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350.


'''UAntwerpen Bibliotheek van het Ruusbroecgenootchap''' [https://www.uantwerpen.be/nl/onderzoeksgroep/ruusbroecgenootschap/bibliotheek/bijzondere-collecties/handschriften/beschrijvingen/neerlandica/ Ruusbroecgenootchap handschriften]

* Hs Neerl 1{{gap}}Geeret Groote, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1089/N Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1450. {{ANET|13274849}} ; {{BNM-I|01440}} ; 

* Hs Neerl 4{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1191/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14329340}} ; {{BNM-I|01454}}

* Hs Neerl 5{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1216/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14330825}} ; {{BNM-I|01455}}

* Hs Neerl 8{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1188/N Gebedenboek]. Noordelijke Nederlanden?, ca. 1500. {{ANET|14338588}} ; {{BNM-I|01442}}

* Hs Neerl 9{{gap}}Pseudo-Richardus de Sancto Victore, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1867/E Explicatio in Cantica Canticorum in Nederlandse vertaling]. Vermoedelijk afkomstig van het tertarissenklooster Sion te Lier, ca. 1475-1500. {{ANET|14353466}} ; {{BNM-I|01450}}

* Hs Neerl 10{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1868/N Richtlijnen voor de kosteres van het Groot Begijnhof te Leuven op het feest van de heilige Martha]. Leuven, 1549. {{ANET|14385928}} ; {{BNM-I|01456}}

* Hs Neerl 11{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1080/N Gebedenboek]. Vlaanderen?, ca. 1425. {{ANET|13248770}} ; {{BNM-I|01443}}

* Hs Neerl 13{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1074/N ''Gebeden en getijden van een apostel, martelaar en belijder'']. ca. 1475-1500. {{ANET|14053668}}  

* Hs Neerl 14{{gap}}Johannes Brugman, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:2073/N Sermoenen]. Zuidoost Limburg?, ca. 1525. {{ANET|14399556}} ; {{BNM-I|01453}}

* Hs Neerl 15/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1123/N ''Roman van Aspremont''] (fragment). Zuidoost Vlaanderen?, ca. 1300. {{ANET|13274763}} ; {{BNM-I|07391}}

* Hs Neerl 15/2{{gap}}''Wybeert van Andernaken''? (fragment) [https://fragmentarium.ms/view/page/F-koak/6498 Ongeidentificeerde Frankische roman]. Westelijke Nederlanden, ca. 1375-1400. {{BNM-I|07392}} ; '''E''' &lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/arch/_tij010192701_01/pag/_tij010192701_01.pdf D.A. Stracke,S. J., ''Een onbekende Frankische Roman'', Tijdschrift voor taal en letteren, 1927 p.138-151.]&lt;/ref&gt;

* Hs Neerl 15/3{{gap}}Jan van Ruusbroec [https://fragmentarium.ms/overview/F-0imf ''Van den geesteliken tabernakel''] (fragment). Brabant?, ca. 1350-1400, ; {{BNM-I|06905}}

* Hs Neerl 16{{gap}}Jacob van Maerlant [https://fragmentarium.ms/overview/F-hyfm ''Spiegel historiael''] (fragment Eerste Partie, Boek I, kap.36, vs.4-8 en vs.54-58; kap.38, vs.14-18 en vs.63-67) . ca. 1300-1350. {{BNM-I|06657}}

* Hs Neerl 20{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-gb7s Leven van de H. Margaretha (fragment)]. Oostelijke Denderstreek?, ca. 1350-1400. {{BNM-I|11770}}

* Hs Neerl 26{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1174/N Refterlezingen]. Bisdom Kamerijk, reguliere kanunnikessen van Sint-Augustinus, ca. 1550. {{ANET|14284395}} ; {{BNM-I|11774}}

* Hs Neerl 385/1{{gap}}Willem Jordaens, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1102/N ''De mystieke mondkus'']. 16de eeuw. {{ANET|13274862}} ; {{BNM-I|11776}}

* Hs Neerl. 385/2{{gap}}Hadewijch, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1070/N ''Werken'']. Oost-Brabant?, ca. 1500-1525. {{ANET|13274873}} ; {{BNM-I|06617}}

* Hs Neerl 413/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1594/N Spreukstrofen] (fragment). Zuid-Limburgse kopie van een Oost-Vlaams/Brabantse spreukenverzameling. 14de eeuw. {{ANET|13274810}} ; {{BNM-I|11771}}


'''UAntwerpen Bijzondere Collecties''' 

* MAG-P 64.19{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uapreciosa/dg:ua:3035/N Middelnederlandse Alexandercyclus] (fragment). Brabant, ca. 1350. {{ANET|14970581}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.24446/vpsb Schoenaers e.a., ''Reconstructing a Middle Dutch Alexander Compilation'', Fragmentology vol. 4, 2021, p. 29-54.]&lt;/ref&gt;

==Arnhem==

'''Gelders Archief''' 

* 0508 Inv 191{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/0BA7E2AC4C3F4A3EA6D1A24C75F86926 Legende van St.-Eusebius, de wonderen van St.-Eusebius en het leven van St.-Bonifacius]. Arnhem, 1450-1500. {{BNM-I|07573}}

* 0908 Familie Van Rhemen; Handschriften Inv. nr. 186{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/EDF610688FEB4F4D98DBD0CF8C440E5C Nederlandse vertaling van de ''Saksenspiegel'']. 1475-1500.

==Ballarat==

'''Art Gallery of Ballarat'''

* MS Crouch 12{{gap}}[https://handle.slv.vic.gov.au/10381/171080 Gebedenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca 1544. {{BNM-I|10589}}

==Baltimore==

[https://www.thedigitalwalters.org/01_ACCESS_WALTERS_MANUSCRIPTS.html '''The Walters Art Museum''' Manuscripts]

* W. 95{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W95/ Gebedenboek]. Gent, 1320-1330. {{BNM-I|09960}}

* W. 165{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W165/ Getijdenboek (Loftie Hours)]. Delft, 1440-1450. {{BNM-I|04685}}

* W. 166{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W166/ Getijdenboek van Daniel Rym]. Vlaanderen (Gent?), 1420-1430. {{BNM-I|04691}}

* W. 167{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W167/ Getijdenboek en Middelnederlandse vertaling van Hendrik Suso ''Cursus aeternae sapientiae'' (Amherst Hours)]. Noordelijke Nederlanden, 1450-1500. {{BNM-I|04690}}

* W. 169{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W169/ Getijdenboek ]. Vlaanderen, 1420. {{BNM-I|08597}}

* W. 171{{gap}}Dirc van Delf, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W171/ ''Tafel van den kersten ghelove. Winterstuc'']. Utrecht, Kartuizers S. Salvator / Nieuwlicht, 1400-1404. {{BNM-I|04687}}

* W. 178{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W178/ Getijdenboek]. Brugge, ca. 1500. {{BNM-I|11051}}

* W. 182{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W182/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1470. {{BNM-I|09958}}

* W. 185{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W185/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1415-1420. {{BNM-I|04700}}

* W. 188{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W188/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1435. {{BNM-I|04695}}

* W. 189{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W189/ Getijdenboek]. Brugge, 1480-1490. {{BNM-I|04700}}

* W. 192{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W192/ Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1460-1490. {{BNM-I|04692}}

* W. 438{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W438/ Gebedenboek]. Gent of Brugge, ca. 1480-1490. {{BNM-I|09959}}

* W. 782{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W782/ Getijdenboek (Van Alphen Hours)]. Noordelijke Nederlanden (Utrecht?), 1440-1450. {{BNM-I|05990}}

* W. 834{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W834/ Gebedenboek]. Delft?, ca. 1475.
 
* W. 918{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W918/ Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1470.

==Belle | Bailleul==

'''Musée Benoît de Puydt'''

* Inv. 992.7.1{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md52j6733s9f Getijdenboek]. Appingedam, 1491, '''X''' &lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/43884610 P. M. le Blanc en Jos M. M. Hermans, ''Een verlucht handschrift uit Oost-Groningen. Het getijdenboek van zuster Alheyt van Limberghen (1491)'', Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, Vol. 36, Miniaturen (1985), pp. 153-197]&lt;/ref&gt;

==Berlijn==

'''Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz'''

* 4° Inc 4826.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/799306711 ''Passionael, Winter- en Somerstuc'']. Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499-1500. {{GW|GW14095}} ; {{ISTC|ij00143000}} ; {{USTC|436589}}

* 4° Inc 4899{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789772728 ''Die historie van Godevaert van Bulioen'']. Gouda, 1488. {{GW|GW12573}} ; {{ISTC|ig00317000}}

* 4° Inc 4948.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789774496 ''Gulden legende, Somerstuc'']. Johan Veldener, Utrecht, 1480. {{GW|GW14089}} ; {{ISTC|ij00140500}}

* 8° Inc 4806.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788610171 ''Spieghel der gracien'']. Collaciebroeders, Gouda, 1492. {{GW|M43085}} ; {{ISTC|is00671500}} ; {{USTC|436166}}

* 8° Inc 4812{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789769085 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, 1493. {{GW|GW12602}} ; {{ISTC|ic00204750}} ; {{USTC|436218}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 8° Inc 4812.10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789775379 ''Der kerstenen salicheyt'']. [Govaert Bac, Antwerpen, 1495]. {{GW|M3951430}} ; {{ISTC|is00044200}} ; {{USTC|436302}}

* 8° Inc 4813{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815342675 ''Die historie die ghetiden ende die exempelen vander heyliger vrouwen sint Annen'']. Adriaan van Liesveldt, Antwerpen, 1497. {{GW|GW02000}} ; {{ISTC|ia00743300}} ; {{USTC|436478}}

* 8° Inc 4821.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819828688 ''Cronike of die hystorie van Hollant van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']. Jacob vander Meer, Delft, 1484. {{GW|GW0668514N}} ; {{ISTC|ic00484820}} ; {{USTC|435530}}

* 8° Inc 4894{{gap}}[https://stabikat.de/Record/772390045 ''Die historie, dat leven ende dat regiment van des coninc Alexanders'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{GW|GW00891}} ; {{ISTC|ia00400900}}

* 8° Inc 4906{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819821543 ''Die ghetiden van onser liever vrouwen met ander getijden ende scone oracien'']. [Hugo Janszoen van Woerden, Leiden], 1498. {{GW|GW13434}} ; {{ISTC|ih00432500}} ; {{USTC|436489}}

* 8° Inc 4907{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815338546 ''Dat gulden ghewichte'']. Hugo Janszoen van Woerden, [Leiden, 1500]. {{GW|GW1090420}} ; {{ISTC|ig00299600}}

* 8° Inc 4908{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815341520 ''Een salige meditacie des lijdens ons liefs Heren op die seven getijden'']. Hugo Janszoen van woerden, Leiden, 1500. {{GW|M22586}} ; {{ISTC|iv00374000}}

* 8° Inc 4940{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819825190 ''Devote materien dienende totter salicheit'']. Fratres apud S. Michaelem in den Hem, Schoonhoven, 1500. {{GW|M21594}} ; {{ISTC|im00352100}}

* MS germ. fol. 52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/756658144 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02881}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* MS germ. fol. 90{{gap}}[https://stabikat.de/Record/776196952 Evangelie, Traktaat over het sterven]. 15de eeuw. {{BNM-I|02883}}

* MS germ. fol. 282{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Eneasroman'']. ca. 1220-1230.

* MS germ. fol. 516{{gap}}[https://stabikat.de/Record/757246826 Nederrijnse Historiebijbel]. Maas-Rijngebied, 1457.

* MS germ. fol. 549{{gap}}Johannes Veghe, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Een devoet boeck van enen gheesteliken wyngaerden'']. 15de eeuw. {{BNM-I|02886}}

* MS germ. fol. 736-fragm. 27{{gap}}[https://stabikat.de/Record/66501970X&amp;PHYSID=PHYS_0062&amp;DMDID=DMDLOG_0016 Preek] (fragment), [1100 - 1199]. {{BNM-I|02891}}

* MS germ. fol. 751: 10 katernen (''Heften'')
* * MS germ. fol. 751 Heft 1{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Renout van Montalbaen''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02892}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ren001reno01_01/_ren001reno01_01_0001.php '''N''']

* * MS germ. fol. 751 Heft 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750  ''Geraert van Viane''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|07373}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 3{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Valentijn en Nameloos''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1325-1375. {{BNM-I|07388}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02893}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Spieghel Historael''] (fragment). 1425-1450. {{BNM-I|02894}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02895}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019.]&lt;br&gt;Zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Reconstructie, Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, Cod. 4013.]&lt;/ref&gt; 

* * MS germ. fol. 751 Heft 8{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche Catoen''] (fragment). ca. 1400-1450. {{BNM-I|02897}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 9{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Middelnederlandse vertaling van ''Douce dame de miséricorde''] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1400. {{BNM-I|02898}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|02899}}

* MS germ. fol. 757{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427963 ''Rijmbijbel, Dietsche doctrinale, Tweede partie Spiegel historiael, Parthonopeus van Bloys''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|16184}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 827{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637364252 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02903}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 922{{gap}}[https://stabikat.de/Record/726185647 Berlijns liedhandschrift, o. a. ''Seghelijn van Jherusalem'']. 1410. {{BNM-I|02904}}

* MS germ. fol. 1385{{gap}}[https://stabikat.de/Record/78391525X ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1370. {{BNM-I|02914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; ''''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786454342 Devote teksten]. 15de eeuw. {{BNM-I|03003}}

* MS germ. oct. 6{{gap}}[https://stabikat.de/Record/79623373X Getijdenboek]. ca. 1470. {{BNM-I|03004}}

* MS germ. oct. 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786457090 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|03005}}

* MS germ. oct. 29{{gap}}[https://stabikat.de/Record/779375904 Devote teksten]. 1470. {{BNM-I|03007}}

* MS germ. oct. 62{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788484613 Reflectie op de passie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|03013}}

* MS germ. oct. 120{{gap}}[https://stabikat.de/Record/739356151 Devote teksten]. 16de eeuw. {{BNM-I|03016}}

* MS germ. oct. 185{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719296331 Deventer liedhandschrift]. Zwolle, 15de eeuw. {{BNM-I|03019}}

* MS germ. oct. 190{{gap}}[https://stabikat.de/Record/75044021X Liederenhandschrift Berlijn 190]. Nedersticht (Utrecht), ca. 1480. {{BNM-I|03023}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://anet.be/record/opacvabbg/c:vabb:373584/N Thom Mertens &amp; Dieuwke E. van der Poel e.a. (ed.), ''Het liederenhandschrift Berlijn 190''. Hilversum, 2013.]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 280{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719304008 Liedboek van Anna van Keulen]. 15de-16de eeuw. {{BNM-I|03029}}

* MS germ. oct. 635{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637366980 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|03065}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* MS germ. qu. 42{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/cdm/landingpage/collection/p21010coll3 Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht ca. 1415. {{BNM-I|02996}}

* MS germ. qu. 600{{gap}}Gerard van Vliederhoven, Jan van Ruusbroec, Hendrik Suso, [https://stabikat.de/Record/669857904 Mystieke geschriften]. 15de eeuw. {{BNM-I|08242}}

* MS germ. qu. 1084{{gap}}[https://stabikat.de/Record/63212573X Mystieke preken en traktaten]. 15de eeuw. {{BNM-I|02949}}

* MS germ. qu. 1398{{gap}}[https://stabikat.de/Record/771337787 Teksten van de moderne devotie, Jan van Ruusbroec, Willem Jordaens, Jan van Schoonhoven, Geert Groote]. 15de eeuw. {{BNM-I|02976}}

* MS germ. qu. 1480{{gap}}[https://stabikat.de/Record/647422247 Liedboek van Kathryn van Hatzfelt]. Rijn-Maasgebied (Jülich), 1530-1540. {{BNM-I|07585}}

* MS germ. qu. 1715{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637367073 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02979}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* Fragment 259{{gap}}Jan van Boendale, [https://stabikat.de/Record/614269628 ''Der Leken Spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|09122}}

==Bethlehem, PA==

'''Lehigh University, Special Collections'''

* Codex 5{{gap}}Johannes Cassianus, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_005.html ''Collationes patrum'']. 14de eeuw.

* Codex 15{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_015.html Getijdenboek]. ca. 1400.

==Boston, MA==

'''Boston Public Library'''

* MS q Med. 33{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3537 Getijdenboek]. Noord-Holland, ca. 1470-1480. {{BNM-I|07603}}

* MS q Med. 86{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3550 Getijdenboek]. Delft, ca. 1460-1480.

* MS pb Med. 235{{gap}}Geert Groote, [https://ark.digitalcommonwealth.org/ark:/50959/3r076r294 Getijdenboek, fragment]. Delft, ca. 1450-1475.

* Q.404.20 Jacobus de Voragine [https://archive.org/details/legendaaureasanc00jaco_5 ''Passionael: Winterstuc.''] Zwolle: Peter van Os 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Boulogne-sur-Mer==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0504{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md064455bn6m Getijdenboek met gebeden in het Frans en Nederlands]. 15de eeuw.

==Breda==

'''Stadsarchief'''

* Archieven Barbaraparochie afd. III-103, hs. 133{{gap}}Jan Smeken, [https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Sacrament_van_Niervaert/Handschrift_Spel_van_het_Sacrament_van_Niervaert.pdf Spel vanden Sacramente vander Nyeuwervaert.''] ca. 1530. {{BNM-I|07484}} ; {{MMDC|13952}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2017/09/nieuwe-editie-met-vertaling-van-het-spel-van-het-sacrament-van-niervaert/ W. Kuiper, ''Nieuwe editie met vertaling van het Spel van het Sacrament van Niervaert'', Neerlasndistiek, 18 september 2017]&lt;/ref&gt; 

* Archieven Barbaraparochie, afd. III-103, hs. 144{{gap}}''De Bredase Denensage'' alias ''Het heilig kruis van Breda''. Breda, ca. 1450-1500. [tijdelijk niet beschikbaar] {{BNM-I|14768}} ; {{MMDC|13942}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=86b6cacd-2ab2-41c2-85ac-5474408d0411 W.Kuiper, ''De Noormannen in Breda, tekst en vertaling van de Bredase Denensage'', UvA 2003.]&lt;/ref&gt;

* Archief Begijnhof Breda, afd. III-21, hs. 708{{gap}}[https://archieven.stadsarchief.breda.nl/detail.php?nav_id=0-1&amp;id=2134430&amp;index=0&amp;volgnummer=1&amp;thumb_page=0 ''Vlaamse Aiol''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|06355}} ; {{MMDC|6715}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003188201_01/_tij003188201_01_0018.php J. Verdam, ''Nieuwe Aiol-Fragmenten'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 2 (1882), p. 209-286]&lt;/ref&gt;

==Bremen==

'''Staats- und Universitätsbibliothek'''

* msa 0039{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brema.suub.uni-bremen.de/ms/content/pageview/1617010 ''Der naturen bloeme'']. Egmond, 1453. {{BNM-I|04653}}

* msb 0002{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115489 ''Die dietsche doctrinale'']. Vlaanderen, 1345-1375. {{BNM-I|04646}}

* msc 0013{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-116040 Getijdenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|04648}}

* msc 0023{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115802 Communie- en Passiegebeden]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|04650}}

* msc 0027{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115993 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca.1500. {{BNM-I|04651}}

* msc 0055{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115946 Getijdenboek]. Leiden (Tertiarissen Roomburg, midden 15e eeuw. {{BNM-I|04652}}

==Brugge==

'''Hoofdbibliotheek Biekorf'''

* GGB 0374{{gap}}Olav Magnus, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/gezelle/GGB374/index.html ''De wonderlijcke historie vande Noordersche landen beschreven door ... Olaus de Groote ... nu eerst overghestelt uten Latijne in ons Nederlantsche Duytsche sprake'']. Willem Silvius, Antwerpen, 1562.[https://www.dbnl.org/tekst/groo126wond01_01/'''N''']

* MS 437{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS437/index.html ''Excellente cronike van Vlaenderen'' en ''Gedicht op de bijeenkomst van Frederik III en Karel de Stoute'']. 15de eeuw, ná 1478. {{BNM-I|05669}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://brugge.bibliotheek.be/catalogus/anthonis-de-roovere/ms-437-excellente-cronike-van-vlaenderen-en-gedicht-op-de-bijeenkomst-van-frederik/library-v-obbrugge-oudedrukken_2980 ''Over Anthonis de Roovere'', Catalogus Brugge bibliotheek]&lt;/ref&gt;

* MS 593{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/liber-trotula/ Middelnederlandse vertaling van ''Liber trotula'']. 15de eeuw. {{BNM-I|05673}}

* MS 673{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS673/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|08802}}

* MS 674{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS674/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07633}}

* MS 675{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS675/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|10039}}

* MS 711{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/o-wonderlic-werc/ Gebedenboek, ''O wonderlic werc'']. Brugge, ca. 1460-1470. 

* St. 137{{gap}}Eduard de Dene, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/St.137/index.html ''De warachtighe fabulen der dieren'']. Pieter De Clerck, Brugge, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001wara01_01/ '''N''']

'''OCMW-archief'''

* reg.1 van 'Stukken met onbekende herkomst'{{gap}}Rombout de Doppere, [https://erfgoedbrugge.be/op-bedevaart-naar-jeruzalem/ Handschrift De Doppere met Vademecum voor een Jeruzalemvaarder]. Brugge (?), ca. 1491-1492. {{BNM-I|13373}}

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief, reeksnr. 30: Drie Santinnen, inv. nr. 1{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/cartularium-van-de-drie-santinnen/ Cartularium van de Drie Santinnen]. Brugge, ca. 1474-16de eeuw. 

* Oud Archief, reeksnr. 314: Beeldenmakers{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/memorielijst-van-de-brugse-schilders/ Memorielijst van de Brugse Schilders]. Brugge, 1450-1801.

==Brussel==

'''Koninklijke Bibliotheek van België'''

[https://belgica.kbr.be/belgica/SearchMinify/fc9995d79479ef184e190af4d77d7199 Gedigitaliseerde handschriften en fragmenten met werk van Jacob van Maerlant]

* 394-98{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10741130 convoluut met o.a. Latijnse tekst en Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'' door de Bijbelvertaler van 1360 op ff. 77-145v, Necrologium van de abdij van Vorst en excerpten uit Boendales ''Der leken spiegel'']. Oudergem, Rooklooster (?), de afzonderlijke delen kwamen tot stand tussen c. 1350 en 1516. {{BNM-I|03609}}

* 720-22{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1738033 1) ''De reis van Jan van Mandeville'', 2) hekeldicht, inc. 'Ic soude gherne dichten die waerheit', 3) Jacob van Maerlant, ''Scolastica'' (Rijmbijbel) Oude Testament]. Nederlanden, 1434. {{BNM-I|03616}}

* 2485{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10740072 Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'']. {{BNM-I|3651}}

* 2877-78{{gap}}Hadewijch, [https://uurl.kbr.be/1734493 Brieven, visioenen, etc.]. Nederlanden, 1350-1400. {{BNM-I|03669}}

* 2979{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1962248 ''D'Evangelien van sente Matheus, sente Marcus, sente Lucas, sente Jan'']. West-Brabant (België), ca. 1350. {{BNM-I|03678}}

* 9018-19{{gap}}[https://belgica.kbr.be/BELGICA/doc/SYRACUSE/18378782/historiebijbel Historiebijbel - Bijbelvertaling van 1360]. Utrecht, 1431. {{BNM-I|03795}}

* 15001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/2059921 ''Scolastica'' (Rijmbijbel), ''Wrake van Jherusalem'']. {{BNM-I|03871}}

* 15003-48{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2046191 Sermoenen en stichtelijke werken in het Latijn en Middelnederlands, o.a. Dirc Coelde van Münster, ''Dit es een hant vol wijsheid'' ]. Leuven, Kartuizers S. Maria Magdalena, 16de eeuw. {{BNM-I|03872}}

* 15589-623{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737555 Handschrift van Hulthem]. Brabant, tussen 1405-1408. {{BNM-I|05898}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hul001hult02_01/index.php '''N''']

* 15652-56{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1733715 Wapenboek Gelre]. Gelre en Holland, tussen 1395-1414. {{BNM-I|03900}}

* 19545{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738031 ''Scolastica'' (Rijmbijbel)]. {{BNM-I|03927}}

* 19546{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1939415 ''Der naturen bloeme'' en rijmspreuken]. Limburg, 14de eeuw (kort na 1300?). {{BNM-I|03928}}

* II 138{{gap}}Jan van Leeuwen, [https://uurl.kbr.be/1834822 Werken]. Hoeilaart, 1400-1425. {{BNM-I|04003}}

* II 144{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1940703 Gedichten; liederen; rijmspreuken; spreekwoorden]. 16de eeuw. {{BNM-I|04004}}

* II 478{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557860 ''Die sevenste bliscap van onser vrouwen'']. {{BNM-I|04026}}

* II 7619{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2112901 Getijdenboek]. Utrecht, ca 1460. {{BNM-I|04135}}

* IV 90{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065662 liedboekje] (superius partij). 

* IV 192{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557863 ''Die eerste bliscap van Maria'']. {{BNM-I|01695}}

* IV 217{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1824864 ''Spiegel historiael''] (fragmenten). 1300-1350. {{BNM-I|01725}}

* IV 398,1{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1737557 ''Der leken spieghel''] (fragment).

* IV 398,3{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737561 ''Dietsche doctrinale''] (fragment).

* IV 398,4{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737563 ''Sidrac''] (fragmenten). 15e eeuw. {{BNM-I|01762}}

* IV 398,5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737567 ''Der naturen bloeme''] (fragmenten: Bk. III, vs.1890-2852). 14e eeuw. {{BNM-I|01763}}

* IV 398, 6{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://uurl.kbr.be/1737569 ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1315-1325. {{BNM-I|01764}}

* IV 398, 7{{gap}}[https://bnm-i.huygens.knaw.nl/tekstdragers/TDRA000000007361 ''Beerte metten breden voeten''] (fragment). ca. 1375-1425? ; {{BNM-I|07361}}
 
* IV 398, 8{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737571 Preek uit ''Een nuttelijc boec den kerstenen menschen''] (fragment).

* IV 398, 9{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737573 Berijmde kalender] (fragment).

* IV 421, 7{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1907144 Verzamelhandschrift met devote teksten in het Latijn en Middelnederlands]. Tongeren, Regulieren S. Maria /Ter Noot Gods, ca. 1475-1500. {{BNM-I|01774}}

* IV 543{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375496 ''Spiegel historiael'' (fragment Tweede Partie, Boek II, kap.57/vs.62-Boek III, kap.2/vs.97)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01795}}

* IV 684{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1065581 ''Brabantsche yeesten'', Boek IV], zie ook IV 685 [https://uurl.kbr.be/1734491 Boek V]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N'''] 

* IV 685{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1734491 ''Brabantsche yeesten'', Boek V], zie ook IV 684 [https://uurl.kbr.be/1065581 Boek IV]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N''']

* IV 750, 1{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498312 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 750, 2{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498339 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 827, 1{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738014 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 827, 2{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738016 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 828{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375102 ''Spiegel historiael''] (fragment Tweede Partie, Boek VI, kap.32/vs.10-29, kap.33/vs.9-28, kap.39/vs.16-35 en kap.40/vs.15-35). Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01843}}

* IV 853{{gap}}''[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10713426 Roman van Heinric en Margriete van Limborch]'' (fragment).

* IV 927{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18560514 ''Dye istorij va(n) Troye(n)'']. Kleef / Gelre, ca. 1470-1480.

* IV 1001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737645 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 1036{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750222 ''Rijmbijbel''] (fragment).

* IV 1064{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1627206 Statuten voor een klooster van het Kapittel van Venlo].

* IV 1235{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750226 ''Der naturen bloeme''] (fragment).

* IV 1249{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1613612 Wapenboek].

* IV 1274{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065666 Liedboekje] (altus partij).


* INC A 2.188 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065300 Getijdenboek]. Parijs, 1500.

* INC A 2.350 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1044151 Pro[nosticatie ...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;] van [?] [1499]

* INC B 1.369 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1528764 ''Die wonderlike vreemde ende schone historie van Melusyne ende van haren geslachte'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{ISTC|ij00218420}}

* INC B 1.373 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1963729 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'' met aantekeningen door Petrus Treckpoel (?) en ''Chronijk der landen van Overmaas'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498 met aantekeningen en handgeschreven kroniek, Bilzen, begin 16de eeuw (voor 1509). {{ISTC|ic00475000}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa033187001_01/_jaa033187001_01_0001.php Jos. Habets, ''Chronijk der landen van Overmaas en der aangrenzende gewesten door eenen inwoner van Beek bij Maastricht.'', Publications de la Société Historique et Archéologique dans le duché de Limbourg. Deel 7(1870), p.5-10]&lt;/ref&gt;

==Cambridge==

'''Cambridge University Library'''

* Inc.7.F.6.2[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-INC-00007-F-00006-00002-04653/1 ''Sinte Bernardus souter tot tot onser liever vrouwen Maria, Vermaningen vanden vijf droefheiden Mariae'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{USTC|436102}}

* MS Nn.4.1[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-NN-00004-00001/204 Benedictionale van Robert de Clercq met eed van de bruidegom in het Nederlands, ff. 100v-101v]. Brugge, ca. 1519-1529.

'''Queens' College'''
* MS 50{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-QUEENS-00050/1 Getijdenboek Latijn en Nederlands]. Amsterdam / Haarlem, 1453. {{BNM-I|06952}}

'''Wren Library, Trinity College'''

* B.1.46.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=41 Getijdenboek]. ca. 1460. 

* B.11.22.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=92 Getijdenboek (Middelnederlandse tekst in randdecoratie)]. ca. 1300. {{BNM-I|04318}}

* B.13.18.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=122 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|04319}}

* O.8.29{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=938 Magica (Arabisch, Engels, Frans, Latijn, Nederlands)]. ca. 1300-1600. {{BNM-I|04321}}

* O.9.31.{{gap}}[https://mss-cat.trin.cam.ac.uk/manuscripts/uv/view.php?n=O.9.31&amp;n=O.9.31#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=82&amp;xywh=-2761%2C0%2C10142%2C6178Medica (Latijn en Middelnederlands) Planten- en mineralenglossarium ]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1505-1507. {{BNM-I|04322}}

==Cambridge, MA==

'''Harvard, Houghton Library'''

* GEN, MS DUTCH 13{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:50064946$1i Gebedenboek]. 1428. {{BNM-I|07764}}

* GEN, MS TYP 31{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499184$1i Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|07765}}

* MS TYP 39{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499186$5i Getijdenboek] (alleen de miniaturen). Nederlanden, ca. 1530. {{BNM-I|07766}}

* GEN, MS TYP 132{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:423385938$1 Psalter, gevolgd door enkele gebeden]. ca. 1420. {{BNM-I|05902}}

* GEN, MS TYP 302{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:49592873$1i Getijdenboek]. 1471. {{BNM-I|05912}}

* GEN, NC5.B4555.530vb{{gap}}Noel van Berlainmont, scoolmeester Tantwerpen, [https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:459844187$1i ''Vocabulare van nyeus gheordineert. Ende wederom gecorrigeert om lichtelic francois te leren lezen scriven ende spreken dwelc gestelt is meestendeel bi personagien. Vocabulaire de nouveau ordonne et derechief recorrige / pour aprendre legierement a bien lirre / escripre et parler francois et Flameng / lequel est mis tout la plus part par personnaiges'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1536. {{USTC|76298}}

* TYP INC 9459.3{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:47339352$1i Hier beghint die hystorye vander destrucyen van Troyen hoe sy ghewonnen ende verdorven wart vanden Gryecken ende oec wort in desen boecke verclaert die grote Amorueselijcke liefde van Troylus des conincx Priamus van Troyen kint ende van Bryseda Calcas dochter welc dat een verrader was. Rolant van den Dorpe. Antwerpen, ca. 1500'']. {{ISTC|ih00281000}} ; {{USTC|436380}}

* 27283.48.4.{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:17884833$1i ''Een Schoone Historie vande twee Ghebroeders / den vromen Ridder Valenteyn ende Oursson den Wildeman / Sonen van Alexander Keyser van Constantinopelen / ende Neve van Pepinus Coninck van Vranckrijck.'' Van nieuws oversien, ghesuyvert ende in vele plaetsen verbetert. Hieronymus Verdussen, Antwerpen z.j. (ná 1684). [oudste bekende herdruk van de gekuiste Zuidnederlandse versie, Antwerpen 1624]

==Chantilly==

'''Musée Condé - Bibliothèque du château'''

* 0738 (1401){{gap}}Jean de Stavelot, [https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07gq67jt5g ''Liber vitae et miraculorum S. Benedicti.'' met op ff. 112r-147r een levensbeschrijving van Benedictus in drie talen]. Luik, 1432.

==Colmar==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0145 (832){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md87pn89h07p Berijmde passie, gebeden en meditaties in het Latijn.] 16de eeuw. 

==Cologny==

'''Fondation Martin Bodmer'''

* Cod. Bodmer 61{{gap}}Eike von Repgow, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0061 Saksenspiegel.] ca. 1400-1405. {{BNM-I|06159}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sak001saks02_01/ '''N''']

* Cod. Bodmer 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0101 Martijns] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|06560}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002stro01_01/ '''N''']

==Columbia, MO==

'''University of Missouri, Ellis Library, Special Collections'''

* Fragmenta Manuscripta 128{{gap}}Henricus Suso, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=17;fullview=yes ''Hondert artikelen vander passien ons heren Jhesu Christi'' (fragment)]. 15de eeuw. {{BNM-I|08005}}

* Fragmenta Manuscripta 189{{gap}}Cassianus, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=19;fullview=yes ''Der vader collacien''? (fragment)]. 15de eeuw.

* RARE FO Z113.P3 item 10{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=20;fullview=yes Getijdenboek (fragment)]. 15de eeuw.

* PFTP26{{gap}}[https://dl.mospace.umsystem.edu/mu/islandora/object/mu:307629 ''Fasciculus mirre'' (fragment)]. Roelant Bollaert, Delft, 1500.

==Columbia, SC==

'''University of South Carolina. Irvin Department of Rare Books and Special Collections'''

* Early MS 71{{gap}}[https://digital.tcl.sc.edu/digital/collection/pfp/id/768 Getijdenboek (fragment)]. Utrecht, 1475.

==Darmstadt==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* 978{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-978  Getijdenboek]. Kleef of omgeving, ca. 1495. {{BNM-I|04733}}

* 1093{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1093  Evangelieharmonie etc.]. Sonsbeek, ca. 1480. {{BNM-I|04866}}

* 1433{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1433  Heiligenlevens]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07097}}

* 1437{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1437  Gebeden en getijden]. Kleef of omgeving, ca. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1463{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1463  Psalter]. Amsterdam, 1440. {{BNM-I|04842}}

* 1473{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1473  Getijdenboek]. Zwolle (Agnietenberg), c. 1435. {{BNM-I|04707}}

* 1837{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1837  Gebedenboek]. Kleef of omgeving, c. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1907{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1907  Getijdenboek Geert Grote]. Aken, 1520. {{BNM-I|04735}}

* 2278{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2278  ''Der leyen Doctrinal''], Ripuarische vertaling van ''Die Dietsche doctrinale''. 1432-1436. {{BNM-I|04877}}

* 2290{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2290/0001/thumbs?sid=89119e2b2ce020153bf3d9cf7b13b548#current_page ''Karl Meinet'']. Keulen ca. 1470. {{BNM-I|04882}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=gr0WAAAAYAAJ A. von Keller, ''Karl Meinert zum ersten Mahl herausgegeben'', Stuttgart 1858.]&lt;/ref&gt;

* 2667{{gap}}Dirc van Delft [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2667  , ''Tafel van den kersten ghelove'', Moselfrankische bew.]. 1425-1450. {{BNM-I|04881}}

* 3321{{gap}}Willem, [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-3321/0001  ''Van den vos reynaerde'' (fragment E)]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1300. {{BNM-I|04886}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_vos001mgys01_01/_vos001mgys01_01_0001.php Tekdt op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Den Bosch==

'''Brabants Historisch Informatie Centrum'''

* 9 Domeinen, raad en rentmeester-generaal, 1515-1816, 290 (olim 289A){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://proxy.archieven.nl/235/42B605A51AD640A99B5019C91F03B643 ''Rijmbijbel'', fragment]. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07009}}

'''Erfgoed 's-Hertogenbosch'''

* z.s.{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/15022927 ''Roman van Florimont'']. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07372}}

* OSA 8857{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/14572644 Leefregels voor begijnen]. ca. 1484.

==Den Haag==

'''Koninklijke Bibliotheek''' [https://webggc.oclc.org/cbs/DB=2.37/SET=5/TTL=1291/NXT?FRST=1&amp;SET=5&amp;ADIGRP_IKT=9004 Zoeken] 

* 76 E 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme2 ''Der naturen bloeme''].

* 76 E 5{{gap}}Jan van Boendale, Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/beatrijs ''Dietsche doctrinale'', ''Beatrijs'', ''Heimelicheit der heimelicheden'']. Brabant (Brussel?), ca. 1374. {{BNM-I|03108}} ; {{MMDC|378}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst ''Dietsche...'' op DBNL],  [https://www.dbnl.org/tekst/_bea001beat06_01/ Tekst ''Beatrijs'' op DBNL], [https://www.dbnl.org/tekst/maer002aave01_01/ Tekst ''Heimelicheit...'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/zweder Zweder getijdenboek]. Utrecht, ca. 1430-1435. {{MMDC|594}}

* 79 K 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/gruuthuse Gruuthuse handschrift]. Brugge, ca. 1405-1410. {{BNM-I|06745}} ; {{MMDC|13464}} ; [https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=_gru001khee01 ''Het Gruuthuse handschrift'', Algemene informatie en Edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 11{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/bout Bout Psalter-getijdenboek]. Amsterdam, Haarlem, Utrecht, 1453.

* 79 K 21{{gap}}Claes Heynenzoon [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/wapenboek Wapenboek Beieren]. Den Haag, 1405. {{BNM-I|09888}}

* 128 E 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/liederen Haags liederenhandschrift]. Gelre, ca. 1400. {{BNM-I|03114}} ; {{MMDC|16869}}

* 128 E 3{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/A ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland, ca. 1325-1350. {{BNM-I|03115}} ; {{MMDC|608}}

* 128 E 4{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/B ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland (Egmond?), ca. 1400. {{BNM-I|03116}} ; {{MMDC|609}}

* 128 E 5{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/C ''Rijmkroniek van Holland'']. Naaldwijk, 1390. {{BNM-I|03117}} ; {{MMDC|610}}

* 129 A 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/lancelot Lancelot-compilatie]. Antwerpen ca. 1325-1330. {{BNM-I|06456}} ; {{MMDC|839}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Ds. W. J. A. Jonckbloet, ''Roman van Lancelot (13 eeuw): naar het (eenig-bekende) handschrift'', [https://archive.org/details/romanvanlancelo01joncgoog deel 1], 's Gravenhage 1846; [https://archive.org/details/romanvanlancelo00joncgoog deel 2], 's Gravenhage 1849. (Een nieuwe kritische editie, die wezenlijk verschilt van deze, is deels in de maak en deels voltooid in de reeks Middelnederlandse Lancelotromans.)&lt;/ref&gt;

* 150 C 30{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001686-001#page/n11/mode/2up ''Die konste van spreken ende van swighen'']. [Gerardus de Leempt], ’s-Hertogenbosch, 1484-1485. {{ISTC|ia00209220}} ; {{USTC|435665}}

* 150 E 14{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001716-001#page/n13/mode/2up ''Die Duytsche souter'']. Jacob Jacobszoon vander Meer, Delft, 1480. {{ISTC|ip01070000}} ; {{USTC|438302}}

* 150 E 15{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001717-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Die Duytsche Souter'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|ip01070500}}

* 150 F 1{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001735-001 ''Een suverlick boexken van onser liever vrouwen croen ende horen salter ende horen roosen crans ende oeck van horen mantel, welcke boecxkens seer devoet ende suet syn te lesen'']. Rykert Paffroedt, Deventer 1492. {{ISTC|ic00978700}}

* 150 F 40{{gap}}[https://books.google.be/books?id=n2RXCGiiqusC ''Wapene Martijn'']. Henrick die Lettersnider, Antwerpen 1496 ; {{ISTC|im00013450}}

* 168 B 8{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001797-001#page/n10/mode/2up ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Iherusalem, ende van daen totten berch Synai tot die heilighe maghet ende martelarisse Sunte Katherin'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{ISTC|ib01191000}} ; {{USTC|743704}}

* 168 E 5{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayItem.do?ItemNumber=2&amp;resultClick=1 ''Der sielen troest'']. [Jacob Bellaert – De titelpagina van Symon Cock is later ingeplakt], Haarlem, 1484. {{ISTC|is00361000}} ; {{USTC|435647}}

* 168 E 31{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001822-001#page/n1/mode/2up ''Der sielen troest'']. [Gerardus de Leempt], Utrecht, 1479. {{ISTC|is00359700}} ; {{USTC|435412}}

* 168 E 32{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001823-001#page/n22/mode/2up ''Wech der sielen salicheit'']. [Utrecht], 1479. {{ISTC|iw00010740}} ; {{USTC|435418}}

* 168 G 32 [1]{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-002&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=7 ''De vier uitersten'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.

* 168 G 32 [2]{{gap}}Laurent d'Orléans, ''Summe le roy'', vertaald door broeder Jan van Brederoede als [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-001&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=14 ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.{{USTC|435688}}

* 168 G 35{{gap}}''[https://ia801600.us.archive.org/10/items/ned-kbn-all-00001831-001/ned-kbn-all-00001831-001.pdf Vanden leven ende voerganc des alder boesten ende quaetsten Antekerst, ghetrocken uut den autoriteyten ende scriften der heyliger leeraers ende doctoors, ende dan volghen die .xv. eyselijcke teikenen die voergaen sullen die toecoemst ons heren Jesu Cristi eer hi ten ordel comen sal].'' Jan Beerntszoon, Utrecht 1539.

* 168 G 37{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001833-001#page/n11/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien mitten sermonen vanden ghehelen jaere'']. [Johann Veldener, Utrecht, 1478]. {{ISTC|ie00064900}} ; {{USTC|435376}}

* 168 G 41{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001836-001#page/n9/mode/2up ''Boec van vier oeffeninghen]. [Utrecht], [1480]. {{ISTC|ib00956900}} ; {{USTC|438340}}

* 168 G 42{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001837-001#page/n8/mode/2up ''Van die nutticheyt ende edelheit des Vrouwen Souter'']. Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00360500}} ; {{USTC|438365}}

* 168 G 43{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001838-001#page/n15/mode/2up ''Tafelboek''] (uit: Dirc van Delf, ''Tafel van den kersten ghelove''. [Utrecht] 1479. {{ISTC|it00010850}} ; {{USTC|435416}}

* 169 G 46{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001845-001#page/n0/mode/2up ''Historie der heiligher drie coninghen'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}} ; {{USTC|435450}}

* 169 G 47 [1]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-001#page/n12/mode/2up ''Dit boec is seer oerbaerlic den menschen ende leert hoe datmen bidden sal'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ib00766400}} ; {{USTC|435406}}

* 169 G 47 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-002#page/n6/mode/2up ''Spieghel des ewighen levens'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, 1480. {{ISTC|is00671200}} ; {{USTC|438303}}

* 169 G 48{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001847-001#page/n9/mode/2up ''Vertroestinghe des menschen levens uut der Heiligher Scriften'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00438200}} ; {{USTC|435451}}

* 169 G 51{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001850-001#page/n17/mode/2up ''Cyrilus parabelen'']. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1481. {{ISTC|ic01022500}} ; {{USTC|435484}}

* 169 G 56{{gap}}Jan van Brederode, [https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001855-001#page/n3/mode/2up ''Des conincs summe'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1487. {{ISTC|il00089700}} ; {{USTC|435520}}

* 169 G 62{{gap}}''[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001859-001/page/n8/mode/2up Tleven van Liedwy, die maghet van Sciedam]''. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1487.

* 169 G 63{{gap}}[https://www.neerlandistiek.nl/2019/08/karel-ende-elegast-eindelijk-gedigitaliseerd/ ''Karel ende Elegast'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, ca. 1486-1488. {{ISTC|ic00204700}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 169 G 65{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001862-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Van die konste van spreken ende van swighen'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft ca. 1487-1491. {{ISTC|ia00209250}}

* 169 G 66{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001863-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Liden ende die Passie ons Heeren Jesu Christi'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|il00214000}}

* 169 G 82{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001879-001#page/n9/mode/2up ''Die vier uterste'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1488]. {{ISTC|ic00905000}} ; {{USTC|435945}}

* 169 G 89{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001886-001#page/n10/mode/2up ''Van Arent Bosman; een mirakel dat geschiede int jaar 1433 in den lande van Cleve'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, [1487]. {{ISTC|ib01039950}} ; {{USTC|435897}}

* 169 G 90{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001887-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Die Historie van Sinte Barbara met die miraculen'']. Christiaen Snellaert of Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1497. {{ISTC|ib00098900}}

* 169 G 93{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001890-001#page/n8/mode/2up ''Dat liden ende passie ons Heren Jesu Christi'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|il00212900}} ; {{USTC|435299}}

* 169 G 94{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001891-001 ''Spieghel des kersten gheloefs'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|is00672000}} ; {{USTC|435374}}

* 169 G 94 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001891-002#page/n5/mode/2up ''Tafel des kersteliken levens'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|it00010800}} ; {{USTC|435380}}

* 169 G 95{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001892-001#page/n20/mode/2up ''Die cronike of die hystorie van Hollant, van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ic00484800}} ; {{USTC|435375}}

* 169 G 96{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001893-001#page/n11/mode/2up ''Die spieghel der Sassen'']]. Gheraert Leeu, Gouda 1479. {{ISTC|ie00028200}} ; {{USTC|435444}}

* 169 G 98{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001895-001#page/n10/mode/2up ''Hystorie van Reynaert die vos'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ir00135800}} ; {{USTC|435458}}

* 170 E 16{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001909-001#page/n9/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien vanden gheheelen jaere'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|ie00064700}} ; {{USTC|435297}}

* 170 E 17{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001910-001#page/n2/mode/2up ''Het passionael''] (''Legenda aurea'') Winterstuc + Somerstuc. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ij00139000}} ; {{USTC|435394}}

* 170 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001913-001#page/n11/mode/2up ''Dat scaecspel]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00411000}} ; {{USTC|435433}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0101.php '''L''']

* 170 E 26{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001917-001#page/n11/mode/2up ''Boec vanden leven der heiligen vaderen inder woestinen hoer leven leydende''] (''Vaderboec''). Gheraert Leeu, Gouda, 1480. {{ISTC|ih00210000}} ; {{USTC|438351}}

* 171 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002067-001#page/n13/mode/1up ''Die gesten oft die ghesciedenissen van Romen'']. Peter van Os, Zwolle, 1484. {{ISTC|ig00298350}} ; {{USTC|435641}}

* 171 E 22{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002069-001 ''Der sielen troest.''] Pieter van Os, Zwolle, 1485. {{ISTC|is00361100}} ; {{USTC|435718}}

* 171 E 30{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002075-001 ''Der sielen troest.'']] Pieter van Os, Zwolle, 1491. {{ISTC|is00361200}} ; {{USTC|436063}}

* 172 C 22{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002196-001#page/n9/mode/2up ''Die hystorie vanden grooten coninck Alexander'']. Christiaen Snellaert, Delft, 1491. {{ISTC|ia00402200}} ; {{USTC|435967}}

* 190 C 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002555-001#page/n8/mode/2up ''Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wensch-hoet'']. Weduwe van Juriaen van Poolsum, Utrecht, 1700, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; {{STCN|840928238}}

* 227 E 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00003148-001#page/n16/mode/2up ''Thuys der fortunen ende dat huys der doot'']. {{USTC|437024}} ; {{STCN|833569473}}

* 231 G 29{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayThumbnails.do?&amp;FormatType=defaultFormatType=default&amp;ResultsID=162E3445F1A19B87BF&amp;PageNumber=1&amp;ItemNumber=1# ''Dye Cronijcke van Hollant, Zeelant ende Vrieslant van alle geschiedenissen int corte, met dye Cronijcke van den Bisscoppen van Wtrecht, hoe dat Hollant eerst begrepen is, geduerende totten Jare 1539'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1539. 

* 231 G 51{{gap}}[https://search.proquest.com/eebgeo/docview/2090321476/1EFD7F456F1F4424PQ/1/thumbnail?accountid=139415 ''Elckerlijc'']. [Govaert Back, Antwerpen, ca. 1500].

* 231 J 44{{gap}}Gherit van der Goude, [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00003304-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Dat boexken vander missen Anderwerf ghecorrigeert'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1509. 

* 1084 A 6{{gap}}Cornelius Aurelius, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/divisiekroniek/#page=0&amp;accessor=thumbnails&amp;source=1&amp;view=homePane Die Chronyk van Hollandt, Zeelandt ende Vriesland''] (''Divisiekroniek''). Jan Severszoon, Leiden, 1517. {{USTC|420580}}

* 1900 A 008{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/kattendijke Kattendijke-kroniek]. Noord-Holland, ca. 1491-1493, '''E'''&lt;ref&gt;[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/kattendycke/#page=0&amp;accessor=toc&amp;view=homePane Antheun Janse e.a., Johan Huyssen van Kattendijke-kroniek, Instituut voor Nederlandse geschiedenis, Den Haag, 2005]  &lt;/ref&gt;

* 1703 H 14{{gap}}Carolus Battus (vert.), [https://books.google.nl/books?id=vyPLhPigwYIC ''Warachtighe historie van Doctor Johannes Faustus'']. 1592.

* KA 16{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme ''Der naturen bloeme'']. Utrecht, ca. 1340-1350. {{BNM-I|01534}} ; {{MMDC|1335}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* KW 78 E 54{{gap}}Adriaen Coenen, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/visboek ''Visboeck'']. Scheveningen 1577-1579.

* KW 129 F 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/silvius Schrijfboek van Willem Silvius'']. Leuven, ca. 1550-1562. 

* KW 1702 C 42 [4]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=fwwNa1ez1ukC&amp;pg=PP1&amp;hl=nl&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Die wonderlijcke reyse van Jan Mandevijl''] [...]. wed. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1592.

'''Huis van het boek - Museum Meermanno-Westreenianum'''

* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRlbiBIYWFnLCBIdWlzIHZhbiBoZXQgYm9layJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 10 B 21{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://metabotnik.com/projects/648/ ''Rijmbijbel'' en ''De wrake van Jerusalem'']. Utrecht, 1332. {{BNM-I|00451}} ; {{MMDC|10531}}

== Detmold ==
'''Lippische Landesbibliothek'''

* Mscr 70{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://s2w.hbz-nrw.de/llb/content/thumbview/6246475 ''Der Naturen Bloeme]. ca. 1287-1319.

== Deventer ==

'''Athenaeumbibliotheek''' [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/?mode=gallery&amp;view=list&amp;sort=order_s_auteurs%20asc&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015680000%5D&amp;reverse=0 Zoeken]
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRldmVudGVyLCBBdGhlbmFldW1iaWJsaW90aGVlayJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* 4 J 2 KL{{gap}}Geoffroy de Bath?, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be25b2c-3487-11e6-9144-d3019377c6b0/media/af0a55e1-4b54-05c0-a456-888212d6b5fb ''Sermones ad fratres de heremo'']. ca. 1450-1500. {{BNM-I|09049}} ; {{MMDC|15020}}

* 10 W 3 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc356dc-3487-11e6-b997-b34de8e3e1df/media/57bb42cc-c481-5837-af8b-158d28b0b66c Passieboek]. ca. 1475.

* 10 W 7 KL{{gap}}Hendrik Herp, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc747e2-3487-11e6-91df-871ab076f12e/media/0df658e2-630c-b673-7be9-f97544da8e33 ''Spieghel der Volcomenheit'']; Meister Eckhart, ''Rede der Unterscheidunge.''; 10e-eeuwse fragmenten met onder andere exorcistische teksten. Derde kwart 15e eeuw.

* 11 D 2 KL{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be672e8-3487-11e6-9b1b-5721046a6fda/media/431dbaf6-99e5-4bec-de0e-8172cc985799?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=44&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Spiegel historiael]'' (fragment uit de 3e Partie). {{BNM-I|02204}}

* 11 E 55 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b8b3ebe-3487-11e6-b073-af75c36586ef/media/05ff33aa-a905-cc39-ef3c-7c588faf71e0?mode=detail&amp;view=list&amp;q=Jacob%20van%20breda&amp;rows=1&amp;page=1 ''Proverbia seriosa in Theutonica prima, deinde in Latino sibi invicem consonantia]. Jacob van Breda, Deventer, 1485. {{ISTC|ip01025575}}

* 11 E 69 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be3bcba-3487-11e6-94de-07b336e81554/media/6cf79690-2a6e-15e2-cdc2-1bad7754ddae Vocabularius : ''Curia palatium''] (Latijn en Nederlands). Richard Pafraet (I), Deventer, [1480-1485]. {{ISTC|iv00325200}}

* 101 A 15 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bb74306-3487-11e6-b2d3-379f2b8656d8/media/f4cdb26b-7cc6-e20c-20f7-01ec8cc5f7a8 David Joris, ''Wonder Boeck'']. Dirk van Borne II, Deventer, ca. 1542.

* 101 D 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be079ce-3487-11e6-bfce-bb692ebe45d5/media/27262328-7c85-aa0b-1403-95173ff8dd02?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=24&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015970000%7D&amp;sort=order_ Verzamelhandschrift met o.a. het complete derde hoofdstuk uit ''De imitatione christi'' door Thomas à Kempis]. Deventer, ca. 1450. {{BNM-I|01635}} ; {{MMDC|14910}}

* 101 D 13 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca159e-3487-11e6-98a1-e72b2c86d518/media/1a49575a-4984-ff54-9567-f54c706b032f?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=3&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Sermonen des somers vanden hoechtiden'']. Diepenveen, 1451. {{BNM-I|01650}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 14 KL{{gap}}Beernt Arboestier, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca62d8-3487-11e6-9948-6f0eb4ea074d/media/af1d48b8-9210-c73a-daef-0e6c96954166 ''Van mennigerley sermonen'']. Diepenveen, 1453. {{BNM-I|01651}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc5ac66-3487-11e6-bf8c-7bfe5d07cb25/media/2e8f08b7-33e2-9963-fb09-4f405f2e7b73 Van den claren ende verluchten mannen der oerden van Cistercien.]'' Deventer, 1487.

* 101 E 9 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/detail/17cb34ed-0cb3-5d2a-a045-3b8562b97245/media/082a6b08-d5db-f246-cdb4-e0c8af207b3a Gebedenboek van Katherina Kerstkens]. Vermoedelijk Deventer of Diepenveen, 1475-1500.

* 101 F 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/051911ec-6dcd-aa47-8eb7-27d3ae9e499f/media/6306f6a3-4c85-b2bf-21c6-47ec7e053588 ''Die bedudinghe van cantica canticorum'']. Deventer, Klooster Diepenveen, 22 juni 1426, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.rug.nl/research/portal/publications/bedudinghe-op-cantica-canticorum-bewerkende-vertaling-van-glossa-tripartita-super-cantica(22dcea63-d5c9-4ea8-ac1f-6f9a3faa6b5a).html C.A.M. Schepers, ''Bedudinghe op Cantica Canticorum, bewerkende vertaling van Glossa Tripartita super Cantica: editie en teksthistorische studies'', thesis, Groningen 14 januari 1999]&lt;/ref&gt;

* 101 F 5 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc6add2-3487-11e6-9095-0fb6f2482b8d/media/47f64a33-074b-aef6-e139-551433cae915 Jan van Leeuwen, ''Van vijf manieren broederliker minnen'']. Diepenveen, ca. 1425.

* 101 F 16 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bcaccd2-3487-11e6-9a30-33a059a687af/media/9f0cc70f-9442-34f8-f2b9-f7e89110d0a3 Sermoenen, Deel 4]. Diepenveen, 1454. {{BNM-I|01652}} ; {{MMDC|14986}}

* 111 C 8 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b98a478-3487-11e6-a5b9-a368eb10b4f6/media/45f3b27e-90d8-b022-a3bc-1e27aa363ace?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=6&amp;sort=order_s_auteurs%20asc Convoluut]: ''Dialogus Creaturarum'' (Gouda, 1481), ''Fabulae Latine van Aesopus'' (1481), ''Historia destructionis Troiae'' (Deventer, 1480-1485), ''Speculum Stultorum'' (Utrecht, 1474) en ''Reynardus vulpes'' (Utrecht, 1474).

* 2000 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be0b8bc-3487-11e6-8d60-678c205fe1eb/media/35030641-0539-7bb1-dfc6-541a7e9acceb Getijden- en gebedenboek]. Zuid-Holland, ca. 1485-1490. {{BNM-I|16279}} ; {{MMDC|15025}}

== Dordrecht ==

'''Regionaal Archief'''

* Stadsarchieven Dordrecht 1-652{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/46/987CDD96C8C845DC8EB78F18A4B23394 ''Stedelijk gravenkroniekje van Holland'' (vanaf beeld 153) en bekortende versie van het ''Gouds kroniekje'' (vanaf beeld 158)]. Dordrecht, ca. 1470 (gravenkroniekje tussen 1467-77).

== Dresden ==

* Mscr.Dresd.App.51{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306728257 Stadsrechten en privileges Breda]. Breda, 1401/1433 en 1411/1416, 

* Mscr.Dresd.App.1343{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id281182418 Gebedenboek]. Oost-Vlaanderen, ca. 1480-1490.

* Mscr.Dresd.M.33.a{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30479287X Artesteksten. Rederijkersgedichten. Kroniek van Vlaanderen]. Vlaanderen, ca. 1480. {{BNM-I|02040}}

* Mscr.Dresd.M.182{{gap}}Erhart Gross, [https://digital.slub-dresden.de/id278676308 Beierse prozavertaling van de Dietsche Doctrinale; autogr.]. Nürnberg, 1443. {{BNM-I|02041}}

* Mscr.Dresd.M.220{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306646773 Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|02042}}

* Mscr.Dresd.M.254{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30614915X Getijdenboek]. Leiden, 1475-1500. {{BNM-I|02043}}

* Mscr.Dresd.M.255{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id307403556 Getijdenboek]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02044}}

* Mscr.Dresd.M.256{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279349599 Getijdenboek]. Weesp, 1504. {{BNM-I|09444}}

* Mscr.Dresd.M.291{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279361238 Getijdenboek]. Selwerd, ca. 1500. {{BNM-I|02046}}

* Mscr.Dresd.M.292{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30665167X Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1425-1475. {{BNM-I|02047}}

== Düsseldorf ==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* Ms B 119{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/6066703  Van tweelf doechden. Jan van Ruusbroec, Van seven trappen. Rulman Merswin, Von den neun Felsen]. Marienfrede, 15e eeuw. {{BNM-I|04334}}

* Ms B 144{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2651490 Mnl. vertaling van Henricus Suso: Horologium aeternae sapientiae]. Niederrhein, 1474. {{BNM-I|04336}}

* Ms B 158{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7932385 Noordnederlandse vertaling van Gregorius de Grote: Dialogi]. Marienfrede, 1478. {{BNM-I|04337}}

* Ms B 208{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8903430 Mnl. vertaling van Bernardus van Clairvaux: Sermones; 2 preken van Nicolaas van Clairvaux]. Niederrhein, 1478. {{BNM-I|07323}}

* Ms C 17{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2822237 Pseudo-Bonaventura-Ludolphiaanse leven van Jezus]. Niederrhein, 1415-1425. {{BNM-I|04341}}

* Ms C 21{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/5016389 Leven van Augustinus]. Wesel, Fraterhuis, 1478. {{BNM-I|04343}}

* Ms C 22{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9177138 Leven van Franciscus, etc.]. Niederrhein, 1450-1455. {{BNM-I|04344}}

* Ms C 23{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9191857 Heiligenlevens, preken]. Wezel, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04345}}

* Ms C 24{{gap}}Marquard van Lindau,[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9188272  Wechwiser naer den hemelschen Jherusalem]. Niederrhein, 1462. {{BNM-I|07811}}

* Ms C 25{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9192447 Marialegenden; preken] Verzamelhandschrift, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04346}}

* Ms C 75{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9496668 Getijdeboek Geert Groote] Diocees Münster, 3e kwart 15e eeuw.

* Ms C 89{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9542324 Gebedenboek]. Nederlanden, 16e eeuw. {{BNM-I|04347}}

* Ms C 93{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7981542 Verzamelhandschrift, convoluut]. Wezel, Kruisheren / Marienfrede?, 1450-1463. {{BNM-I|04348}}

* Ms C 111{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9423171 Ludolph van Saksen, Vita Jesu Christi]. Niederrhein of Westfalen, 1563-1564.

* Ms N 2 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8499146 Gebedenboek] 1446.

* Ms N 3 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8524152 Gebedenboek.] 15e eeuw.

* K02:C109{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3063 Bijbelperikopen]. 15de eeuw.

* K02:C116{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3387 Psalter]. 14de-15de eeuw. 

* K02:F23{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2886 ''Roman van Perchevael''] 15de eeuw.

* K02:F26a{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2888 ''Wrake van Ragisel'']. 14de eeuw. 

* K02:F26b{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2889 ''Wrake van Ragisel'']. 13de eeuw. 
 
* K02:F45{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2890 ''Madelgijs'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07381}}

* K02:F46{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2891 ''Der Naturen Bloeme'']. 14de eeuw. {{BNM-I|04356}}

* K02:F48{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2892 ''Florigout'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07371}}

* K03:F52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2896 ''Rijmbijbel''] (fragmenten). 1321.

* K03:F86{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2899 ''Boeve van Hamtone'']. ca. 1250-1300. {{BNM-I|07362}}

* K03:F88{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2902 ''Sidrac'']. 15de eeuw.
 
* K04:004{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3103 Beschrijving van een stad en burcht]. 15de-16de eeuw.

* K08:004B{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3410 Ongeïdentificeerd]. 14de-15de eeuw.

* K12:001{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3095 Religieus gedicht]. 15de eeuw.

* K20:Z15/01{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3047 ''Dat Boec van den Houte'']. 15de eeuw. {{BNM-I|06470}}

* K20:Z15/09{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3054 ''Spieghel Historiael'']. 15de eeuw. 

* M0007{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3060 Brief over klooster van de Derde Orde]. 15de eeuw 

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/titleinfo/3658088 ''Getijdenboek'']. Jacob vander Meer, Delft, 8 april 1480. {{GW|GW13424}} ; {{ISTC|ih00429300}}

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/pageview/3821983 ''Vanden scaeckspeel'']. [Johannes de Vollenhoe], [Zwolle], ca. 1478-1480. {{GW|GW6538}} ; {{ISTC|ic00411600}}

* 2015{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/thumbview/8966603 ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{GW|M38760}} ; {{ISTC|ir00278000}}

* NK 3114{{gap}}Lambertus Goetman, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-118168 ''Den spieghel der ionghers'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1510. {{USTC|436787}} ;  [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0105.php '''L''']

== Edinburg ==

'''National Library of Scotland''' [https://digital.nls.uk/early-manuscripts/browse/archive/235248524 Zoeken: Manuscripts from the Low Countries]

== Erfurt ==

'''Universität Erfurt - For­schungs­bi­blio­thek Gotha'''

* Chart. A 584{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00025722 ''Eneasroman''] [Mandeville]. ca. 1470-1475. {{USTC|436787}}

* Dep. Erf., CA 2° 326{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017766/CA-2-00326_0444.tif?logicalDiv=log_f62dfc-3696-ba48-1b49ad53a Aantekening: lied f. 218v]

* Dep. Erf., CA 4° 325{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017743/CA-4-00325_0095.tif?logicalDiv=log_ufb_cbu_00023665 Aantekening: aanhef lied, f. 42r]

* Dep. Erf., CA 4° 332{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00024593 Aantekeningen schutbladen: o.a. lied f. 105]

* Dep. Erf., CA 4° 349{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015100/CA-4-00349_0029.tif Aantekening schutblad: lied f. 9r]

* Membr. II 83{{gap}}Geert Groote, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015058/Memb-II-00083_00001.tif Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1486-1500 ; {{BNM-I|02059}} ; 

* Membr. II 204{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026101?&amp;derivate=ufb_derivate_00015081 Hymnen en sequensen]. Oostelijke Nederlanden, 1446/1475 of c. 1490 ; {{BNM-I|02147}} ; 

* Membr. II 219{{gap}}Heraut Gelre/Beyeren [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026042 Gotha-fragment met slot van ererede op Diederic van den Elner en begin van ererede op Adam van Mopertingen]. Noordelijke Nederlanden, 1402-1414 ; {{BNM-I|02148}} ; 

* Membr. II 220{{gap}}Jan van Boendale, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00012524 ''Der leken spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02149}} ; 

== Erlangen ==

'''Universitätsbibliothek Erlangen-Nürnberg'''

* 665{{gap}}[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv046207692-4 ''Practica Magistri Goswini. (Eiusdem?) Tractatus Speculi astrorum. Tractatus Astrolabii Masaallah. Tabulae astronomicae et al.'' (Latijn en Nederlands)]. ca 1475-1500 ; {{BNM-I|08579}}

* H62/AH 590/625{{gap}}Anthonis de Roovere, [https://digital.bib-bvb.de/webclient/DeliveryManager?custom_att_2=simple_viewer&amp;pid=2776959 ''Staties uit de heilsgeschiedenis'' (Berijmde passie met houtsneden)]. [Gheraert Leeu, Gouda, 1482.] ; {{ISTC|il00185500}}

==Fécamp==

''' Musée du Palais Bénédictine'''

* A.10.008{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md494742cw76 ''Der Roesen krantz'' ]. 15de eeuw.

==Frankfurt am Main==

''' Universitätsbibliothek Johann Christian Senckenberg '''

* Fragm. germ. III 10{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7722997 ''Sibeli en Aetsaert van Zweden''] (fragmenten). ca 1300-1350. {{BNM-I|09069}}

* Fragm. germ. IV 6{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7843426 Rechtsaantekeningen] (fragment). ca 1500. 

* Ms. Barth. 171{{gap}}Maarten Luther, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3641389 Catechismus]. ca 1550. 

* Ms. germ. oct. 21{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3678817 Brieven uit de Zuidnederlandse vertaling van het Nieuwe Testament, gevolgd door een apocriefe brief van Paulus aan de Laodicenzen ]. ca 1475-1500. {{BNM-I|05899}}

* Ms. germ. oct. 27 (Ausst. 36){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663073 Middelnederlandse gebeden] (rol). 15de eeuw.

* Ms. germ. oct. 32 (Ausst. 43){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3682002 Getijdenboek]. Middelnederlands en Frans. ca. 1480-1490. {{BNM-I|05214}}

* Ms. germ. oct. 33 (Ausst. 45){{gap}}Geert Groote, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693105 Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|05215}}

* Ms. germ. oct. 47{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693933 Gebedenboek]. ca. 1550. {{BNM-I|13296}}

* Ms. germ. qu. 35{{gap}}Philip Utenbroeke [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663113 ''Spiegel historiael''] (fragment, Tweede Partie, Boek I, kap.67/vs.1-kap.68/vs.24). ca. 1375-1400. {{BNM-I|05221}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/uten001twee01_01/index.php '''N''']

* Ms. Praed. 12 (Ausst. 42){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3733473 Gebedenboek]. ca. 1510. {{BNM-I|05223}}

==Fulda==

''' Hochschul- und Landesbibliothek'''

* Aa 79{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN325287104 St. Georgener Predigten met ingevoegd preken uit de Limburgse sermoenen]. Rijnland, ca. 1300-1350. {{BNM-I|11787}}

* Aa 124{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN321275802 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1450-1475. {{BNM-I|07735}}

* Aa 132{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN434646644 Getijdenboek Geert Grote]. Oost-Nederland / Rijnland, ca. 1400-1450. {{BNM-I|09112}}

* Aa 144{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN437530361 Getijden- en gebedenboek Latijn-Nederlands ]. Vlaanderen, ca. 1400-1450. {{BNM-I|07853}}

==Gent==

'''Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren'''

* KANTL.HS.6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-lllu Eerste, tweede en derde ''Martijn''] (fragmenten). Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|06561}}


'''Universiteitsbibliotheek'''
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum&amp;type=manuscript Zoeken: hoge resolutie Middelnederlandse handschriften].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?sort=old-to-new&amp;type=manuscript&amp;access=online&amp;lang=dut-dum&amp;min_year=1301&amp;max_year=1600 Zoeken: handschriften tot 1600].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum-dut&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=book Zoeken: drukken tot 1570].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dut-dum&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=manuscript-book Zoeken: handschriften en drukken in Middelnederlands en Nederlands tot 1570].


* HS.0029/1{{gap}}Gerard van Woelbosch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000805686 ''Spel vanden Somer ende vanden Winter''] (fragment). Gent, ca. 1430.

* HS.0082{{gap}}Olivier de Langhe, [http://lib.ugent.be/catalog/rug01:000991241 Expositie Op De Regel Van S. Benedictus. Verklaring Van De Bulle Van Urbanus V: Ne In Vinea Domini. Concordantiae Super Regulam S. Benedicti.] Gent, 1445. {{BNM-I|00041}}

* HS.0123{{gap}}Jacobus de Voragine, ''Legenda Aurea'' [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000809105 Winterstuk] (Tweede Noordnederlandse vertaling). Den Haag, 1470. {{BNM-I|00047}}

* HS.0125{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000808075 Oude Costume Van Ghendt.] Gent, 1301.

* HS.0186{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769900 Horae Sanctae Crucis E.a. Nederlandse Gebeden.] Brabant, 15e eeuw.

* HS.0198{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772388 Verscheidene Devoties In Het Latijn En Het Middelnederlands.] Gent, 15e eeuw.

* HS.0209{{gap}}Henricus Suso en Arnulf van Leuven. [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000762292 Middelnederlands Getijden- En Gebedenboek.] Zuidelijke Nederlanden, 1504.

* HS.0388{{gap}}Caesarius van Heisterbach, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797892 Dialogus Miraculorum] (De eerste Middelnederlandse vertaling). Nederlanden, begin 16e eeuw.

* HS.0444{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000860804 ''Der vrouwen Heimelijcheit'', ''Fysiognomie''] en andere gedichten. Vlaanderen, 1405. {{BNM-I|00113}}

* HS.0529{{gap}}Jacobus de Voragine, and Olivier De Langhe.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000794401 Heiligenlevens In Het Middelnederlands]. Gent, 1450.

* HS.0607{{gap}}Hugo de Sancto Victore.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990667 Regel Van De H. Brigitta. Regel Van De H. Augustinus. Commentaar Op De Regel Van De H. Augustinus.] Dendermonde, 1500.

* HS.0632{{gap}}Johan Scutken, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000773362 Middelnederlandse Historiebijbel, deel 2]. Noordelijke Nederlanden, 1468.

* HS.0663{{gap}}Machteld Gerijtsdochter, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769899 Leven Van Jezus. ]Delft, 1474. 

* HS.0691{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000990629 ''Historie van Troyen'' (fragmenten)]. Brabant, ca. 1350-1375. {{BNM-I|06425}}

* HS.0697{{gap}}[https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000844072 Geneeskundige en occulte teksten.] Zuidelijke Nederlanden, ca. 1450.

* HS.0895{{gap}}Petrus Dorlandus en Henricus van Santen, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769871 ''Die historie des patriarchen sijnte Joseph''] en andere vrome geschiedenissen en sermoenen. Sint-Truiden, 1500-1503.

* HS.0896/A{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755970 ''Karel ende Elegast''] (fragmenten). Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350.

* HS.0941{{gap}}Hadewijch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755566 Brieven, visioenen, liederen, mengeldichten ]. Brabant, ca. 1350. https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=hade002 Hadewich op DBNL]&lt;/ref&gt;

* HS.0942{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000886937 Die Dietsche Doctrinale] Oudenaarde, 1367. 

* HS.1016{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000880954 Middelnederlands Passieboek.] Brabant, 1450

* HS.1017{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992995 Leven Van Jezus.] Nederlanden, tweede kwart 15e eeuw

* HS.1021{{gap}}Arnoldus de Villa Nova e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000803880 Clavicula Salmonis en andere magische tractaten en voorschriften]. 16e eeuw.

* HS.1035{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772918 Kookboek.] Nederlanden, 1475.

* HS.1038{{gap}}Jordanus de Quedlinburg en Joannes Tauler. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000857823 Sermoenen, religieuse tractaten en devoties.] Zuidelijke Nederlanden, eerste helft 16e eeuw.

* HS.1080{{gap}}Peregrinus de Opole. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769845 ''Leven van Jezus'',] sermoenen, exempelen en devoties. Brabant, ca. 1450-1500.
 
* HS.1171{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990496 Leven Van Jezus.] 15e/16e eeuw

* HS.1273{{gap}}Jan Yperman, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000790503 ''Cyrurgie''.] Nederlanden, 1440.

* HS.1305{{gap}}Jan van Schoonhoven e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797894 Devote tractaten]. Hasselt, 3e kwart 15e eeuw. {{BNM-I|00192}}

* HS.1357{{gap}}Christophorus Brukere, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000890208 Regel Van De Zusters Van Het St.-janshospitaal Te Oudenburg. Berijmde Gebeden En Andere Devoties]. Kalender. 1562.

* HS.1360{{gap}}Jan van Schoonhoven, Henricus Suso en Mechtildis de Hackeborn, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000956235 Gebeden En Devoties]. Nederlanden, ca. 1450-1500.

* HS.1365{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000762247 Teksten van pseudo-Brigitta van Zweden, Johannes Brinckerinck en anderen]. Holland, ca. 1425-1475. {{BNM-I|00213}}

* HS.1371{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992650 Twee Biechtboeken]. 1401.

* HS.1374{{gap}}Jacob van Maerlant e.a. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000763342 Heber-serrure Codex] (Middelnederlands verzamelhandschrift). Brabant, ca. 1375-1400. {{BNM-I|00216}}

* HS.1588{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7jqe ''Der leken spiegel'' (fragment, Boek 2, Kap. 44, v. 482 - Kap. 45 v. 39; Boek 2, Kap. 48, v. 562-721).] Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|00233}}

* HS.1590{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000839806 ''Borchgravinne van Vergi''; Gedicht op het huwelijk in Cana; ''Vander zielen ende van den lichame'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00234}}

* HS.1619{{gap}}Pieter Vostaert, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000969203 Roman van Walewein (fragment)]. Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00242}}

* HS.1638{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990133 ''Die Rose'' van Heinric (fragment)]. Nederlanden, 14de eeuw. {{BNM-I|00250}}

* HS.1649{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/G Rijmkroniek van Holland''] ([https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek fragment G]). ca. 1325-1350.

* HS.2166{{gap}}Anna Bijns, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755562 Gedichten]. ca. 1520-1530.

* HS.2749/3-4{{gap}}Jacob van Maerlant; Lodewijk van Velthem, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990038 Vierde Partie van de ''Spieghel historiael'', fragment]. Westelijk Brabant of Oost-Vlaanderen, ca. 1325. {{BNM-I|06622}}  

* HS.2749/7{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990045 ''Sidrac''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|06563}} 

* HS.2749/9{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000993611 ''Valentijn ende Nameloos''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|07389}} '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003189201_01/_tij003189201_01_0019.php#146 Willem de Vreese, ''Een nieuw fragment van Valentijn en Nameloos'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 11 (1892) p. 140-162]&lt;/ref&gt;

* HS.3330{{gap}}Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755412 Testament rhetoricael]. 1561. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001test01_01/dene001test01_01_0656.php '''N''']

* G.13860 ; [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001667788 ''Korte rijmkroniek van Vlaanderen'']. Oost-Vlaanderen, ca. 1431-1440. 

* BHSL.RES.0043/1{{gap}}Werner Rolevinck, [https://books.google.be/books?id=V6dKAAAAcAAJ ''Fasciculus temporum]. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* BHSL.RES.0170/1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000176405 ''Die destructie van Jherusalem]. [Gheraert Leeu, Goude, 1482].

* BHSL.RES.0219{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001457031 ''Historie van Floris ende Blancefloer''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen, ca. 1517.

* BHSL.RES.0401/1{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=qSdNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0401/2{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=nidNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0460{{gap}}Anna Bijns, [https://books.google.be/books?vid=GENT900000177041 ''Een seer scoon ende suyver boeck, verclarende die mogentheyt Gods, ende Christus ghenade, over die sondighe menschen. Daer boven die warachtighe oorsake van der plaghen groot die wy voor ooghen sien, met veel scoone vermaninghe (...)'']. Peter van Keerberghen, Antwerpen, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/bijn003refe03_01/ '''N''']

* BHSL.RES.0537/1{{gap}}Anthonis de Roovere, Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001359678 Rethoricale wercken van Anthonis de Roouere (...) Carnation (...)]. Jan van Gelen, Antwerpen, 1562, '''X'''[https://www.dbnl.org/tekst/roov002reth01_01/index.php Tekst Anth. de Roovere op DBNL]

* BHSL.RES.1070{{gap}}''[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001018720 Frederick van Jenuen]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1531.

* BHSL.RES.1071{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224241 ''Der IX quaesten'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1528.

* BHSL.RES.1084{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224258 ''Historien der heiligher drie coninghen'']. J. Jacobszoon Vander Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}}

* BHSL.RES.1295{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224453 ''Des conincs summe'']. Jacob Jacobszoon van der Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1478. 

* BHSL.RES.1401{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224496 ''Der sielen troest'']. Nicolaes Grapheus alias Claes de Grave, Antwerpen 1526. {{USTC|402986}}

* BHSL.RES.1402{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224495 ''Der sielen troest'']. Govaert Back, Antwerpen, 1502. {{USTC|402805}}

* BHSL.RES.1500/1 BIB.ACC.008994{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-ZlbAAAAQAAJ ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* BIB.ACC.004589{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000038650 ''De zeer wonderlijcke ende vvarachtighe historie van Mahomet, inde welcke beschreuen ende verhaelt wordt zijn gheboorte, afcomste, leuen en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; valsche leeringhe, mette confutatie oft wederlegginge van den Alcora[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; quade secte des selfs Mahomet'']. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1580. {{STCN|424178524}}

* BIB.ACC.025068{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:002052893 ''Historie vanden Ridder metten Swaen''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen [151?].

* 7859{{gap}}François Goedthals, [https://books.google.be/books?id=xmU-AAAAcAAJ ''Les proverbes anciens Flamengs et François correspondants de sentence les uns aux autres.'']. Christofle Plantin, Antwerpen, 1568. {{USTC|13557}} ;  '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/GoedthalsProverbes1568.pdf Transcriptie (pdf), Leiden Universiteit]&lt;/ref&gt;

==Giessen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Hs.45{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565165 Glossaria Latijn/Nederduits]. ca. 1350. {{BNM-I|07948}}

* Hs.98{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565329 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06365}} ;[https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Hs.98a{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565832 ''Spiegel historiael'' (Vijfde Partie, Boek IV, kap.27/vs.4-15 en vs.54-65 en kap.28/vs.25-36 en 75-85)] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1315-1350. {{BNM-I|06691}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* Hs.642a{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3917775 o.a. Rijnlandse bewerkingen van verhalen uit de Noord-Nederlandse bewerking van ''Vitas patrum''] Westfalen, ca. 1450-1475. {{BNM-I|08103}}Zie ook: [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3935448 Hs. 790b] en [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3925911 Hs. 816a]

* Hs. NF 345{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:hebis:26-digisam-105187 ''Rijmbijbel''] (fragment). Nederlanden, ca. 1350-1375, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0029.php '''D'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;Universiteit Giessen: [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/items/2ff897ab-1a87-409a-b79f-918d0d49026f/full cataloogitem] met [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/server/api/core/bitstreams/51f1cb89-7775-4491-8f50-69ba57b6201d/content bijlage]&lt;/ref&gt; 

==Göttingen==

'''Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek'''

* 8 TH TH I, 666/19:1{{gap}}[David Joris], [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN876297246 Ernstelijcke Klage, Leere unde onderwysinghe aen alle Regenten unde Ouericheden, ouer den nydighen bloetdorstighen aardt Belials unde Antichristi hare Dienaren unde Medgenooten, die daer eenichsins raden unde leeren yemanden om't Geloof of die Weth haerder conscientien te mogen vervolgen oder te dooden'']. z.p., 1544.

* 4 Cod. Ms. philol. 184: II{{gap}}Jan van Boendale, [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3801882 ''Der leken spiegel'' (fragment)]. ca. 1330-1350. {{BNM-I|06712}}

* 8 Cod. Ms. hist. 823b{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3746406 Reis van Jan van Mandeville]. Holland, 1425-1475. 

* Fab. Rom. I 2200{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN770755488 ''Die hystorie van die seven wijse mannen van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{GW|GW12876}} ; {{ISTC|is00450100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0033.php '''L'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sev001abot01_01/ '''N''']

* Fab. Rom. III 1945{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1668342502 Rijckaert zonder Vreese'']. Hieronimus van Dussen, Antwerpen, 1619, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0060.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Rijckaert_zonder_Vreese/Rijckaert_zonder_Vreese_feuilleton_editie.pdf W.Kuiper, ''Rijckaert zonder Vreese - kritische editie'', Amsterdam 2019]&lt;/ref&gt;

* Fab. Rom. III 2011{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685820972 ''Een schoone ende wonderlijcke historie, diemen voor warachtich houdt, ende autentijck, sprekende van eender vrouwen gheheeten Melusine [...]'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen, 1602, 

* Fab. Rom. III 2108{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1680075381 ''Een schoone Historie van Jan van Parijs, coninck van Vranckrijck'']. Pauwels Stroobant, Antwerpen, 1612. [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0055.php '''L''']

* Fab. Rom. VI, 1223{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685936180 ''Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken ende wonderlijcke avontueren die hi hadde [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Jan van Ghelen de Jonghe, Antwerpen, 1580, 

* Fab. Rom. VI 1533{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN779971469 ''Een schoon historie van broeder Ruyssche die een koc was in een klooster ende een duyvel die hem in menschelijcker ghedaente verschapen hadde'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1596. 

* Fab. Rom. VI 1542{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN686082044 ''Een schoone genuechelicke enn seer pluysante Historie van den Pastoor te Kalenberghe von syn wonderbaerlikke avontueren ende corthwylige cluchten die hy by synen leven bedreven heeft'']. Albert Bouwman, Amsterdam, 1613.

* Fab. Rom. X 32{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685925472 ''Die conste ende maniere om broot ende vleesch, visch, wyn, gebraet, spijs, dranc ende den vryen kost te kryghen sonder ghelt.''] Weduwe Jan van Ghelen, Rotterdam, 1610. {{USTC|1018385}}

* 8 FAB X, 132 RARA{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1782610715 ''Een schone ende ghenoechelijcke historie van joncker Jan uut den Vergiere, des graven soone van Artoys, die veel wonderlijcke avontueren gehadt heeft ende door zijn groote vromicheyt namaels keyser van Roomen ende coninck van Vranckrijck wert'']. Harman Janszoon Muller, Amsterdam, [1590]. {{USTC|429335}}

* Poet. Germ. II 1316{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN532719360 ''De historia van Lanslot ind van dye schone Sandrin'']. Heinrich von Neuss, Köln, 1510.{{gap}}{{USTC|629944}}

* Theol. 160{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN86944929X ''op Cantica Canticorum'']]. [ca. 1460] ; {{BNM-I|06062}}

==Graz==

'''Universitätsbibliothek'''

* 503{{gap}}[https://unipub.uni-graz.at/urn:nbn:at:at-ubg:2-28457 ''Commentarius in Augustini libri De civitate Dei'', met gebed in het Middelnederlands op het voorste schutblad]. Nederlanden of Frankrijk, ca. 1400. {{BNM-I|13200}}

* 1703/131{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0131.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Eerste Partie]. West-Vlaanderen (?), ca. 1300-1350. {{BNM-I|06652}}

* 1703/132{{gap}}Philip Utenbroeke,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0132.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Tweede Partie]. West-Vlaanderen (Brugge?), ca. 1300-1325. {{BNM-I|06677}}

==Greifswald==

'''Universitätsbibliothek Greifswald''' 

* MS 638{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275191,T ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|02150}}

* MS Nd. 1{{gap}}Arnt Buschmann, [https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275108,T Mirakelbericht]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1450-1460.

* MS Nd. 2{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275109,T Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1400-1425. {{BNM-I|02153}}

* MS Nd. 9{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275116,T Gebedenboek]. Maaseik, ca. 1534/1566.

* MS Nd. 20{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275124,T Gebedenboek]. Brabant, ca. 1510-1520.{{gap|1em}{{BNM-I|08581}}

* MS Nd. 37{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275128,T Johannes Cassianus]. West-Vlaanderen, ca. 1450-1500.

==Groningen==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* HS.ADD 274{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/13938/rec/57 Getijdenboek], Thesinge, 1512-1518. {{BNM-I|05933}}

* HS.ADD 360{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/8583 Gebedenboek]. ca. 1500-1525.

* HS.ADD 424{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/67849 Het boek van Brecht]. Zwolle, ca. 1465-1490.
 
* HS.103{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/8436/rec/1 Verzameling Artesteksten in het Latijn en het Nederlands]. ca. 1500-1525.

* HS.216{{gap}}Augustinus, Hugo van St-Victor, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/9061 ''Bedudinge nae den sinne van Sante Augustinus regele''. Met het commentaar van Hugo van St-Victor]. Maaseik, 1435. {{BNM-I|02104}}

* HS.217{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/779/rec/10 ''Pseudo-Bonaventura-Ludolfiaanse leven van Jezus'']. Noordelijke Nederlanden, 1438. {{BNM-I|02105}}

* HS.254{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/7404/rec/22 Verzameling juridische teksten]. 1530 en later.

* HS.279{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/7877/rec/27 Stadboek van Groningen]. Groningen, 1532. {{BNM-I|02114}}

* HS.350{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/15000/rec/1 Nederlandse vertaling van Olivier de la Marche ''L'estat de la maison du duc Charles de Bourgoingne dit le Hardy'']. 16de eeuw. {{BNM-I|02116}}

* HS.405{{gap}}o.a. Jacob van Maerlant, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/3332 Zutphens-Groningse Maerlanthandschrift ], 's Hertogenbosch?, ca. 1325-1339. {{BNM-I|02118}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

* HS.406{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/membradisje/id/54 ''Parthonopeus van Bloys'' (fragment)], Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|02119}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_par002part02_01/ '''N''']
 
* uklu INC 131 A{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/boeken/id/1804/rec/2 ''Dat boeck vanden leven ons liefs heren ihesu christi, ... met addicien van scoonen moralen ende gheesteliken leringhen ende deuoten meditacien ...'']. Peter van Os. Zwolle, 1495.

* INC 132{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/membradisje/id/732/rec/93 Dekblad met fragment van Middelnederlandse prozatekst over de sacramenten]. ca. 1450-1500?.

== Haarlem ==

'''Noord-Hollands Archief'''

* Losse aanwinsten 1039{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741443&amp;miview=inv2 ''Brederodekroniek. Met een serie kroniekjes van andere adellijke geslachten uit Holland.''] Zestiende eeuw.

* Losse aanwinsten 1040{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741444&amp;miview=inv2 ''Kroniek van de heren van Brederode, met stamreeksen van de heren van Arkel en Egmond.''] Zestiende eeuw.

* Stadsbestuur van Haarlem (Stadsarchief van Haarlem), 928 (= Stadsarchief Rood 21){{gap}}[https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=1573&amp;minr=1111261&amp;miview=inv2 ''Negen besten'', ''Cort Chronijkje van de graaven van Holland'', ''Historialike materie'' (kroniek van Haarlem) ]. Haarlem, kort na 1446. {{BNM-I|08255}}

'''Stadhuis'''

* [https://noord-hollandsarchief.nl/beelden/beeldbank/?mode=gallery&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=1&amp;fq%5B%5D=search_i_period:%5B14000000%20TO%2015510000%7D&amp;q=gravenportretten&amp;reverse=0&amp;oldView=horizontal Reeks van 19 gravenportretten]. Haarlem, circa 1490.

==Halle==

'''Frankesche Stiftungen'''

* 44 E 12 (1){{gap}}Guillaume de Digulleville, [https://192.124.243.55/digbib/pilger.htm ''Boek van den pelgrim'']. Hendrik Eckert van Homberch. Delft, 1498, ; {{ISTC|ig00638500}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_boe007boec01_01/_boe007boec01_01_0001.php '''N''']

* ZV 27234{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386591 ''Lerung ende vermaenung met bequame gelijckenissen wtgesproocken totter Ghodtsaelicheit dienstelick'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27235{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386590 ''Een twesprake tuschen een Meister ende sijn Discipel'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27236{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386589 ''Alle waere gheloeuighen saluyt'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* [?]{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386588 ''Wtspraeck des waeren Religions ende verklaering der Ceremonien'']. Ludwig Dietz, Rostock, [1550].

== Hamburg ==

'''Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg Carl von Ossietzky '''

* Cod. theol. 2194{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN1036472221 Ascetische geschriften: Sinte Bernaerts testament; David van Augsburg ''Profectus religiosorum'', excerpt; Jan van Ruusbroec ''Vanden kerstenen ghelove'', excerpt; traktaten, heiligenlevens, gebeden; preek uit de ''Jhesus collacien''; preek van Nicolaas van Straatsburg: Preek over de gulden berg, gevolgd door Jan van Schoonhovens commentaar op deze preek; anonieme preek]. Nederlanden, 1450-1600. {{BNM-I|05584}}

* Inc App A/80 1039{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN782153259 ''Die Historie van Buevijne van Austoen ut Engelandt gheboren, vol wonderlijke aventueren, vol strijen, vol amoruesheyt ende vol van verraderijen'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1504. {{USTC|436691}}

* Inc App A/265{{gap}}[https://digitalisate.sub.uni-hamburg.de/de/nc/detail.html?tx_dlf%5Bid%5D=26495&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;tx_dlf%5Bpointer%5D=0 De Spieghel der behoudenessen]''. Thomas van der Noot, Brussel, [1508]. {{USTC|403645}}

==Hannover==

'''Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek | Niedersächsische Landesbibliothek'''

* Ms IV, 369{{gap}}[https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=1756555699 Nederrijns Moraalboek]. eind 13 eeuw. {{BNM-I|06704}}

==Hanover (NH)==

'''Rauner Library - Dartmouth College Library'''

* Ms. 1270{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001270.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw. 

* Ms. 1302{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001302.html Getijdenboek] (fragment). Vlaanderen, 15de eeuw. 

* Ms. 1345{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001345.html Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw.

* Ms. 2491{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/002491.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw.

==Hattem==

'''Bibliotheek Stichting Oud-Hattem'''

* Hs. C5:{{gap}} Collectie 'secreten'. 15e eeuw. {{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 
 Zie Utrecht: UBU Hs. Hattem C 5].

==Heeswijk Dinther==

'''Abdij van Berne'''

* Hs. 2{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/895616A95CE34908B5C08ECF75FB8FB3 Godfried van Wevel, Vanden twaelf dogheden; Eenliker sprake]. 1450-1500. {{MMDC|17021}}

* Hs. 4{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Gebedenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|07416}} ; {{MMDC|17024}}

* Hs. 6{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, c. 1470. {{BNM-I|07514}} ; {{MMDC|17031}}

* Hs. 9{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/0BEC7AB595F340368B73AF7DB8F5ABF8 Getijdenboek]. IJsselregio, 1470-1490. {{BNM-I|05987}}{{MMDC|17060}} ; 

* Hs. 11{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/298A97AF81574053A50426C2C93CA5AD Teksten met instructies voor een vroom leven]. Oostelijk Brabant, 1500-1550, ; {{BNM-I|07545}}{{MMDC|17040}}

* Hs. 33{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/B277D3ED3FEB4C059F1AEF534BCB901B Pesttractaat]. 15e eeuw. 

* Hs. 100.1{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/80391E23340D472BBF340E3B64D26F6B Van den hertogen ende heren van Brabant. Rijmkroniek]. 16e eeuw.

==Heidelberg==

'''Universitätsbibliothek'''

* Cod. Pal. germ. 87{{gap}}Johann von Soest, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg87?ui_lang=eng ''Kinder von Limburg'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch'').] Heidelberg, 1480. {{BNM-I|06428}}

* Cod. Pal. germ. 147{{gap}}[https://doi.org/10.11588/diglit.70#0001 ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470. 

* Cod. Pal. germ. 315{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg315?ui_lang=eng ''Malagis'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Madelgijs'').] Westschwaben, ca. 1480. {{BNM-I|07379}}

* Cod. Pal. germ. 340{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg340?ui_lang=eng ''Malagis'', ''Reinolt von Montelban''.] ca. 1474. {{BNM-I|07377}}

* Cod. Pal. germ. 357{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg357?ui_lang=eng Kleine Heidelberger Liederhandschrift.] Elzas (Straatsburg?), ca. 1270-1280. {{BNM-I|08295}}

* Cod. Pal. germ. 363{{gap}}Johann der Clerick, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg363?ui_lang=eng ''Ogier van Dänemark'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Ogier van Denemarken'').] Heidelberg? 1479. {{BNM-I|07384}}

* Cod. Pal. germ. 368{{gap}}Herbort von Fritzlar, Hendrik van Veldeke [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg368?ui_lang=eng ''Liet von Troye'', ''Eneasroman''.] Würzbürg 1333. {{BNM-I|08297}}

* Cod. Pal. germ. 399{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg399?ui_lang=eng ''Reinolt von Montelban''.] Rottenburg? Tübingen? Urach?, 1480. {{BNM-I|07378}}

* Cod. Pal. germ. 403{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg403 ''Eneasroman.''] Straatsburg, 1419. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N'''] 

* Cod. Pal. germ. 848{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg848?&amp;ui_lang=eng Codex Manesse.] Zürich, ca. 1300-1340.

* Cod. Sal. VII,4d{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/salVII4d?ui_lang=ger Devotieboek: getijden, boetpsalmen, gebeden, traktaten, ''Der vader collacien'', fragment van een preek van Nicolaas van Straatburg: Preek over de gulden berg]. Oostelijke Nederlanden? Brabant?, ca. 1440?, ca. 1500?.{{BNM-I|07263}}

* Heid. Hs. 200{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs200 ''Wapene Martijn'' (fragment)]. ca. 1300-1400 (?).{{BNM-I|06559}}

* Heid. Hs. 1012{{gap}}Augustijn[ken van Dordt], ''[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs1012/0015/image,info,thumbs Der Herzog von Braunschweig]''. [Trier] ca. 1460.

==Innsbruck==

'''Universitäts- und Landesbibliothek Tirol'''

* Cod. 455{{gap}}[https://diglib.uibk.ac.at/urn:nbn:at:at-ubi:5-1461 Geneeskundig verzamelhandschrift, Latijn en Nederlands (simplicia).] Nederlanden, 14de en 15de eeiw. {{BNM-I|08656}}

==Jena==

Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek Jena

* Ms. Prov. f. 155{{gap}}[https://collections.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/HisBest_derivate_00023755/Ms-Prov-f-155_0001.tif ''Parthonopeus van Blois''] (fragment). {{BNM-I|02163}}

==Kampen==

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief 11 [https://kroniekvankampen.huygens.knaw.nl/ Kamper Stadskroniek ''De annalibus quaedam''.] Kampen, ca. 1470-1545. {{BNM-I|11949}}

==Karlsruhe==

'''Badische Landesbibliothek'''

* Cod. Donaueschingen 217 [https://digital.blb-karlsruhe.de/urn/urn:nbn:de:bsz:31-66200 Getijdenboek van Geert Groote] IJsselgebied (Zwolle?), ca. 1470-1490.

==Kassel==

'''Universität Kassel'''

* 4° Ms. poet. et roman. 29{{gap}}[https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1398416988020/1/LOG_0000/ ''Roman der Lorreinen.]'' ; {{BNM-I|06368}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] 

==Keulen==

'''Dombibliothek'''

* Codex 248{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-0248_001.jpg%22/segment/%22body%22 ''Die bereydinge des herten'', ''Die weerdicheit der caritaten'']. Limburg? ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* Codex 1117{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1117_001.jpg%22/segment/%22body%22 Getijdenboek]. ca. 1500. 

* Codex 1323{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1323_001.jpg%22/segment/%22body%22 Preken]. ca. 1550. 

'''Universitäts- und Stadtbibliothek'''

* AD+BL220{{gap}}[https://www.ub.uni-koeln.de/cdm/ref/collection/inkunabeln/id/165239 ''Herbarius.''] Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}
* ENNE167{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://fragmentarium.ms/overview/F-ds6i''Vanden blinkenden steen'' (fragment)] Nederlanden, ca. 1400-1450. 

'''Historisches Archiv'''

* C&amp;D 337{{gap}}Jan Beke, [https://historischesarchivkoeln.de/archive.xhtml?id=Vz++++++00134516MHupElko#Vz______00134516MHupElko  ''Croniken'']. 15de eeuw. {{BNM-I|10449}}

* W.* 46 * {{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003339PPLS#Vz______90003339PPLS ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470.

* W. 4 121{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003430PPLS#Vz______90003430PPLS Frans-Nederlands gespreksboekje]. ca. 1375-1400. {{BNM-I|05007}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.be/books?id=9mwUAAAAQAAJ Scan op google books]&lt;/ref&gt;

* W. 4 322{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003354PPLS#Vz______90003354PPLS ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* W. 4 324{{gap}}Jacob van Maerlant, [http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003356PPLS#Vz______90003356PPLS ''Spieghel historiael'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|04898}}

* W. 8 262{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003457PPLS#Vz______90003457PPLS Notitieboek van een Vlaams koopman]. ca. 1450-1460. {{BNM-I|05013}}

* W. 8 325{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003594PPLS#Vz______90003594PPLS Glossarium Latijn-Nederlands, fragment]. Limburg, ca. 1300-1325. {{BNM-I|05116}}

==Koblenz==

'''Landeshauptarchiv Koblenz'''

* Bestand 701 Nummer 262{{gap}}[https://apertus.rlp.de/index.php?PLINK=1&amp;ID=ca23ec55-096e-4c81-aaca-9cfef51067dd Convoluut met in het tweede deel: Arnoldus Leodiensis, ''Alphabetum narrationum'' (162r-172r), zes lectiones uit een ''Officium sanctae Barbarae'' (172v) en Jacob van Maerlant, ''Eerste Martijn'' (fragment op f. 173r)]. Dit deel van het convoluut: Nederlanden, 1380-1400. {{BNM-I|09090}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)]], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

==Kopenhagen==

'''Det Kongelige Bibliotek'''

* 77 II,-233 4to{{gap}}[https://www5.kb.dk/permalink/2006/manus/541/eng/ ''Ulenspiegel. Van Ulenspieghels leven.''] Michiel van Hoochstraten, Antwerpen ca. 1512. {{USTC|437065}}

==Kraków==

'''Biblioteka Jagiellońska'''

* Berol. mgq 1087{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/714545/edition/676992/content Verzamelhandschrift met o.a. Preken uit de ''Limburgse sermoenen, Tondalus’ visioen'' en ''Sint Patricius’ vagevuur'']. Noordelijke Nederlanden, tweede helft vijftiende eeuw, circa 1490? ; {{BNM-I|02998}}

* Berol. mgq 1094{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/340948/edition/325636/content Godfried van Wevel. Henricus Suso. Traktaten]. Gelre, 1468. {{BNM-I|02957}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 1{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/301264/edition/288259/content?ref=desc Ongeïdentificeerd (1) ''Henric en Claredamye''] [?]. Eerste helft 13e eeuw, Nederrijns. {{BNM-I|03002}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 3{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=175986 ''Eneasroman''] (fragment). na 1250. {{BNM-I|03001}}

==Lancaster, PA==

'''Franklin &amp; Marshall College, Shadek-Fackenthal Library'''

* Misc. Ms. 146{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0038/html/MS_146.html Book of Hours]. Zwolle, ca. 1470-1480.

==Leeds==

'''University Library - Special Collections'''

* BC MS 7{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372689 Getijdenboek]. Delft? en Zuidelijke Nederlanden, ca. 1490 en ca. 1500-1510. {{BNM-I|05856}}

* BC MS 14{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372696 Getijdenboek]. Nederlanden, ca. 1450-1500, met toegevoegde miniaturen uit de eerste helft van de 13de eeuw. {{BNM-I|10206}}

* BC MS 24{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372702 Psalter]. Holland, ca. 1440. {{BNM-I|05908}}

== Leeuwarden==

'''Tresoar'''
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkxlZXV3YXJkZW4sIFRyZXNvYXIiXX0seyJuYW1lIjoiVGV4dCBMYW5ndWFnZSIsImZpZWxkIjoibGFuZ3VhZ2UiLCJ2YWx1ZXMiOlsiRHV0Y2giXX1dLCJwYWdlIjoxLCJwYWdlX2xlbmd0aCI6MzAsInNvcnRvcmRlciI6InRpdGxlIn0= 15+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 290{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=199 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|02809}} ; {{MMDC|15727}}

* Hs. 1804{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=12 ''Florigout''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|02813}} ; {{MMDC|15659}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_flo004flor02_01/ '''N'''] 


==Leiden==

'''Hoogheemraadschap van Rijnland'''

* 2.2.17, no 21{{gap}}[https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&amp;mizig=210&amp;miadt=319&amp;miaet=1&amp;micode=2.2.17&amp;minr=1065347&amp;miview=inv2 Van die heerlikije der lande van Steyn.''] ca. 1500. {{MMDC|15365}}

'''Universiteitsbibliotheek''' 

Leiden University Libraries Digital Collections : [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=edismax&amp;cp=collection%3Aubl_manuscripts&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22 Zoeken: Manuscripts : Dutch]
[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=dismax&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Aubl_manuscripts%22&amp;f%5B1%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22&amp;f%5B2%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Awestern_mediev_manuscripts%22 Zoeken: Westerse middeleeuwse handschriften - Nederlands] 

* 1369 C 11{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1543099#page/1/mode/1up ''Fasciculus temporum]''. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 1497 B 11{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1936602#page/1/mode/1up ''Historien ghetoghen uuten gesten ofte croniken der Romeynen, tracterende ende roerende van die doechden ende sonden, ende die ghemoraliseert ende ghetoghen tot enen gheesteliken sinne'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 1497 H 14{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1557824#page/1/mode/1up ''Den spyeghel der salicheyt van Elcerlĳc : hoe dat elcerlĳc mensche wert ghedaecht Gode rekeninghe te doen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1525. {{USTC|407327}}


* BPL 3{{gap}}Jean Froissart, ''Chroniques'' [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel I] - [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel II], vertaald door Gerijt Potter vander Loo. Leiden?, 1470. {{BNM-I|01878}} ; {{MMDC|4869}}

* BPL 14 A{{gap}}Broeder Geraert, Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1602664 ''Natuurkunde van het geheelal - Der naturen bloeme'']. Utrecht, 1350-voor 1366? ; {{BNM-I|01882}}

* BPL 14 C{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2668898?solr_nav%5Bid%5D=b3b7dbfb2b5dd03cb600&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=0#page/1/mode/1up ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden (Gelre of Overijssel), ca. 1460-1470.

* BPL 14 E{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1599911 Spiegel Historiael''], Vijfde Partie. Brabant, ca. 1316-1325. {{BNM-I|00006}} ; {{MMDC|4914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* BPL 14 F{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2692079#page/1/mode/1up Reis van Jan van Mandeville'']. Noordelijke Nederlanden. ca. 1425-1450. {{BNM-I|01885}}

* BPL 76 C{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1686975|Wereldkroniek ''Claes Heynenzoon en andere kronieken'']. Holland, 1476. {{BNM-I|01901}} ; {{MMDC|5499}}

* BPL 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606999 ''Sinte Franciscus leven'']. Vlaanderen, 1300-1350. {{BNM-I|01907}}

* BPL 136 D{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1594995#page/1/mode/1up ''Gouds kroniekje'']. 1463.

* BPL 1010{{gap}}Joannes de Beka, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1989383?solr_nav%5Bid%5D=14e60660c0312d2db5ab&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=5#page/6/mode/1up Die croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425. {{BNM-I|10447}} ; {{MMDC|1792}}

* BPL 1049{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606657 Limburgse ''Aiol'']. Limburg (omgeving Venlo?), ca. 1175-1225. {{BNM-I|01927}}

* BPL 1215{{gap}}Heinric van Veldeke, [[hdl:1887.1/item:1594784|''Sinte Servaes levene'']]. Maastricht, St. Bartholomeüsklooster ca. 1470. {{BNM-I|01928}} ; {{MMDC|r1797}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* BPL 2894{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1679726 Bastaard-Godevaert]. Brabant?, ca. 1330-1370. {{BNM-I|02018}}

* BPL 3085{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:760243 ''Wrake van Ragisel''] (fragment). 1250-1300?. {{BNM-I|02024}} ; {{MMDC|2079}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_wra001mgys01_01/ '''N''']

* BPL 32522:4{{gap}}Jan van Ruusbroec,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:3493569 ''Vanden blinckenden steen'' (fragment)]. {{BNM-I|05280}}

* LTK 168{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1678947 ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden, 1450-1475. {{BNM-I|00833}}

* LTK 183{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/L ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1400. {{BNM-I|00843}} ; {{MMDC|14190}}

* LTK 191{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1598537 ''Ferguut, Floris ende Blancefloer, Der Historiën Bloeme, Esopet, Bediedenis der misse, Dietsche doctrinale'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350. {{BNM-I|00001}} ; {{MMDC|14191}}

* LTK 194{{gap}}Jan de Weert, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595455#page/1/mode/1up ''Nieuwe Doctrinael, Dierenriemmannetje, Lied van Geraert van Velsen'']. Z. Nederlanden, ca. 1450-1475. {{BNM-I|00847}} ; {{MMDC|14197}}

* LTK 195{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595077#page/1/mode/1up ''Roman van Heinric en Margriete van Limborch'', ''Roman van Walewein'']. West-Brabant / West-Vlaanderen ca. 1350. {{BNM-I|00848}} ; {{MMDC|14200}}

* LTK 205{{gap}}Dirc Potter, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1608717#page/1/mode/1up ''Der minnen loep'']. Holland, 1486. {{BNM-I|00853}} ; {{MMDC|14408}}

* LTK 221 ; [https://hdl.handle.net/1887.1/item:3300393 Samengestelde codex met o.a. sermoenen, gebeden en een Middelnederlandse bewerking van ''Soliloquia animae ad Deum''. Fragmenten uit ''Dietsche Catoen'' als schutbladen (oorspronkelijk dekbladen)] 1450-1550. De vrije dekbladen met de ''Catoen'' (na 1350) worden gelokaliseerd in Zuid-Holland. {{BNM-I|00862}}

* LTK 318{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1685644 Sermoenen:winter- en zomerstuk; Passieboek; Meditatiën over de lijdensgeschiedenis; Middelnederlandse vertaling van Willem van Gouda, ''Peregrinationes terrae sanctae'']. Gouda, 1476. {{BNM-I|01347}}

* LTK 360{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1526173#page/1/mode/1up ''Boec dat geheeten is een gemeen goet van der natueren der bijen'']. [Utrecht] 1461. {{BNM-I|01384}} ; {{MMDC|14629}}

* LTK 856{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/936120#page/1/mode/1up ''Jerusalemsche reyse ende des berchs Synai tot S. Cathlijnen gedaen bij den eersamen Jan Aerts''] AD 1484. c. 1575-1600. {{BNM-I|08155}}

* LTK 1019{{gap}}Jan van Boendale, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/877816#page/1/mode/1up ''Brabantsche yeesten]''. West-Brabant, c. 1430. {{BNM-I|01405}} ; {{MMDC|14772}}

* LTK 1022{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376813 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1325-1350. {{BNM-I|01410}} ; {{MMDC|14658}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* LTK 1024{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376816 ''Borchgrave van Couchi''] (fragment). ca. 1375-1400. {{BNM-I|01478}} ; {{MMDC|14660}}

* LTK 1029{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1598336#page/1/mode/1up ''Vanden twaelf dogheden'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1400-1425. {{BNM-I|01414}} ; {{MMDC|14664}}

* LTK 1196{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:375576 ''Alexanders geesten'']] (fragment). ca. 1300. {{BNM-I|01425}} ; {{MMDC|14686}}

* LTK 1511{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1508153 Lijst in verzen van de Hertogen van Brabant. - Dirck Goeyarts, ''Een reiffereijn van Nijmeghen'']. 1519-1530?. {{BNM-I|11410}}

* LTK 1527{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1993579 ''Eerste Partie Spiegel historiael'' (excerpt) en andere teksten]] (fragment). 1300-1400. {{BNM-I|06662}}

* LTK 2040{{gap}}Diederic van Assenede, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1615114 ''Floris ende Blancefloer''] (fragment). Brugge?, 1275-1300. {{BNM-I|01505}} ; {{MMDC|14798}} ; '''E'''&lt;ref&gt; [https://www.dbnl.org/arch/asse008plee01_01/pag/asse008plee01_01.pdf P. Leendertz, ''Floris ende Blancefloer'', Kritische editie, Leiden 1912.]&lt;/ref&gt;

==Leipzig==

'''Universitätsbibliothek'''

* MS 1302{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#88a421ee-c15d-406b-b2b3-78e474c4b5e0 ''Vanden twaelf dogheden'' en andere teksten (Nederduits)]. 1466. {{BNM-I|06930}}

* MS 1517{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#cb62da14-1691-47f8-b97e-254fd37ad4c1 Getijdenboek]. Zuid-Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02179}}

* MS 1616{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000011036 ''Vlaamse Rose'' (fragmenten)]. ca. 1300-1325. {{BNM-I|02182}}

* MS 1658{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000009978 Gebedenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|02184}}

* MS Deutsche Fragmente 59b-1/3{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#6f3228bb-693a-4e21-96f1-020e592a6aa0 ''Rijmbijbel'' (fragmenten)]. ca. 1350-1400.

==Leuven==

'''KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties'''

* Inc. 224{{gap}}Werner Rolevinck, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE4703275 ''Fasciculus temporum'']. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480.

* MS 1064{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2226385 Gebedenboek voor zusters]. ca. 1471-1500. 

* MS 1183{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236299 ''Die eerste bliscap van Maria'' (fragment)]. eind 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_bli001eers03_01/317 '''N''']

* MS 1188{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237067 Religieuze en andere poëzie] (fragmenten). ca. 1400-1450. 

* MS 1200{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236331 ''Ogier van Denemarken''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|07385}}

* MS 1259{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232437 ''Ordonnantie reghele ende maniere van levene omme de beghijnen.'']. ca. 1300-1400 (1532). 

* MS 1262{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236261 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325. 

* MS 1263{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236271 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325,  

* MS 1264{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236315 ''Spiegel historiael'' (fragment)]. 14de E, https://www.dbnl.org/tekst/maer002spie00_01/ Overzicht edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS 1266-1267{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236605 Getijdenboek (fragment 1)] [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236615  Getijdenboek (fragment 2)]. 15de eeuw. 

* MS 1268{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236625 Religieuze tekst (?)]. eind 15de eeuw. 

* MS 1317{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237365 Ongeïdentificeerde prozatekst]. 15de eeuw. 

* MS 1323{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232525 Cartularium van ’s Hertogenbosch, met op f. 53v ''Die een stat wael wil regeren'']. 15de eeuw. 

* MS 1325{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2941285 ''Die rose'']. ca 1350?. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/ '''N''']

* MS 1336{{gap}}Anthonis de Roovere? [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2228088 De blijde inkomste van Margaretha van York]. eind 15de eeuw. 

* MS 1466{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2229093 ''Cronyncke van Brabant ende van Grimbergen''] (''De Grimbergse oorlog'' in proza). 16de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1467a{{gap}}Jan van Diksmuide [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2201446 ''Cronyke bezonderlyk van het gene in vlaenderen is voorgevallen van den jaere 1420 tot 1440''] (gedeeltelijk). 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1488{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238083 Ongeïdentificeerd fragment uit een ridderroman]. ca. 1375-1400. 

* MS 1489{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238093 ''Historie van Troyen''] (fragment). ca. 1350-1400. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1495{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238291 Gebeden] (fragment). 16de eeuw.

* MS 1511{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238575 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1512{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238585 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1621{{gap}}Boethius, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236159 Middelnederlandse vertaling van ''De consolatione philosophie''] (fragmenten). 1450.

'''KU Leuven Bibliotheken Maurits Sabbe Bibliotheek'''

* Inc APB W 88{{gap}}Ludolphus de Saxonia, O.Carth, ''[https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE16677798 Tboeck vanden leven Jhesu Christi].'' Gheraert de Leeu, Antwerpen 1487.
* PM 0025/V{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE9360454 ''Van den levene ons Heren Ihesu Christi'']. 15de eeuw.
* SJH74YSPIE1488S{{gap}}Simon van Venlo, [https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE56610540 ''Die spiegel der volcomenheyt'']. Geraerdt Leeu, Antwerpen 1488.

==Londen==

'''British Library'''

* Add Ms 10290{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?index=0&amp;ref=Add_MS_10290 ''De historie van Jason, Dat scaecspel'']. Brugge? ca. 1470-1480. {{BNM-I|04295}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 11390{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://iiif.bl.uk/uv/#?manifest=https://bl.digirati.io/iiif/ark:/81055/vdc_100057739145.0x000001 ''Der naturen bloeme'']. West-Vlaanderen ca. 1300-1325. {{BNM-I|04296}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* Add Ms 11575{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_11575&amp;index=2 ''Spieghel der menscheliker behoudenisse'']. ca. 1410. {{BNM-I|04302}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 15410{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_15410&amp;index=3 Utrechtse bijbel]. Utrecht? ca. 1440. {{BNM-I|04375}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 20698{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_20698&amp;index=0 ''Stede der vrauwen'']. Brugge 1475. {{BNM-I|04387}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/pisa001nver01_01/ '''N''']
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 50005{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_50005&amp;index=4 Getijdenboek]. Utrecht? Delft? 1410-1420. {{BNM-I|04436}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 2323{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_2323&amp;index=7 ''Nevelingenlied'', ''Van den bere wisselau'' (fragmenten)]. Z. Nederlanden 1250-1350. {{BNM-I|04545}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0002.php ''Nevelingenlied'' op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0003.php ''Van den bere wisselau'' op DBNL]&lt;/ref&gt;
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 3044{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_3044 ''Getijdenboek in de vorm van een rol'']. Z. Nederlanden 1350-1375. {{BNM-I|15578}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Harley MS 3828{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Harley_MS_3828 ''Getijdenboek'']. Vlaanderen (Brugge?) en Noord-Brabant (?), 1440-1500. {{BNM-I|04526}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Sloane MS 345{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Sloane_MS_345&amp;index=45 Compendium met wetenschappelijke teksten]. ca. 1500. {{BNM-I|04458}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* G.6707{{gap}}[https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100104806251.0x000001#?xywh=-4747%2C-555%2C16560%2C11056&amp;c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=0|&lt;em&gt;De reis van Jan van Mandeville&lt;/em&gt;]. Govaerdt Back, Antwerpen, 1494. {{ISTC|im00162200}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* IA.47210{{gap}}Albertanus van Brescia, [https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100110715132.0x000001#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=22&amp;xywh=-453%2C318%2C12055%2C8048 ''Die conste om te leeren spreken ende swigen alst tijt is]. [Christiaen Snellaert], Delft [1493-1494]. {{ISTC|ia00209350}}
Tijdelijk onbeschikbaar

==Los Angeles==

'''UCLA Library'''

* Coll. 170. MS. 685{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz000s0t51 Getijdenboek]. ca. 1475-1500.

* Rouse MS. 22{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz00152sfh Brevier] (fragment). 13de eeuw.

* Rouse MS. 63{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz001hq39f Register van eigendommen van Willem van Merhout] (fragment). 1380.

==Luik==

'''Bibliothèques Université de Liège'''

* Ms 437{{gap}}[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/8532/1/Ms0437.pdf ''Luikse Diatesseron'']. Sint-Truiden (?), 13de eeuw. {{BNM-I|05728}}

* MsW30{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1610 Getijdenboek]. Frankrijk, tweede helft 15de eeuw.

* MsW31{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1611 Getijdenboek]. 1522.

* MsW32{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1612 Getijdenboek]. ca. 1440.

* MsW33{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1613 Getijdenboek]. Leiden, 1490-1520.

* MsW34{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1614 Getijdenboek]. Utrecht, 1465.

* MsW35{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1615 Getijdenboek]. Delft, 1415.

* MsW36{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1625 Getijdenboek]. Delft, 1450-1480.

* MsW37{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1626 Getijdenboek]. 15de eeuw.

* MsW42{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1628 Gebedenboek]. Eerste helft 16de eeuw.

* Ms. Wittert 72{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/4016 ''Onze-Lieve-Vrouw-ter-Potterie'']. Brugge, 16de eeuw. {{BNM-I|11591}}

* XV.B16{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1022 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498. {{ISTC|ic0047500}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N''']

* XV.B136{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/1/XVB136_compressed.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499, 

* XV.B157{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2330 ''Dit is der bien boeck'']. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|it00348000}} ; {{USTC|435974}}

* XV.B159{{gap}}''Dat sterfboeck''. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|ia01121100}} ; {{USTC|435943}}

* XV.B164{{gap}}Bartolomeus Engelsman, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2399 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* XV.B235{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/8/XVB235.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Henrick Eckert van Homberch, Antwerpen, 1516.

* XV.C131{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2677 ''Die historien ende fabulen van Esopus'']. Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1498. {{ISTC|ia00117000}} ; {{USTC|436506}}

==Lund==

'''Lund University Library'''

* Medeltidshandskrift 32a{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14464&amp;dswid=6717 ''Gebedenboek'']. Delft, ca. 1460-1480. {{BNM-I|07247}}

* Medeltidshandskrift 33{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0002&amp;pid=alvin-record%3A14462&amp;dswid=3798 ''Psalter'']. Utrecht, ca. 1500-1525. {{BNM-I|05901}}

* Medeltidshandskrift 52{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14719&amp;dswid=3074 ''Getijdenboek'']. Brugge, ca. 1450-1500.

* Medeltidshandskrift 55{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A12938&amp;dswid=7716 ''Lundse liederen'']. Limburg?, 14de eeuw. {{BNM-I|06796}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lun001lund02_01/_lun001lund02_01_0001.php '''N''']

==Lyon==

'''Bibliothèque municipale'''

* Ms. 6848{{gap}} Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-px3n ''Martijns'']. Brabant, ca. 1375-1400.

==Maastricht==

'''Regionaal Historisch Centrum Limburg'''

* Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht 86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=22.001A&amp;minr=14224314&amp;miview=inv2#inv3t2 Huisboek der familie Houcken]. Bisdom Munster, ca. 1450-1500.

* Handschriftencollectie (voormalig) Rijksarchief Limburg, 235 (oud nummer: 167 III 9)  86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=18.A&amp;minr=14496475&amp;miview=inv2 ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. Vlaanderen, ca. 1350. {{BNM-I|06466}}

==Madrid==

'''Biblioteca Nacional de España'''

* MSS/13931{{gap}}[https://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000242767&amp;page=1 ''Officium hebdomadae sanctae'', Nederlands]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;https://catalogo.bne.es/uhtbin/cgisirsi/?ps=3JQmooJuGJ/BNMADRID/151860818/9&lt;/ref&gt;

==Mainz==

'''Johannes Gutenberg Universität - Universitätsbibliothek'''

* Ms. 72{{gap}}[https://visualcollections.ub.uni-mainz.de/ubmzms/content/pageview/36271 Gebedenboek]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.hss-census-rlp.ub.uni-mainz.de/mainz-ub-ms-72/ Item in Rheinland-Pfalz Handschriftencensus]&lt;/ref&gt;

==Manchester==

'''University of Manchester - John Rylands Library'''

* Blockbook 17256{{gap}}[https://luna.manchester.ac.uk/luna/servlet/detail/Manchester~20~20~48~188994:Bookreader-17256?qvq=q:dutch&amp;mi=0&amp;trs=50 ''Spiegel der menselijker behoudenisse'']. ca. 1474-1475.

==Marburg==

'''Staatsarchiv '''

* Best. 147 Hr 1 Nr. 12{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_001.jpg ''Eneasroman'' (fragment recto)] [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_002.jpg (fragment verso)]. ca. 1300-1325.

==Middelburg==

'''Planbureau en Bibliotheek van Zeeland'''

* 1108 C 43 (olim KZGW 49934){{gap}}[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_Delft_1493.pdf ''Appollonius van Thyro'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1493]. {{GW|GW02285}} ; {{ISTC|ia00924600}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0006.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_kritisch.pdf Appollonius van Thyro, Kritische uitgave]&lt;/ref&gt;

* 6353 (KZGW){{gap}}[https://www.zeeuwsarchief.nl/maisi_ajax_proxy.php?mivast=239&amp;mizig=210&amp;miadt=239&amp;miaet=185&amp;micode=KZGW&amp;minr=20428774&amp;milang=nl&amp;misort=last_mod%7Cdesc&amp;miview=viewer2 ''Boec der resepten'': medisch verzamelhandschrift met o.a. een Middelnederlandse vertaling van de ''Chirurgia'' van Guido de Cauliaco, ''De boec van Catone'' en een excerpt uit ''Der naturen bloeme'']. Nederlanden, 1475-1525. {{BNM-I|06498}}

==Montauban==

'''Archives départementales de Tarn-et-Garonne'''

* J(18) ARCH 0048{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md63st74gf4x Gebedenboek]. 15de eeuw.

==München==

'''Bayerische Staatsbibliothek'''

[https://www.digitale-sammlungen.de/en/search?query=&amp;sortField=NONE&amp;filter=language_bib%3A%22nl%22&amp;filter=date_facet%3A%5B1350-01-01+TO+1562-03-01%5D Gedigitaliseerde Nederlandstalige handschriften en drukken voor 1569] 

* 2 Inc.c.a. 979 d{{gap}}Werner Rolevinck, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00031551/images/ ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 2 Inc.c.a. 1058{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00081804/images/ ''Die gesten of gheschienisse van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 2 Inc.c.a. 1549{{gap}}Bartholomaeus Engelsman, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079541/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00079541&amp;seite=1 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* 2 Inc.c.a. 2022m{{gap}}Bernhardus Breydenbach, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0002/bsb00026461/images/index.html?id=00026461&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=10 ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Jherusalem'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{GW|GW05081}} ; {{ISTC|ib01191000}}

* 2 Inc.c.a. 3179{{gap}}sinte Bernardus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079818/images/index.html?id=00079818&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=5 ''Sermones Bernardi in Duytssche'']. [Winterstuc en Somerstuc], Peter van Os, Zwolle, 1495. {{GW|GW03948}} ; {{ISTC|ib00435000}}

* 4 Inc.c.a. 365 d6{{gap}}Jan van Brederode / Laurent d'Orléans, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082142/images/ ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem 1484. {{USTC|435688}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_con001coni01_01/ '''N''']

* 4 Inc.s.a. 1261{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00035381/images/index.html?id=00035381&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=18&amp;seite=5 ''Mellibeus'']. Govaert Bac, Antwerpen, z.j. {{ISTC|ia00209600}}

* 4 Inc.s.a. 1906{{gap}}Jan vanden Dale, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0005/bsb00052090/images/index.html?id=00052090&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=1 ''De uure vander doot'']. [Thomas vander Noot, Brussel, ca. 1516]. https://www.dbnl.org/tekst/dale004gdeg01_01/ '''N''']

* 4o L g sept 31{{gap}}Noel van Berlainmont, [https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10163875-3  ''Vocabulare van nieus geordineert ende wederom gecorrigeert – Vocabulaire de nouveau ordonne et de rechief recorrige''], Jacob van Liesveldt, Antwerpen, 1527. {{USTC|78045}}


* Cod. germ. 41{{gap}}Jacob [van Maerlant], [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00089993/images/ ''Alexanders geesten'']. [Aken ?], c. 1400. {{BNM-I|05361}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Diplomatische editie F.A. Snellaert, 2 dln. Brussel [https://books.google.nl/books?id=JqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1860 Deel 1]-[https://books.google.nl/books?id=OqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1861 Deel2].&lt;/ref&gt; 

* Cod. germ. 57{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00095927/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Eneasroman'']. 13de-14de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N''']

* Cod. germ. 76{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Holland, 1480-1490. {{BNM-I|05362}}

* Cod. germ. 83{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092597/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passiegetijden, boetpsalmen, vigilie]. Vlaanderen, 1486/1500. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 84{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek van Sibylle van Kleef]. ca. 1526. {{BNM-I|06453}}

* Cod. germ. 99{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00040580/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Vanden vier becoringhen''; ''Boecsken der verclaringhe'', Duitse bewerking]. 1375-1425. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088340/images/index.html?id=00088340&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=14&amp;seite=1 ''Distischa Catonis'']. {{BNM-I|05365}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die001abee01_01/ '''N''']

* Cod. germ. 103{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088342/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijden- en gebedenboek]. Sticht Utrecht, ca. 1465. {{BNM-I|05366}}

* Cod. germ. 104{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088341/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1460-1470. {{BNM-I|05367}}

* Cod. germ. 106{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093202/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425-1475. {{BNM-I|05368}}

* Cod. germ. 112{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00091405/images/ Brevier]. 15de eeuw. {{BNM-I|05370}}

* Cod. germ. 115{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092598/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1460-1475. {{BNM-I|05371}}

* Cod. germ. 122{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092763/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|05372}}

* Cod. germ. 126{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088347/images/ Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|05373}}

* Cod. germ. 135{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093201/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek]. 1410-1420. {{BNM-I|05374}}

* Cod. germ. 137{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093203/images/ Getijdenboek]. Delft, 1483. {{BNM-I|05375}}

* Cod. germ. 160{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088353/images/ Getijdenboek]. 1475-1500. {{BNM-I|05376}}

* Cod. germ. 161{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088354/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05377}}

* Cod. germ. 162{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096109/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05378}}

* Cod. germ. 167{{gap}}Johannes Cassianus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090855/images/ Noordnederlandse vertaling van ''Collationes patrum'', collaties 9-16)]. Noordelijke Nederlanden, 1460-1470. {{BNM-I|05379}}

* Cod. germ. 180{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088360/images/ o.a. Jacobus van Gruitrode, ''Die roesengaert jhesu ende marie'']. 1475-1525. {{BNM-I|05380}}

* Cod. germ. 185{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088365/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05381}} 

* Cod. germ. 198{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090857/images/ ''Roman der Lorreinen''] (fragment). {{BNM-I|05382}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* Cod. germ. 477{{gap}}Jan van Leeuwen; Hendrik Suso [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00105991/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Excerpten]. Rebdorf, 1475-1500. {{BNM-I|06988}}

* Cod. germ. 818{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093141/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Geestelijke brulocht'', Duitse bewerking]. Elzas, 1441. {{BNM-I|06820}}

* Cod. germ. 1102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00103423/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Utrechtse historiebijbel (deels Bijbelvertaling van 1360)]. Sticht Utrecht, 1439. {{BNM-I|05390}}

* Cod. germ. 5062{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004443/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360]. Holland, 1450-1475. {{BNM-I|05391}}

* Cod. germ. 5150{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004446/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 1]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5151{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004444/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 2]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5235{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0006/bsb00064449/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passie]. Prinsbisdom Keulen, 1375-1400. {{BNM-I|05396}}

* Cod. germ. 5249(18,1a){{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0001/bsb00011615/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Sinte Servaes levene (fragment)'']. Maastricht?, ca. 1200-1250. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* Cod. germ. 5249 (20){{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00076504/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Die Schlacht von Alischanz'', fragment]. 1275-1300. {{BNM-I|13777}}

* Cod. germ. 5249 (69){{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb00157433-1 ''Karel ende Elegast'', fragment]. Maasland, 1375-1425. {{BNM-I|05383}}

* Cod. germ. 8346{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00036276/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500.

* Cod. germ. 10436{{gap}}Nicolaas Clopper, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00029528/images/ ''Florarium temporum'' (Latijn)]. Noordelijk Brabant, 1483. {{BNM-I|05354}}


* Ink B-591{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00036414/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00036414&amp;seite=1 ''Boec van den Houte'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|ib00766500}} ; {{USTC|435528}}

* Ink S-516{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00038555/images/ ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

* Mus. MS 1516{{gap}}[https://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00104653 4 stemboeken, Liedverzameling, Frans en Nederlands]. 1540. {{BNM-I|14593}}

* Rar. 177{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082612/images/ ''Die evangelien vanden spinrocke metter glosen bescreven ter eeren vanden vrouwen'']. Michael van Hoochstraten, Antwerpen, ca. 1520. {{GW|GWVIII154A}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0106.php '''L''']

* Rar. 518{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082566/images/ ''Die waerachtige en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Een seer wonderlijche historie van Marike[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; van nieumeghen die meer dan seuen iaren mette[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; duuel woe[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;de en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; verkeerde'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518.

* Rar. 714{{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10858293-1 ''Reynaert de vos: een seer ghenouchlicke ende vermakelicke historie: in Franchoyse ende neder Duytsch'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1566.

* Rar. 990{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082613/images/ ''Een schoon amoruese Historie va[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Sandrijn en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; lansloot die seer ghenuechlijch is om te leesen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518. 

* Res/4 Phyt. 353 u{{gap}}Leonhart Fuchs, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00024767/images/ ''Den Nieuwen Herbarius dat is dboeck vanden cruyden [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; dat desghelijcs voormaels noyt ghesien en heeft geweest / noch oyt inde printe ghecomen en is.''] Michiel Isingrin, Basel, ca. 1543. 

'''Ludwig-Maximilians-Universität München'''

* 0001/Cim. 77{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/14276/1/Cim._77.pdf ''Dit is de historie vanden vier heems kinderen'']. Jan Seversoen, Leiden, 1508, ; {{USTC|425508}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_his003hist01_01/ '''N''']

* 0014/W 4 Hist. 3097{{gap}}Jan van Scheerere, inc. [https://epub.ub.uni-muenchen.de/21318/ ''De triumphe ghedaen te Brugghe binnen / ter intreye van Caerle, die wij beminnen.''] Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1515. {{USTC|436934}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/805394/Jan_de_Scheereres_Triumphe_ghedaen_te_brugghe_ter_intreye_van_caerle._Teksteditie_met_inleiding_en_aantekeningen Samuel Mareel, ''Jan de Scheereres' Triumphe ghedaen te brugghe ter intreye van caerle'. Teksteditie met inleiding en aantekeningen'', 2005]&lt;/ref&gt;

* 0014/W 4 P.germ. 165{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/17456/ ''Den droefliken strijt die opten berch van Roncevale in Hispanien gheschiede daer Rolant ende Olivier metten fluer van Kerstenrijc verslagen waren.''] Willem Vorsterman, Antwerpen, [1520]. {{USTC|437080}}

==Münster==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* N.R. 381{{gap}}Jacob van Maerlant, Willem, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hdh/content/titleinfo/2138209 ''Der naturen bloeme'', ''Van den vos reynaerde'' (Dyckse handschrift)]. Westelijke Nederlanden (Holland/Utrecht?), ca. 1350. {{BNM-I|06100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ ''Der naturen bloeme'' op DBNL] en[https://www.dbnl.org/tekst/_vos001vosr01_01/ ''Van den vos reynaerde'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* N.R. 1553 (Cod 75){{gap}}Pseudo-Augustinus, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5827515] Verklaring der boetpsalmen]. 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

* N.R. 5502 (Cod 82){{gap}}[https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5819455 Getijdenboek]. Oostelijk Nederland (Arnhem?), 1503-1525. {{BNM-I|06091}}

* N.R. 5503 (Cod 83){{gap}}[{{BNM-I|11939}}Getijdenboek]. Oostelijk Nederland, 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

==Nantes==

'''Bibliothèque municipale de Nantes'''

* MS 133{{gap}}[https://catalogue-bm.nantes.fr/in/faces/imageReader.xhtml?id=2045398c-1fc4-4d34-a53d-a4921255c6da&amp;highlight= Gebedenboek]. 15de eeuw.

==Neuchâtel==

'''Bibliothèque publique et universitaire de Neuchâtel'''

* AF A28{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bpun/A0028 Getijdenboek]. Brugge? ca. 1500.

==Neurenberg==

'''Germanisches Nationalmuseum'''

* Hs. 8826{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://dlib.gnm.de/item/Hs8826/1 Zuidnederlandse vertaling van Jacobus de Voragine, ''Legenda aurea'', winterstuk en zomerstuk (gedeeltelijk) met toegevoegde teksten]. {{BNM-I|07140}}

* Hs. 18423{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs18423/1 ''Floovent'', fragment]. Brabant, 1325-1375. {{BNM-I|07369}}

* Hs. 18432{{gap}}Geert Groote, [https://dlib.gnm.de/item/Hs18432/1 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|08925}}

* Hs. 22219{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22219/1 ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, 1325-1350. {{BNM-I|06367}}

* Hs. 22403{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22403/1 Gebeden met Zuidnederlandse bewerking van Henricus Suso, ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Bisdom Keulen, 15de eeuw. {{BNM-I|08000}}

* Hs. 42536{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42536/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Vlaanderen/Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06655}}

* Hs. 42581{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42581/1 ''Rijmbijbel'', fragment]. 1300-1350. {{BNM-I|06640}}

* Hs. 42582{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42582/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Holland?, 1350-1400. {{BNM-I|06674}}

* Hs. 42583{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42583/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Zuidoost-Vlaanderen of Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06656}}

* Hs. 42584{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs42584/1 ''Malegijs'', fragment]. 1350-1375. {{BNM-I|07380}}

* Hs. 147589{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs147589/1 Medische en botanische glossaria]. 1431. {{BNM-I|08518}}

==New Brunswick==

'''Rutgers, The State University of New Jersey, Special Collections and University Archives'''

* C 0886:15{{gap}}[https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS452 Getijdenboek (fragment)], ca. 1490-1510.

==New Haven==

'''Yale University, Beinecke Rare Book &amp; Manuscript Library'''

* Beinecke MS 218{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436714 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1470. 

* Beinecke MS 712.36{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3442862 ''Istorie van Troyen'' (fragment)]. ca. 1325-1350, https://www.dbnl.org/tekst/maer002npau01_01/ scans op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Beinecke MS 902{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436997 Rituelen en gebeden uit een vrouwenklooster, Latijn en Nederlands]. ca. 1450-1500. 

* Beinecke MS 915{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443009 ''Die rose'' (fragment)]. ca. 1350-1360. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/aken002ever01_01_0008.php '''N''']

* Osborn a23{{gap}}Jan van Boendale, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443142 ''Der leken spieghel''] (fragment Boek II, kap.1/vs.52-124, kap.2/vs.1-2). ca. 1350-1400. {{BNM-I|06716}}[https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/boen001mvri01_01_0006.php '''N''']

==New York==

'''Columbia University, Rare Book and Manuscript Library'''

* Med/Ren Frag. 001{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=advanced;field1=text;term1=Dutch;join1=token;operator1=or;field2=text;term2=Flemish;join2=token;operator2=and;field3=text;join3=token;datetype=range;languagefacet=Dutch;docsPerPage=1;startDoc=36;fullview=yes ''Vijf remedien teghen de temptacien des vleesch'' (fragment)]. 15de eeuw.

'''New York, Fordham University, Walsh Library, Archives and Special Collections''' 
* MS Item 26{{gap}}Geert Groote, [https://ds.lib.berkeley.edu/MSItem26_3 Getijdenboek (fragment)]. c. 1450-1500.

'''New York, The Morgan Library &amp; Museum'''

* M. 649{{gap}}[https://ica.themorgan.org/manuscript/thumbs/112423 ''Typologische taferelen uit het leven van Jezus'']. Brugge, c. 1440. {{BNM-I|04684}}

==Nijmegen==

'''Regionaal Archief Nijmegen'''

* Hs. 26{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://studiezaal.nijmegen.nl/zoeken/groep=Beeldbank/Vrij_zoeken=maerlant/aantalpp=20/?nav_id=5-0 Excerpten uit ''Der naturen bloeme''. (Proloog vs.1-98, Bk. I vs. 1-232; Bk. II, vs. 912-1302)]. 1325-1375. {{BNM-I|01553}}

'''Universiteitsbibliotheek Radboud Universiteit'''


Radboud Universiteitsbibliotheek  [https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital Zoeken: Digitale Bijzondere Collecties]


* Hs. 85{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%2085/#page/6/mode/2up ''Passieboek. Van die swarichet ... des bitteren lijdens Jhesu xpisti'']. Nederlanden, 1550. {{BNM-I|00324}}

* Hs. 188{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20188/#page/10/mode/2up ''Vander oerden des levens'']. Arnhem, c. 1450-1500. {{MMDC|4352}}

* Hs. 205{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20205/#page/2/mode/2up Gebedenboek]. Venlo, ca. 1500. {{MMDC|4400}}

* Hs. 235{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20235 ''Gebedenboek'']. Vlaanderen, 1503 of later. {{BNM-I|00342}} ; {{MMDC|4409}}

* Hs. 301{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20301 ''Epistele vanden dode'']. Deventer?, ca. 1450-1500. {{MMDC|6622}}

* Hs. 306{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20306 ''Boec der caritaten'']. Delft?, 1473. {{MMDC|6606}}

* Hs. 311{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20311 ''Die LXV artikelen vander passien ons heeren ihesu cristi'']. Zeeland, 1453. {{MMDC|6498}}

* Hs. 315{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20315 ''Statuten van een Augustinessenklooster'']. Neerbosch (bij Nijmegen), 1504. {{BNM-I|00364}} ; {{MMDC|4411}}

* Hs. 316{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20316 Gebedenboek]. Vlaanderen, ca. 1500. {{MMDC|4401}}

* Hs. 317{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20317 Sermoenen]. Gelre, ca. 1475-1500. {{MMDC|6522}}

* Hs. 322{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20322 ''Vanden twaelf dogheden en andere teksten'']. Arnhem en Maaseik, 1450-150 en 1470. {{BNM-I|06805}} ; {{MMDC|6527}}

* Hs. 463{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Jordanus van Quedlinburg, Nederlandse vert. van Opus postillarum et sermonum de tempore''']. Diest, ca. 1484-1500. {{BNM-I|07792}} ; {{MMDC|13636}}

* Hs. 464{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Geestelijke oefeningen''. 's-Hertogenbosch, ca. 1500. {{BNM-I|06980}} ; {{MMDC|13666}}

* Hs. 475{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20475%20(IV%2084)/#page/1/mode/2up ''Liturgisch verzamelhandschrift, met Nederlandse kerstliederen'']. Gelre (Arnhem?), ca. 1497-1499. {{MMDC|13671}}

* Hs. 478{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20478%20(IV%2087)/#page/1/mode/2up ''Oefeningen en overwegingen, uitleg van de regel van Augustinus, preken''''. Noord-Brabant, ca. 1525-1550. {{BNM-I|07793}} ; {{MMDC|13643}}

* Hs. 485{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20485%20(IV%20130)/#page/1/mode/2up ''Manuale'']. Zuidoost-Nederland, ca. 1502-1516. {{MMDC|13647}}

* Hs. 610{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital/collection/Handschriften/id/11160/rec/15 Gebedenboek]. Maastricht (klooster Maagdendries), ca. 1500, '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/rondreis-door-het-maagdendries-gebedenboek Bea Ros, ''Rondreis door het Maagdendries-gebedenboek'', Onderzoeksbericht Radboud Universiteit, juli 1921.]&lt;/ref&gt;

* Inc. 57{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_186949650/ ''Herbarius'']. Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}

* Inc. 60{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_200615157/ ''Jacobus de Voragine, Sermones de tempore et de sanctis, in Nederlandse vert.'']. Peter van Os, Zwolle, 1489. {{GW|GW14120}} ; {{ISTC|ij00197400}}

* Inc. 63 dl. 1{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_01/ ''Legenda aurea, Winterdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

* Inc. 63 dl. 2{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_02/ ''Legenda aurea, Zomerdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Oudenaarde==

'''Stadsarchief Oudenaarde'''

* Handschriften en Zeldzame Drukken, nr. 32{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-1nxs ''Rijmboek van Oudenaarde'']. Oudenaarde, ca. 1290. {{BNM-I|06489}}

==Oxford==

'''University of Oxford'''

* Ashm. 1768{{gap}}Jacobus de Voragine, [https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/61a3a295-05da-46c3-9047-6770763cbbcb      ''Sermones de tempore (Sermonen op die evangelien van de zondagen door dat gehele jaar) '']. Peter van Os. Zwolle, 1489.

* Auct. 2Q 5.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/21a1acb4-7979-4e15-bb6c-b89b3dc33760 ''Collacie van den goeden Tobias en zijn zoon. Manuscript leaves (Epistola de gubernatione rei familiaris). Jacobus de Cessolis, De ludo scachorum (Boek dat men hiet dat scaecspel)'']. Delft, 1483.

* Auct. 2Q inf. 2.76{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/33c1a6b4-7c95-4bb8-8334-b2e15c261fcb ''Vocabularius: Gemmula vocabulorum, cum addito'']. Gheraert Leeu. Antwerp, 1486.

* Auct. V 3.6{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/edc35f49-bcb4-4ea1-b36e-60a43e451297 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Auct. V 3.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/d211ba4f-79ac-473b-bd42-a33c0449b851 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Don. d.216{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/0bb919e2-4b54-419f-8e9f-c2dc6d3558b8 ''Passionael''] (''Gulden legende''). Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{USTC|435394}} ; '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=1/TTL=1/SHW?FRST=6&lt;/ref&gt;

* Inc. e. N14.3{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/eb7e1320-fa40-416b-91aa-2e700b94fcba ''Ordinancie Van der Munten'']. Gheraert Leeu, 1489-1490.

* Junius 83{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/6bfb0f50-0a4c-491c-901b-04006af9bb4a/ Convoluut. Lat. kalenderium met Noord-Limburgse gezondheidsregels; glossen op het Oude en Nieuwe Testament (Lat.); Latijns-Hoogduits glossarium]. 1253 (kalendarium). {{BNM-I|04439}}

* Marshall 29{{gap}}Jan van Boendale, Lodewijk van Velthem, Hein van Aken [https://dutch.clp.ox.ac.uk/?q=chw0007 ''Mellibeus, Jans Teesteye, Boec van der Wraken, Maskeroen, Van den coninc Saladijn ende van Hughen van Tabaryen'']. Brabant, ca. 1370. {{BNM-I|04444}}

==Parijs==

'''Bibliothèque de l'Arsenal''' 

* MS 424{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550131995 Getijdenboek]. 1493 (en latere toevoeging). {{BNM-I|09231}}
* MS 565{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550094367 Getijdenboek]. 1400-1415. {{BNM-I|08599}} ; 

* FOL-BL-975{{gap}}''Van Jason en Hercules. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k859426h Dye wonderlike ende vreemde hystorien. Ende hoe dat die edel Jason ghewan dat gulden vlies [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]''. Symon Cock, Antwerpen, 1566. {{USTC|407516}}

'''Bibliothèque Mazarine''' 

* 4° 10204-1 [Res]{{gap}}[https://mazarinum.bibliotheque-mazarine.fr/viewer/3070/?offset=#page=2&amp;viewer=picture&amp;o=bookmark&amp;n=0&amp;q= ''Vocabulair pour apprendre Romain et Flameng. Vocabulaer om te leerne Walsch ende Vlaemsch'']. Antwerpen, Roland van den Dorpe, [1497-1498]. {{ISTC|iv00314500}}

'''Bibliothèque nationale de France''' (BnF)

* French books before 1601; 415.1{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k542951 ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* MS Allemand 118 (fragment b){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Lorreinen'', fragment (f. 3)]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06553}}

* MS Allemand 118 (fragment g){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Limborch'', fragment (f.22)]. {{BNM-I|06429}}

* Ms Allemand 333{{gap}}1) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100800078 geestelijke brief], inc. Jhesum Christum met mijnen armen ghebede ende al dat ic vermach in tijt ende in eewicheit voer vriendelike gruete ghescreven in dat doerwonde herte Christi; 2) Jacob van M(a)erlant, ''Scolastica in dietschen'' (Rijmbijbel) fragmenten. 

* MS Latin 15962{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b9067269t/f226.item convoluut (Latijn) met professie in het Nederlands]. Maastricht? 14de eeuw. 

* MS Néerlandais 1{{gap}}Boethius, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84511055 ''De consolatione philosophiae''] (&quot;Geschreven voor Lodewijc vanden Gruuthuse [...] door Jan van Kriekenborch, onderdanich dienare, [...] int jaar ons Heeren 1491, den 16en in Maerte&quot;).

* MS Néerlandais 3{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10532634z ''Apocalipsis in dietsche'']. Vlaanderen, ca. 1400-1410. 

* MS Néerlandais 16{{gap}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52517157n ''Le livre des mestiers | De bouc vanden ambachten'']. Brugge 13??.&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3410703g?rk=21459;2&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://www.dbnl.org/tekst/_bru004jges01_01/_bru004jges01_01_0055.php&lt;/ref&gt;

* MS Néerlandais 39{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52501507q ''Devote gedichten'']. 16de eeuw. 

* MS Néerlandais 106{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b105087064 ''Excellente cronike van Vlaenderen'']. Bruges?, 1493-1494. [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N''']

* Ms Néerlandais 118{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100918035 ''Spiegel historiael'']. partie II (fragment).

* Ms Néerlandais 126{{gap}}Jacob van M(a)erlant, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10077333z ''Scolastica in dietschen''] (Rijmbijbel) fragment.

* RES-J-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316313w ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES-J-760{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3163148 ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES P-V-162{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316501d ''Der Scaepherders Calengier'']. Thomas van der Noot, Brussel, 1511. {{USTC|441129}}

* RES-Y2-349{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1502285s ''Historie van den vromen ridder Jason''] Jacob Bellaert, Haarlem, ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* RES-Y2-698{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k990002r ''Parijs ende Vienna'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1487. {{ISTC|ip00113800}} ; {{USTC|435854}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=ec140114-fae8-41d7-8d5f-be77c281e018 W. Kuiper, ''Parijs ende Vienna''. kritische editie, Amsterdam 2013]&lt;/ref&gt;

* RES-YH-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10732244 ''Der zotten ende der narren scip'']. Gui de Coopman, Parijs, 1500. {{ISTC|ib01093500}} ; {{USTC|436642}}

* XYLO-53{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10404709 ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

==Philadelphia==

'''Free Library of Philadelphia, Rare Book Department''' 

* Lewis E 84{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_084.html Theologische verzameling, achteraan blad uit 15de-eeuws getijdenboek (Nederlands)]. Engeland, ca. 1300-1350. 

* Lewis E 91{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_091.html Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|08111}}

* Lewis E 129{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_129.html Getijdenboek]. ca. 1460. {{BNM-I|08963}}

* Lewis E 130{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_130.html Getijdenboek]. Leiden, ca. 1475-1500. {{BNM-I|10008}}

* Lewis E 131{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_131.html Getijdenboek]. ca. 1450. {{BNM-I|08056}}

* Lewis E 132{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_132.html Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|08135}}

* Lewis E 174{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_174.html Gebedenboek]. 15de E. {{BNM-I|08026}}

* Lewis E 181{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_181.html Psalter, Latijn met Nederlandse annotatie]. ca. 1270. {{BNM-I|15273}}

* Lewis E 182{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_182.html Psalter (15de eeuws Nederlands fragment ingebonden aan het einde]. ca. 1470. {{BNM-I|08964}}

* Lewis E 183{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v1.html Getijdenboek - Deel 1] [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v2.html Deel 2]. ca. 1450-1465. {{BNM-I|05903}}

* Lewis E 213{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_213.html Regel van Augustinus; Sermoen over Mattheus 25:6]. Brussel, ca. 1500. {{BNM-I|07397}}

* Lewis E 217{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_217.html Gebedenboek]. Brabant, ca. 1550. {{BNM-I|08147}}

* Lewis E 257{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_257.html Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1505. 

* Lewis E M 018:5-8{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_005-008.html Getijdenboek] (fragment). ca. 1475-1500. {{BNM-I|08961}}(5-7) ; {{BNM-I|07919}}(8)

* Lewis E M 018:9{{gap}}Johannes Scutken [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_009.html Bijbel, Mattheusevangelie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|05911}}

'''Philadelphia Museum of Art, Department of Prints, Drawings, and Photographs, Bloomfield Moore Collection'''

* 1882-983{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0031/html/1882_983.html Gebedenboek]. ca. 1470.

'''University of Pennsylvania, Kislak Center for Special Collections, Rare Books and Manuscripts'''

* Ms. Codex 738{{gap}}Geert Groote, [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9924875773503681 Getijdenboek]. Bisdom Utrecht?, 15de E. 

* Ms. Codex 991{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0002/html/mscodex991.html  Lantrecht van Zallant, van Twenthe, van Vullenhoe, van Drenthe, mit anderen priviligien des landes van Overijssel]. ca. 1546.

* Ms. Coll. 591, Folder 11 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938829483503681 brevier (fragment)]. ca. 1480.

* Ms. Coll. 591, Folder 12 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938831833503681  brevier (fragment)]. 15de eeuw.

==Porrentruy==

'''Bibliothèque cantonale jurassienne''' 

* Ms. 14{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bcj/0014 Heiligenlevens] (fragmenten). 15de eeuw.

==Rijsel==

'''Bibliothèque municipale''' 

* 062 (034){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md33rv04573b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07280}}

* 063 (043){{gap}}[https://numerique.bibliotheque.bm-lille.fr/sdx/num/manuscrit_043/ Gebedenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07923}}

* 068 (158){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07tm70q66b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07920}}

==Rome==

'''Biblioteca Apostolica Vaticana'''

* MS Borgh 200{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Borgh.200 Miscellanea, pleraque de arte grammatica et rhetorica. ff. 10r-12r: ''Olla patella'' met interlineaire glossen in het Nederlands]. 13de-14de eeuw. {{BNM-I|08521}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003193101_01/_tij003193101_01_0011.php O. de Neve, ''De Nederlandsche glossen van de Brusselsche ‘Olla patella’'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 50 1931, p. 126-130]&lt;/ref&gt; ; 

* MS Pal. Lat. 577{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Pal.lat.577 ''Sententiae Bonifatianae Palatinae'' met op ff. 6v-7r: ''Utrechtse doopgelofte'' en op ff. 7r-7v ''Indiculus superstitionum et paganiarum'']. Mainz of Fulda, 8ste eeuw.

* Stamp.Ross.6955{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/STP_Stamp.Ross.6955/0001 ''Die genealogie des edelen huys van Oostenrijck'']. Marten Nuyts, Antwerpen, ca. 1540-1558.

==Rostock==

'''Universität Rostock'''
* Fragm. philol. 34{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1817610570 ''Dietsche doctrinale'' (fragment)]. Nederlanden, ca. 1400.

* Fragm. theol. 64{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1832932036 fragmenten van boetepsalmen | gebeden]. Nederlanden, ca. 1400-1450.

* Fragm. var. 5{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1845899628 fragmenten van een tekst met religieuze | devote inhoud]. Nederlanden, 14de eeuw.

* Mss. philol. 84{{gap}}Willem van Hildegaersberch [https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1689878665 Sproken (fragm.)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|02536}}

* Mss. theol. 24{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1833741978 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1440-1450.

* Mss. theol. 30{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1851273719 Gebedenboek]. Westelijke Nederlanden (Utrecht?), ca. 1450-1475.

==Saint John's==

'''Memorial University of Newfoundland. Libraries. Archives and Special Collections '''

* BX 2080 1455 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1478/rec/2 Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1455-1465.

* BX 2015 A2 1475 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1116/rec/4 Missaal]. 1475.

==Sankt-Gallen==

'''Stiftsbibliothek'''

* Cod. Sang. 461{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/searchresult/list/one/csg/0461 Fridolin Sicher’s Liedboek]. voor 1545.

==Sint-Petersburg==

'''Nationale Bibliotheek van Rusland'''

* М 6. 4. 43 (№ 227188){{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bn000000005/view#page= ''Souter liedekens''.] Symon Cock, Antwerpen, 1540. {{USTC|403021}}

* SSSPL: 6.10.3.3{{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bx000018369/view/ ''Valentijn ende Oursson'']. Jan Jacobszoon Bouman, Amsterdam 1657, '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Valentijn_ende_Oursson/feuilleton_editie.pdf W,Kuiper, ''Valentijn_ende_Oursson'', Kritische synoptische studie, Amsterdam 2012]&lt;/ref&gt;

==Sint-Winoksbergen | Bergues==

'''Bibliothèque patrimoniale'''

* MS 2{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md88qb98pz2r ''Dat boec van den heilighen sacrament Ende dit heeft ghemaket Sinte Thomas van Aquinen''] 15de eeuw, 

* MS 14{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md36tx31sw5t Getijdenboek (Latijn, Frans, Nederlands)]. 15de eeuw. {{BNM-I|15403}} ; 

==Stuttgart==

'''Württembergische Landesbibliothek'''

* Cod.brev. 11{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=2813&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=182&amp;tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;cHash=b244e7e6f74a05b9f20db63cb4d093bf Getijdenboek] Haarlem?, ca. 1480. {{BNM-I|04572}}

* Cod. HB XIII 1{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=3919&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;cHash=f1cfe25a7e01e7653cf94f562b2aabc6 Weingartner Liederhandschrift met de liederen van Hendrik van Veldeke]. Konstanz, ca. 1300-1325, 

* Cod.poet.et phil.fol.22{{gap}}[https://dfg-viewer.de/show/?set%5Bmets%5D=https://digital.wlb-stuttgart.de/mets/urn:nbn:de:bsz:24-digibib-bsz3239702651 Het Comburgse handschrift.] Gent, ca. 1405-1420. {{BNM-I|04571}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0025.php '''D'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.textualscholarship.nl/?p=7009 Diplomatische editie H. Brinkman en J. Schenkel. 2 dln. Hilversum 1997.]&lt;/ref&gt;

* Cod.theol.et.phil.qt.140{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/purl/bsz379066157 ''Leven van Jezus.''] West-Vlaanderen, 1332. {{BNM-I|06771}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0050.php '''D''']

==Tilburg==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* ms. KHS 43{{gap}}Jan van Boendale, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:PTP:Tilburg:UVT:KHS43 ''Der leken spiegel'']. {{BNM-I|00545}} ; {{MMDC|5620}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/index.php '''N''']

* KOD 028 A 11{{gap}}[https://viewer.onlinepublisher.nl/pskod-25-e-19 ''Dit is die afcoemste ende genalogie der hertoghen ende hertoginnen van Brabant'']. Antwerpen, Jan Mollijns, 1565, '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=2/TTL=1/SHW?FRST=4&lt;/ref&gt; ; '''X'''&lt;ref&gt;https://www.brabant.nl/subsites/het-nieuwste-brabant/eregalerij/1565-hertogenboek&lt;/ref&gt;

== Toruń ==
'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Mikołaja Kopernika'''

* Rps 1/I{{gap}}[https://kpbc.umk.pl/dlibra/doccontent?id=59330 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|02171}}

==Trogen==

'''Kantonsbibliothek Appenzell Ausserrhoden'''

* CM Ms. 9{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/cea/0009 Gebedenboek van Anne van Kleef.] Vlaanderen, ca. 1525-1550.

==Tübingen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Me IV 3{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/MeIV3 Berijmde passie en andere geestelijke gedichten]. Noord-Holland (Amsterdam?), ca.1445-1450. {{BNM-I|08365}} 

* Me IV 5{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/diglit/MeIV5/0001 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca.1325-1350. {{BNM-I|06371}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Uppsala==

'''Uppsala University Library'''

* C 512{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A159748&amp;dswid=-6391 Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1480. {{BNM-I|06016}}

* C 517 l{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A159746&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Getijdenboek.] ca. 1450-1500. {{BNM-I|08985}}

* C 803 c fol.{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A163127&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Openbaring van de H. Birgitta.] ca. 1520. {{BNM-I|07284}}

* DG 56{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/view.jsf?pid=alvin-record%3A76200&amp;dswid=-9150 ''Natuurkunde van het geheelal'' | Geneeskundige recepten] Nederlanden, voor 1429. {{BNM-I|06708}}
 
* Waller 31{{gap}}Bartholomeus Anglicus [https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=8839&amp;pid=alvin-record%3A101734&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 ''Van den proprieteyten der dinghen''.] Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{USTC|435725}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

==Utrecht==

'''Universiteitsbibliotheek''' (UBU)
* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dut Zoeken: handschriften Nederlands]

* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dum Zoken: handschriften Middelnederlands]


* UBU Hs. 2 C 15{{gap}}Boethius, ''[https://objects.library.uu.nl/reader/1874-325272 De consolatione philosophiae]'', vertaald door Jac. Vilt, goudsmid te Brugge, handschrift geschreven in 1470.

* UBU Hs. 2 D 23{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/20.500.14918-326789 ''Stichtelijke tractaten en getijden'']. ca. 1460-1480.

* UBU Hs. 15 C 19{{gap}}Jan van Leiden, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340025 ''Brederodekroniek'']. 1521-1525.

* UBU Hs. 35 A 5{{gap}}Jan van Brederode *vert.), ''[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-406812&amp;lan=en#page//16/11/31/161131185476750209943947177401785218799.jpg/mode/1up Des conincx summe]''. Utrecht of omgeving, Karthuizerklooster Nieuwlicht of Bloemendaal, 1487.

* UBU Hs. 1016 (Hs 5 D 6){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33669 ''Dat boec van den claren ende verluchten mannen der oerden van cistercien''; ''Der byen boeck''; Heiligenlevens van Maria van Oignies en Christina de Wonderbare; Exempelen] Goch? / Neerbosch?, 1491. {{BNM-I|01141}} ; {{MMDC|9608}}

* UBU Hs. 1017 (Hs 5 F 21){{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33859 ''Dat boec der byen.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01142}} ; {{MMDC|9578}}

* UBU Hs. 1018 (Hs 1 M 9){{gap}}Bonaventura, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-325698 ''Sinte Franciscus leven.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01143}} ; {{MMDC|9276}}

* UBU Hs. 1035 (Hs 5 L 8){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=002657480&amp;type=2 ''Stichtelijke tractaten en sermoenen (Alijt Bake, Jan van Ruusbroec, David de Augusta en anderen.''] ca. 1500-1600.

* UBU Hs. 1040 (Hs 2 D 13){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-326478 ''Ghetiden.''] 1507-1508.

* UBU Hs. 1177 (Hs 6 E 9){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339187 ''Korte kronijk van Brabant en Vlaanderen.'' ] ; {{BNM-I|01176}} ; {{MMDC|9399}}

* UBU Hs. 1178 (Hs 6 E 1){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339853 ''Kroniek van den clerc uten Laghen Landen bi der zee'' (Kroniek van de Chronogrammist)] ; {{BNM-I|01177}} ; {{MMDC|9400}}

* UBU Hs. 1179 (Hs HG21){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340657 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje); Wereldkroniek Heraut Beyeren]. Haamstede, 1467. {{BNM-I|01178}} ; {{MMDC|9403}}

* UBU Hs. 1180 (Hs HG22){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340477 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje) en andere teksten over de inname van Dordrecht in 1481 en de rellen in Haarlem in 1482]. Haarlem (?), 1483. {{BNM-I|01179}} ; {{MMDC|9405}}

* UBU Hs. 1182 (Hs 5 D 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-336697 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. ca. 1375-1425. {{BNM-I|01180}}

* UBU Hs. 1183 (Hs 4 L 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334516 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Sticht Utrecht, ca. 1400. {{BNM-I|01181}}

* UBU Hs. 1260 (Hs 5 L 9).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339010 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht.''] ca. 1477.

* UBU Hs. 1328 (5 F 5):

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 1).{{gap}}Gheraert van Lienhout (?) [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338357 ''De natuurkunde van het geheelal.''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9383}}

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 2).{{gap}}Broeder Thomas, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338358 ''Natuurkunde in proza''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9384}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003191801_01/_tij003191801_01_0027.php C.G.N. de Vooys, ''Broeder Thomas' traktaat over natuurkennis'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 37, 1918, p.271-277]&lt;/ref&gt;

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 3&amp;4).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338359 ''Boec van medicinen in dietsche.''] Utrecht, 14de eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9386}}

* UBU Hs. 1329 (Hs 5 F 12).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338382 ''Vanden levene ons Heren.''] Oetingen, 1438. {{BNM-I|01185}} ; {{MMDC|9387}}

* UBU Hs. 1330{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334865 ''Historie van Troyen'', fragment]. Brabant, ca. 1300. {{BNM-I|01214}}

* UBU Hs. 1331{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Spieghel historiael'', fragment]. Oost-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|01188}}

* UBU Hs. 1332{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Van ons heren wonden'']. 14de eeuw. {{BNM-I|01189}}

* UBU Hs. 1333{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334868 ''Die Dietsche doctrinale'', fragmenten]. 1350-1400. {{BNM-I|01190}}

* UBU Hs. 1334{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-335115 Vlaamse ''Rose'', fragment]. ca. 1300-1350. {{BNM-I|01191}}

* UBU Hs. 1336 (Hs 5 M 19){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339011 Rederijkersteksten: ''Spul van sinnen van den siecke stadt'' / Reynier Pouwelsz (?) - ''Spel van de Christen Kercke'' / Reynier Pouwelsz - ''’s Werelts aendoen.'']. 1540-1610.

* UBU Hs. 1689 (Hs 8 L 4){{gap}}Pseudo-Aurelius Augustinus, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339815 ''Eenliker sprake'']. 1539?

* UBU Hs. 1803 (Hs 8 C 33){{gap}}Johannes de Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339340 Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01214}} ; {{MMDC|9439}}

* UBU Hs. Hattem C 5{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 O.a. een vertaling in het Nederlands van pseudo-Aristoteles’ ''Secretum secretorum'', recepten voor medicijnen en cosmetica, herbaria, traktaten over de pest, aderlating, chirurgie, het medicinale gebruik van wijn, Nederlandse vertaling van Maurus Salernitanus, ''De urinis'', een Nederlandse vertaling van Benevenutus Grapheus, ''Practica oculorum'', excerpten uit Avicenna]. ca. 1450. {{BNM-I|06543}} ; {{MMDC|13653}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hat001hatt03_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;https://wemal.let.uu.nl/hattem-c5.html&lt;/ref&gt;

* IDL 3950{{gap}}Werner Rolewinck, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-342700 ''Fasciculus temporum'']. Jan Veldenar, Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00278000}}


'''Utrechts Archief'''

* I 986{{gap}}[https://www.utrechtsekronieken.nl/zoeken?mivast=3005 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht'']. ca. 1477.

==Warschau==

'''Biblioteka Narodowa'''

* Rps 3779 I{{gap}}[https://polona.pl/item/getijdenboek,NTk0MzI3NA/19/#info:metadata Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1440.

==Washington, DC==

'''The Library of Congress'''

[https://www.loc.gov/collections/rare-book-selections/?fa=original-format%3Abook%7Clanguage%3Adutch&amp;sb=date Lijst van Nederlandstalige items in de gedigitaliseerde Special Collections]

* Rosenwald 462{{gap}}''[https://www.loc.gov/item/65058917/ Die vier uterste ofte die leste dinghen'']. Gheraert Leeu, Gouda 1477.

* Rosenwald 487{{gap}}Roelof die Smit, [https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0550 ''Die vergaderinge der historien van Troyen'']. Jacob Bellaert, Haarlem 1485. {{ISTC|il00116000}} ; {{USTC|435730}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Vergaderinge_der_historien_van_Troyen/Vergaderinge_kritisch_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Die vergaderinge der historien van Troyen'', kritische editie, Amsterdam 2016]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 490{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0490 ''Historie vanden vromen ridder Jason'']. Jacob Bellaert, Haarlem ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* Rosenwald 526{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0526 ''Historie van Saladine'']. Arend de Keysere, z.p., vóór 1483. {{ISTC|ih00286000}} ; {{USTC|438295}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0099.php '''L''']

* Rosenwald 550{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0487 ''Hystorie vanden vromen ridder Paris ende van die schone Vienne'']. Govaert Bac, Antwerpen ca. 1495. {{ISTC|ip00115000}} ; {{USTC|436201}}

* Rosenwald 552{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0552 ''Die historie van Sinte Barbara'']. Govaert Back, Antwerpen 1498. {{ISTC|ib00099000}} ; {{USTC|436514}} ; '''X'''&lt;ref&gt;M. Carasso-Kok, ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de Middeleeuwen. Heiligenlevens, annalen, kronieken en andere in Nederland geschreven verhalende bronnen.'' ’s-Gravenhage 1981, p. 14-21&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 553{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0553 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, vóór 1500. {{ISTC|ic00204760}} ; {{USTC|436432}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003199001_01/_tij003199001_01_0001.php A.M. Duinhoven en G.A. van Thienen, ''Een onbekende druk van de ‘Karel ende Elegast’ in Leningrad'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 106 (1990), p. 1-14.]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 554{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2019rosen0554 ''Dit boecxken leert hoe men mach voghelen vanghen metten handen.''] Govaert Bac, Antwerpen, ca. 1507 ; {{ISTC|ib01274000}}

* Rosenwald 1094{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2003rosen1094 ''Die ghetiden vanden seven bitscappen Onser Liever Vrouwen. Die seven psalme Onser Liever Vrouwen mitter letanie ende Onser Liever Vrouwen souter mitten artikelen vanden leven ende passie Ons Heren Jhesu Cristi mitten figuren'']. [Collatiebroeders. Gouda 1503].

* Rosenwald 1118{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1118 ''Historie van Melusine'']. Henrick Eckert van Homborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436815} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0019.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://cf.hum.uva.nl/dsp/scriptamanent/bml/Meluzine/Homborch1510.pdf Diplomatische editie BML]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 1120{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2015rosen1120 ''Die distructie van Troyen ende [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Troylus ende Breseda'']. Jan van Doesborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436813}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L''']

* Rosenwald 1121-1{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Die historie van Govaert van Bulioen'']. Govaert Back, Antwerpen z.j. [1505] ; {{USTC|436711}}

* Rosenwald 1121-2{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Hystorie van Olyvier van Castillen'']. Henric Eckert van Homburch, Antwerpen z.j. [1510]. {{USTC|436819}}

* Rosenwald 1131{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1131 ''Den Spiegel der duecht ende der eerbaerheyt vol schoone historien ende exempelen.]'' Thomaes vander Noot, Brussel 1515. {{USTC|436913}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Spiegel_der_duecht/Den_spiegel_der_duecht_ende_der_eerbaerheyt_kritische_editie.pdf Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Kritische editie, Amsterdam 2022]&lt;/ref&gt;
* Rosenwald 1133{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2016rosen1133 ''De Bibel int corte ghetranslateert. Wten laine ende walsche metten figueren'']. Claes de Grave, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1134{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2005rosen1134 ''Een schoone historie van Margarieten van Limborch [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516. {{USTC|436951}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lim001limb02_01/ Tekst DBNL]&lt;/ref&gt; ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0018.php '''L''']

* Rosenwald 1137{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbctos.2017rosen1137 ''Der scaepherders kalengier'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1160{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen1160 ''Pyramus ende Thisbe'']. Henrick Peeterssen van Middelburch, Antwerpen z.j. [1540]. {{USTC|438100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0039.php '''L''']

==Weimar==

'''Herzogin Anna Amalia Bibliothek'''

* Oct 146{{gap}}[https://haab-digital.klassik-stiftung.de/viewer/image/1443395315/5/ Zutphens Liedboek]. Zutphen, 1537. {{BNM-I|02559}}

==Wenen==

'''Österreichische Nationalbibliothek'''

* Cod. 1908{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3741576&amp;order=1&amp;view=SINGLE Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht, ca. 1415. {{BNM-I|06191}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://data.onb.ac.at/rec/AC13946724 Österreichische Nationalbibliothek=AC13946724 ]
&lt;/ref&gt;

* Cod. 1922{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8612796&amp;order=1&amp;view=SINGLE Getijdenboek, Latijn, met opschriften in het Nederlands en gebed in het Frans]. Vlaanderen, ca. 1480-1500. {{BNM-I|10694}}

* Cod. 2818{{gap}}[https://data.onb.ac.at/rep/10003763 Weense Arteshandschrift]. Brabant (?), ca. 1490 ; {{BNM-I|06542}} ; '''E'''&lt;ref&gt;https://www.textualscholarship.nl/?p=7015 Diplomatische editie bezorgd door Erwin Huizenga: ''Het Weense arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, 2818.'']&lt;/ref&gt;

* Cod. 2861{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://data.onb.ac.at/rep/1000A505 ''Eneasroman'']. 1474.

* Cod. 2872{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3789056&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''De statuten der Stadt van Antwerpen genaempt Het Gulde Boeck '']. Antwerpen, ca. 1550-1600.

* Cod. 4019{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-xhxj afdruk fragment ''Dietsche doctrinale'' op de platten van boekband]. ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[http://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019] (zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin - Preußischer Kulturbesitz, Ms. germ. fol. 751-fragm. 7. Reconstructie])&lt;/ref&gt;

* Cod. 13440{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DOD_54141&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''Der naturen bloeme'', fragment]. 1300-1400. {{BNM-I|06503}}

* Cod. 13708{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8500569&amp;order=1&amp;view=SINGLE Tweede Partie-handschrift. Convoluut met Philip Utenbroeke, ''Spiegel historiael'' (Tweede Partie); Jacob van Maerlant, ''Wapene Martijn'', Jan van Ruusbroec, ''Vanden kerstenen ghelove''; Jan van Boendale, ''Der leken spieghel''; preek van Geert Grote, ''Quinque puncta''; traktaten.]. Oudergem bij Brussel, Regulieren S. Paulus /Rooklooster, ca. 1393-1402. {{BNM-I|00005}}

* Cod. Ser. n. 2732{{gap}}Henricus Suso, [https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8961226&amp;order=1&amp;view=SINGLE Leven; Noordnederlandse bewerking van Zuidnederlandse bewerking van ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Maas-Rijngebied, 1400-1500. {{BNM-I|08031}}

*CP.2.B.74{{gap}}''[https://viewer.onb.ac.at/1002F427 Historie vander coninghinnen Sibilla]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1538.

'''Österreichisches Staatsarchiv'''

* HHStA HS R 88 (=Böhm 679){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=12068 Gouds kroniekje]. Brussel?, 1456 of kort later. {{BNM-I|02509}}

* HHStA HS W 532 (=Böhm 1074){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=14412 Stukken betreffende het Clarissenklooster van Petegem (Abdij van Beaulieu), met kroniek]. Oost-Vlaanderen, 14de eeuw (na 1329). {{BNM-I|02510}}

==Wolfenbüttel==

'''Herzog August Bibliothek'''

* Cod. Guelf. 18.2 Aug. 4°{{gap}}Broeder Gheraert [https://diglib.hab.de/mss/18-2-aug-4f/start.htm ''Wilhelmi Walteri de Zirixsee descriptio terre sancte'', ''Natuurkunde van het geheelal'']. Utrecht, ca. 1465-1470. {{BNM-I|05340}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_nat001natu01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 38.20 Aug. 2°°{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/38-20-aug-2f/start.htm ''De anatomie naer den leeringhe van Galenus int cortte getogen by Johannes Andernacum geexponert by mester Lode'']. 16de eeuw. {{BNM-I|08790}}

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (4){{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-4/start.htm ''Eneasroman'' (fragment)] ca. 1200.

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (14){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-14/start.htm ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|05344}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002mgys01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 404.10 Novi (5A){{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/404-10-novi-5as/start.htm Utrechtse bijbel met deel evangeliënharmonie van Bijbelvertaler van 1360] (fragment). Utrecht? ca. 1430-1435. {{BNM-I|05330}}

* Cod. Guelf. 576 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/576-helmst/start.htm Artesteksten]. ca. 1408-1431. {{BNM-I|08610}}

* Cod. Guelf. 894 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/894-helmst/start.htm Berijmd leven van Jezus]. 1449. {{BNM-I|08869}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

== Wrocław ==

'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Wrocławski'''

* IV D 5{{gap}}[https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=89266 Gebedenboek]. 1486. {{BNM-I|02653}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_ver016199001_01/_ver016199001_01_0003.php J. Reynaert, ''Jacobus van Gruitrodes Speculum saecularium hominum (cap. 1) in Middelnederlandse vertalingTeksteditie en beschrijving van het handschrift: Hs. Wroclaw, Universiteitsbibliotheek IV. D. 5'', Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse taal- en letterkunde (nieuwe reeks), 1990 p. 36-38.]&lt;/ref&gt;

[[Categorie:Middelnederlands]]
[[Categorie:Wikisource:Lijsten]]</text>
      <sha1>robpyw0l0xl1wdivesyrbakgqvqqymm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222443</id>
      <parentid>222442</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:47:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wthjmkuiper</username>
        <id>946</id>
      </contributor>
      <comment>/* Utrecht */</comment>
      <origin>222443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217005" sha1="owazf7rn4ijzfyefb8nwb8rzof9f2qk" xml:space="preserve">{{Infobox|afbeelding = Der naturen bloeme - Jacob van Maerlant - KB KA 16 - 042v-043r 3D.jpg |tekst = Lijst van verwijzingen naar brondocumenten}}
{| cellpadding=5 align=center border=1 style=&quot;border: 1px #AAAAAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 97%; width: 500px;&quot; rules=cols
! {{larger|{{sc|'''Lijst van gedigitaliseerde Middelnederlandse handschriften en drukken in binnen- en buitenlandse bibliotheken.'''}}}}
|-
|align=center|
Iedereen kan een bijdrage leveren door relevante links toe te voegen, zoals aangegeven in onze in onze &lt;br&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2018/04/op-weg-naar-een-lijst-van-gedigitaliseerde-middelnederlandse-handschriften-en-drukken/ {{larger|{{sc|'''oproep in www.neerlandistiek.nl.'''}}}}]&lt;br&gt;
{{smaller|''Deze pagina maakt geen deel uit van de Wikisource e-bibliotheek''.&lt;br&gt;Beheerders van deze pagina zijn [[Gebruiker:Wthjmkuiper|Willem Kuiper]] en [[Gebruiker:Dirkschoenaers|Dirk Schoenaers]].}} 
|} 

Deze lijst bevat links naar '''volledig''' gedigitaliseerde handgeschreven en gedrukte boeken, inclusief fragmenten, die geschreven zijn in (varianten van) het Middelnederlands. Boeken die buiten de huidige grenzen van het Nederlandse taalgebied zijn gemaakt, maar wel tot de Middelnederlandse tekstoverlevering zijn te rekenen, worden eveneens opgenomen. Ook teksten uit het overgangsgebied tussen oostelijk Middelnederlands en Niederdeutsch, evenals handschriften met Veldekes lyriek, de Eneasroman en Duitse bewerkingen zijn welkom. Het eindjaar is 1568, het begin van de Tachtigjarige Oorlog, dan houden de Middeleeuwen hier definitief op. Maar als een 16e-eeuwse druk ontbreekt, kan een 17e-eeuwse uitgave die direct teruggaat op een verloren laatmiddeleeuws boek ook worden toegevoegd.

'''Work in progress''': Als u wilt bijdragen door een aantal links uit onderstaande bibliotheken en databanken voor uw rekening te nemen: graag! Kijk wel steeds eerst eventjes na of de signatuur nog niet in dit overzicht is opgenomen. 
Als u eerst een Wikipedia account aanmaakt en/of '''uzelf eerst aanmeldt''' alvorens bij te dragen, dan kunnen wij reageren op uw bijdrage. Draagt u anoniem bij, dan kan dat niet.

Wilt u deze Lijst citeren in een publicatie, gebruik dan deze verkorte URL.&lt;ref&gt;https://w.wiki/D$f4&lt;/ref&gt; 

Heel wat complete digitale facsimiles van vroege Nederlandse drukken uit Europese bibliotheken (waaronder de KB in Den Haag) zijn vrij toegankelijk via: 
* [https://archive.org/details/early-european-books?and%5B%5D=languageSorter%3A%22Dutch%22&amp;sort=date ''Early European Books''] op [https://archive.org/ Internet Archive] 
* [https://data.cerl.org/istc/_search?query=electronic+facsimile+dutch&amp;from=0&amp;facet=authors&amp;facet=imprintdate&amp;facet=location&amp;facet=printers&amp;size=10&amp;mode=default&amp;sort=chronological Incunabula Short Title Catalogue] voor Digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken tot 1500.
*  [https://www.ustc.ac.uk/explore?keywords=&amp;author=&amp;title=&amp;imprint=&amp;printer=&amp;place=&amp;format=&amp;country=&amp;subject=&amp;language=Dutch&amp;citation=&amp;date=&amp;fqAt=&amp;fqPr=&amp;fqPl=&amp;fqLg=&amp;fqFr=&amp;fqSb=&amp;fqCn=&amp;fqDg=y&amp;st=11&amp;page=1 Universal Short Title Catalogue] voor digitale facsimiles van Nederlandstalige drukken.

Er wordt verwezen naar de volgende databases en naslagwerken:

* '''B''': BNM-I: [https://bnm-i.huygens.knaw.nl/ Bibliotheca Neerlandica Manuscripta &amp; Impressa] ; (zie [[Sjabloon:BNM-I]]) 

* '''N''': DBNL [https://www.dbnl.org/ Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren]

* '''L''': Luc Debaene, ''De Nederlandse volksboeken'', (2e druk), Hulst 1977, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/ Tekst op DBNL]

* '''D''': J. Deschamps, ''Middelnederlandse handschriften uit Europese en Amerikaanse bibliotheken'', 2e druk, Leiden 1972, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/ Tekst op DBNL]

* '''G''': GW: [https://gesamtkatalogderwiegendrucke.de/ Gesamtkatalog der Wiegendrucke] ; (zie [[Sjabloon:GW]])

* '''I''': ISTC: [https://data.cerl.org/istc/_searchIncunabula Incunabula Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:ISTC]])

* '''M''': MMDC: [https://www.mmdc.nl/static/site/ Medieval Manuscripts in Dutch Collections] ; (zie [[Sjabloon:MMDC]])

* '''S''': STCN: [https://www.kb.nl/over-ons/diensten/stcn Short Title Catalogue Netherlands] (zie [[Sjabloon:STCN]])

* '''U''': USTC: [https://ustc.ac.uk/index.php Universal Short Title Catalogue] ; (zie [[Sjabloon:USTC]]) 

* '''V''': STCV: [https://vlaamse-erfgoedbibliotheken.be/en/dossier/short-title-catalogue-flanders-stcv/stcv Short Title Catalogue Vlaanderen] (zie [[Sjabloon:STCV]])


De '''vette''' letters '''E''' en '''X'''  worden gebruikt als siglen bij de 'voetnoten', zodat visueel duidelijk is, waarheen de link voert. De '''E''' van '''E'''ditie verwijst naar een online editie van de desbetreffende tekst. Aanvullende informatie wordt gemarkeerd met de '''X''' van e'''X'''tra. 


==Amsterdam==

'''Universiteitsbibliotheek Vrije Universiteit''' (UBVU)

* UBVU XV.05500{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/8342 ''Van xii graden der doechden'']. ca. 1480-1500. {{BNM-I|02216}} ; {{MMDC|1335}}

* UBVU XV.05502{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6419 Gebedenboek van Van Hooff]. [1494 - 1510]. {{BNM-I|02217}} ; {{MMDC|13742}}

* UBVU XV.05503{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/7508 ''Devote ghebeden van die vijf wonden ons heren Jhesu'' (f. 5r-70r); ''Item hyr volgen nae suverlicke leringe'' (f. 70r-83)]. ca. 1500-1525. {{BNM-I|02218}} ; {{MMDC|13700}}

* UBVU XV.05547{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/9017 ''Dit is van dem heilgen Sacramente'' en andere (devote) teksten]. ca. 1450-1500. {{MMDC|13708}}

* UBVU XV.05560{{gap}}[https://vu.contentdm.oclc.org/digital/collection/mhs/id/6420 Getijdenboek] in de vertaling van Geert Groote (1340-1384), met communie- en aflaatgebeden. {{BNM-I|16274}} ; {{MMDC|13939}}

==Antwerpen==
'''A''': [https://anet.be/brocade/ Anet netwerk]. (zie [[Sjabloon:ANET]]) 


'''Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience''' (EHC)

* EHC 695610{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O1NLYeGVTjbZlRTNlA37VTJQ ''Olivier van Castillen'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1576. {{ANET|6707108}} ; {{USTC|430519}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0021.php '''L''']

* EHC 708156{{gap}}Geoffroy de La Tour-Landry, [https://dams.antwerpen.be/asset/gUgSkIgrovsbXHNRNCucCUn1 ''Ponthus ende Sydonie'']. Niclaes vanden Wouwere, Antwerpen, 1564. {{ANET|6880553}} ; {{USTC|430512}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0059.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://pure.uva.nl/ws/files/2538323/157861_Ponthus_ende_Sidonie_feuilleton_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Ponthus ende Sidonie. - Kritische studie-editie'', UvU 2013]&lt;/ref&gt; 

* EHC 752269{{gap}}Anna Bijns, [https://dams.antwerpen.be/asset/l2ezWbUxFkfvMQsETIpsneRP Nieuwjaarsreferein VI]. Antwerpen, 1532. {{ANET|13200365}}

* EHC 810271{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://dams.antwerpen.be/asset/w1mfU4uVxXc9lWfIAnX2LWPZ ''Dit is die beduydenisse der missen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1504. {{ANET|14385475}} 

* EHC 812423_1{{gap}}''[https://dams.antwerpen.be/asset/aOgeYVokmVcUhXRYXTpj0aPL Van Jason ende Hercules]'' (fragment). Willem Vorsterman, Antwerpen 1521.

* EHC 812423_2{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/R17QR7alVeGJQpMNufcNLjAQ ''Die historie vanden stercken Hercules'']. Jan van Doesborch, Antwerpen z.j. [1521-1530]. {{ANET|14398961}}

* EHC 812424{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/P1WOAJAhKrUCYhOAPWpqSj5L ''Galien Rethore'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1520-1525. {{ANET|14398965}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0049.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Galien_Rethore/Galien_Rethore_kritisch.pdf W. Kuiper, ''De historie van Galien Rethore - Kritische synoptische editie'', UvA 2018.]&lt;/ref&gt;

* EHC 843230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/S2gDeCkfqNnqcdLOYK8Wv8S1 ''Hier beghint den droeflijcken strijt opten Berch vanden Roncevale in Spaengien gheschiet daer Roelant ende Olivier metten fleur van kerstenrijck verslaghen waren'']. Jan van Ghelen. Antwerpen, 1576. {{ANET|14822255}}

* EHC 871850{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/nZrTQXTpkRWjdjUJg9pSqLlv ''Der scaepherders kalengier'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1520. {{ANET|15288974}}

* EHC B 11418{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/RXYYKe7oKQZNiaqtZiGSNGFg Getijdenboek] [15e eeuw] {{ANET|611456}} ; {{BNM-I|05602}}

* ECH B141155{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/O2FQ4bToEgV8vESZTVdaJnCc/f2NJncTVXIzfReVlZKqzurnq Limburgs gebedenboek], c. 1497 {{ANET|637829}} 

* EHC B 15828{{gap}}Jan van Boendale, [https://dams.antwerpen.be/asset/GgEGcLWhgWYhabZQlxTw4LIJ ''Brabantsche yeesten'' met ''Voortzetting'', historiografisch materiaal over Brabant]. ca 1450-1500. {{ANET|478629}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0037.php '''D'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/ '''N''']

* EHC B 29166{{gap}}Dirck Zael, [https://dams.antwerpen.be/asset/z1siiuYeKMQAiDrcaepN4Snu Zeeboek]. 15de eeuw. {{ANET|628449}}, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.vliz.be/nl/open-marien-archief?module=ref&amp;refid=126864 Denucé, J, Gernez, D. (1936). ''Het zeeboek: handschrift van de stedelijke boekerij te Antwerpen'', Mededelingen van de Marine Academie van België, 2 vols. (fac-simile)]&lt;/ref&gt;

* EHC B 55632{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-e-IrBSDqIEC ''Die negen couden met meer ander devote oeffeningen van der passien ons heeren Jesu Cristi'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1533. {{ANET|911394}} ; {{USTC|437654}}

* EHC B 78679{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Q1NIYKYBXGMlHQaTLU1yI5Bh Samengesteld handschrift: medische tractaten]. ca. 1533. {{ANET|631963}}

* EHC B 79834{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/KMrbOSIXDizBl9lTFHMGFg43 ''Cockbouck'']. 15de eeuw. {{ANET|635519}}

* EHC B 89420{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/z1eyeJtGYLG8MkZYKfBUsSiM Wapenboek van Hendrik van Heessel (met kroniekje van de graven van Holland)]. ca. 1450. {{ANET|637039}} 

* EHC E 55386{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/sROlWPLRewwAMP2jY71FyMfj ''Der Vrouwen Peerle'']. Hendrick Aertssen, Antwerpen z.j. [ca. 1621]. {{ANET|971051}} [https://www.dbnl.org/tekst/_vro002vrou01_01 '''N''']

* EHC E 60230{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/WgWMRsS7Q8lkmMEsZNxNcTfb ''Historie van Thijl Ulenspiegel'']. Broer Jansz., Amsterdam 1637. {{ANET|437400}}

* F 202594 [M-287 c]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=4VhVAAAAcAAJ ''Dat dyalogus of twisprake tusschen den wisen coninck Salomon, ende Marcolphus'']. Henrick Eckert van Homberch. Antwerpen 1501. (xerocopie van Antwerpen, MPM 8 370) {{ANET|634561}} ; {{USTC|438149}}

* Fragm. 50 a-c{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-cxg3 ''Der leken spieghel'' (fragment, Boek 4, Kap. 4, v. 4-83)]. Nederlanden, 1350-1400. 

* F 46422{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=EHC:148100104441S ''Dit is den duytschen souter'']. Hendrick Eckert van Homberch, Antwerpen, c. 1502. {{ANET|960096}} ; {{USTC|400229}}

* F 15568{{gap}}Jan Fruytiers, [https://dams.antwerpen.be/asset/f1QKJIlVeQOidPmNQrEo35KB ''Ecclesiasticus, oft: De wijse sproken Jesu des soons Syrach'']. Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|700330}} ; {{USTC|407617}}


'''Museum Plantin Moretus''' 
* M 14.7{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N1nLPfNOCTcfOQF4Ub9hT05g Getijdenboek]. 1489. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02589}}

* M 14.8{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/pQXZibQOHcl5FXdReRzq3mwl ''Getiden van onser liever Vrouwen'', (Getijdenboek}]. 15de eeuw. {{ANET|14010683}} ; {{BNM-I|02590}}

* M 14.12{{gap}}[https://anet.uantwerpen.be/digital/opacuantwerpen/mpm/dg:mpm:896/N ''Onser Liever Vrouwen ghetiden'' (Getijdenboek)]. ca. 1450-1490. {{ANET|14010686}} ; {{BNM-I|02586}}

* M 14.13{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/CWYHbfDbNYbKNXGMXU9O3RR5 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|13282978}} ; {{BNM-I|02588}}

* M 14.14{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/Z1aPiRSt9KMNJWMY8erSz6ba ''Office de la Vierge'' (Getijdenboek latijn-Nederlands)]. 1508 {{ANET|13972258}} ; {{BNM-I|10014}}

* M 14.16{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/AJcdYSiLPh7jhhKVpulWZuPA Getijdenboek]. 15de eeuw. {{ANET|14010690}} ; {{BNM-I|02602}}

* M 14.17{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/PYWpSNMTALtiO9fEXOQzhDbQ Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1500-1550. {{ANET|14007284}} ; {{BNM-I|02594}}

* M 14.18{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ZhFHbCbjjJgLNjRiTvFpWGe4 ''Getide der ewiger wijsheit'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010692}} ; {{BNM-I|02596}}

* M 14.19{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/q2NUmAtZQHOwUEOlia9ZkEjw ''Onser Vrouwen getiden'' (Getijdenboek)]. 15de eeuw. {{ANET|14010695}} ; {{BNM-I|02598}}

* M 15.10{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/N2LbQedMiZXKRWLWO6NJENhq ''Fragmenten van een ridderroman''. ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch''. ''Loyhier ende Malaert''] 1400-1500 {{ANET|14216137}} ; {{BNM-I|06436}} 

* M 64{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/ObNpxjcYrFZDgIdQ3TzVwgL8 Tekst over het maken van kleuren] 1500-1600 {{ANET|14798838}} ; {{BNM-I|08701}}

* M 318{{gap}}Willem vande Lare, [https://dams.antwerpen.be/asset/s1aCdUOtiL5TrQQHO4f59Gh8 ''Grootboek van Willem vande Lare''] 1522-1530 {{ANET|14131568}} ; {{BNM-I|08774}}

* 2 56{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://www.bijbelsdigitaal.nl/view/?mode=1&amp;bible=leuvb1548 ''Den gheheelen bybel, inhoudende het oude ende uieuwe testament''] : Bartholomeus van Grave, Leuven, 1548. {{ANET|6825942}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ghe005gheh01_01/ '''N'''] 

* 8 397{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500043102Q ''Dat nieuwe Testament ons liefs Heeren Jesu Christi''] (gedruct na de copye van Nicolaes Biestkens), Jan Hendricksz, Franeken, 1563. {{ANET|13218427}} ; {{STCN|159831822}} 

* A 1824 {{gap}}Cornelis Muller, Arnout Nicolaï,[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000097571 ''Het Nieuwe Testament Ons Heeren Jesu Christi''] Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|915358}} ; {{USTC|409738}}

* A 2190{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500011762X ''Drijderley refereynen ghepronuncieert opte rhetorijck-feest der blauwe Acoleyen van Rotterdam 1561''] Willem Silvius, Antwerpen 1564 {{ANET|645654}} 1561

* A 2462{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013091U ''Dat Nieuwe Testament'']. Michiel van Hoochstraten,Antwerpen 1530. {{ANET|7069148}} ; {{USTC|402985}}

* A 2480{{gap}}Martinus Duncanus, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500013124R ''Vant rechte evangelissche avontmael Christi Jesu'']. Peeter van Keerberghe, Antwerpen 1567 {{ANET|7073070}}

* A 2622{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500004415U ''Het Nieuwe Testament ons Heeren Jesu Christi'']. Ameet Tavernier, Antwerpen 1566. {{ANET|14175982}} 

* A 3620{{gap}}[https://dams.antwerpen.be/asset/YKelYQ8MnbTfnSWMYsud81HM ''Fortunatus borse'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen 1610. {{ANET|14233440}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Fortunatus_borse/Fortunatus_borse_synoptisch_kritisch_opnieuw.pdf Willem Kuiper en Annette Hemmes-Hoogstadt, kritische editie, Amsterdam 2020.]&lt;/ref&gt;

* A 4339{{gap}}Vergilius, Cornelis van Ghistele (vert.) [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500020027R ''De twaelf boecken van Aeneas ghenaemt Aeneidos'']. Weduwe Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1556 {{ANET|646164}} 

* A 41436{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000197785 ''Den Bibel, inhoudende het Oude ende Nieuwe Testament''] Hans de Laet, Antwerpen 1565. {{ANET|748261}}

* B 2591{{gap}}Jan vanden Bundere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500036019Z ''Den scilt des gheloofs ... teghen tfeninich ghescut Joannis Anastasii Velvani'']. Cornelius Manilius, Gent 1557 {{ANET|7067659}}

* R 5.36{{gap}}A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...'' (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi)] Jan Kock, Antwerpen 1540. {{ANET|6900507}} 

* R 6.13{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032620T A. Alexandrinus, J. Reuchlin, Jan van Campen, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500032515W ''Den psalter des ... Davids...''] (Biblia VT. Libri didactici. Psalmi). Jan van Loo, Antwerpen, c. 1550. {{ANET|6909064}}

* R 6.14:5{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003481W ''Dat heylich Evangelium dat levende woort Godts...'']. Christophel van Remunde, Antwerpen, 1526? {{ANET|6908025}}

* R 7.1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000408892 ''Den bibel, tgheheele Oude en de Nyeuwe Testament''] Henrick Peetersen van Middelborch, Antwerpen 1541. {{ANET|6911532}}

* R 10.40{{gap}}Thomas More, [https://dams.antwerpen.be/asset/M1lilYT7YMGyaBqtHWyXWjRy ''De utopie'']. Hans de Laet, Antwerpen 1562. {{ANET|6556970}}

* R 18.32{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003127T ''Dit is die kuere vanden lande van Zeelandt'']. Jacob van Liesveldt, Antwerpen, c. 1530 {{ANET|6670764}} ; {{USTC|430379}}

* R 23.12{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000379170 ''Den psalter Davids ... Met die hymnen ende ghebeden, so vanden tijt als van die feestdagen des jaers ... nu nieuwelicx tot profijt van alle menschen binnen Mechelen overghesedt'']. Jan van Waesberghe, Antwerpen, 1566. {{ANET|911964}}

* R 24.15{{gap}}Kiliaan, Cornelis, [https://dams.antwerpen.be/asset/p1IaAFVVQinhVIIVJWOIkBa1 ''Dictionarium tetraglotton'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen 1562 {{ANET|678091}} ; {{USTC|57647}}

* R 26.11{{gap}}Anthoonis de Roovere, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500003166W ''Dits die excellente cronike van Vlaendere'', Vol. 1] Willem Vorsterman, Antwerpen, col. 1531 {{ANET|798315}} ; {{USTC|400512}}  

* R 46.9{{gap}}Eusebius, [https://books.google.be/books?vid=MPM:1555000375930 ''Die historie diemen heet Ecclesiastica'']. Govaert vander Haghen, Antwerpen  1534 {{ANET|668220}} ; {{USTC|407374}}

* R 48.16{{gap}}Gerrit vander Goude, [https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039601Z ''Dat boexken vander missen anderwerf ghecorrigeert'']. Adriaen van Berghen, Antwerpen 1507 {{ANET|6534682}}

* R 48.18{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500039610Z ''Dat heylich Evangelium'' ... NT]. Hans van Ruremunde, Antwerpen 1525. {{ANET|1124734}}

* R 53.13{{gap}}Arnout Nicolaï, [ ''Den Bibel inhoudende het Oude ende Nyeuwe Testament'']. Weduwe van Jacob van Liesveldt, Antwerpen 1560. {{ANET|800015}} ; {{USTC|403149}}

* R 55.24{{gap}}Peter Heyns, [https://dams.antwerpen.be/asset/vWCeYROhObIGcLVOhBQ8INeQ ''ABC, oft exemplen om de kinderen bequamelick te leeren schryven'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1568. {{ANET|3247725}} ; {{USTC|443723}}

* R 58.6{{gap}}Nicolaes van Winghe, [https://dams.antwerpen.be/asset/j2bSbWHnzD9QSXqfACVEJPnb ''Den bibel inhoudende het oudt end nieu Testament'']. Christoffel Plantijn, Antwerpen, 1566. {{ANET|1164172}}.

* R 61.9{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=MPM:155500030123P ''Dat nieuwe testament ons heren Jhesu Christi'']. Jan van Ghelen, Antwerpen 1526. {{ANET|6538471}}


'''Rijksarchief te Antwerpen, Verzameling Losse Aanwinsten'''

* Nr. 147.1 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7hht ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08075}}

* Nr 147.2 (olim nr. 15){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-mwfz ''Spiegel historiael'']. Zuidoost-Vlaanderen?, ca. 1300-1350. {{BNM-I|08078}}

* Nr. 2.1{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-oz6j Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350. 

* Nr. 2.2{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-fzl7 Middelnederlandse perikopen]. ca. 1300-1350.


'''UAntwerpen Bibliotheek van het Ruusbroecgenootchap''' [https://www.uantwerpen.be/nl/onderzoeksgroep/ruusbroecgenootschap/bibliotheek/bijzondere-collecties/handschriften/beschrijvingen/neerlandica/ Ruusbroecgenootchap handschriften]

* Hs Neerl 1{{gap}}Geeret Groote, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1089/N Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1450. {{ANET|13274849}} ; {{BNM-I|01440}} ; 

* Hs Neerl 4{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1191/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14329340}} ; {{BNM-I|01454}}

* Hs Neerl 5{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1216/N Regel van het Sint-Elisabethbegijnhof (Groot Begijnhof) te Gent met latere aanvullingen]. Gent, ca. 1450. {{ANET|14330825}} ; {{BNM-I|01455}}

* Hs Neerl 8{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1188/N Gebedenboek]. Noordelijke Nederlanden?, ca. 1500. {{ANET|14338588}} ; {{BNM-I|01442}}

* Hs Neerl 9{{gap}}Pseudo-Richardus de Sancto Victore, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1867/E Explicatio in Cantica Canticorum in Nederlandse vertaling]. Vermoedelijk afkomstig van het tertarissenklooster Sion te Lier, ca. 1475-1500. {{ANET|14353466}} ; {{BNM-I|01450}}

* Hs Neerl 10{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1868/N Richtlijnen voor de kosteres van het Groot Begijnhof te Leuven op het feest van de heilige Martha]. Leuven, 1549. {{ANET|14385928}} ; {{BNM-I|01456}}

* Hs Neerl 11{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1080/N Gebedenboek]. Vlaanderen?, ca. 1425. {{ANET|13248770}} ; {{BNM-I|01443}}

* Hs Neerl 13{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1074/N ''Gebeden en getijden van een apostel, martelaar en belijder'']. ca. 1475-1500. {{ANET|14053668}}  

* Hs Neerl 14{{gap}}Johannes Brugman, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:2073/N Sermoenen]. Zuidoost Limburg?, ca. 1525. {{ANET|14399556}} ; {{BNM-I|01453}}

* Hs Neerl 15/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1123/N ''Roman van Aspremont''] (fragment). Zuidoost Vlaanderen?, ca. 1300. {{ANET|13274763}} ; {{BNM-I|07391}}

* Hs Neerl 15/2{{gap}}''Wybeert van Andernaken''? (fragment) [https://fragmentarium.ms/view/page/F-koak/6498 Ongeidentificeerde Frankische roman]. Westelijke Nederlanden, ca. 1375-1400. {{BNM-I|07392}} ; '''E''' &lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/arch/_tij010192701_01/pag/_tij010192701_01.pdf D.A. Stracke,S. J., ''Een onbekende Frankische Roman'', Tijdschrift voor taal en letteren, 1927 p.138-151.]&lt;/ref&gt;

* Hs Neerl 15/3{{gap}}Jan van Ruusbroec [https://fragmentarium.ms/overview/F-0imf ''Van den geesteliken tabernakel''] (fragment). Brabant?, ca. 1350-1400, ; {{BNM-I|06905}}

* Hs Neerl 16{{gap}}Jacob van Maerlant [https://fragmentarium.ms/overview/F-hyfm ''Spiegel historiael''] (fragment Eerste Partie, Boek I, kap.36, vs.4-8 en vs.54-58; kap.38, vs.14-18 en vs.63-67) . ca. 1300-1350. {{BNM-I|06657}}

* Hs Neerl 20{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-gb7s Leven van de H. Margaretha (fragment)]. Oostelijke Denderstreek?, ca. 1350-1400. {{BNM-I|11770}}

* Hs Neerl 26{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1174/N Refterlezingen]. Bisdom Kamerijk, reguliere kanunnikessen van Sint-Augustinus, ca. 1550. {{ANET|14284395}} ; {{BNM-I|11774}}

* Hs Neerl 385/1{{gap}}Willem Jordaens, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1102/N ''De mystieke mondkus'']. 16de eeuw. {{ANET|13274862}} ; {{BNM-I|11776}}

* Hs Neerl. 385/2{{gap}}Hadewijch, [https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1070/N ''Werken'']. Oost-Brabant?, ca. 1500-1525. {{ANET|13274873}} ; {{BNM-I|06617}}

* Hs Neerl 413/1{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uarg/dg:ua:1594/N Spreukstrofen] (fragment). Zuid-Limburgse kopie van een Oost-Vlaams/Brabantse spreukenverzameling. 14de eeuw. {{ANET|13274810}} ; {{BNM-I|11771}}


'''UAntwerpen Bijzondere Collecties''' 

* MAG-P 64.19{{gap}}[https://anet.be/digital/opacuantwerpen/uapreciosa/dg:ua:3035/N Middelnederlandse Alexandercyclus] (fragment). Brabant, ca. 1350. {{ANET|14970581}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://doi.org/10.24446/vpsb Schoenaers e.a., ''Reconstructing a Middle Dutch Alexander Compilation'', Fragmentology vol. 4, 2021, p. 29-54.]&lt;/ref&gt;

==Arnhem==

'''Gelders Archief''' 

* 0508 Inv 191{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/0BA7E2AC4C3F4A3EA6D1A24C75F86926 Legende van St.-Eusebius, de wonderen van St.-Eusebius en het leven van St.-Bonifacius]. Arnhem, 1450-1500. {{BNM-I|07573}}

* 0908 Familie Van Rhemen; Handschriften Inv. nr. 186{{gap}}[https://permalink.geldersarchief.nl/EDF610688FEB4F4D98DBD0CF8C440E5C Nederlandse vertaling van de ''Saksenspiegel'']. 1475-1500.

==Ballarat==

'''Art Gallery of Ballarat'''

* MS Crouch 12{{gap}}[https://handle.slv.vic.gov.au/10381/171080 Gebedenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca 1544. {{BNM-I|10589}}

==Baltimore==

[https://www.thedigitalwalters.org/01_ACCESS_WALTERS_MANUSCRIPTS.html '''The Walters Art Museum''' Manuscripts]

* W. 95{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W95/ Gebedenboek]. Gent, 1320-1330. {{BNM-I|09960}}

* W. 165{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W165/ Getijdenboek (Loftie Hours)]. Delft, 1440-1450. {{BNM-I|04685}}

* W. 166{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W166/ Getijdenboek van Daniel Rym]. Vlaanderen (Gent?), 1420-1430. {{BNM-I|04691}}

* W. 167{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W167/ Getijdenboek en Middelnederlandse vertaling van Hendrik Suso ''Cursus aeternae sapientiae'' (Amherst Hours)]. Noordelijke Nederlanden, 1450-1500. {{BNM-I|04690}}

* W. 169{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W169/ Getijdenboek ]. Vlaanderen, 1420. {{BNM-I|08597}}

* W. 171{{gap}}Dirc van Delf, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W171/ ''Tafel van den kersten ghelove. Winterstuc'']. Utrecht, Kartuizers S. Salvator / Nieuwlicht, 1400-1404. {{BNM-I|04687}}

* W. 178{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W178/ Getijdenboek]. Brugge, ca. 1500. {{BNM-I|11051}}

* W. 182{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W182/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1470. {{BNM-I|09958}}

* W. 185{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W185/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1415-1420. {{BNM-I|04700}}

* W. 188{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W188/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1435. {{BNM-I|04695}}

* W. 189{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W189/ Getijdenboek]. Brugge, 1480-1490. {{BNM-I|04700}}

* W. 192{{gap}}Geert Groote, [https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W192/ Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1460-1490. {{BNM-I|04692}}

* W. 438{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W438/ Gebedenboek]. Gent of Brugge, ca. 1480-1490. {{BNM-I|09959}}

* W. 782{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W782/ Getijdenboek (Van Alphen Hours)]. Noordelijke Nederlanden (Utrecht?), 1440-1450. {{BNM-I|05990}}

* W. 834{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W834/ Gebedenboek]. Delft?, ca. 1475.
 
* W. 918{{gap}}[https://www.thedigitalwalters.org/Data/WaltersManuscripts/html/W918/ Getijdenboek]. Zwolle, ca. 1470.

==Belle | Bailleul==

'''Musée Benoît de Puydt'''

* Inv. 992.7.1{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md52j6733s9f Getijdenboek]. Appingedam, 1491, '''X''' &lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/43884610 P. M. le Blanc en Jos M. M. Hermans, ''Een verlucht handschrift uit Oost-Groningen. Het getijdenboek van zuster Alheyt van Limberghen (1491)'', Nederlands Kunsthistorisch Jaarboek, Vol. 36, Miniaturen (1985), pp. 153-197]&lt;/ref&gt;

==Berlijn==

'''Staatsbibliothek zu Berlin - Preussischer Kulturbesitz'''

* 4° Inc 4826.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/799306711 ''Passionael, Winter- en Somerstuc'']. Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499-1500. {{GW|GW14095}} ; {{ISTC|ij00143000}} ; {{USTC|436589}}

* 4° Inc 4899{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789772728 ''Die historie van Godevaert van Bulioen'']. Gouda, 1488. {{GW|GW12573}} ; {{ISTC|ig00317000}}

* 4° Inc 4948.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789774496 ''Gulden legende, Somerstuc'']. Johan Veldener, Utrecht, 1480. {{GW|GW14089}} ; {{ISTC|ij00140500}}

* 8° Inc 4806.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788610171 ''Spieghel der gracien'']. Collaciebroeders, Gouda, 1492. {{GW|M43085}} ; {{ISTC|is00671500}} ; {{USTC|436166}}

* 8° Inc 4812{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789769085 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, 1493. {{GW|GW12602}} ; {{ISTC|ic00204750}} ; {{USTC|436218}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 8° Inc 4812.10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/789775379 ''Der kerstenen salicheyt'']. [Govaert Bac, Antwerpen, 1495]. {{GW|M3951430}} ; {{ISTC|is00044200}} ; {{USTC|436302}}

* 8° Inc 4813{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815342675 ''Die historie die ghetiden ende die exempelen vander heyliger vrouwen sint Annen'']. Adriaan van Liesveldt, Antwerpen, 1497. {{GW|GW02000}} ; {{ISTC|ia00743300}} ; {{USTC|436478}}

* 8° Inc 4821.5{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819828688 ''Cronike of die hystorie van Hollant van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']. Jacob vander Meer, Delft, 1484. {{GW|GW0668514N}} ; {{ISTC|ic00484820}} ; {{USTC|435530}}

* 8° Inc 4894{{gap}}[https://stabikat.de/Record/772390045 ''Die historie, dat leven ende dat regiment van des coninc Alexanders'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{GW|GW00891}} ; {{ISTC|ia00400900}}

* 8° Inc 4906{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819821543 ''Die ghetiden van onser liever vrouwen met ander getijden ende scone oracien'']. [Hugo Janszoen van Woerden, Leiden], 1498. {{GW|GW13434}} ; {{ISTC|ih00432500}} ; {{USTC|436489}}

* 8° Inc 4907{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815338546 ''Dat gulden ghewichte'']. Hugo Janszoen van Woerden, [Leiden, 1500]. {{GW|GW1090420}} ; {{ISTC|ig00299600}}

* 8° Inc 4908{{gap}}[https://stabikat.de/Record/815341520 ''Een salige meditacie des lijdens ons liefs Heren op die seven getijden'']. Hugo Janszoen van woerden, Leiden, 1500. {{GW|M22586}} ; {{ISTC|iv00374000}}

* 8° Inc 4940{{gap}}[https://stabikat.de/Record/819825190 ''Devote materien dienende totter salicheit'']. Fratres apud S. Michaelem in den Hem, Schoonhoven, 1500. {{GW|M21594}} ; {{ISTC|im00352100}}

* MS germ. fol. 52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/756658144 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02881}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* MS germ. fol. 90{{gap}}[https://stabikat.de/Record/776196952 Evangelie, Traktaat over het sterven]. 15de eeuw. {{BNM-I|02883}}

* MS germ. fol. 282{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Eneasroman'']. ca. 1220-1230.

* MS germ. fol. 516{{gap}}[https://stabikat.de/Record/757246826 Nederrijnse Historiebijbel]. Maas-Rijngebied, 1457.

* MS germ. fol. 549{{gap}}Johannes Veghe, [https://stabikat.de/Record/833652451 ''Een devoet boeck van enen gheesteliken wyngaerden'']. 15de eeuw. {{BNM-I|02886}}

* MS germ. fol. 736-fragm. 27{{gap}}[https://stabikat.de/Record/66501970X&amp;PHYSID=PHYS_0062&amp;DMDID=DMDLOG_0016 Preek] (fragment), [1100 - 1199]. {{BNM-I|02891}}

* MS germ. fol. 751: 10 katernen (''Heften'')
* * MS germ. fol. 751 Heft 1{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Renout van Montalbaen''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02892}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ren001reno01_01/_ren001reno01_01_0001.php '''N''']

* * MS germ. fol. 751 Heft 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750  ''Geraert van Viane''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|07373}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 3{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Valentijn en Nameloos''] (fragment). Vlaanderen, ca. 1325-1375. {{BNM-I|07388}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02893}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Spieghel Historael''] (fragment). 1425-1450. {{BNM-I|02894}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://stabikat.de/Record/637427750 ''Der naturen bloeme''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02895}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019.]&lt;br&gt;Zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Reconstructie, Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, Cod. 4013.]&lt;/ref&gt; 

* * MS germ. fol. 751 Heft 8{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 ''Dietsche Catoen''] (fragment). ca. 1400-1450. {{BNM-I|02897}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 9{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Middelnederlandse vertaling van ''Douce dame de miséricorde''] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1400. {{BNM-I|02898}}

* * MS germ. fol. 751 Heft 10{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427750 Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|02899}}

* MS germ. fol. 757{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637427963 ''Rijmbijbel, Dietsche doctrinale, Tweede partie Spiegel historiael, Parthonopeus van Bloys''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|16184}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 827{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637364252 ''Dietsche doctrinale''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02903}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst van ''Dietsche doctrinale'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. fol. 922{{gap}}[https://stabikat.de/Record/726185647 Berlijns liedhandschrift, o. a. ''Seghelijn van Jherusalem'']. 1410. {{BNM-I|02904}}

* MS germ. fol. 1385{{gap}}[https://stabikat.de/Record/78391525X ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1370. {{BNM-I|02914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; ''''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 2{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786454342 Devote teksten]. 15de eeuw. {{BNM-I|03003}}

* MS germ. oct. 6{{gap}}[https://stabikat.de/Record/79623373X Getijdenboek]. ca. 1470. {{BNM-I|03004}}

* MS germ. oct. 7{{gap}}[https://stabikat.de/Record/786457090 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|03005}}

* MS germ. oct. 29{{gap}}[https://stabikat.de/Record/779375904 Devote teksten]. 1470. {{BNM-I|03007}}

* MS germ. oct. 62{{gap}}[https://stabikat.de/Record/788484613 Reflectie op de passie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|03013}}

* MS germ. oct. 120{{gap}}[https://stabikat.de/Record/739356151 Devote teksten]. 16de eeuw. {{BNM-I|03016}}

* MS germ. oct. 185{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719296331 Deventer liedhandschrift]. Zwolle, 15de eeuw. {{BNM-I|03019}}

* MS germ. oct. 190{{gap}}[https://stabikat.de/Record/75044021X Liederenhandschrift Berlijn 190]. Nedersticht (Utrecht), ca. 1480. {{BNM-I|03023}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://anet.be/record/opacvabbg/c:vabb:373584/N Thom Mertens &amp; Dieuwke E. van der Poel e.a. (ed.), ''Het liederenhandschrift Berlijn 190''. Hilversum, 2013.]&lt;/ref&gt;

* MS germ. oct. 280{{gap}}[https://stabikat.de/Record/719304008 Liedboek van Anna van Keulen]. 15de-16de eeuw. {{BNM-I|03029}}

* MS germ. oct. 635{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637366980 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|03065}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* MS germ. qu. 42{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/cdm/landingpage/collection/p21010coll3 Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht ca. 1415. {{BNM-I|02996}}

* MS germ. qu. 600{{gap}}Gerard van Vliederhoven, Jan van Ruusbroec, Hendrik Suso, [https://stabikat.de/Record/669857904 Mystieke geschriften]. 15de eeuw. {{BNM-I|08242}}

* MS germ. qu. 1084{{gap}}[https://stabikat.de/Record/63212573X Mystieke preken en traktaten]. 15de eeuw. {{BNM-I|02949}}

* MS germ. qu. 1398{{gap}}[https://stabikat.de/Record/771337787 Teksten van de moderne devotie, Jan van Ruusbroec, Willem Jordaens, Jan van Schoonhoven, Geert Groote]. 15de eeuw. {{BNM-I|02976}}

* MS germ. qu. 1480{{gap}}[https://stabikat.de/Record/647422247 Liedboek van Kathryn van Hatzfelt]. Rijn-Maasgebied (Jülich), 1530-1540. {{BNM-I|07585}}

* MS germ. qu. 1715{{gap}}[https://stabikat.de/Record/637367073 ''Dietsche doctrinale] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02979}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ '''N''']

* Fragment 259{{gap}}Jan van Boendale, [https://stabikat.de/Record/614269628 ''Der Leken Spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|09122}}

==Bethlehem, PA==

'''Lehigh University, Special Collections'''

* Codex 5{{gap}}Johannes Cassianus, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_005.html ''Collationes patrum'']. 14de eeuw.

* Codex 15{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0007/html/lehigh_codex_015.html Getijdenboek]. ca. 1400.

==Boston, MA==

'''Boston Public Library'''

* MS q Med. 33{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3537 Getijdenboek]. Noord-Holland, ca. 1470-1480. {{BNM-I|07603}}

* MS q Med. 86{{gap}}Geert Groote, [https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS3550 Getijdenboek]. Delft, ca. 1460-1480.

* MS pb Med. 235{{gap}}Geert Groote, [https://ark.digitalcommonwealth.org/ark:/50959/3r076r294 Getijdenboek, fragment]. Delft, ca. 1450-1475.

* Q.404.20 Jacobus de Voragine [https://archive.org/details/legendaaureasanc00jaco_5 ''Passionael: Winterstuc.''] Zwolle: Peter van Os 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Boulogne-sur-Mer==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0504{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md064455bn6m Getijdenboek met gebeden in het Frans en Nederlands]. 15de eeuw.

==Breda==

'''Stadsarchief'''

* Archieven Barbaraparochie afd. III-103, hs. 133{{gap}}Jan Smeken, [https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Sacrament_van_Niervaert/Handschrift_Spel_van_het_Sacrament_van_Niervaert.pdf Spel vanden Sacramente vander Nyeuwervaert.''] ca. 1530. {{BNM-I|07484}} ; {{MMDC|13952}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.neerlandistiek.nl/2017/09/nieuwe-editie-met-vertaling-van-het-spel-van-het-sacrament-van-niervaert/ W. Kuiper, ''Nieuwe editie met vertaling van het Spel van het Sacrament van Niervaert'', Neerlasndistiek, 18 september 2017]&lt;/ref&gt; 

* Archieven Barbaraparochie, afd. III-103, hs. 144{{gap}}''De Bredase Denensage'' alias ''Het heilig kruis van Breda''. Breda, ca. 1450-1500. [tijdelijk niet beschikbaar] {{BNM-I|14768}} ; {{MMDC|13942}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=86b6cacd-2ab2-41c2-85ac-5474408d0411 W.Kuiper, ''De Noormannen in Breda, tekst en vertaling van de Bredase Denensage'', UvA 2003.]&lt;/ref&gt;

* Archief Begijnhof Breda, afd. III-21, hs. 708{{gap}}[https://archieven.stadsarchief.breda.nl/detail.php?nav_id=0-1&amp;id=2134430&amp;index=0&amp;volgnummer=1&amp;thumb_page=0 ''Vlaamse Aiol''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|06355}} ; {{MMDC|6715}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003188201_01/_tij003188201_01_0018.php J. Verdam, ''Nieuwe Aiol-Fragmenten'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 2 (1882), p. 209-286]&lt;/ref&gt;

==Bremen==

'''Staats- und Universitätsbibliothek'''

* msa 0039{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brema.suub.uni-bremen.de/ms/content/pageview/1617010 ''Der naturen bloeme'']. Egmond, 1453. {{BNM-I|04653}}

* msb 0002{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115489 ''Die dietsche doctrinale'']. Vlaanderen, 1345-1375. {{BNM-I|04646}}

* msc 0013{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-116040 Getijdenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|04648}}

* msc 0023{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115802 Communie- en Passiegebeden]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|04650}}

* msc 0027{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115993 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca.1500. {{BNM-I|04651}}

* msc 0055{{gap}}[https://brema.suub.uni-bremen.de/urn/urn:nbn:de:gbv:46:1-115946 Getijdenboek]. Leiden (Tertiarissen Roomburg, midden 15e eeuw. {{BNM-I|04652}}

==Brugge==

'''Hoofdbibliotheek Biekorf'''

* GGB 0374{{gap}}Olav Magnus, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/gezelle/GGB374/index.html ''De wonderlijcke historie vande Noordersche landen beschreven door ... Olaus de Groote ... nu eerst overghestelt uten Latijne in ons Nederlantsche Duytsche sprake'']. Willem Silvius, Antwerpen, 1562.[https://www.dbnl.org/tekst/groo126wond01_01/'''N''']

* MS 437{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS437/index.html ''Excellente cronike van Vlaenderen'' en ''Gedicht op de bijeenkomst van Frederik III en Karel de Stoute'']. 15de eeuw, ná 1478. {{BNM-I|05669}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://brugge.bibliotheek.be/catalogus/anthonis-de-roovere/ms-437-excellente-cronike-van-vlaenderen-en-gedicht-op-de-bijeenkomst-van-frederik/library-v-obbrugge-oudedrukken_2980 ''Over Anthonis de Roovere'', Catalogus Brugge bibliotheek]&lt;/ref&gt;

* MS 593{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/liber-trotula/ Middelnederlandse vertaling van ''Liber trotula'']. 15de eeuw. {{BNM-I|05673}}

* MS 673{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS673/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|08802}}

* MS 674{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS674/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07633}}

* MS 675{{gap}}[https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/MS675/index.html Getijdenboek]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|10039}}

* MS 711{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/o-wonderlic-werc/ Gebedenboek, ''O wonderlic werc'']. Brugge, ca. 1460-1470. 

* St. 137{{gap}}Eduard de Dene, [https://cabrio.bibliotheek.brugge.be/browse/webgaleries/St.137/index.html ''De warachtighe fabulen der dieren'']. Pieter De Clerck, Brugge, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001wara01_01/ '''N''']

'''OCMW-archief'''

* reg.1 van 'Stukken met onbekende herkomst'{{gap}}Rombout de Doppere, [https://erfgoedbrugge.be/op-bedevaart-naar-jeruzalem/ Handschrift De Doppere met Vademecum voor een Jeruzalemvaarder]. Brugge (?), ca. 1491-1492. {{BNM-I|13373}}

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief, reeksnr. 30: Drie Santinnen, inv. nr. 1{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/cartularium-van-de-drie-santinnen/ Cartularium van de Drie Santinnen]. Brugge, ca. 1474-16de eeuw. 

* Oud Archief, reeksnr. 314: Beeldenmakers{{gap}}[https://erfgoedbrugge.be/memorielijst-van-de-brugse-schilders/ Memorielijst van de Brugse Schilders]. Brugge, 1450-1801.

==Brussel==

'''Koninklijke Bibliotheek van België'''

[https://belgica.kbr.be/belgica/SearchMinify/fc9995d79479ef184e190af4d77d7199 Gedigitaliseerde handschriften en fragmenten met werk van Jacob van Maerlant]

* 394-98{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10741130 convoluut met o.a. Latijnse tekst en Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'' door de Bijbelvertaler van 1360 op ff. 77-145v, Necrologium van de abdij van Vorst en excerpten uit Boendales ''Der leken spiegel'']. Oudergem, Rooklooster (?), de afzonderlijke delen kwamen tot stand tussen c. 1350 en 1516. {{BNM-I|03609}}

* 720-22{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1738033 1) ''De reis van Jan van Mandeville'', 2) hekeldicht, inc. 'Ic soude gherne dichten die waerheit', 3) Jacob van Maerlant, ''Scolastica'' (Rijmbijbel) Oude Testament]. Nederlanden, 1434. {{BNM-I|03616}}

* 2485{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10740072 Middelnederlandse vertaling van de ''Regula Benedicti'']. {{BNM-I|3651}}

* 2877-78{{gap}}Hadewijch, [https://uurl.kbr.be/1734493 Brieven, visioenen, etc.]. Nederlanden, 1350-1400. {{BNM-I|03669}}

* 2979{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1962248 ''D'Evangelien van sente Matheus, sente Marcus, sente Lucas, sente Jan'']. West-Brabant (België), ca. 1350. {{BNM-I|03678}}

* 9018-19{{gap}}[https://belgica.kbr.be/BELGICA/doc/SYRACUSE/18378782/historiebijbel Historiebijbel - Bijbelvertaling van 1360]. Utrecht, 1431. {{BNM-I|03795}}

* 15001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/2059921 ''Scolastica'' (Rijmbijbel), ''Wrake van Jherusalem'']. {{BNM-I|03871}}

* 15003-48{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2046191 Sermoenen en stichtelijke werken in het Latijn en Middelnederlands, o.a. Dirc Coelde van Münster, ''Dit es een hant vol wijsheid'' ]. Leuven, Kartuizers S. Maria Magdalena, 16de eeuw. {{BNM-I|03872}}

* 15589-623{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737555 Handschrift van Hulthem]. Brabant, tussen 1405-1408. {{BNM-I|05898}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hul001hult02_01/index.php '''N''']

* 15652-56{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1733715 Wapenboek Gelre]. Gelre en Holland, tussen 1395-1414. {{BNM-I|03900}}

* 19545{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738031 ''Scolastica'' (Rijmbijbel)]. {{BNM-I|03927}}

* 19546{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1939415 ''Der naturen bloeme'' en rijmspreuken]. Limburg, 14de eeuw (kort na 1300?). {{BNM-I|03928}}

* II 138{{gap}}Jan van Leeuwen, [https://uurl.kbr.be/1834822 Werken]. Hoeilaart, 1400-1425. {{BNM-I|04003}}

* II 144{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1940703 Gedichten; liederen; rijmspreuken; spreekwoorden]. 16de eeuw. {{BNM-I|04004}}

* II 478{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557860 ''Die sevenste bliscap van onser vrouwen'']. {{BNM-I|04026}}

* II 7619{{gap}}[https://uurl.kbr.be/2112901 Getijdenboek]. Utrecht, ca 1460. {{BNM-I|04135}}

* IV 90{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065662 liedboekje] (superius partij). 

* IV 192{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1557863 ''Die eerste bliscap van Maria'']. {{BNM-I|01695}}

* IV 217{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1824864 ''Spiegel historiael''] (fragmenten). 1300-1350. {{BNM-I|01725}}

* IV 398,1{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1737557 ''Der leken spieghel''] (fragment).

* IV 398,3{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737561 ''Dietsche doctrinale''] (fragment).

* IV 398,4{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737563 ''Sidrac''] (fragmenten). 15e eeuw. {{BNM-I|01762}}

* IV 398,5{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737567 ''Der naturen bloeme''] (fragmenten: Bk. III, vs.1890-2852). 14e eeuw. {{BNM-I|01763}}

* IV 398, 6{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://uurl.kbr.be/1737569 ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1315-1325. {{BNM-I|01764}}

* IV 398, 7{{gap}}[https://bnm-i.huygens.knaw.nl/tekstdragers/TDRA000000007361 ''Beerte metten breden voeten''] (fragment). ca. 1375-1425? ; {{BNM-I|07361}}
 
* IV 398, 8{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737571 Preek uit ''Een nuttelijc boec den kerstenen menschen''] (fragment).

* IV 398, 9{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1737573 Berijmde kalender] (fragment).

* IV 421, 7{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1907144 Verzamelhandschrift met devote teksten in het Latijn en Middelnederlands]. Tongeren, Regulieren S. Maria /Ter Noot Gods, ca. 1475-1500. {{BNM-I|01774}}

* IV 543{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375496 ''Spiegel historiael'' (fragment Tweede Partie, Boek II, kap.57/vs.62-Boek III, kap.2/vs.97)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01795}}

* IV 684{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1065581 ''Brabantsche yeesten'', Boek IV], zie ook IV 685 [https://uurl.kbr.be/1734491 Boek V]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N'''] 

* IV 685{{gap}}Jan van Boendale, [https://uurl.kbr.be/1734491 ''Brabantsche yeesten'', Boek V], zie ook IV 684 [https://uurl.kbr.be/1065581 Boek IV]. ca.1450. {{BNM-I|01817}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001brab01_01/index.php '''N''']

* IV 750, 1{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498312 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 750, 2{{gap}}[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18498339 rol met berijmde gebeden (fragment)]. Vlaanderen, c. 1325-1350. {{BNM-I|01823}}

* IV 827, 1{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738014 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 827, 2{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1738016 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 828{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18375102 ''Spiegel historiael''] (fragment Tweede Partie, Boek VI, kap.32/vs.10-29, kap.33/vs.9-28, kap.39/vs.16-35 en kap.40/vs.15-35). Holland, ca. 1400. {{BNM-I|01843}}

* IV 853{{gap}}''[https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/10713426 Roman van Heinric en Margriete van Limborch]'' (fragment).

* IV 927{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://opac.kbr.be/LIBRARY/doc/SYRACUSE/18560514 ''Dye istorij va(n) Troye(n)'']. Kleef / Gelre, ca. 1470-1480.

* IV 1001{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1737645 ''Spiegel historiael''] (fragment).

* IV 1036{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750222 ''Rijmbijbel''] (fragment).

* IV 1064{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1627206 Statuten voor een klooster van het Kapittel van Venlo].

* IV 1235{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://uurl.kbr.be/1750226 ''Der naturen bloeme''] (fragment).

* IV 1249{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1613612 Wapenboek].

* IV 1274{{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065666 Liedboekje] (altus partij).


* INC A 2.188 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1065300 Getijdenboek]. Parijs, 1500.

* INC A 2.350 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1044151 Pro[nosticatie ...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;] van [?] [1499]

* INC B 1.369 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1528764 ''Die wonderlike vreemde ende schone historie van Melusyne ende van haren geslachte'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{ISTC|ij00218420}}

* INC B 1.373 (RP){{gap}}[https://uurl.kbr.be/1963729 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'' met aantekeningen door Petrus Treckpoel (?) en ''Chronijk der landen van Overmaas'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498 met aantekeningen en handgeschreven kroniek, Bilzen, begin 16de eeuw (voor 1509). {{ISTC|ic00475000}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_jaa033187001_01/_jaa033187001_01_0001.php Jos. Habets, ''Chronijk der landen van Overmaas en der aangrenzende gewesten door eenen inwoner van Beek bij Maastricht.'', Publications de la Société Historique et Archéologique dans le duché de Limbourg. Deel 7(1870), p.5-10]&lt;/ref&gt;

==Cambridge==

'''Cambridge University Library'''

* Inc.7.F.6.2[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-INC-00007-F-00006-00002-04653/1 ''Sinte Bernardus souter tot tot onser liever vrouwen Maria, Vermaningen vanden vijf droefheiden Mariae'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1491. {{USTC|436102}}

* MS Nn.4.1[4653]{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-NN-00004-00001/204 Benedictionale van Robert de Clercq met eed van de bruidegom in het Nederlands, ff. 100v-101v]. Brugge, ca. 1519-1529.

'''Queens' College'''
* MS 50{{gap}}[https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-QUEENS-00050/1 Getijdenboek Latijn en Nederlands]. Amsterdam / Haarlem, 1453. {{BNM-I|06952}}

'''Wren Library, Trinity College'''

* B.1.46.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=41 Getijdenboek]. ca. 1460. 

* B.11.22.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=92 Getijdenboek (Middelnederlandse tekst in randdecoratie)]. ca. 1300. {{BNM-I|04318}}

* B.13.18.{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=122 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|04319}}

* O.8.29{{gap}}[https://trin-sites-pub.trin.cam.ac.uk/james/viewpage.php?index=938 Magica (Arabisch, Engels, Frans, Latijn, Nederlands)]. ca. 1300-1600. {{BNM-I|04321}}

* O.9.31.{{gap}}[https://mss-cat.trin.cam.ac.uk/manuscripts/uv/view.php?n=O.9.31&amp;n=O.9.31#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=82&amp;xywh=-2761%2C0%2C10142%2C6178Medica (Latijn en Middelnederlands) Planten- en mineralenglossarium ]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1505-1507. {{BNM-I|04322}}

==Cambridge, MA==

'''Harvard, Houghton Library'''

* GEN, MS DUTCH 13{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:50064946$1i Gebedenboek]. 1428. {{BNM-I|07764}}

* GEN, MS TYP 31{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499184$1i Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|07765}}

* MS TYP 39{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:3499186$5i Getijdenboek] (alleen de miniaturen). Nederlanden, ca. 1530. {{BNM-I|07766}}

* GEN, MS TYP 132{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:423385938$1 Psalter, gevolgd door enkele gebeden]. ca. 1420. {{BNM-I|05902}}

* GEN, MS TYP 302{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:49592873$1i Getijdenboek]. 1471. {{BNM-I|05912}}

* GEN, NC5.B4555.530vb{{gap}}Noel van Berlainmont, scoolmeester Tantwerpen, [https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:459844187$1i ''Vocabulare van nyeus gheordineert. Ende wederom gecorrigeert om lichtelic francois te leren lezen scriven ende spreken dwelc gestelt is meestendeel bi personagien. Vocabulaire de nouveau ordonne et derechief recorrige / pour aprendre legierement a bien lirre / escripre et parler francois et Flameng / lequel est mis tout la plus part par personnaiges'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1536. {{USTC|76298}}

* TYP INC 9459.3{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:47339352$1i Hier beghint die hystorye vander destrucyen van Troyen hoe sy ghewonnen ende verdorven wart vanden Gryecken ende oec wort in desen boecke verclaert die grote Amorueselijcke liefde van Troylus des conincx Priamus van Troyen kint ende van Bryseda Calcas dochter welc dat een verrader was. Rolant van den Dorpe. Antwerpen, ca. 1500'']. {{ISTC|ih00281000}} ; {{USTC|436380}}

* 27283.48.4.{{gap}}[https://iiif.lib.harvard.edu/manifests/view/drs:17884833$1i ''Een Schoone Historie vande twee Ghebroeders / den vromen Ridder Valenteyn ende Oursson den Wildeman / Sonen van Alexander Keyser van Constantinopelen / ende Neve van Pepinus Coninck van Vranckrijck.'' Van nieuws oversien, ghesuyvert ende in vele plaetsen verbetert. Hieronymus Verdussen, Antwerpen z.j. (ná 1684). [oudste bekende herdruk van de gekuiste Zuidnederlandse versie, Antwerpen 1624]

==Chantilly==

'''Musée Condé - Bibliothèque du château'''

* 0738 (1401){{gap}}Jean de Stavelot, [https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07gq67jt5g ''Liber vitae et miraculorum S. Benedicti.'' met op ff. 112r-147r een levensbeschrijving van Benedictus in drie talen]. Luik, 1432.

==Colmar==

'''Bibliothèque municipale'''

* 0145 (832){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md87pn89h07p Berijmde passie, gebeden en meditaties in het Latijn.] 16de eeuw. 

==Cologny==

'''Fondation Martin Bodmer'''

* Cod. Bodmer 61{{gap}}Eike von Repgow, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0061 Saksenspiegel.] ca. 1400-1405. {{BNM-I|06159}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sak001saks02_01/ '''N''']

* Cod. Bodmer 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.e-codices.unifr.ch/en/fmb/cb-0101 Martijns] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|06560}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002stro01_01/ '''N''']

==Columbia, MO==

'''University of Missouri, Ellis Library, Special Collections'''

* Fragmenta Manuscripta 128{{gap}}Henricus Suso, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=17;fullview=yes ''Hondert artikelen vander passien ons heren Jhesu Christi'' (fragment)]. 15de eeuw. {{BNM-I|08005}}

* Fragmenta Manuscripta 189{{gap}}Cassianus, [https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=19;fullview=yes ''Der vader collacien''? (fragment)]. 15de eeuw.

* RARE FO Z113.P3 item 10{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=basic;language=dutch;docsPerPage=1;startDoc=20;fullview=yes Getijdenboek (fragment)]. 15de eeuw.

* PFTP26{{gap}}[https://dl.mospace.umsystem.edu/mu/islandora/object/mu:307629 ''Fasciculus mirre'' (fragment)]. Roelant Bollaert, Delft, 1500.

==Columbia, SC==

'''University of South Carolina. Irvin Department of Rare Books and Special Collections'''

* Early MS 71{{gap}}[https://digital.tcl.sc.edu/digital/collection/pfp/id/768 Getijdenboek (fragment)]. Utrecht, 1475.

==Darmstadt==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* 978{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-978  Getijdenboek]. Kleef of omgeving, ca. 1495. {{BNM-I|04733}}

* 1093{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1093  Evangelieharmonie etc.]. Sonsbeek, ca. 1480. {{BNM-I|04866}}

* 1433{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1433  Heiligenlevens]. ca. 1450-1500. {{BNM-I|07097}}

* 1437{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1437  Gebeden en getijden]. Kleef of omgeving, ca. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1463{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1463  Psalter]. Amsterdam, 1440. {{BNM-I|04842}}

* 1473{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1473  Getijdenboek]. Zwolle (Agnietenberg), c. 1435. {{BNM-I|04707}}

* 1837{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1837  Gebedenboek]. Kleef of omgeving, c. 1490. {{BNM-I|04734}}

* 1907{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-1907  Getijdenboek Geert Grote]. Aken, 1520. {{BNM-I|04735}}

* 2278{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2278  ''Der leyen Doctrinal''], Ripuarische vertaling van ''Die Dietsche doctrinale''. 1432-1436. {{BNM-I|04877}}

* 2290{{gap}}[https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2290/0001/thumbs?sid=89119e2b2ce020153bf3d9cf7b13b548#current_page ''Karl Meinet'']. Keulen ca. 1470. {{BNM-I|04882}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=gr0WAAAAYAAJ A. von Keller, ''Karl Meinert zum ersten Mahl herausgegeben'', Stuttgart 1858.]&lt;/ref&gt;

* 2667{{gap}}Dirc van Delft [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-2667  , ''Tafel van den kersten ghelove'', Moselfrankische bew.]. 1425-1450. {{BNM-I|04881}}

* 3321{{gap}}Willem, [https://tudigit.ulb.tu-darmstadt.de/show/Hs-3321/0001  ''Van den vos reynaerde'' (fragment E)]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1300. {{BNM-I|04886}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_vos001mgys01_01/_vos001mgys01_01_0001.php Tekdt op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Den Bosch==

'''Brabants Historisch Informatie Centrum'''

* 9 Domeinen, raad en rentmeester-generaal, 1515-1816, 290 (olim 289A){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://proxy.archieven.nl/235/42B605A51AD640A99B5019C91F03B643 ''Rijmbijbel'', fragment]. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07009}}

'''Erfgoed 's-Hertogenbosch'''

* z.s.{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/15022927 ''Roman van Florimont'']. Brabant, ca. 1350. {{BNM-I|07372}}

* OSA 8857{{gap}}[https://hdl.handle.net/21.12121/14572644 Leefregels voor begijnen]. ca. 1484.

==Den Haag==

'''Koninklijke Bibliotheek''' [https://webggc.oclc.org/cbs/DB=2.37/SET=5/TTL=1291/NXT?FRST=1&amp;SET=5&amp;ADIGRP_IKT=9004 Zoeken] 

* 76 E 4{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme2 ''Der naturen bloeme''].

* 76 E 5{{gap}}Jan van Boendale, Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/beatrijs ''Dietsche doctrinale'', ''Beatrijs'', ''Heimelicheit der heimelicheden'']. Brabant (Brussel?), ca. 1374. {{BNM-I|03108}} ; {{MMDC|378}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die002kuip01_01/ Tekst ''Dietsche...'' op DBNL],  [https://www.dbnl.org/tekst/_bea001beat06_01/ Tekst ''Beatrijs'' op DBNL], [https://www.dbnl.org/tekst/maer002aave01_01/ Tekst ''Heimelicheit...'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/zweder Zweder getijdenboek]. Utrecht, ca. 1430-1435. {{MMDC|594}}

* 79 K 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/gruuthuse Gruuthuse handschrift]. Brugge, ca. 1405-1410. {{BNM-I|06745}} ; {{MMDC|13464}} ; [https://www.dbnl.org/titels/titel.php?id=_gru001khee01 ''Het Gruuthuse handschrift'', Algemene informatie en Edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* 79 K 11{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/bout Bout Psalter-getijdenboek]. Amsterdam, Haarlem, Utrecht, 1453.

* 79 K 21{{gap}}Claes Heynenzoon [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/wapenboek Wapenboek Beieren]. Den Haag, 1405. {{BNM-I|09888}}

* 128 E 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/liederen Haags liederenhandschrift]. Gelre, ca. 1400. {{BNM-I|03114}} ; {{MMDC|16869}}

* 128 E 3{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/A ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland, ca. 1325-1350. {{BNM-I|03115}} ; {{MMDC|608}}

* 128 E 4{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/B ''Rijmkroniek van Holland'']. Holland (Egmond?), ca. 1400. {{BNM-I|03116}} ; {{MMDC|609}}

* 128 E 5{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/C ''Rijmkroniek van Holland'']. Naaldwijk, 1390. {{BNM-I|03117}} ; {{MMDC|610}}

* 129 A 10{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/lancelot Lancelot-compilatie]. Antwerpen ca. 1325-1330. {{BNM-I|06456}} ; {{MMDC|839}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Ds. W. J. A. Jonckbloet, ''Roman van Lancelot (13 eeuw): naar het (eenig-bekende) handschrift'', [https://archive.org/details/romanvanlancelo01joncgoog deel 1], 's Gravenhage 1846; [https://archive.org/details/romanvanlancelo00joncgoog deel 2], 's Gravenhage 1849. (Een nieuwe kritische editie, die wezenlijk verschilt van deze, is deels in de maak en deels voltooid in de reeks Middelnederlandse Lancelotromans.)&lt;/ref&gt;

* 150 C 30{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001686-001#page/n11/mode/2up ''Die konste van spreken ende van swighen'']. [Gerardus de Leempt], ’s-Hertogenbosch, 1484-1485. {{ISTC|ia00209220}} ; {{USTC|435665}}

* 150 E 14{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001716-001#page/n13/mode/2up ''Die Duytsche souter'']. Jacob Jacobszoon vander Meer, Delft, 1480. {{ISTC|ip01070000}} ; {{USTC|438302}}

* 150 E 15{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001717-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Die Duytsche Souter'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|ip01070500}}

* 150 F 1{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001735-001 ''Een suverlick boexken van onser liever vrouwen croen ende horen salter ende horen roosen crans ende oeck van horen mantel, welcke boecxkens seer devoet ende suet syn te lesen'']. Rykert Paffroedt, Deventer 1492. {{ISTC|ic00978700}}

* 150 F 40{{gap}}[https://books.google.be/books?id=n2RXCGiiqusC ''Wapene Martijn'']. Henrick die Lettersnider, Antwerpen 1496 ; {{ISTC|im00013450}}

* 168 B 8{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001797-001#page/n10/mode/2up ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Iherusalem, ende van daen totten berch Synai tot die heilighe maghet ende martelarisse Sunte Katherin'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{ISTC|ib01191000}} ; {{USTC|743704}}

* 168 E 5{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayItem.do?ItemNumber=2&amp;resultClick=1 ''Der sielen troest'']. [Jacob Bellaert – De titelpagina van Symon Cock is later ingeplakt], Haarlem, 1484. {{ISTC|is00361000}} ; {{USTC|435647}}

* 168 E 31{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001822-001#page/n1/mode/2up ''Der sielen troest'']. [Gerardus de Leempt], Utrecht, 1479. {{ISTC|is00359700}} ; {{USTC|435412}}

* 168 E 32{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001823-001#page/n22/mode/2up ''Wech der sielen salicheit'']. [Utrecht], 1479. {{ISTC|iw00010740}} ; {{USTC|435418}}

* 168 G 32 [1]{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-002&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=7 ''De vier uitersten'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.

* 168 G 32 [2]{{gap}}Laurent d'Orléans, ''Summe le roy'', vertaald door broeder Jan van Brederoede als [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?&amp;FormatType=fulltextpdf&amp;&amp;ItemNumber=1&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001828-001&amp;ImageNumber=0&amp;PageNumber=14 ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem, 1484.{{USTC|435688}}

* 168 G 35{{gap}}''[https://ia801600.us.archive.org/10/items/ned-kbn-all-00001831-001/ned-kbn-all-00001831-001.pdf Vanden leven ende voerganc des alder boesten ende quaetsten Antekerst, ghetrocken uut den autoriteyten ende scriften der heyliger leeraers ende doctoors, ende dan volghen die .xv. eyselijcke teikenen die voergaen sullen die toecoemst ons heren Jesu Cristi eer hi ten ordel comen sal].'' Jan Beerntszoon, Utrecht 1539.

* 168 G 37{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001833-001#page/n11/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien mitten sermonen vanden ghehelen jaere'']. [Johann Veldener, Utrecht, 1478]. {{ISTC|ie00064900}} ; {{USTC|435376}}

* 168 G 41{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001836-001#page/n9/mode/2up ''Boec van vier oeffeninghen]. [Utrecht], [1480]. {{ISTC|ib00956900}} ; {{USTC|438340}}

* 168 G 42{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001837-001#page/n8/mode/2up ''Van die nutticheyt ende edelheit des Vrouwen Souter'']. Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00360500}} ; {{USTC|438365}}

* 168 G 43{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001838-001#page/n15/mode/2up ''Tafelboek''] (uit: Dirc van Delf, ''Tafel van den kersten ghelove''. [Utrecht] 1479. {{ISTC|it00010850}} ; {{USTC|435416}}

* 169 G 46{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001845-001#page/n0/mode/2up ''Historie der heiligher drie coninghen'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}} ; {{USTC|435450}}

* 169 G 47 [1]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-001#page/n12/mode/2up ''Dit boec is seer oerbaerlic den menschen ende leert hoe datmen bidden sal'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ib00766400}} ; {{USTC|435406}}

* 169 G 47 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001846-002#page/n6/mode/2up ''Spieghel des ewighen levens'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, 1480. {{ISTC|is00671200}} ; {{USTC|438303}}

* 169 G 48{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001847-001#page/n9/mode/2up ''Vertroestinghe des menschen levens uut der Heiligher Scriften'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1479. {{ISTC|ij00438200}} ; {{USTC|435451}}

* 169 G 51{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001850-001#page/n17/mode/2up ''Cyrilus parabelen'']. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1481. {{ISTC|ic01022500}} ; {{USTC|435484}}

* 169 G 56{{gap}}Jan van Brederode, [https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001855-001#page/n3/mode/2up ''Des conincs summe'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer en Mauricius Yemantszoon], Delft, 1487. {{ISTC|il00089700}} ; {{USTC|435520}}

* 169 G 62{{gap}}''[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001859-001/page/n8/mode/2up Tleven van Liedwy, die maghet van Sciedam]''. [Jacob Jacobszoon van der Meer], Delft, 1487.

* 169 G 63{{gap}}[https://www.neerlandistiek.nl/2019/08/karel-ende-elegast-eindelijk-gedigitaliseerd/ ''Karel ende Elegast'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, ca. 1486-1488. {{ISTC|ic00204700}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L''']

* 169 G 65{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001862-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Van die konste van spreken ende van swighen'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft ca. 1487-1491. {{ISTC|ia00209250}}

* 169 G 66{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001863-001&amp;ImageNumber=0&amp;resultClick=1 ''Liden ende die Passie ons Heeren Jesu Christi'']. Jacob Jacobszoon van der Meer of Christiaen Snellaert, Delft, 1487. {{ISTC|il00214000}}

* 169 G 82{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001879-001#page/n9/mode/2up ''Die vier uterste'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1488]. {{ISTC|ic00905000}} ; {{USTC|435945}}

* 169 G 89{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001886-001#page/n10/mode/2up ''Van Arent Bosman; een mirakel dat geschiede int jaar 1433 in den lande van Cleve'']. [Jacob Jacobszoon vander Meer], Delft, [1487]. {{ISTC|ib01039950}} ; {{USTC|435897}}

* 169 G 90{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00001887-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Die Historie van Sinte Barbara met die miraculen'']. Christiaen Snellaert of Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1497. {{ISTC|ib00098900}}

* 169 G 93{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001890-001#page/n8/mode/2up ''Dat liden ende passie ons Heren Jesu Christi'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|il00212900}} ; {{USTC|435299}}

* 169 G 94{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00001891-001 ''Spieghel des kersten gheloefs'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|is00672000}} ; {{USTC|435374}}

* 169 G 94 [2]{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001891-002#page/n5/mode/2up ''Tafel des kersteliken levens'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|it00010800}} ; {{USTC|435380}}

* 169 G 95{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001892-001#page/n20/mode/2up ''Die cronike of die hystorie van Hollant, van Zeelant ende Vrieslant ende vanden Sticht van Utrecht'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ic00484800}} ; {{USTC|435375}}

* 169 G 96{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001893-001#page/n11/mode/2up ''Die spieghel der Sassen'']]. Gheraert Leeu, Gouda 1479. {{ISTC|ie00028200}} ; {{USTC|435444}}

* 169 G 98{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001895-001#page/n10/mode/2up ''Hystorie van Reynaert die vos'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ir00135800}} ; {{USTC|435458}}

* 170 E 16{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001909-001#page/n9/mode/2up ''Alle die epistelen ende ewangelien vanden gheheelen jaere'']]. Gheraert Leeu, Gouda, 1477. {{ISTC|ie00064700}} ; {{USTC|435297}}

* 170 E 17{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001910-001#page/n2/mode/2up ''Het passionael''] (''Legenda aurea'') Winterstuc + Somerstuc. Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{ISTC|ij00139000}} ; {{USTC|435394}}

* 170 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001913-001#page/n11/mode/2up ''Dat scaecspel]. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00411000}} ; {{USTC|435433}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0101.php '''L''']

* 170 E 26{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00001917-001#page/n11/mode/2up ''Boec vanden leven der heiligen vaderen inder woestinen hoer leven leydende''] (''Vaderboec''). Gheraert Leeu, Gouda, 1480. {{ISTC|ih00210000}} ; {{USTC|438351}}

* 171 E 20{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002067-001#page/n13/mode/1up ''Die gesten oft die ghesciedenissen van Romen'']. Peter van Os, Zwolle, 1484. {{ISTC|ig00298350}} ; {{USTC|435641}}

* 171 E 22{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002069-001 ''Der sielen troest.''] Pieter van Os, Zwolle, 1485. {{ISTC|is00361100}} ; {{USTC|435718}}

* 171 E 30{{gap}}[https://archive.org/details/ned-kbn-all-00002075-001 ''Der sielen troest.'']] Pieter van Os, Zwolle, 1491. {{ISTC|is00361200}} ; {{USTC|436063}}

* 172 C 22{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002196-001#page/n9/mode/2up ''Die hystorie vanden grooten coninck Alexander'']. Christiaen Snellaert, Delft, 1491. {{ISTC|ia00402200}} ; {{USTC|435967}}

* 190 C 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00002555-001#page/n8/mode/2up ''Een nieuwe historie van Fortunatus borse ende van sijnen wensch-hoet'']. Weduwe van Juriaen van Poolsum, Utrecht, 1700, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0048.php '''L'''] ; {{STCN|840928238}}

* 227 E 55{{gap}}[https://archive.org/stream/ned-kbn-all-00003148-001#page/n16/mode/2up ''Thuys der fortunen ende dat huys der doot'']. {{USTC|437024}} ; {{STCN|833569473}}

* 231 G 29{{gap}}[http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayThumbnails.do?&amp;FormatType=defaultFormatType=default&amp;ResultsID=162E3445F1A19B87BF&amp;PageNumber=1&amp;ItemNumber=1# ''Dye Cronijcke van Hollant, Zeelant ende Vrieslant van alle geschiedenissen int corte, met dye Cronijcke van den Bisscoppen van Wtrecht, hoe dat Hollant eerst begrepen is, geduerende totten Jare 1539'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1539. 

* 231 G 51{{gap}}[https://search.proquest.com/eebgeo/docview/2090321476/1EFD7F456F1F4424PQ/1/thumbnail?accountid=139415 ''Elckerlijc'']. [Govaert Back, Antwerpen, ca. 1500].

* 231 J 44{{gap}}Gherit van der Goude, [http://eeb.chadwyck.co.uk/search/displayImageItemFromId.do?FormatType=fulltextimgsrc&amp;ItemID=ned-kbn-all-00003304-001&amp;ImageNumber=0&amp;BackTo= ''Dat boexken vander missen Anderwerf ghecorrigeert'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1509. 

* 1084 A 6{{gap}}Cornelius Aurelius, [https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/divisiekroniek/#page=0&amp;accessor=thumbnails&amp;source=1&amp;view=homePane Die Chronyk van Hollandt, Zeelandt ende Vriesland''] (''Divisiekroniek''). Jan Severszoon, Leiden, 1517. {{USTC|420580}}

* 1900 A 008{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/kattendijke Kattendijke-kroniek]. Noord-Holland, ca. 1491-1493, '''E'''&lt;ref&gt;[https://resources.huygens.knaw.nl/retroboeken/kattendycke/#page=0&amp;accessor=toc&amp;view=homePane Antheun Janse e.a., Johan Huyssen van Kattendijke-kroniek, Instituut voor Nederlandse geschiedenis, Den Haag, 2005]  &lt;/ref&gt;

* 1703 H 14{{gap}}Carolus Battus (vert.), [https://books.google.nl/books?id=vyPLhPigwYIC ''Warachtighe historie van Doctor Johannes Faustus'']. 1592.

* KA 16{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/dernaturenbloeme ''Der naturen bloeme'']. Utrecht, ca. 1340-1350. {{BNM-I|01534}} ; {{MMDC|1335}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* KW 78 E 54{{gap}}Adriaen Coenen, [https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/visboek ''Visboeck'']. Scheveningen 1577-1579.

* KW 129 F 2{{gap}}[https://galerij.kb.nl/kb.html#/nl/silvius Schrijfboek van Willem Silvius'']. Leuven, ca. 1550-1562. 

* KW 1702 C 42 [4]{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=fwwNa1ez1ukC&amp;pg=PP1&amp;hl=nl&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=3#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Die wonderlijcke reyse van Jan Mandevijl''] [...]. wed. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1592.

'''Huis van het boek - Museum Meermanno-Westreenianum'''

* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRlbiBIYWFnLCBIdWlzIHZhbiBoZXQgYm9layJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 10 B 21{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://metabotnik.com/projects/648/ ''Rijmbijbel'' en ''De wrake van Jerusalem'']. Utrecht, 1332. {{BNM-I|00451}} ; {{MMDC|10531}}

== Detmold ==
'''Lippische Landesbibliothek'''

* Mscr 70{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://s2w.hbz-nrw.de/llb/content/thumbview/6246475 ''Der Naturen Bloeme]. ca. 1287-1319.

== Deventer ==

'''Athenaeumbibliotheek''' [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/?mode=gallery&amp;view=list&amp;sort=order_s_auteurs%20asc&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015680000%5D&amp;reverse=0 Zoeken]
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkRldmVudGVyLCBBdGhlbmFldW1iaWJsaW90aGVlayJdfSx7Im5hbWUiOiJUZXh0IExhbmd1YWdlIiwiZmllbGQiOiJsYW5ndWFnZSIsInZhbHVlcyI6WyJEdXRjaCJdfV0sInBhZ2UiOjEsInBhZ2VfbGVuZ3RoIjozMCwic29ydG9yZGVyIjoidGl0bGUifQ== 30+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* 4 J 2 KL{{gap}}Geoffroy de Bath?, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be25b2c-3487-11e6-9144-d3019377c6b0/media/af0a55e1-4b54-05c0-a456-888212d6b5fb ''Sermones ad fratres de heremo'']. ca. 1450-1500. {{BNM-I|09049}} ; {{MMDC|15020}}

* 10 W 3 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc356dc-3487-11e6-b997-b34de8e3e1df/media/57bb42cc-c481-5837-af8b-158d28b0b66c Passieboek]. ca. 1475.

* 10 W 7 KL{{gap}}Hendrik Herp, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc747e2-3487-11e6-91df-871ab076f12e/media/0df658e2-630c-b673-7be9-f97544da8e33 ''Spieghel der Volcomenheit'']; Meister Eckhart, ''Rede der Unterscheidunge.''; 10e-eeuwse fragmenten met onder andere exorcistische teksten. Derde kwart 15e eeuw.

* 11 D 2 KL{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be672e8-3487-11e6-9b1b-5721046a6fda/media/431dbaf6-99e5-4bec-de0e-8172cc985799?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=44&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Spiegel historiael]'' (fragment uit de 3e Partie). {{BNM-I|02204}}

* 11 E 55 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b8b3ebe-3487-11e6-b073-af75c36586ef/media/05ff33aa-a905-cc39-ef3c-7c588faf71e0?mode=detail&amp;view=list&amp;q=Jacob%20van%20breda&amp;rows=1&amp;page=1 ''Proverbia seriosa in Theutonica prima, deinde in Latino sibi invicem consonantia]. Jacob van Breda, Deventer, 1485. {{ISTC|ip01025575}}

* 11 E 69 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be3bcba-3487-11e6-94de-07b336e81554/media/6cf79690-2a6e-15e2-cdc2-1bad7754ddae Vocabularius : ''Curia palatium''] (Latijn en Nederlands). Richard Pafraet (I), Deventer, [1480-1485]. {{ISTC|iv00325200}}

* 101 A 15 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bb74306-3487-11e6-b2d3-379f2b8656d8/media/f4cdb26b-7cc6-e20c-20f7-01ec8cc5f7a8 David Joris, ''Wonder Boeck'']. Dirk van Borne II, Deventer, ca. 1542.

* 101 D 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be079ce-3487-11e6-bfce-bb692ebe45d5/media/27262328-7c85-aa0b-1403-95173ff8dd02?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=24&amp;fq%5B%5D=search_s_jaar_van_publicatie:%5B10000000%20TO%2015970000%7D&amp;sort=order_ Verzamelhandschrift met o.a. het complete derde hoofdstuk uit ''De imitatione christi'' door Thomas à Kempis]. Deventer, ca. 1450. {{BNM-I|01635}} ; {{MMDC|14910}}

* 101 D 13 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca159e-3487-11e6-98a1-e72b2c86d518/media/1a49575a-4984-ff54-9567-f54c706b032f?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=3&amp;sort=order_s_auteurs%20asc ''Sermonen des somers vanden hoechtiden'']. Diepenveen, 1451. {{BNM-I|01650}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 14 KL{{gap}}Beernt Arboestier, [https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bca62d8-3487-11e6-9948-6f0eb4ea074d/media/af1d48b8-9210-c73a-daef-0e6c96954166 ''Van mennigerley sermonen'']. Diepenveen, 1453. {{BNM-I|01651}} ; {{MMDC|14986}}

* 101 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc5ac66-3487-11e6-bf8c-7bfe5d07cb25/media/2e8f08b7-33e2-9963-fb09-4f405f2e7b73 Van den claren ende verluchten mannen der oerden van Cistercien.]'' Deventer, 1487.

* 101 E 9 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/gedigitaliseerde-collecties/detail/17cb34ed-0cb3-5d2a-a045-3b8562b97245/media/082a6b08-d5db-f246-cdb4-e0c8af207b3a Gebedenboek van Katherina Kerstkens]. Vermoedelijk Deventer of Diepenveen, 1475-1500.

* 101 F 2 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/051911ec-6dcd-aa47-8eb7-27d3ae9e499f/media/6306f6a3-4c85-b2bf-21c6-47ec7e053588 ''Die bedudinghe van cantica canticorum'']. Deventer, Klooster Diepenveen, 22 juni 1426, '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.rug.nl/research/portal/publications/bedudinghe-op-cantica-canticorum-bewerkende-vertaling-van-glossa-tripartita-super-cantica(22dcea63-d5c9-4ea8-ac1f-6f9a3faa6b5a).html C.A.M. Schepers, ''Bedudinghe op Cantica Canticorum, bewerkende vertaling van Glossa Tripartita super Cantica: editie en teksthistorische studies'', thesis, Groningen 14 januari 1999]&lt;/ref&gt;

* 101 F 5 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bc6add2-3487-11e6-9095-0fb6f2482b8d/media/47f64a33-074b-aef6-e139-551433cae915 Jan van Leeuwen, ''Van vijf manieren broederliker minnen'']. Diepenveen, ca. 1425.

* 101 F 16 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0bcaccd2-3487-11e6-9a30-33a059a687af/media/9f0cc70f-9442-34f8-f2b9-f7e89110d0a3 Sermoenen, Deel 4]. Diepenveen, 1454. {{BNM-I|01652}} ; {{MMDC|14986}}

* 111 C 8 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0b98a478-3487-11e6-a5b9-a368eb10b4f6/media/45f3b27e-90d8-b022-a3bc-1e27aa363ace?mode=detail&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=6&amp;sort=order_s_auteurs%20asc Convoluut]: ''Dialogus Creaturarum'' (Gouda, 1481), ''Fabulae Latine van Aesopus'' (1481), ''Historia destructionis Troiae'' (Deventer, 1480-1485), ''Speculum Stultorum'' (Utrecht, 1474) en ''Reynardus vulpes'' (Utrecht, 1474).

* 2000 D 18 KL{{gap}}[https://athenaeumcollecties.nl/collecties/topstukken/detail/0be0b8bc-3487-11e6-8d60-678c205fe1eb/media/35030641-0539-7bb1-dfc6-541a7e9acceb Getijden- en gebedenboek]. Zuid-Holland, ca. 1485-1490. {{BNM-I|16279}} ; {{MMDC|15025}}

== Dordrecht ==

'''Regionaal Archief'''

* Stadsarchieven Dordrecht 1-652{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/46/987CDD96C8C845DC8EB78F18A4B23394 ''Stedelijk gravenkroniekje van Holland'' (vanaf beeld 153) en bekortende versie van het ''Gouds kroniekje'' (vanaf beeld 158)]. Dordrecht, ca. 1470 (gravenkroniekje tussen 1467-77).

== Dresden ==

* Mscr.Dresd.App.51{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306728257 Stadsrechten en privileges Breda]. Breda, 1401/1433 en 1411/1416, 

* Mscr.Dresd.App.1343{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id281182418 Gebedenboek]. Oost-Vlaanderen, ca. 1480-1490.

* Mscr.Dresd.M.33.a{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30479287X Artesteksten. Rederijkersgedichten. Kroniek van Vlaanderen]. Vlaanderen, ca. 1480. {{BNM-I|02040}}

* Mscr.Dresd.M.182{{gap}}Erhart Gross, [https://digital.slub-dresden.de/id278676308 Beierse prozavertaling van de Dietsche Doctrinale; autogr.]. Nürnberg, 1443. {{BNM-I|02041}}

* Mscr.Dresd.M.220{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id306646773 Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|02042}}

* Mscr.Dresd.M.254{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30614915X Getijdenboek]. Leiden, 1475-1500. {{BNM-I|02043}}

* Mscr.Dresd.M.255{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id307403556 Getijdenboek]. Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02044}}

* Mscr.Dresd.M.256{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279349599 Getijdenboek]. Weesp, 1504. {{BNM-I|09444}}

* Mscr.Dresd.M.291{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id279361238 Getijdenboek]. Selwerd, ca. 1500. {{BNM-I|02046}}

* Mscr.Dresd.M.292{{gap}}[https://digital.slub-dresden.de/id30665167X Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1425-1475. {{BNM-I|02047}}

== Düsseldorf ==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* Ms B 119{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/6066703  Van tweelf doechden. Jan van Ruusbroec, Van seven trappen. Rulman Merswin, Von den neun Felsen]. Marienfrede, 15e eeuw. {{BNM-I|04334}}

* Ms B 144{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2651490 Mnl. vertaling van Henricus Suso: Horologium aeternae sapientiae]. Niederrhein, 1474. {{BNM-I|04336}}

* Ms B 158{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7932385 Noordnederlandse vertaling van Gregorius de Grote: Dialogi]. Marienfrede, 1478. {{BNM-I|04337}}

* Ms B 208{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8903430 Mnl. vertaling van Bernardus van Clairvaux: Sermones; 2 preken van Nicolaas van Clairvaux]. Niederrhein, 1478. {{BNM-I|07323}}

* Ms C 17{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/2822237 Pseudo-Bonaventura-Ludolphiaanse leven van Jezus]. Niederrhein, 1415-1425. {{BNM-I|04341}}

* Ms C 21{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/5016389 Leven van Augustinus]. Wesel, Fraterhuis, 1478. {{BNM-I|04343}}

* Ms C 22{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9177138 Leven van Franciscus, etc.]. Niederrhein, 1450-1455. {{BNM-I|04344}}

* Ms C 23{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9191857 Heiligenlevens, preken]. Wezel, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04345}}

* Ms C 24{{gap}}Marquard van Lindau,[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9188272  Wechwiser naer den hemelschen Jherusalem]. Niederrhein, 1462. {{BNM-I|07811}}

* Ms C 25{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9192447 Marialegenden; preken] Verzamelhandschrift, Kruisheren Marienfrede, c. 1475. {{BNM-I|04346}}

* Ms C 75{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9496668 Getijdeboek Geert Groote] Diocees Münster, 3e kwart 15e eeuw.

* Ms C 89{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9542324 Gebedenboek]. Nederlanden, 16e eeuw. {{BNM-I|04347}}

* Ms C 93{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/7981542 Verzamelhandschrift, convoluut]. Wezel, Kruisheren / Marienfrede?, 1450-1463. {{BNM-I|04348}}

* Ms C 111{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/9423171 Ludolph van Saksen, Vita Jesu Christi]. Niederrhein of Westfalen, 1563-1564.

* Ms N 2 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8499146 Gebedenboek] 1446.

* Ms N 3 [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ms/content/titleinfo/8524152 Gebedenboek.] 15e eeuw.

* K02:C109{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3063 Bijbelperikopen]. 15de eeuw.

* K02:C116{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3387 Psalter]. 14de-15de eeuw. 

* K02:F23{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2886 ''Roman van Perchevael''] 15de eeuw.

* K02:F26a{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2888 ''Wrake van Ragisel'']. 14de eeuw. 

* K02:F26b{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2889 ''Wrake van Ragisel'']. 13de eeuw. 
 
* K02:F45{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2890 ''Madelgijs'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07381}}

* K02:F46{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2891 ''Der Naturen Bloeme'']. 14de eeuw. {{BNM-I|04356}}

* K02:F48{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2892 ''Florigout'']. 14de eeuw. {{BNM-I|07371}}

* K03:F52{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2896 ''Rijmbijbel''] (fragmenten). 1321.

* K03:F86{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2899 ''Boeve van Hamtone'']. ca. 1250-1300. {{BNM-I|07362}}

* K03:F88{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=2902 ''Sidrac'']. 15de eeuw.
 
* K04:004{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3103 Beschrijving van een stad en burcht]. 15de-16de eeuw.

* K08:004B{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3410 Ongeïdentificeerd]. 14de-15de eeuw.

* K12:001{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3095 Religieus gedicht]. 15de eeuw.

* K20:Z15/01{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3047 ''Dat Boec van den Houte'']. 15de eeuw. {{BNM-I|06470}}

* K20:Z15/09{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3054 ''Spieghel Historiael'']. 15de eeuw. 

* M0007{{gap}}[https://www.ulb.hhu.de/sammlungen/historische-sammlungen-und-bibliotheken/inventar-der-handschriftenfragmente?content=4&amp;sigId=3060 Brief over klooster van de Derde Orde]. 15de eeuw 

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/titleinfo/3658088 ''Getijdenboek'']. Jacob vander Meer, Delft, 8 april 1480. {{GW|GW13424}} ; {{ISTC|ih00429300}}

* 2012{{gap}}[https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/pageview/3821983 ''Vanden scaeckspeel'']. [Johannes de Vollenhoe], [Zwolle], ca. 1478-1480. {{GW|GW6538}} ; {{ISTC|ic00411600}}

* 2015{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/ink/content/thumbview/8966603 ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{GW|M38760}} ; {{ISTC|ir00278000}}

* NK 3114{{gap}}Lambertus Goetman, [https://digital.ub.uni-duesseldorf.de/urn/urn:nbn:de:hbz:061:1-118168 ''Den spieghel der ionghers'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1510. {{USTC|436787}} ;  [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0105.php '''L''']

== Edinburg ==

'''National Library of Scotland''' [https://digital.nls.uk/early-manuscripts/browse/archive/235248524 Zoeken: Manuscripts from the Low Countries]

== Erfurt ==

'''Universität Erfurt - For­schungs­bi­blio­thek Gotha'''

* Chart. A 584{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00025722 ''Eneasroman''] [Mandeville]. ca. 1470-1475. {{USTC|436787}}

* Dep. Erf., CA 2° 326{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017766/CA-2-00326_0444.tif?logicalDiv=log_f62dfc-3696-ba48-1b49ad53a Aantekening: lied f. 218v]

* Dep. Erf., CA 4° 325{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00017743/CA-4-00325_0095.tif?logicalDiv=log_ufb_cbu_00023665 Aantekening: aanhef lied, f. 42r]

* Dep. Erf., CA 4° 332{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00024593 Aantekeningen schutbladen: o.a. lied f. 105]

* Dep. Erf., CA 4° 349{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015100/CA-4-00349_0029.tif Aantekening schutblad: lied f. 9r]

* Membr. II 83{{gap}}Geert Groote, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/ufb_derivate_00015058/Memb-II-00083_00001.tif Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1486-1500 ; {{BNM-I|02059}} ; 

* Membr. II 204{{gap}}[https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026101?&amp;derivate=ufb_derivate_00015081 Hymnen en sequensen]. Oostelijke Nederlanden, 1446/1475 of c. 1490 ; {{BNM-I|02147}} ; 

* Membr. II 219{{gap}}Heraut Gelre/Beyeren [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00026042 Gotha-fragment met slot van ererede op Diederic van den Elner en begin van ererede op Adam van Mopertingen]. Noordelijke Nederlanden, 1402-1414 ; {{BNM-I|02148}} ; 

* Membr. II 220{{gap}}Jan van Boendale, [https://dhb.thulb.uni-jena.de/receive/ufb_cbu_00012524 ''Der leken spiegel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|02149}} ; 

== Erlangen ==

'''Universitätsbibliothek Erlangen-Nürnberg'''

* 665{{gap}}[https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bvb:29-bv046207692-4 ''Practica Magistri Goswini. (Eiusdem?) Tractatus Speculi astrorum. Tractatus Astrolabii Masaallah. Tabulae astronomicae et al.'' (Latijn en Nederlands)]. ca 1475-1500 ; {{BNM-I|08579}}

* H62/AH 590/625{{gap}}Anthonis de Roovere, [https://digital.bib-bvb.de/webclient/DeliveryManager?custom_att_2=simple_viewer&amp;pid=2776959 ''Staties uit de heilsgeschiedenis'' (Berijmde passie met houtsneden)]. [Gheraert Leeu, Gouda, 1482.] ; {{ISTC|il00185500}}

==Fécamp==

''' Musée du Palais Bénédictine'''

* A.10.008{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md494742cw76 ''Der Roesen krantz'' ]. 15de eeuw.

==Frankfurt am Main==

''' Universitätsbibliothek Johann Christian Senckenberg '''

* Fragm. germ. III 10{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7722997 ''Sibeli en Aetsaert van Zweden''] (fragmenten). ca 1300-1350. {{BNM-I|09069}}

* Fragm. germ. IV 6{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/7843426 Rechtsaantekeningen] (fragment). ca 1500. 

* Ms. Barth. 171{{gap}}Maarten Luther, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3641389 Catechismus]. ca 1550. 

* Ms. germ. oct. 21{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3678817 Brieven uit de Zuidnederlandse vertaling van het Nieuwe Testament, gevolgd door een apocriefe brief van Paulus aan de Laodicenzen ]. ca 1475-1500. {{BNM-I|05899}}

* Ms. germ. oct. 27 (Ausst. 36){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663073 Middelnederlandse gebeden] (rol). 15de eeuw.

* Ms. germ. oct. 32 (Ausst. 43){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3682002 Getijdenboek]. Middelnederlands en Frans. ca. 1480-1490. {{BNM-I|05214}}

* Ms. germ. oct. 33 (Ausst. 45){{gap}}Geert Groote, [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693105 Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|05215}}

* Ms. germ. oct. 47{{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3693933 Gebedenboek]. ca. 1550. {{BNM-I|13296}}

* Ms. germ. qu. 35{{gap}}Philip Utenbroeke [https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3663113 ''Spiegel historiael''] (fragment, Tweede Partie, Boek I, kap.67/vs.1-kap.68/vs.24). ca. 1375-1400. {{BNM-I|05221}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/uten001twee01_01/index.php '''N''']

* Ms. Praed. 12 (Ausst. 42){{gap}}[https://sammlungen.ub.uni-frankfurt.de/msma/content/titleinfo/3733473 Gebedenboek]. ca. 1510. {{BNM-I|05223}}

==Fulda==

''' Hochschul- und Landesbibliothek'''

* Aa 79{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN325287104 St. Georgener Predigten met ingevoegd preken uit de Limburgse sermoenen]. Rijnland, ca. 1300-1350. {{BNM-I|11787}}

* Aa 124{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN321275802 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1450-1475. {{BNM-I|07735}}

* Aa 132{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN434646644 Getijdenboek Geert Grote]. Oost-Nederland / Rijnland, ca. 1400-1450. {{BNM-I|09112}}

* Aa 144{{gap}}[https://fuldig.hs-fulda.de/viewer/image/PPN437530361 Getijden- en gebedenboek Latijn-Nederlands ]. Vlaanderen, ca. 1400-1450. {{BNM-I|07853}}

==Gent==

'''Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren'''

* KANTL.HS.6{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-lllu Eerste, tweede en derde ''Martijn''] (fragmenten). Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|06561}}


'''Universiteitsbibliotheek'''
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum&amp;type=manuscript Zoeken: hoge resolutie Middelnederlandse handschriften].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?sort=old-to-new&amp;type=manuscript&amp;access=online&amp;lang=dut-dum&amp;min_year=1301&amp;max_year=1600 Zoeken: handschriften tot 1600].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dum-dut&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=book Zoeken: drukken tot 1570].
* [https://lib.ugent.be/en/catalog?access=online&amp;lang=dut-dum&amp;max_year=1570&amp;min_year=1301&amp;sort=old-to-new&amp;type=manuscript-book Zoeken: handschriften en drukken in Middelnederlands en Nederlands tot 1570].


* HS.0029/1{{gap}}Gerard van Woelbosch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000805686 ''Spel vanden Somer ende vanden Winter''] (fragment). Gent, ca. 1430.

* HS.0082{{gap}}Olivier de Langhe, [http://lib.ugent.be/catalog/rug01:000991241 Expositie Op De Regel Van S. Benedictus. Verklaring Van De Bulle Van Urbanus V: Ne In Vinea Domini. Concordantiae Super Regulam S. Benedicti.] Gent, 1445. {{BNM-I|00041}}

* HS.0123{{gap}}Jacobus de Voragine, ''Legenda Aurea'' [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000809105 Winterstuk] (Tweede Noordnederlandse vertaling). Den Haag, 1470. {{BNM-I|00047}}

* HS.0125{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000808075 Oude Costume Van Ghendt.] Gent, 1301.

* HS.0186{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769900 Horae Sanctae Crucis E.a. Nederlandse Gebeden.] Brabant, 15e eeuw.

* HS.0198{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772388 Verscheidene Devoties In Het Latijn En Het Middelnederlands.] Gent, 15e eeuw.

* HS.0209{{gap}}Henricus Suso en Arnulf van Leuven. [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000762292 Middelnederlands Getijden- En Gebedenboek.] Zuidelijke Nederlanden, 1504.

* HS.0388{{gap}}Caesarius van Heisterbach, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797892 Dialogus Miraculorum] (De eerste Middelnederlandse vertaling). Nederlanden, begin 16e eeuw.

* HS.0444{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000860804 ''Der vrouwen Heimelijcheit'', ''Fysiognomie''] en andere gedichten. Vlaanderen, 1405. {{BNM-I|00113}}

* HS.0529{{gap}}Jacobus de Voragine, and Olivier De Langhe.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000794401 Heiligenlevens In Het Middelnederlands]. Gent, 1450.

* HS.0607{{gap}}Hugo de Sancto Victore.[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990667 Regel Van De H. Brigitta. Regel Van De H. Augustinus. Commentaar Op De Regel Van De H. Augustinus.] Dendermonde, 1500.

* HS.0632{{gap}}Johan Scutken, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000773362 Middelnederlandse Historiebijbel, deel 2]. Noordelijke Nederlanden, 1468.

* HS.0663{{gap}}Machteld Gerijtsdochter, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769899 Leven Van Jezus. ]Delft, 1474. 

* HS.0691{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000990629 ''Historie van Troyen'' (fragmenten)]. Brabant, ca. 1350-1375. {{BNM-I|06425}}

* HS.0697{{gap}}[https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000844072 Geneeskundige en occulte teksten.] Zuidelijke Nederlanden, ca. 1450.

* HS.0895{{gap}}Petrus Dorlandus en Henricus van Santen, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769871 ''Die historie des patriarchen sijnte Joseph''] en andere vrome geschiedenissen en sermoenen. Sint-Truiden, 1500-1503.

* HS.0896/A{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755970 ''Karel ende Elegast''] (fragmenten). Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350.

* HS.0941{{gap}}Hadewijch, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755566 Brieven, visioenen, liederen, mengeldichten ]. Brabant, ca. 1350. https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=hade002 Hadewich op DBNL]&lt;/ref&gt;

* HS.0942{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000886937 Die Dietsche Doctrinale] Oudenaarde, 1367. 

* HS.1016{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000880954 Middelnederlands Passieboek.] Brabant, 1450

* HS.1017{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992995 Leven Van Jezus.] Nederlanden, tweede kwart 15e eeuw

* HS.1021{{gap}}Arnoldus de Villa Nova e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000803880 Clavicula Salmonis en andere magische tractaten en voorschriften]. 16e eeuw.

* HS.1035{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000772918 Kookboek.] Nederlanden, 1475.

* HS.1038{{gap}}Jordanus de Quedlinburg en Joannes Tauler. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000857823 Sermoenen, religieuse tractaten en devoties.] Zuidelijke Nederlanden, eerste helft 16e eeuw.

* HS.1080{{gap}}Peregrinus de Opole. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000769845 ''Leven van Jezus'',] sermoenen, exempelen en devoties. Brabant, ca. 1450-1500.
 
* HS.1171{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990496 Leven Van Jezus.] 15e/16e eeuw

* HS.1273{{gap}}Jan Yperman, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000790503 ''Cyrurgie''.] Nederlanden, 1440.

* HS.1305{{gap}}Jan van Schoonhoven e.a., [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000797894 Devote tractaten]. Hasselt, 3e kwart 15e eeuw. {{BNM-I|00192}}

* HS.1357{{gap}}Christophorus Brukere, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000890208 Regel Van De Zusters Van Het St.-janshospitaal Te Oudenburg. Berijmde Gebeden En Andere Devoties]. Kalender. 1562.

* HS.1360{{gap}}Jan van Schoonhoven, Henricus Suso en Mechtildis de Hackeborn, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000956235 Gebeden En Devoties]. Nederlanden, ca. 1450-1500.

* HS.1365{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000762247 Teksten van pseudo-Brigitta van Zweden, Johannes Brinckerinck en anderen]. Holland, ca. 1425-1475. {{BNM-I|00213}}

* HS.1371{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000992650 Twee Biechtboeken]. 1401.

* HS.1374{{gap}}Jacob van Maerlant e.a. [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000763342 Heber-serrure Codex] (Middelnederlands verzamelhandschrift). Brabant, ca. 1375-1400. {{BNM-I|00216}}

* HS.1588{{gap}}Jan van Boendale, [https://fragmentarium.ms/overview/F-7jqe ''Der leken spiegel'' (fragment, Boek 2, Kap. 44, v. 482 - Kap. 45 v. 39; Boek 2, Kap. 48, v. 562-721).] Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|00233}}

* HS.1590{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000839806 ''Borchgravinne van Vergi''; Gedicht op het huwelijk in Cana; ''Vander zielen ende van den lichame'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00234}}

* HS.1619{{gap}}Pieter Vostaert, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000969203 Roman van Walewein (fragment)]. Vlaanderen, ca. 1350-1375. {{BNM-I|00242}}

* HS.1638{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990133 ''Die Rose'' van Heinric (fragment)]. Nederlanden, 14de eeuw. {{BNM-I|00250}}

* HS.1649{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/G Rijmkroniek van Holland''] ([https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek fragment G]). ca. 1325-1350.

* HS.2166{{gap}}Anna Bijns, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755562 Gedichten]. ca. 1520-1530.

* HS.2749/3-4{{gap}}Jacob van Maerlant; Lodewijk van Velthem, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990038 Vierde Partie van de ''Spieghel historiael'', fragment]. Westelijk Brabant of Oost-Vlaanderen, ca. 1325. {{BNM-I|06622}}  

* HS.2749/7{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000990045 ''Sidrac''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|06563}} 

* HS.2749/9{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000993611 ''Valentijn ende Nameloos''] (fragment). eerste helft 14e eeuw. {{BNM-I|07389}} '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003189201_01/_tij003189201_01_0019.php#146 Willem de Vreese, ''Een nieuw fragment van Valentijn en Nameloos'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 11 (1892) p. 140-162]&lt;/ref&gt;

* HS.3330{{gap}}Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:000755412 Testament rhetoricael]. 1561. [https://www.dbnl.org/tekst/dene001test01_01/dene001test01_01_0656.php '''N''']

* G.13860 ; [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001667788 ''Korte rijmkroniek van Vlaanderen'']. Oost-Vlaanderen, ca. 1431-1440. 

* BHSL.RES.0043/1{{gap}}Werner Rolevinck, [https://books.google.be/books?id=V6dKAAAAcAAJ ''Fasciculus temporum]. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* BHSL.RES.0170/1{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000176405 ''Die destructie van Jherusalem]. [Gheraert Leeu, Goude, 1482].

* BHSL.RES.0219{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001457031 ''Historie van Floris ende Blancefloer''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen, ca. 1517.

* BHSL.RES.0401/1{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=qSdNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0401/2{{gap}}[https://books.google.nl/books?id=nidNAAAAcAAJ ''Historien van Troyen, als si bescreven is bi den rechter Guidonem vander Columnen.''] Gheraert Leeu, Gouda, 1479.

* BHSL.RES.0460{{gap}}Anna Bijns, [https://books.google.be/books?vid=GENT900000177041 ''Een seer scoon ende suyver boeck, verclarende die mogentheyt Gods, ende Christus ghenade, over die sondighe menschen. Daer boven die warachtighe oorsake van der plaghen groot die wy voor ooghen sien, met veel scoone vermaninghe (...)'']. Peter van Keerberghen, Antwerpen, 1567. [https://www.dbnl.org/tekst/bijn003refe03_01/ '''N''']

* BHSL.RES.0537/1{{gap}}Anthonis de Roovere, Eduard de Dene, [https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001359678 Rethoricale wercken van Anthonis de Roouere (...) Carnation (...)]. Jan van Gelen, Antwerpen, 1562, '''X'''[https://www.dbnl.org/tekst/roov002reth01_01/index.php Tekst Anth. de Roovere op DBNL]

* BHSL.RES.1070{{gap}}''[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:001018720 Frederick van Jenuen]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, 1531.

* BHSL.RES.1071{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224241 ''Der IX quaesten'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1528.

* BHSL.RES.1084{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224258 ''Historien der heiligher drie coninghen'']. J. Jacobszoon Vander Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1479. {{ISTC|ij00340500}}

* BHSL.RES.1295{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224453 ''Des conincs summe'']. Jacob Jacobszoon van der Meer en Mauricius Yemantszoon, Delft, 1478. 

* BHSL.RES.1401{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224496 ''Der sielen troest'']. Nicolaes Grapheus alias Claes de Grave, Antwerpen 1526. {{USTC|402986}}

* BHSL.RES.1402{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000224495 ''Der sielen troest'']. Govaert Back, Antwerpen, 1502. {{USTC|402805}}

* BHSL.RES.1500/1 BIB.ACC.008994{{gap}}[https://books.google.be/books?id=-ZlbAAAAQAAJ ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* BIB.ACC.004589{{gap}}[https://books.google.be/books?vid=GENT900000038650 ''De zeer wonderlijcke ende vvarachtighe historie van Mahomet, inde welcke beschreuen ende verhaelt wordt zijn gheboorte, afcomste, leuen en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; valsche leeringhe, mette confutatie oft wederlegginge van den Alcora[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; quade secte des selfs Mahomet'']. Guillaem van Parijs, Antwerpen, 1580. {{STCN|424178524}}

* BIB.ACC.025068{{gap}}[https://lib.ugent.be/en/catalog/rug01:002052893 ''Historie vanden Ridder metten Swaen''] (fragment). Jan van Doesborch, Antwerpen [151?].

* 7859{{gap}}François Goedthals, [https://books.google.be/books?id=xmU-AAAAcAAJ ''Les proverbes anciens Flamengs et François correspondants de sentence les uns aux autres.'']. Christofle Plantin, Antwerpen, 1568. {{USTC|13557}} ;  '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.let.leidenuniv.nl/Dutch/Renaissance/GoedthalsProverbes1568.pdf Transcriptie (pdf), Leiden Universiteit]&lt;/ref&gt;

==Giessen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Hs.45{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565165 Glossaria Latijn/Nederduits]. ca. 1350. {{BNM-I|07948}}

* Hs.98{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565329 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06365}} ;[https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Hs.98a{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-hm/content/titleinfo/565832 ''Spiegel historiael'' (Vijfde Partie, Boek IV, kap.27/vs.4-15 en vs.54-65 en kap.28/vs.25-36 en 75-85)] (fragment). West-Vlaanderen, ca. 1315-1350. {{BNM-I|06691}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* Hs.642a{{gap}}[https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3917775 o.a. Rijnlandse bewerkingen van verhalen uit de Noord-Nederlandse bewerking van ''Vitas patrum''] Westfalen, ca. 1450-1475. {{BNM-I|08103}}Zie ook: [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3935448 Hs. 790b] en [https://digisam.ub.uni-giessen.de/ubg-ihd-fb/content/titleinfo/3925911 Hs. 816a]

* Hs. NF 345{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:hebis:26-digisam-105187 ''Rijmbijbel''] (fragment). Nederlanden, ca. 1350-1375, [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0029.php '''D'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;Universiteit Giessen: [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/items/2ff897ab-1a87-409a-b79f-918d0d49026f/full cataloogitem] met [https://jlupub.ub.uni-giessen.de/server/api/core/bitstreams/51f1cb89-7775-4491-8f50-69ba57b6201d/content bijlage]&lt;/ref&gt; 

==Göttingen==

'''Niedersächsische Staats- und Universitätsbibliothek'''

* 8 TH TH I, 666/19:1{{gap}}[David Joris], [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN876297246 Ernstelijcke Klage, Leere unde onderwysinghe aen alle Regenten unde Ouericheden, ouer den nydighen bloetdorstighen aardt Belials unde Antichristi hare Dienaren unde Medgenooten, die daer eenichsins raden unde leeren yemanden om't Geloof of die Weth haerder conscientien te mogen vervolgen oder te dooden'']. z.p., 1544.

* 4 Cod. Ms. philol. 184: II{{gap}}Jan van Boendale, [https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3801882 ''Der leken spiegel'' (fragment)]. ca. 1330-1350. {{BNM-I|06712}}

* 8 Cod. Ms. hist. 823b{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/DE-611-HS-3746406 Reis van Jan van Mandeville]. Holland, 1425-1475. 

* Fab. Rom. I 2200{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN770755488 ''Die hystorie van die seven wijse mannen van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{GW|GW12876}} ; {{ISTC|is00450100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0033.php '''L'''] ; [https://www.dbnl.org/tekst/_sev001abot01_01/ '''N''']

* Fab. Rom. III 1945{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1668342502 Rijckaert zonder Vreese'']. Hieronimus van Dussen, Antwerpen, 1619, [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0060.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Rijckaert_zonder_Vreese/Rijckaert_zonder_Vreese_feuilleton_editie.pdf W.Kuiper, ''Rijckaert zonder Vreese - kritische editie'', Amsterdam 2019]&lt;/ref&gt;

* Fab. Rom. III 2011{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685820972 ''Een schoone ende wonderlijcke historie, diemen voor warachtich houdt, ende autentijck, sprekende van eender vrouwen gheheeten Melusine [...]'']. Hieronymus Verdussen, Antwerpen, 1602, 

* Fab. Rom. III 2108{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1680075381 ''Een schoone Historie van Jan van Parijs, coninck van Vranckrijck'']. Pauwels Stroobant, Antwerpen, 1612. [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0055.php '''L''']

* Fab. Rom. VI, 1223{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685936180 ''Van Ulenspieghels leven ende schimpelijcke wercken ende wonderlijcke avontueren die hi hadde [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Jan van Ghelen de Jonghe, Antwerpen, 1580, 

* Fab. Rom. VI 1533{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN779971469 ''Een schoon historie van broeder Ruyssche die een koc was in een klooster ende een duyvel die hem in menschelijcker ghedaente verschapen hadde'']. Jan van Ghelen, Antwerpen, 1596. 

* Fab. Rom. VI 1542{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN686082044 ''Een schoone genuechelicke enn seer pluysante Historie van den Pastoor te Kalenberghe von syn wonderbaerlikke avontueren ende corthwylige cluchten die hy by synen leven bedreven heeft'']. Albert Bouwman, Amsterdam, 1613.

* Fab. Rom. X 32{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1685925472 ''Die conste ende maniere om broot ende vleesch, visch, wyn, gebraet, spijs, dranc ende den vryen kost te kryghen sonder ghelt.''] Weduwe Jan van Ghelen, Rotterdam, 1610. {{USTC|1018385}}

* 8 FAB X, 132 RARA{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN1782610715 ''Een schone ende ghenoechelijcke historie van joncker Jan uut den Vergiere, des graven soone van Artoys, die veel wonderlijcke avontueren gehadt heeft ende door zijn groote vromicheyt namaels keyser van Roomen ende coninck van Vranckrijck wert'']. Harman Janszoon Muller, Amsterdam, [1590]. {{USTC|429335}}

* Poet. Germ. II 1316{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN532719360 ''De historia van Lanslot ind van dye schone Sandrin'']. Heinrich von Neuss, Köln, 1510.{{gap}}{{USTC|629944}}

* Theol. 160{{gap}}[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN86944929X ''op Cantica Canticorum'']]. [ca. 1460] ; {{BNM-I|06062}}

==Graz==

'''Universitätsbibliothek'''

* 503{{gap}}[https://unipub.uni-graz.at/urn:nbn:at:at-ubg:2-28457 ''Commentarius in Augustini libri De civitate Dei'', met gebed in het Middelnederlands op het voorste schutblad]. Nederlanden of Frankrijk, ca. 1400. {{BNM-I|13200}}

* 1703/131{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0131.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Eerste Partie]. West-Vlaanderen (?), ca. 1300-1350. {{BNM-I|06652}}

* 1703/132{{gap}}Philip Utenbroeke,[https://sosa2.uni-graz.at/sosa/katalog/katalogisate/1703/1703-0132.html ''Spiegel historiael'', fragmenten Tweede Partie]. West-Vlaanderen (Brugge?), ca. 1300-1325. {{BNM-I|06677}}

==Greifswald==

'''Universitätsbibliothek Greifswald''' 

* MS 638{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275191,T ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|02150}}

* MS Nd. 1{{gap}}Arnt Buschmann, [https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275108,T Mirakelbericht]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1450-1460.

* MS Nd. 2{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275109,T Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1400-1425. {{BNM-I|02153}}

* MS Nd. 9{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275116,T Gebedenboek]. Maaseik, ca. 1534/1566.

* MS Nd. 20{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275124,T Gebedenboek]. Brabant, ca. 1510-1520.{{gap|1em}{{BNM-I|08581}}

* MS Nd. 37{{gap}}[https://www.manuscripta-mediaevalia.de/dokumente/html/obj31275128,T Johannes Cassianus]. West-Vlaanderen, ca. 1450-1500.

==Groningen==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* HS.ADD 274{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/13938/rec/57 Getijdenboek], Thesinge, 1512-1518. {{BNM-I|05933}}

* HS.ADD 360{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/8583 Gebedenboek]. ca. 1500-1525.

* HS.ADD 424{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/67849 Het boek van Brecht]. Zwolle, ca. 1465-1490.
 
* HS.103{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/8436/rec/1 Verzameling Artesteksten in het Latijn en het Nederlands]. ca. 1500-1525.

* HS.216{{gap}}Augustinus, Hugo van St-Victor, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/9061 ''Bedudinge nae den sinne van Sante Augustinus regele''. Met het commentaar van Hugo van St-Victor]. Maaseik, 1435. {{BNM-I|02104}}

* HS.217{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/779/rec/10 ''Pseudo-Bonaventura-Ludolfiaanse leven van Jezus'']. Noordelijke Nederlanden, 1438. {{BNM-I|02105}}

* HS.254{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/7404/rec/22 Verzameling juridische teksten]. 1530 en later.

* HS.279{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/manuscripts/id/7877/rec/27 Stadboek van Groningen]. Groningen, 1532. {{BNM-I|02114}}

* HS.350{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/digital/collection/manuscripts/id/15000/rec/1 Nederlandse vertaling van Olivier de la Marche ''L'estat de la maison du duc Charles de Bourgoingne dit le Hardy'']. 16de eeuw. {{BNM-I|02116}}

* HS.405{{gap}}o.a. Jacob van Maerlant, [https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/manuscripts/id/3332 Zutphens-Groningse Maerlanthandschrift ], 's Hertogenbosch?, ca. 1325-1339. {{BNM-I|02118}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

* HS.406{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/ref/collection/membradisje/id/54 ''Parthonopeus van Bloys'' (fragment)], Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|02119}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_par002part02_01/ '''N''']
 
* uklu INC 131 A{{gap}}[https://facsimile.ub.rug.nl/cdm/compoundobject/collection/boeken/id/1804/rec/2 ''Dat boeck vanden leven ons liefs heren ihesu christi, ... met addicien van scoonen moralen ende gheesteliken leringhen ende deuoten meditacien ...'']. Peter van Os. Zwolle, 1495.

* INC 132{{gap}}[https://dbc.rug.nl/digital/collection/membradisje/id/732/rec/93 Dekblad met fragment van Middelnederlandse prozatekst over de sacramenten]. ca. 1450-1500?.

== Haarlem ==

'''Noord-Hollands Archief'''

* Losse aanwinsten 1039{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741443&amp;miview=inv2 ''Brederodekroniek. Met een serie kroniekjes van andere adellijke geslachten uit Holland.''] Zestiende eeuw.

* Losse aanwinsten 1040{{gap}}Jan van Leiden, [https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=176&amp;minr=741444&amp;miview=inv2 ''Kroniek van de heren van Brederode, met stamreeksen van de heren van Arkel en Egmond.''] Zestiende eeuw.

* Stadsbestuur van Haarlem (Stadsarchief van Haarlem), 928 (= Stadsarchief Rood 21){{gap}}[https://noord-hollandsarchief.nl/bronnen/archieven?mivast=236&amp;mizig=210&amp;miadt=236&amp;miaet=1&amp;micode=1573&amp;minr=1111261&amp;miview=inv2 ''Negen besten'', ''Cort Chronijkje van de graaven van Holland'', ''Historialike materie'' (kroniek van Haarlem) ]. Haarlem, kort na 1446. {{BNM-I|08255}}

'''Stadhuis'''

* [https://noord-hollandsarchief.nl/beelden/beeldbank/?mode=gallery&amp;view=list&amp;rows=1&amp;page=1&amp;fq%5B%5D=search_i_period:%5B14000000%20TO%2015510000%7D&amp;q=gravenportretten&amp;reverse=0&amp;oldView=horizontal Reeks van 19 gravenportretten]. Haarlem, circa 1490.

==Halle==

'''Frankesche Stiftungen'''

* 44 E 12 (1){{gap}}Guillaume de Digulleville, [https://192.124.243.55/digbib/pilger.htm ''Boek van den pelgrim'']. Hendrik Eckert van Homberch. Delft, 1498, ; {{ISTC|ig00638500}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_boe007boec01_01/_boe007boec01_01_0001.php '''N''']

* ZV 27234{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386591 ''Lerung ende vermaenung met bequame gelijckenissen wtgesproocken totter Ghodtsaelicheit dienstelick'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27235{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386590 ''Een twesprake tuschen een Meister ende sijn Discipel'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* ZV 27236{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386589 ''Alle waere gheloeuighen saluyt'']. Ludwig Dietz, Rostock, 1546.

* [?]{{gap}}David Joris, [https://digital.francke-halle.de/fsaad/content/titleinfo/386588 ''Wtspraeck des waeren Religions ende verklaering der Ceremonien'']. Ludwig Dietz, Rostock, [1550].

== Hamburg ==

'''Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg Carl von Ossietzky '''

* Cod. theol. 2194{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN1036472221 Ascetische geschriften: Sinte Bernaerts testament; David van Augsburg ''Profectus religiosorum'', excerpt; Jan van Ruusbroec ''Vanden kerstenen ghelove'', excerpt; traktaten, heiligenlevens, gebeden; preek uit de ''Jhesus collacien''; preek van Nicolaas van Straatsburg: Preek over de gulden berg, gevolgd door Jan van Schoonhovens commentaar op deze preek; anonieme preek]. Nederlanden, 1450-1600. {{BNM-I|05584}}

* Inc App A/80 1039{{gap}}[https://resolver.sub.uni-hamburg.de/kitodo/PPN782153259 ''Die Historie van Buevijne van Austoen ut Engelandt gheboren, vol wonderlijke aventueren, vol strijen, vol amoruesheyt ende vol van verraderijen'']. Jan van Doesborch, Antwerpen, 1504. {{USTC|436691}}

* Inc App A/265{{gap}}[https://digitalisate.sub.uni-hamburg.de/de/nc/detail.html?tx_dlf%5Bid%5D=26495&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;tx_dlf%5Bpointer%5D=0 De Spieghel der behoudenessen]''. Thomas van der Noot, Brussel, [1508]. {{USTC|403645}}

==Hannover==

'''Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek | Niedersächsische Landesbibliothek'''

* Ms IV, 369{{gap}}[https://digitale-sammlungen.gwlb.de/resolve?id=1756555699 Nederrijns Moraalboek]. eind 13 eeuw. {{BNM-I|06704}}

==Hanover (NH)==

'''Rauner Library - Dartmouth College Library'''

* Ms. 1270{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001270.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw. 

* Ms. 1302{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001302.html Getijdenboek] (fragment). Vlaanderen, 15de eeuw. 

* Ms. 1345{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/001345.html Gebedenboek] (fragment). 15de eeuw.

* Ms. 2491{{gap}}[https://www.dartmouth.edu/~library/rauner/westmss/002491.html Getijdenboek] (fragment). 15de eeuw.

==Hattem==

'''Bibliotheek Stichting Oud-Hattem'''

* Hs. C5:{{gap}} Collectie 'secreten'. 15e eeuw. {{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 
 Zie Utrecht: UBU Hs. Hattem C 5].

==Heeswijk Dinther==

'''Abdij van Berne'''

* Hs. 2{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/895616A95CE34908B5C08ECF75FB8FB3 Godfried van Wevel, Vanden twaelf dogheden; Eenliker sprake]. 1450-1500. {{MMDC|17021}}

* Hs. 4{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Gebedenboek]. 1450-1500. {{BNM-I|07416}} ; {{MMDC|17024}}

* Hs. 6{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/F19D7C7429AB40F098CB778139A112E3 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, c. 1470. {{BNM-I|07514}} ; {{MMDC|17031}}

* Hs. 9{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/0BEC7AB595F340368B73AF7DB8F5ABF8 Getijdenboek]. IJsselregio, 1470-1490. {{BNM-I|05987}}{{MMDC|17060}} ; 

* Hs. 11{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/298A97AF81574053A50426C2C93CA5AD Teksten met instructies voor een vroom leven]. Oostelijk Brabant, 1500-1550, ; {{BNM-I|07545}}{{MMDC|17040}}

* Hs. 33{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/B277D3ED3FEB4C059F1AEF534BCB901B Pesttractaat]. 15e eeuw. 

* Hs. 100.1{{gap}}[https://proxy.archieven.nl/235/80391E23340D472BBF340E3B64D26F6B Van den hertogen ende heren van Brabant. Rijmkroniek]. 16e eeuw.

==Heidelberg==

'''Universitätsbibliothek'''

* Cod. Pal. germ. 87{{gap}}Johann von Soest, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg87?ui_lang=eng ''Kinder von Limburg'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Roman van Heinric ende Margriete van Limborch'').] Heidelberg, 1480. {{BNM-I|06428}}

* Cod. Pal. germ. 147{{gap}}[https://doi.org/10.11588/diglit.70#0001 ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470. 

* Cod. Pal. germ. 315{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg315?ui_lang=eng ''Malagis'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Madelgijs'').] Westschwaben, ca. 1480. {{BNM-I|07379}}

* Cod. Pal. germ. 340{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg340?ui_lang=eng ''Malagis'', ''Reinolt von Montelban''.] ca. 1474. {{BNM-I|07377}}

* Cod. Pal. germ. 357{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg357?ui_lang=eng Kleine Heidelberger Liederhandschrift.] Elzas (Straatsburg?), ca. 1270-1280. {{BNM-I|08295}}

* Cod. Pal. germ. 363{{gap}}Johann der Clerick, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg363?ui_lang=eng ''Ogier van Dänemark'' (Middelhoogduitse vertaling van ''Ogier van Denemarken'').] Heidelberg? 1479. {{BNM-I|07384}}

* Cod. Pal. germ. 368{{gap}}Herbort von Fritzlar, Hendrik van Veldeke [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg368?ui_lang=eng ''Liet von Troye'', ''Eneasroman''.] Würzbürg 1333. {{BNM-I|08297}}

* Cod. Pal. germ. 399{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg399?ui_lang=eng ''Reinolt von Montelban''.] Rottenburg? Tübingen? Urach?, 1480. {{BNM-I|07378}}

* Cod. Pal. germ. 403{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg403 ''Eneasroman.''] Straatsburg, 1419. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N'''] 

* Cod. Pal. germ. 848{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/cpg848?&amp;ui_lang=eng Codex Manesse.] Zürich, ca. 1300-1340.

* Cod. Sal. VII,4d{{gap}}[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/salVII4d?ui_lang=ger Devotieboek: getijden, boetpsalmen, gebeden, traktaten, ''Der vader collacien'', fragment van een preek van Nicolaas van Straatburg: Preek over de gulden berg]. Oostelijke Nederlanden? Brabant?, ca. 1440?, ca. 1500?.{{BNM-I|07263}}

* Heid. Hs. 200{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs200 ''Wapene Martijn'' (fragment)]. ca. 1300-1400 (?).{{BNM-I|06559}}

* Heid. Hs. 1012{{gap}}Augustijn[ken van Dordt], ''[https://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/heidhs1012/0015/image,info,thumbs Der Herzog von Braunschweig]''. [Trier] ca. 1460.

==Innsbruck==

'''Universitäts- und Landesbibliothek Tirol'''

* Cod. 455{{gap}}[https://diglib.uibk.ac.at/urn:nbn:at:at-ubi:5-1461 Geneeskundig verzamelhandschrift, Latijn en Nederlands (simplicia).] Nederlanden, 14de en 15de eeiw. {{BNM-I|08656}}

==Jena==

Thüringer Universitäts- und Landesbibliothek Jena

* Ms. Prov. f. 155{{gap}}[https://collections.thulb.uni-jena.de/rsc/viewer/HisBest_derivate_00023755/Ms-Prov-f-155_0001.tif ''Parthonopeus van Blois''] (fragment). {{BNM-I|02163}}

==Kampen==

'''Stadsarchief'''

* Oud Archief 11 [https://kroniekvankampen.huygens.knaw.nl/ Kamper Stadskroniek ''De annalibus quaedam''.] Kampen, ca. 1470-1545. {{BNM-I|11949}}

==Karlsruhe==

'''Badische Landesbibliothek'''

* Cod. Donaueschingen 217 [https://digital.blb-karlsruhe.de/urn/urn:nbn:de:bsz:31-66200 Getijdenboek van Geert Groote] IJsselgebied (Zwolle?), ca. 1470-1490.

==Kassel==

'''Universität Kassel'''

* 4° Ms. poet. et roman. 29{{gap}}[https://orka.bibliothek.uni-kassel.de/viewer/image/1398416988020/1/LOG_0000/ ''Roman der Lorreinen.]'' ; {{BNM-I|06368}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] 

==Keulen==

'''Dombibliothek'''

* Codex 248{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-0248_001.jpg%22/segment/%22body%22 ''Die bereydinge des herten'', ''Die weerdicheit der caritaten'']. Limburg? ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* Codex 1117{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1117_001.jpg%22/segment/%22body%22 Getijdenboek]. ca. 1500. 

* Codex 1323{{gap}}[https://www.ceec.uni-koeln.de/ceec-cgi/kleioc/0010/exec/pagepro/%22kn28-1323_001.jpg%22/segment/%22body%22 Preken]. ca. 1550. 

'''Universitäts- und Stadtbibliothek'''

* AD+BL220{{gap}}[https://www.ub.uni-koeln.de/cdm/ref/collection/inkunabeln/id/165239 ''Herbarius.''] Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}
* ENNE167{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://fragmentarium.ms/overview/F-ds6i''Vanden blinkenden steen'' (fragment)] Nederlanden, ca. 1400-1450. 

'''Historisches Archiv'''

* C&amp;D 337{{gap}}Jan Beke, [https://historischesarchivkoeln.de/archive.xhtml?id=Vz++++++00134516MHupElko#Vz______00134516MHupElko  ''Croniken'']. 15de eeuw. {{BNM-I|10449}}

* W.* 46 * {{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003339PPLS#Vz______90003339PPLS ''Prosalancelot'' (naar Middelnederlands model).] Heidelberg?, ca. 1470.

* W. 4 121{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003430PPLS#Vz______90003430PPLS Frans-Nederlands gespreksboekje]. ca. 1375-1400. {{BNM-I|05007}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://books.google.be/books?id=9mwUAAAAQAAJ Scan op google books]&lt;/ref&gt;

* W. 4 322{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003354PPLS#Vz______90003354PPLS ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. ca. 1475-1525. {{BNM-I|05159}}

* W. 4 324{{gap}}Jacob van Maerlant, [http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003356PPLS#Vz______90003356PPLS ''Spieghel historiael'', fragment]. West-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|04898}}

* W. 8 262{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003457PPLS#Vz______90003457PPLS Notitieboek van een Vlaams koopman]. ca. 1450-1460. {{BNM-I|05013}}

* W. 8 325{{gap}}[http://historischesarchivkoeln.de:8080/actaproweb/archive.xhtml?id=Vz++++++90003594PPLS#Vz______90003594PPLS Glossarium Latijn-Nederlands, fragment]. Limburg, ca. 1300-1325. {{BNM-I|05116}}

==Koblenz==

'''Landeshauptarchiv Koblenz'''

* Bestand 701 Nummer 262{{gap}}[https://apertus.rlp.de/index.php?PLINK=1&amp;ID=ca23ec55-096e-4c81-aaca-9cfef51067dd Convoluut met in het tweede deel: Arnoldus Leodiensis, ''Alphabetum narrationum'' (162r-172r), zes lectiones uit een ''Officium sanctae Barbarae'' (172v) en Jacob van Maerlant, ''Eerste Martijn'' (fragment op f. 173r)]. Dit deel van het convoluut: Nederlanden, 1380-1400. {{BNM-I|09090}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_que002199601_01/_que002199601_01_0023.php E.A. Overgaauw, ''Een nieuw fragment van Jacob van Maerlant's Eerste Martijn (Koblenz, Landeshauptarchiv, Best. 701: Nr. 262, fol. 173)]], Queeste, Jaargang 1996, p. 191-196]&lt;/ref&gt;

==Kopenhagen==

'''Det Kongelige Bibliotek'''

* 77 II,-233 4to{{gap}}[https://www5.kb.dk/permalink/2006/manus/541/eng/ ''Ulenspiegel. Van Ulenspieghels leven.''] Michiel van Hoochstraten, Antwerpen ca. 1512. {{USTC|437065}}

==Kraków==

'''Biblioteka Jagiellońska'''

* Berol. mgq 1087{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/714545/edition/676992/content Verzamelhandschrift met o.a. Preken uit de ''Limburgse sermoenen, Tondalus’ visioen'' en ''Sint Patricius’ vagevuur'']. Noordelijke Nederlanden, tweede helft vijftiende eeuw, circa 1490? ; {{BNM-I|02998}}

* Berol. mgq 1094{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/340948/edition/325636/content Godfried van Wevel. Henricus Suso. Traktaten]. Gelre, 1468. {{BNM-I|02957}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 1{{gap}}[https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/publication/301264/edition/288259/content?ref=desc Ongeïdentificeerd (1) ''Henric en Claredamye''] [?]. Eerste helft 13e eeuw, Nederrijns. {{BNM-I|03002}}

* Berol. mgq 1303 Nr. 3{{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra/doccontent?id=175986 ''Eneasroman''] (fragment). na 1250. {{BNM-I|03001}}

==Lancaster, PA==

'''Franklin &amp; Marshall College, Shadek-Fackenthal Library'''

* Misc. Ms. 146{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0038/html/MS_146.html Book of Hours]. Zwolle, ca. 1470-1480.

==Leeds==

'''University Library - Special Collections'''

* BC MS 7{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372689 Getijdenboek]. Delft? en Zuidelijke Nederlanden, ca. 1490 en ca. 1500-1510. {{BNM-I|05856}}

* BC MS 14{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372696 Getijdenboek]. Nederlanden, ca. 1450-1500, met toegevoegde miniaturen uit de eerste helft van de 13de eeuw. {{BNM-I|10206}}

* BC MS 24{{gap}}[https://explore.library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/372702 Psalter]. Holland, ca. 1440. {{BNM-I|05908}}

== Leeuwarden==

'''Tresoar'''
* [https://db.ecodices.nl/search/eyJzZWFyY2h2YWx1ZXMiOlt7Im5hbWUiOiJDb2xsZWN0aW9uIiwiZmllbGQiOiJjb2xsZWN0aW9uIiwidmFsdWVzIjpbIkxlZXV3YXJkZW4sIFRyZXNvYXIiXX0seyJuYW1lIjoiVGV4dCBMYW5ndWFnZSIsImZpZWxkIjoibGFuZ3VhZ2UiLCJ2YWx1ZXMiOlsiRHV0Y2giXX1dLCJwYWdlIjoxLCJwYWdlX2xlbmd0aCI6MzAsInNvcnRvcmRlciI6InRpdGxlIn0= 15+ handschriften] gedigitaliseerd op e-codices.nl

* Hs. 290{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=199 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|02809}} ; {{MMDC|15727}}

* Hs. 1804{{gap}}[https://digicollectie.tresoar.nl/object.php?object=12 ''Florigout''] (fragmenten). 14de eeuw. {{BNM-I|02813}} ; {{MMDC|15659}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_flo004flor02_01/ '''N'''] 


==Leiden==

'''Hoogheemraadschap van Rijnland'''

* 2.2.17, no 21{{gap}}[https://www.archieven.nl/nl/zoeken?mivast=0&amp;mizig=210&amp;miadt=319&amp;miaet=1&amp;micode=2.2.17&amp;minr=1065347&amp;miview=inv2 Van die heerlikije der lande van Steyn.''] ca. 1500. {{MMDC|15365}}

'''Universiteitsbibliotheek''' 

Leiden University Libraries Digital Collections : [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=edismax&amp;cp=collection%3Aubl_manuscripts&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22 Zoeken: Manuscripts : Dutch]
[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/search?type=dismax&amp;islandora_solr_search_navigation=1&amp;f%5B0%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Aubl_manuscripts%22&amp;f%5B1%5D=mods_language_languageTerm_text_authority_iso639%5C-2b_ms%3A%22Dutch%22&amp;f%5B2%5D=RELS_EXT_isMemberOfCollection_uri_ms%3A%22info%5C%3Afedora%5C/collection%5C%3Awestern_mediev_manuscripts%22 Zoeken: Westerse middeleeuwse handschriften - Nederlands] 

* 1369 C 11{{gap}}Werner Rolevinck, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1543099#page/1/mode/1up ''Fasciculus temporum]''. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 1497 B 11{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1936602#page/1/mode/1up ''Historien ghetoghen uuten gesten ofte croniken der Romeynen, tracterende ende roerende van die doechden ende sonden, ende die ghemoraliseert ende ghetoghen tot enen gheesteliken sinne'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 1497 H 14{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1557824#page/1/mode/1up ''Den spyeghel der salicheyt van Elcerlĳc : hoe dat elcerlĳc mensche wert ghedaecht Gode rekeninghe te doen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1525. {{USTC|407327}}


* BPL 3{{gap}}Jean Froissart, ''Chroniques'' [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel I] - [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/938926#page/1/mode/1up deel II], vertaald door Gerijt Potter vander Loo. Leiden?, 1470. {{BNM-I|01878}} ; {{MMDC|4869}}

* BPL 14 A{{gap}}Broeder Geraert, Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1602664 ''Natuurkunde van het geheelal - Der naturen bloeme'']. Utrecht, 1350-voor 1366? ; {{BNM-I|01882}}

* BPL 14 C{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2668898?solr_nav%5Bid%5D=b3b7dbfb2b5dd03cb600&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=0#page/1/mode/1up ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden (Gelre of Overijssel), ca. 1460-1470.

* BPL 14 E{{gap}}Lodewijk van Velthem, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1599911 Spiegel Historiael''], Vijfde Partie. Brabant, ca. 1316-1325. {{BNM-I|00006}} ; {{MMDC|4914}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/velt003spie02_01/ '''N''']

* BPL 14 F{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/2692079#page/1/mode/1up Reis van Jan van Mandeville'']. Noordelijke Nederlanden. ca. 1425-1450. {{BNM-I|01885}}

* BPL 76 C{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1686975|Wereldkroniek ''Claes Heynenzoon en andere kronieken'']. Holland, 1476. {{BNM-I|01901}} ; {{MMDC|5499}}

* BPL 101{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606999 ''Sinte Franciscus leven'']. Vlaanderen, 1300-1350. {{BNM-I|01907}}

* BPL 136 D{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1594995#page/1/mode/1up ''Gouds kroniekje'']. 1463.

* BPL 1010{{gap}}Joannes de Beka, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1989383?solr_nav%5Bid%5D=14e60660c0312d2db5ab&amp;solr_nav%5Bpage%5D=0&amp;solr_nav%5Boffset%5D=5#page/6/mode/1up Die croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425. {{BNM-I|10447}} ; {{MMDC|1792}}

* BPL 1049{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1606657 Limburgse ''Aiol'']. Limburg (omgeving Venlo?), ca. 1175-1225. {{BNM-I|01927}}

* BPL 1215{{gap}}Heinric van Veldeke, [[hdl:1887.1/item:1594784|''Sinte Servaes levene'']]. Maastricht, St. Bartholomeüsklooster ca. 1470. {{BNM-I|01928}} ; {{MMDC|r1797}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* BPL 2894{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1679726 Bastaard-Godevaert]. Brabant?, ca. 1330-1370. {{BNM-I|02018}}

* BPL 3085{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:760243 ''Wrake van Ragisel''] (fragment). 1250-1300?. {{BNM-I|02024}} ; {{MMDC|2079}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_wra001mgys01_01/ '''N''']

* BPL 32522:4{{gap}}Jan van Ruusbroec,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:3493569 ''Vanden blinckenden steen'' (fragment)]. {{BNM-I|05280}}

* LTK 168{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1678947 ''Scolastica''] (Rijmbijbel). Nederlanden, 1450-1475. {{BNM-I|00833}}

* LTK 183{{gap}}Anonymus en Melis Stoke, [https://resources.huygens.knaw.nl/rijmkroniek/thumbs/L ''Rijmkroniek van Holland''] (fragment). ca. 1400. {{BNM-I|00843}} ; {{MMDC|14190}}

* LTK 191{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1598537 ''Ferguut, Floris ende Blancefloer, Der Historiën Bloeme, Esopet, Bediedenis der misse, Dietsche doctrinale'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1350. {{BNM-I|00001}} ; {{MMDC|14191}}

* LTK 194{{gap}}Jan de Weert, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595455#page/1/mode/1up ''Nieuwe Doctrinael, Dierenriemmannetje, Lied van Geraert van Velsen'']. Z. Nederlanden, ca. 1450-1475. {{BNM-I|00847}} ; {{MMDC|14197}}

* LTK 195{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1595077#page/1/mode/1up ''Roman van Heinric en Margriete van Limborch'', ''Roman van Walewein'']. West-Brabant / West-Vlaanderen ca. 1350. {{BNM-I|00848}} ; {{MMDC|14200}}

* LTK 205{{gap}}Dirc Potter, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1608717#page/1/mode/1up ''Der minnen loep'']. Holland, 1486. {{BNM-I|00853}} ; {{MMDC|14408}}

* LTK 221 ; [https://hdl.handle.net/1887.1/item:3300393 Samengestelde codex met o.a. sermoenen, gebeden en een Middelnederlandse bewerking van ''Soliloquia animae ad Deum''. Fragmenten uit ''Dietsche Catoen'' als schutbladen (oorspronkelijk dekbladen)] 1450-1550. De vrije dekbladen met de ''Catoen'' (na 1350) worden gelokaliseerd in Zuid-Holland. {{BNM-I|00862}}

* LTK 318{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1685644 Sermoenen:winter- en zomerstuk; Passieboek; Meditatiën over de lijdensgeschiedenis; Middelnederlandse vertaling van Willem van Gouda, ''Peregrinationes terrae sanctae'']. Gouda, 1476. {{BNM-I|01347}}

* LTK 360{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1526173#page/1/mode/1up ''Boec dat geheeten is een gemeen goet van der natueren der bijen'']. [Utrecht] 1461. {{BNM-I|01384}} ; {{MMDC|14629}}

* LTK 856{{gap}}[https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/936120#page/1/mode/1up ''Jerusalemsche reyse ende des berchs Synai tot S. Cathlijnen gedaen bij den eersamen Jan Aerts''] AD 1484. c. 1575-1600. {{BNM-I|08155}}

* LTK 1019{{gap}}Jan van Boendale, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/877816#page/1/mode/1up ''Brabantsche yeesten]''. West-Brabant, c. 1430. {{BNM-I|01405}} ; {{MMDC|14772}}

* LTK 1022{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376813 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca. 1325-1350. {{BNM-I|01410}} ; {{MMDC|14658}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* LTK 1024{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:376816 ''Borchgrave van Couchi''] (fragment). ca. 1375-1400. {{BNM-I|01478}} ; {{MMDC|14660}}

* LTK 1029{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digitalcollections.universiteitleiden.nl/view/item/1598336#page/1/mode/1up ''Vanden twaelf dogheden'']. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1400-1425. {{BNM-I|01414}} ; {{MMDC|14664}}

* LTK 1196{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:375576 ''Alexanders geesten'']] (fragment). ca. 1300. {{BNM-I|01425}} ; {{MMDC|14686}}

* LTK 1511{{gap}}[https://hdl.handle.net/1887.1/item:1508153 Lijst in verzen van de Hertogen van Brabant. - Dirck Goeyarts, ''Een reiffereijn van Nijmeghen'']. 1519-1530?. {{BNM-I|11410}}

* LTK 1527{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1993579 ''Eerste Partie Spiegel historiael'' (excerpt) en andere teksten]] (fragment). 1300-1400. {{BNM-I|06662}}

* LTK 2040{{gap}}Diederic van Assenede, [https://hdl.handle.net/1887.1/item:1615114 ''Floris ende Blancefloer''] (fragment). Brugge?, 1275-1300. {{BNM-I|01505}} ; {{MMDC|14798}} ; '''E'''&lt;ref&gt; [https://www.dbnl.org/arch/asse008plee01_01/pag/asse008plee01_01.pdf P. Leendertz, ''Floris ende Blancefloer'', Kritische editie, Leiden 1912.]&lt;/ref&gt;

==Leipzig==

'''Universitätsbibliothek'''

* MS 1302{{gap}}Godfried van Wevel, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#88a421ee-c15d-406b-b2b3-78e474c4b5e0 ''Vanden twaelf dogheden'' en andere teksten (Nederduits)]. 1466. {{BNM-I|06930}}

* MS 1517{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#cb62da14-1691-47f8-b97e-254fd37ad4c1 Getijdenboek]. Zuid-Holland, ca. 1480. {{BNM-I|02179}}

* MS 1616{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000011036 ''Vlaamse Rose'' (fragmenten)]. ca. 1300-1325. {{BNM-I|02182}}

* MS 1658{{gap}}[https://digital.ub.uni-leipzig.de/object/viewid/0000009978 Gebedenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|02184}}

* MS Deutsche Fragmente 59b-1/3{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://digital.ub.uni-leipzig.de/mirador/index.php#6f3228bb-693a-4e21-96f1-020e592a6aa0 ''Rijmbijbel'' (fragmenten)]. ca. 1350-1400.

==Leuven==

'''KU Leuven Bibliotheken Bijzondere Collecties'''

* Inc. 224{{gap}}Werner Rolevinck, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE4703275 ''Fasciculus temporum'']. Veldener. Utrecht, 14 februari 1480.

* MS 1064{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2226385 Gebedenboek voor zusters]. ca. 1471-1500. 

* MS 1183{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236299 ''Die eerste bliscap van Maria'' (fragment)]. eind 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_bli001eers03_01/317 '''N''']

* MS 1188{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237067 Religieuze en andere poëzie] (fragmenten). ca. 1400-1450. 

* MS 1200{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236331 ''Ogier van Denemarken''] (fragment). ca. 1350. {{BNM-I|07385}}

* MS 1259{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232437 ''Ordonnantie reghele ende maniere van levene omme de beghijnen.'']. ca. 1300-1400 (1532). 

* MS 1262{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236261 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325. 

* MS 1263{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236271 Glossarium Latijn-Middelnederlands, fragment]. ca. 1300-1325,  

* MS 1264{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236315 ''Spiegel historiael'' (fragment)]. 14de E, https://www.dbnl.org/tekst/maer002spie00_01/ Overzicht edities op DBNL]&lt;/ref&gt;

* MS 1266-1267{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236605 Getijdenboek (fragment 1)] [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236615  Getijdenboek (fragment 2)]. 15de eeuw. 

* MS 1268{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236625 Religieuze tekst (?)]. eind 15de eeuw. 

* MS 1317{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2237365 Ongeïdentificeerde prozatekst]. 15de eeuw. 

* MS 1323{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2232525 Cartularium van ’s Hertogenbosch, met op f. 53v ''Die een stat wael wil regeren'']. 15de eeuw. 

* MS 1325{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2941285 ''Die rose'']. ca 1350?. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/ '''N''']

* MS 1336{{gap}}Anthonis de Roovere? [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2228088 De blijde inkomste van Margaretha van York]. eind 15de eeuw. 

* MS 1466{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2229093 ''Cronyncke van Brabant ende van Grimbergen''] (''De Grimbergse oorlog'' in proza). 16de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1467a{{gap}}Jan van Diksmuide [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2201446 ''Cronyke bezonderlyk van het gene in vlaenderen is voorgevallen van den jaere 1420 tot 1440''] (gedeeltelijk). 15de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1488{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238083 Ongeïdentificeerd fragment uit een ridderroman]. ca. 1375-1400. 

* MS 1489{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238093 ''Historie van Troyen''] (fragment). ca. 1350-1400. [https://www.dbnl.org/tekst/_gri001grim01_01/ '''N''']

* MS 1495{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238291 Gebeden] (fragment). 16de eeuw.

* MS 1511{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238575 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1512{{gap}}[https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2238585 Gebeden] (fragment). 15de eeuw.

* MS 1621{{gap}}Boethius, [https://depot.lias.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE2236159 Middelnederlandse vertaling van ''De consolatione philosophie''] (fragmenten). 1450.

'''KU Leuven Bibliotheken Maurits Sabbe Bibliotheek'''

* Inc APB W 88{{gap}}Ludolphus de Saxonia, O.Carth, ''[https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE16677798 Tboeck vanden leven Jhesu Christi].'' Gheraert de Leeu, Antwerpen 1487.
* PM 0025/V{{gap}}[https://depot.lias.be:80/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE9360454 ''Van den levene ons Heren Ihesu Christi'']. 15de eeuw.
* SJH74YSPIE1488S{{gap}}Simon van Venlo, [https://repository.teneo.libis.be/delivery/DeliveryManagerServlet?dps_pid=IE56610540 ''Die spiegel der volcomenheyt'']. Geraerdt Leeu, Antwerpen 1488.

==Londen==

'''British Library'''

* Add Ms 10290{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?index=0&amp;ref=Add_MS_10290 ''De historie van Jason, Dat scaecspel'']. Brugge? ca. 1470-1480. {{BNM-I|04295}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 11390{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://iiif.bl.uk/uv/#?manifest=https://bl.digirati.io/iiif/ark:/81055/vdc_100057739145.0x000001 ''Der naturen bloeme'']. West-Vlaanderen ca. 1300-1325. {{BNM-I|04296}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ '''N''']

* Add Ms 11575{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_11575&amp;index=2 ''Spieghel der menscheliker behoudenisse'']. ca. 1410. {{BNM-I|04302}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 15410{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_15410&amp;index=3 Utrechtse bijbel]. Utrecht? ca. 1440. {{BNM-I|04375}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 20698{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_20698&amp;index=0 ''Stede der vrauwen'']. Brugge 1475. {{BNM-I|04387}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/pisa001nver01_01/ '''N''']
Tijdelijk onbeschikbaar

* Add Ms 50005{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Add_MS_50005&amp;index=4 Getijdenboek]. Utrecht? Delft? 1410-1420. {{BNM-I|04436}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 2323{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_2323&amp;index=7 ''Nevelingenlied'', ''Van den bere wisselau'' (fragmenten)]. Z. Nederlanden 1250-1350. {{BNM-I|04545}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0002.php ''Nevelingenlied'' op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/kalf003midd01_01/kalf003midd01_01_0003.php ''Van den bere wisselau'' op DBNL]&lt;/ref&gt;
Tijdelijk onbeschikbaar

* Egerton MS 3044{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Egerton_MS_3044 ''Getijdenboek in de vorm van een rol'']. Z. Nederlanden 1350-1375. {{BNM-I|15578}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Harley MS 3828{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Harley_MS_3828 ''Getijdenboek'']. Vlaanderen (Brugge?) en Noord-Brabant (?), 1440-1500. {{BNM-I|04526}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* Sloane MS 345{{gap}}[https://www.bl.uk/manuscripts/FullDisplay.aspx?ref=Sloane_MS_345&amp;index=45 Compendium met wetenschappelijke teksten]. ca. 1500. {{BNM-I|04458}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* G.6707{{gap}}[https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100104806251.0x000001#?xywh=-4747%2C-555%2C16560%2C11056&amp;c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=0|&lt;em&gt;De reis van Jan van Mandeville&lt;/em&gt;]. Govaerdt Back, Antwerpen, 1494. {{ISTC|im00162200}}
Tijdelijk onbeschikbaar

* IA.47210{{gap}}Albertanus van Brescia, [https://access.bl.uk/item/viewer/ark:/81055/vdc_100110715132.0x000001#?c=0&amp;m=0&amp;s=0&amp;cv=22&amp;xywh=-453%2C318%2C12055%2C8048 ''Die conste om te leeren spreken ende swigen alst tijt is]. [Christiaen Snellaert], Delft [1493-1494]. {{ISTC|ia00209350}}
Tijdelijk onbeschikbaar

==Los Angeles==

'''UCLA Library'''

* Coll. 170. MS. 685{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz000s0t51 Getijdenboek]. ca. 1475-1500.

* Rouse MS. 22{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz00152sfh Brevier] (fragment). 13de eeuw.

* Rouse MS. 63{{gap}}[https://digital2.library.ucla.edu/viewItem.do?ark=21198/zz001hq39f Register van eigendommen van Willem van Merhout] (fragment). 1380.

==Luik==

'''Bibliothèques Université de Liège'''

* Ms 437{{gap}}[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/8532/1/Ms0437.pdf ''Luikse Diatesseron'']. Sint-Truiden (?), 13de eeuw. {{BNM-I|05728}}

* MsW30{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1610 Getijdenboek]. Frankrijk, tweede helft 15de eeuw.

* MsW31{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1611 Getijdenboek]. 1522.

* MsW32{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1612 Getijdenboek]. ca. 1440.

* MsW33{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1613 Getijdenboek]. Leiden, 1490-1520.

* MsW34{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1614 Getijdenboek]. Utrecht, 1465.

* MsW35{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1615 Getijdenboek]. Delft, 1415.

* MsW36{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1625 Getijdenboek]. Delft, 1450-1480.

* MsW37{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1626 Getijdenboek]. 15de eeuw.

* MsW42{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1628 Gebedenboek]. Eerste helft 16de eeuw.

* Ms. Wittert 72{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/4016 ''Onze-Lieve-Vrouw-ter-Potterie'']. Brugge, 16de eeuw. {{BNM-I|11591}}

* XV.B16{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/1022 ''Die alder excellenste cronyke van Brabant'']. Rolant vanden Dorp, Antwerpen, 1498. {{ISTC|ic0047500}} ; {{USTC|436467}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_ald001vanb01_01/ '''N''']

* XV.B136{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/1/XVB136_compressed.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Heynrick Eckert van Homberch, Delft, 1499, 

* XV.B157{{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2330 ''Dit is der bien boeck'']. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|it00348000}} ; {{USTC|435974}}

* XV.B159{{gap}}''Dat sterfboeck''. Peter van Os, Zwolle, 1488. {{ISTC|ia01121100}} ; {{USTC|435943}}

* XV.B164{{gap}}Bartolomeus Engelsman, [https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2399 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* XV.B235{{gap}}'[https://donum.uliege.be/bitstream/2268.1/2271/8/XVB235.pdf Hier beghint tsomerstuc vanden passionale]'.Henrick Eckert van Homberch, Antwerpen, 1516.

* XV.C131{{gap}}[https://donum.uliege.be/handle/2268.1/2677 ''Die historien ende fabulen van Esopus'']. Henrick Eckert van Homberch, Delft, 1498. {{ISTC|ia00117000}} ; {{USTC|436506}}

==Lund==

'''Lund University Library'''

* Medeltidshandskrift 32a{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14464&amp;dswid=6717 ''Gebedenboek'']. Delft, ca. 1460-1480. {{BNM-I|07247}}

* Medeltidshandskrift 33{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0002&amp;pid=alvin-record%3A14462&amp;dswid=3798 ''Psalter'']. Utrecht, ca. 1500-1525. {{BNM-I|05901}}

* Medeltidshandskrift 52{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A14719&amp;dswid=3074 ''Getijdenboek'']. Brugge, ca. 1450-1500.

* Medeltidshandskrift 55{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A12938&amp;dswid=7716 ''Lundse liederen'']. Limburg?, 14de eeuw. {{BNM-I|06796}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lun001lund02_01/_lun001lund02_01_0001.php '''N''']

==Lyon==

'''Bibliothèque municipale'''

* Ms. 6848{{gap}} Jacob van Maerlant, [https://fragmentarium.ms/overview/F-px3n ''Martijns'']. Brabant, ca. 1375-1400.

==Maastricht==

'''Regionaal Historisch Centrum Limburg'''

* Handschriftencollectie (voormalig) Gemeentearchief Maastricht 86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=22.001A&amp;minr=14224314&amp;miview=inv2#inv3t2 Huisboek der familie Houcken]. Bisdom Munster, ca. 1450-1500.

* Handschriftencollectie (voormalig) Rijksarchief Limburg, 235 (oud nummer: 167 III 9)  86{{gap}}[https://www.archieven.nl/mi/1540/?mivast=1540&amp;mizig=210&amp;miadt=38&amp;miaet=1&amp;micode=18.A&amp;minr=14496475&amp;miview=inv2 ''Parthonopeus van Bloys'', fragment]. Vlaanderen, ca. 1350. {{BNM-I|06466}}

==Madrid==

'''Biblioteca Nacional de España'''

* MSS/13931{{gap}}[https://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000242767&amp;page=1 ''Officium hebdomadae sanctae'', Nederlands]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;https://catalogo.bne.es/uhtbin/cgisirsi/?ps=3JQmooJuGJ/BNMADRID/151860818/9&lt;/ref&gt;

==Mainz==

'''Johannes Gutenberg Universität - Universitätsbibliothek'''

* Ms. 72{{gap}}[https://visualcollections.ub.uni-mainz.de/ubmzms/content/pageview/36271 Gebedenboek]. ca. 1450-1500. '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.hss-census-rlp.ub.uni-mainz.de/mainz-ub-ms-72/ Item in Rheinland-Pfalz Handschriftencensus]&lt;/ref&gt;

==Manchester==

'''University of Manchester - John Rylands Library'''

* Blockbook 17256{{gap}}[https://luna.manchester.ac.uk/luna/servlet/detail/Manchester~20~20~48~188994:Bookreader-17256?qvq=q:dutch&amp;mi=0&amp;trs=50 ''Spiegel der menselijker behoudenisse'']. ca. 1474-1475.

==Marburg==

'''Staatsarchiv '''

* Best. 147 Hr 1 Nr. 12{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_001.jpg ''Eneasroman'' (fragment recto)] [https://www.marburger-repertorien.de/abbildungen/1867a_HS_MR_StA_Best147_Hr1_Nr12_002.jpg (fragment verso)]. ca. 1300-1325.

==Middelburg==

'''Planbureau en Bibliotheek van Zeeland'''

* 1108 C 43 (olim KZGW 49934){{gap}}[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_Delft_1493.pdf ''Appollonius van Thyro'']. [Christiaen Snellaert], Delft, [1493]. {{GW|GW02285}} ; {{ISTC|ia00924600}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0006.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Appollonius_van_Thyro/Appollonius_van_Thyro_kritisch.pdf Appollonius van Thyro, Kritische uitgave]&lt;/ref&gt;

* 6353 (KZGW){{gap}}[https://www.zeeuwsarchief.nl/maisi_ajax_proxy.php?mivast=239&amp;mizig=210&amp;miadt=239&amp;miaet=185&amp;micode=KZGW&amp;minr=20428774&amp;milang=nl&amp;misort=last_mod%7Cdesc&amp;miview=viewer2 ''Boec der resepten'': medisch verzamelhandschrift met o.a. een Middelnederlandse vertaling van de ''Chirurgia'' van Guido de Cauliaco, ''De boec van Catone'' en een excerpt uit ''Der naturen bloeme'']. Nederlanden, 1475-1525. {{BNM-I|06498}}

==Montauban==

'''Archives départementales de Tarn-et-Garonne'''

* J(18) ARCH 0048{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md63st74gf4x Gebedenboek]. 15de eeuw.

==München==

'''Bayerische Staatsbibliothek'''

[https://www.digitale-sammlungen.de/en/search?query=&amp;sortField=NONE&amp;filter=language_bib%3A%22nl%22&amp;filter=date_facet%3A%5B1350-01-01+TO+1562-03-01%5D Gedigitaliseerde Nederlandstalige handschriften en drukken voor 1569] 

* 2 Inc.c.a. 979 d{{gap}}Werner Rolevinck, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00031551/images/ ''Fasciculus temporum'']. Johann Veldener, Utrecht, 14 februari 1480. {{ISTC|ir00278000}}

* 2 Inc.c.a. 1058{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00081804/images/ ''Die gesten of gheschienisse van Romen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1481. {{ISTC|ig00298000}}

* 2 Inc.c.a. 1549{{gap}}Bartholomaeus Engelsman, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079541/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00079541&amp;seite=1 ''Van den proprieteyten der dinghen'']. Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{GW|GW03423}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; {{USTC|435725}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

* 2 Inc.c.a. 2022m{{gap}}Bernhardus Breydenbach, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0002/bsb00026461/images/index.html?id=00026461&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=10 ''Die heylighe bevarden tot dat heylighe grafft in Jherusalem'']. Erhard Reuwich, Mainz, 1488. {{GW|GW05081}} ; {{ISTC|ib01191000}}

* 2 Inc.c.a. 3179{{gap}}sinte Bernardus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/0007/bsb00079818/images/index.html?id=00079818&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=5 ''Sermones Bernardi in Duytssche'']. [Winterstuc en Somerstuc], Peter van Os, Zwolle, 1495. {{GW|GW03948}} ; {{ISTC|ib00435000}}

* 4 Inc.c.a. 365 d6{{gap}}Jan van Brederode / Laurent d'Orléans, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082142/images/ ''Des conincs summe'']. [Jacob Bellaert], Haarlem 1484. {{USTC|435688}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_con001coni01_01/ '''N''']

* 4 Inc.s.a. 1261{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00035381/images/index.html?id=00035381&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=18&amp;seite=5 ''Mellibeus'']. Govaert Bac, Antwerpen, z.j. {{ISTC|ia00209600}}

* 4 Inc.s.a. 1906{{gap}}Jan vanden Dale, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0005/bsb00052090/images/index.html?id=00052090&amp;groesser=&amp;fip=193.174.98.30&amp;no=&amp;seite=1 ''De uure vander doot'']. [Thomas vander Noot, Brussel, ca. 1516]. https://www.dbnl.org/tekst/dale004gdeg01_01/ '''N''']

* 4o L g sept 31{{gap}}Noel van Berlainmont, [https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10163875-3  ''Vocabulare van nieus geordineert ende wederom gecorrigeert – Vocabulaire de nouveau ordonne et de rechief recorrige''], Jacob van Liesveldt, Antwerpen, 1527. {{USTC|78045}}


* Cod. germ. 41{{gap}}Jacob [van Maerlant], [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00089993/images/ ''Alexanders geesten'']. [Aken ?], c. 1400. {{BNM-I|05361}} ; '''E'''&lt;ref&gt;Diplomatische editie F.A. Snellaert, 2 dln. Brussel [https://books.google.nl/books?id=JqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1860 Deel 1]-[https://books.google.nl/books?id=OqoUAAAAQAAJ&amp;hl=nl&amp;source=gbs_book_other_versions 1861 Deel2].&lt;/ref&gt; 

* Cod. germ. 57{{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00095927/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Eneasroman'']. 13de-14de eeuw. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028thfr02_01/ '''N''']

* Cod. germ. 76{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Holland, 1480-1490. {{BNM-I|05362}}

* Cod. germ. 83{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092597/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passiegetijden, boetpsalmen, vigilie]. Vlaanderen, 1486/1500. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 84{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096307/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek van Sibylle van Kleef]. ca. 1526. {{BNM-I|06453}}

* Cod. germ. 99{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0004/bsb00040580/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Vanden vier becoringhen''; ''Boecsken der verclaringhe'', Duitse bewerking]. 1375-1425. {{BNM-I|05363}}

* Cod. germ. 102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088340/images/index.html?id=00088340&amp;groesser=&amp;fip=qrsewqeayafsdrewqeayafsdrxssdaseaya&amp;no=14&amp;seite=1 ''Distischa Catonis'']. {{BNM-I|05365}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_die001abee01_01/ '''N''']

* Cod. germ. 103{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088342/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijden- en gebedenboek]. Sticht Utrecht, ca. 1465. {{BNM-I|05366}}

* Cod. germ. 104{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088341/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1460-1470. {{BNM-I|05367}}

* Cod. germ. 106{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093202/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1425-1475. {{BNM-I|05368}}

* Cod. germ. 112{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00091405/images/ Brevier]. 15de eeuw. {{BNM-I|05370}}

* Cod. germ. 115{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092598/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1460-1475. {{BNM-I|05371}}

* Cod. germ. 122{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00092763/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, ca. 1450-1500. {{BNM-I|05372}}

* Cod. germ. 126{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088347/images/ Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|05373}}

* Cod. germ. 135{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093201/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Gebedenboek]. 1410-1420. {{BNM-I|05374}}

* Cod. germ. 137{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093203/images/ Getijdenboek]. Delft, 1483. {{BNM-I|05375}}

* Cod. germ. 160{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088353/images/ Getijdenboek]. 1475-1500. {{BNM-I|05376}}

* Cod. germ. 161{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088354/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05377}}

* Cod. germ. 162{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00096109/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05378}}

* Cod. germ. 167{{gap}}Johannes Cassianus, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090855/images/ Noordnederlandse vertaling van ''Collationes patrum'', collaties 9-16)]. Noordelijke Nederlanden, 1460-1470. {{BNM-I|05379}}

* Cod. germ. 180{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088360/images/ o.a. Jacobus van Gruitrode, ''Die roesengaert jhesu ende marie'']. 1475-1525. {{BNM-I|05380}}

* Cod. germ. 185{{gap}}Geert Groote, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00088365/images/ Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, 1475-1500. {{BNM-I|05381}} 

* Cod. germ. 198{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00090857/images/ ''Roman der Lorreinen''] (fragment). {{BNM-I|05382}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D''']

* Cod. germ. 477{{gap}}Jan van Leeuwen; Hendrik Suso [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00105991/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Excerpten]. Rebdorf, 1475-1500. {{BNM-I|06988}}

* Cod. germ. 818{{gap}}Jan van Ruusbroec, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0009/bsb00093141/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Geestelijke brulocht'', Duitse bewerking]. Elzas, 1441. {{BNM-I|06820}}

* Cod. germ. 1102{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0010/bsb00103423/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Utrechtse historiebijbel (deels Bijbelvertaling van 1360)]. Sticht Utrecht, 1439. {{BNM-I|05390}}

* Cod. germ. 5062{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004443/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360]. Holland, 1450-1475. {{BNM-I|05391}}

* Cod. germ. 5150{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004446/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 1]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5151{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0000/bsb00004444/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Bijbelvertaling van 1360, Deel 2]. Holland, 1445. {{BNM-I|05392}}

* Cod. germ. 5235{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0006/bsb00064449/images/index.html?seite=00001&amp;l=en Passie]. Prinsbisdom Keulen, 1375-1400. {{BNM-I|05396}}

* Cod. germ. 5249(18,1a){{gap}}Heinric van Veldeke, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0001/bsb00011615/images/index.html?seite=00001&amp;l=de ''Sinte Servaes levene (fragment)'']. Maastricht?, ca. 1200-1250. [https://www.dbnl.org/tekst/veld028sent01_01/index.php '''N''']

* Cod. germ. 5249 (20){{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0007/bsb00076504/images/index.html?seite=00001&amp;l=en ''Die Schlacht von Alischanz'', fragment]. 1275-1300. {{BNM-I|13777}}

* Cod. germ. 5249 (69){{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb00157433-1 ''Karel ende Elegast'', fragment]. Maasland, 1375-1425. {{BNM-I|05383}}

* Cod. germ. 8346{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00036276/images/ Getijdenboek]. Noordelijke Nederlanden, 1475-1500.

* Cod. germ. 10436{{gap}}Nicolaas Clopper, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00029528/images/ ''Florarium temporum'' (Latijn)]. Noordelijk Brabant, 1483. {{BNM-I|05354}}


* Ink B-591{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/0003/bsb00036414/images/index.html?fip=193.174.98.30&amp;id=00036414&amp;seite=1 ''Boec van den Houte'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|ib00766500}} ; {{USTC|435528}}

* Ink S-516{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0003/bsb00038555/images/ ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

* Mus. MS 1516{{gap}}[https://stimmbuecher.digitale-sammlungen.de/view?id=bsb00104653 4 stemboeken, Liedverzameling, Frans en Nederlands]. 1540. {{BNM-I|14593}}

* Rar. 177{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082612/images/ ''Die evangelien vanden spinrocke metter glosen bescreven ter eeren vanden vrouwen'']. Michael van Hoochstraten, Antwerpen, ca. 1520. {{GW|GWVIII154A}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0106.php '''L''']

* Rar. 518{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082566/images/ ''Die waerachtige en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Een seer wonderlijche historie van Marike[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; van nieumeghen die meer dan seuen iaren mette[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; duuel woe[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;de en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; verkeerde'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518.

* Rar. 714{{gap}}[https://mdz-nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:12-bsb10858293-1 ''Reynaert de vos: een seer ghenouchlicke ende vermakelicke historie: in Franchoyse ende neder Duytsch'']. Christoffel Plantyn, Antwerpen, 1566.

* Rar. 990{{gap}}[https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0008/bsb00082613/images/ ''Een schoon amoruese Historie va[n&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Sandrijn en[de&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; lansloot die seer ghenuechlijch is om te leesen'']. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1518. 

* Res/4 Phyt. 353 u{{gap}}Leonhart Fuchs, [https://daten.digitale-sammlungen.de/~db/0002/bsb00024767/images/ ''Den Nieuwen Herbarius dat is dboeck vanden cruyden [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; dat desghelijcs voormaels noyt ghesien en heeft geweest / noch oyt inde printe ghecomen en is.''] Michiel Isingrin, Basel, ca. 1543. 

'''Ludwig-Maximilians-Universität München'''

* 0001/Cim. 77{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/14276/1/Cim._77.pdf ''Dit is de historie vanden vier heems kinderen'']. Jan Seversoen, Leiden, 1508, ; {{USTC|425508}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_his003hist01_01/ '''N''']

* 0014/W 4 Hist. 3097{{gap}}Jan van Scheerere, inc. [https://epub.ub.uni-muenchen.de/21318/ ''De triumphe ghedaen te Brugghe binnen / ter intreye van Caerle, die wij beminnen.''] Adriaen van Berghen, Antwerpen, 1515. {{USTC|436934}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.academia.edu/805394/Jan_de_Scheereres_Triumphe_ghedaen_te_brugghe_ter_intreye_van_caerle._Teksteditie_met_inleiding_en_aantekeningen Samuel Mareel, ''Jan de Scheereres' Triumphe ghedaen te brugghe ter intreye van caerle'. Teksteditie met inleiding en aantekeningen'', 2005]&lt;/ref&gt;

* 0014/W 4 P.germ. 165{{gap}}[https://epub.ub.uni-muenchen.de/17456/ ''Den droefliken strijt die opten berch van Roncevale in Hispanien gheschiede daer Rolant ende Olivier metten fluer van Kerstenrijc verslagen waren.''] Willem Vorsterman, Antwerpen, [1520]. {{USTC|437080}}

==Münster==

'''Universitäts- und Landesbibliothek'''

* N.R. 381{{gap}}Jacob van Maerlant, Willem, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hdh/content/titleinfo/2138209 ''Der naturen bloeme'', ''Van den vos reynaerde'' (Dyckse handschrift)]. Westelijke Nederlanden (Holland/Utrecht?), ca. 1350. {{BNM-I|06100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002dern02_01/ ''Der naturen bloeme'' op DBNL] en[https://www.dbnl.org/tekst/_vos001vosr01_01/ ''Van den vos reynaerde'' op DBNL]&lt;/ref&gt;

* N.R. 1553 (Cod 75){{gap}}Pseudo-Augustinus, [https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5827515] Verklaring der boetpsalmen]. 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

* N.R. 5502 (Cod 82){{gap}}[https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hd/content/titleinfo/5819455 Getijdenboek]. Oostelijk Nederland (Arnhem?), 1503-1525. {{BNM-I|06091}}

* N.R. 5503 (Cod 83){{gap}}[{{BNM-I|11939}}Getijdenboek]. Oostelijk Nederland, 1475-1500. {{BNM-I|11942}}

==Nantes==

'''Bibliothèque municipale de Nantes'''

* MS 133{{gap}}[https://catalogue-bm.nantes.fr/in/faces/imageReader.xhtml?id=2045398c-1fc4-4d34-a53d-a4921255c6da&amp;highlight= Gebedenboek]. 15de eeuw.

==Neuchâtel==

'''Bibliothèque publique et universitaire de Neuchâtel'''

* AF A28{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bpun/A0028 Getijdenboek]. Brugge? ca. 1500.

==Neurenberg==

'''Germanisches Nationalmuseum'''

* Hs. 8826{{gap}}Bijbelvertaler van 1360, [https://dlib.gnm.de/item/Hs8826/1 Zuidnederlandse vertaling van Jacobus de Voragine, ''Legenda aurea'', winterstuk en zomerstuk (gedeeltelijk) met toegevoegde teksten]. {{BNM-I|07140}}

* Hs. 18423{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs18423/1 ''Floovent'', fragment]. Brabant, 1325-1375. {{BNM-I|07369}}

* Hs. 18432{{gap}}Geert Groote, [https://dlib.gnm.de/item/Hs18432/1 Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|08925}}

* Hs. 22219{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22219/1 ''Roman van Lorreinen'', fragment]. Brabant, 1325-1350. {{BNM-I|06367}}

* Hs. 22403{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs22403/1 Gebeden met Zuidnederlandse bewerking van Henricus Suso, ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Bisdom Keulen, 15de eeuw. {{BNM-I|08000}}

* Hs. 42536{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42536/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Vlaanderen/Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06655}}

* Hs. 42581{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42581/1 ''Rijmbijbel'', fragment]. 1300-1350. {{BNM-I|06640}}

* Hs. 42582{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42582/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Holland?, 1350-1400. {{BNM-I|06674}}

* Hs. 42583{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://dlib.gnm.de/item/Hs42583/1 ''Spieghel historiael'', fragment]. Zuidoost-Vlaanderen of Brabant, 1300-1325. {{BNM-I|06656}}

* Hs. 42584{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs42584/1 ''Malegijs'', fragment]. 1350-1375. {{BNM-I|07380}}

* Hs. 147589{{gap}}[https://dlib.gnm.de/item/Hs147589/1 Medische en botanische glossaria]. 1431. {{BNM-I|08518}}

==New Brunswick==

'''Rutgers, The State University of New Jersey, Special Collections and University Archives'''

* C 0886:15{{gap}}[https://search.digital-scriptorium.org/catalog/DS452 Getijdenboek (fragment)], ca. 1490-1510.

==New Haven==

'''Yale University, Beinecke Rare Book &amp; Manuscript Library'''

* Beinecke MS 218{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436714 Getijdenboek]. Zuidelijke Nederlanden, ca. 1470. 

* Beinecke MS 712.36{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3442862 ''Istorie van Troyen'' (fragment)]. ca. 1325-1350, https://www.dbnl.org/tekst/maer002npau01_01/ scans op DBNL]&lt;/ref&gt;

* Beinecke MS 902{{gap}}[https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3436997 Rituelen en gebeden uit een vrouwenklooster, Latijn en Nederlands]. ca. 1450-1500. 

* Beinecke MS 915{{gap}}Hendrik van Brussel, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443009 ''Die rose'' (fragment)]. ca. 1350-1360. [https://www.dbnl.org/tekst/aken002ever01_01/aken002ever01_01_0008.php '''N''']

* Osborn a23{{gap}}Jan van Boendale, [https://brbl-dl.library.yale.edu/vufind/Record/3443142 ''Der leken spieghel''] (fragment Boek II, kap.1/vs.52-124, kap.2/vs.1-2). ca. 1350-1400. {{BNM-I|06716}}[https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/boen001mvri01_01_0006.php '''N''']

==New York==

'''Columbia University, Rare Book and Manuscript Library'''

* Med/Ren Frag. 001{{gap}}[https://www.digital-scriptorium.org/xtf3/search?rmode=digscript;smode=advanced;field1=text;term1=Dutch;join1=token;operator1=or;field2=text;term2=Flemish;join2=token;operator2=and;field3=text;join3=token;datetype=range;languagefacet=Dutch;docsPerPage=1;startDoc=36;fullview=yes ''Vijf remedien teghen de temptacien des vleesch'' (fragment)]. 15de eeuw.

'''New York, Fordham University, Walsh Library, Archives and Special Collections''' 
* MS Item 26{{gap}}Geert Groote, [https://ds.lib.berkeley.edu/MSItem26_3 Getijdenboek (fragment)]. c. 1450-1500.

'''New York, The Morgan Library &amp; Museum'''

* M. 649{{gap}}[https://ica.themorgan.org/manuscript/thumbs/112423 ''Typologische taferelen uit het leven van Jezus'']. Brugge, c. 1440. {{BNM-I|04684}}

==Nijmegen==

'''Regionaal Archief Nijmegen'''

* Hs. 26{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://studiezaal.nijmegen.nl/zoeken/groep=Beeldbank/Vrij_zoeken=maerlant/aantalpp=20/?nav_id=5-0 Excerpten uit ''Der naturen bloeme''. (Proloog vs.1-98, Bk. I vs. 1-232; Bk. II, vs. 912-1302)]. 1325-1375. {{BNM-I|01553}}

'''Universiteitsbibliotheek Radboud Universiteit'''


Radboud Universiteitsbibliotheek  [https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital Zoeken: Digitale Bijzondere Collecties]


* Hs. 85{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%2085/#page/6/mode/2up ''Passieboek. Van die swarichet ... des bitteren lijdens Jhesu xpisti'']. Nederlanden, 1550. {{BNM-I|00324}}

* Hs. 188{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20188/#page/10/mode/2up ''Vander oerden des levens'']. Arnhem, c. 1450-1500. {{MMDC|4352}}

* Hs. 205{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20205/#page/2/mode/2up Gebedenboek]. Venlo, ca. 1500. {{MMDC|4400}}

* Hs. 235{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20235 ''Gebedenboek'']. Vlaanderen, 1503 of later. {{BNM-I|00342}} ; {{MMDC|4409}}

* Hs. 301{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20301 ''Epistele vanden dode'']. Deventer?, ca. 1450-1500. {{MMDC|6622}}

* Hs. 306{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20306 ''Boec der caritaten'']. Delft?, 1473. {{MMDC|6606}}

* Hs. 311{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20311 ''Die LXV artikelen vander passien ons heeren ihesu cristi'']. Zeeland, 1453. {{MMDC|6498}}

* Hs. 315{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20315 ''Statuten van een Augustinessenklooster'']. Neerbosch (bij Nijmegen), 1504. {{BNM-I|00364}} ; {{MMDC|4411}}

* Hs. 316{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20316 Gebedenboek]. Vlaanderen, ca. 1500. {{MMDC|4401}}

* Hs. 317{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20317 Sermoenen]. Gelre, ca. 1475-1500. {{MMDC|6522}}

* Hs. 322{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20322 ''Vanden twaelf dogheden en andere teksten'']. Arnhem en Maaseik, 1450-150 en 1470. {{BNM-I|06805}} ; {{MMDC|6527}}

* Hs. 463{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Jordanus van Quedlinburg, Nederlandse vert. van Opus postillarum et sermonum de tempore''']. Diest, ca. 1484-1500. {{BNM-I|07792}} ; {{MMDC|13636}}

* Hs. 464{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20463%20(IV%2072)/#page/1/mode/2up ''Geestelijke oefeningen''. 's-Hertogenbosch, ca. 1500. {{BNM-I|06980}} ; {{MMDC|13666}}

* Hs. 475{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20475%20(IV%2084)/#page/1/mode/2up ''Liturgisch verzamelhandschrift, met Nederlandse kerstliederen'']. Gelre (Arnhem?), ca. 1497-1499. {{MMDC|13671}}

* Hs. 478{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20478%20(IV%2087)/#page/1/mode/2up ''Oefeningen en overwegingen, uitleg van de regel van Augustinus, preken''''. Noord-Brabant, ca. 1525-1550. {{BNM-I|07793}} ; {{MMDC|13643}}

* Hs. 485{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000008_Hs%20485%20(IV%20130)/#page/1/mode/2up ''Manuale'']. Zuidoost-Nederland, ca. 1502-1516. {{MMDC|13647}}

* Hs. 610{{gap}}[https://bijzonderecollecties.ubn.ru.nl/digital/collection/Handschriften/id/11160/rec/15 Gebedenboek]. Maastricht (klooster Maagdendries), ca. 1500, '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.ru.nl/onderzoek/onderzoeksnieuws/rondreis-door-het-maagdendries-gebedenboek Bea Ros, ''Rondreis door het Maagdendries-gebedenboek'', Onderzoeksbericht Radboud Universiteit, juli 1921.]&lt;/ref&gt;

* Inc. 57{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_186949650/ ''Herbarius'']. Johann Veldener, Leuven, 1484. {{GW|GW12279}} ; {{ISTC|ih00067000}}

* Inc. 60{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_200615157/ ''Jacobus de Voragine, Sermones de tempore et de sanctis, in Nederlandse vert.'']. Peter van Os, Zwolle, 1489. {{GW|GW14120}} ; {{ISTC|ij00197400}}

* Inc. 63 dl. 1{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_01/ ''Legenda aurea, Winterdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

* Inc. 63 dl. 2{{gap}}[https://wwwextern.ubn.ru.nl/BookReader/MMUBN000000_185091520_02/ ''Legenda aurea, Zomerdeel'']. Peter van Os, Zwolle, 1490. {{GW|GW14094}} ; {{ISTC|ij00142000}}

==Oudenaarde==

'''Stadsarchief Oudenaarde'''

* Handschriften en Zeldzame Drukken, nr. 32{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-1nxs ''Rijmboek van Oudenaarde'']. Oudenaarde, ca. 1290. {{BNM-I|06489}}

==Oxford==

'''University of Oxford'''

* Ashm. 1768{{gap}}Jacobus de Voragine, [https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/61a3a295-05da-46c3-9047-6770763cbbcb      ''Sermones de tempore (Sermonen op die evangelien van de zondagen door dat gehele jaar) '']. Peter van Os. Zwolle, 1489.

* Auct. 2Q 5.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/21a1acb4-7979-4e15-bb6c-b89b3dc33760 ''Collacie van den goeden Tobias en zijn zoon. Manuscript leaves (Epistola de gubernatione rei familiaris). Jacobus de Cessolis, De ludo scachorum (Boek dat men hiet dat scaecspel)'']. Delft, 1483.

* Auct. 2Q inf. 2.76{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/33c1a6b4-7c95-4bb8-8334-b2e15c261fcb ''Vocabularius: Gemmula vocabulorum, cum addito'']. Gheraert Leeu. Antwerp, 1486.

* Auct. V 3.6{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/edc35f49-bcb4-4ea1-b36e-60a43e451297 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Auct. V 3.7{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/d211ba4f-79ac-473b-bd42-a33c0449b851 ''Biblia: Vetus Testamentum'']. Jacob Jacobszoen van der Meer, Mauricius Yemantszoen. Delft, 1477.

* Don. d.216{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/0bb919e2-4b54-419f-8e9f-c2dc6d3558b8 ''Passionael''] (''Gulden legende''). Gheraert Leeu, Gouda, 1478. {{USTC|435394}} ; '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=1/TTL=1/SHW?FRST=6&lt;/ref&gt;

* Inc. e. N14.3{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/inquire/p/eb7e1320-fa40-416b-91aa-2e700b94fcba ''Ordinancie Van der Munten'']. Gheraert Leeu, 1489-1490.

* Junius 83{{gap}}[https://digital.bodleian.ox.ac.uk/objects/6bfb0f50-0a4c-491c-901b-04006af9bb4a/ Convoluut. Lat. kalenderium met Noord-Limburgse gezondheidsregels; glossen op het Oude en Nieuwe Testament (Lat.); Latijns-Hoogduits glossarium]. 1253 (kalendarium). {{BNM-I|04439}}

* Marshall 29{{gap}}Jan van Boendale, Lodewijk van Velthem, Hein van Aken [https://dutch.clp.ox.ac.uk/?q=chw0007 ''Mellibeus, Jans Teesteye, Boec van der Wraken, Maskeroen, Van den coninc Saladijn ende van Hughen van Tabaryen'']. Brabant, ca. 1370. {{BNM-I|04444}}

==Parijs==

'''Bibliothèque de l'Arsenal''' 

* MS 424{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550131995 Getijdenboek]. 1493 (en latere toevoeging). {{BNM-I|09231}}
* MS 565{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b550094367 Getijdenboek]. 1400-1415. {{BNM-I|08599}} ; 

* FOL-BL-975{{gap}}''Van Jason en Hercules. [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k859426h Dye wonderlike ende vreemde hystorien. Ende hoe dat die edel Jason ghewan dat gulden vlies [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;]''. Symon Cock, Antwerpen, 1566. {{USTC|407516}}

'''Bibliothèque Mazarine''' 

* 4° 10204-1 [Res]{{gap}}[https://mazarinum.bibliotheque-mazarine.fr/viewer/3070/?offset=#page=2&amp;viewer=picture&amp;o=bookmark&amp;n=0&amp;q= ''Vocabulair pour apprendre Romain et Flameng. Vocabulaer om te leerne Walsch ende Vlaemsch'']. Antwerpen, Roland van den Dorpe, [1497-1498]. {{ISTC|iv00314500}}

'''Bibliothèque nationale de France''' (BnF)

* French books before 1601; 415.1{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k542951 ''Winterstuck des passionaels, dat ghehieten is Aurea legenda'']. Wolffgang Hopyl, Parijs, 1505. {{USTC|407295}}

* MS Allemand 118 (fragment b){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Lorreinen'', fragment (f. 3)]. Brabant, ca. 1325-1350. {{BNM-I|06553}}

* MS Allemand 118 (fragment g){{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100378950 ''Roman van Limborch'', fragment (f.22)]. {{BNM-I|06429}}

* Ms Allemand 333{{gap}}1) [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100800078 geestelijke brief], inc. Jhesum Christum met mijnen armen ghebede ende al dat ic vermach in tijt ende in eewicheit voer vriendelike gruete ghescreven in dat doerwonde herte Christi; 2) Jacob van M(a)erlant, ''Scolastica in dietschen'' (Rijmbijbel) fragmenten. 

* MS Latin 15962{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b9067269t/f226.item convoluut (Latijn) met professie in het Nederlands]. Maastricht? 14de eeuw. 

* MS Néerlandais 1{{gap}}Boethius, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b84511055 ''De consolatione philosophiae''] (&quot;Geschreven voor Lodewijc vanden Gruuthuse [...] door Jan van Kriekenborch, onderdanich dienare, [...] int jaar ons Heeren 1491, den 16en in Maerte&quot;).

* MS Néerlandais 3{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10532634z ''Apocalipsis in dietsche'']. Vlaanderen, ca. 1400-1410. 

* MS Néerlandais 16{{gap}} [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52517157n ''Le livre des mestiers | De bouc vanden ambachten'']. Brugge 13??.&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3410703g?rk=21459;2&lt;/ref&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;'''E'''&lt;ref&gt;https://www.dbnl.org/tekst/_bru004jges01_01/_bru004jges01_01_0055.php&lt;/ref&gt;

* MS Néerlandais 39{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b52501507q ''Devote gedichten'']. 16de eeuw. 

* MS Néerlandais 106{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b105087064 ''Excellente cronike van Vlaenderen'']. Bruges?, 1493-1494. [https://www.dbnl.org/tekst/_dit004dits01_01/ '''N''']

* Ms Néerlandais 118{{gap}}Philip Utenbroeke, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b100918035 ''Spiegel historiael'']. partie II (fragment).

* Ms Néerlandais 126{{gap}}Jacob van M(a)erlant, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10077333z ''Scolastica in dietschen''] (Rijmbijbel) fragment.

* RES-J-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316313w ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES-J-760{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3163148 ''Historien van Troyen als si bescreven is bi den rechter Guidonem van der Columnen'']. Gheraert Leeu, Gouda, 1479. {{ISTC|ic00775500}} ; {{USTC|435434}}

* RES P-V-162{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k316501d ''Der Scaepherders Calengier'']. Thomas van der Noot, Brussel, 1511. {{USTC|441129}}

* RES-Y2-349{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1502285s ''Historie van den vromen ridder Jason''] Jacob Bellaert, Haarlem, ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* RES-Y2-698{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k990002r ''Parijs ende Vienna'']. Gheraert Leeu, Antwerpen, 1487. {{ISTC|ip00113800}} ; {{USTC|435854}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://dare.uva.nl/search?identifier=ec140114-fae8-41d7-8d5f-be77c281e018 W. Kuiper, ''Parijs ende Vienna''. kritische editie, Amsterdam 2013]&lt;/ref&gt;

* RES-YH-64{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10732244 ''Der zotten ende der narren scip'']. Gui de Coopman, Parijs, 1500. {{ISTC|ib01093500}} ; {{USTC|436642}}

* XYLO-53{{gap}}[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k10404709 ''Spieghel onser behoudenisse'']. Johann Veldener, Culemborg, 1483. {{ISTC|is00660000}} ; {{USTC|435544}}

==Philadelphia==

'''Free Library of Philadelphia, Rare Book Department''' 

* Lewis E 84{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_084.html Theologische verzameling, achteraan blad uit 15de-eeuws getijdenboek (Nederlands)]. Engeland, ca. 1300-1350. 

* Lewis E 91{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_091.html Getijdenboek]. ca. 1475-1500. {{BNM-I|08111}}

* Lewis E 129{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_129.html Getijdenboek]. ca. 1460. {{BNM-I|08963}}

* Lewis E 130{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_130.html Getijdenboek]. Leiden, ca. 1475-1500. {{BNM-I|10008}}

* Lewis E 131{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_131.html Getijdenboek]. ca. 1450. {{BNM-I|08056}}

* Lewis E 132{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_132.html Getijdenboek]. ca. 1500. {{BNM-I|08135}}

* Lewis E 174{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_174.html Gebedenboek]. 15de E. {{BNM-I|08026}}

* Lewis E 181{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_181.html Psalter, Latijn met Nederlandse annotatie]. ca. 1270. {{BNM-I|15273}}

* Lewis E 182{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_182.html Psalter (15de eeuws Nederlands fragment ingebonden aan het einde]. ca. 1470. {{BNM-I|08964}}

* Lewis E 183{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v1.html Getijdenboek - Deel 1] [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_183_v2.html Deel 2]. ca. 1450-1465. {{BNM-I|05903}}

* Lewis E 213{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_213.html Regel van Augustinus; Sermoen over Mattheus 25:6]. Brussel, ca. 1500. {{BNM-I|07397}}

* Lewis E 217{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_217.html Gebedenboek]. Brabant, ca. 1550. {{BNM-I|08147}}

* Lewis E 257{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_257.html Getijdenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1505. 

* Lewis E M 018:5-8{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_005-008.html Getijdenboek] (fragment). ca. 1475-1500. {{BNM-I|08961}}(5-7) ; {{BNM-I|07919}}(8)

* Lewis E M 018:9{{gap}}Johannes Scutken [https://openn.library.upenn.edu/Data/0023/html/lewis_e_m_018_009.html Bijbel, Mattheusevangelie] (fragment). 15de eeuw. {{BNM-I|05911}}

'''Philadelphia Museum of Art, Department of Prints, Drawings, and Photographs, Bloomfield Moore Collection'''

* 1882-983{{gap}}[https://openn.library.upenn.edu/Data/0031/html/1882_983.html Gebedenboek]. ca. 1470.

'''University of Pennsylvania, Kislak Center for Special Collections, Rare Books and Manuscripts'''

* Ms. Codex 738{{gap}}Geert Groote, [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9924875773503681 Getijdenboek]. Bisdom Utrecht?, 15de E. 

* Ms. Codex 991{{gap}}Geert Groote, [https://openn.library.upenn.edu/Data/0002/html/mscodex991.html  Lantrecht van Zallant, van Twenthe, van Vullenhoe, van Drenthe, mit anderen priviligien des landes van Overijssel]. ca. 1546.

* Ms. Coll. 591, Folder 11 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938829483503681 brevier (fragment)]. ca. 1480.

* Ms. Coll. 591, Folder 12 [https://hdl.library.upenn.edu/1017/d/medren/9938831833503681  brevier (fragment)]. 15de eeuw.

==Porrentruy==

'''Bibliothèque cantonale jurassienne''' 

* Ms. 14{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/bcj/0014 Heiligenlevens] (fragmenten). 15de eeuw.

==Rijsel==

'''Bibliothèque municipale''' 

* 062 (034){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md33rv04573b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07280}}

* 063 (043){{gap}}[https://numerique.bibliotheque.bm-lille.fr/sdx/num/manuscrit_043/ Gebedenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07923}}

* 068 (158){{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md07tm70q66b Getijdenboek]. 15de eeuw. {{BNM-I|07920}}

==Rome==

'''Biblioteca Apostolica Vaticana'''

* MS Borgh 200{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Borgh.200 Miscellanea, pleraque de arte grammatica et rhetorica. ff. 10r-12r: ''Olla patella'' met interlineaire glossen in het Nederlands]. 13de-14de eeuw. {{BNM-I|08521}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003193101_01/_tij003193101_01_0011.php O. de Neve, ''De Nederlandsche glossen van de Brusselsche ‘Olla patella’'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 50 1931, p. 126-130]&lt;/ref&gt; ; 

* MS Pal. Lat. 577{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/MSS_Pal.lat.577 ''Sententiae Bonifatianae Palatinae'' met op ff. 6v-7r: ''Utrechtse doopgelofte'' en op ff. 7r-7v ''Indiculus superstitionum et paganiarum'']. Mainz of Fulda, 8ste eeuw.

* Stamp.Ross.6955{{gap}}[https://digi.vatlib.it/view/STP_Stamp.Ross.6955/0001 ''Die genealogie des edelen huys van Oostenrijck'']. Marten Nuyts, Antwerpen, ca. 1540-1558.

==Rostock==

'''Universität Rostock'''
* Fragm. philol. 34{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1817610570 ''Dietsche doctrinale'' (fragment)]. Nederlanden, ca. 1400.

* Fragm. theol. 64{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1832932036 fragmenten van boetepsalmen | gebeden]. Nederlanden, ca. 1400-1450.

* Fragm. var. 5{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1845899628 fragmenten van een tekst met religieuze | devote inhoud]. Nederlanden, 14de eeuw.

* Mss. philol. 84{{gap}}Willem van Hildegaersberch [https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1689878665 Sproken (fragm.)]. Holland, ca. 1400. {{BNM-I|02536}}

* Mss. theol. 24{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1833741978 Getijdenboek]. Utrecht, ca. 1440-1450.

* Mss. theol. 30{{gap}}[https://purl.uni-rostock.de/rosdok/ppn1851273719 Gebedenboek]. Westelijke Nederlanden (Utrecht?), ca. 1450-1475.

==Saint John's==

'''Memorial University of Newfoundland. Libraries. Archives and Special Collections '''

* BX 2080 1455 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1478/rec/2 Getijdenboek]. Haarlem, ca. 1455-1465.

* BX 2015 A2 1475 Vault{{gap}}[https://collections.mun.ca/cdm/compoundobject/collection/rarebooks/id/1116/rec/4 Missaal]. 1475.

==Sankt-Gallen==

'''Stiftsbibliothek'''

* Cod. Sang. 461{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/searchresult/list/one/csg/0461 Fridolin Sicher’s Liedboek]. voor 1545.

==Sint-Petersburg==

'''Nationale Bibliotheek van Rusland'''

* М 6. 4. 43 (№ 227188){{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bn000000005/view#page= ''Souter liedekens''.] Symon Cock, Antwerpen, 1540. {{USTC|403021}}

* SSSPL: 6.10.3.3{{gap}}[https://vivaldi.nlr.ru/bx000018369/view/ ''Valentijn ende Oursson'']. Jan Jacobszoon Bouman, Amsterdam 1657, '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Valentijn_ende_Oursson/feuilleton_editie.pdf W,Kuiper, ''Valentijn_ende_Oursson'', Kritische synoptische studie, Amsterdam 2012]&lt;/ref&gt;

==Sint-Winoksbergen | Bergues==

'''Bibliothèque patrimoniale'''

* MS 2{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md88qb98pz2r ''Dat boec van den heilighen sacrament Ende dit heeft ghemaket Sinte Thomas van Aquinen''] 15de eeuw, 

* MS 14{{gap}}[https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md36tx31sw5t Getijdenboek (Latijn, Frans, Nederlands)]. 15de eeuw. {{BNM-I|15403}} ; 

==Stuttgart==

'''Württembergische Landesbibliothek'''

* Cod.brev. 11{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=2813&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=182&amp;tx_dlf%5Bdouble%5D=0&amp;cHash=b244e7e6f74a05b9f20db63cb4d093bf Getijdenboek] Haarlem?, ca. 1480. {{BNM-I|04572}}

* Cod. HB XIII 1{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/sammlungen/sammlungsliste/werksansicht/?no_cache=1&amp;tx_dlf%5Bid%5D=3919&amp;tx_dlf%5Bpage%5D=1&amp;cHash=f1cfe25a7e01e7653cf94f562b2aabc6 Weingartner Liederhandschrift met de liederen van Hendrik van Veldeke]. Konstanz, ca. 1300-1325, 

* Cod.poet.et phil.fol.22{{gap}}[https://dfg-viewer.de/show/?set%5Bmets%5D=https://digital.wlb-stuttgart.de/mets/urn:nbn:de:bsz:24-digibib-bsz3239702651 Het Comburgse handschrift.] Gent, ca. 1405-1420. {{BNM-I|04571}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0025.php '''D'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.textualscholarship.nl/?p=7009 Diplomatische editie H. Brinkman en J. Schenkel. 2 dln. Hilversum 1997.]&lt;/ref&gt;

* Cod.theol.et.phil.qt.140{{gap}}[https://digital.wlb-stuttgart.de/purl/bsz379066157 ''Leven van Jezus.''] West-Vlaanderen, 1332. {{BNM-I|06771}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0050.php '''D''']

==Tilburg==

'''Universiteitsbibliotheek'''

* ms. KHS 43{{gap}}Jan van Boendale, [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=urn:PTP:Tilburg:UVT:KHS43 ''Der leken spiegel'']. {{BNM-I|00545}} ; {{MMDC|5620}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/boen001mvri01_01/index.php '''N''']

* KOD 028 A 11{{gap}}[https://viewer.onlinepublisher.nl/pskod-25-e-19 ''Dit is die afcoemste ende genalogie der hertoghen ende hertoginnen van Brabant'']. Antwerpen, Jan Mollijns, 1565, '''STCN'''&lt;ref&gt;https://picarta.nl/xslt/DB=3.11/SET=2/TTL=1/SHW?FRST=4&lt;/ref&gt; ; '''X'''&lt;ref&gt;https://www.brabant.nl/subsites/het-nieuwste-brabant/eregalerij/1565-hertogenboek&lt;/ref&gt;

== Toruń ==
'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Mikołaja Kopernika'''

* Rps 1/I{{gap}}[https://kpbc.umk.pl/dlibra/doccontent?id=59330 Gebedenboek]. Oostelijke Nederlanden, ca. 1480. {{BNM-I|02171}}

==Trogen==

'''Kantonsbibliothek Appenzell Ausserrhoden'''

* CM Ms. 9{{gap}}[https://www.e-codices.unifr.ch/en/cea/0009 Gebedenboek van Anne van Kleef.] Vlaanderen, ca. 1525-1550.

==Tübingen==

'''Universitätsbibliothek'''

* Me IV 3{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/opendigi/MeIV3 Berijmde passie en andere geestelijke gedichten]. Noord-Holland (Amsterdam?), ca.1445-1450. {{BNM-I|08365}} 

* Me IV 5{{gap}}[https://idb.ub.uni-tuebingen.de/diglit/MeIV5/0001 ''Roman der Lorreinen''] (fragment). ca.1325-1350. {{BNM-I|06371}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/desc001midd01_01/desc001midd01_01_0009.php '''D'''] ; '''N'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_lor001wjaj01_01/ Tekst op DBNL] en [https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/ Tekst Nieuw ontdekte delen op DBNL]&lt;/ref&gt;

==Uppsala==

'''Uppsala University Library'''

* C 512{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dsId=ATTACHMENT-0001&amp;pid=alvin-record%3A159748&amp;dswid=-6391 Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1480. {{BNM-I|06016}}

* C 517 l{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A159746&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Getijdenboek.] ca. 1450-1500. {{BNM-I|08985}}

* C 803 c fol.{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=5575&amp;pid=alvin-record%3A163127&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 Openbaring van de H. Birgitta.] ca. 1520. {{BNM-I|07284}}

* DG 56{{gap}}[https://www.alvin-portal.org/alvin/view.jsf?pid=alvin-record%3A76200&amp;dswid=-9150 ''Natuurkunde van het geheelal'' | Geneeskundige recepten] Nederlanden, voor 1429. {{BNM-I|06708}}
 
* Waller 31{{gap}}Bartholomeus Anglicus [https://www.alvin-portal.org/alvin/imageViewer.jsf?dswid=8839&amp;pid=alvin-record%3A101734&amp;dsId=ATTACHMENT-0001 ''Van den proprieteyten der dinghen''.] Jacob Bellaert, Haarlem, 1485. {{USTC|435725}} ; {{ISTC|ib00142000}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/enge022vand01_01/ '''N''']

==Utrecht==

'''Universiteitsbibliotheek''' (UBU)
* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dut Zoeken: handschriften Nederlands]

* [https://utrechtuniversity.on.worldcat.org/search?sortKey=DATE_A&amp;databaseList=3882%2C2474%2C3441%2C2198%2C2274%2C2273%2C2194%2C2229%2C1931%2C3959%2C3557%2C2269%2C3313%2C2267%2C2662%2C3036%2C3950%2C4126%2C638%2C2507%2C1978%2C3879%2C4062%2C4065%2C4023%2C3374%2C3572%2C3450%2C3250%2C2281%2C3969%2C3448%2C1941%2C2237%2C3205%2C1862%2C2038%2C2236%2C2796%2C1982%2C2433%2C2795%2C2233%2C3967%2C2056%2C2375%2C2175%2C3583%2C3384%2C3582%2C2051%2C3261%2C2328%2C3218%2C1953%2C1875%2C3018%2C2369%2C2006%2C2005%2C2401%2C1674%2C3410%2C1672%2C3652%2C4026%2C3654%2C4028%2C2409%2C3976%2C2407%2C3539%2C1834%2C2221%2C3155%2C3551%2C2462%2C2264%2C3275%2C2262%2C2260%2C3195%2C1920%2C2217%2C2259%2C2897%2C3589%2C2895%2C2178%2C3909%2C3986%2C1847%2C3988&amp;queryString=ubu+hs&amp;changedFacet=language&amp;scope=wz%3A9286&amp;format=all&amp;database=all&amp;author=all&amp;year=all&amp;yearFrom=&amp;yearTo=&amp;language=Dum Zoken: handschriften Middelnederlands]


* UBU Hs. 2 C 15{{gap}}Boethius, ''[https://objects.library.uu.nl/reader/1874-325272 De consolatione philosophiae]'', vertaald door Jac. Vilt, goudsmid te Brugge, handschrift geschreven in 1470.

* UBU Hs. 2 D 23{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/20.500.14918-326789 Stichtelijke tractaten en getijden]. ca. 1460-1480.

* UBU Hs. 15 C 19{{gap}}Jan van Leiden, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340025 ''Brederodekroniek'']. 1521-1525.

* UBU Hs. 35 A 5{{gap}}Jan van Brederode *vert.), ''[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-406812&amp;lan=en#page//16/11/31/161131185476750209943947177401785218799.jpg/mode/1up Des conincx summe]''. Utrecht of omgeving, Karthuizerklooster Nieuwlicht of Bloemendaal, 1487.

* UBU Hs. 1016 (Hs 5 D 6){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33669 ''Dat boec van den claren ende verluchten mannen der oerden van cistercien''; ''Der byen boeck''; Heiligenlevens van Maria van Oignies en Christina de Wonderbare; Exempelen] Goch? / Neerbosch?, 1491. {{BNM-I|01141}} ; {{MMDC|9608}}

* UBU Hs. 1017 (Hs 5 F 21){{gap}}Thomas van Cantimpré, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-33859 ''Dat boec der byen.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01142}} ; {{MMDC|9578}}

* UBU Hs. 1018 (Hs 1 M 9){{gap}}Bonaventura, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-325698 ''Sinte Franciscus leven.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01143}} ; {{MMDC|9276}}

* UBU Hs. 1035 (Hs 5 L 8){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/resolver.php?obj=002657480&amp;type=2 ''Stichtelijke tractaten en sermoenen (Alijt Bake, Jan van Ruusbroec, David de Augusta en anderen.''] ca. 1500-1600.

* UBU Hs. 1040 (Hs 2 D 13){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-326478 ''Ghetiden.''] 1507-1508.

* UBU Hs. 1177 (Hs 6 E 9){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339187 ''Korte kronijk van Brabant en Vlaanderen.'' ] ; {{BNM-I|01176}} ; {{MMDC|9399}}

* UBU Hs. 1178 (Hs 6 E 1){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339853 ''Kroniek van den clerc uten Laghen Landen bi der zee'' (Kroniek van de Chronogrammist)] ; {{BNM-I|01177}} ; {{MMDC|9400}}

* UBU Hs. 1179 (Hs HG21){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340657 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje); Wereldkroniek Heraut Beyeren]. Haamstede, 1467. {{BNM-I|01178}} ; {{MMDC|9403}}

* UBU Hs. 1180 (Hs HG22){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-340477 ''Historien van Hollant'' (Gouds kroniekje) en andere teksten over de inname van Dordrecht in 1481 en de rellen in Haarlem in 1482]. Haarlem (?), 1483. {{BNM-I|01179}} ; {{MMDC|9405}}

* UBU Hs. 1182 (Hs 5 D 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-336697 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. ca. 1375-1425. {{BNM-I|01180}}

* UBU Hs. 1183 (Hs 4 L 9){{gap}}Jan Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334516 ''Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant'']. Sticht Utrecht, ca. 1400. {{BNM-I|01181}}

* UBU Hs. 1260 (Hs 5 L 9).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339010 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht.''] ca. 1477.

* UBU Hs. 1328 (5 F 5):

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 1).{{gap}}Gheraert van Lienhout (?) [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338357 ''De natuurkunde van het geheelal.''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9383}}

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 2).{{gap}}Broeder Thomas, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338358 ''Natuurkunde in proza''] Utrecht, 14e eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9384}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003191801_01/_tij003191801_01_0027.php C.G.N. de Vooys, ''Broeder Thomas' traktaat over natuurkennis'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde. Jaargang 37, 1918, p.271-277]&lt;/ref&gt;

** UBU Hs. 1328 (5 F 5 dl 3&amp;4).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338359 ''Boec van medicinen in dietsche.''] Utrecht, 14de eeuw. {{BNM-I|01184}} ; {{MMDC|9386}}

* UBU Hs. 1329 (Hs 5 F 12).{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-338382 ''Vanden levene ons Heren.''] Oetingen, 1438. {{BNM-I|01185}} ; {{MMDC|9387}}

* UBU Hs. 1330{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334865 ''Historie van Troyen'', fragment]. Brabant, ca. 1300. {{BNM-I|01214}}

* UBU Hs. 1331{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Spieghel historiael'', fragment]. Oost-Vlaanderen, ca. 1300-1325. {{BNM-I|01188}}

* UBU Hs. 1332{{gap}}Jacob van Maerlant, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334866 ''Van ons heren wonden'']. 14de eeuw. {{BNM-I|01189}}

* UBU Hs. 1333{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-334868 ''Die Dietsche doctrinale'', fragmenten]. 1350-1400. {{BNM-I|01190}}

* UBU Hs. 1334{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-335115 Vlaamse ''Rose'', fragment]. ca. 1300-1350. {{BNM-I|01191}}

* UBU Hs. 1336 (Hs 5 M 19){{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339011 Rederijkersteksten: ''Spul van sinnen van den siecke stadt'' / Reynier Pouwelsz (?) - ''Spel van de Christen Kercke'' / Reynier Pouwelsz - ''’s Werelts aendoen.'']. 1540-1610.

* UBU Hs. 1689 (Hs 8 L 4){{gap}}Pseudo-Aurelius Augustinus, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339815 ''Eenliker sprake'']. 1539?

* UBU Hs. 1803 (Hs 8 C 33){{gap}}Johannes de Beke, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-339340 Croniken van den Stichte van Utrecht ende van Hollant.''] 15e eeuw. {{BNM-I|01214}} ; {{MMDC|9439}}

* UBU Hs. Hattem C 5{{gap}}[https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-44915 O.a. een vertaling in het Nederlands van pseudo-Aristoteles’ ''Secretum secretorum'', recepten voor medicijnen en cosmetica, herbaria, traktaten over de pest, aderlating, chirurgie, het medicinale gebruik van wijn, Nederlandse vertaling van Maurus Salernitanus, ''De urinis'', een Nederlandse vertaling van Benevenutus Grapheus, ''Practica oculorum'', excerpten uit Avicenna]. ca. 1450. {{BNM-I|06543}} ; {{MMDC|13653}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_hat001hatt03_01/ '''N'''] ; '''X'''&lt;ref&gt;https://wemal.let.uu.nl/hattem-c5.html&lt;/ref&gt;

* IDL 3950{{gap}}Werner Rolewinck, [https://objects.library.uu.nl/reader/index.php?obj=1874-342700 ''Fasciculus temporum'']. Jan Veldenar, Utrecht, 1480. {{ISTC|ir00278000}}


'''Utrechts Archief'''

* I 986{{gap}}[https://www.utrechtsekronieken.nl/zoeken?mivast=3005 ''Kroniek van het Sint-Nicolaasklooster te Utrecht'']. ca. 1477.

==Warschau==

'''Biblioteka Narodowa'''

* Rps 3779 I{{gap}}[https://polona.pl/item/getijdenboek,NTk0MzI3NA/19/#info:metadata Getijdenboek.] Utrecht, ca. 1440.

==Washington, DC==

'''The Library of Congress'''

[https://www.loc.gov/collections/rare-book-selections/?fa=original-format%3Abook%7Clanguage%3Adutch&amp;sb=date Lijst van Nederlandstalige items in de gedigitaliseerde Special Collections]

* Rosenwald 462{{gap}}''[https://www.loc.gov/item/65058917/ Die vier uterste ofte die leste dinghen'']. Gheraert Leeu, Gouda 1477.

* Rosenwald 487{{gap}}Roelof die Smit, [https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0550 ''Die vergaderinge der historien van Troyen'']. Jacob Bellaert, Haarlem 1485. {{ISTC|il00116000}} ; {{USTC|435730}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Vergaderinge_der_historien_van_Troyen/Vergaderinge_kritisch_cumulatief.pdf W. Kuiper, ''Die vergaderinge der historien van Troyen'', kritische editie, Amsterdam 2016]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 490{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0490 ''Historie vanden vromen ridder Jason'']. Jacob Bellaert, Haarlem ca. 1485. {{ISTC|il00111000}} ; {{USTC|435612}}

* Rosenwald 526{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0526 ''Historie van Saladine'']. Arend de Keysere, z.p., vóór 1483. {{ISTC|ih00286000}} ; {{USTC|438295}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0099.php '''L''']

* Rosenwald 550{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen0487 ''Hystorie vanden vromen ridder Paris ende van die schone Vienne'']. Govaert Bac, Antwerpen ca. 1495. {{ISTC|ip00115000}} ; {{USTC|436201}}

* Rosenwald 552{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0552 ''Die historie van Sinte Barbara'']. Govaert Back, Antwerpen 1498. {{ISTC|ib00099000}} ; {{USTC|436514}} ; '''X'''&lt;ref&gt;M. Carasso-Kok, ''Repertorium van verhalende historische bronnen uit de Middeleeuwen. Heiligenlevens, annalen, kronieken en andere in Nederland geschreven verhalende bronnen.'' ’s-Gravenhage 1981, p. 14-21&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 553{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen0553 ''Karel ende Elegast'']. Govaert Bac, Antwerpen, vóór 1500. {{ISTC|ic00204760}} ; {{USTC|436432}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0092.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_tij003199001_01/_tij003199001_01_0001.php A.M. Duinhoven en G.A. van Thienen, ''Een onbekende druk van de ‘Karel ende Elegast’ in Leningrad'', Tijdschrift voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, Jaargang 106 (1990), p. 1-14.]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 554{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2019rosen0554 ''Dit boecxken leert hoe men mach voghelen vanghen metten handen.''] Govaert Bac, Antwerpen, ca. 1507 ; {{ISTC|ib01274000}}

* Rosenwald 1094{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2003rosen1094 ''Die ghetiden vanden seven bitscappen Onser Liever Vrouwen. Die seven psalme Onser Liever Vrouwen mitter letanie ende Onser Liever Vrouwen souter mitten artikelen vanden leven ende passie Ons Heren Jhesu Cristi mitten figuren'']. [Collatiebroeders. Gouda 1503].

* Rosenwald 1118{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1118 ''Historie van Melusine'']. Henrick Eckert van Homborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436815} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0019.php '''L'''] ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://cf.hum.uva.nl/dsp/scriptamanent/bml/Meluzine/Homborch1510.pdf Diplomatische editie BML]&lt;/ref&gt;

* Rosenwald 1120{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2015rosen1120 ''Die distructie van Troyen ende [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt; Troylus ende Breseda'']. Jan van Doesborch, Antwerpen 1510. {{USTC|436813}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0110.php '''L''']

* Rosenwald 1121-1{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Die historie van Govaert van Bulioen'']. Govaert Back, Antwerpen z.j. [1505] ; {{USTC|436711}}

* Rosenwald 1121-2{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1121 ''Hystorie van Olyvier van Castillen'']. Henric Eckert van Homburch, Antwerpen z.j. [1510]. {{USTC|436819}}

* Rosenwald 1131{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2014rosen1131 ''Den Spiegel der duecht ende der eerbaerheyt vol schoone historien ende exempelen.]'' Thomaes vander Noot, Brussel 1515. {{USTC|436913}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://bouwstoffen.kantl.be/bml/Spiegel_der_duecht/Den_spiegel_der_duecht_ende_der_eerbaerheyt_kritische_editie.pdf Willem Kuiper en Inge Van Outryve, Kritische editie, Amsterdam 2022]&lt;/ref&gt;
* Rosenwald 1133{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2016rosen1133 ''De Bibel int corte ghetranslateert. Wten laine ende walsche metten figueren'']. Claes de Grave, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1134{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2005rosen1134 ''Een schoone historie van Margarieten van Limborch [...&lt;nowiki&gt;]&lt;/nowiki&gt;'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516. {{USTC|436951}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_lim001limb02_01/ Tekst DBNL]&lt;/ref&gt; ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0018.php '''L''']

* Rosenwald 1137{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbctos.2017rosen1137 ''Der scaepherders kalengier'']. Willem Vorsterman, Antwerpen 1516.

* Rosenwald 1160{{gap}}[https://www.loc.gov/resource/rbc0001.2011rosen1160 ''Pyramus ende Thisbe'']. Henrick Peeterssen van Middelburch, Antwerpen z.j. [1540]. {{USTC|438100}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/deba001nede01_01/deba001nede01_01_0039.php '''L''']

==Weimar==

'''Herzogin Anna Amalia Bibliothek'''

* Oct 146{{gap}}[https://haab-digital.klassik-stiftung.de/viewer/image/1443395315/5/ Zutphens Liedboek]. Zutphen, 1537. {{BNM-I|02559}}

==Wenen==

'''Österreichische Nationalbibliothek'''

* Cod. 1908{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3741576&amp;order=1&amp;view=SINGLE Gebedenboek van Maria van Gelre]. Arnhem / Nijmegen-Utrecht, ca. 1415. {{BNM-I|06191}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[https://data.onb.ac.at/rec/AC13946724 Österreichische Nationalbibliothek=AC13946724 ]
&lt;/ref&gt;

* Cod. 1922{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8612796&amp;order=1&amp;view=SINGLE Getijdenboek, Latijn, met opschriften in het Nederlands en gebed in het Frans]. Vlaanderen, ca. 1480-1500. {{BNM-I|10694}}

* Cod. 2818{{gap}}[https://data.onb.ac.at/rep/10003763 Weense Arteshandschrift]. Brabant (?), ca. 1490 ; {{BNM-I|06542}} ; '''E'''&lt;ref&gt;https://www.textualscholarship.nl/?p=7015 Diplomatische editie bezorgd door Erwin Huizenga: ''Het Weense arteshandschrift. Hs. Wenen, Österreichische Nationalbibliothek, 2818.'']&lt;/ref&gt;

* Cod. 2861{{gap}}Hendrik van Veldeke [https://data.onb.ac.at/rep/1000A505 ''Eneasroman'']. 1474.

* Cod. 2872{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_3789056&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''De statuten der Stadt van Antwerpen genaempt Het Gulde Boeck '']. Antwerpen, ca. 1550-1600.

* Cod. 4019{{gap}}[https://fragmentarium.ms/overview/F-xhxj afdruk fragment ''Dietsche doctrinale'' op de platten van boekband]. ca. 1345-1375. {{BNM-I|02896}} ; '''X'''&lt;ref&gt;[http://www.iter-austriacum.at/fragmenta/ein-fragment-des-dietsche-doctrinale-zwischen-wien-und-berlin/ Larissa Rasinger, ''Ein Fragment des „Dietsche Doctrinale“ zwischen Wien und Berlin'', Iter Austriacum, 14 october 2019] (zie ook: [https://fragmentarium.ms/overview/F-7x5c Berlijn, Staatsbibliothek zu Berlin - Preußischer Kulturbesitz, Ms. germ. fol. 751-fragm. 7. Reconstructie])&lt;/ref&gt;

* Cod. 13440{{gap}}Jacob van Maerlant,[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DOD_54141&amp;order=1&amp;view=SINGLE ''Der naturen bloeme'', fragment]. 1300-1400. {{BNM-I|06503}}

* Cod. 13708{{gap}}[https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8500569&amp;order=1&amp;view=SINGLE Tweede Partie-handschrift. Convoluut met Philip Utenbroeke, ''Spiegel historiael'' (Tweede Partie); Jacob van Maerlant, ''Wapene Martijn'', Jan van Ruusbroec, ''Vanden kerstenen ghelove''; Jan van Boendale, ''Der leken spieghel''; preek van Geert Grote, ''Quinque puncta''; traktaten.]. Oudergem bij Brussel, Regulieren S. Paulus /Rooklooster, ca. 1393-1402. {{BNM-I|00005}}

* Cod. Ser. n. 2732{{gap}}Henricus Suso, [https://digital.onb.ac.at/RepViewer/viewer.faces?doc=DTL_8961226&amp;order=1&amp;view=SINGLE Leven; Noordnederlandse bewerking van Zuidnederlandse bewerking van ''Hundert Betrachtungen und Begehrungen'']. Maas-Rijngebied, 1400-1500. {{BNM-I|08031}}

*CP.2.B.74{{gap}}''[https://viewer.onb.ac.at/1002F427 Historie vander coninghinnen Sibilla]''. Willem Vorsterman, Antwerpen, ca. 1538.

'''Österreichisches Staatsarchiv'''

* HHStA HS R 88 (=Böhm 679){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=12068 Gouds kroniekje]. Brussel?, 1456 of kort later. {{BNM-I|02509}}

* HHStA HS W 532 (=Böhm 1074){{gap}}[https://www.archivinformationssystem.at/detail.aspx?ID=14412 Stukken betreffende het Clarissenklooster van Petegem (Abdij van Beaulieu), met kroniek]. Oost-Vlaanderen, 14de eeuw (na 1329). {{BNM-I|02510}}

==Wolfenbüttel==

'''Herzog August Bibliothek'''

* Cod. Guelf. 18.2 Aug. 4°{{gap}}Broeder Gheraert [https://diglib.hab.de/mss/18-2-aug-4f/start.htm ''Wilhelmi Walteri de Zirixsee descriptio terre sancte'', ''Natuurkunde van het geheelal'']. Utrecht, ca. 1465-1470. {{BNM-I|05340}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/_nat001natu01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 38.20 Aug. 2°°{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/38-20-aug-2f/start.htm ''De anatomie naer den leeringhe van Galenus int cortte getogen by Johannes Andernacum geexponert by mester Lode'']. 16de eeuw. {{BNM-I|08790}}

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (4){{gap}}Hendrik van Veldeke, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-4/start.htm ''Eneasroman'' (fragment)] ca. 1200.

* Cod. Guelf. 404.9 Novi (14){{gap}}Jacob van Maerlant, [https://diglib.hab.de/mss/404-9-novi-14/start.htm ''Rijmbijbel''] (fragment). 14de eeuw. {{BNM-I|05344}} ; [https://www.dbnl.org/tekst/maer002mgys01_01/ '''N''']

* Cod. Guelf. 404.10 Novi (5A){{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/404-10-novi-5as/start.htm Utrechtse bijbel met deel evangeliënharmonie van Bijbelvertaler van 1360] (fragment). Utrecht? ca. 1430-1435. {{BNM-I|05330}}

* Cod. Guelf. 576 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/576-helmst/start.htm Artesteksten]. ca. 1408-1431. {{BNM-I|08610}}

* Cod. Guelf. 894 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/894-helmst/start.htm Berijmd leven van Jezus]. 1449. {{BNM-I|08869}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

* Cod. Guelf. 1251 Helmst.{{gap}}[https://diglib.hab.de/mss/1251-helmst/start.htm Ars moriendi]. 15de eeuw. {{BNM-I|15621}}

== Wrocław ==

'''Universiteitsbibliotheek Uniwersytet Wrocławski'''

* IV D 5{{gap}}[https://www.bibliotekacyfrowa.pl/dlibra/docmetadata?id=89266 Gebedenboek]. 1486. {{BNM-I|02653}} ; '''E'''&lt;ref&gt;[https://www.dbnl.org/tekst/_ver016199001_01/_ver016199001_01_0003.php J. Reynaert, ''Jacobus van Gruitrodes Speculum saecularium hominum (cap. 1) in Middelnederlandse vertalingTeksteditie en beschrijving van het handschrift: Hs. Wroclaw, Universiteitsbibliotheek IV. D. 5'', Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Academie voor Nederlandse taal- en letterkunde (nieuwe reeks), 1990 p. 36-38.]&lt;/ref&gt;

[[Categorie:Middelnederlands]]
[[Categorie:Wikisource:Lijsten]]</text>
      <sha1>owazf7rn4ijzfyefb8nwb8rzof9f2qk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:De Standaard (Amsterdam)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>30086</id>
    <revision>
      <id>222435</id>
      <parentid>135380</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vincent Steenberg heeft de pagina [[Categorie:De Standaard]] hernoemd naar [[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]] zonder een doorverwijzing achter te laten: ter onderscheiding van andere krant</comment>
      <origin>135380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="236" sha1="m8v1wacwgomz5hxzw2fig9xt5646pr2" xml:space="preserve">[[w:De Standaard (Nederland)|De Standaard]] – ondertitel: Antirevolutionair Dagblad voor Nederland – is een voormalige Nederlandse krant, die uitgegeven werd van 1872 tot 1944.

[[Categorie:Krant|Standaard]]
[[Categorie:Nederlands]]</text>
      <sha1>m8v1wacwgomz5hxzw2fig9xt5646pr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Tijdperken</title>
    <ns>100</ns>
    <id>41392</id>
    <revision>
      <id>222429</id>
      <parentid>220111</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>+bronnen</comment>
      <origin>222429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17509" sha1="bdn8tiwqqaivcm0371rv3ayjuqqqq46" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam         = Geschiedenis van Duitsland; Tijdperken
| afbeelding   =
| alt          = Reconstructie in vogelvlucht van Romeins Keulen
| beschrijving = Bronnen bij de [[w:Geschiedenis van Duitsland|geschiedenis van Duitsland]] naar tijdperk.
}}
== Romeinse tijd ==
== Ca. 1500-ca. 1648 ==
;Wetterauer Grafenverein
*Ambrosiò (1620) ''[[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 30 oktober (4)|Wy Ambrosio Spinola, Marck-grave van Cesto etc. Ontbieden den Ghestrenghen, Edelen, ende Vesten onse seer lieue besondere, Hooftlieden, Raden, Commissarissen, ende voorts samentlijck alle Ghevreyte Rijcx, Ridderschap, aenden Rijnstroom ende Wetterau, ende die daer toebehoorende plaetsen, onse vriendelijcke Groetenisse]]'', T’Hantwerpen: By Abraham Verhoeven.
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt Francfoort den 19 dito|‘VVt Francfoort den 19 dito. [= 19 januari 1621]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Ferdinand (1620) ''[[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 30 oktober (1)|Waerachtighe coppyen van sommighe Placcaten ende Brieven by de Roomsche Keyserlijcke Majesteyt als oock by zijn Exc. den Marqvuis Soinola gepubliceert ende geschreven aen die Staten van den Rijnstroom ende Wetteravischen Cierkels, reackende de verseeckeringhe vande Sauuegarde, etc. Ghedurende desen Neder-Bourgontschen Krijchs-leger]]'', T’Hantwerpen: By Abraham Verhoeven.
*Ferdinand (1620) ''[[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 30 oktober (3)|Onse ende des Rijckx Lieve, Ghetrouwe N. hooft-lieden, raden, commissarissen, der Ghevreyde Ridderschap aenden Rijnstroom, wetterou, ende d’ander toebehoorende plaetsen derselver, samentlijck ende besonderlijck]]'', T’Hantwerpen: By Abraham Verhoeuen.

;Protestantse Unie, 1608-1621
*Anoniem ([14 juni 1618]) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/14 juni/VVt Ceulen, den 11. Dito|‘VVt Ceulen, den 11. Dito. [= 11 juni 1618]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.
*Anoniem (1620) [[Beschrivinge der 3 legers te weten pr. Mavri. marq. Spino. ende der vnierde vorst.|''Beschrivinge der 3 legers te weten pr. Mavri. marq. Spino. ende der vnierde vorst.'' [nieuwsprent]]], Amstelredam: Pieter vanden Keere.
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/21 augustus/VVt Ceulen, den 15. Augusti|‘VVt Ceulen, den 15. Augusti’, alinea 7]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/28 augustus/VVt Franckfoort, den 20 Augusti|‘VVt Franckfoort, den 20 Augusti’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/28 augustus/VVt VVesel den 24. Augustus. 1620|‘VVt VVesel den 24. Augustus. 1620’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (5 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 september#art1al2|‘Verhael hoe dat zijn Excellentie Marquis Spinola is over den Rhijn ghemarcheert, ende ghetrocken naer Franckfort’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.
*Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/18 september/VVt Francfoort, den 11 September|‘VVt Francfoort, den 11 September’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/18 september/VVt der Geunieerde Vorsten Leger, den 12 Septemb.|‘VVt der Geunieerde Vorsten Leger, den 12 Septemb.’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/18 september/VVt Oppenheym den 12 dito|‘VVt Oppenheym den 12 dito. [= 12 september 1620]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/18 september/VVt des Prince van Orang. Veltleger, den 16 Septem.|‘VVt des Prince van Orang. Veltleger, den 16 Septem.’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt het Vorsten legher den 14. dito|‘VVt het Vorsten legher den 14. dito. [= 14 september 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art3al3|‘Wt Heydelbergh den xx. September’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.
*Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (1)#art2al2|‘Wt Oppenheym 7. Octobris’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.
*Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (2)#art4|‘Wt Spier van 8. October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-7.
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Ceulen, den 10 October|‘VVt Ceulen, den 10 October’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''., [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (27 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 oktober#art1|‘Tydinge vvt den Legher van zijn Ex. Marquis Spinola, tot Oppenheym den xv. October. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-13.
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Ceulen den 3. Meert|‘Wt Ceulen den 3. Meert’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt Franckfort den 26. April. 1621|‘VVt Franckfort den 26. April. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Heylbrun den 13. dito|‘VVt Heylbrun den 13. dito. [= 13 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Protestantse Unie; opmars van het geünieerde leger naar de Palts
*Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/12 december/VVt der Bergstraten, den 2. December|‘VVt der Bergstraten, den 2. December’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/Wt Ceulen, den 23. dito 1621|‘Wt Ceulen, den 23. dito 1621. [= 23 januari 1621]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Protestantse Unie; Uniedag in Heilbronn, februari-maart 1621
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/Wt Ceulen, den 20. dito|‘Wt Ceulen, den 20. dito. [= 20 februari 1621]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Heylbrun den 16. Februarij|‘Wt Heylbrun den 16. Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Heylbrun den 25. Februarij|‘Wt Heylbrun den 25. Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Aughsburgh den 3. Martij|‘Wt Aughsburgh den 3. Martij’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Heylbrun den 10. Martij|‘Wt Heylbrun den 10. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Worms den 20. dito|‘Wt Worms den 20. dito. [= 20 maart 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Protestantse Unie; wapenstilstand Paltse veldtocht
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt den Pfalts den 2. April|‘VVt den Pfalts den 2. April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Protestantse Unie; vredesonderhandelingen met keizer Ferdinand II, april 1621
*Anoniem (21 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/21 april/Wt VVeenen den 7. April|‘Wt VVeenen den 7. April’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Protestantse Unie; vredesverdrag met keizer Ferdinand II, 12 april 1621
*Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/21 april/VVt Francfoort den 14. April|‘VVt Francfoort den 14. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 april/VVt Francfoort den 18. April|‘VVt Francfoort den 18. April’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt VVeenen den 21. April. 1621|‘VVt VVeenen den 21. April. 1621’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Protestantse Unie; Uniedag in Heilbronn, mei 1621
*Anoniem (12 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/12 mei/VVt VVorms den 1. Mey|‘VVt VVorms den 1. Mey’, alinea 2-3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Katholieke Liga, 1609-1635
*Anoniem ([10] april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/april#art1al14|‘Wt Weenen xj. Meert 1620’, alinea 14]] en [[Nieuwe Tijdinghen/1620/april#art1al17|17]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p. 3-8.
*Anoniem (30 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 juli (2)#art1al3|‘Wt Dilinghen den 13. Julij’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Koningsverkiezing 1619
*Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1619/15 mei/VVt Weenen den 27. Dito|‘VVt Weenen den 27. Dito. [= 27 april 1619]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.
*Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1619/15 mei/VVt Ceulen, den 11. May|‘VVt Ceulen, den 11. May’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Rijksdag, 27 februari 1620
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art2al7|‘Wt Weenen in Oostenrijck 18. Januarij 1620’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-5.

;Mühlhausense Vorstendag, 16-23 maart 1620
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/17e eeuw/Mühlhausense Vorstendag, 1620]]

;Rijksdag van Wenen, april 1620
*Anoniem (8 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/8 mei (3)#art2|‘Wt Weenen den 18. April.1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.

;Verdrag van Ulm, 3 juli 1620
*Anoniem (16 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 juli (1)#art2|‘Wt Vlm vanden veerthienden ditto. [= 14 juni 1620]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.
*Anoniem (16 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 juli (1)#art4al2|‘Wt Ceulen van 21. ditto. [= 21 juni 1620]’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art5al2|‘Wt Vlm van xxiij. Junij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.
*Anoniem (21 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 juli#art3|‘Wt Augsburg van 24. Junij 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.
*Anoniem (21 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 juli#art5al2|‘Wt Elsas van 24. Junij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.
*Anoniem ([ca. 22 juli] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 22 juli#art1al13|‘Waerachtighe Tijdinghen uut Weenen den 29. Junio 1620’, alinea 13]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.
*Anoniem (24 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/24 juli#art1|‘Met Tijdinghe wt Vlm vanden 7. Julij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (30 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 juli (1)#art4|‘Wt Ausburgh den 14. Julij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6.

;Rijksdag Salzburg
*Anoniem (15 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 6#art1|‘UUt weenen ij. Jan. Anno 1621’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Vorstendag Salzburg
*Anoniem (26 februari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 24#art3|‘Andere Tijdinghe vvt Weenen vanden 17. ditto. [= 17 januari 1621]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Rijksdag van Regensburg, 24 april 1636
*Anoniem (29 maart 1636) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1636/Nummer 13/Wt Weenen den 27. Februarij|‘Wt Weenen den 27. Februarij’, alinea 2]], ''Tydingen uyt verscheyden Quartieren'', [p.&amp;nbsp;1].

== Ca. 1648-ca. 1815 ==
;Rijksdag Regensburg, 13-23 juni 1653
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Prage, den 8 dito|‘Uyt Prage, den 8 dito. [= 8 februari 1653]’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (25 februari 1653) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1653/Nummer 9/Uyt Hamburgh, den 14 dito|‘Uyt Hamburgh, den 14 dito. [= 14 februari 1653]’, alinea 2]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].

;Vredesonderhandelingen tussen de keurvorstendommen Palts en Mainz, oktober 1666
*Anoniem (9 november 1666) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1666/Nummer 45/Franckfort den 24 October|‘Franckfort den 24 October’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Plunderingen in Mains door het Paltse leger
*Anoniem (9 november 1666) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1666/Nummer 45/Ceulen den 5 November|‘Ceulen den 5 November’]], ''Ordinaris Dingsdaeghse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Rijksdag, 1675
*Anoniem (10 september 1675) [[Amsterdamsche Courant/1675/Nummer 37/Regensburgh den 29 Augusti|‘Regensburgh den 29 Augusti’]], ''Amsterdamsche Dinghsdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Vorstendag in Offenbach, 20 maart 1741
*Anoniem (18 maart 1741) [[Amsterdamsche Courant/1741/Nummer 33/Frankfort den 12 Maert|‘Frankfort den 12 Maert’]], ''Amsterdamse Saturdaegse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Rijksdag, 1771
*Anoniem (2 februari 1771) [[Opregte Haarlemsche Courant/1771/Zaterdageditie, nummer 5/Regensburg den 17 January|‘Regensburg den 17 January’]], ''Oprechte Saturdagse Haerlemse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Slag bij Großbeeren, 23 augustus 1813
*Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Berlijn den 26 Augustus|‘Berlijn den 26 Augustus’, alinea 2]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Slag bij Dennewitz, 6 september 1813
*Anoniem (1 september 1834) [[Utrechtsche Courant/1834/Nummer 105/Berlijn den 26 Augustus|‘Berlijn den 26 Augustus’, alinea 2]], ''Utrechtsche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

== ca. 1815-ca. 1871 ==
*Anoniem (20 mei 1839) [[Algemeen Handelsblad/1839/Nummer 2351/Duitsche Post/Frankfort, 15 Mei|‘Frankfort, 15 Mei’]], ''Algemeen Handelsblad'', [p.&amp;nbsp;1].

;Besluiten van Karlsbad, 20 september 1819
*Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Francfort den 6 September|‘Francfort den 6 September’, alinea 2]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Duitse Bond
*Anoniem (10 augustus 1867) [[Venloosch Weekblad/Jaargang 5/Nummer 32/Volgens eene verklaring|‘Volgens eene verklaring in de jongste zitting der commissie van de likwidatie van den Bond […]’]], ''Venloosch Weekblad'', [p.&amp;nbsp;2].

;Duitse Bond; Bondsdag
*Anoniem (19 juni 1854) [[Algemeen Handelsblad/1854/Nummer 7027/Frankfort, 15 Junij|‘Frankfort, 15 Junij’]], ''Algemeen Handelsblad'', [p.&amp;nbsp;1].

;Welfenfonds
*Anoniem (2 januari 1893) [[Limburger Koerier/Jaargang 48/Nummer 1/Duitschland/Het Welfenfonds|‘Het Welfenfonds’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].

== ca. 1871-ca. 1900 ==
;Geschiedenis van de Joden
*Anoniem (6 januari 1881) [[De Standaard/Jaargang 10/Nummer 2697/De Joden-quaestie|‘De Joden-quaestie’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (22 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 213/De antisemieten te Berlijn|‘De antisemieten te Berlijn’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].

;Kulturkampf
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/Het merkwaardig verschijnsel|‘Het merkwaardig verschijnsel vertoont zich in Duitschland, dat […] de verhouding tusschen de Roomsche kerk en den Staat minnelijker wordt. […]’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1].

== ca. 1900-ca. 1918 ==
*Anoniem (11 mei 1916) [[De Avondpost/1916/Nummer 9512/Avond-editie/Verandering in de regeering|‘Verandering in de regeering’]], ''De Avondpost'', Avond-editie, p.&amp;nbsp;A2.

== ca. 1918-ca. 1939 ==
*Anoniem (24 april 1919) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 19/Nummer 112/Avondblad/Levensmiddelen tegen kali|‘Levensmiddelen tegen kali’]], ''De Nieuwe Courant'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (24 april 1919) [[De Nieuwe Courant/Jaargang 19/Nummer 112/Avondblad/Levensmiddelen naar Duitschland|‘Levensmiddelen naar Duitschland’]], ''De Nieuwe Courant'', Avondblad, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (15 maart 1922) [[Limburger Koerier/Jaargang 77/Nummer 63/De eisch der V. S. aan de Geallieërden|‘De eisch der V. S. aan de Geallieërden’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;3].
*Anoniem (8 april 1924) [[Limburgsch Dagblad/Jaargang 7/Nummer 83/De uitvoering van het vredesverdrag|‘De uitvoering van het vredesverdrag. Aanleiding tot nieuw verzet?’]], ''Limburgsch Dagblad'', [p.&amp;nbsp;3].

;Ontruiming van de Keulse zone
*Anoniem (22 december 1924) [[Delftsche Courant/Jaargang 83/Nummer 301/Het Duitsche kabinet|‘Het Duitsche kabinet […]’]], ''Delftsche Courant'', eerste blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Gesetz zur Wiederherstelling des Berufsbeamtentums, 7 april 1933
*Anoniem (25 april 1933) [[Het Volk/1933/Nummer 12071/Avondblad/De zuivering gaat verder|‘De zuivering gaat verder’]], ''Het Volk'', Avondblad, p.&amp;nbsp;16.

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]]</text>
      <sha1>bdn8tiwqqaivcm0371rv3ayjuqqqq46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg categorie:De Standaard (Amsterdam)</title>
    <ns>15</ns>
    <id>43472</id>
    <revision>
      <id>222436</id>
      <parentid>135381</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:05:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vincent Steenberg heeft de pagina [[Overleg categorie:De Standaard]] hernoemd naar [[Overleg categorie:De Standaard (Amsterdam)]] zonder een doorverwijzing achter te laten: ter onderscheiding van andere krant</comment>
      <origin>135381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="616" sha1="t04hhwqkysq8q57bhq7oizjm048e3f1" xml:space="preserve">== Hernoeming ==

Aangezien ik me op dit punt vergiste: is hernoeming naar [[De Standaard (Nederland)]] niet beter, om in het vervolg verwarring met het gelijknamige Belgische blad te voorkomen? Zo komt er voor dat laatste ook meteen een plek vrij. [[Gebruiker:De Wikischim|De Wikischim]] ([[Overleg gebruiker:De Wikischim|overleg]]) 6 feb 2023 00:57 (CET)

:Mee eens, maar dan moeten de artikelen in deze categorie ook mee hernoemd worden. Bij de volgende ronde zal ik daar wat aan doen. Mvg, [[Gebruiker:Vincent Steenberg|Vincent Steenberg]] ([[Overleg gebruiker:Vincent Steenberg|overleg]]) 6 feb 2023 12:27 (CET)</text>
      <sha1>t04hhwqkysq8q57bhq7oizjm048e3f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië/17e eeuw/Boheemse Opstand</title>
    <ns>100</ns>
    <id>64480</id>
    <revision>
      <id>222428</id>
      <parentid>221073</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:34:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <origin>222428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44820" sha1="2ji1dcsoum1pcf3ivczovnsxms4v4ho" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam         = Boheemse Opstand
| afbeelding   = Defenestration of Prague of 1618.jpg
| alt          = Praagse Defenestratie, 23 mei 1618
| beschrijving = Bronnen bij de [[w:Boheemse Opstand (1618-1620)|Boheemse Opstand (1618-1620)]]
}}
== Algemeen ==

== Bijzondere onderwerpen ==
;Tweede Praagse Defenestratie, 23 mei 1618
*Anoniem (12 september 1825) [[Leydse Courant/1825/Nummer 109/Iets over den Dertigjarigen Oorlog#al8|‘Iets over den Dertigjarigen Oorlog 1618-1648’, alinea 8]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2-3].

;Hofsecretaris Pavel Michna z Vacínova vlucht naar Wenen, juni 1618
*Anoniem (14 juni 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/14 juni/VVt Prage, den 2. dito|‘VVt Prage, den 2. dito [= 2 juni 1618]’, alinea 4]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.
*Anoniem (14 juni 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/14 juni/VVt Ceulen, den 11. Dito|‘VVt Ceulen, den 11. Dito. [= 11 juni 1618]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Verbanning van de Jezuieten uit Bohemen, 7 juni 1618
*Anoniem (14 juni 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/14 juni/VVt Prage, den 2. dito|‘VVt Prage, den 2. dito [= 2 juni 1618]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.
*Anoniem (22 juni 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/22 juni/VVt Prage, den 9 dito|‘VVt Prage, den 9 dito. [= 9 juni 1618]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Beleg van Pilsen, 19 september-21 november 1618
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië/Pilsen/Beleg van Pilsen]]

;Het koninkrijk Napels recruteert soldaten voor het keizerlijke leger
*Anoniem (30 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/30 november/VVt Venetien, den 10. November 1618|‘VVt Venetien, den 10. November 1618’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Bemiddeling van Johan George I van Saksen tussen de Staten van Bohemen en keizer Matthias, oktober 1618
*Anoniem (15 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/15 november/Wt Prage den 28. dito|‘Wt Prage den 28. dito’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.''

;Inname van Neus door de Sileziërs, oktober/november 1618
*Anoniem (23 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/23 november/VVt Ceulen, den 17. November|‘VVt Ceulen, den 17. November’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Brief van de Staten van Silezië aan de keizer, 1618
*Anoniem (15 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/15 november/VVt Ceulen den 10. November|‘VVt Ceulen den 10. November’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Het keizerlijke leger trekt zich terug uit Bohemen, november 1618
*Anoniem (30 november 1618) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1618/30 november/VVt VVeenen, den 11. dito|‘VVt VVeenen, den 11. dito. [= 11 november 1618]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.''

;De paus recruteert soldaten voor het keizerlijke leger
*Anoniem ([10 februari 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/10 februari/VVt Keulen den 2. Februarij, 1619|‘VVt Keulen den 2. Februarij, 1619’]], ''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''.

;Inname van Jihlava door de graaf van Thurn, april 1619
*Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1619/15 mei/VVt Prage, den 28. dito|‘VVt Prage, den 28. dito. [= 28 april 1619]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Verovering van de Goldener Steig door Mansvelt, mei 1619
*Anoniem ([15 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt Praghe den 26. dito|‘VVt Praghe den 26. dito. [= 26 mei 1619]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].

;Blokkade van České Budějovice
*Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1619/19 juni/VVt Prage, den 2. dito|‘VVt Prage, den 2. dito. [= 2 juni 1619]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;Invallen in Neder-Oostenrijk door het Boheemse leger
*Anoniem ([15 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/VVt VVeenen den 22. dito|‘VVt VVeenen den 22. dito [= 22 mei 1619]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art2al2|‘Wt Weenen in Oostenrijck 18. Januarij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-5.
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art9|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8.
*Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art6al4|‘Wt Weenen in oostenrijck 5. Februarij’, alinea 4-5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.
*Anoniem (13 maart 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 maart (2)#art4|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.
*Anoniem (10 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/10 april#art2|‘Wt Weenen den xviij. Meert 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-6.
*Anoniem (28 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 april#art1|‘Wt Prage den 1. April 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Bisschop van Keulen rekruteert soldaten
*Anoniem (19 juni 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1619/19 juni/VVt Ceulen, den 15. dito|‘VVt Ceulen, den 15. dito. [= 15 juni 1619]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.

;De koning van Polen verbiedt de uitvoer van buskruit naar Bohemen, Moravië en Silezië
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art2al2|‘Wt Weenen in Oostenrijck 18. Januarij 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-5.

;Aankomst van 25 compagniën Italianen en Waloniërs in České Budějovice, januari 1620
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art8al2|‘Wt Praghe den xxvi. ditto. [= 26 januari 1620]’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Inname van Týn nad Vltavou door het keizerlijke leger, januari 1620
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art3al2|‘Wt Weenen den 15. Januarij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.

;Leopold V van Oostenrijk verzamelt soldaten bij Passau, januari 1620
*Anoniem ([ca. 20 februari] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 20 februari#art3al3|‘Wt Praghe’, alinea 3-4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-7.

;Bijeenkomt in Bratislava, januari 1620
*Anoniem ([ca. 20 februari] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 20 februari#art4al2|‘Wt Weenen in Oostenrijck’, alinea 2-6]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Geheime raad, januari 1620
*Anoniem ([ca. 20 februari] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 20 februari#art1al2|‘Wt Praghe’, alinea 2-3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-5.

;Bucquoy verovert 1500 paarden en vijf cornetten, januari/februari 1620
*Anoniem (27 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 februari#art5|‘Wt den Legher van Duytslandt, met eenen Extraordinaris Courier ghearriveert den xxiij. Februarij 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;De keizer neemt Kozakken aan
*Anoniem (13 maart 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 maart (2)#art2|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.
*Anoniem (13 maart 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 maart (2)#art3|‘Den xix. Febr. wt Weenen 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-7.
*Anoniem ([10] april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/april#art1|‘Wt Weenen xj. Meert 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.

;Verovering van Langenlois en Krems an der Donau door Bucquoy, 20 februari 1620
*Anoniem (13 maart 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 maart (2)#art1al2|‘Verhael vanden slach tegen de Boheemsche. Met tijdinghe van Weenen den 19. Februarij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-5.

;Inname van Týn nad Vltavou door het keizerlijke leger
*Anoniem (10 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/10 april#art1|‘Gheschreuen wt Passauw den xvi. Meert’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;De Hongaren sturen 10.000 soldaten naar Bohemen
*Anoniem (10 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/10 april#art3|‘Wt Praghe den xv. Meert 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Inval van Kozakken in Moravië, maart 1620
*Anoniem (28 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 april (2)#art1al4|‘Wt Weenen den eersten April 1620’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Johan George I van Saksen bereidt zich voort op oorlog met Bohemen, maart 1620
*Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (1)#art2|‘Wt Praghe 11. Mey 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.

;Mühlhausense vorstendag, 16-23 maart 1620
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/17e eeuw/Mühlhausense Vorstendag, 1620]]

;Status quo in Neder-Oostenrijk
*Anoniem (28 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/28 april (2)#art2|‘Wt Weenen in April 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-8.

;Plundering van Spitz door de kozakken
*Anoniem (30 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 april#art3|‘Wt Weenen 8. April 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.

;De Staten van Bohemen sluiten vrede met de Ottomanen
*Anoniem (30 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 april#art5|‘Wt Weenen in Oosten-rijck. 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.

;Schermutseling tussen de keizerlijke en Boheemse legers, 19 april 1620
*Anoniem (30 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 april#art7|‘Versche Tijdinghe wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;8.

;Slag bij Sitzendorf, 13 april 1620
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Oostenrijk/17e eeuw/Slag bij Sitzendorf]]

;Inname van kasteel Rastenberg door Bucquoy, ca. 15 april 1620
*Anoniem (8 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/8 mei (3)#art1al2|‘Wt Praghe den 17. April 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-5.
*Anoniem (8 mei 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/8 mei (3)#art3|‘Wt Weenen den 17. April 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6.

;De koning van Spanje verzamelt geld voor de keizer, april 1620
*Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/VVt Venetien den 17. April|‘VVt Venetien den 17. April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Diplomatieke missie naar Constantinopel
*Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/VVt Praghe den 17. April|‘VVt Praghe den 17. April’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Ultimatum van Ferdinand II aan koning Frederik om per 1 juni af te treden
*Ferdinandus II (1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/De Rom. Keys. Majesteyt Ferdinandi II. Monotorial Mandaten|''De Rom. Keys. Majesteyt Ferdinandi II. Monotorial Mandaten, Aen de Cheur Pfaltz, Nopende de quitteringhe ende Ruyminghe vant’ Coninck-rijck Bohemen, mette Gheincorporeerde Landen''. […]]], Hantwerpen: Abraham Verhoeven.

;Plakkaat van keizer Ferdinand II tegen de bondgenoten van Bohemen, 30 april 1620
*Ferdinandus den tweeden (1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/Nieuwe Placcaten vande Keyserlijcke Majesteyt, Ferdinandus den tweeden|''Nieuwe Placcaten vande Keyserlijcke Majesteyt, Ferdinandus den tweeden, Aen alle Rijckxsteden, die hun met de Boheemsche Rebellen deelachtig ghemaeckt hebben, etc.'']], Hantwerpen: Abraham Verhoeuen.

;Rol van Polen in de Boheemse Opstand
*Anoniem ([ca. 29 mei] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 29 mei#art1|‘Wt weenen in Oostenrijck’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Verovering van Gars am Kamp, 30 april 1620
*Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (1)#art1|‘Wt Weenen in Oostenrijck 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-5.

;Het Boheems-Moravische leger trekt zich terug na aanvallen door Kozakken
*Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (2)#art1al2|‘Tijdinghe wt weenen, van den 13. Mey 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Inname van Marchegg door het keizerlijke leger
*Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (2)#art1al3|‘Tijdinghe wt weenen, van den 13. Mey 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (12 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 juni#art1al2|‘Wt weenen in Oostenrijck’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Georg van Hohenlohe ligt bij Meiseldorf
*Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (2)#art3|‘Wt Eger den 19. ditto. [= 19 mei 1620]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.

;De Moraviërs overvallen een konvooi van Bucquoy, na 15 mei 1620
*Anoniem (12 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 juni#art1al3|‘Wt weenen in Oostenrijck’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;De graaf van Stirum komt met 1.000 ruiters aan in Cheb (Eger), 17 mei 1620
*Anoniem (5 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/5 juni (2)#art2|‘Wt Praghe den 18. Mey 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.

;Mislukt beleg van Prachatice
*Anoniem (12 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 juni#art2|‘Wt Praghe 25. Mey’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6.

;Ultimatum van de Staten van Bohemen aan afvallige onderdanen
*Anoniem (12 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 juni#art4|‘Wt Praghe 25. Mey 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7.

;Boheems-Moravische leger wil Marchegg innemen
*Anoniem (12 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 juni#art3al4|‘Wt Weenen’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Het Boheemse leger strijkt neer bij Krems an der Donau, 25 mei 1620
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art2|‘Wt Praghe van Junij 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Herovering van Marchegg en Angern an der March, 8 juni 1620
*Anoniem (20 juni 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 juni#art1|‘wt weenen in Oostenrijck. Met Tijdinghe van den lesten Mey 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-6.

;Slag bij Hadersdorf am Kamp, 10 juni 1620
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Oostenrijk/17e eeuw/Slag bij Hadersdorf am Kamp]]

;Het keizerlijke leger verschanst zich bij Hadersdorf am Kamp, juni 1620
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (2)#art4al6|‘Wt Weenen van xxiiij. Junij’, alinea 6]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;De Bohemers versterken hun grenzen, juni 1620
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art3al3|‘Wt Weenen 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.

;Mansfeld versterkt zijn leger, dat ligt bij Vodňany, juni 1620
*Anoniem (17 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 juli (1)#art4|‘Wt Praghe 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6.

;Plundering van het klooster Zlatá Koruna bij Český Krumlov, juni 1620
*Anoniem (21 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 juli#art1|‘Wt Praghe. Gheschreven den xxix. Junij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Aankomst van een Schots regiment in de Lausitz, juni 1620
*Anoniem (21 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 juli#art1al2|‘Wt Praghe. Gheschreven den xxix. Junij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Boeren vragen de keizer om bescherming
*Anoniem (24 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/24 juli#art4|‘Wt Budweysz van 26. Junij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Boerenopstand in Bruntál
*Anoniem (30 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 juli (1)#art1al6|‘Wt Weenen met brieven van 8. Julio 1620. van diuersche plaetsen’, alinea 6]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Veertig Bohemers lopen over, 30 juni 1620
*Anoniem ([ca. 22 juli] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 22 juli#art1al14|‘Waerachtighe Tijdinghen wt Weenen den 29. Junio 1620’, alinea 14]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.

;Het keizerlijke leger onderschept een konvooi van 20 wagens
*Anoniem (30 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 juli (1)#art2|‘Wt den Legher van 7. Julio’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.

;Veldtocht van Maximiliaan I van Beieren tegen Bohemen, ca. 10 juli-9 november 1620
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Nieuwe geschiedenis/17e eeuw/Veldtocht van Maximiliaan van Beieren]]

;Publicatie van koninklijke patenten om soldaten te werven, 24 juli 1620
*Anoniem (28 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/28 augustus/VVt Prage, den 16. Augusti|‘VVt Prage, den 16. Augusti’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (12 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 september#art1al13|‘Wt Weenen 20. Augusti’, alinea 13]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.

;Engelse en Weimarse troepen marcheren naar Tabor
*Anoniem (14 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 augustus#art3|‘Wt Praghe vanden xxvij. Julij’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Muiterij in het Boheemse leger
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al3|‘Met Brieven wt weenen van v. Augusti’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.
*Anoniem (21 augustus 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (2)#art2al2|‘Wt Praghe den 7. Augusti’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Uitbraak van de pest in het Boheemse leger
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al4|‘Met Brieven wt weenen van v. Augusti’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.

;De keurvorst van Saksen valt Bohemen binnen
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (1)#art1al5|‘Met Brieven wt weenen van v. Augusti’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.
*Anoniem (26 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art1|‘Met Brieuen wt weenen van x. Augusti’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;De keurvorst van Saksen stuurt troepen naar de keizer
*Anoniem (21 augustus 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/21 augustus (2)#art2al8|‘Wt Praghe den 7. Augusti’, alinea 8]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-7.

;Franse gezanten sturen een brief aan de Staten van Hongarije en Bohemen, 2 augustus 1620
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/21 augustus/Wt Weenen den 5. dito|‘Wt Weenen den 5. dito. [= 5 augustus 1620]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].

;Geheime raad van de Staten van Bohemen, 9 augustus 1620
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/21 augustus/VVt Prage, den 10. Augusti|‘VVt Prage, den 10. Augusti’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].

;Arrestatie van kolonel Friedrich von Teuffenbach, augustus 1620
*Anhorn, Bartholomäus (1873) ''Graw-Pünter-Krieg'', Chur: Verlag der Antiquariatsbuchhandlung, p.&amp;nbsp;63, 65.
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/21 augustus/VVt Ceulen, den 15. Augusti|‘VVt Ceulen, den 15. Augusti’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Aanval van Bucquoy op een Boheems legerkamp, augustus 1620
*Anoniem (12 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/12 september#art1al3|‘Wt Weenen 20. Augusti’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-8.

;Koning Frederik roept achtste burger en de tiende boer op om zich te melden voor het leger, eind augustus 1620
*Anoniem (23 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 september (2)#art1|‘Tijdinghe vvt Praghe, van 1. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art1al4|‘Wt Weenen den 9. September’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Keizerlijke patenten
*Anoniem (23 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 september (2)#art3|‘VVt Praghe den 4. September’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.

;Het Boheemse leger bereidt zich voor op de winter
*Anoniem (18 september 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/18 september/VVt Weenen den 2. dito|‘VVt Weenen den 2. dito. [= 2 september 1620]’, alinea 3]], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (1)#art1al3|‘Tydinghe vvt VVeenen’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;De keurvorst van Saksen valt de Lausitz binnen
*Anoniem (23 september 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 september (2)#art4|‘VVt Dresden den 4. Sept’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.
*Anoniem (2 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/2 oktober (1)#art1al2|‘Wt Weenen den 9. September’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (30 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/30 december (2)#art1|‘VVaerachtighe Tydinghe van Duytslant, ende hoe dat den Bethlehem Gabor de Croone van Hongarijen mede ghenomen heeft’, alinea 4-5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Vredesvoorstel van Engeland, 4 september 1620
*Anoniem (7 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/7 oktober (2)#art2al3|‘Tijdinghe vt Weenen vanden 10. Sept. 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Inname van Horn, Retz en Eggenburg, ca. 9 september 1620
*Anoniem (9 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/9 oktober (1)#art1|‘UUt weenen den xvij. Septembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Beleg van Bautzen, 9 september-5 oktober 1620
*Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Duitsland/Bautzen]].

;Mislukt beleg van Drosendorf door Anhalt, 10 september 1620
*Anoniem (9 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/9 oktober (1)#art1|‘UUt weenen den xvij. Septembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Inname van Budna, 17 september 1620
*Anoniem (23 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 oktober (1)#art2|‘VVt VVeenen 7. October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5 (Budna vermeld als ‘Pudna’).
*Anoniem (23 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/23 oktober (2)#art1|‘Tijdinghe wt den Legher voor Budna van date 7. Octobris 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Boheemse leger in Jindřichův Hradec
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 oktober#art1|‘Wt Weenen 1. October 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.

;Boheemse leger in Kardašova Řečice
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/17 oktober/VVt Prage,den 2 October|‘VVt Prage, den 2 October’, alinea 4-5]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1-2] (Kardašova Řečice vermeld als ‘Retschits’).

;Beleg van Prachatice, 26-27 september 1620
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië/Prachatice/Beleg van Prachatice]]

;Veldtocht van Balthasar Marradas
*Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (2)#art4al4|‘Wt Spier van 8. October’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-7.

;Engelse ambassadeurs stellen in Wenen een wapenstilstand voor
*Anoniem (16 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/16 oktober (1)#art1al2|‘Wt VVeenen. den 1. October’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-5.

;Arrestatie van de commissaris van de keurvorst van Saksen, 28 september 1620
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Praghe den 29. September|‘VVt Praghe den 29. September’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Beleg van Písek, 29-30 september 1620
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië/Písek/Beleg van Písek]]

;Inname van Strakonice
*Anoniem (27 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 oktober#art1al12|‘Tydinge vvt den Legher van zijn Ex. Marquis Spinola, tot Oppenheym den xv. October. 1620’, alinea 12]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-13 (Strakonice vermeld als ‘Stra­cho­nits’).

;Inname van Klatovy
*Anoniem (27 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 oktober#art1al12|‘Tydinge vvt den Legher van zijn Ex. Marquis Spinola, tot Oppenheym den xv. October. 1620’, alinea 12]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-13 (Klatovy vermeld als ‘Kla­touvv’).

;Inname van Stříbro
*Anoniem (27 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 oktober#art1al12|‘Tydinge vvt den Legher van zijn Ex. Marquis Spinola, tot Oppenheym den xv. October. 1620’, alinea 12]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-13 (Stříbro vermeld als ‘Meis’).

;Inname van Tachov
*Anoniem ([ca. 23] oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 23 oktober#art1al5|‘Wt Weenen den 7. Octobris’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7 (Tachov vermeld als ‘Tachau’).

;Inname van Hluboká nad Vltavou
*Anoniem ([ca. 23] oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 23 oktober#art1al5|‘Wt Weenen den 7. Octobris’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7 (Hluboká nad Vltavou vermeld als ‘Frauwembergh’).
*Anoniem (27 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/27 oktober#art1al12|‘Tydinge vvt den Legher van zijn Ex. Marquis Spinola, tot Oppenheym den xv. October. 1620’, alinea 12]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-13 (Hluboká nad Vltavou vermeld als ‘Fraun­berg’).

;Beleg van Pilsen
*Anoniem ([ca. 23] oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 23 oktober#art1al5|‘Wt Weenen den 7. Octobris’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.
*Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (2)#art6|‘Tijdinghe wt den ouer Pfaltz van 27. Octob.’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (2)#art5al8|‘Noch wt Praghe van 28. October’, alinea 8]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.
*Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Pilsen den 20. dito|‘Wt Pilsen den 20. dito. [= 20 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Het Hongaarse leger rukt op naar Brno
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt Praghe den 1. dito|‘VVt Praghe den 1. dito. [= 1 oktober 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].

;Praag bereidt zich voor op beleg
*Anoniem (17 oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/17 oktober#art3|‘Wt Praghe den 7. October 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-6.
*Anoniem ([ca. 23] oktober 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 23 oktober#art1al11|‘Den xi. October, […] so deden die van prage een brugge ouer de Riuiere legghen, […]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Inname van Bochov, eind oktober 1620
*Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (2)#art4|‘VVt Schlackenwalt in Bohemen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5 (Bochov vermeld als ‘Buchau’).

;Inname van Vlkošov, eind oktober 1620
*Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (2)#art4|‘VVt Schlackenwalt in Bohemen’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5 (Vlkošov vermeld als ‘Wilkischauw’).

;Boerenopstand in Culich, eind oktober 1620
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (2)#art3|‘VVt de Stadt Buddissin den 2. Nouember, in Bohemen, die den Hertoch van Saxen nu lest heeft in ghenomen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.

;Inname van Domažlice
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (2)#art5|‘Noch wt Praghe van 28. October’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8 (Domažlice vermeld als ‘Tausz’).

;Inname van Žatec
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (2)#art5|‘Noch wt Praghe van 28. October’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8 (Žatec vermeld als ‘Satz’).

;Inname van Planá
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (2)#art5|‘Noch wt Praghe van 28. October’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8 (Planá vermeld als ‘Plan’).

;Het Boheemse leger bij Görlitz
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art1|‘Tijdinghe vvt Bohemen van des vyants Hooft-leger by Gorlits’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art2|‘Wt Gorlitz’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.

;Johan George van Brandenburg-Jägerndorf vertoont zich voor Bautzen, 4 november 1620
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art3|‘VVt Buddissin den 5. Nouember 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.

;Financiering van het Boheemse leger
*Anoniem (15 mei 1619) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1619/15 mei/VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito|‘VVt ’s Gravenhaghe, den 14. dito. [= 14 mei 1619]’, alinea 5]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c''.
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art6|‘wt Praghe’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.
*Anoniem (2 mei 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/2 mei/Brieven uyt Enghelandt|‘Brieven uyt Enghelandt in date den 21. April vermelden […]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (14 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/14 augustus#art3al2|‘Wt Praghe vanden xxvij. Julij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.

;Financiering van het keizerlijke leger
*Anoniem (15 februari 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/15 februari#art5|‘Wt Weenen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6.
*Anoniem (26 augustus 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/26 augustus#art1al2|‘Met Brieuen wt weenen van x. Augusti’, alinea 7]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-7.

;Diplomatie
*Anoniem ([15 juni 1619]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1619/15 juni/Nederlantsche tydinghe den 14 Iunius|‘Nederlantsche tydinghe den 14 Iunius’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''].
*Anoniem (21 augustus 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/21 augustus/Wt Ceulen den 18 dito|‘Wt Ceulen den 18 dito. [= 18 augustus 1620]’, alinea 2]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem ([20 september 1620]) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/20 september/VVt VVeenen den 4. dito|‘VVt VVeenen den 4. dito. [= 4 september 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (10 oktober 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/10 oktober/VVt VVeenen den 26. dito|‘VVt VVeenen den 26. dito. [= 26 september 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Slag op de Witte Berg, 8 november 1620
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië/17e eeuw/Slag op de Witte Berg]]

;Vlucht van de koninklijke familie
*Anoniem (5 december 1620) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1620/5 december/Wt Eger den 23. dito|‘Wt Eger den 23. dito. [= 23 november 1620]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/12 december/Van Ceulen den 5 December|‘Van Ceulen den 5 December’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1-2].

;Vredesverdrag na de val van Praag, november 1620
*Anoniem (12 december 1620) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1620/12 december/Aenwysinghe des ghemaeckten Treves tusschen des Keysers, ende Conincks volck in Bohemen|‘Aenwysinghe des ghemaeckten Treves tusschen des Keysers, ende Conincks volck in Bohemen’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].

;Overgave van de Silezische hertogdommen
*Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Polen]]

;Herstelbetalingen door Bohemen
*Anoniem (9 december 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/9 december (2)#art2|‘VVt Munchen daer t’hoff van den Hertoch van Beyeren is’, alinea 4]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-8.

;Nasleep
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 1#art1al6|‘Tydinghe vvt VVeenen van December, 1620’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;2-4.
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 1#art5|‘Noch wt VVeenen vanden 4. Decembris’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 2#art3|‘Noch wt Praghe’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.
*Anoniem (15 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 6#art1|‘UUt weenen ij. Jan. Anno 1621’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (15 januari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/25 januari/Wt Praghe den 8. dito|‘Wt Praghe den 8. dito. [= 8 januari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt VVeenen, den 9. dito|‘VVt VVeenen, den 9. dito. [= 9 januari 1621]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (29 januari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/29 januari/VVt Prage, den 10. dito|‘VVt Prage, den 10. dito. [= 10 januari 1621]’, alinea 5]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Boheemsche Conicklicke Majsteyts resolutie int aftrecken van Breslauw|‘Boheemsche Conicklicke Majsteyts resolutie int aftrecken van Breslauw’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Brin in Moravien den 26. December|‘Wt Brin in Moravien den 26. December’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Breslauw den 30. December|‘Wt Breslauw den 30. December’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Praghe den 13. dito|‘Wt Praghe den 13. dito. [= 13 januari 1621]’, alinea 4]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Weenen den 2. Februarij|‘Wt Weenen den 2. Februarij’, alinea 2-3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (23 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/23 februari/Wt Prage den 6. dito|‘Wt Prage den 6. dito. [= 6 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/VVt Prage, den 9. dito|‘VVt Prage, den 9. dito. [= 9 februari 1621]’, alinea 3]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Leypsich den 2, Februarij|‘Wt Leypsich den 2, Februarij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Weenen den 17. dito|‘Wt Weenen den 17. dito [= 17 februari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Prage den 18. dito|‘Wt Prage den 18. dito. [= 18 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Prage den 25. dito|‘Wt Prage den 25. dito. [= 25 februari 1621]’, alinea 2-5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Nasleep; overbrenging van de Boheemse kroonjuwelen naar de Praagse burcht, 17 november 1620
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 2#art2|‘VVt Praghe in Decembris 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 2#art3|‘Noch wt Praghe’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5.

;Nasleep; vervolging protestanten
*Anoniem (22 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/22 mei/VVt Praghe den 4. Mey|‘VVt Praghe den 4. Mey’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (26 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/26 mei/VVt Praghe den 7. dito|‘VVt Praghe den 7. dito. [= 7 mei 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Vllem, H.L. van (11 december 1620) ''[[Nieuwe Tijdinghen/1620/11 december (2)|Keyserlijck Decreet, oft Vonnis van Cassatie teghens eenighe Agenten die hen hier voortijts in’t Hof des Keysers plachten te houden, dan zijn in de Beemsche Rebellatie blijven sitten, ende ouersulckx zijn deselue tot Weenen inde Hooft-Cancelrije openbaerlijck gheproclameert ende aen gheslaghen]]'', T’Hantwerpen: By Abraham Verhoeven.

;Voortzetting van de Boheemse Opstand in Moravië na de val van Praag
*Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië/Moravië]]

;Voortzetting van de Boheemse Opstand rondom Loket
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 2#art1|‘VVt Slackenvvalt in December, 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;3-4.
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 2#art5|‘VVt Egher vanden 5. Decembris 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.
*Anoniem (26 februari 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 februari/VVt Francfoort den 18. dito|‘VVt Francfoort den 18. dito. [= 18 februari 1621]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (1 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 maart/Wt Egher den 9, dito|‘Wt Egher den 9, dito, [= 9 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Iochumsdal den 13. Februarij 1621|‘Wt Iochumsdal den 13. Februarij 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Prage den 18. dito|‘Wt Prage den 18. dito. [= 18 februari 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Eleboghen den 19. dito|‘Wt Eleboghen den 19. dito. [= 19 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (8 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/8 maart/Wt Dresden den 20. dito|‘Wt Dresden den 20. dito. [= 20 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Prage den 25. dito|‘Wt Prage den 25. dito. [= 25 februari 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Eger den 1. Martij|‘Wt Eger den 1. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Franckfort den 5. Martij|‘Wt Franckfort den 5. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Dresden den 3. dito|‘Wt Dresden den 3. dito. [= 3 maart 1621]’, alinea 4-5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Heylbrun den 10. Martij|‘Wt Heylbrun den 10. Martij’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (27 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/27 maart/Wt Praghe den 9. Martij|‘Wt Praghe den 9. Martij’, alinea 6-7]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Praghe den 16. Martij|‘Wt Praghe den 16. Martij’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Lemburgh in Slesien den 18. dito|‘Wt Lemburgh in Slesien den 18. dito. [= 18 maart 1621]’, alinea 2]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (5 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 april/Wt Leypsich den 20. dito|‘Wt Leypsich den 20. dito. [= 20 maart 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Durtschen Riet, inde Over-Pals den tvvee-en-tvvintichsten Martij. 1621|‘VVt Durtschen Riet, inde Over-Pals den tvvee-en-tvvintichsten Martij. 1621’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (10 april 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/10 april/VVt Praghe den 24. dito|‘VVt Praghe den 24. dito. [= 24 maart 1621]’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 april/VVt Praghe, den 9 dito|‘VVt Praghe, den 9 dito. [= 9 april 1621]’]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (5 mei 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/5 mei/VVt Egher den 21. dito|‘VVt Egher den 21. dito. [= 21 april 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Voortzetting van de Boheemse Opstand rondom Loket; vredesvoorstel
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Praghe den 2. Martij|‘Wt Praghe den 2. Martij’, alinea 3]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Voortzetting van de Boheemse Opstand rondom Loket; overgave Pilsen
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 2#art4|‘VVt Pilsen vanden 15. ditto. [= 15 december 1620]’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 2#art5|‘VVt Egher vanden 5. Decembris 1620’, alinea 3]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.
*Anoniem (21 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/21 april/VVt Francfoort den 14. April|‘VVt Francfoort den 14. April’, alinea 7]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;2].

;Voortzetting van de Boheemse Opstand rondom Loket; beleg van Loket, begin april-7 mei 1621
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië/Loket/Beleg van Loket]]

;Voortzetting van de Boheemse Opstand in Zuid-Bohemen
*Anoniem (15 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/15 maart/Wt Wels den 23. dito|‘Wt Wels den 23. dito. [= 23 februari 1621]’]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Voortzetting van de Boheemse Opstand in Zuid-Bohemen; beleg van Tábor
*Anoniem (8 januari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 2#art2|‘VVt Praghe in Decembris 1620’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.

;Voortzetting van de Boheemse Opstand in Zuid-Bohemen; overgave van Tábor en Třeboň
*Anoniem (26 april 1621) [[Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c./1621/26 april/VVt Praghe, den 9 dito|‘VVt Praghe, den 9 dito. [= 9 april 1621]’, alinea 5]], ''Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.'', [p.&amp;nbsp;1-2].

;Bezoek van Karel van Oostenrijk aan Praag en vervolging van de opstandelingen
*Anoniem (20 maart 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/20 maart/Wt Weenen den 3. dito|‘Wt Weenen den 3. dito. [= 3 maart 1621]’, alinea 7]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;1].

;Gevolgen voor de burgerbevolking
*Anoniem ([ca. 20 februari] 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/ca. 20 februari#art3al5|‘Wt Praghe’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-7.
*Anoniem (10 april 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/10 april#art3al5|‘Wt Praghe den xv. Meert 1620’, alinea 5]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;6-7.
*Anoniem (24 juli 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/24 juli#art2al2|‘Wt Weenen vanden tweeden Julij’, alinea 2]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.
*Anoniem (13 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/13 november (2)#art5|‘VVt Egger van 26. October in Bohemen’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-6.
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (1)#art6|‘VVt Eger van 13. Nouember, 1620’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;7-8.
*Anoniem (20 november 1620) [[Nieuwe Tijdinghen/1620/20 november (2)#art2|‘VVt Cada in Bohemen 4. mijlen van Rackonits van 1. Nouember’]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;4-5.

;Boerenopstand in de omgeving van Litomyšl en Tábor
*Anoniem (februari 1621) [[Nieuwe Tijdinghen/1621/nummer 17#art2al10|‘Tijdinghe vvt Praghe vanden 12. Ianuarij, anno 1621’, alinea 10]], [''Nieuwe Tijdinghen''], p.&amp;nbsp;5-7.
*Anoniem (1 februari 1621) [[Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren/1621/1 februari/Wt Praghe den 13. dito|‘Wt Praghe den 13. dito. [= 13 januari 1621]’, alinea 5]], [''Tijdinghe uyt verscheyde Quartieren''], [p.&amp;nbsp;2].

;Executie op het Oude Stadsplein in Praag, 21 juni 1621
:[[Afbeelding:1rightarrow.png|15px]] Zie [[Hoofdportaal:Geschiedenis/Tsjechië/17e eeuw/Executie op het Oude Stadsplein]]

[[Categorie:Hoofdportaal geschiedenis]]</text>
      <sha1>2ji1dcsoum1pcf3ivczovnsxms4v4ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/525</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68601</id>
    <revision>
      <id>222475</id>
      <parentid>188531</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2768" sha1="pf7kzqy5m745m2qvg73k7qu8jr0pjqf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;boven, welwetend knikkend haar oude hoofd, triestig verwijtende, omdat het zo zijn {{sp|zou}}... ook al bad zij, bevende bang:

— O God... {{sp|niet}} meer!!
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''XII'''}}}}


— Gerrit... ga je uit? vroeg Adeline.

Zij, verwonderd, zag hem de trap afgekomen, gekleed in uniform. Hij had een halve dag in bed gelegen, maar nu voelde hij zich beter en een koortsige opgewondenheid zwiepte hem voort. Hij antwoordde zijn vrouw, dat hij beter was, speelde even met Guy, ontbeet staande, liep toen haastig de deur uit, deed vluchtig zijn dienst in de kazerne, waar men hem niet verwachtte. De koorts, die hij nog voelde huiveren door zijn grote lichaam, joeg hem weer de kazerne uit; hij liep naar de Kerkhoflaan, vroeg Truitje of er tijding was van meneer of mevrouw, of de jongeheer een telegram had gekregen uit Parijs, maar Truitje wist van niets. Toen rende hij als het ware als een bezetene eerst naar het huis van Otto en Francis, waar hij Francis en Louise, beiden ziek van afwachting, vond — Otto was naar Baarn om Bertha voor te bereiden... Hij kon niet blijven bij de twee vrouwen — Francis zenuwachtig huilende lopende door het huis; Louise, kalmer, zorgende als altijd voor de kinderen, wier zorg zij geheel op zich genomen had sedert zij bij Otto inwoonde en Francis dikwijls ziek was. Hij kon niet blijven, Gerrit, met lange stappen draafde hij naar de Alexanderstraat, naar mama, die blij was hem te zien, genezen: na zijn paar dagen ongesteldheid; hij vond Dorine bij haar, Adolfine kwam, daarna Cateau, allen gekomen in een impulsie de oude vrouw niet alleen te laten dezer dagen — dezer dagen, dat elk ogenblik uit Parijs Van der Welcke, Constance, Emilie, terug zouden kunnen komen, thuis brengend het lijk van Henri, van wiens dood niemand uit Parijs enige bizonderheid telegrafeerde — tot grote verontwaardiging van Adolfine, van Cateau. Maar toen tante Lot, rood en dik geschreid de kleine ogen, binnenkwam, en uitriep:

— Jà-à... kassiàn!!

Uitroep, dadelijk gesmoord door de kinderen — uitroep, die mama, glassig starende, niet verstond — toen kon Gerrit het niet meer harden tussen al die nerveuze vrouwen, en overtuigd, dat mama zelfs nog niet wist, dat Constance en Van der Welcke naar Parijs waren, dat de zusters zelfs haar nog niet hadden gejokt, dat Henri zwaar ziek was — maakte hij zich weg, ineens — zonder afscheid te nemen, liep hij de vrije lucht in — de straat op — de Bosjes in — snakkende naar adem. Wat was er toch, dat er hing in de lucht? Het was of de wolken daar laag neerhingen als een grote, grote meewarigheid, drukkende over de hele stad. Die meewarigheid werd tot een radeloze droef-&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pf7kzqy5m745m2qvg73k7qu8jr0pjqf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/526</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68602</id>
    <revision>
      <id>222476</id>
      <parentid>188532</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="5hreeq6rd1b2w5x8w82ujnvabgfcbft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;geestigheid, terwijl dravende, Gerrit voortijlde met lange, wijde benen; de winterbomen hieven radeloos droefgeestig hun takkenkruinen op — de kraaien cirkelden in zwermen en schreeuwden; de bellen van de trams klingelden als door floers heen, de enkele wandelaars liepen strak; met spookgezichten van onheil kwam hij koortslijders tegemoet in donkere kleren, gingen zij hem spectraal voorbij, en om hem heen, in de verschieten der Bosjes rees een klamme mist, waarin alle ommelijn van huizen, bomen, en mensen verijlde tot schimmige onwerkelijkheid. En het was Gerrit of hij alléen werkelijk was, een lichaam had en dravend ijlde door het spooklandschap, door de holle dreven van de dood. Wat was er dan toch in de lucht? Niets... niets bizonders... het was winter in Holland... en de mensen... de mensen hadden niets bijzonders; zij liepen in dikke jassen en mantels omdat het koud was en hadden in de zakken hun handen en omdat huiverig kil was de mist, stonden hun ogen strak, trokken dun hun neuzen en lippen, en gebaarden zij zo strak spookachtig, terwijl zij hem uit de nevel tegemoet kwamen en voorbij gingen met dat wezen van schim en oneigenlijkheid... En terwijl allerlei beelden koortsig voor hem uit dwarrelden, als vlammende dwaallichten in die morgenmist, triltikte zijn gedachte van allerlei haastig aan — zag hij voor zich de kazerne — Pauline — de trein en Constance en Van der Welcke in een coupé met de doodskist van Henri tussen hen in — tante Lot en mama — zag hij Bertha in Baarn — zijn jongensjaren in Buitenzorg, de schuimende rivier, àl zijn blonde kinderen, zag hij een worm, groot als een draak met haren als lansen, recht piekende op zijn drakerug... Had hij nog koorts en had hij niet goed gedaan op te staan, uit te gaan... Maar hij had niet meer kunnen in bed blijven, hij had niet meer gekund: zijn koortsige opgewondenheid had hem voortgedreven naar de kazerne, naar zijn moeder en naar... Waar liep hij heen... Liep hij naar Scheveningen, en waarom liep hij zo door de Bosjes... Wat dreef hem toch toe telkens rechts te houden, rechts de paadjes in te slaan, als wilde hij naar de Nieuwe Weg toe... Wat wilde hij rechts... Plotseling, om tegen zijn koorts in te gaan, ging hij links, maar langs een zijweg, als ware het sterker dan hemzelf, dwaalde hij weer rechts af — als had hij de weg vergeten... Daar was de Waterpartij... Daar achter de Nieuwe Weg... Als een paar matte spiegels, verweerd, lagen de vlakken water onder de laag hangende grauwe meewarigheid der luchten, en het een beetje lievige Bosjes-landschap, in zijn duinige omkransing, werd wreed, een tragische plas, in geheel die dreef van kille dood, die te huiveren scheen door de winter... Wat was er dan toch in de lucht... Maar er was niets... dan de Waterpartij, in een waas van mist; de enkele villa's er om heen vaag verschoten in neveligheid, wandelaars waren er gene... Er was niets dan de bekende, iederendaagse gewoonheid...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5hreeq6rd1b2w5x8w82ujnvabgfcbft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/527</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68603</id>
    <revision>
      <id>222477</id>
      <parentid>188533</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="94lfji722sh5dw5a3453z39yosttlwh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Wat dreef hem dan langs de Waterpartij naar de Nieuwe Weg, zo doelloos te dwalen... Waarom waren die vlakken water als tragische plassen... Was het niet of bleke gezichten er uit staarden, uit die tragische plassen: bleke witte gezichten van vrouwen, verhonderdvoudigd door vreemde weerspiegelingen, wemelingen van witte gezichten in natte geplakte haren en met brekende ogen, die glimpten? Ja... ja... hij had koorts... Hij had niet goed gedaan uit te gaan, in die kille morgenmist. Maar bedonderd was het ziek te zijn... en hij, hij was nooit ziek. Hij had nooit gezegd, dat hij ziek was. Hij was een kerel, die kon tegen een stootje... Maar met dat al had hij koorts. Anders had hij niet gezien een tragische plas in de Waterpartij, met witte gezichten van waterwijven... Hè... wat koud en kil hadden de waterwijven het daar in de stillige, killige plassen... alleen met éen vonk glimpten-op haar gebroken ogen... Waren zij lijken of leefden zij, de killige waterwijven... Braken haar ogen of lonkten zij... Wat weerspiegelden zij vreemd in elkaar, tot zij waren als duizenden wijven van water... tot haar gezichten bloeiden als witte bloemen van dood boven het hier en daar even vervroren vlies van de plas. Hu... hu... wat hadden zij het kil en koud... de arme lonkende waterwijven, dood ...

Dood, waren zij dood...? Lonkten zij, lachten zij ... met ogen van goud...? Hij rilde als ruizelde ijskoud water zijn ruggegraat langs, en hij wikkelde dicht zich in zijn uniformjas... In zijn zak voelde hij iets hards, van vierkant bordpapier... Ja... daar liep hij al heel lang mee rond... en toch... toch kon hij het niet doen. Het was het portret van zijn kinderen... de laatste groep, genomen voor de laatste verjaardag van mama... Al wéken liep hij er mee in zijn zak, in een enveloppe, waarop een adres geschreven... en toch, toch kon hij het niet zenden... of overhandigen aan haar deur... Het portret van àl rijn kinderen... Je heb zeker lieve kinderen, hè Gerrit?... God, hoe kon ze dat vragen — hoe kon ze dat vragen.. met iets om hem dol te maken... Hu... hu... wat was het koud... Schichtig keek hij naar de waterwijven...: neen, neen, er was niets... Er was niets dan de kille plas... Koorts had hij ... God — hoe kon ze dat vragen!

Toch... toch was het uit... Was ze niet meer de meid van vroeger... Was ze op, was ze op, had ze als een lijk in zijn armen gelegen, moe van haar eigen zoenen, gebroken door zijn omhelzing, bleek als een lap... op... God, hoe bedonderd, óp te zijn en nog zo jong... een jonge vrouw... God, hoe bedonderd was dat... Neen, hij kon dat portret niet geven... àl zijn kinderen... aan zo'n meid ... Hij kón niet... Had ze dan maar een armband gevraagd of zo een dergelijk prul... van zijn armoedje had hij dan nog wel kans gezien haar een aardig souvenir te kopen... Ho... ho... wat was het kil en koud...! Hel vlamden de dwaallichten van allerlei beelden voor hem uit en er door heen,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94lfji722sh5dw5a3453z39yosttlwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/528</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68604</id>
    <revision>
      <id>222478</id>
      <parentid>188534</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="lt6v5ib9n0rawcs6p3vhee8kb4sjhil" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;door de vlammen voort, ijlde de sneltrein uit Parijs — met de coupé, de kist, Van der Welcke, Constance; zwarte, roerloze figuren — en toch was het bitter, mistig koud, koud tot in zijn rillende merg toe, en een grote harige draak spleet open zijn beestige muil met tong van vuur om te likken dat rillend merg... Het lamme dier... wat groot was het geworden! Het was niet meer in hem, het was nu óm hem: het vulde de lucht met zijn lijfskronkelingen, zijn staart hief het tussen de wintertakken op, en zijn kop rustte op Gerrits rug, en met zijn vuurtong lekte het aan Gerrits merg, en onder die vuurlek — zo vreemd — bevroor hij ... Rrr... Rrr... God wat rilde hij... wat had hij de koorts...! Naar huis... naar huis... naar bed... O, het zou wel lekker zijn maar naar bed te gaan... Goed warm ... goed warm... Nog lekkerder goed warm in vrouwe-armen... niet zoenen... alleen maar lekker warm slapen... Rrr... Rrr... God, God, God... wat smeèt men een water over hem uit... Nooit had hij zo gerild. Wat hard was dat portret van zijn kinderen. Het voelde op zijn hart als een plank. Hoe lang liep hij er al mee rond...? Rrr... Rrr... ach, had hij het maar gedaan... Het was het enige, dat zij gevraagd had... Geld had hij haar nooit gegeven... Alleen maar vijftien gulden... Rrr... Rrr... vijf... rrr... tien... rrr... gulden... Kom... als hij het nóg maar deed... Even afgeven... aan haar deur... rrr... en dan... rrr... en dan ... naar bed. Warm... warm naar bed...

Dat was plotseling geworden een reële gedachte, en ze dreef hem voort langs het Kanaal... Ook daar hing de mist als met wazen over het water en het weiland aan de overkant, en al rillende, rillende onder de vuurlek van de drakentong, repte Gerrit zich naar de Frederikstraat... Daar woonde zij, dáar was hij zo dikwijls de laatste tijd bij haar gekomen tot die laatste keer, toen zij hem bijna gesmeekt had maar niet meer terug te komen en te geven als souvenir het portret... het portret van zijn kinderen... Nu zou hij het overhandigen. Hij had het al in de hand, omdat het als een plank lag op zijn hart, en op de enveloppe was haar naam geschreven... Rrr... vlug overhandigen en dan... warm... rrr... warm... naar bed.

Een juffrouw opende.

— Wil u dat aan de juffrouw geven...

Stoppen in de hand van de vrouw wilde hij zijn enveloppe en dan rrr... rrr... naar huis... naar bed... warm... warm...

— Meneer... weet u óok niet waar de juffrouw is?

— Waar ze is?

— Waar ze heen is?

— Is ze dan weg...

— Ze is gisterenmiddag niet thuis gekomen... Ik maak me wel niet ongerust; — maar ze kwam toch altijd 's avonds thuis... Ik moet wel geld van haar hebben... maar ze is niet&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lt6v5ib9n0rawcs6p3vhee8kb4sjhil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/529</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68605</id>
    <revision>
      <id>222479</id>
      <parentid>188535</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2455" sha1="3ki4ojgha1uornjoboj6cd0lv5r9fjq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;weggelopen... Want boven is alles gelaten als het was... haar kleren... haar kleinigheden.

— Misschien is ze op reis...

— Misschien... maar ze heeft niets mee.

— Misschien toch...

— Ja... het kan wel... Dus moet ik de enveloppe geven... als de juffrouw komt?

— Ja... Of neen... of neen... geef maar hier... Ik zal zelf... Of neen... geef het maar, als ze terug komt. Neen toch niet... ik zal zelf... Hij stopte de enveloppe in zijn jas, maakte zich weg. Rrr... wat lag het als een plank op zijn borst... Waar was ze heen... Waar was Pauline heen... Was ze op reis... Waarom had hij de enveloppe maar niet achtergelaten... Je kon niet weten: als zij niet meer terugkwam... dan zou het daar blijven liggen, het portret van zijn kinderen... Denkelijk was ze er van door... Ja, denkelijk was ze er van door... met haar rijke jonge jongen... Nu, die zou zich niet haar herinneren, als hij zich haar van vroeger herinnerde... Rrrrr... God, God wat rilde hij... naar bed, naar bed... Wanneer zouden Constance en Van der Welcke terug kunnen zijn... O, de sneltrein... o, de kist... O, de vuurlek van de draak, wiens grootharige lijfskronkelingen vulden de hele grauwe hemel...

Nu sloeg hij de Javastraat om: hij wilde zich reppen naar huis: zijn tanden klapperden op elkaar, en hij meende, ijskoud water droop van hem af, terwijl met lange vuursmeren de tong van het beroerde beest zijn merg oplikte... Bij de Schelpkade kwam hij tegemoet een groep van vier, vijf politie-agenten: harde woorden klonken luid: zo luid klonken hun woorden door de oneigenlijkheid van de mist heen, dat zij hem wakker schudden uit een wandelende slaap, uit de droom van het drakengedierte met de piekrechte haren...

— Ze was al blauw, hoorde hij zeggen.

De anderen schreeuwden door elkaar heen, terwijl zij met hun wijde passen, als na een emotie, voortgingen. Gerrit, ineens, stond genageld.

— Wie was blauw? vroeg hij, bars bulderde zijn stem.

— Ritmeester? vroeg de agent: de man salueerde.

— Wie was blauw? bulderde Gerrit.

— Een vrouw, ritmeester... Een vrouw... die zich verdronken heeft, vannacht, in het Kanaal...

— Een vrouw?

— Ja, ritmeester... Hier, mijn kameraad heeft het eerst het lijk gezien, toen het bovendreef met het gezicht boven het water... Toen is hij mij komen waarschuwen, zijn wij de dreggen gaan halen... Een jonge vrouw nog...

— En ze was... al blauw...

— Ja... ritmeester... opgezwollen, ze had veel water bin-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ki4ojgha1uornjoboj6cd0lv5r9fjq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/530</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68606</id>
    <revision>
      <id>222480</id>
      <parentid>188536</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2803" sha1="9kncxqy9esez3gvapo4d8jtv89qauo5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;nen... We hebben het lijk naar het Kerkhof hij de Bosjes gebracht... We gaan nu naar de Commissaris.

— Naar het kerkhof...

— Ja ritmeester. Ritmeester.

— Ritmeester...

De mannen salueerden.

Ze was al blauw, herhaalde Gerrit en hij liep, dravende, voort... Rrr... rrr... o naar bed... hij wilde naar bed... koud kreeg hij het, als die vrouw het die nacht koud had gehad, vlottende in het water, tot haar gezicht naar boven gebloeid was, als een spokige bloem van dood... Rrr... Koud en kil water... Was hij geen twintig minuten geleden langs koud en kil water gelopen en had het hem niet toegeschenen of geheel het hevige boslandschap, met duinige omkransing, verijlde tot schimmige oneigenlijkheid, met de lijnen der villa's en bomen — en de vijvers als tragische plassen, waarin spiegelden roerloos de lage luchten vol grauw, volgewemeld met het kronkelen van zijn reuzeworm — tot de gezichten van waterwijven, in natte geplakte haren en goudig glimpende ogen waren opgeloken als dode bloemen, waterlelies van sterving en hem hadden gelonkt, in hun laatste breking der blikken... O, de sneltrein van Parijs... O, wat had hij een koorts... Naar bed wilde hij nu spoedig gaan... maar voor hij ging, wilde hij nog even aanlopen op de Kerkhoflaan, om te vragen of Van der Welcke en Constance geen telegram gezonden hadden... Maar wat had hij het koud en wat rilde hij... rrr... rrr... Het was of zijn benen liepen buiten zijn wil om, gestuwd door vreemde instincten, door energieën buiten hem: want zijn benen liepen, gezond, stevig en snel, met het geklikklak van zijn sabel slaande tegen zijn dij, en daar boven, boven die stevige benen rilde zijn lichaam, van achteren in harige poten gekrampt door het ondier, dat met vurige tongsmeren lekte en lekte en daàrboven torende-op zijn hoofd; groot als van een kolos voelde het aan en duizelingen, als tastbare cirkels, dwarrelden om het reuzehoofd heen, waarin hij scheen mee te torsen een zware klomp van hersenen, die vreemde dromen uitstraalden, dromen, die met de kronkelingen van het gedierte vulden geheel de grauwe lucht, en zo vulden, dat het alles was als éen droom: geheel die stad van overbekende straten — huizen — mensen — die hem groetten — een paar huzaren, die salueerden — een paar officieren, die hij kende: bonjour! gewuifd met de hand. En in zo zonderling dromen en waken en lijden en lopen, wist hij dingen, die hem niemand gezegd had — wist hij ze zeker: wist hij, dat een vrouw zich verdronken had die nacht in Parijs in de vijver van het Bos aldaar, en wist hij, dat Van der Welcke en Constance haar lijk waren gaan halen en het nu terug tot hem brachten met een daverende sneltrein, maar een trein, die daverde de lucht door op wemelende luchtrails — snijdende door de kronkelingen van een heel groot&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9kncxqy9esez3gvapo4d8jtv89qauo5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/531</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68607</id>
    <revision>
      <id>222481</id>
      <parentid>188537</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="0hsp3uom9ghf9xfaitvjq106s3fyw88" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;slange-gebeeste, dat om de wolken kronkelde en vulde heel de lucht. O, wat was vol de lucht gevuld, want om het slanggebeeste heen kronkelden als serpentine-slingers de wemelende rails, dwars door elkaar tot ijzeren kluwens verward en de sneltrein, waarin Van der Welcke en Constance zaten met tussen hen beiden een kist, waarin het blauwe lijk van die vrouw, moest langs al die wendingen gaan, en rende en poefte ze af, telkens spiralende rond om zijn eigen weg en ze duizendvoudig afleggend, als steeg en als daalde die luchtsneltrein langs wemelende kurketrekkers... Tot de rails en de drakenkronkelingen en de sneltrein ijlde en ijlde langs het kluwende drakebeest, ijlde langs iedere kronkeling van zijn staart: de trein was als speelgoed geworden, de draak was ontzettend en vulde het heelal; de stad er onder was als speelgoed en Gerrit liep, liep met snellende benen, en zijn hoofd torende reuzegroot en zijn hersens werden als wolken; hij zag zijn hersenklomp wolken en wemelen buiten hem uit... Toch stuwden hem voort instincten en energieën van zeker bewustzijn, want toen hij de Kerkhoflaan insloeg, en achter zich liet het Kerkhof, ter zijde, wist hij heel goed, dat ook daar lag een blauwe vrouw, die gedregd uit het Kanaal hadden agenten-van-politie, maar hij wist ook heel secuur, dat daar boven door de lucht over het lijf van zijn draak en langs iedere kronkeling ijlde, ijlde de sneltrein en ook wist hij, dat hij nu stond voor de villa van Van der Welcke: een huisje zo speelgoedklein, dat Gerrits hoofd uitstak boven het dak ervan, en zijn eigen stem klonk hem als doffe donder toe, toen hij vroeg, aan wie opende de deur:

— Telegram? Van meneer... en mevrouw? Telegram??

Hij herkende niet dadelijk wie hem open deed, hij verstond ook niet het antwoord.

— Telegram? Telegram? herhaalde hij en de donder van zijn stem scheen dof bij de rateling van de sneltrein, dwars door de luchten...

— Wat zeg je? Wat zeg je? herhaalde hij nu.

— Oom... is u ziek? vroeg Addy.

— Ziek .. ziek? Neen, ik ben niet ziek, jongen .. Maar... telegram...

— Papa en mama komen morgen-ochtend terug; ze brengen het lijk van Henri mee, oom... en ze brengen Emilie mee... en ik kom juist van de begrafenis-maatschappij... om te zorgen, dat van het station morgen het lijk dadelijk wordt afgehaald... Ik heb voor alles gezorgd... En nu moet ik naar de ooms — oom Karel — oom Saetzema — Otto heb ik getelegrafeerd — ik weet niet of tante Bertha mee zal komen... Het is heel treurig, oom, en het zal heel treurig voor grootmama zijn, wanneer ze alles weet... Henri... Henri is vermoord... hij was dronken, schijnt het... en...

— Hij heeft zich verdronken en hij was al blauw...?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0hsp3uom9ghf9xfaitvjq106s3fyw88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/532</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68608</id>
    <revision>
      <id>222482</id>
      <parentid>188538</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2607" sha1="gf0jj9u0zskfrpn2ehyekfpt8tb8gsn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Neen oom, hij is vermoord... een steek met een dolkmes... Mama houdt zich goed, schrijft papa; maar ze is heel zenuwachtig... ook om Emilie... Emilie is buiten zichzelf... Papa is gelukkig kalm: hij doet alles wat er gedaan moet worden... Maar oom, u is ziek... heel ziek... U rilt van de koorts... Zou u niet goed doen naar huis te gaan oom, en naar bed...

— Ja, ja, ik ga naar huis...

— Zal u morgen-ochtend wel beter zijn...

— Ja, natuurlijk, ja natuurlijk... beter...

— Komt u dan ook... aan het station... morgen vroeg... als de trein uit Parijs aankomt...

— Morgen vroeg, ja... ja... zeker...

— U had niet uit moeten gaan.

— Neen... neen... maar ik ga nu... naar huis... naar bed... Tot morgen... tot morgen vroeg.

— Tot morgen, oom...

Hij ging, Gerrit...

Boven de Bosjes, terzijde, zonk de lage lucht al lager en lager neer, zwaar van grauwe wolken, zo zware grauwe wolken, dat zij niet luchtig schenen genoeg te zijn om te blijven zweven... maar dat zij neervielen, en voor Gerrit waren zij, in duistere tinten van zijn koortsgezicht, als blauw purperen zinkende stukken van het drakelijf, dat de luchtsneltrein had doorgesneden... Geheel de lucht was vol van het blauw-purperen drakebloed en als stortregen nu raasde het neer... Het bloed raasde neer met een blauw-purperen stortregen en het scheen alles te willen verdrinken...

Nu liep hij op het Kerkhof aan, en gedwongen door instincten en energieën buiten hem, liep hij het in, en vroeg, vaag, de portier, hij wist zelf niet wat... Toch scheen de man hem te verstaan, leidde hem voort: Gerrit volgde... rrr... rrr... Tóch was het of zijn koorts zich kalmeerde, en in die plotse verkoeling, voelde en wist hij plots de waarheid... Het kon niet anders: Zij was het... het water... de agenten..., zij... Wie zou het anders zijn, dan zij... Hij liep voort, volgde de portier...

Terzijde de stilte der graven, met in de regen het vaag weemoedig geletter der opschriften... Daar links... het familiegraf... Gerrit herkende het in de blauw-purperen drakeregenstralen; een somber monument van baksteen, als een klein huis en groter leek het hem toe, dan de speelgoed-villa van zo even... Wat was het een reuzig gebouw, hun familie-graf... Het was als een groot paleis: geheel hun dood van familie zou het kunnen bevatten binnen zijn wanden. Nu leefde daar alleen stil... papa... maar hij wachtte, hij wachtte hen allen... hij wachtte hen allen ... tot het geheel donker om hen allen geschaduwd was en geschemerd en zij tot hem zouden gaan, in dat reuzige grafpaleis... God, God... wat was hij nu klein: hij&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gf0jj9u0zskfrpn2ehyekfpt8tb8gsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/533</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68609</id>
    <revision>
      <id>222483</id>
      <parentid>188540</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="7doi6iptxtfgj4i57gm6dtix5tjrlrw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;liep als een dwerg, langs het graf, dat zijn toren stak in de wolken, hoog op als een kathedraal... Wat was er voor vreemds in de lucht... Hoe lang al had hij gelopen... Was het leven dan niet meer gewoon... Waren er dan niet als altijd: de huizen, de mensen, de dingen... de kazerne... zijn kinderen... Adeline... Wie was die man, die hem voorging en leidde... Was dat wel een man, die portier! Of was hij niet een dode, die liep... Was het hier alles niet dood ... Was het morgen of was het avond... Was het leven of was het sterven... Was hij levend of was hij dood... Rrrr... wat had hij het nu weer koud... Was dat de kou van de dood... Wat was dat gebouw, dat zij binnen nu gingen... Wat was die zaal zo reusachtig... Was het een kerk, of was het een graf maar... Waar was hij en waarom was hij alleen. Waar was dan toch ook weer Constance en waar was Van der Welcke... Hadden zij dan niet gebracht uit Parijs... het blauwe lijk van Pauline... Was dat Pauline?... De kist was open... bedekt... met een laken... alleen... hij lichtte het op... het laken... Rrr... Rrr... wat had hij het koud... Hij herinnerde zich... Parijs... ja... ja, hij herinnerde zich Parijs... arme kerel... arme Henri... Maar dit, dit was niet Henri... Wie was het ook weer... Hadden de agenten niet Henri gevonden... Waar waren toch ook weer die agenten... Wanneer had hij agenten ontmoet... Jaren geleden had hij agenten ontmoet... en het lichaam was al blauw geworden... Wat was er nu toch ook weer... Wat zeide die portier, die spookte rondom hem rond...

Ja, dood was alles, want zo rillende koud als hij het had kon alleen het kou-rillen van de dood zijn...

... Blauw, was ze blauw... De man lichtte op een slip... hij zag een gelaat... bleek als van een waterwijf... dat zou hebben haar aangezicht opgebloeid uit de strakke kilte van een tragische plas... De ogen waren open... Wat waren dat voor treurige gouden ogen... Hadden zij niet altijd gelachen... met gouden glimpen van spot... Waarom dan nu voor het eerst... zag hij ze wenen... in de dood... zag hij ze droevig staren... in de dood... Hadden zij dan noòit gelachen...? Hadden zij dan altijd droevig gestaard... ook al glimpten zij goud en spotten zij schijnbaar... schijnbaar... Wat was de werkelijkheid dan... Was alles... was alles dan dood... Wilde hij... dood... haar brengen zijn gift... dat wat zij... zo vreemd gevraagd had, het portret... het portret van zijn kinderen... Hij had het hier: hij voelde het als een plank, als een plank ... hard en zwaar liggen... op zijn borst... Hij had het hier...

— &quot;Broer, kom je...&quot;

Wie riep hem daar van zo heel ver... Was het dan niet zijn zuster... Was het niet zijn liefste zuster...

— &quot;Gerrit... kom mee...&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7doi6iptxtfgj4i57gm6dtix5tjrlrw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/534</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68610</id>
    <revision>
      <id>222484</id>
      <parentid>188541</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2271" sha1="m0bc1s6102bt7b38trs3rp44papcg6b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;
&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{dhr}}
Wie riepen hem daar dan toch weg van die vrouw... Wat waren die stemmen, die hij vaag herkende... Was het niet de stem van zijn lievelingszuster, was het niet de stem van haar man: van beiden, die uit Parijs hadden gebracht het lijk van Pauline... Ja, hij herkende ze, dat waren...

— &quot;Kom mee... Gerrit... kerel... je bent ziek... Wat doe je hier... bij die vrouw... bij dat lijk... Zij is blauw, verdronken in de vijver van het Bos te Parijs... Heb je die vrouw gekend...&quot;

— Ja... ja, hij had haar gekend...

— &quot;Kom mee, kerel...&quot;

— &quot;Broer, kom je!&quot;

— Constance! fluisterde Gerrit. Je hebt haar gehaald uit Parijs...

— Ritmeester? vroeg de portier.

— Ja... Daar ligt ze... Daar ligt ze dood...

— &quot;Gerrit, kom mee!&quot; riepen de stemmen.

— Leg nu je bloemen over haar heen...! Constance... leg je bloemen over haar heen... Ze ligt daar zo koud en alleen... en het is er zo groot, zo groot... als een kerk... ze ligt als... in een koude kerk... Leg bloemen bij haar neer...

— Wat zegt u, ritmeester...

— Ja... leg bloemen bij haar neer... Leg bloemen bij haar neer... Constance...

— &quot;... Ga je nu mee...&quot;

— Ja... ja, ik ga mee...

Daar... daar lag ze... maar geheel het laken bedekte haar. Zij was niets dan een blauwe, roerloze vrouwevorm... onder een laken... Nu over het laken lagen er bloemen, al die witte bloemen van zijn verbeelding... Nu scheurden in stukjes zijn vingers de plank, die hij droeg op zijn hart en strooiden ze tussen de bloemen, zo klein, zo klein in stukjes... dat ze waren als bloemblaadjes... niets meer... over de vrouw... De stemmen riepen ...

— Ja ja... ik kom mee... Ik kom mee...

De stemmen lonkten hem als naar huis, naar bed, en hij draafde door de drakebloedregen-straten...

Thuis, zond Adeline dadelijk om de dokter... Het was een typheuze koorts.
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''XIII'''}}}}


Die volgende morgen... in een mist... in een mist, die regende, aan het station de afwachtende bloedverwanten — Otto Van Naghel — Karel — Van Saetzema — oom Ruvvenaer, pas uit Indië terug — Paul, Addy — somber de gezichten, hoog opgeslagen de kragen der jassen... in de wachtkamer, op het 
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m0bc1s6102bt7b38trs3rp44papcg6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/535</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68611</id>
    <revision>
      <id>222485</id>
      <parentid>188544</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2127" sha1="cv5w3m9oa3z07g3dzjsetl1vb5kf3d2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;perron, wandelend wachten... Over een kwartier, twintig minuten zou de trein eerst komen, te laat...

En oom Ruyvenaer vroeg aan Addy:

— Weet grootma al iets...

— Neen, oom... Niemand heeft het haar nog willen zeggen... Ik geloof, dat de ooms en tantes eigenlijk het maar helemaal willen verzwijgen...

— Dat zal niet gaan.

— Misschien zal het wel moeilijk zijn, oom. Als grootma iets hoort van buiten af... Er komen toch kennissen bij haar.

— Komt Emilie mee...

— Ja, oom... Ze zou logeren bij ons.

— Is oom Gerrit zwaar ziek...

— Ja, oom...hij is zwaar ziek...

— Weet grootmama, dat hij ziek is.

— Neen...

— De kinderen zijn nu allen het huis uit? Wij hebben Alex en Guy bij ons.

— En wij, Adèletje... Gerdy en Constant... De drie jongsten zijn bij Otto: Louise is ze komen halen: Marietje bij tante Adolfine.

— Heeft tante Adeline iemand bij zich...

— Twee verplegers, oom. Oom Gerrit is heel woest...

— Komt de trein nog niet gauw?

— Hij moest er al zijn. Hij is te laat.

— Het is heel treurig... En wat zullen de mensen er weer over spreken... Ja, wat zullen de mensen er weer over spreken... God, God, wat zullen de mensen er weer over spreken.

— Daar is de trein, oom.

De trein gleed binnen... als een grauwe spooktrein door de spokende regenmist... en zij zagen, de afwachtende bloedverwanten... Constance, Van der Welcke, Emilie uitstappen. Constance steunde Emilie... Toen was het heel, heel somber de kist te ontvangen. Buiten wachtte de lijkwagen. En het ging alles als in een droom — in de regenende mist, die spookte...

— Wat zullen de mensen er weer over spreken, fluisterde oom Ruyvenaer tegen Karel en Saetzema, met wie hij zat in het tweede rijtuig.

— Ja, het is een beroerd geval...

— Het is al heel weinig netjes..

— Een neef van je, die clown wordt.

— En dan, naar het schijnt, vermoord in Parijs.

— Om een meid?

— Ja... een duistere meidenhistorie... in Parijs.

— Ik dacht, dat hij zich van kant had gemaakt?

— Wij weten eigenlijk van niets... Constance heeft niets geschreven.

— Het is intussen al heel weinig netjes.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cv5w3m9oa3z07g3dzjsetl1vb5kf3d2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/536</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68612</id>
    <revision>
      <id>222486</id>
      <parentid>188545</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="n9wtvhnmzryld0asgnwaukchem007x1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Het is een beroerd geval.

— Constance is met Emilie vooruit gereden.

— Ja, wat zag Emilie er uit.

— Heel gek, die zuster met die broer.

— Ja, het is om hèm, dat ze haar man heeft verlaten. En nu — zeker door zijn eigen onvoorzichtigheid, een por...?

— Als hij zich niet van kant heeft gemaakt...

— Van Raven was toch een nette jongen.

— Van Raven? Van Raven was een heèl nette jongen.

— Die kinderen van Van Naghel hebben nooit een verstandige opvoeding gehad...

— Neen, {{sp|ik}} voed mijn jongens anders op.

— Dat zijn ook flinke jongens...

— Zit Van der Welcke in het eerste rijtuig?

— Ja, met Otto, Paul, en Addy...

— Waarom laten ze ons dan rijden in het tweede rijtuig?

— Het is misschien een vergissing.

— Het is mogelijk, maar toch niet correct. Oom hoort in het eerste rijtuig.

— Ja, en jij ook Karel.

— Ja... en Saetzema... jij ook natuurlijk.

— Nou ... het is misschien een vergissing. De boel is niet geregeld...

— Neen, maar als Van der Welcke ook iets regelen moet!

— Die kwajongen heeft de boel geregeld.

— Addy?

— Natuurlijk.

— O, heeft die kwajongen de boel geregeld.

— Zeg, wat moeten we nu zeggen aan mama?

— Nu... ik spreek er niet over. Trouwens, ik weet ook van niets.

— Ik ook niet. Dat moeten de vrouwen maar doen.

— Maar die zijn er te zenuwachtig voor.

— Het is beter maar niets te zeggen.

— Ja, het is het beste maar niets aan mama te zeggen.

— God, wat een weer... En daardoorheen een uur stapvoets te rijden... achter die gesjeesde student, die met zijn zuster er van doorgaat, en in Parijs clown wordt.

— En zich op de koop toe een por laat geven. Maar dat moeten we niet zeggen, aan niemand. Neen, neen, we zullen er niet over spreken. Alleen maar zeggen, dat hij ziek is geweest. Het is toch maar een beroerd accident... voor ons.

— Ja, het is voor ons heel beroerd.

— God, God, wat zullen de mensen daar over kletsen...

— Natuurlijk...

— Natuurlijk...

— Als het zo doorgaat ... ga {{sp|ik}} Den Haag uit, zei Karel. Dàt zei Cateau... {{sp|ook}}.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n9wtvhnmzryld0asgnwaukchem007x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/537</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68613</id>
    <revision>
      <id>222487</id>
      <parentid>188546</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:00:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2476" sha1="rwcvjji4q08ublnblit6u3hsqsy5s5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

Hij deed na de stem van zijn vrouw: hij deed altijd haar stem onwillekeurig na, als hij van of over haar sprak.

— Zijn we er haast...

— Ja... dat kan je nagaan.

— God, wat een weer...

— Wat zullen de mensen daàr over praten...

Het rijtuig van Constance was de stoet voorbij gereden. Emilie leunde tegen haar aan, slap, energie-loos; zij sprak niet, zij hoorde niets meer. Toen zij de Kerkhoflaan naderden, zei Emilie: — Tante... dom toeval is dat...

— Wat, mijn kind...

— Is dat het leven! Mijn leven is nooit iets anders geweest dan dom toeval! Wat ik had van blijdschap — niet veel — en van verdriet.. was alles dom toeval! Ik ben nu zo rampzalig en het is alles... alles dom toeval... O, tante, ik zal nooit kunnen leven, vooral niet nu... dat de dood van Henri me altijd... als een verwijt zal achtervolgen...! Tante, is er... voor iedereen zoveel dom toeval in het leven...! Als ik niet naar Parijs was gegaan... Als Henri niet... O, ik kan het niet, ik kan het niet zeggen! Tante, we zullen het nooit weten! Het is te verschrikkelijk wat is gebeurd! Ik kan het u nooit zeggen, dat... wat ik denk!

— Kind, ik vermoed het...!

— O, het is vreeslijk, het is vreeslijk! Oom vermoedt het ook... en de gezant... Het is vreeslijk, het is vreeslijk... Hij is gevlucht, Eduard, meen ik... Het was een toeval: wij liepen samen, Henri en ik... toen we... toen we Eduard tegenkwamen... Zij keken elkander aan... Zij haatten elkaar... Wij liepen toen door... maar later... onmoetten wij hem weer... Toen, die avond, toen ik thuiskwam,... en Henri vond ... in zijn bloed!

Zij gooide zich met een gil achterover.

— Tante, tante, wij weten niets...! Maar het vermoeden, het zal me {{sp|altijd}} achtervolgen! Ik zal het altijd voor me zien! O tante, tante, help me, en hou me altijd... altijd bij u!!!

Zij sloot de ogen, in Constance's arm, — te zwak voor haar leven, dat van haar gril was haar tragedie geworden... Plots hield het rijtuig stil, in de Kerkhoflaan; Truitje deed open; Constance wenkte haar niets te vragen.

— Hoe gaat het met meneer Gerrit? vroeg zij zelf, integendeel...

— Niet goed, mevrouw...

— Waar zijn de kinderen...?

— De kindertjes zijn in de eetkamer: daar spelen zij samen, en heb ik gemakkelijk het oog op hen...

Constance opende de deur der eetkamer, haar arm om Emilie heen... Daar zag zij Gerdy en Constant, maar evenals thuis, in de salon, hadden zij zich verstopt achter een schuine canapé,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwcvjji4q08ublnblit6u3hsqsy5s5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/538</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68614</id>
    <revision>
      <id>222488</id>
      <parentid>188547</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="djsnopy5ta6pw869zm9yoqb9gu48rdt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;speelden er stilletjes huishoudentje, elkander aanbiddend als mannetje en vrouwtje, twee kleine vogels in een nestje.

— Kiekeboe! zei Constance werktuigelijk.

Zij hielden zich eerst stil... toen proestten zij... kropen te voorschijn... omhelsden tante... en Emilie...

— Tante, vroeg Gerdy: is papa ziek?

— Ja, kindje.

— Wordt papa heèl gauw beter?

— Ja-ja, mijn kind.

— Blijven wij lang bij u?

— Neen, niet zo heel lang, kindje...

En Constance wist niet waarom: zij zag, plotseling, dat de kinderen bleven, en dat gezicht mengelde zich met een gewaarwording van het sombere huis in Driebergen... Zij dacht, dat zij heel moe in haar hoofd was, wakende, sliep; wandelende, droomde... Het dwarrelde haar alles: die vreeslijke dag in Parijs... het lijk van Henri... het niet weten dier duistere tragedie maar het donkere vermoeden, half uitgesproken... de formaliteiten... de gezant... de reis terug... doodmoe, doodmoe was ze... O de kist, de kist... En daartussen een brief van Addy... oom Gerrit zwaar ziek... de kinderen uit huis: hij nam Gerdy en Constant... en gaf ze zijn kamer... mama vond dat immers wel goed... O, ze was zo moe, doodmoe...

— Tante, zei Constant. Truitje is wel lief: ze heeft ons lekkere rijstebrij gegeven...

— Maar we willen toch liever naar huis...!

De kinderen, plotseling, begonnen te huilen. Constance omhelsde hen, hield hen tegen zich aan.

— Je zou mama wel een beetje hinderen... zei ze met een dode stem. Mama moet papa oppassen...

En zij viel bijna flauw in een stoel.

— Tante Constance! snikte Emilie. Tante Constance: laat mij... laat mij... bij u blijven... Laat mij bij u blijven! Waar... waar moet ik heen!

Zij snikte als gek, neergezonken tegen Constance's knieën. De kinderen weenden ook. Constance had haar ene arm geslagen om Emilie, in haar andere hield zij de kinderen. Buiten was het heel somber. Binnen drukte het tragische leven zwaar.
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''XIV'''}}}}


{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}

Het was in de lucht, door geheel de lucht, door geheel de wijdte
der luchten, dat kronkelde het reusachtige Beest. Het Beest liet
de punt van zijn staart kwispelen langzaam op en neer op de
aarde — in de kamer, over het bed heen, dat een nauwe doodkist
was geworden, en van af die kwispelende staartepunt kronkelde&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>djsnopy5ta6pw869zm9yoqb9gu48rdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/539</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68615</id>
    <revision>
      <id>222489</id>
      <parentid>188549</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3308" sha1="jnba49obi0153xtz19in5fsm8hvvaca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Het was in de lucht, door geheel de lucht, door geheel de wijdte der luchten, dat kronkelde het reusachtige Beest. Het Beest liet de punt van zijn staart kwispelen langzaam op en neer op de aarde — in de kamer, over het bed heen, dat een nauwe doodskist was geworden, en van af die kwispelende staartepunt kronkelde het Beestelijf op... op... vulde de kamer — het huis — met een enkele, dikke kronkeling van gedrakenschubde monsterlijkheid, vaagde het weg met zijn tastbare werkelijkheid àl de droomoneigenlijkheid van de kamer — het huis — zolderingen en daken, wirrewarrelend het kronkellijf van het Beest met duizenden poten over schoorstenen heen en duizenden kerkespitsen, — slingerde het zich als een schubbefestoen wirrewarrelend om de kerkspitsen en schoorstenen, en wolkte dit dan heel lang en heel dicht met dikke wolkige warrelingen over de stad in de lucht, door geheel de lucht, door geheel de wijdte der luchten. En het monsterlijke Beest nu hief zijn lang gemuilde snuit op uit zijn eigen kronkelende wolkigheid, en als vulkanen wierpen zijn ogen vuur, en als bliksem flitsen-uit pijlen van zijn priemende tong, — zo lang de priemende pijlen, dat zij van uit de heel hoge wijdte, daarginds, daarginds, en de hemel boven de wolken, schoten in éen seconde door tot de man, en terug weer zich borgen in de afgrond van de muil — dat zij schoten sneller dan weerlicht tot in zijn merg en likten tot het opdroogde, en na iedere vuurlek, na iedere smeer van vuur trok de weerlichtsnelle, mijlenlange priempijl weer terug naar zijn eigen bron en geboorte uit muilenafgrond van laaiing — en de gemartelde man trilde onder de smerende lek en in zijn trilling verhief hij zich hoog als op golven van rilling, als was zijn koorts hem een stormende zee, die hem deinde heen van zijn bed tot de hemel toe boven de wolken: de wolken, die waren het gekronkel van het lijf van het Beest... En als hij dan deinde, de man, dan zette het Beest al de steile haren op, die tussen zijn schubben uitstaken als bomen, stak hij ze op en trok hij ze weer in — zodat geheel de lucht, geheel de wijdte der lucht telkens volgroeide als met stammen van bomen: strakke wouden van drakeharen, die woekerden en verdwenen, die woekerden en verdwenen naarmate het Beest ze uitzette of ze introk... En zo drukkend zwaar kwispelde op de borst van de man, die lag in het bed, dat een doodskist was, de punt van de harige schubbestaart van het Beest, dat kreunde en steunde de man, en dat hij met beide handen poogde te lichten af van zijn verpletterd hart de zware kwispeling van die staartpunt... Maar grijnsde het Beest met zijn afgrondmuil, schoten vuur uit zijn ogen-vulkanen, priemden snel op en neer de mijllange vuursmeren van zijn hoeveel malen in naalden van vuur gespletene, alles doorprikkende tong en met lange, heerlijke lekken smeerde het weg het merg van de man, tot de man van binnen verschroeide, verschrompelde, wegroosterde, trillende, lillende... Bloed liet het Beest hem niet over meer, merg en bloed likte het op, en het Beest goot hem vuur in, in stee. Smakte het Beest van heerlijkheid, slikte het smullend op het merg en het bloed, en dacht te sterven de man, dan prikte hem het Beest met een tongenaald vuurs en prikkelde hem om te trillen, en de man trilde en verhief zich hoog op de&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnba49obi0153xtz19in5fsm8hvvaca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/540</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68616</id>
    <revision>
      <id>222490</id>
      <parentid>188550</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3536" sha1="ai4ouxh09r2cs0rtvz4bmymho14xugg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;golven, van rilling, als was een stormende zee zijn koorts . ..
Zoo lag de man te wringelen. tot hij uitstak zijn mensche-
handen naar het duivelsche Beest, en vechten met het Beest
wilde ... En het scheen hem of hij zijn handen, zijn handen van
strijdbaren man en van martelaar en van held sloeg om de kron­
kelingen heen van het Beest k en terwijl de stormzee, de golven
van de lucht, die stormde onder het gekronkel van het Beest,
hem deinden en deinden en deinden — vocht en wringelde hij
met het heftiger krinkelende en kronkelende Beest, slingerde en
zwiepte het Beest door het sombere heelal van wolken, dwarrelde
het met de duizenden pooten, was zijn kop nu hier, dan daar, —
sloeg zijn staartpunt nu hoog dan laag, geeselde het Beest aarde
en lucht, en werd het Beest als éen duizeling, waarin meedraaiden
de stad, kerkspitsen, daken en schoorsteenen, — was het bed,
golven, van rilling, als was een stormende zee zijn koorts...

Zo lag de man te wringelen, tot hij uitstak zijn mensehanden naar het duivelse Beest, en vechten met het Beest wilde... En het scheen hem of hij zijn handen, zijn handen van strijdbare man en van martelaar en van held sloeg om de kronkelingen heen van het Beest, en terwijl de stormzee, de golven van de lucht, die stormde onder het gekronkel van het Beest, hem deinden en deinden en deinden — vocht en wringelde hij met het heftiger krinkelende en kronkelende Beest, slingerde en zwiepte het Beest door het sombere heelal van wolken. dwarrelde het met de duizenden poten, was zijn kop nu hier, dan daar, — sloeg zijn staartpunt nu hoog dan laag, geselde het Beest aarde en lucht, en werd het Beest als éen duizeling, waarin meedraaiden de stad, kerkspitsen, daken en schoorstenen, — was het bed, dat een doodskist was, nu hier dan daar, nu hoog dan laag, werd geslingerd de man nu hier dan daar — nu hoog dan laag — en vocht hij en wringelde en kronkelde hij rond om het Beest en het Beest om hem en wilde hij zich niet laten door het Beest verdrukken. Tot het Beest uit vulkaan van ogen en afgrond van muil spoot zoveel vuur, dat de lucht was een zee van bloedvuur, waarin een hel van gezichten opvlamde, — gezichten van vrouwen en kinderen — naakte vrouwen en vrouwen met ogen van goud — blonde kinderen: als plotse opvloeiingen van in het bloedvuur gemartelde tederheden, in het bloedvuur gemartelde hartstochten: wenende en lachende kinderen en lonkende, lokkende waterwijven en door alles en allen heen wringelde en kronkelde de man met het wringelende en kronkelende Beest, dat zich niet van hem kon bevrijden, als hij zich er niet van bevrijden kon... Broer... broer... klonken er stemmen, zacht ruisende aardestemmen, stemmen van heel omlaag... Broer... kom je mee... en hij antwoordde: ja... ja... ik kom mee... en hij zag, de man deinende neer en op, op en neer, op de heftige stormdeiningen, neer en op, op en neer, hij éen met het Beest en het Beest met hem éen — een vrouw — tussen de aangezichten van kinderen en van vrouwen — twee vrouwen... twee vrouwen van hèm: zijn vrouw en zijn zuster, — maar tussen haar in wemelde een derde vrouw en haar ogen spotten als gouden ogen van spot, tot zij plotseling niet meer spotten en stierven in treurigheid, in naamloze treurigheid, of zij eigenlijk altijd hadden getreurd en nooit hadden gespot en gelachen. Broer... broer... kom je, en hij antwoordde:

— Ja... ja... ik kom...

{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}

— Hij ijlt, zei Constance zacht.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ai4ouxh09r2cs0rtvz4bmymho14xugg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/541</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68617</id>
    <revision>
      <id>222491</id>
      <parentid>188552</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2700" sha1="8axti3na8a28c76ee7ffge0z3dchgsk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

{{c|{{larger|'''XV'''}}}}

{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}
Om de zieke man was de kamer nu geworden als glas, maar ondoorzichtig. Want hij zag niet meer door de kamerwanden het heelal en het Beest: hij zag niets meer dan de kamer, maar zo broos geheel die kamer en al de dingen, die zij bevatte, dat het was of het àlles van glas was, de kamer, het bed en hijzelf, van glas, van broos glas, en of het alles, met een enkele beweging van ondoordachtheid breken zou kunnen in scherven en gruis. Neen, nu opgesmeerd het Beest al zijn merg had met heerlijke likken, had het hem los— en achtergelaten uitgeput op zijn bed en hij lag, — zijn glazen lichaam lag onmachtig tot beweging, en hij nu na lange tijd open de moeilijke ogen geslagen had en zijn kamer zag om zich heen als glas, en zichzelf voelde als glas, nu wist hij, dat het Beest niet meer zou priemen doen zijn vurende tongestralen, omdat het al àl van hem op had gevreten. Als een glazen huls lag zielloos zijn lijf neer en hij vroeg zich af, of hij niet dood was. Hij was niet zeker, dat hij leefde. Hij zag de kamer heel stil; naast hem zat in de glazen atmosfeer van zijn kamer, een man, die scheen zo broos van glas ook, en de man zat roerloos, — het scheen, een boek in de hand, dat hij las in de glazige schemering, die zeefde door de dichtgeduisterde kamergordijnen...

De zieke man sloot weer de moeilijke ogen en het scheen hem toe, dat hij heel langzaam aan wegzonk, in een diepe donzen diepte, al dieper en dieper, afgrond van dons, waarin hij zonk, en steeds zonk, zonk en steeds zonk.
{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}
— De koorts is bedaard, zei de militaire geneesheer. Hij slaapt.

— Is alle gevaar geweken... vroeg het bleke vrouwtje, in de armen van haar schoonzuster.

— Ja... U zou goed doen te rusten, mevrouw.

— Ik kan niet... ik kan niet...

— Ga slapen, Adeline, zei Constance. Ik blijf in de kamer naast Gerrit, en de verpleger let goed op.

— Voor hij insliep heeft hij een ogenblik rondgekeken, heel rustig... zei de verpleger naast het bed van Gerrit.

— Ga slapen, Adeline...
{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}
Hoe lang zonk in de donzen diepte de zieke man en zonk en zonk, wie wist het... Nu opende hij weer de ogen en hij zag in de kamer wel zitten de rustige man op een stoel aan zijn voeteneinde, waar hij zag ook staan een vrouw.

— ... Constance... murmelde de zieke man.

Zij boog zich naar hem toe.

Te glimlachen poogde hij omdat hij haar herkende, maar hij voelde zich te zwak om te glimlachen.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8axti3na8a28c76ee7ffge0z3dchgsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/542</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68618</id>
    <revision>
      <id>222492</id>
      <parentid>188553</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2229" sha1="jgre0ovjgkifzdiyu2mlc5tawbs3wh7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;
&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{dhr}}
Een andere vrouw verscheen naast de eerste: ook haar herkende hij, maar het was of zij was gestorven ...

— ... Lien... murmelde de zieke man.

Hij erkent ons, fluisterde Constance.
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''XVI'''}}}}

{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}
Gerrit herstelde, iedere dag. Nu was hij zo ver aangebeterd, dat hij zat in een ruime stoel, en te soezen zat, tot hij wegzonk in de donzen diepte, en sluimerde in, in zijn stoel. Nu was hij zo ver aangebeterd, dat hij sprak enkele woorden met de twee vrouwen, de dokter en de verpleger, en dat hij gevraagd had:

— De kinderen...

Hij had begrepen, dat zij er niet waren, en dat hij ze niet zou zien. Nu was hij zo ver aangebeterd, dat hij zich herinnerde het leven van vroeger, en dat hij vroeg:

— Pauline...

En hij begreep, dat zij hem niet begrepen. Waarom zij hem niet begrepen, begreep hij niet, want als hij vroeg:

— De kinderen... mama... begrepen zij hem toch en anwoordden zij hem vriendelijkjes, dat het goed ging met dc kinderen en mama.

Dan vroeg hij:

— Je man, Constance... Je jongen...

En Constance antwoordde hem, dat het hen goed ging.

Dan vroeg hij haar:

— Pauline...

En zij knikte zacht, en zij glimlachte zacht.

Ja, zeker, nu begreep zij hem, en zeide hem, dat het goed met Pauline ging...

Ja, ja, hij herinnerde zich wel: mama, de kinderen, Pauline... Zij waren in zijn lege herinnering als schimmen, die opspookten en hem vragen deden aan de vrouwen om zich heen. Maar in zijn herinnering was verder een grote leegte, als een leeg heelal, nu het Beest was verdwenen in het ruime Niets... In het Niets... In het Niets...

Merg had hij niet meer: het beest zou hem niet meer vreten. Er wroette geen duizendpoot meer in zijn body... God, God wat voelde hij zich op, op... Nu herkende hij zijn geneesheer...

— Zo ben je daar, Alsma.

— Zo Van Lowe; herken je me weer...

— Ja... ja... Heb ik je niet herkend...

— Neen... nu en dan wist je niet wie ik was... Nu word je weer gauw beter, hoor. Iedere dag word je beter...

— Ja... ja... Maar...

— Maar wat...&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jgre0ovjgkifzdiyu2mlc5tawbs3wh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/543</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68619</id>
    <revision>
      <id>222493</id>
      <parentid>188555</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="czmaau2rpu7mk0k3ii0b668q0tygmyc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Ik voel me erg... raar. Bedonderd... raar...

— Ja, je bent nog wat zwakjes.

— Zwakjes...

Hij grinnikte. Hij voelde aan zijn armen, en hij vond het vreemd, dat hij zijn biceps niet vinden kon.

— Waar is het ding? vroeg hij. Is het weg...

— Neen, je zal wel weer aansterken... Dat gaat zo gauw, als je eenmaal weer beter bent.

— O, gaat dat gauw.

— Ja, dat gaat heel gauw...

— Zeg, Alsma... kan ik mijn kinderen niet eens zien...

— Neen, het zou je nogal vermoeien... Later, later...

— Zeg, weet je wat bedonderd is. Ik weet niet meer... dingen. Of ik gedroomd heb... of niet...

— Niet over tobben. Dat werk je allemaal bij... langzamerhand...

— Een meer met allerlei witte waterwijven... Dat is onzin, hè... Een sneltrein... Was ik op reis geweest, kort voor mijn ziekte... Neen, hè? Het lijk... van een meid? Heb ik dat gezien? Een beest, een groot beest... Ja, waàr was het grote beest... Heb ik gevochten met het grote beest... Ik geloof, dat het allemaal onzin was,... behalve het beest... dat me op heeft gelikt... met zijn tong...

— Je moet niet zoveel praten.

— ... Omdat ik het beest... àltijd... àltijd... in me heb gevoeld...

— Kom Van Lowe... Hou je maar heel kalm nu... en rust wat... rust wat uit.

De zieke man zonk weg, zonk weg in de donzen diepte...

Gerrit herstelde, iedere dag. Nu was hij zo ver aangebeterd, dat hij gelopen had door de kamer, aan de arm van Constance, en dat hij even gezien had zijn drie jongens, een enkel ogenblik — omdat hij zo naar ze verlangde.

— Ook naar de anderen... zei hij.

Zij brachten hem de volgende dag Gerdy en Constant; de daarop volgende de anderen, vier... Hij had ze nu allen gezien.

— Maar zo kort, zei hij.

Hij herstelde langzaam aan. Hij had Van der Welcke en Addy gezien en op een bleke winterzonnedag was hij even op straat geweest, maar de buitenwereld duizelde hem. Toch kon hij het zich niet ontkennen; toch herstelde hij... Hij zag zijn moeder en toen zij hem zag, was zij vergeten, dat hij ziek was geweest.

— Waar ben je zo lang geweest, Gerrit

— In de lappenmand, mama.

— In de lappenmand...

— De oude vrouw knikte welwetend.

— Je bent toch niet ziek geweest?

— Nu, een klein beetje. mama. Het was niet heel erg, hoor...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>czmaau2rpu7mk0k3ii0b668q0tygmyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/544</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68620</id>
    <revision>
      <id>222494</id>
      <parentid>188556</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:03:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="rsxm1072octljyieo4yl5gckizm9nhm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

En hij werd beter, hij herstelde. Hij wandelde uit, met zijn vrouw, met Constance, met Van der Welcke. Hij wandelde met zijn neef Addy: de buitenwereld duizelde hem niet meer. Terwijl hij wandelde, herkende hij kameraden; eens kwam hij de huzaren tegen.

— Godverdomme, vloekte hij, zonder dat hij wist waarom.

Het was, of hij plotseling zag, dat hij nooit meer rijden zou, recht zijn rug, helder zijn oog, vóór zijn escadron. Maar het was onzin, dat hij het zo zag...

Toch kon hij nog niet hervatten zijn dienst. Hij lummelde en hij luierde, als hij zeide. Des avonds, altijd heel vroeg, zonk hij weg in een donzen diepte, sluimerde hij in, zwaar.

En hij herinnerde zich niet meer...

— Zeg, Constance.

— Wat is er, Gerrit.

— Toen ik die meid heb gezien... op het kerkhof... Was jij er toen ook en heb je toen me geroepen...

— Nee, Gerrit... Je hebt gedroomd.

— O, heb ik dat gedroomd.

— Ja...

— Neen, neen.

— Ja Gerrit, je hebt gedroomd...

Een andere keer vroeg hij aan Van der Welcke:

— Zeg Van der Welcke.

— Wat is er, Gerrit?

— Je weet niet... Maar ik heb een meid gehad... teruggezien van vroeger... Een lieve meid... Onderzoek eens, wat er van is, wil je...

— Hoe heet zij en waar woont ze...

Hij bedacht zich.

— Ze heet... ze heet Pauline.

— En waar woont ze?

— In... in de Frederikstraat.

Van der Welcke onderzocht, maar de volgende keer wilde hij niets zeggen. De zieke man echter herinnerde zich.

— Zeg, Van der Welcke.

— Wat, Gerrit.

— Heb je dat onderzocht voor me.

— Ja... aarzelde Van der Welcke.

— En?

— De meid is dood, kerel.

— Ze heeft zich verdronken?

— Ja...

— Ze hebben haar lijk op het kerkhof gebracht?

— Ja...

— O, dan heb ik niet gedroomd. Dat zie je... En je vrouw is me daar komen halen.

— Neen, neen.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsxm1072octljyieo4yl5gckizm9nhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/545</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68621</id>
    <revision>
      <id>222495</id>
      <parentid>188557</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="gus2slgv7v37v06iciavaxv1ycaxpmy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;
&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{dhr}}
— Jawel...

— Neen, neen, kerel...

De zieke man bedacht zich.

— Ik weet niet meer, zeide hij; wat ik geleefd... en wat ik gedroomd heb. Het lamme beest... dat... dat was waarheid. Het heeft me opgevreten... opgevreten... van mijn jongensjaren...

Hij werd heel somber en uren, lange uren zat hij stil, in zijn stoel tot hij zonk in de donzen diepte.
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''XVII'''}}}}


Nu moest hij de oude weer worden van vroeger, langzaam aan, langzaam aan, hoor. De weken sleepten voorbij en de weken werden maanden en hij moest nu de oude weer worden van vroeger, langzaam, langzaam aan, hoor. Zijn geneesheer wilde nog maar niet, dat hij hervatte zijn dienst, maar hij zag iedere dag zijn kameraden: de officieren zochten hem op, zij wandelden met hem eens rond, en hij poogde met hen terug te vinden zijn bulderende toon van jovialiteit, zijn schuine moppen, al zijn luidruchtige vrolijkheid van grote blonde, sterke man. En het ging niet meer. Hij was mager geworden, zijn wangen als uitgehold, zijn vlees hing slap om zijn beenderen neer en hij was gauw moe en vooral gauw duizelig ... Maar het beroerdste was, hij herinnerde zich niet... Wel dacht hij, langzamerhand, zou hij met het voedingssysteem hem voorgeschreven, en dat Adeline zo plichtsgetrouw volhield, weer wat bij kunnen werken zijn body — zelfs nam hij zijn halters eens op, treurig, dat zijn mooie spieren weg waren — maar hij legde de loodzware ballen al heel gauw weer neer, en als hij zich sloeg op zijn vermagerde dijen, dacht hij: nu, dàt zal wel weer beter worden, in een optimisme trots innerste overtuiging. Maar het beroerdste was, dat hij zich niet meer herinnerde... dat hij zich schaamde, vooral, daarom... dat hij dàt vooral niet wilde merken laten... en dat hij zàg... dat zij allen het merkten... Dan zat hij in een stoel bij het vuur — kilnattig koud die vorstloze Januari-maand — en zijn gedachten staarden zo suf voor zich uit, met duizend turende ogen, de suffende gedachten... Zij hingen zwaar in zijn brein, vol, als wolken in een lucht... Uren zo bleef hij zitten met een courant, of een geïllustreerd blad — moppige, Franse, die hem bracht Van der Welcke, om hem te verstrooien. Hij lachte nauwlijks om de aardigheden, begreep ze maar half, sufte er over... En in zijn groot brein vol van wolken, vol van suffende gedachten, viel een immense, wereldwijde melancholie, een grauwe schemering neer. De schemering viel uit de lucht daar buiten, en de schemering viel uit zijn eigen brein... Dan werd het alles kil en koud om hem heen en in hem en vooral herinneringloos. &lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gus2slgv7v37v06iciavaxv1ycaxpmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/546</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68622</id>
    <revision>
      <id>222496</id>
      <parentid>188559</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2745" sha1="dvi967qlhwcwv65vrnu0l6mydj77otm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Sedert het beest hem niet meer bezat in klampende drakeklauwen, sedert het duizendpotige wormgebeeste met heerlijke lekken al zijn merg had opgesmuld, sedert het zijn bloed misschien had opgezogen — sedert had het hem achtergelaten als een lege huls — zijn spieren week, zijn vlees slap — en bijna verlangde hij naar het Beest weer, omdat het Beest hem energie had gegeven te strijden tegen het Beest zelf... voor zichzelf, om te overwinnen... voor de anderen, om zich te verbergen. Het Beest had overwonnen, het Beest had hem opgesmuld. Het wilde hem niet meer, het grote drakegewormte was verdwenen. Het kronkelde niet in de luchten meer, en in de luchten hingen niet meer dan wolken, die schemerig zeefden... O, de kille, de koude schemering; o, de wereldmist, klam om hem rond! Hij rilde en het vuur warmde hem niet meer. Hij kroop er bij, hij had er in willen kruipen, en het gloeiend open vuur warmde hem niet meer.

— Lien, bel je om hout; ik wil vlammen zien, die cokes geeft me niets...

Hij stapelde dan de blokken hout, tot Adeline bang werd voor brand. Of Constance kwam hem halen en wilde met hem wandelen.

— Neen kindje, het is me te kil buiten.

Hij bleef zitten in de, voor de anderen, onuithoudbare gloeiing van zijn haardvuur. Hij rilde. Hij rilde zo, dat hij vroeg:

— Lien, laat de kinderen eens binnenkomen.

— Maar ze zullen je vermoeien, Gerrit.

— Neen, neen... ik verlang ze te zien.

Zij kwamen en naarmate zij kwamen van school, verzamelde hij ze om zich, poogde wat met hen te spelen, kietelde ze eens... Het vermoeide hem, maar zij waren warm om hem heen: er straalde meer warmte uit éen van hen, dan uit het laaiende blokkenvuur.

— Hoeveel heb ik er... bedacht hij zich, tastende in zijn herinnering, die voor hem uitvluchtte met een gevleugelde ironie..

En hij telde op zijn vingers... Hij wist het niet goed... Voordat hij ze àllen zag om zich heen, verzameld, en ze, stil, met de vingers geteld had: Marie, Adèletje, Alex, Guy... herinnerde hij zich niet altijd, dat hij er negen had. De kinderen waren heel lief: Marie zorgde voor zijn havermeel, dat hij 's middags, vijf uur, moest eten; de brutale jongens waren heel aardig... Maar hij leed er onder, dat kleine Gerdy — het kindje, dolletjes op liefkozing, bang van hem was geworden, Schuw trok zij zich uit zijn armen terug, vreemd hem vindend, die vader, zo mager en zo hol, die zij in haar kinderarmpjes had omhelsd als een sterke vader, die haar smeet in de lucht en haar opving, die met haar ravotte en die haar zoende. Zij was bang geworden voor zijn magere, lange vingers, angstig kijkend naar de knokkels, die naar haar grepen met de vingers van een skelet. Hij merkte het, vroeg haar niet meer te komen op zijn kamer, nu hij&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dvi967qlhwcwv65vrnu0l6mydj77otm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/547</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68623</id>
    <revision>
      <id>222497</id>
      <parentid>188560</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:04:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2455" sha1="io5053n08skomuum94466moqyc9ppoe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;zag, dat zij huiverde op zijn magere benen, en dat het grote vuur haar hinderde, zodat zij boos fronste met de oogjes en de lipjes trok. Maar hij leed er onder, in stilte.

Maar het grootste leed was... dat hij zich niet herinnerde. Het was of iedere dag de schemering dichter grauwde rondom hem heen, rondom zijn ziel, die huiverde in zijn kil huiverend lichaam. Eens zei Constance:

— Wij hebben goede tijding van Nunspeet...

Maar Gerrit herinnerde zich niets van Nunspeet: toch wilde hij het niet laten merken...

— Zo... zei hij.

In zijn glassige blik zag zij het toch.

— Ja, vervolgde zij; het gaat veel beter met Ernst... Ik ga hem morgen weer eens opzoeken.

Nu herinnerde hij zich wel alles, van Ernst en Nunspeet, maar toch schaamde hij zich over zijn herinneringloosheid van zoëven, en bloosden bijna zijn holle wangen... Het was een week later, dat hij Ernst terug zag. Ernst kwam, tezamen met Constance. Hij was zo veel beter, dat de dokter hem zelf had aangeraden eens naar Den Haag te gaan voor een paar dagen; hij logeerde bij Van der Welcke... Zijn hallucinaties waren bijna geweken, en toen Gerrit hem zag, trof het Gerrit, dat Ernst er beter uit zag, frisser van kleur van het buitenleven, de haren en baard geknipt, rustiger de ogen, en netjes gekleed, onder de zorg van zijn zuster.

— Zo broer, zei Gerrit. En je komt me eens opzoeken... Nou. dat is braaf van je... Met mij gaat het nog belabberd... En met jou...

— Met mij veel beter, Gerrit.

— Zo, gaat het veel beter met je... Heb je niet meer... van die rare gedachten?

Ernst lachte verlegen.

— Ja... bekende hij schuchter. Ik heb wèl eens rare gedachten gehad... Neen, ik geloof niet, dat ik er meer heb... Maar ik blijf daar nog bij de dokter... Ik kom maar voor een paar dagen... Ik heb mijn kamers eens teruggezien.

— Zo, heb je je kamers teruggezien... En al je vazen...

— Ja, mijn vazen... zei Ernst, heel verlegen.

— En al die stemmen, die je hoorde, Ernst... Al die zielen, die drongen om je heen, beste kerel... Dringen ze niet meer en hoor je ze niet meer...

Gerrit poogde zijn goedige bulderstem op te zetten en Ernst met de vazen en de zielen wat voor de gek te houden, als vroeger: het ging niet meer. Hij hing in zijn stoel, bij het grote vuur, en zijn suffe gedachten staarden uit.

— Neen, antwoordde Ernst zacht; ik hoor de stemmen maar een enkele keer en dat bedringen... dat voel ik niet meer zo... niet meer zo erg, Gerrit...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>io5053n08skomuum94466moqyc9ppoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/548</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68624</id>
    <revision>
      <id>222498</id>
      <parentid>188561</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2492" sha1="f5yy7vzamq8j3nvtjxkkgui6r9x6xyg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt; 
&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{dhr}}
— Je wordt nu weer beter, hè...

— Ja, ik wordt nu weer beter... Mijn body kan wel tegen een stootje... Ik ben ook blij, dat jij nu weer beter bent...

Constance gaf Ernst een teken: hij stond op, zoet als een kind... En zij lieten Gerrit alleen: Adeline zat in de andere kamer, open de deuren, omdat Gerrit zo stookte, en de kinderen dan ook niet bij hem inliepen.

— Ernst ziet er goed uit, zei Adeline en keek naar hem op.

Toen zochten haar handen tastende Constance, en zij begon te wenen, snikkende heel zachtjes, om het Gerrit niet te laten horen.

— Stil, stil, Adeline.

— Hij zal niet beter worden!

— Jawel... jawel, hij wordt beter... Ernst is ook beter geworden.

— Maar hij... hij is verzwakt... Hij is zo zwak...!

— Hij zal beter, hij zal sterker worden

— Wat voor dag is het, Constance...

— Het is Zondag, Adeline... Ik ga nu even met Ernst naar mama... Wat zal mama blij zijn hem te zien...! Kom je vanavond bij mama... mijn zusje?

Adeline schudde het hoofd.

— Neen... zei zij; ik kan niet. Ik durf Gerrit nog niet alleen laten...
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''XVIII'''}}}}

{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}
O, wat schemerde het, o wat schemerde het! Nu was het donker geworden en duister geheel, en het vuur in de haard stierf uit in de donkerende, duisterende kamer... Maar waarvoor het op te gloeien, bleef het niet altijd kil en koud, ook al laaide het nog zo hoog op... Waarvoor lampen op te steken: schemerde het niet iedere dag dichter en grauwer, of het morgen was of avond... Gloorde zelfs de blonde dageraad niet vager en vager door de dichte schemermist heen... Een suffe, zwakke man... Was het om dàt te worden, dat hij verborgen had heel zijn leven de eigenlijkheid van zijn ziel en zijn lichaam... Was hij niet de broer van Ernst. Was hij de broer van Ernst niet altijd geweest... ook al had het altijd anders geschenen... Waren zij niet uit hetzelfde bloed, en waren zij, broers, niet uit dezelfde ziel, dezelfde ziel, die schemerde! Schemerde het niet om hen allen nu met de grauwheid van het kleine leven... Zou het ooit zo later schemeren gaan om zijn eigen blonde dageraad: zijn kinderen, zij ook uit éen ziel... Als het niet schemerde met de jaren... als daarginds... Om mama — hij zag haar zitten -, schemerde het dan van verdriet en moeheid en eenzaamheid — &lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5yy7vzamq8j3nvtjxkkgui6r9x6xyg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/549</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68625</id>
    <revision>
      <id>222499</id>
      <parentid>188563</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="eijd2n6iuae17qljqr9uxnnd2h4sj1n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;als daarginds... niet om Bertha ... Schemerde het niet, trots hun jeugd, om Paul en om Dorine... Was het niet om Ernst geweest als een nacht, ook al trad hij nu buiten het duister... in schemering terug, die hen àllen omringde... Was het hun schuld of die van hun leven... het kleine leven van kleine zielen... Was de schemering uit het bloed, dat verarmde... of om het leven, dat verkleinde... Zouden zij nooit door de schemering heen zien de dageraadwijde verschieten, waar toch het leven ruim van moest zijn... en zouden zij er nóoit heen streven... Zouden zijn kinderen er nóoit heen streven... Zouden zij niet uitstralen hun blonde zonnelicht naar het gróte leven en zouden zij niet gróte zielen groeien... Zou het schemeren... schemeren ... schemeren... ook later om hèn heen... tot misschien... de heel grote dingen des levens donderen en weerlichten zouden onverwachts voor hen uit en hen zouden verpletteren en verblinden... omdat zij niet geleerd hadden in het licht te zien...

Hij poogde zich te herinneren gedachten van vroeger... maar ze schoten vooruit, als gevleugelde ironieën. Alleen wist hij, dat het werd als éen nacht, als een grote Nacht om hen allen heen, onder de grauwe luchten van hun winter... Alleen wist hij, dat het nevelde om hen allen heen, totdat het werd het pikzwarte duister van smart... het duister van sceptisch egoïsme... het duister van levensonwetendheid... al de zware duisternissen, die schemerden om kleine zielen... Tot het bij Ernst geworden was de duistere droom... waaruit hij nu trad... Zij noemden dat genezen... Zij meenden, dat hij zou genezen... O, wat schemerde het, wat schemerde het, en wat was hun noodlot een zware lucht, een immensiteit van zware luchten, donkerende boven hun atomenkleinte...

Hij, ja, hij zou beter worden... Maanden misschien zou het nog duren en dan zou hij zijn dienst hervatten als een oude, suffe, geknakte man, inziek van zijn kinderjaren onder de schijn van spierkracht, tot éen zware ziekte was voldoende geweest, om hem oud-suf te knakken voor héel zijn verdere leven... Ja, hij zou beter worden... Maar het zou niet meer nodig zijn bulderen te doen zijn stem, ruw zijn gebaar te bruskeren — sterk te doen, krachtig en ruw — want zién zouden zij allen toch zijn treurige vertoning, dan. Sjokken zou hij voort door het kleine duisterende leven, tot het duisteren zou om hèm heen... als het nu duisterde om zijn moeder — en... en... zijn kinderen zouden in hem niet meer herkennen — nooit meer — hun vader van vroeger, die met hen ravotte, en die vulde geheel het huis met àl de beweeglijkheid van zijn gezonde leven... Het was gedaan: voor zijn leven, gedaan...

Het was gedaan. In de kamer, die kil en duister werd, spookte het zwart tot hem, dat het was gedaan. Heel kalm maakte het hem bijna... dat hij wist, dat het was gedaan... dat hij voor&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eijd2n6iuae17qljqr9uxnnd2h4sj1n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/550</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68626</id>
    <revision>
      <id>222500</id>
      <parentid>188564</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2819" sha1="8tpfn2k5f5op155y4ugyr0f3gcm8r6d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;zijn kinderen — zijn negen — herinnerde hij zich niet hun blond aantal goed? — niet zou leven kunnen anders dan als de schim van hun vader van vroeger... O, ze liefhebben... o, ze opvoeden... zou hij het dan nooit meer kunnen... Zou hij het dan nooit meer kunnen...! Zou hij dan, genezen, zijn voor heel zijn verder, verder leven, de man door het Beest overwonnen... de man door het Beest opgevreten... geknakt... in de strijd met het Drakebeest... Was het dan zo... was het dan zo.. .? Waarom lieten zij hem in de kou en de donker...? De rillingen liepen hem over de rug — zijn rug zonder merg, zijn lijf zonder bloed — met stromingen van ijskoud water... Waarom stookten zij hem zijn vuur niet op, en staken zij niet op zijn lamp... Wisten zij, dat hem toch niets zou warmen en lichten?

— Adeline!

Zijn stem klonk dof, zwak. In de andere kamer, nu donker, bewoog niets... Hij stond op, moeilijk, uit zijn diepe stoel... als was hij een oude man... Hij tastte rond naar de deur van de andere kamer... Een flauw licht kwam nog van buiten... Daar zat zij, daar lag zij... zijn vrouw... in slaap was ze gevallen van moeheid en zorg over hèm, haar gezicht op haar armen, die hingen over de tafel... Spookte het hem of was zij in waarheid veranderd... Hij had haar sedert weken, sedert zijn ziekte, niet opgelet, niet aangekeken, ook al zorgde zij om hem rond... Zeker, hij had haar heel lief, maar zij deed als zij doen moest, zijn vrouw. Zij had hem zijn kinderen gebaard en zij zorgde voor hem, nu hij ziek was... Was het niet goèd, dat hij zo gedacht had? Neen, misschien was het niet goed geweest... God, wat was zij verouderd...! Wat was zij niet meer het jonge, frisse blonde gezichtje van vroeger, het moedermeisje, en het kind-moedertje! Spookte het flauwe licht of wàs het zo... Was zij zo bleek, zo mager, zo moe... van zorgen over hèm... Hij voelde zijn ziel vol zwellen... Nooit had hij haar liefgehad als nu! Hij boog zich voorover en kuste haar... een kus, teder, als hij nóóit haar gegeven had. Zij trilde even in haar slaap; zij sliep vast... God, wat was zij moe! Wat was zij bleek, wat was zij vermagerd! Gebroken van zorg en moeheid lag zij, in de armen haar hoofd...

— Adeline...

Zij antwoordde niet, zij sliep... Hij wilde haar niet wekken: hij wilde nu zelf maar bellen om het vuur en de lamp... Maar waarvoor zou het dienen... Lamp en vuur zou het niet helderder om hem maken, nu de grote schemering zonk... O, de grote schemering, hoe onverbiddelijk, hoe erbarmingloos was ze... Zou ze zo om hem zinken gaan, als ze gezonken was... om Ernst... om Ernst... wie het langzamerhand opklaarde... Klaarde de schemering dan ook weer op... Of zou ze niet meer dan langzamerhand om hem schemeren, als ze nu te schemeren begon om zijn moeder... Of zou ze alleen maar, vaagjes, blijven&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8tpfn2k5f5op155y4ugyr0f3gcm8r6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/551</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68627</id>
    <revision>
      <id>222501</id>
      <parentid>188565</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:05:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="geuayo9f73s69g0sfhqw09n3mhmqycr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;schemeren om hem rond, als ze schemerde om Paul, om Dorine... Wat, wat zou zijn schemering zijn ...

Het huis was heel koud, en hij, hij voelde zich kil... Was er dan nergens vuur... Waar waren de kinderen... Waren Marietje, Adèletje, de twee jongens nog niet van school terug... Daar hoorde hij in de kamer beneden — de eet— en kinderkamer — Gerdy en Constant spelen: met zoete stemmetjes hoorde hij ze praten met elkaar... O, zijn twee zoete, blonde kindertjes... Maar Gerdy, ze was voor hem bang... Hij, hij werd bang voor zichzelf... Hij was niet meer, die hij was van vroeger... Nu, nu zagen de mensen hem, als hij was... Nu vertoonde hij geen schijnkracht meer... Nu kon zijn stem niet meer bulderen...

Hij wist niet waarom, maar hij dwaalde door het huis... Het leek hem eenzaam, somber en stil, ook al speelden de kinderen beneden... Hij stond op de trap en luisterde... Wat ruiste daar in de verte... Neen, er ruiste niets... Ja, toch wel, er ruiste, er ruiste... van buiten — van buiten tot hem... ruiste er aan — een melancholische wind... als een wind uit eeuwigheid... Zo groot, zo groot de eeuwigheid en zo groot de wind, die er uit ruiste... en zo kil klein somber het huis... alles zo klein... zo klein hij... Hij wist niet wat nu hem beving, maar hij voelde zich bang... bang, als hij zich wel eens gevoeld had als kind... Zó bang voelde hij zich voor het ruisen, dat hij riep:

— Adelien... Lien!

Hij wachtte, tot zij zou antwoorden... horen... Maar zij hoorde niet, zij sliep... Toen dwaalde hij huiverend voort... naar boven... naar zijn eigen kamertje... En het was alles zó somber en kil en eenzaam, en het ruiste zo melancholiek aan uit de grote eeuwigheid buiten het huis, dat hij zonk in een stoel, verpletterd en dat hij begon te snikken... Nu was hij gebroken... Hij snikte... Zijn grote, vermagerde lichaam schokte onder de snikken op en neer; zijn longen hijgden onder de snikken en in zijn grote, magere handen snikte zijn hoofd, in wanhoop...

Nu was hij gebroken... Nu wist hij, dat hij niet beter zou worden... Nu wist hij, dat hij eigenlijk had moeten sterven... en dat hij was blijven leven... omdat zijn leven nog was hangen gebleven aan een draad, die niet gebroken was... Zou weldra breken die laatste draad... Of zou de draad nog heel lang, hem ziekende, hechten blijven aan zijn schemerende leven? Zou hij nog vader kunnen zijn voor zijn kinderen, of zou hij integendeel... worden... een last... voor de zijnen!! Schemerde het, schemerde het? Ruiste daar de eeuwigheid niet aan...

Hij zuchtte diep op, uit zijn snikken... Zijn oog zocht aan de kamerwand, waar hingen tussen platen van race-paarden, en mooie vrouwen, sabels en krissen... Hij had er een hele collectie van... Er waren er bij, die nog toebehoord hadden&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>geuayo9f73s69g0sfhqw09n3mhmqycr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/552</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68628</id>
    <revision>
      <id>222502</id>
      <parentid>188566</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="6hq55ig86t2lli2is9g27lqjubn2xyo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;aan zijn vader... Na papa's dood waren zij verdeeld tussen Ernst en hem geworden... Tussen de krissen en sabels, twee revolvers...

Hij staarde langs de sabels en krissen... en zijn oog bleef aan de revolvers hangen... Tussen de sabels en krissen, tussen de race-paarden en de mooie vrouwen wemelden al de kopjes van zijn kinderen, en hij wist niet of het waren portretten of schimmen... zoals zij geweest waren, de kinderkopjes, zes maanden, één jaar, twee jaren... ouder wordende en groter, meer en meer zonne-uitstralende, zijn dageraad van negen blonde kinderen... Zou hij een vader voor ze kunnen zijn, of zou hij integendeel worden een last...?

Het was of zijn gedachte groef in een diepe diepte. In een diepte groef zijn gedachte met haastige handen zand weg... Wat zocht ze, zijn wroetende gedachte... Wat zocht ze in de diepe diepte, wat smeet ze om hem heen het zand... zo... als hij zich herinnerde... dat... Addy hem eens gezegd had... dat Ernst... zand had uitgewroet... in de duinen... in de duinen... te Nunspeet... Wat... wat...! Werd hij ook gek!! Werd hij gek... als Ernst... werd hij gek... als Ernst! Brak een angstzweet hem uit door zijn kil huiverend lichaam... Werd hij gek...??

— Gerrit... Gerrit...!

Een stem klonk, als van heel ver... door het huis, dat plotseling geworden was... heel diep, heel wijd, heel groot.

— Gerrit... Gerrit...!

Hij hoorde ze wel... de haastige stappen... opklimmen de trappen, die kraakten... maar hij was machteloos te antwoorden.

— Gerrit... Gerrit... Waar ben je...

De deur werd geopend, en het was Adeline, die hem zocht... in de donker.

— Gerrit... ben je hier...

Nog antwoordde hij niet.

— Waar ben je, Gerrit...

— Hier.

— Ben je hier...

— Ja...

— Waarom zit je in de donker... in de kou... Waarom zit je hier, Gerrit...

— Ik... zocht iets.

— Wat...

— Ik weet niet meer.

— Waarom heb je me niet gevraagd!

Zij had het gas opgestoken.

— Je sliep...

— Wees niet boos... Gerrit... Ik was moe.

— Ik ben niet boos, kind. Ik wou je niet storen.

— Waarom heb je me niet wakker gemaakt...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6hq55ig86t2lli2is9g27lqjubn2xyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/553</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68629</id>
    <revision>
      <id>222503</id>
      <parentid>188567</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2124" sha1="8v9f4f7letmjynb7qvkg1g0c96lh377" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Je sliep...

— Je had me wakker moeten maken...

Hij strekte de armen naar haar uit.

— Kind... kom eens hier.

Zij kwam nader, hij trok haar op zijn knieën.

— Wat is er, Gerrit.

— Kind... Lien... Ik geloof, dat ik heel... heel ziek ben.

— Je bent ziek geweest, Gerrit... Nu... nu word je beter...

— Zou je denken...

— O ja... o ja.

— Lien, ik geloof... dat ik... heel...heel ziek ben...

— Voel je je dan naar... Je hebt het koud... Kom beneden... We zullen het vuur opstoken.

— Neen... blijf... Zeg... Lien... mocht ik sterven... zou je dan...

— O, Gerrit, o Gerrit, neen!

— Stil, kind... mocht ik sterven... zou je dan vinden... na mijn dood...

— Gerrit, o Gerrit!

— Dat ik toch veel van je gehouden heb...

— Gerrit!

— Dat ik altijd lief voor je ben geweest... Dat ik je niet heb verwaarloosd...

— O, je zal niet sterven, Gerrit... Je wordt beter... en je bent altijd, altijd lief geweest...!

— Lien... en al onze kinderen..

— Gerrit!

— Zullen die niet vinden... dat als ik sterf... ik niet had mogen sterven... omdat ik hun vader had moeten blijven...

— Maar Gerrit... je zal niet sterven!

— Ik zou wel willen blijven leven, Lien... voor jou en voor de kinderen, kind. Maar ik vrees, dat ik héel ziek ben...

— Wil je de dokter, Gerrit...

— Neen, neen... Blijf nog zo stil, een ogenblik, op de knieën van je man... Lien... Gerdy is bang voor me geworden. Zeg, Lien... ben je ook bang voor je magere man...

— Gerrit, Gerrit, neen! Gerdy is niet hang... en ik — ik ben niet bang...

— Omhels me...

Zij omhelsde hem geheel in haar armen. Zij drukte, warmde hem tegen zich aan, terwijl ze zat op zijn knieën.

— Ik ben niet bang, Gerrit... Waarom zou ik bang voor je zijn geworden...! Omdat je ziek bent geweest — omdat je mager geworden bent...! Ben je dan niet altijd mijn man, van wie ik hou, van wie ik altijd gehouden heb? Zal ik niet voor je zorgen, tot je helemaal bent hersteld — tot je weer bent... flink... gezond... sterk... O Gerrit, al duurt het nog weken... al duurt het maanden... een jaar... Gerrit, wat is&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8v9f4f7letmjynb7qvkg1g0c96lh377</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/554</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68630</id>
    <revision>
      <id>222504</id>
      <parentid>188568</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="9ddtjbmtt33iuxzyfzcqwr60haqvykp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;een jaar! Over een jaar ben je weer beter... flink... gezond... sterk... en dan zijn we weer gelukkig... en dan groeien onze kinderen op...

— Ja kind... als het maar niet donker wordt...

— Gerrit...

— Als het maar niet zo donker wordt...! Weet je, dat het om Ernst heel donker is geworden... Nu wordt het wel lichter om hem... maar iets blijft om hem schemeren... nog altijd... altijd... Weet je, dat het donker wordt om mama... en dat het donkerder... en donkerder zal worden... Weet je, dat het schemert om Bertha... en dat er schemering is om de anderen... Lien... kind... ik ben bang. Ik ben bang... als het donker gaat worden... Als kind was ik ook wel eens bang... als het donker... als het donker ging worden... Zie je... het licht heb je nu... wel opgestoken... Lien... Brandt er dan alleen éen lichtje...? De vlam van een lamp... toch... toch... wordt het donker...

— Gerrit... mijn Gerrit... komt de koorts op...? Wil je naar bed?

— Ja... Lien... ik wil naar bed... Breng je kind naar bed... Lien... Het is moe... het is ziek... Breng je hem naar bed, Lien, en zal je hem instoppen... warm in zijn koude rug... en zal je dan blijven zitten... tot die slaapt... tot die slaapt... Breng je hem naar bed, Lien... En... Lien... als je kind... als je kind... sterft... als het sterft... zal je dan nóoit later vinden... dat het niet... niet genoeg... van je... van je gehouden heeft...

Zij had hem nu zacht gedrongen op te staan, en zij opende de tussendeur. Hij stond in het midden van het kleine kamertje, terwijl zij bezig was in de slaapkamer, er het licht opstak, hem toen weer naderde en hem hielp zich uit te kleden.

— Het wordt donker... het wordt donker... murmelde hij rillende, terwijl hij klappertandde van de kou.

En hij voelde, dat het niet koude van koorts was, maar koude in zijn aderen en zijn ruggegraat, omdat het Beest àl zijn bloed en zijn merg met heerlijke lekken had opgesmeerd, hem van zijn kinderjaren af al had opgevreten... zo had opgevreten, dat nu... in de schemering... zijn ziel samenkromp, verdorde... in zijn lichaam, dat geen sappen meer voedden.

— Het wordt donker... murmelde hij.
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''XIX'''}}}}


Het sneeuwde met groote vlokken. Uit een eeuwig hemelland, als uit eeuwige hemelsteppen van eeuwige sneeuw, vielen over de kleine stad al sedert dagen de vlokken neer. En na al het duis­ter van de donkere dagen, die waren geweest, de dagen onder&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9ddtjbmtt33iuxzyfzcqwr60haqvykp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/555</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68631</id>
    <revision>
      <id>222505</id>
      <parentid>188570</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:06:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="8ipi19yl1ubqgsyh3n7hy8q2isya3r0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Het sneeuwde met grote vlokken. Uit een eeuwig hemelland, als uit eeuwige hemelsteppen van eeuwige sneeuw, vielen over de kleine stad al sedert dagen de vlokken neer. En na al het duister van de donkere dagen, die waren geweest, de dagen onder de grauwe storm - en regenluchten, vlokte het uit dichte grauwte van hemelsteppen en hemelland blanker en blanker neer, vielen vlokken op vlokken met een zuiver dons van vergetelheid, dat huizen en mensen bedolf. En in wat neerdaalde uit de grote, grauwe oneindigheid boven de kleine stad en de kleine mensen, scheen nog kleiner de stad, met ommelijn van huizen zich nauwelijks meer tekenend in de blanke vergetelheid, die neerviel en neerviel altijd, en schenen kleiner nog de kleine, zwarte, koude mensen, die er gingen door heen of voor de ramen der kleine huizen keken naar het blanke neervlokken uit de grauwe oneindigheid boven. Voor de oude vrouw sleepten de witte dagen zich heel eentonig voort van Zondag naar Zondag toe; alleen de Zondag gaf haar een glimp van licht, maar de andere dagen waren zo blank en blind, blind en blank schemer-niets geworden. Ook al kwamen de kinderen geregeld eens aan, ze wist niet meer, dat ze waren gekomen Alleen op de Zondag miste zij ze: als ze niet allen, die zij nog in haar gedachte had, verzameld zag in haar te grote en niet meer warm te stoken kamer, begon te treuren het verwijt in haar hart en knikte welwetend haar hoofd tegen de treurige dingen des ouderdoms...

— Maar Ernst... die komt weer... als vroeger... mama, zei Constance en aan de hand voerde zij hem naar haar moeder.

Hij kwam nu éens in de week een dag over van Nunspeet, om weer te wennen aan al het bekende van Den Haag: aan de huizen en aan de mensen — en hoewel hij als altijd iets schuws had, was hij heel kalm en rustig geworden.

— Ernst...? vroeg mama.

— Ja mama, hij komt weer als vroeger...

— Hij is lang weg geweest...?

— Ja, mama...

Een helderheid vlood in de oude vrouw, en zij verjeugdigde in een glimlach, nu zij zich herinnerde... Zij nam de handen van haar zoon, en zij zag Constance met heldere ogen aan.

— Is hij nu beter?

— Ja mama, zei Constance.

— Ben je nu beter, Ernst?

— Ja mama, ik ben veel beter.

Zij zag heel blij, als scheen er heel veel licht om haar.

— Hoor je nu... niet meer... van die vreemde... van die vreemde dingen?

— Neen mama, glimlachte hij zacht.

— En zie je niet meer... zie je niet meer... van die vreemde dingen...

— Neen mama.

— Nu... dan is het goed...

Zij zeide het met een dankbare blik, in de helderheid van het vele licht.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8ipi19yl1ubqgsyh3n7hy8q2isya3r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/556</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68632</id>
    <revision>
      <id>222506</id>
      <parentid>188571</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1893" sha1="6lnl5acrfpi99k4ujtz98vgafsn11gq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Ik ben wel heel vreemd geweest... geloof ik, bekende Ernst schuw, zacht.

— Het is nu alles beter, broer, zei Constance.

— Maar tante Lot, vroeg mama; waar is die nu... met de meisjes?

— Ze zijn naar Indië, mama.

— Naar Indië...?

— Ja, herinnert u zich niet meer...? Ze hebben verleden week afscheid van u genomen... Over een jaar komen ze terug... Herinnert u zich niet meer? Zij dachten zuiniger in Indië te wonen...

— Jawel... jawel... ik herinner me... Indië... zei de oude vrouw. Ach... ik zou er wel heen verlangen...

Het was haar of zij daar heen moest om warmte in en om zich te hebben. En toch... Ernst was terug... en aan de speeltafels zaten Karel, Cateau... Adolfine en haar troepje; er waren Otto en Francis, Van der Welcke; er waren Dorine en Paul... Addy.

— Er zijn er toch nog veel, zeide zij tegen Constance. Er zijn er een hele boel... Maar ik mis... ik mis...

— Wie, mama...

— Ik mis mijn grote jongen ... ik mis Gerrit ... Waar is Gerrit...

— Hij is niet heel wel, de laatste dagen, mama. Ik geloof niet, dat hij komen zal.

— Hij is weer ziek...

— Niet ziek, maar...

— Jawel, hij is ziek... Hij is heel erg ziek, Constance...

— Wat is er, mama...

— Jij bent de enige, aan wie ik het durf zeggen... Constance, Gerrit is heel... heel erg ziek... Stil... hij is... hij is dood...

— Neen, mama... hij is niet dood...

— Hij is dood...

— Neen, mama...

— Jawel, kind... Kijk... zie je het dan niet... in de andere kamer...

— Wat mama...

— Dat hij dood is...

— Neen...

— Wat zie je dan... in de andere kamer...?

— Niets mama... Ik zie de twee speeltafels... ik zie Karel, en Adolfine... en de meisjes van Adolfine, die kaartspelen.

— En dat licht...?

— Welk licht?

— En àl dat licht... zie je het niet?

— Neen, mama...

— Daar ligt hij... op de grond.

— Neen, neen, mama.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6lnl5acrfpi99k4ujtz98vgafsn11gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/557</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68633</id>
    <revision>
      <id>222507</id>
      <parentid>188572</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:07:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="5b6u0mnd9p9isnwxom8813f0vta4t3b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Stil kind... Ik zie... het... duidelijk... Nu... nu is het weg...

— Lieve mama...

— Constance.

— Mama...!

— Ga... naar het huis van Gerrit...

— Wilt u, dat ik naar hem toe ga?

— Neen, neen... blijf hier... Constance...

— Mama ...

— Zend... je man of je zoon.

— Is u ongerust?

— Ongerust... Neen. Maar zend je man... of je zoon... Zend Addy... Als je Addy zendt... is het het beste.

— Wilt u, dat hij eens gaat... en u zegt hoe het met Gerrit gaat?

— Ja... ja...

— Wat heeft mama? vroeg Van der Welcke.

— Is mama niet wel? vroeg Adolfine, aan de speeltafel.

— Mama is heel nerveus, zei Van Saetzema. Willen we niet de dokter laten halen..

— De dokter... zeiden zij besluiteloos.

— Addy, vroeg Dorine. Ga je naar de dokter?

— Neen, ik ga naar oom Gerrit. Oma is ongerust... Ze wil weten hoe hij het maakt.

— Constance, fluisterde de oude vrouw, helder van ogen. Het is beter, dat je ook gaat...

— Addy is nu al gegaan, mama.

— Ga jij ook... met je man. Ga jij ook met je man... Zeg aan de anderen, dat ik moe ben... Laat ze maar heen gaan... nu... vroeg. Zeg aan de anderen, dat ik moe ben, kind... En zeg hun... zeg hun...

— Wat mama?

— Dat ik te moe ben... om...

— Om...

— Om Zondags...

— Om ons Zondags te hebben, mama?

— Neen, kind, neen, zeg het niet... Zeg dat niet...! Maar zeg hun, dat het vanavond...

— Vanavond...?

— De laatste keer is...

— De laatste avond...?

— Neen kind... neen... niet de laatste... Laat ze maar gaan, kind... en ga... ga met je man... Is Addy al gegaan? Ga nu... ga nu ook... naar het huis van Gerrit... Maar kom... dan... hier terug... Ik wil je allen weer... hier... terug... zien... alle drie, begrijp je... Alle drie, begrijp je.

— Ja mama.

— Ga nu... ga...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5b6u0mnd9p9isnwxom8813f0vta4t3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/558</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68634</id>
    <revision>
      <id>222508</id>
      <parentid>188573</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2075" sha1="9qx7lcrpkwlmhsy2th9vsd6vx7j76ip" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;
&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{dhr}}
Zij gingen; en de kinderen namen afscheid.

Buiten sneeuwde het met grote vlokken. Uit een eeuwig land van de dood, als uit eeuwige hemelsteppen van eeuwig dood vielen over de kleine stad de gehele nacht de vlokken neer. En na al het duister, van de donkere nachten, die waren geweest, de nachten onder de grauwe storm en regenluchten, vlokte het uit dichte grauwte van hemelsteppen en hemelland blanker en blanker neer, viel vlok neer op vlok met een zuiver dons van vergetelheid, dat huizen en mensen bedolf.
{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''XX'''}}}}


Buiten sneeuwde het met grote vlokken; de meid hield de deur open.

— Maar uw rijtuig is er nog niet, mevrouw...

— Het doet er niet toe... Wij zullen te voet gaan.

— Toch een beetje overdreven... van mama... meende Van der Welcke aan de deur. Moeten we nu door dat weer... naar Gerrit? Is Addy er ook al heen...? Was mama zo ongerust... Het is een dichte sneeuw, Constance... Het is om ziek te worden, daardoor heen te gaan.

— Blijf dan maar, Henri.

— Ga je toch?

— Ja... mama had het graag.

— Maar het is overdreven!

— Misschien wel... Maar zij had het graag... Wie weet hoe lang we haar nog een pleizier kunnen doen.

— Zend het rijtuig dan naar de Bankastraat... als het straks komt...

— Goed meneer.

Zij gingen...

— Is Addy niet pas gegaan?

— Ja, een paar minuten voor ons.

— Ik zie hem niet meer.

— Hij loopt hard.

— Was mama zo ongerust?

— Ja... ze was heel nerveus.

— Gaan de anderen ook weg?

— Ja... mama was moe... Toch rekent ze er op... dat we straks even terugkomen.

— Mama wordt erg veeleisend...

— Ze wordt zo oud... Laten we haar maar dat pleizier doen... even te gaan.

Wat was haar toon verzacht... Vroeger — o vroeger... om minder dan dit verschil zou zij heftig tegen hem zijn uitgevaren, bedacht ze... Nu... o nu... Hoe was dat alles in haar verzacht! &lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9qx7lcrpkwlmhsy2th9vsd6vx7j76ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/559</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68635</id>
    <revision>
      <id>222509</id>
      <parentid>188574</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:08:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2019" sha1="f1ljcybpchb02grgy06ephemly17sy1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Zij strompelde door de sneeuw...

— Pas op... Constance... De sneeuw is glad. Neem mijn arm.

— Neen, ik kan wel.

— Neem mijn arm...

Zij nam zijn arm. Zij glipte weer uit, hij hield haar op. Hij voelde, dat zij beefde.

— Heb je het koud?

— Neen...

— Je hebt toch een dikke mantel.

— Ik heb het niet koud...

— Waarom ben je zo nerveus?

— Ik weet het niet...

— Je bent al een tijdje nerveus... Je huilt soms... om niets.

— Ja... Ik weet het niet... Het is niets... Het is het weer.

— Ja... onze Hollandse lucht... Nu... eindelijk... heeft het iets van winter. Het vriest, dat het kraakt. De sneeuw knerpt onder je voeten.

Zij glipte weer uit. Hij hield haar op en zij liepen dicht aan elkaar, in de sneeuwjacht die hen verblindde...

— Het is toch overdreven van mama... om ons door dat weer heen te zenden...

Zij antwoordde niet meer; zij begreep, dat hij het overdreven vond. Haar was de keel toegeknepen, en het scheen haar, nu zij telkens zo glipte, of zij nooit de Bankastraat zouden bereiken. Zij sloegen nu het Nassauplein om... En zij berekende: nog een kleine tien minuten, dan een ogenblik bij Gerrit en Adeline... het rijtuig zou hen daar halen... dan terug naar mama... om mama gerust te stellen... met Addy... En terwijl zij zo berekende, werd zij kalmer en vond zij, als Henri, het wel wat overdreven van mama. Zij zette haar voeten vaster; zij liep nu steviger voort aan de arm van haar man. Was het de kou, of wat was het... maar telkens rilde zij met een ijzige huivering... Nu eindelijk, naderden zij de Bankastraat en het huis van Gerrit; scheen het haar niet of zij een gehele avond gelopen hadden door de moeilijke, knerpende sneeuw? Plotseling stond zij stil.

— Henri... stamelde zij.

— Wat?

— Ik... ik durf niet...

— Wat durf je niet...

— Ik durf niet bellen.

— Waarom niet?

— Ik durf niet binnen gaan.

— Wat heb je dan...

— Niets... ik ben bang. Ik durf niet.

— Maar Constance...

— Henri... ik ril zo...

— Ben je niet wel?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f1ljcybpchb02grgy06ephemly17sy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/560</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68636</id>
    <revision>
      <id>222510</id>
      <parentid>188575</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:08:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2362" sha1="23z4tksgi40ttw5ci1bokceazr9mjhu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Neen... ik ben bang...

— Kom Constance, waarvoor ben je bang... Nu we er zijn... laten we nu bellen... Wat wil je anders... Hier is het.

Hij belde... Zij wachtten; men opende niet en de sneeuw sloeg hun in het gezicht.

— Er is toch licht... zei hij. Ze zijn nog niet naar bed...

— En Addy...

— Addy moet er wel binnen zijn.

— Bel nog eens.

Hij belde. Zij wachtten... Stil bleef in de sneeuwjacht de gevel van het huis, maar er was licht bijna aan alle ramen.

— O... Henri!

Hij belde.

— O... Henri...! begon zij te snikken... Ik ben bang... Ik ben bang...

Het was haar of zij zonk in de sneeuw, in een donsdiepe afgrond. Haar knieën knikten, en hij zag, dat zij zonk, ineen. Hij steunde haar en half flauw viel zij tegen hem aan... Hij belde...

De deur werd geopend. Het was Addy die opende. Zij traden nu binnen, Constance wankelde... En het was door haar halve duizelflauwte of zij in het huis het vlokkende sneeuwen zag, door het dak, binnen de kamers, binnen de gang, en het gelaat van haar zoon scheen door die vreemde sneeuw haar toe te spoken, heel bleek, met de blauwe vlam van zijn grote ogen... Op dit ogenblik klonk van boven een lange schreeuw, een uitgerekte snik, uitgestoten in een marteling van wanhoop en door heel de sneeuwnacht, binnen en buiten, scheen van heel verre... heel verre... die snik Constance toe te schreeuwen uit het lichaam van Adeline.

— Mama... Papa... Stil... Oom Gerrit... Oom Gerrit is... dood... Oom Gerrit heeft zich...

Het sneeuwde, in Constance's duizeling, terwijl zij de trap opging... met haar man ... met haar zoon... het sneeuwde verblindend met al die sneeuw der vergetelheid... het sneeuwde om haar rond... En daardoor schril ten tweede maal... schreeuwde de lange wanhoopssnik van Adeline...

Boven de kamers open... de meiden... kleine Marietje, in haar ponnetje huiverend kijkend om de deur... Open de kleine kamer van Gerrit en op de grond het grote lichaam of het nog groter zich strekte... en er bij, bij het grote lichaam, op de knieën gezonken... de vrouw... de kleine, de blonde vrouw... En voor de derde maal schreeuwde haar wanhoopssnik.

— Adeline!

Nu zag zij om... nu strekte zij de armen hoog... nu voelde zij om zich de armen van haar zuster... Constance...

— Hij is dood!! Hij is dood!!

— Neen... Adeline... hij is misschien flauw gevallen.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>23z4tksgi40ttw5ci1bokceazr9mjhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/561</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68637</id>
    <revision>
      <id>222511</id>
      <parentid>188576</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:08:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2351" sha1="pfd2g4ibltb727o1z1qjzx51oldq85j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Hij is dood! Hij is dood! Hij is koud... nat... bloed... Voel...!!

Zij stiet uit een kreet van afgrijzen, de kleine, de blonde vrouw. En plotseling... overeind... keek zij naar het wapenrek... Ja, de revolver, die er miste... krampte zijn stijve hand.

Van der Welcke, Addy sloten de deuren... Buiten snikten de meiden... Maar kleine stemmen klonken; en tegen de dichte deur bonsden vuisten, klein:

— Mama! Mama! Mama! Tante Constance, tante Constance!

Zij, duizelflauw, rees op, niet wetende waar te gaan, waar te blijven...

— Constance, Constance...! riep haar Adeline terug, en hield haar in de armen.

— Mama! Mama! Tante Constance, tante Constance!!

Zij richtte zich op, zij drong haar duizelflauwte terug diep in haar... en nu het lijf van de blonde, de kleine vrouw kermde op het lijf van de dode man... nu opende zij de deur... Was heel het huis dan verlicht! Wat moesten de meiden zo snikken... Was het dan zo, was het dan zo...? Was dat kleine Marietje, die haar omklemde, rillende, in haar ponnetje... Waren dat Guy en Alex... de slaap nog in de zachte ogen, en brutaal de kleine mondjes... Was dat bange Gerdy en kleine Constant!

— Tante Constance, tante Constance!

Neen, zij duizelde niet; zij viel niet flauw...

— Kinderen... mijn lieve kinderen... stil! Stil...

En zij voerde ze terug in de slaapkamer... Wat kon zij ze anders doen dan ze omhelzen, dan ze drukken tegen zich aan...

— Kinderen, lieve kinderen...

De wanhoopssnik schreeuwde... O, zij moest terug naar die arme vrouw... O, zij had geen armen genoeg, zij had geen leven genoeg! O, zij moest haar leven nu vertienvoudigen!

— Mama...

Het was Addy.

— Daar is het rijtuig... Ik ga naar dokter Alsma... De meid is naar een andere dokter, hier in de buurt...

— Ja kind... en dan... en dan... ga dan naar... o ga dan naar grootmama!! Ze wacht ons! Ik weet zeker, ze wacht ons! Kinderen, hier, blijf hier! Zeg haar... zeg haar nog niets... zeg haar... zeg haar, dat...

De wanhoopssnik schreeuwde. En zij waren niet meer dan twee... nu Addy ging... zij waren niet meer dan twee, machteloos, — zij en Henri — in die nacht, van dood en van sneeuw, of de dood sneeuwde buiten, of de dood sneeuwde in het hel verlichte huis binnen... met zijn alles verblankende vereffening... hel licht... hel blank; zij waren niet meer dan twee...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pfd2g4ibltb727o1z1qjzx51oldq85j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/562</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68638</id>
    <revision>
      <id>222512</id>
      <parentid>188579</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:09:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="rrks1alhhq392pyt1zyyphoht5buo09" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

{{c|{{larger|'''XXI'''}}}}

{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}
De schemering was opgeklaard in het helle, witte licht.

Maar in het donkere, grote, kille huis daarginds zat te wachten de oude vrouw. Toch had zij de meiden naar bed gezonden, en haar gezegd alle lichten uit te doen, maar zijzelf ging niet naar bed; zij wachtte. Zij zat in haar donkere grote kamer, en naast haar op tafel flakkerde alleen een kaars.

Het scheen haar, dat zij heel lang wachtte. Zij had het heel koud, ook al had zij om de schouders haar zwarte doekje geslagen. En zij tuurde uit in de schemerende schaduw, die met zwarte spoken danste rond om haar heen, — waarin op of neer flakkerde de kaars. Het was als een dans van spoken, die stil zweefde rond door de kamer, en ze schenen haar toe de spoken van de dingen van vroeger... van heel vroeger... van lang niet meer herdachte kinderjaren en meisjesjaren... van de jonge man, die haar getrouwd had... van hun lange leven samen... van hun kinderen, jong om hen heen... Dan het oprijzen van hun grootheid — het oprijzen der witte paleizen in tropische landen... het schitteren om hen en hun kinderen heen van al de schitterwaan der wereld... Toen, groter de kinderen, en al wijder en wijder weg van hen heen... En zij zag het alles schemeren en spoken en schaduwen in haar diepe en donkere kamers, terwijl zij te wachten zat bij de trillende kaarsvlam.

Dan knikte haar oude hoofd heel langzaam op en neer, als wilde zij zeggen, dat zij herkende al de dingen van vroeger, die zo schaduwden en spookten en schemerden, dat er geen schim was, die zij niet herkende, maar dat zij alleen niet begreep, waarom deze avond zij zo allen kwamen, rondom haar heen, als een zwart dansende bedringing... En terwijl zij zich verwonderde, was het of iedere schim, dansende, wiste met zwart om zich heen wat nog van de kamer en van het heden flauwtjes blonk tot haar door: alle ommelijn wiste met zwart, dansende schim na dansende, tot het eindelijk was alles zwart om haar heen... en niet alleen nu zwart waren geworden de kamers en het heden... maar zwart ook waren geworden de bleke vizioenen van het verleden: de kinder— en meisjesjaren... de jonge man, die haar had getrouwd, en de kinderen en héel het leven... daarginds in de witte paleizen onder het tropisch geloverte... zwart, alles zwart was geworden... tot alles was weggewist... tot weggeschaduwd was geheel de dans van al die schimmen, en de oude vrouw, knikkende het hoofd nog te turen en te staren zat in het donker, de flakkerende kaars naast zich.

Zo wachtte zij nu, en, de duisternis voor zich, was het of zij de kaars niet zag, nu het àlles was zwart geschaduwd. Zo wachtte zij en dacht, of er vele en vele nachten zwart zouden slepen over haar heen... hoevele zwarte uren, hoevele zwarte nachten nog,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rrks1alhhq392pyt1zyyphoht5buo09</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/563</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68639</id>
    <revision>
      <id>222513</id>
      <parentid>188580</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1871" sha1="syb48f4hot2n5txibm7gjigdzyno3h5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;die de zwarte toekomst nog zou slepen kunnen? Tot zij eindelijk hoorde een bel, klinken als schel alarm, door de donkere duisternis heen En werktuigelijk — omdat zij wachtte — stond zij heel moeilijk op, en nam haar kaars. Door de donkere kamer, en de duistere gang ging zij en het zwakke licht ging met haar mee, zo zwak, dat zij het niet zag — dat zij maar moeilijk voorttastte de gang door en de trap af, terwijl zij tòch hield de kaars hoog... De trap scheen haar hoog, en trede voor trede ging zij ze af; bij iedere trede daalde het zwakke licht van de kaars met haar mee, en achter haar hoopte de nacht zich op, met iedere tred, die zij achter zich liet. Nu was zij de trap afgegaan, en ging zij, moeilijk en langzaam, met haar sleping van oude vrouw de vestibule door naar de deur, vanwaar het alarm geklonken had. En haar bevende hand opende.

Addy kwam binnen.

— Oma... is u het zelf...?

— Ja, kind...

— Ik ben gekomen, oma-lief... omdat mama zei, dat u ons wachtte.

— Ja...

— Wachtte u, oma, op ons?

— Ja...

Hij nam haar de kaars uit de hand.

— Ik kom u zeggen, oma... dat het... dat het goed gaat... met oom Gerrit...

Zij knikte, welwetend, haar hoofd.

— Nu moet u maar niet meer wachten... op mama, grootma... en maar naar bed gaan, niet waar... Kan ik u nog met iets helpen?

Zij knikte haar hoofd.

— Ja... zeide zij.

— Waarmee dan, oma-lief...? Wil ik de kaars voor u houden, en gaat u dan naar boven.

— Neen, neen...

— Wat wilt u dan nog, oma-lief?

— Wachten...

— Wacht u nog op mama?

— Ja...

— Maar misschien, dat ze niet meer komt...

Zij knikte haar hoofd.

Hij bracht haar zachtjes van daar, de trap op, haar geleidend naar boven.

— Dus gaat u nog niet naar bed?

Zij knikte, van neen.

— Wacht u nog op mama?

Zij knikte.

— Wil ik het licht opsteken, grootma?

Zij hield zijn arm tegen.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>syb48f4hot2n5txibm7gjigdzyno3h5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/564</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68640</id>
    <revision>
      <id>222514</id>
      <parentid>188581</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:09:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1856" sha1="djflfuwru2jge88acslpnkvhperxi90" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Neen, neen, zeide zij. Het is donker. Er is geen licht.

— Wilt u het gas niet op, grootma?

— Er is geen licht.

— U zou beter doen te gaan slapen.

— Mama komt.

— Ze zal niet meer komen, oma.

— Ze komt...

Een bel klonk, en Addy schrikte.

— Ze komt... herhaalde de oude vrouw.

Addy ging de trap af, deed open. Het was in de sneeuwjacht met een rijtuig, Constance.

— Mama...

— Ik ben gekomen... De dokter, papa... zijn bij tante Adeline...

— Grootma wacht u...

Zij gingen binnen. En het was Constance of zij na de verklaring van buiten en de hele wanhoop daarginds... het hier... in huis... zag zwart sneeuwen met duistere zwarte vlokken, binnen de gang, binnen de kamers, en het gelaat van haar moeder, die zat bij de ene kaars, staarde haar aan als een schim, met de ogen, gedoofd van blik...

— Mama...

— Constance... gaat het goed... met Gerrit?

— Ja... o ja... mama!

— Dan kind... is het goed. En met Ernst ook... ging het goed?

— Ja mama... o ja...

— Dus gaat het met allen goed...

— Met allen, ja... mama!

— Dan is het goed... dan is het goed... Vooral omdat het vanavond is... — Wat mama?

— Voor het laatst. De laatste Zondag. Ik ben te moe, kind... en zij allen... zij zijn te ver... En als het nu gaat... hun allen goed...

— Dan...?

— Dan... niet meer... niet meer 's Zondags... En het huis hier... is te groot... en het huis is zo koud, zo koud. Het huis is zo koud en zo groot... En zo donker is het koude huis... En mama wil... mama wil...

— Wat wilt u, mama?

— Kind... bij jou... nu je terug bent... uit Brussel... Bij jou... kind... mama... mama... wil bij jou...

— Wilt u bij ons komen... mama?

— Ja, bij jou... kind... Bij jou, kind... Dus... gaat het... met Gerrit goed?

— Ja, o ja, mama... het gaat hem goed...

— Dan... dan is alles goed...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>djflfuwru2jge88acslpnkvhperxi90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/565</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68641</id>
    <revision>
      <id>222515</id>
      <parentid>188582</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="296" sha1="73k1kcl9yo4q5rt4pm77k9uy9thcv0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

Plotseling vlamde de kaars op, en doofde.

Toen staken zij het licht op, en brachten zij de oude vrouw naar bed. Nu liet zij met zich doen als een kind... Want om haar heen was na haar laatste glimp de schemering dicht geworden tot duistere nacht...


{{gap}}Nice,&lt;br&gt;
Juli-Nov. 1901.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>73k1kcl9yo4q5rt4pm77k9uy9thcv0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/569</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68642</id>
    <revision>
      <id>222516</id>
      <parentid>188585</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2105" sha1="p7w38222erhxgp4tox6rm4n8z1qjakd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|{{sp|EERSTE DEEL}}}}}}
{{lijn|30em}}
{{dhr|5}}
{{c|{{larger|'''I'''}}}}


Het was die middag een hemel van dikke, donkere luchten, die zwaar zweefden als grauw over bijna zwart violet — zo zwaar en donkerdik, dat ze moeilijk schenen voort te kruipen op de toch fel waaiende Oostenwind, langs wiens adem de wolken nu en dan wisselden van waterige ommelijn, vóor ze neer zouden gieten in zwaar stralende loodrechte wateren. Langs de weg huiverde, recht-op en angstig, de strakheid der sparrebossen en de bomen spietsten hun punten tegen éven lichtere, zilvergrijze wereldlucht, wijd en ver zich verijlende onder al het massieve grauw violet en paarsige zwart, dat zo dicht en zo laag en nabij scheen. De weg kwam, slingerde zich, ging voorbij, eenzaam, verlaten en treurig. Het was of de slingerende weg kwam uit lage kimmen, en ging naar lage kimmen toe, duikende in nederigheid onder heel lage luchten, en alleen de sparren spietsten nog, fier en recht, maar verder was er een bukken, overal. De nederige villa-huizen, de kleine armelijke woningen, hier en daar, bukten, onder de zware lucht en de strijkende wind; de struiken doken neer aan de kant van de weg; en de enkelen, die er gingen — een oude heer — een boerin — twee arme kinderen met een mandje, en gevolgd door een triestige hond, groot en ruig — schenen laag het hoofd en de kop hangen te laten onder de ernstige zwaarte der luchten, en onder de felle heerschappij van de wind, die al scheen maanden geleden te hebben uitgevaagd de glimlach dier nu nederige, fronsend bespiegelende ziel-van-landschap, zichzelf sedert voelende klein en gelaten in de nevels van winterrouw.

De wind huilde aan, kil en koud, gelijk aan een boze nijdigheid, die alleen zou zijn mond en adem en Adèletje hangend aan tantes arm kromp ineen, want de wind blies koud in haar mouwen en over haar rug.

— Heb je het koud, kind?

— Neen, tante, zei zacht Adèletje, rillende.

Constance drukte, glimlachend, Adèletjes arm dichter aan zich.

— Laten we wat gauw lopen, kind. Het zal je warm maken, en ook vrees ik, dat we regen krijgen.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p7w38222erhxgp4tox6rm4n8z1qjakd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/570</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68643</id>
    <revision>
      <id>222517</id>
      <parentid>188586</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="4gwyzuw1qns31pfcemju08nxidgdlbq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Ja, tante. Het is nog een heel eind, naar het oudje.

— En dan weer terug... Ik ben bang, dat ik je vermoeid heb.

— Neen, tante.

— Maar ik wou niet het rijtuig nemen. Zo doen we het samen af, en anders weet dadelijk iedereen het. Je moet me ook beloven er niet over te praten.

— Neen, tante.

— Met niemand. Anders zijn het weer allerlei commentaren... en het is niets, dat we doen.

— Ze was toch wel gelukkig, het oudje, tante. De bouillon, de wijn, de kip...

— Arm vrouwtje...

— En zo beschaafd. En zo discreet. Tante, komt Addy gauw terug?

— Hij zal wel telegraferen.

— Hij is wèl lief voor Alex zo een moeite te doen. Wij geven allen Addy wel veel last... Wanneer denkt u, dat Addy terug komt?

— Morgen, overmorgen...

— Tante, u is erg nerveus, de laatste dagen.

— Neen, kind.

— Jawel... Zeg mij, is er iets gebeurd met Mathilde? Zeg het mij, tante.

— Neen kind... Maar hou nu toch je mondje wat dicht. Ik ben bang, de wind is koud.

Zij liepen nu voort, zwijgend, Adèle regelend haar stap naar de regelmatige stap van tante Constance. Zij liep goed, en Addy zei altijd, dat in het buitenleven mama niet ouder werd. Zij woonden daar nu al tien jaren, te Driebergen, in het oude grote, sombere huis, dat alleen licht was van hèn allen, van hun sympathie, maar dat Constance, in al die jaren, toch nooit lief had kunnen krijgen, trots al de moeite, die zij er toe deed. Tien jaren! Dikwijls, o zo dikwijls, zag zij ze vluchten uit voor haar zich heugende nagedachte... Tien jaren, waren het wel tien jaren geweest .. Om waren ze gevlogen! Druk en bezig waren de jaren geweest en voldaan was ze wel. Constance, over de jaren, die waren weggeijld, maar alleen was zij angstig, dat het alles zo heel gauw ging, en dat zij oud zou zijn, vóordat... Maar de wind woei te fel, en Adèle hing zwaar aan haar arm — het arme kind, dat rilde, en dat toch wel moe moest zijn — en Constance kon haar gedachte niet volgen... Voordat... voordat... Nu, was zij dood, er zou Addy zijn... Alleen... Neen, denken kon ze nu niet en daarbij, straks waren ze thuis... Waren ze thuis... Thuis! Het was haar een vreemd woord, en ze vond dat in zich niet goed. Neen, hoe zij ook streed tegen die vreemde aandoening in, zij kòn het zich niet verhelen: dat grote huis somber te vinden, en te betreuren de kleine villa, aan de Kerkhoflaan, in Den Haag, ook al had zij er nu nooit zo hèel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4gwyzuw1qns31pfcemju08nxidgdlbq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/571</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68644</id>
    <revision>
      <id>222518</id>
      <parentid>188587</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3006" sha1="nuhrchtaxeegyz3q3ai0hshzmr7f1ex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;veel geluk van huiselijkheid gehad... En toch... toch heeft men lief, dat, waaraan men is gewend, en was het niet vreemd, dat zij dat kleine huisje, waar zij vier jaren gewoond had, zo lief had gekregen, en troosteloos was geweest, toen, de Oude Man gestorven, Van der Welcke, en Addy ook, absoluut hadden willen betrekken de grote sombere villa te Driebergen...! Gelukkig, dat het er dadelijk licht was geworden van hèn allen, van hun sympathie: als zij die lichtende troost van liefde er niet had gehad, o, was het onmogelijk haàr geweest te gaan wonen in dat holle, donkere, sombere villa-huis, tussen de eeuwig ruisende bomen, onder de eeuwig lage luchten, en dat lief was aan Van der Welcke en Addy, om die vreemde sympathie, dat gevoel van daar vinden en daar alleen de eigenlijke woning, waar zij thuis behoorden: de vader, die er geboren was en er zijn kinderjaren gespeeld had, en de zoon, die voor die woning, zo vreemd, eigenlijk geheel datzelfde gevoel van aanhankelijkheid koesterde. Hadden zij haar bijna niet gedwongen er heen te verhuizen, Van der Welcke dwingende als een kind, — er eerst heengaande voor dagen — en huizende alleen met de stokoude schoonmaakster, die hem er zijn bed opmaakte — Addy volgende daarna vaders voorbeeld, zich er inrichtend zijn kamer; telkens die voorwendsels, dat hij snuffelen moest in de papieren, dat hij er boeken moest zoeken — wat ook maar voor voorwendsel aangrijpend... Dan lieten zij haar alleen, in haar huis bij de Kerkhoflaan. Er waren ook bomen om, en luchten boven. Maar vreemd, bij die bomen der Haagse Bosjes, onder die luchten van af Scheveningen, had zij zich gevoeld thuis, ook al was hun villaatje maar een huurhuis, voor vijf jaren, licht en dicht, gehuurd indertijd, door Addy's beslissende invloed; hij, die toen, kleine jongen, gegaan was naar de dikke aannemer... O wat ijlden de jaren, wat ijlden ze, hen voorbij...! Dat het al zó lang geleden was... Vreemd, in dat huurhuis, had zij zich thuis gevoeld, in Den Haag, bij de haren, onder bekende atmosferen en tussen bekende mensen en dingen — hoe weinig toegevend ook de dingen en mensen dikwijls waren geweest. Terwijl, nu, in dit huis, dat grote, holle, sombere villa-huis — en zij woonde er na de dood van de Oude Man — nu al tien volle jaren — had zij zich altijd gevoeld, ook al behoorde dit huis hun nu toe, als erfenis en familie-woning, — een vreemde, een indringster, een, die er bij toeval gekomen was... mee met haar man en haar zoon...: zij kòn zich van dat gevoel niet bevrijden. Het achtervolgde haar zelfs in haar eigen zitkamer, boven, die toch, gemeubileerd met de meubeltjes van de Kerkhoflaan, bijna geheel en al haar kleine Haagse salon was... Hu... wat huilde de wind, en wat rilde Adèletje tegen haar aan: als het arme kind nu maar niet ziek werd van die lange wandeling... Daar begonnen de eerste druppels te vallen, dik en groot, als wanhopige tranen... Zij stak haar parapluie op, en Adèletje schoof nog dichter, liep tegen haar aan,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nuhrchtaxeegyz3q3ai0hshzmr7f1ex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/572</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68645</id>
    <revision>
      <id>222519</id>
      <parentid>188588</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="lpm5sphboigsb15fcu9aggk6hkdmqx2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;onder hetzelfde dakje, om het veilig te hebben en warm... Nu ging de laan recht op de grote weg, en daar... al zichtbaar, had je het huis... Het stond in zijn grote tuin — bijna een park, met achter een waterplas — als een vierkant, zwaarmoedig blok, triestig en massief, en zij begreep niet, dat Van der Welcke en Addy er zo aan hingen. Of liever, begrijpen kon zij het nu wel, maar zij... neen, ze had het huis niet lief. Het lachte haar nooit toe, het fronste altijd, zoals het daar breed en streng als onvergankelijk stond aan de voortuin — de rozenstruiken en stamrozen in stro omwonden, afwachtende de voorjaarsdagen... Het zag met zijn gevel van, boven, zes vensters op haar neer als met strenge ogen, haar duldende, maar haar nooit vergevende... Het was als de Oude Man zelf, die gestorven was, en nooit had vergeven... O, wonen had zij er niet gekund, wanneer zij zich niet herinnerd had, altijd, de vergeving der oude vrouw, dat laatste tedere uur aan haar sterfbed, de verzoening, in geheel begrijpen en bijna verklaard weten — aangeboden op dat ogenblik van heengaan voor altijd... Dan was het haar of zij de brekende stem van de oude vrouw zacht tot haar hoorde spreken altijd, en zeggen: vergeef, ook al vergeeft hij nooit, want hij zàl... hij zal nooit vergeven... en het was haar, of zij die stem hoorde, zacht ruisen met een bemoediging, in de wind, in de bomen, nu zij ging door de tuin, en het strenge huis op haar neerzag met die koude frons van altijd. Vreemd gevoel, dat haar altijd had doorhuiverd, dat haar iedere keer even doorhuiverde, twee, drie seconden, als zij ging, de stroomwonden rozen langs, naar de grote voordeur — dat gevoel, dat haar doorhuiverd had die allereerste keer, toen zij hier uit hun rijtuig stapte — na jaren verloochend te zijn, als een schande, weggestopt in een hoek... Twee, drie seconden slechts — de regen plaste nu — de parapluie deed zij dicht, — Truitje was het, die opende, met een blijde lach, dat mevrouw thuis was vóor het goot, en nu was zij in de lange gang... O, wat was het een sombere gang, de eiken deuren weerszijden... het antiek kabinet... de pullen... de gravures en familie-portretten en dan aan het einde de deur, somberder dan de andere, die deur, die toegang gaf... eenvoudig tot een kleine binnentrap, voor de dienstboden, om de grote trap niet telkens te behoeven te gaan... Maar dat had ze eerst geweten, toen zij hier verhuisde, in een impulsie was toegelopen, op de sombere deur, die haar altijd had aangestaard aan dat einde van Hollands huisinterieur, als een eeuwig gesloten mysterie... Toen, moedig — als huisvrouw, die onderzocht, maar kloppend haar hart van angst — had zij geopend de deur, en de trap gezien, de kleine trap donker wendend naar de slaapverdieping en de oude schoonmaakster had haar gezegd, dat het heel gemakkelijk was om water te halen, omdat er boven geen water was; bepaald een fout aan het huis... Toen had zij de deur weer gesloten, en ge-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lpm5sphboigsb15fcu9aggk6hkdmqx2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/573</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68646</id>
    <revision>
      <id>222520</id>
      <parentid>188589</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:11:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="o6d76j34t5u5barommbgroot4p0nd66" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;weten; — eenvoudig een kleine binnentrap, voor de meiden, en verder niets, en verder niets... Maar waarom had zij dan nooit die deur meer opengemaakt, er nooit de hand op de kruk gelegd... Zeker, omdat zij er niet nodig had... omdat zij wel dacht, dat zij de kleine trap ook als de grote zouden schoonmaken, de dagen van gang— en van trappenbeurt; daar zorgde Truitje toch voor... Waarom zou zij de sombere deur hebhen moeten openen... En zij opende ze, sedert, nooit. Een enkele keer had zij ze open gezien: dan vergat oude Mie ze te sluiten, en zij had gebromd, Truitje gezegd, dat het slordig stond, als die deur daar zo open bleef... In duisternis had zij het kleine trapje toen naar boven zien wenden, de treden even strepende met bruine strepen in het zwart van de schaduw... Maar de deur, dicht, staarde haar aan. Zij had het nooit, aan wie ook, gezegd, maar de deur staarde haar aan — als het huis, van voren... Neen, achter in de tuin, staarden de ramen van de achtergevel haar ook als met ogen aan, maar zachter, weemoediger, en lachend bijna, bemoedigend en lieftalliger tussen het minder strenge groen der lindebomen, die, in de zomer, zo weldadig en loom haar omgeurden... De zomer... Nu was het November, nu was het die eeuwige wind, en die eeuwige regen, razende om en tegen het huis, en ruisende tegen de rillende ramen... Vreemd gevoel altijd en altijd... ook al was het maar voor twee, drie seconden, maar thuis, neen, voelde ze er zich niet... En toch, sedert tien jaren al, ijlde, ijlde haar leven hier voort... Het ijlde voort, zonder rust... Druk had zij het altijd... Adèletje had zij naar boven gezonden, om dadelijk zich wat te verkleden, en zij deed open de deur van de achterkamer... Het was er wat kil, vond zij... en terwijl zij in de serre, rustig, haar moeder zag zitten op haar gewone plaats, turen naar buiten, ging zij naar de vulkachel, bewoog de trekker heen en weer, om de as te doen zinken, en achter de mica-deurtjes op te doen gloeien het vuur...

— Heeft u het daar niet koud, mamaatje...?

De oude vrouw, op de klank van haar stem, zag om. Constance nu ging in de serre, vroeg weer:

— Heeft u het niet koud, mamaatje?

De oude vrouw nu hoorde haar, en Constance boog zich tot haar voor— over, zoende het wassen voorhoofd.

— Het waait, zei de oude vrouw.

— Ja, het waait goed! zei Constance. Dus heeft u het hier niet koud?

De oude vrouw glimlachte, haar ogen in haar dochters ogen.

— Wil u niet liever binnen zitten, mama?

Maar de oude vrouw glimlachte slechts, en zij zeide:

— De bomen gaan heen en weer, en zo even is er een tak gevallen... vlak voor het raam.

— Ja... Harm zal morgen wel werk hebben... Overal liggen de takken neer...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o6d76j34t5u5barommbgroot4p0nd66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/574</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68647</id>
    <revision>
      <id>222521</id>
      <parentid>188590</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2251" sha1="khlqt1h6s0onrh3v6wbq2qhuru64f8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Het waait, zei de oude vrouw.

Constance, binnen, nam een wollen doek, legde die om haar moeders schouders.

— Als u het koud krijgt, zal u naar binnen gaan, niet waar, mama...?

En zij ging terug naar de salon, willende naar boven gaan.

Maar uit de gang klonken stemmen en de deur werd geopend. Het waren Gerdy en Guy.

— Is u thuis, tante?

— Is u eindelijk thuis?

— Waar heeft u de hele middag gezeten?

— Is u met Adèle gaan wandelen...?

— Kom tante, zei Guy; geef rekenschap!

Hij was een knappe, blonde jongen van negentien, al groot en breed, met een blonde snor, en zij bedierf hem omdat hij op zijn vader leek. Eigenlijk bedierf zij ze allen, ieder om een andere reden, maar Guy kon van haar alles gedaan krijgen. Hij pakte haar nu in zijn armen, vroeg nog eens:

— Nu tante, waar ben je geweest?

En zij bloosde, als een kind. Zij wilde het niet zeggen, waar zij was geweest, maar zij had niet gerekend, dat zij haar zó zouden overvallen.

— Maar nergens? verweerde zij zich. Ik heb gewandeld met Adèle...

— O neen? zei Ony, beslist. U is naar het oudje geweest...

— Ach, wel neen.

— Ach, ja wel.

— Toe kinderen, laat me nu. Ik wil me wel even verkleden... Waar is mama?

— Mama is boven, zei Gerdy. Tante, komt u beneden, gauw? Wil ik thee zetten...? De lamp opsteken...? Dat is gezellig, thee, als het zo stormt.

— Goed, kind, doe dat.

— Komt u gauw?

— Ja, ja, dadelijk...

Zij ging naar boven, de brede eiken trap op, die wendde... Waarom, altijd als het woei, gedacht zij die achtermiddag, toen zij zo naar boven gegaan was, de gang over, de kamers door, tot het diepe donkere ledikant, waarin schemerde, op het kussen, het matte gezicht van de stervende vrouw... Heden als toen ratelde de zwarte regen tegen de ramen en de grote kabinetten op de donkere gang kraakten, met die plotse krakingen van oud hout, die dreunden en ploften soms door het huis... Maar men hoorde ze nauwlijks nu, omdat het huis niet meer stil was, omdat er nu altijd in de kamers, over de gangen, stemmen gonsden en jonge voeten zich repten, met al het nieuwe leven, dat in het huis was gekomen... Tien jaren, dacht Constance, terwijl zij, in haar kamer, het licht opstak om zich te verkleden... Waren&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>khlqt1h6s0onrh3v6wbq2qhuru64f8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/575</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68648</id>
    <revision>
      <id>222522</id>
      <parentid>188591</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:12:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2914" sha1="ej9yjaxpggwm6vrn00d2su6smgcjoef" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;het dan wel tien jaren... Vlak na de dood van haar arme broer Gerrit — arme Adeline met de kinderen niet meer in huis, maar in goedkoop pension — de dood van de oude heer Van der Welcke, en toen was het, dat zij, Van der Welcke, Addy in de papieren van Gerrit voor de hand hadden die brief gevonden; Addy, ik draag je mijn kinderen op; mijn vrouw, draag ik je, Constance, op... De brief van een zieke man, zielsziek en lichaamsziek, die de dood voor ogen àl warrelde. En in dat armelijk pension reeds, had Addy zich de kinderen aangetrokken, flink als een jonge vader; maar toen de oude heer was gestorven... en zowel Van der Welcke als Addy hadden gedwongen naar Driebergen te verhuizen — toen was de jongen geheel en al opgetreden als een beschermer van die negen kinderen, als de beschermer van die arme vrouw, die niet meer wist hoe en wat verpletterd onder de slag... Nog nu, terwijl zij haastig zich verkleedde, om hen beneden niet te lang wachten te laten, hoorde Constance het haar jongen zeggen, met zijn kalme zekere stem:

— Papa... mama... nu hebben wij een groot huis... een heel groot huis... Nu zijn wij rijk... en tante Adeline heeft niets... de kinderen hebben niets dan een paar duizend gulden elk... nu moeten ze allemaal bij ons komen, niet waar, allemaal komen in Driebergen... niet waar papa... en mama.

Meer had hij niet gezegd, dan die enkele eenvoudige woorden, en zijn zekere stem was zo rustig geweest, als sprak het zo vanzelf, als was het zo heel gewoon...

— Wat is daar nu voor bizonders in? had hij met grote ogen gezegd, toen zij hem om de hals was gevallen, hem in ontroering en tranen gezoend had, haar hart zwellend van geluk om haar kind... Angstig alleen had zij òm naar haar man gekeken, wat of hij zou willen, wat of hij zou zeggen, op de woorden van zijn zoon... Scènes tussen hen waren er wel minder, veel minder, maar toch... had zij gedacht...: wat zou hij nu zeggen...? Maar hij had alleen gelachen, geproest van het lachen, met zijn jonge lach van groot kind... gelachen om die hele familie van zijn zoon: een vrouw en negen kinderen, die Addy, zestien jaar, rustig weg tot zich nam, omdat zij hadden geld en een groot huis nu... Sedert had Van der Welcke de jongen altijd geplaagd met zijn negen kinderen. En dan tegenover die plagerijen van zijn vader, de rustige glimlach in oog en om mond van Addy, alsof hij dacht: heb maar pret, vadertje, want je bent tòch wel een goeie kerel... En Addy had zich aan zijn negental laten gelegen liggen, met een kalmte, als waren zij helemaal geen last... De verhuizing toen naar Driebergen, maar Addy nog in Den Haag, logerende bij tante Lot, de twee jaren, dat zijn gymnasiumtijd nog duurde, — elke Zaterdag echter kwam hij over, naar zijn vrouw en zijn kinderen, plaagde Van der Welcke... en hij bemoeide zich met alles... met het voordelig uitzetten en besparen van de paar duizend gulden der kinderen elk...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ej9yjaxpggwm6vrn00d2su6smgcjoef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/576</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68649</id>
    <revision>
      <id>222523</id>
      <parentid>188592</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2836" sha1="5y5hc4eu28r83yu6brda04z4bkbg1yr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;met hun school... met de gouvernante voor de meisjes...: hij nam arme tante Adeline alles uit de hand; zijn Zaterdagmiddag en Zondag waren vol geweest van allerlei zorgen... hij bedacht en besprak en bedisselde... Daarbij kwam, dat oma, nu vereenzaamd en geheel kinds in haar grote huis, niet had blijven kunnen daar wonen, zonder zorg, en Constance had gemakkelijk weten gedaan te krijgen, dat oude mama mee was gekomen... naar Driebergen... Maar de oude vrouw, ternauwernood, had de verandering opgemerkt... zij meende, zij woonde nog in de Alexanderstraat...; — soms — 's zomers — zij woonde te Buitenzorg, in het paleis en de kinderen om haar heen liepen en spraken druk... als het altijd was geweest... Emilie, had Constance niet willen verlaten, en hoewel zij wel eens naar Baarn ging, woonde Emilie eigenlijk bij hen in... zó geknakt in haar jonge leven, zo nooit de dood van Henri kunnende vergeten, dat zij was als een schaduw van zichzelf, bleek, stil, meestal alleen op haar kamer, kwijnend... tot de eenzaamheid haar in de familiekring dreef...

Tien jaren... tien jaren waren alzo voortgeijld, geijld als vluchtige schaduwen van de tijd, en toch wat was er veel gebeurd! De kinderen opgroeiende, bloeiende tot jonge meisjes en stevige jongens — Addy studerend te Amsterdam, werkzaam aan de hospitalen, tot hij na zijn examens zich eindelijk, jonge pleegvader, vestigde als arts en dokter bij hen allen in het grote huis te Driebergen... en toen die zo heel grote verandering in hun leven...: zijn huwelijk... zijn veel te vroeg huwelijk...! O, dat huwelijk van haar zoon!... Hoe had zij niet al haar rijpere verstandelijkheid met krampende handen moeten houden bijeen... om het goed te vinden... om het goed te vinden... om zich niet in éen enkel ogenblik te laten meeslepen door alle vooroordelen van vroeger, die van het nauwe kringetje — waarop zij had leren neerzien in laat maar eindelijk leven...! Nu was hij dan waarlijk echtgenoot, nu was hij dan waarlijk vader.

— Tante Constance... komt u nu!

Het was Gerdy's stem, en ze maakte haar nerveus. Zij waren wel allen heel lief, maar ze waren ook allen heel druk, en eigenlijk was zij toch een vrouw voor eenzaamheid en van dromen — geworden — en had zij wel eens behoefte heel alleen te zijn... heel alleen — in haar kamer... te liggen op haar chaiselongue... en te denken... vooral terug zich te denken in de jaren, die, vluchtige schaduwen van de tijd, waren geijld, geijld, geijld...

Maar trappeltripjes naderden snel en nu aan de deur, klop-klop:

— Tante! Tante Constance... Ik heb de thee nu gezet, en als u niet komt, wordt die te sterk...

Zij had Gerdy wel willen zeggen, dat zij er niet van hield, van dat schreeuwen door het huis, over de gangen: het gaf haar altijd een schok als ontwijdde de heldere meisjesstem die bruine binnen-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5y5hc4eu28r83yu6brda04z4bkbg1yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/577</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68650</id>
    <revision>
      <id>222524</id>
      <parentid>188593</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2965" sha1="mztndzmux4olvsh946r1fn5btk3otcl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;atmosfeer van oud somber huis vol verleden... alsof de oude mensen er woonden nog... ze zouden opschrikken van zoveel jonge gedachteloosheid, overmoedigheid. Maar zij zei het nooit.

— Ja kindje, ik kom...

Zij was nu klaar, deed het gas uit. Gerdy was al weer terug naar beneden en in de salon vond Constance nu de lampen opgestoken, en Gerdy heel bezig met trekpot en kopjes... En zij glimlachte, Constance, want er was zo iets van vrede in huis, daar in die kamer, iets bijna van geluk, klein geluk, als de mensen wel eens vinden, een kort ogenblik. Marietje, oudste der meisjes, kleine zorgende ziel al van klein kindje af, had grootma binnengetroond, uit de waarlijk te koude serre, haar geïnstalleerd in de achterkamer: de oude vrouw zat er, het doekje om, de voeten op de waterstoof, de handen trillende in de schoot, het hoofd knikkende, alsof zij allerlei dingen zeker wist... Zo zat zij altijd en altijd en zij sprak nauwlijks, enkele woorden, haar laatste jaren stil verlevende, en al uitkijkende in àl het andere... maar onbewust geheel... Maar voor het vuur zaten, bij elkaar, Adeline en Emilie, beiden stil... maar toch met die vreemde vrede, die rustig in haar beiden was... omdat het om haar heen zo jong en zo licht kon zijn... Dan was op dit uur, in de kamer, ook heel de jeugd verzameld, al Gerrits kinderen, op Constant na, die, zeventien jaar, bij Arnhem op kostschool was, tot heel veel verdriet van Gerdy, want zij waren altijd samen geweest; twee blonde zoete kindertjes. Marietje was al twee-en-twintig, niet mooi opgegroeid, lang, spichtig, blond, eigenlijk een onbehaaglijk meisje, maar zij had wel iets liefs van altijd te zorgen — vooral voor grootmama; zij had dat alzo vroeg als oudste zusje gekregen, omdat haar moeder haar al dadelijk de zorg voor de kleine broertjes en zusjes had opgedragen, natuurlijk-weg. Ook Adèletje was niet mooi en daarbij zwak en ziekelijk, de nauwe borst ingevallen, en Constance verwonderde zich dikwijls, dat de beide oudsten zo waren geworden, omdat zij ze zich herinnerde als twee wel fijne, maar mooie blonde kindertjes van vroeger, met rozekleurtjes — poppetjes van kindertjes. Alex ook was binnen, en ook hij verwonderde Constance dikwijls — als zij zich herinnerde de ondeugende bengel van vroeger — nu een jongen van twintig, vaalbleek, angstig zijn blauwe ogen geworden, mensenschuw, in zichzelf teruggetrokken, met een plotse glimp van blik vol ontzetting, die haar verontrustte, zij wist niet waarom... En in Guy vond zij het meest haar broer Gerrit terug, groot, blond en breed al, als Gerrit geweest was — maar onhandelbaar altijd gebleven, zonder éen ernstige gedachte, negentien jaren, en evenals Alex, nog zo weinig gedecideerd voor zijn toekomst ... Dat was de grote zorg niet alleen voor Constance, maar voor Addy vooral en Van der Welcke plaagde zijn zoon dikwijls, dat het niet alles was vader te zijn van negen kinderen. Was Alex nu somber, met die vreemde blik, soms&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mztndzmux4olvsh946r1fn5btk3otcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/578</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68652</id>
    <revision>
      <id>222525</id>
      <parentid>188595</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="2vueabwk9nq7hmb90577ktfhlzz1llp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;plots bang in zijn oog. Guy was wel lief, was hartelijk, gezellig, vrolijk, dwaas — was een groot kind, de lieveling van Van der Welcke, met wie hij fietste, sedert Addy nooit tijd meer had: nu een serieuze man, een jong geneesheer met veel praktijk al. Guy noemde Van der Welcke papa; zij konden zo goed, bijna te goed met elkaar overweg: Van der Welcke, een kind gebleven niettegenstaande zijn een-en-vijftig jaren, schiep behagen in dat grote blonde pleegkind van Addy, en jaloers als hij was van al de ernst, drukte, bezigheid, zorg van Addy, die zijn vader nauwlijks éen ogenblik gunde meer, was hij blij Guy te hebben gevonden, als om Addy te tonen: ik heb wel een andere vriend, en ik heb jou niet altijd nodig... Op Guy volgde mooie Gerdy, een beeld van een meisje, achttien jaren, met Guy de lach en het licht in het huis — daarna, Constant, op kostschool — en gelukkig leerden de twee jongere jongens goed, Jan en Piet, terwijl kleine Klaasje, twaalf, heel achterlijk was gebleven, een kind scheen van acht, nu sufjes en stilletjes, dan uitgelaten dol, maar zo onnozel, dat zij nog niet kon lezen... Ja, zo had zij ze allen, de kinderen van Gerrit, zo zorgden zij en Addy voor allen en arme Adeline was het zo natuurlijk gaan vinden, besliste zelf nooit iets, vroeg alles aan Constance, en Addy...

De wind buiten loeide en een heftige regen sloeg neer tegen de ramen, als tikkelden er driftige, boze vingers. De blinden, de gordijnen toe, de lampen op, de thee, die Gerdy schonk met haar coquette maniertjes, het gaf Constance, al was zij moe, en al had zij gaarne eens alleen gezeten, een streling van zacht huislijke voldoening, iets fluweligs van wel harmonisch zijn met allen rondom haar heen, ook al was er zoveel zorg, niet alleen met de kinderen, — maar ook nog soms heel veel moeilijkheid en misverstand met Mathilde, Addy's vrouw. Waar was Mathilde nu? Waar waren de beide kinderen nu? Gerdy, druk en bewegelijk, en doende of zij heel veel deed, met haar theegerei licht rammelend, had een fauteuil wat nader geschoven, bij de haard, waarin oplekte het vuur; nu bood zij Constance haar kopje, bood een schaaltje met koekjes en Constance vroeg:

— Waar is Mathilde?

— Mathilde...? Ik weet niet, maar... wil ik haar zoeken?

— Neen, laat maar... Waar zijn de kinderen...?

— In de kinderkamer, geloof ik... Wil ik zeggen, dat ze beneden komen?

— Neen kind, laat maar, laat maar...

En Gerdy drong niet meer aan... De wind, de regen, razende buiten, — was het binnen de stille vrede, en al was Gerdy bewegelijk, zij voelde de vrede, en waardeerde die: zij waardeerde ze als zij allen. Eigenlijk hoopte zij maar, dat Mathilde niet beneden zou komen, vóor het diner, omdat altijd als Mathilde beneden kwam, op het theeuur, er iets gebeurde, alsof een duiveltje sloop tussen Gerdy's nerveuze vingertjes; zij brak een kopje,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vueabwk9nq7hmb90577ktfhlzz1llp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/579</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68653</id>
    <revision>
      <id>222526</id>
      <parentid>188596</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:14:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="0ajjkvgzi9777nea8gdpe2qwvzm2sqv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;gooide de boel om, eens zelfs had zij bijna brand gemaakt, omdat zij de spiritusvlam had uitgeblazen, met een woedend geblaas van haar driftige spitse lipjes... Het was nu wel gezellig: als Mathilde nu nog maar wat boven bleef... En de regen, de wind, buiten razende — waren er binnen de enkele zachte woorden, in de gele kringen van het licht der lampen, die Gerdy zo had geplaatst, dat het schijnsel intiem was en lieflijkjes dommelig... Oude oma daarginds in haar hoek — ze bleef daar maar stilletjes zitten in haar grote fauteuil, die was als een troon; ze bewoog niet, ze sprak niet, maar ze behoorde er toch zo bij, vond Gerdy, dat wassen gezicht van heel oude dame, in het witte haar omlijst, het wollen doekje om de schouders, de onbewegelijke donkere japon-figuur, en in de schoot de fijnheden der vingers, trillende vingers, zonder wier trilling zij als roerloos hadden geschenen... Om het vuur tante Constance nu, pratende met mama en met Emilie, en Gerdy wist niet waarom, maar in die drie, als ze praatten met elkaar, trof haar iets, alsof zij, Gerdy, ineens, zonder aanleiding, had wenen kunnen, om iets van weemoed, dat haar heel vaag aanzweemde, als een troebeling uit vroegere jaren, en dingen, die al lang waren voorbij... Dan rammelde Gerdy onnodig met haar kopjes en lepeltjes en begreep niet waarom ze zo gevoelig was. Marie borduurde, en Alex, somber, las, maar Guy speelde tric-trac met Adèletje, Guy altijd met een mop er tussen in: de dobbelstenen rammelden in de bekers, vielen neer op het bord; de schijven stapelden hard houterig op de witte en zwarte punten; de dobbelstenen rammelden weer, vielen neer.

— Vijf en drie...

— Imperiale... Dubbele vier... Nog eens na... Twee en drie...

En Klaasje was bij tante Constance komen zitten, kruipende bijna in haar japon, een heel kinderachtig prentenboek in de hand. Zij drukte haar blonde kopje behagelijk in tantes rokken, tegen tantes schoot, en zij had stilletjes genomen tantes arm, en die gelegd om haar hals. Onderwijl lette zij alles en alles op, ongemerkt, wat er gebeurde: het tric-trac van Guy en Adele, de theedrukte van Gerdy, — luisterde zij naar tante, mama en Emilie — of zij buiten die kring van huiselijkheid was, of zij er ver van af was, of zij het hoorde en zag door een waas... onbewust... in haar langzaam ontwakende hersentjes van achterlijk kind... Om dan niet zo ver te zijn, nam zij de hand van tante Constance, opende de palm met haar vingers en duwde er haar kopje onder... dan scheen het of zij veel dichter kwam...

Plotseling ging de deur open, en allen, even, schrikten op, herstelden zich echter dadelijk... Mathilde was binnengekomen, en alleen grootmama, daar ginds, wat achter-af en donkertjes in haar hoek, was roerloos gebleven, met de trillende vingers in haar schoot, — wit en wassig, bevende, in de duistere schaduw van haar japon... Maar, om het vuur, zwegen Constance, Ade-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ajjkvgzi9777nea8gdpe2qwvzm2sqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/580</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68654</id>
    <revision>
      <id>222527</id>
      <parentid>188597</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:14:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2483" sha1="f6nx4gpp063im13dqd8ap2pzggnhcpy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;line en Emilie, bleven zij zitten, strak, — Adeline en Emilie bewegingloos en Constance alleen dwong zich Mathilde aan te zien. Alex las door, nerveus weg in zijn schouders gekropen, maar Guy rammelde met zijn dobbelstenen en Adèletje kreeg een plotse kleur, werd bleek daarna... En Gerdy was het nerveust; zij dook ineens voor het vuur en begon er wanhopig in te poken...

— Maar Gerdy, zei Adeline; pas toch op... je maakt brand... de vonken vliegen...

Mathilde was gaan zitten; zij had de fauteuil genomen naast Constance, en daardoor was kleine Klaasje nu een beetje in de verdrukking, tussen tante en Mathilde in, en Mathildes schaduw viel op haar prentenboek, zodat zij de platen niet zien kon. En een zo plotselinge drift stak op in het kind, dat zij, voor éen haar verhinderen kon, de beide armen krampachtig uitstrekte, de handen perste tegen Mathildes stoel en riep:

— Ga weg!!

De stem van het kind klonk zo vol haat, dat zij allen weer opschrikten: alleen grootmama, in haar hoek, merkte niets... Maar Constance, dadelijk, herstelde zich.

— Foei Klaasje! bestrafte zij. Zo mag je niet doen, hoor! Waarom ben je zo stout?

Maar het kind duwde tegen de stoel, en zo krachtig, dat zij de stoel, met Mathilde er in, duwde ter zij.

— Ga weg!! herhaalde zij, bleek, met grote puilende ogen van haat.

— Klaasje! riep Constance. Wil je dat nu wel eens laten!

In de kamer klonk haar stem streng en luid. Het kind zag haar angstig aan, begreep alleen, dat tante boos op haar was, en begon luidop te snikken...

— Nu goed, ik zal wel ergens anders gaan zitten! zei Mathilde onverschillig doende; zij stond op, zette zich naast Emilie...

— Ben je niet uit geweest? vroeg Emilie, zacht — om wat te zeggen.

— Uit? Met dat gemene weer? En waar had ik naar toe moeten gaan? vroeg Mathilde koel. Neen, ik heb twee uur geslapen. Gerdy, heb je nog wat thee voor mij...?

— Ja zeker! zei Gerdy, gedwongen.

Zij pookte nog éen keer, fel in het vuur.

— Maar Gerdy dan toch! riep Adeline uit, bang, want de vonken van het haardvuur spatten.

Gerdy dook op, uit haar rokken, scharrelde nu met haar theeblad. Klaasje huilde niet meer, dadelijk stil toen Mathilde was gaan verzitten, en zij keek op naar tante Constance, poogde haar hand weer te nemen.

— Neen, zei Constance; je bent stout...

— Néeen! zeurde het meisje, als een klein kind.

— Jawel, je bent stout... Je bent helemaal niet lief, Mathilde weg te duwen, hoor. Dat mag je nooit meer doen.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f6nx4gpp063im13dqd8ap2pzggnhcpy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/581</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68655</id>
    <revision>
      <id>222528</id>
      <parentid>188598</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2395" sha1="5peee9a0ls7x0mesd55du654cy52bi3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Ach mama... zei Mathilde mat; laat het kind toch met rust...

Het kind, zó ongelukkig, keek naar Constance, dat Constance haar weer de hand legde op het hoofd, en nu dadelijk alles vergeten, keek het in haar boek, neuriede zelfs zacht, en wees zich de plaatjes.

Gerdy aan haar theeblad, schonk in... Daar had je het weer, zij morste met de melk, het theeblad droop wit, maar zij had vlug een theedoekje in de witte plas gepropt, en nu bood zij Mathilde het kopje... Mathilde proefde.

— Heb je er suiker in gedaan?

— Ja... éen klontje.

— Ik neem nooit suiker.

— O... Wil je een ander kopje?

— Neen... dankje... Je thee is slap...

Gerdy's thee was haar trots, altijd, en ze zei agressief:

— Thee wordt na drie kwartier bitter of, als je er water op gooit, slap...

— Dan schijn ik wel altijd drie kwartier te laat te komen, want je thee is altijd bitter of slap...

— Zet jij dan thee voor jou...

Alleen nu tante Constance Gerdy aanzag, zweeg zij verder. Mathilde vroeg:

— Mama... weet u, wanneer Addy terug komt?

— Neen kind; ik denk morgen of overmorgen.

— Heeft u geen briefkaart van hem?

— Neen, kind...

— O, ik dacht, dat hij u zou hebben geschreven... Ik had eigenlijk wel mee kunnen gaan met hem naar Amsterdam.

— Hij had zaken...

— Nu, ik zou hem niet hebben gehinderd, in zijn zaken...

Zij zweeg nu maar, onverschillig, en zag op haar horloge, het betreurende, dat zij te vroeg was gekomen. Zij had gemeend, dat het al zes uur was, dat zij wel dadelijk zouden dineren. En het was zelfs nog geen half zes... Zou zij maar weer naar boven gaan... Neen, zij was er nu en zij bleef... Zij had te lang geslapen die middag... Zij voelde zich suf en boos... Wat een oord dan ook, Driebergen in November... Kennissen, drie vier antidiluviaanse families... Wanneer zou zij weer eens gaan naar Den Haag... Voor de kinderen zou wel gezorgd worden: er waren bemoei-allen genoeg in huis... En zij bleef zitten, bewegingloos, woordeloos, mat, onverschillig, en suf van haar lange siësta, naast Emilie... Zij was het zich wel bewust: als altijd had haar binnenkomst een stremming teweeg gebracht... Dat lamme, idiote kind, dat haar stoel had weggeduwd...: ga weg!! Zij had het een oorveeg willen geven... Maar zij had zich beheerst... Beheerste zij zich niet altijd? Werd zij niet altijd beledigd in de familiekring van haar man... Waarom&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5peee9a0ls7x0mesd55du654cy52bi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/582</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68656</id>
    <revision>
      <id>222529</id>
      <parentid>188599</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:15:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="1mw44u8wzbdczzeji5lv824r4mg7kui" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;had zij hem ook getrouwd...! Had zij niet iedereen kunnen trouwen... in Den Haag...? In haar matsuffe onverschilligheid, doormengd met nijdige wrok, voelde zij zich martelares... Was zij niet heel mooi... een heel mooie vrouw...? Had zij niet iedereen kunnen trouwen... ook al was haar vader een arme zeeofficier... ook al was er van haar moeders kant geen geld... Zij was mooi — en al héel jong had haar dit in het hoofd gespeeld...: een goed huwelijk, een goed huwelijk vooral... niet meer de misère en de burgerlijke troep van het huis van papa en mama... O zeker, ze hield veel van haar man... maar nu werd het alles zijn schuld: hij... hij verwaarloosde haar... Was zij niet een martelares...? Diep in zich wist zij het wel, dat zij hem niet alléen voor hemzelf genomen had... dat zij het wel degelijk had heerlijk gevonden, zij... een Smeet, eenvoudig Mathilde Smeet... te huwen baron Van der Welcke... veel geld... een chic huwelijk toch... al woonde de familie niet meer in Den Haag... Barones Van der Welcke ... Op haar kaartje: Baronne Van der Welcke... een kroontje op haar zakdoeken, een wapentje op haar brievenpapier... o, wat een streling, wat een streling... Gelukkig, eindelijk, haar japonnen in Brussel te bestellen... niet meer te kennen de naar ranse boter en gemorste petroleum riekende misère van het ouderlijk huis... ze nu zich afschuddende, ze dompelende, verdrinkende in het verleden, die misère... als een schurftige hond in een plas... Driebergen... nu ja... Maar het zou niet altijd Driebergen blijven... Zij maakte zich wel sterk haar man te tronen uit die familie-regering... hem te tronen naar Den Haag...: daar zou hij zijnde jonge dokter à la mode... een mooi huis... chique kennissen... een loge in de opera... gepresenteerd aan het Hof... barones... baronne Van der Welcke... Zij had nu twee kinderen... een jonker en een freule... en het was sterker dan haarzelf... maar zij wist, dat zij moest oppassen en het niet zo aan de kindermeid merken laten: Geertje... heb je de jonker zijn handjes gewassen...? Geertje, doe je de freule het witte japonnetje aan...? Want zij had wel opgemerkt, dat de anderen het nooit zeiden, tegen Geertje of de andere meiden... Nooit jonker, nooit freule... altijd maar, zo eenvoudig weg: Constant en Henriëtte... zelfs wel Stan en Jet... en als de anderen er dan ook bij waren, zei zij het hun na... Stan en Jet... maar o het genot, zodra zij weg waren, het Geertje weer eens uitdrukkelijk te zeggen... de warme streling in haar ziel, dat zij was niet alleen barones, maar de moeder van een freule en een jonker: Geertje... heeft freule Henriëtte haar melk gehad... Geertje... doe de jonker zijn nieuwe schoentjes aan... Neen, zij kòn het niet in zich onderdrukken en toch was zij verstandig genoeg om te weten... en fijngevoelig genoeg om te voelen... dat de anderen... het in haar burgerlijk vonden: dat freule en jonker van haar kindertjes zeggen...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1mw44u8wzbdczzeji5lv824r4mg7kui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/583</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68657</id>
    <revision>
      <id>222530</id>
      <parentid>188600</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="muitse8r1x8c3cr3ikin9hwc3zqgnq5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;die waren twee- en anderhalf jaar... Dàt was het vervelende, dat zij niet alleen haar man had getrouwd, maar zijn hele familie er bij... zijn grootmama... zijn ouders... tante Adeline met haar hele troep... die Addy — zo dol, omdat hij zo jong was — beschouwde als zijn eigen kinderen, voor wie hij moest zorgen... Dàt was wel het vervelende en, o, als zij alles geweten had, hoe martelares zij hier zou zijn, in dit huis, waarin zij zich toch nooit meesteres voelde — martelares van de onhebbelijkheden van het idiote kind, — van de plagerijen van Gerdy, die haar suiker gaf in haar thee... als zij alles geweten had — zij had zich nog wel eens bedacht...! Toch hield zij zo dol veel van Addy... toch kòn zij nog wel gelukkig weer met hem worden... als hij maar terug tot haar kwam... als hij haar niet verwaarloosde — altijd en altijd door... voor heel die bende van zogenaamde pleegkinderen, die hij zich op de hals had gehaald... O, hem nog eens weg te krijgen, uit geheel die haar benauwende familiekring... en dan naar Den Haag... haar man een jonge chique dokter... zij aan het Hof... en zó dan terugzien al de kennissen van vroeger... en de familie van papa en mama, en desnoods wel bij ze, minzaam, haar kaartjes pousseren: baronne Van der Welcke...

Zij had niet alleen haar ijdelheid, zij had ook haar gezond verstand en een diepe, dikwijls zuivere blik in zichzelf. Want zij zag haar ijdelheid, maar ze wilde ze liever niet zien. Zij wilde liever zich martelares zien dan ijdel, en zó zag ze zich dan ook — als zij haar gezond verstand willens en wetens had verdrongen — en zo kon zij soms, in een ongelukkige bui, wenen over zichzelf... Dan troostte het haar alleen dat zij mooi was, een mooie jonge vrouw, gezond, moeder van twee mooie kindertjes: een jonker en een freule.

Mat zat zij er nu, de woorden tussen hen allen vielen weinige; de dobbelstenen in de bekers van Adèle en Guy tikkelden hard en ze maakten Mathilde nerveus...

Gerdy had zich niet kunnen inhouden meer; ze was weggelopen de gang in, en ze liep bijna tegen Van der Welcke aan, die juist naar de voor— kamer kwam.

— Hola, kleine! riep hij.

— O, pardon, oom!

— Waar ren je zo naar toe...?

Zij lachte.

— Nergens oom... Ik weet het niet... Ik ga mijn handen wassen. Ik heb met de melk gemorst... Thee is er niet meer, oom.

— Dank je, kleine, ik wil geen thee... Gaan we haast eten?

— Het is nog geen zes uur.

— Is er nog niets van Addy?

— Neen, oom...

— Is... is Mathilde al beneden?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>muitse8r1x8c3cr3ikin9hwc3zqgnq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/584</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68658</id>
    <revision>
      <id>222531</id>
      <parentid>188601</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2016" sha1="s73txi6elnaqflat8c6m962r4duztir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Ja, oom.

— O. Nu, maar dan ga ik maar nog wat naar boven.

— Ach neen, oom.

— Jawel.

— Ach neen. Waarom doet u dat nu. U scheept ons maar altijd met haar op, u maakt u maar altijd uit de voeten.

— Ik? Maar ik heb niets met haar te maken.

— Ze is toch uw schoondochter.

— Mijn schoondochter, nu ja. Kan ik het helpen.

— Ja, u kan het helpen.

— Zo, kan ik het helpen.

— Ja... als u Addy indertijd had tegengehouden... had verboden... als zijn vader.

— Jou klein nest! Denk je, dat ik Addy wat kan verbieden! Ik heb hem nooit wat kunnen verbieden. Hij heeft altijd gedaan als hij verkoos. Van klein kind af.

— U kan het helpen.

— Zo, kan ik het helpen. Nou, maar helpen of niet... Ik ga nog naar boven.

— Neen oom, u mag niet. U moet binnen komen. Wees nu lief. Doe het nu voor ons. Van ons houdt u toch wel, niet waar? Van al Addy's pleegkinderen, oom.

— Ja, kleine, van jullie hou ik wel, al heb ik Addy helemaal verloren, door jullie.

— Neen oom, niet helemaal.

— Nu, maar wat heb ik hem te delen met jullie allen?

— Jawel, wel een beetje delen. Maar zeg, u houdt tòch van ons.

— Nu ja, jullie zijn nog al een lieve, gezellige bende. Maar Mathilde...

— Wat van Mathilde, oom?

Hij boog zich tot haar over, beet het woord voor woord in haar oor:

— Die... kan... ik... niet... uitstaan... Die haat ik zo, als ik niemand gehaat heb.

— Maar oom, dàt is nu overdreven, vond Gerdy, in een redelijke bui.

— Zo, is dàt overdreven.

— Ja, want zo erg is ze niet. Ze is wèl lief.

— Zo, vind jij haar lief? Nou, ik vind haar een spook.

— Neen, neen, dàt mag u niet zeggen... En ze is de vrouw van Addy en de moeder van zijn kinderen.

— Zeg, kleine, niet zo wijs doen. Dat komt je totaal niet te pas.

— Jawel, ze is de moeder van zijn kinderen, en u, u mag niet zo jaloers zijn.

— Ik? Wat, ben ik jaloers?

— Ja, u is jaloers. Van Mathilde, en van ons.

— Het is wel mogelijk. Ik zie Addy nooit. Als ik Guy niet had...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s73txi6elnaqflat8c6m962r4duztir</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/585</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68659</id>
    <revision>
      <id>222532</id>
      <parentid>188602</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:16:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2929" sha1="54dt5qzunmplywbfbhpt0ita0tkqy2y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Nu ja, maar u heeft Guy. En u heeft Addy ook.

— Neen, ik heb Addy niet... Weet je niet, wanneer hij komt?

— Neen oom. Komt u nu binnen.

Zij troonde Van der Welcke mee, de kamer binnen, en, als altijd, ging hij, zich de handen wrijvende, naar de oude vrouw, stil in haar hoekje, probeerde een paar woordjes met haar te spreken. Zij herkende hem wel, zij glimlachte... Buiten, heviger en heftiger, raasde de wind... De takken der bomen zwiepten langs de ramen, de twijgen tikkelden er tegen als met toppen van vingers... En in de huivering van die angst buiten vond Constance het, plotseling, zo heel vreemd, dat zij allen... dat zij allen daar waren... Allen vreemden, in het grote sombere huis, dat had toebehoord aan de strenge ouders van Henri... De oude vrouw had haar vergeven, maar nóoit had de oude man vergeven... Hij was gestorven, zijn hart vol wrok... En nu, nu waren zij allen daar, allen vreemden — behalve de zoon... behalve de kleinzoon, op dit ogenblik niet daar... Zij waren er allen vreemden... Haar moeder, verkindst, en die zich waande in Den Haag en zo dikwijls te Buitenzorg... Zij, en de vrouw van Gerrit, hun kinderen, Emilie... Allen, allen vreemden, allen vullende met hun velerlei leven en drukke beweging het eens zo stille en ernstige huis... En Mathilde, een vreemde... En zo vreemd, zelfs de kinderen van Mathilde en Addy... kleine Constant en Jetje, twee kleine vreemden, ook al droegen zij de naam. Waarom zij het zo voelde? Misschien omdat zij altijd nog vond het grote sombere huis toebehoren aan de Oude Man... Het was of hij er nog woonde; er, buiten, liep in de tuin... Het was of het grote, sombere huis nog altijd vol van zijn wrok was jegens haar en jegens de haren... Ja, tien jaren woonde zij hier al, maar de Oude Man wrokte er nog altijd, omdat zij er was, en omdat zo velen der haren gekomen waren, mee met haar, in het huis, waar zij niets hadden te maken, waar zij indringster was, en indringer allen, die mee met haar waren binnengedrongen... Een gevoel, dat haar zo dikwijls benauwd had — tien jaren lang — en dat haar altijd benauwen zou... En zij kon het aan niemand uiten, want Van der Welcke had Addy vrij spel gelaten de bende mee te nemen en hij zelf, hij hield van de bende... O, zo als met de jaren, de slepende of de snelle jaren, zich de dingen hadden verzacht tussen haar en haar man...! Hoe zij elkander hadden leren verdragen...! Hoe er wel nooit, nu zij oud werden, zij zes-en-vijftig, hij even jonger, — tederheid tussen hen was gekomen, maar zóveel verzachting van alles wat scherp en stroef was geweest, dat zij hadden kunnen blijven voortleven, in dit huis, er samen met hun kind doende de taak, die hun scheen opgelegd: te zorgen voor de kinderen van Gerrit... Zo natuurlijk beschouwde Adeline het, maar toch — hoe dankbaar was zij hun! Hoe dikwijls zei zij hun, dat zij nooit alleen had de kinderen kunnen opvoeden — zonder&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54dt5qzunmplywbfbhpt0ita0tkqy2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/586</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68660</id>
    <revision>
      <id>222533</id>
      <parentid>188603</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:17:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="td1zkzxuufyfu7klmceidaekwlsqt5k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;kracht, zonder geld... De dood van Gerrit had haar gebroken. Rustig had zij altijd haar moeder— en vrouwplichtjes volbracht, maar de dood van Gerrit had haar gebroken. Zij was tussen al haar kinderen achtergebleven, als een, die niet meer weet... Het was of over de eenvoud van haar leven gezonken was een schemering, waarin zij dwalende zocht, de handen uitgestoken en tastende... Als Constance, als Addy haar niet hadden geleid...! En aan Van der Welcke was ook Constance dankbaar, want was het niet zijn huis, waar zij in woonde met haar neven en nichten — was het niet met zijn geld, grotendeels, dat zij die kinderen opvoedde... O, als de Oude Man maar niet meer zo wrokte, om hen heen — vullende het gehele grote, sombere huis vol van zijn wrok — omdat zij er waren ingedrongen — omdat zij er leefden van zijn geld — ook al was dat geld nu van zijn erfgenaam! Bij iedere gulden, die Constance uitgaf in haar nu zo grote huishouding, voelde zij de wrok van de Oude Man... En het had haar gemaakt zo zuinig, als zij nooit was geweest toen zij van enkele duizenden guldens 's jaars hadden leven moeten, zij beiden, Henri en zij — met vrij grote behoeften... Bewoonde zij nu ook dit grote huis, had zij nu aan haar tafel twaalf, dikwijls vijftien disgenoten, — betrekkelijk was zij zuiniger, in geheel haar leven, dan zij het ooit geweest was in haar kleine huis, met man en kind... Het was het geld van de Oude Man... een groot fortuin... en het was nu wel het geld van Henri... maar het was vooral het geld van de Oude Man...! De gordijnen in de suite waren zeer verkleurd, maar zij wilde er geen nieuwe nemen, hoewel Van der Welcke haar zelf had gezegd tenminste in de voorkamer nieuwe te nemen... Haar dagelijkse tafel was dood-eenvoudig — eenvoudiger dan zij het ooit gewend was... Dat gaf haar dan weer de wroeging, dat zij het Henri, nu hij oud werd, eenvoudiger gaf dan in zijn jonge jaren... En zij spoorde hem aan, iedere dag, toch een automobiel te nemen... Hij, redelijk, wilde het niet doen. De &quot;kachel&quot; te kopen, nu ja, dat was een grote uitgaaf ineens... maar het duurst was het onderhoud, van de &quot;kachel&quot;, de chauffeur, de uitstapjes... Hij vreesde, dat als hij de &quot;kachel&quot; eens had, het een heel dure grap zou worden... En, al die tien jaren lang, had hij nog wel eens gedacht aan een automobiel, maar de &quot;kachel&quot; toch nooit gekocht... Dan voelde Constance een zo hevig zelfverwijt — dat zij Henri's geld gebruikte voor de kinderen van haar broer — dat zij met Addy er over sprak... Geregeld waren die gesprekken over de automobiel teruggekomen, ieder jaar... Addy vond, dat papa gelijk had, dat het niet was de eerste uitgaaf, die zo bezwarend was — maar al de verdere onkosten: ook werd de automobiel zo geperfectionneerd ieder jaar, dat papa — had hij er eens de smaak van beet, — ieder jaar zijn &quot;kachel&quot; van de hand zou doen, om een nieuwe en modernere te kopen. Neen, het zou een heel dure geschiedenis&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>td1zkzxuufyfu7klmceidaekwlsqt5k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222534</id>
      <parentid>222533</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>typo</comment>
      <origin>222534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="1yidrtherq82ruyrzm788nje6txcmln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;kracht, zonder geld... De dood van Gerrit had haar gebroken. Rustig had zij altijd haar moeder- en vrouwplichtjes volbracht, maar de dood van Gerrit had haar gebroken. Zij was tussen al haar kinderen achtergebleven, als een, die niet meer weet... Het was of over de eenvoud van haar leven gezonken was een schemering, waarin zij dwalende zocht, de handen uitgestoken en tastende... Als Constance, als Addy haar niet hadden geleid...! En aan Van der Welcke was ook Constance dankbaar, want was het niet zijn huis, waar zij in woonde met haar neven en nichten — was het niet met zijn geld, grotendeels, dat zij die kinderen opvoedde... O, als de Oude Man maar niet meer zo wrokte, om hen heen — vullende het gehele grote, sombere huis vol van zijn wrok — omdat zij er waren ingedrongen — omdat zij er leefden van zijn geld — ook al was dat geld nu van zijn erfgenaam! Bij iedere gulden, die Constance uitgaf in haar nu zo grote huishouding, voelde zij de wrok van de Oude Man... En het had haar gemaakt zo zuinig, als zij nooit was geweest toen zij van enkele duizenden guldens 's jaars hadden leven moeten, zij beiden, Henri en zij — met vrij grote behoeften... Bewoonde zij nu ook dit grote huis, had zij nu aan haar tafel twaalf, dikwijls vijftien disgenoten, — betrekkelijk was zij zuiniger, in geheel haar leven, dan zij het ooit geweest was in haar kleine huis, met man en kind... Het was het geld van de Oude Man... een groot fortuin... en het was nu wel het geld van Henri... maar het was vooral het geld van de Oude Man...! De gordijnen in de suite waren zeer verkleurd, maar zij wilde er geen nieuwe nemen, hoewel Van der Welcke haar zelf had gezegd tenminste in de voorkamer nieuwe te nemen... Haar dagelijkse tafel was dood-eenvoudig — eenvoudiger dan zij het ooit gewend was... Dat gaf haar dan weer de wroeging, dat zij het Henri, nu hij oud werd, eenvoudiger gaf dan in zijn jonge jaren... En zij spoorde hem aan, iedere dag, toch een automobiel te nemen... Hij, redelijk, wilde het niet doen. De &quot;kachel&quot; te kopen, nu ja, dat was een grote uitgaaf ineens... maar het duurst was het onderhoud, van de &quot;kachel&quot;, de chauffeur, de uitstapjes... Hij vreesde, dat als hij de &quot;kachel&quot; eens had, het een heel dure grap zou worden... En, al die tien jaren lang, had hij nog wel eens gedacht aan een automobiel, maar de &quot;kachel&quot; toch nooit gekocht... Dan voelde Constance een zo hevig zelfverwijt — dat zij Henri's geld gebruikte voor de kinderen van haar broer — dat zij met Addy er over sprak... Geregeld waren die gesprekken over de automobiel teruggekomen, ieder jaar... Addy vond, dat papa gelijk had, dat het niet was de eerste uitgaaf, die zo bezwarend was — maar al de verdere onkosten: ook werd de automobiel zo geperfectionneerd ieder jaar, dat papa — had hij er eens de smaak van beet, — ieder jaar zijn &quot;kachel&quot; van de hand zou doen, om een nieuwe en modernere te kopen. Neen, het zou een heel dure geschiedenis&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1yidrtherq82ruyrzm788nje6txcmln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/587</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68661</id>
    <revision>
      <id>222535</id>
      <parentid>188604</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2775" sha1="3sp7spibx5y2cot7e047p1iipyq0n3p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;zijn... En Van der Welcke had hem nooit kunnen kopen, zijn &quot;kachel&quot;... Had er nauwlijks, een enkele keer, éen gehuurd... Constance voelde er om éen blijvend verwijt... Nu waren zij rijk en toch... wat was hun fortuin met zoveel lasten! En lasten, die niet eens waren de natuurlijke lasten van eigen kinderen, die groot worden! Lasten van de kinderen van Gerrit... Dan werd zij maar altijd nog zuiniger, droeg haar japonnen af, tot zij glommen, en Addy zei, dat mama op haar oude dag al haar coquetterie verloor. Hij had zijn moeder altijd gekend als een elegante vrouw, en nu liep zij in blouses, die glommen als spiegels... Hij plaagde haar; hij noemde er een altijd: de spiegelblouse... Constance lachte vrolijk, zeide, dat zij er niet zoveel meer om gaf... Rijk nu, verteerde zij aan haar toilet de helft van wat zij er, vroeger, aan had verteerd... En Mathilde, die kwam uit misère van petroleumlucht en ranze boter, Mathilde, die luxe om zich heen, ieder ogenblik, had willen hebben, — Mathilde vond haar schoonmama gierig vooral, gierigheid de hoofdtrek van haar karakter...
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''II'''}}}}
Het was zes uur; Constance en Marietje hadden grootmama naar boven gebracht, want zij kwam niet meer aan tafel, en zij ging 's avonds heel vroeg naar bed. En zij waren nu in de eetkamer gezeten aan tafel: een grote tafel: een tafel — als Constance vond — van vreemden — de kinderen van haar broer — om haar man heen, die alléen recht had hier te wonen in het huis van de Oude Man en te zitten aan zijn tafel... En toch scheen het heel natuurlijk, dat Emilie er mee aanzat, dat Adeline er zat met haar vier meisjes: Marietje, Adèle, Gerdy en Klaasje, en met haar twee grote jongens, Alex en Guy; toch scheen het heel natuurlijk, dat, na de soep, de meid het grote stuk vlees zette voor Guy en dat Guy het sneed: een van de weinige dingen, die hij goed deed, als Van der Welcke hem gedachteloos plaagde; een plagerij, die wel iets waars bevatte... Zo was het iedere dag het eenvoudige maal: soep, vlees, groenten en aardappelen en iets toe, zodat Van der Welcke wel eens zeide:

— Maar Constance, wat ben jij Hollands in je smaak geworden!

— Maar als je lust ergens in hebt, zeg het dan! zeide zij dadelijk zacht, en toch vreesde zij er voor, dat hij iets noemen zou — van wild of gevogelte — dat veel te duur zou zijn voor zo een grote tafel, en zulke eetlusten als die van de kinderen: kostte het zo, met die degelijke eenvoud, al niet meer dan genoeg en was hun slagersrekening al niet belachelijk hoog, iedere maand? En Guy sneed het vlees in mooie zware plakken, die gladzuiver neervielen op elkaar, met een handigheid, die hij van heel kleine &lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3sp7spibx5y2cot7e047p1iipyq0n3p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/588</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68662</id>
    <revision>
      <id>222536</id>
      <parentid>188606</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="joe2eidyj46ws0o9q8zm02rmji35inv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;jongen al herinnerde afgezien te hebben van zijn vader... die hij zich nog heel goed herinnerde, snijdend het vlees in de kleine eetkamer van de Bankastraat... Dat was zijn taak, die van Guy, zuiver het vlees te snijden en hij had maar door willen snijden, tot het geheel in zuivere plakken neer op de schaal lag, zo Constance hem niet gewaarschuwd had:

— Zo is het misschien wel genoeg, Guy...

De jongen gaf juist het bord aan de meid, opdat zij zou rond gaan, toen, in de voortuin een rijtuig inreed...

— Hoor! zei Constance.

— Dat is zeker Addy! juichte Gerdy.

— Dat is Addy, dat is Addy! riep Klaasje.

— Ja, zei Van der Welcke; dat is zeker Addy...

Er werd hard aan de bel getrokken; een sleutel tegelijkertijd knarste in de voordeur.

— Dat is Addy! riepen zij nu allen, met vrolijke gezichten van afwachting, blij, dat hij terug was.

En Gerdy, bewegelijk, stond op. Mathilde had ook willen opstaan, maar toen Gerdy zo vlug was, bleef zij zitten.

— Zo Addy, ben je terug! riep Gerdy in de gang, helder. O maar wat een kou, wat een wind!

De meiden, ook blij, liepen druk, drie om éen handkoffer... Om Gerdy, die de deur had opengelaten, tochtte het tot aan tafel... Maar Addy was binnengekomen, en al hun stralende gezichten zagen tot hem op. Zij hadden hem vijf dagen gemist. Zij hadden hem vijf dagen verloren.

— Goeien avond, allemaal!

Hij gooide zijn natte jas uit, Truitje ving die op. Hij groette hier en daar in het rond, maar kuste niemand, gaf geen hand. Hij zag er moe uit en zijn boordje hing slap, van de regen.

— Wil je je niet eerst wat verkleden, Addy? vroeg Constance, blij lachende, omdat hij er was.

— Neen, mama, liever niet. Ik heb honger. Geef me een glas wijn...

Zij zagen het dadelijk aan hem. Hij was uit zijn humeur. Al hun stralende gezichten, dadelijk, doofden uit en zij zwegen stil. Guy, naast hem, schonk hem in, zonder een woord. Addy dronk het glas uit. Zijn blikken, moe, keken op onder zijn wimpers; zijn gebaren waren nerveus en hakkerig. Als Addy uit zijn humeur was, zwegen zij stil, doofden zij alle klank van hun stemmen, alle glans in hun ogen. Niemand wist iets te zeggen. En Constance moest zich geweld aan doen, om te vragen:

— Hoe heb je het gehad in Amsterdam?

— Goed...

Hij zei het koel, als verzocht hij haar niet verder te vragen naar Amsterdam. Ook na haar vroeg niemand meer; hij zou er later wel van vertellen. Nu spraken zij onder elkaar, gedwongen. Het speet hun, dat Addy was uit zijn humeur, maar zij namen het hem niet kwalijk. Hij was zeker moe: hij had het druk gehad.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>joe2eidyj46ws0o9q8zm02rmji35inv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/589</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68663</id>
    <revision>
      <id>222537</id>
      <parentid>188607</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:18:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2771" sha1="qblg2uychf2xk8xavs3kka9tay0sylo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Ja, hij was zeker moe. Niet alleen zijn boordje, zijn jas ook hing moe om zijn schouders: zijn grauwblauwe ogen stonden mat. O, hoe ernstig waren zijn ogen geworden nu hij een man was van zes-en-twintig! Hoe ernstig was zijn voorhoofd, met die dubbele frons, boven de neus, en die zich als met de donkere blonde brauwen vereende. In gelaat en in gestalte beide was hij ouder dan zijn jaren, was hij bijna te oud, als gebukt onder vroege zorg. Hij hing over zijn bord en het trof hen allen hoe uitgeput hij scheen van vermoeienis. Wat had hem dan toch zo afgebeuld? Hij sprak niet, at stil, dronk alleen meer wijn dan hij gewoon was. Alex zag hem lang aan, met iets van verbaasde zorg. En eindelijk, opziende, verschrikt bijna, in hun aller gezichten, bespeurde hij plotseling hoe gedwongen zij waren, allen, hoe bijna verlegen zij zaten en keken voor zich uit of in hun bord — zelfs zijn vader, zelfs zijn moeder — en begreep hij, dat zij zo zaten en keken, omdat hij niet opgewekt was teruggekomen na vijf dagen afwezigheid. Hij voelde er een wroeging om, hij dwong zijn moeheid, en zijn humeur, hij schroefde zijn zenuwen aan. Hij lachte even, het lachje moe, tot zijn moeder; hij vroeg aan zijn vrouw:

— Mathilde, hoe zijn de kinderen?

Dadelijk, in zijn stem tegenover Mathilde, hoorden zij, hoorden zij allen, dat hij zich geweld aandeed, dat hij niet langer wilde zijn uit zijn humeur en moe. Zij waren dankbaar, dat hij zich aandeed dat zichbaar geweld, omdat, Addy somber, alles, iedereen somber werd. Zelfs Alex scheen te herademen. En zij konden het geen van allen verdragen, dat Mathilde, koel zei:

— Goed...

Toch lukte hem zijn poging. Hij sprak nu met zijn vader, en Van der Welcke, leuk, antwoordde. Er klonk weer een lachen; Gerdy schaterde het uit, om niets; de stemmen gonsden op... Na het diner ging Addy naar boven, en toen hij zich verkleed had, vond hij Mathilde in haar eigen zitkamer. Constant en Jetje waren naar bed.

Buiten scheen de nacht te stormen, heviger, heftiger en het huis kraakte, de ramen rilden. Mathilde zat en staarde voor zich uit, haar oren vol van het geluid van de nacht. Toch hoorde zij haar man binnenkomen: maar zij bewoog niet.

— Tilly...

Er was nu wel een tederheid in zijn stem, in zijn zware, ernstige stem. Zij had hem toch wel heel lief, meende zij, als hij haar maar niet verwaarloosde. Zij lichtte het hoofd even naar hem op, terzij. Zij was een mooie vrouw, en een gezond, fris bloed scheen haar een tint te geven als van melk, die rozig zou zijn. Haar trekken waren niet fijn, maar zuiver; haar ogen waren goudgrijs en groot, en van een heldere glans; haar haar golfde natuurlijk en de wrong was bijna te zwaar. Dan was in de zwart zijden blouse, de buste zwaar, de borst laag, het middel van nature&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qblg2uychf2xk8xavs3kka9tay0sylo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/590</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68664</id>
    <revision>
      <id>222538</id>
      <parentid>188608</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="leg5cpu5ofhfjuehw88b2g8700suoln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;breed iets te veel geregen in haar corset. Zij had de brede volle vormen van een gezonde jonge vrouw en zij miste al de morbide distinctie van fijner ras. Haar ogen schenen te staren in een vizioen van genot; haar lippen schenen bereid het genot te zoenen, de greep van haar grote handen was gretig en beslist. Haar voet, in de niet fijne schoen, wat groot, te groot voor een vrouw van elegance. Zij was er ook geen, zij was eerder een vrouw van gezondheid. Zij had geen fijne geest; zij had eerder gezond verstand en de enige kwaal van haar intelligentie was een onbedwingbare ijdelheid. Zij had geen fijne smaak: zij droeg een eenvoudige zwarte blouse en zwarte rok uit Brussel, en toch was er in beide een grove lijn en een zware plooi. De brillant aan haar ringvinger glansde op haar hand brutaal, wit en hard. Het was heel vreemd maar zij zag dit zelf. De brillant had haar schoonmama haar gegeven tijdens haar engagement, uit haar eigen juwelen, nadat zij de ring eens bewonderd had, aan de vinger van Constance zelf, waar de steen irizeerde als vuur...

— Tilly...

Nu lachte zij hem even toe, deed hem naast zich zitten. Zes-en-twintig, jong vader en man, leek hij tien jaren ouder, was hij vooral zo oud geworden in de drie jaren van zijn huwelijk — meende zij. Nu hij zich echter had gewassen, verkleed, nu hij er niet meer vermoeid uitzag en verregend, nu hij lachte onder zijn blonde snor, nu er de lachende welwillendheid was in zijn grauwblauwe ogen, — nu trof het haar niet, nu herkende zij hem, nu was hij van haar, een ogenblik zij met haar man alleen...

— Vertel eens, zei hij; hoe heb je het gemaakt... die vijf dagen?

Zij voelde in hem een welwillende tederheid, en die had zij in hem lief. Zij liet haar hand tussen zijn handen; zij liet toe, dat hij haar kuste en kuste weer. En zij antwoordde, lichtjes de schouders bewegend:

— Hoe ik het heb gehad... Ach, als altijd...

— Dus goed?

— Ja... Zeker. Goed.

— Ik geloof, Tilly...

— Wat?

— Dat je jokt. Je stem is heel kort.

Zij haalde de schouders op, had haar lachje, dat beduidde: wat kan ik er aan doen...

— Je moet eens eerlijk met me spreken, zei hij.

— Ja, zei zij vertrouwelijk. Dat doen we ook niet al te veel.

— Ik heb het soms heel druk.

— Je hebt het altijd druk. Wat moest je nu ineens naar Amsterdam. Ik weet er nauwlijks de reden van.

— Het was om Alex...

— En ben je voor hem geslaagd...?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>leg5cpu5ofhfjuehw88b2g8700suoln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/591</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68665</id>
    <revision>
      <id>222539</id>
      <parentid>188609</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1773" sha1="gt4kzrr89cjegxwtzetbasbllwogje2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Misschien...

— O, ik vraag er niet naar, zei zij dadelijk, onverschillig, gepiqueerd.

Maar hij scheen die toon niet op te letten...

— Ik heb nagedacht, Tilly...

— Nagedacht... Wanneer?

— In Amsterdam...

— En ik dacht, dat je het er zo druk had gehad.

— 's Avonds in mijn kamer dacht ik na. Over jou.

— Over mij...?

— Ja... zeg mij. Wil je niet liever je eigen huis hebben... Misschien voel je je in je eigen huis gelukkiger...

Zij zweeg.

— Nu? Wat zeg je...

Zij haalde de schouders op.

— Natuurlijk wil ik liever mijn eigen huis hebben. Heb ik dat niet dadelijk gezegd... toen wij trouwden.

— Ja, maar toen...

— Wat?

— Zag ik het zo nog niet in... Dat je in dit huis niet gelukkig zou zijn.

— Gelukkig... gelukkig...

— Je bent er niet gelukkig...

— Ik was liever in mijn eigen huis, zeker... In Den Haag.

— In Den Haag. Goed. Maar als we daarheen verhuizen, Tilly, moeten we heel zuinig zijn.

— Héel zuinig?

— Natuurlijk. Ik verdien nog niet veel.

— En je hebt het altijd druk.

— Ja...

— Je hebt hier in Driebergen... in de omstreken... patiënten...

— Ja, lachte hij. Maar ze betalen me niet.

— Zo, betalen ze je niet.

— Neen...

— En waarom niet?

Hij haalde de schouders op.

— Omdat ze niet kunnen.

Zij ook haalde de schouders op.

— Het is heel mooi van je, Addy... Maar wij moeten toch ook leven.

— Ja, wij ook. Leven wij niet?

— Maar als wij verhuisden naar Den Haag...?

— Zouden wij heel zuinig moeten zijn.

— Je bent rijk.

— Ik ben niet rijk... Tilly, dat weet je wel. Papa heeft een vrij aanzienlijk vermogen... Maar hij heeft veel lasten...

— Lasten... Jij bent toch zijn eigen zoon?

— Hij zou ons misschien wel een toelage geven... tot ik&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gt4kzrr89cjegxwtzetbasbllwogje2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/592</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68666</id>
    <revision>
      <id>222540</id>
      <parentid>188610</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2250" sha1="5jbmefii9g2yy594f1sg2oo3zm5j3ik" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;meer verdiende. Maar dan nòg zouden wij zuinig moeten zijn... In een klein huisje wonen.

Zij krampte haar grote, blanke handen.

— Ik ben misselijk van zuinigheid. zei zij, grof. Ik ben wee van misère. Ik heb in mijn leven nooit iets anders gezien dan misère... Fatsoenlijke, nette misère. Ik ben nog liever, eenvoudig, een bedelaarster, een arme meid, dan weer fatsoenlijke nette misère te lijden.

— Zo erg zou het niet zijn.

— Niet zo erg... Maar wel een klein huis, éen meid, en letten op éen pondje vlees! Op ieder dubbeltje, dat de éne meid uitgeeft. Ik dank je, ik wil niet...

— Dan Tilly...

— Wat dan?

— Dan zie ik er geen kans toe... naar Den Haag te verhuizen.

— Nu, zei zij met haar matte gepiqueerde onverschilligheid. Laten we dan ook maar hier blijven.

— Maar hier ben je niet gelukkig.

— Wat doet mijn geluk er toe.

— Ik zou je graag gelukkig zien.

— Je houdt toch niet meer van me.

— Ik hou van je, Tilly, heel veel.

— Neen, je houdt niet meer van me. Hoe zou het ook kunnen... Denk je, dat ik het niet zie? Je houdt van hen allen, hier... Van al je familie... Je houdt niet van mij ... Je houdt nauwelijks van je kinderen.

— Tilly!!

— Neen, je houdt nauwelijks van je kinderen.

— Tilly, je màg zo niet spreken... Omdat ik van de kinderen van oom Gerrit hou... zou ik daarom niet houden van jou... en van Stan en kleine Jet?

Zij was opgestaan, nerveus. Zij zag hem aan in zijn ernstige ogen, die haar lang aanstaarden, bijna droef, onder de zware frons van zijn blonde brauwen. Zij had hem met verwijten willen overstelpen, maar zij gooide zich integendeel aan zijn borst, haar armen om zijn hals.

— Zèg me, dat je van me houdt! snikte zij, met éen grote snik.

— Ik hou van je, ik hou van je, Tilly...

Hij kuste haar. Zij hoorde door zijn stem heen, zij voelde door zijn zoen heen... Hij hield niet meer van haar. Ineens, plotseling, goot deze zekerheid een ijskoude in haar ziel. Zij hield hem een ogenblik van zich, de handen tegen zijn schouders. Zij staarde hem aan... Ook hij zag haar aan, met zijn droeve ogen, en hij sprak, maar zij hoorde niet wat...

Toen hoorde ze hem zeggen...

— Ga je nu mee naar beneden, Tilly? Ze zullen niet weten, waar we blijven...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jbmefii9g2yy594f1sg2oo3zm5j3ik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/593</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68667</id>
    <revision>
      <id>222541</id>
      <parentid>188619</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2278" sha1="tt7gqby1xdclh5lste9fyuqjqtcfesf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;
&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{dhr}}
— Neen, zei ze kalm. Ik heb hoofdpijn en ik ga naar bed.

— Ga je niet mee naar beneden?

— Neen.

— Toe, Tilly, kom mee nu. Ik zou het zo graag zien.

— Liever niet, zei zij zacht en kalm. Ik heb heus hoofdpijn... en ik ga naar bed.

Zij zag hem nog, éen ogenblik, diep aan, en ook hij zag haar aan, heel droef en heel diep. Maar hun zielen ontmoetten niet elkander... Zij, het eerst, zoende hem...

— Nacht dan, zei zij zacht.

Hij zei niets meer, maar hij kuste haar terug, heel innig. Toen ging hij, zij hoorde zijn stap zacht kraken op de trap.

— O God... hoe kan ik haar vinden!! dacht hij. Hoe vind ik haar weer terug...
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''III'''}}}}


Een ogenblik maar bleef Addy in de salon.

— Ik zal papa wat gezelschap gaan houden, zei hij.

En hij zocht zijn vader op in diens kamer, want na den eten rookte Van der Welcke altijd zijn drie, vier sigaretten alleen.

— Vadertje... stoor ik je niet?

— Mij storen, beste kerel! Zou je denken, dat je me ooit stoort? Neen, je stoort me nooit... Ik kan tenminste de keren wel tellen, dat je me stoort.

— Maar nu kom ik je dan eens storen.

— Nu, dat is dan wel een buitenkansje.

— ... Om een beetje met je te praten.

— Goed. Dat gebeurt ook al niet veel.

Addy fronste zijn brauwen, en dat gaf hem een pijnlijk droeve trek.

— Je moet niet zo mokken, vadertje. Wat kan ik er aan doen.

— Ik mok niet, beste jongen. Ik neem het aan, dat het zo zijn moet. Ik heb het nu al weer vijf dagen zo aangenomen. Na den eten zat ik hier stilletjes en rookte geresigneerd mijn sigaretten. Van die vijf dagen heeft het er twee gewaaid en drie gestormd. Ik heb er rustig naar zitten luisteren.

— En?

— En... verder niets. Het leven is insipide en hoe ouder ik word, hoe meer insipide ik het vind. Ik filozofeer er ook niet hard over na. Trouwens, dat heb ik nooit gedaan... Maar wel denk ik soms tegenwoordig: wat is die voortgang van het leven beroerd. Ik had het tenminste maar gaarne gehouden zo als het was...

— Hoe vadertje?

— Zoals het vroeger was, toen je een kleine jongen was. Ik heb je zo langzamerhand... zo helemaal verloren... en ik heb zo weinig buiten je.&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tt7gqby1xdclh5lste9fyuqjqtcfesf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/594</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68668</id>
    <revision>
      <id>222542</id>
      <parentid>188613</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2046" sha1="alg8589fq3310l1q2ieubgqw0syz6ho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Kom...

— Ja, zo langzamerhand... je helemaal verloren... Vroeger... toen je een schooljongen was... toen had ik je... Toen je studies... dat nam me een beetje van je af. Je anderhalf jaar aan de hospitalen in Amsterdam... ik zag je niet... Je jaar daarna te Wenen... ik zag je niet. Nauwelijks nu en dan een brief. Toen kwam je terug: je promoveerde. Toen... toen ben je getrouwd...

— En wij zijn altijd bij je gebleven...

— En ik heb je ieder jaar iets meer verloren. Je hoort me niet meer toe. Vroeger deelde ik je alleen met mama... en je weet hoe me dat soms al heel moeilijk was: nu deel ik je... met de hele wereld.

— Met de hele wereld, neen vadertje.

— Met de halve wereld dan. Met je vrouw... met tante Adeline en je negen pleegkinderen... met alles wat je te doen hebt buiten...

— Dat zijn mijn zieken.

— Je hebt er een massa... voor een jonge dokter. En...

— Wat vadertje?

— Niets, kerel. Ik wou je alleen een raad geven, maar wat zal {{sp|ik jou}} eigenlijk raad geven.

— En waarom niet, vadertje?

— Ik tel niet mee.

— Kom...

— Ik heb immers nooit meegeteld. Je bedrilde mij en ik deed wat je zei.

— Geef mij nu je raad. Zijn we niet altijd geweest als twee vrienden.

— Ja, maar jij was de wijste.

— Nu ben ik misschien al heel weinig wijs. Geef mij je raad, vadertje.

— Je zal die niet aannemen van mij.

— Zeg hem mij toch.

— Nu hoor dan, kerel. Hier: zoek je leven voor jezelf.

— Wat meent u?

— Je geeft je leven helemaal weg. Ik geloof niet dat dit kan. Ik geloof, dat een gezond egoïsme nodig is voor de mens als brood en water.

— Ik geloof, dat ik genoeg egoïst ben.

— Neen. Je hebt niets voor jezelf. Je zal het gek vinden, dat ik zo met je spreek, maar zie je... hoe ouder ik word en hoe meer sigaretten ik rook... hoe meer ik gezien heb, dat...

— Dat wat...

— Dat je beide ouders... voor jou... je karakter in aanmerking genomen ... nooit aan je {{sp|eigen}} geluk hebben gedacht. Mama ook niet.

— Dat kan ik niet met u eens zijn.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>alg8589fq3310l1q2ieubgqw0syz6ho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/595</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68669</id>
    <revision>
      <id>222543</id>
      <parentid>188614</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2034" sha1="dxi8mrm05j7dmd8t0rhxjlk84d24682" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— En dat is toch zo. Je kinderjaren tussen je beide ouders hebben je gemaakt tot een altruïst en hebben je dit te veel gemaakt.

Addy glimlachte, zag lang zijn vader aan.

— Nu? Wat kijk je me aan?

— Ik kijk je aan, vader... omdat het me amuseert, dat je juist helemaal de plank mis slaat.

— Hoe dat?

— Er was misschien wel een kiem van altruïsme in me, maar de laatste jaren...

— De laatste jaren?

— Heb ik veel aan mezelf gedacht. Toen ik trouwde... heb ik geluk voor mezelf willen vinden. In mijn vrouw, in mijn kinderen wou ik een geluk vinden... voor mezelf. Voor mijn eigen, eigen ik.

— Zo, was dat je idee? Nu, dat was dan een gezond idee.

— Nietwaar, dat was een gezond idee. En je sloeg dus de plank mis, vadertje. Ik wou hebben een vrouw die mij behoorde, kinderen, die mij behoorden: alles, éen geluk voor mijzelf...

Van der Welcke hulde zich in veel rook.

— U ziet dus, vadertje, de raad, die je me gaf... heb ik al uit mezelf gevolgd.

— Ja, kerel.

— Nietwaar?

— Ja... Nu, dan is het immers goed.

— Ik ben blij eens wat te kunnen praten... Maar nu moet ik praten... niet over mezelf... maar over iets anders.

— Natuurlijk. Langer dan tien minuten kan je niet praten over jezelf. Maar het is waar, ik weet het nu, en mijn raad, die had je al gevolgd uit jezelf. Waarover heb je dan verder te praten?

— Vadertje, ik ben geweest... naar Amsterdam.

— Om Alex... Is dat nu klaar, van de Handelsschool?

— Ja... hij kan zijn examen doen... Maar daarna...

— Daarna?

— Ben ik geweest naar Haarlem. Bij Haarlem.

— Wat had je daar te doen...?

— Daar had iemand mij heen geroepen.

— Een patiënt?

— Een stervende...

— Wie?

Plotseling, uit Addy's blik, begreep Van der Welcke... Hij stond op, heel bleek, hij zag ontzet in de droeve ogen van zijn zoon.

— Addy! riep hij hees. Zeg... Addy... wat meen je? Wie... wat had je daarheen geroepen...? Ik wist niet... dat je iemand kende bij Haarlem... Ik wist niet... dat je er een patiënt had...!!&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dxi8mrm05j7dmd8t0rhxjlk84d24682</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/596</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68670</id>
    <revision>
      <id>222544</id>
      <parentid>188615</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2343" sha1="d2v3d3i3ta6k7r68h2isu7yjgsk0rfi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

En het was of hij met zijn woorden zichzelf nog wilde bedriegen, want had hij al niet begrepen...! En Addy, in zijn vaders ogen, uit zijn vaders stem, zag, dat hij begrepen had, want langzaam, met zachte stem, begon Addy, als was de naam al genoemd tussen hen beiden:

— Zes dagen... geleden kreeg ik een brief... een brief nog eigenhandig geschreven... Een duidelijke rustige hand... De brief was heel kort: hier is hij.

Hij tastte naar zijn portefeuille, hij haalde de brief er uit, reikte die zijn vader over.

Van der Welcke las:

Zeer geachte Heer!
Hoewel ik niet het genoegen heb u persoonlijk te kennen, zou het mij
een groot voorrecht zijn u dezer dagen te mijnent te zien en te spreken.
Ik hoop, dat ge aan het verzoek van een oude man, die zijn laatste dagen
leeft, wel zult willen voldoen.
Hoogachtend,
De Staffelaer.

Addy stond op, want zijn vader beefde; de brief trilde in zijn vingers.

— Vadertje... wees kalm...

— Addy... Addy... zeg me... hèb je hem gezien?

— Ik heb hem gezien... Ik ben tweemaal bij hem geweest...

— En... is hij... stervende?

— Hij is dood. Hij is vanmorgen gestorven.

— Is hij dood?

— Ja vadertje, hij is dood...

— Heb je... heb je met hem gesproken?

— Ja... ik heb met hem gesproken. Hij was heel helder... een helder oud man, niettegenstaande zijn twee-en-negentig jaren. Toen ik kwam, drukte hij mij vriendelijk, aardig de hand, deed me zitten naast zijn stoel. Hij zat op, in zijn stoel... Zo, in zijn stoel, is hij gestorven... weggegaan... heel rustig... Hij zei mij, dat hij mij had willen zien... omdat ik de zoon was... van mijn moeder... Hij vroeg naar mama, en deed mij vertellen hoe u beiden geleefd had... te Brussel... Ik vertelde hem van mijn kinderjaren... Ik vertelde van latere jaren. Hij stelde in alles een vreemd belang... en toen... toen vroeg hij naar u... Hoe u het gemaakt had... hoe u het maakte... hij vroeg of ik hield van mijn ouders... hij vroeg naar mijn carrière... hij vroeg naar mijn ideeën... Ik was bang hem te vermoeien, en wilde opstaan, maar zijn hand dwong me weer te gaan zitten ... &quot;Vertel me... vertel me... verder...&quot; Ik vertelde hem van Den Haag... ik vertelde hem hoe wij nu te Driebergen woonden... Hij wist, dat de kinderen van oom Gerrit hier waren... Hij scheen van ons gehoord te hebben... Toen ik wegging zei&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2v3d3i3ta6k7r68h2isu7yjgsk0rfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/597</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68671</id>
    <revision>
      <id>222545</id>
      <parentid>188616</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2651" sha1="gzjdptovxxkb1blgc8p6823aa53i2j3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;hij: Dokter, mag de oude man je wat geven... Toen gaf hij mij drieduizend gulden... &quot;voor je armen, dokter; je weigert ze niet, nietwaar...&quot; Ik heb gemeend ze te moeten aannemen... Het deed hem pleizier, mij dat geld te geven... De volgende dag — dat was vanmorgen, toen ik terug kwam... was hij veel minder helder... hij sprak even over mama en zo als hij over haar sprak, begreep ik, dat hij meende, dat zij nog heel jong was... Toch begreep hij wel, dat ik haar zoon was... Toen drukte hij mij even de hand, en zei. &quot;Dokter, ik ben blij je gezien te hebben... Groet je moeder... van de oude man... en groet je vader ook...&quot; Toen ben ik gegaan, en toen ik na een uur weer informeerde, zei de knecht mij... dat hij gestorven was...

Van der Welcke zat roerloos in zijn stoel, gebogen, de handen hangende tussen de knieën. En hij zei niets, hij staarde... Vóor hem duizelde het verleden, duizelden de dingen van vroeger... Het was of wat eens was geweest... nooit verging... of er nooit iets was te veranderen aan wat eens was begonnen... Hellende ging het leven... Zijn starende ogen zagen Rome, een kamer, hoog, in een oud paleis... Constance, vluchtende langs een binnentrap; hij, staande als een dief voor de oude man... de oude, waardige man, die hem was geweest als een vader... Nu... nu was hij gestorven... En Addy was aan zijn sterfbed geweest! En de groeten, de laatste groeten, bracht, als een vergeving zijn zoon van de stervende mee! Van der Welcke staarde, hij staarde steeds, roerloos, en een snik kropte op in zijn borst. Zijn ogen, als van een kind met de altijd jonge blik, vulden vol grote tranen. Toch bedwong hij zich, bleef hij kalm. En kalm zei hij slechts:

— Weet mama... dat, Addy?

— Neen vadertje... ik wou het u... het eerst vertellen. En u brengen... de groeten van de oude man... en...

— En...

— Zijn vergeving...

Dieper boog Van der Welcke's hoofd, de grote tranen vielen op de grond. Nu was Addy opgestaan en hij naderde zijn vader.

— Vadertje...

— Mijn jongen... mijn jongen!

— De oude man zei het zo...: zeg je vader... dat... ik hem vergeef... en... zeg het ook aan je moeder...

Om zijn vaders hals sloeg Addy zijn arm, en nu snikte Van der Welcke aan de borst van zijn zoon. Nu kon hij zich niet houden. Eén grote, luide snik, krampende hij zich, als een kind, aan zijn kind... Was het zo niet altijd geweest... het kind, trooster van zijn vader...? De zoon nu zijn moeders trooster... Emotie, éen ogenblik slechts, door de kalmte der oudere jaren, maar ogenblik, vol als geheel de ziel en geheel het leven van een kleine mens. De oudere man voelde héel zijn ziel, en hij zag héel zijn&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gzjdptovxxkb1blgc8p6823aa53i2j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/598</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68672</id>
    <revision>
      <id>222546</id>
      <parentid>188617</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="7jluiji8l5ztk5pocr26hjt5wx56v7s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;kleine leven... Kwam er dat tot hem: vergeving...? Kwam het tot hem ... door zijn zoon? Om zijn zoon... misschien... geheimzinnig... om geheimzinnige wet en mystieke reden...? Hij voelde het... als een helle verrassing... ook al zei hij niet dan na een pauze:

— Ik ben... blij, Addy... dat je gegaan bent... Nu moet je het zeggen ... aan mama...

— Vanavond nog, vader...

— Vanavond nog...

— Ja... ik zou het ook niet kunnen verzwijgen langer... Die laatste woorden... ze liggen me als een gewicht... op mijn hart; ik moet ze zeggen...

— Ook aan mama...

— Om mij verlicht te voelen...

— Ga dan...

Het was heel kalm, dat Van der Welcke het zei:

— Ga dan...

En hij bleef in zijn stoel, werktuigelijk rolden zijn vingers een nieuwe sigaret. Maar in zijn ogen, die altijd waren jong gebleven, schemerde als een weerschijn, verwonderd, of, voor het eerst, zij in het diepere leven hadden gezien. Nu kuste hem zijn zoon, ernstig. Nu ging Addy, sloot de deur zacht... En Van der Welcke bleef werken, de gerolde sigaret in zijn vingers. Hij vergat ze op te steken. Hij staarde... Buiten om het huis ging de loeiende wind langs de muren en streek, als aan een speeltuig, zijn fikkende vingers langs alle ramen, een grote gamma langs...

Vergeving... dat dàt zijn kon... wemelde voor zijn starende ogen uit...
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''IV'''}}}}


Toen Addy de trap afging, — een halve gasvlam brandde er in de bruine schemering der eiken betimmeringen, — kwam hij Constance tegen.

— Ik ga naar mijn kamer, zei zij, zichtbaar moe.

— Ik zocht je, moedertje.

— Ga dan mee.

— Je bent misschien moe, je wilt misschien rusten... en slapen...

— Ik rust uit, als je bij me bent... evengoed als wanneer ik alleen ben. Kom mee.

Zij strekte de hand uit, en hij nam die, en zij trok hem zacht, de trap mee op. In haar zitkamer draaide zij het gas hoog. Zij verkleedde zich vlug in een peignoir, en hij meende, hij zou niet met haar spreken vanavond, omdat zij waarlijk heel moe scheen... terwijl zij in haar kleedkamer bezig was, keek hij om zich rond en hij voelde zijn jongensjaren... De kamer was zo geheel en &lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7jluiji8l5ztk5pocr26hjt5wx56v7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/599</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68673</id>
    <revision>
      <id>222547</id>
      <parentid>188620</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2353" sha1="7f2b0cimgh6nc04ww8spygq7mxzlvck" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;al als de kleine salon van de Kerkhoflaan, dat wat voorbij was, hier, altijd tot hem terug kwam... En het bracht hem die vreemde weemoed mede, van alle dingen, die zijn geweest...

Nu kwam Constance terug; de kamer was warm intiem, de lampen schemerden er in de hoeken, zoals zij er zacht, altijd, schenen ontloken als grote tulpen vol stille vlam.

— Addy, zei Constance, die terug kwam. Hoor, hoe het waait... het laat me denken...

— Waaraan, mama...

— Aan een avond, nu meer dan tien jaren geleden... in Den Haag. Het was na de dood van grootmama Van der Welcke... Ik kwam van hier... van de kamer, waar papa nu slaapt... Ik was bij grootma geweest... en het stormde als vandaag, en toen ik thuis kwam, was ik erg nerveus — de wind scheen mij zo reusachtig toe en ik... ik scheen zo klein... Toen kwam je thuis... en ik was bang... ik kroop in je armen... Ik zag in je ogen, Addy... Indertijd... heel vreemd... veranderden ze van kleur... werden ze grijs... Nu zijn ze soms helemaal grauw, maar soms zie ik er een blauwe schijn in. Indertijd speet het me zo... dat ze van kleur veranderden... Herinner je... het was kort voor de dood van oom Gerrit... O, wat voelde ik me nerveus... dagen, weken te voren...

— En waarom denkt u aan die dagen, moesje...?

— Waarom, ik weet het niet... Misschien alleen, omdat het waait... Wat is ons land klein aan de zee... Het waait er, het waait er altijd... Het is of al wat gebeurt, aanwaait... over de zee... naar ons toe en over ons neervalt... in stortbuien van regen...

Hij glimlachte.

— Mijn jongen... O, het is mij soms zo zwaar, zonder dat ik het weet...

— Is het het huis?

— Het huis... Neen, neen, het is niet het huis.

— Heeft u het huis nog niet lief?

— Jawel... ik wen me aan het huis...

— Is het de wind... de regen...?

— Misschien beide... Maar ken ik ze niet sedert jaren...

— Wat is er dan, dat het u zwaar is...?

— Ik weet het niet...

— Kom eens hier bij me...

— Waar, mijn kind?

— Op mijn schoot... in mijn armen...

Zij zette zich op zijn knie... zij glimlachte heel weemoedig.

— In tijden...

— Wat?...

— Heb ik zo niet bij je gezeten... Herinner je... herinner je... toen je klein was... als ik nerveus was... dan kroop ik op je kleine kamer... dan kroop ik weg in je armen... en keek in je blauwe ogen... Nu doe ik dat nooit meer.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7f2b0cimgh6nc04ww8spygq7mxzlvck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/600</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68674</id>
    <revision>
      <id>222548</id>
      <parentid>188621</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="lsv26f0zolm6dfgng8o0qung29t5rsy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

Hij sloot om haar heen zijn armen vast.

— Maar doe het dan weer... Daar, nu doe je het... Mijn schoot is breder geworden... Mijn ogen zijn van kleur veranderd...

— Alles... alles is veranderd!

— Is alles veranderd...

— Ja — ik heb je verloren!

— Mama...

— Ik heb je verloren... Stil, mijn jongen, het kòn niet anders... Behoort een kind aan zijn ouders... Behoort een kind aan zijn moeder... Aan alles en iedereen behoort een kind... maar niet aan zijn ouders... aan zijn moeder niet... Het is een wrede wet... maar het is een wet...

— Je betreurt het verleden... en er was niet zoveel rust en vrede, in het verleden, moesje... Herinner je, herinner je... hoe je was... met arme vader... Nu is alles veel kalmer... en heeft zich zoveel vereffend omdat het leven is voortgegaan...

— Ja, het leven is voortgegaan... Ik had je... en ik heb je verloren...!

Zij snikte op zijn schouder.

— Mama!

— Kind, het kòn niet anders! Heb ik het niet al zo bedacht... dat het zo zijn zou... jaren en jaren geleden... Toen je een kleine jongen was... dacht ik dikwijls...: nu heb ik hem nog... maar eenmaal, onherroepelijk... verlies ik hem... Nu is het zo geworden... Ik moet er gelaten onder zijn...

— Woon ik niet bij u allen... Ben ik anders afwezig geweest... dan voor mijn studies... voor zaken soms...?

— Kind dat is het niet... Het is het verliezen... het elkander verliezen... uit elkanders ziel...

— Maar dat is het niet...

— Dat is het juist wel... Maar het kan niet anders, mijn kind... Alleen, omdat ik je niet meer voel in je ziel, weet ik niets meer van je af... Weet ik al sedert tijden niets meer van je af... Ik zie je gaan, ik zie je komen... het zijn de patiënten, het zijn de kinderen, die je in beslag nemen... beurtelings... maar wat weet ik... wat weet ik van je af.. Het is zo langzamerhand geworden... en sedert... je ... getrouwd bent... is het onherroepelijk.

— Mama...

— Mijn jongen, ik moet zo niet spreken. Ik mag zo niet spreken... Ik zou die melancholie ook wel helemaal te boven komen, als ik wist... dat je gelukkig was voor jezelf...

— En waarom zou u twijfelen, dat ik dat was...

— Ik weet het niet... Er is iets in je.

— Moeder, zei hij. Wat is het zonderling, dat u en vader...

— Wat...?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lsv26f0zolm6dfgng8o0qung29t5rsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/601</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68675</id>
    <revision>
      <id>222549</id>
      <parentid>188622</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2758" sha1="2fetyp3pamfopviyg9ers9ls48ode88" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Elkaar eigenlijk nooit hebben gevonden. U denkt beiden zo dikwijls... hetzelfde.

— Dacht papa... ook...

— Zoëven... bijna hetzelfde als....

— Wij hebben elkaar leren verdragen, mijn jongen.

— Maar nooit heeft u elkaar gevonden... en zijn stem, week, boog over.

Zij zag hem aan; zij begreep, dat ook hij zijn vrouw niet vond. Zij zag het, hij was niet gelukkig voor zich.

Het sneed haar plotseling als een zwaard door haar ziel, en als uit een bron welde het verwijt haar vol. Was het niet alles hàar schuld, als haar zoon zich niet gelukkig nu voelde... Het gevolg van zijn kinderjaren, het gevolg van zijn opvoeding... De melancholie, die gekomen was na de te grote ernst der eerste jeugd... Was het niet hàar schuld? Maar werktuigelijk slechts, op zijn woorden, antwoordde zij:

— Neen... nooit hebben wij elkaar gevonden...

Nu had hij haar willen spreken... over zijn reis, over de oude man, die daarginds bij Haarlem gestorven was. Maar hij kon niet, een moedeloosheid weerhield hem. En zonder woorden bleven zij zitten, dicht bij elkaar, haar hand in zijn hand. Nadat zijn vader, nadat zijn moeder, beiden, zo kort na elkaar hem gesproken hadden over zijn geluk... nu weerhield hem de moedeloosheid, omdat hij het zwart schemeren zag aan zijn voeten... als van een afgrond... Als wist hij niet waarheen leiden zou de eerste pas, die hij nu doen zou... Het pikduister en het niets ... omdat hij niet meer wist... Niet meer wist wat goed zou zijn te zeggen en te doen... Hij kòn nu niet spreken meer van de oude man, die, daarginds gestorven, hem geroepen had om te zeggen, dat hij vergaf, zijn vader, zijn moeder, — zij beiden, die aan hem, oude man, hadden misdaan eenmaal...: hij kon niet meer. Had het hij de woorden van zijn vader alleen maar gewemeld voor hem uit, de pikzwarte duisternis — nu, zo vreemd, zijn moeder hem hetzelfde zei — nu was het als afgrond, ineens... De pikduisternis... omdat hij niets meer wist ... Niet meer wist de wetenschap, volgens welke hij gaan moest zijn pad, dat hij, zo jong al, had menen weten te gaan in heldere zelfbewustheid van heldere ziel, die haar roeping voelde. O, hoe dikwijls, de laatste jaren, wist hij niet meer... Wist hij niet meer wat goed was te doen... omdat wat hij ook gedaan had, die laatste jaren, de zwaarte in hem was binnen gezonken, als onvoldaanheid, die hem gaf de moedeloosheid... Aan het bed van zijn arme patiënten had hij ze gevoeld, de moedeloosheid... Tussen de zorgen voor oom Gerrits kinderen, had hij ze gevoeld: de moedeloosheid... Bij zijn vrouw, bij zijn eigen kinderen, voelde hij ze: de moedeloosheid... O, wereld van stemming, die geboren werd juist uit het niet van de zelfonvoldaanheid, omdat het zèlf, helaas, nóoit voldaan&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2fetyp3pamfopviyg9ers9ls48ode88</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/602</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68676</id>
    <revision>
      <id>222550</id>
      <parentid>188623</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="cts1fnsv9c6z7r6sty75tkpsp0ivmjh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;was... omdat ze iets miste, en hij wist niet wat... En als dit kwam over hem heen, die nacht van plotselinge chaos... bezwijmde het woord op zijn lippen, de beweging aan zijn vingers, de daad aan zijn energie... O, wereld van duisternis, die er dan plotseling zich uitspande als het wolkuitspansel daarbuiten over àl de heldere hemel van hemzelf! Hij wist, hij wilde het goede en toch zwol de onvoldaanheid... Hij wist, dat hij lenigde en troostte, en toch was het de nacht zonder glimlach... Zoals nu terwijl hij zat, zijn hand in zijn moeders hand, zonder woorden meer na hun eerste woorden: alleen, huiverend, zei zij:

— Hoor... hoor, hoe het waait...

Hij trok haar tot zich, tot haar hoofd zonk op zijn schouder, en zij bleven in de nacht, zo.

De stormwind buiten was als een reusachtigheid, die leefde: een immense ziel, die woedde in wereldleed, met duizenden stemmen en duizenden wieken, en onder zijn razende smart, die vulde geheel de lucht boven het land, was als een doos zo klein het huis, dat bevatte hun allerleven...

En die nacht kon hij het haar niet zeggen.
{{c|— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — }}
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''V'''}}}}


Nu was hij eindelijk, na dagen, zichzelf! Alleen, geheel alleen, in de nacht, in zijn kamer, terwijl allen, die in het huis waren, sliepen; terwijl alleen de nacht zelf was wakker, de reusachtige wind wakker was, lijdende, strijdende, razende en ruisende rondom het huis. Nu was hij eindelijk zich alleen, na Amsterdam en na Haarlem, na moeite en drukte en emotie — arme patiënten, tersluiks opgezocht; de Handelsschool... na de oude man, de oude man vooral! — en nu dat hij zeer vermoeid was, kon hij toch niet besluiten naar bed te gaan. In de studeerkamer, die met haar enkele lamp nu bruinde rondom hem heen, zat hij in de diepe leren stoel, en zijn hoofd viel moe neer in zijn hand. Nu dat hij niets meer behoefde te &quot;doen&quot;, golfde al het zwart van vaagheid in hem en om hem rond, dat werd de stemming der zelfonvoldaanheid. Zó, als hij nu zich wist en zich voelde, kende hem niemand: niet zijn ouders, niet zijn vrouw, niet éen der kinderen van oom Gerrit, niet éen van zijn arme patiënten, die hem alleen zagen kalm en rustig, wat somber van blik, maar verder zo breed en vast, zo bezadigd en welwetend, welwetend wat het goede zou zijn, voor hen allen, die waren ziek en ellendig... Neen, zo kende hem niemand; zó zag hem niemand, gezonken zó moedeloos in zijn leren stoel, en allen, die hem zagen breed en vast, bezadigd en welwetend — zij zouden het nooit hebben willen geloven, dat hij juist... dat hij juist voor zichzelf {{sp|niets}} wist! O, mocht hij óok al weten, voor de anderen, met &lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cts1fnsv9c6z7r6sty75tkpsp0ivmjh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/603</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68677</id>
    <revision>
      <id>222551</id>
      <parentid>188625</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3036" sha1="bvbqltyua5ijodo6wiwx0dtw6t8iclk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;die bijna mystische wetenschap, die genas als door suggestieve kracht diep uit hemzelf — mocht hij ook voor hen al weten wat goed was voor hùn lichaam en ziel — voor zichzelf wist hij niets, en vooral wist hij het niet voor zijn ziel... Nu scheen zijn jonge leven zo rijk gevuld met doel naast doel, nu scheen zijn jonge levenslijn zó zeker te weten haar slingeringen, en toch was dat alles de uiterlijkheid en wist hij voor zichzelf niets! Zijn eigen ziekte was de onvoldaanheid en hij voelde ze de allerlaatste jaren zwellen in hem, voller en voller, kankeren in hem verder en verder... Kind, zag hij zich terug — het waren zijn éerste herinneringen, — tussen zijn beide ouders, zijn vader hem nemende van zijn moeders schoot, zijn moeder hem nemende uit zijn vaders armen — en in de onbewustheid der allereerste kinderjaren had hij hun onenigheid en ijverzucht altijd en altijd gevoeld. Al vroeg had de stem van zijn bloed moeten spreken, de kalme stem van zijn rustig Hollands bloed — en zijn rustige Hollandse aard had geblikt uit zijn ernstige ogen; zijn Hollandse natuur van ernst en verzoenende bezadiging had weten te vinden al zo heel vroeg, als klein jongske al, zo niet altijd woorden, dan toch klanken van troostende vereffening, rijpere tederheden voor die moeder, die hem in haar armen smoorde, voor die vader, die hij al zo gauw beschouwde als een grotere en oudere broer. Zo was het geweest van zo lang als hij het zich heugen kon, — van klein, spelend kindje af, dat streelde moeders wenende ogen, en vaders mokkende mond deed lachen — en ouder en groter wordende, heugde hij zich, was het zó altijd geweest — {{sp|voelde}} hij zich hun troost... Was het een wonder, dat hij, nog héel jong, al was beginnen te denken over de troost, die hij was, en toen {{sp|geweten}} had, dat hij de troost was... Toen {{sp|wist}} hij het, kind en jongen — niet meer in onbewustheid, maar in zeker onwrikbaar weten — en toen was het zijn taak geworden. Al zo heel gauw, had hem dat voor ogen geschemerd en daarna geschitterd: ik moet ze helpen, ik moet voor hem en voor haar zijn wat hun lief is en wat hen troost... Zo, natuurlijkweg had hij op zich, op zijn jonge schouders, die taak genomen, dat ze hem nooit te zwaar was geworden, en dat in hem was meegegroeid een neiging om te troosten en te lenigen ook wijder om zich rond. Zo, natuurlijk, had hij tot zich genomen al de kinderen van oom Gerrit, om voor ze te zorgen, om ze op te voeden. Zo, natuurlijk, zocht hij, tot ver, ver om zich rond — niet vlak bij zijn huis, maar tot in verdere dorpen en verdere steden — wat hij lenigen kon en troosten, wie hij genezen kon, voor wie hij kon zorgen... Zo was zijn natuur gegroeid en zo deed hij natuurlijk-weg, naar zijn natuur... Maar de strijd zijner ouders, dadelijk, in de eerste onbewuste kindsjaren, had de tedere zenuwen met een onophoudelijke trilling doen sidderen, als een snaartuig, dat nooit meer zwijgt... En onder de kalme, ernstige blik, onder de lach van troost en bezadiging, onder de&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bvbqltyua5ijodo6wiwx0dtw6t8iclk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/604</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68678</id>
    <revision>
      <id>222552</id>
      <parentid>188626</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222552</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="eu3yr8gcjt5jcgd1jjbs6z6dy8ipjzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;stevige breedte van jong mannelijke kracht, had het snaartuig altijd gesidderd, en zich nooit willen verraden... Had het maar éens zich verraden, een enkele keer, toen het allereerste kinderleed ruw hem geschokt had, in een wanhoop te groot om te dragen... Maar dadelijk daarna had hij voor zich geweten, dat hij sterk moest zijn voor de wreedheden des levens... Sedert waren ze tegen hem aangeblazen, de wreedheden, als felle waaiïngen — zonder dat zichtbaar of hoorbaar voor anderen getrild had het gevoelige snarentuig... O, heugde hij zich niet dat leed van zijn kinderziel, toen hij had moeten menen, dat al zijn kinderliefde was waardeloos geweest, omdat zijn ouders elkaar toch zouden verlaten, ieder grijpend het geluk, dat hen tegenglimlachte... Maar dat leed en die trilling — géen had ze gezien... Na het éerste leed had niemand gezien... En zelf scheen het hem toe, of daarna de overgevoeligheid van het altijd trillende snarentuig zich gehard had in de sterke jonge jaren van mannelijkheid: het doel had zo scherp omlijnd gestaan voor hem uit: daarheen... Daarheen!... Jong had hij zich gevoeld en sterk, en de overgevoelige trilling scheen zijn ziel alleen mystisch te hebben ontwikkeld, om te genezen, waarheen zij richtte haar fluïde. Heel vreemd was het hem geweest, maar juist met de medische studies, die anders het materialisme voorbereiden, was in hèm ontwikkeld een heldere mystiek, een vraag naar het leven van het leven; de vraag, die niet de medische boeken beantwoordden... Sprak hij dan met studievrienden, dan antwoordden ze hem met de spotlach van hun ontwikkelend positivisme: dorre wijsbegeerte, die de meesten uit de medische studiën bijkleeft, omdat zij alleen vragen naar de zichtbare openbaringen van het leven, dat hun zorg zal verplegen — en niet vragen naar de onzichtbare bron, de heilige levenswel, waaruit het àl vloeit, in glans, die verduistert — tot de eerste glans niet meer zichtbaar is... Zo was het zijn studie-vrienden gegaan, en hun loopbaan was geworden de materialistische van de meeste doktoren... Hèm had de vraag altijd voor ogen gechemerd naar het leven van het leven, naar de levenswel van de glanzende oorsprong... En tegelijk met zijn vermeerdering van praktische wetenschap, en positivistische kunde — had zich vermeerderd de vreemd mystische zekerheid in hem; dat hij genezen zou, als hij wilde... Dat hij kon genezen, door louter wil... Dat was niet te beredeneren, dat was in hem: éen heilig weten... O, die heerlijke zekerheid, en die al zo vroeg voor hem uit had gestraald als uit dat fluïde zelf, of het een zon was, waaruit het schichten schoot... Sedert hij het, vroeg al, zo helder zeker in zich had gevoeld, sedert sprak hij er niet meer over — nauwelijks nog heel zelden éen enkel woord met zijn moeder, met zijn vader — maar verder scheen hij niet aan zijn geheime kracht met woorden te willen raken, — alsof woorden adem waren, die een spiegelglans zouden bewademen...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eu3yr8gcjt5jcgd1jjbs6z6dy8ipjzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/605</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68679</id>
    <revision>
      <id>222553</id>
      <parentid>188627</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222553</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2952" sha1="dnjj4n70jaonwe7t4r3j6z4dpd8ztsn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

O, waarom wist hij nu niet voor zichzelf! Waarom, die laatste jaren, zonk hij diep en dieper in de vaagheid van die zelfonvoldaanheid! Waarom was het evenwicht verstoord en voelde hij een schuldbewustzijn in hem zwellen...

Nu bleef hij moe zitten, en hoewel allen in huis nu waren in bed, terwijl de waaiende wind, reusachtig en klagende, aanhuilde over verre heiden heen, en streek langs de muren en vensters met zijn somber aanzwellende huilschreeuw, kon hij niet besluiten naar bed te gaan, als wist hij, dat hij toch niet zou slapen... En als om te weten voor zich hoe de moedeloosheid hem had kunnen overmeesteren, dook hij terug in zijn herinneringen, zag zich jongen terug, — jongen, gezond, sterk en rustig, die liefhad zijn Hollandse kimmen en Hollandse luchten, met de diep in hem groeiende overtuiging, dat hij in zich borg de geheime kracht, die uit haar fluïde weldadig zou kunnen toegaan tot allen, die leden naar lichaam en nerveuze ziel... De teleurstelling van zijn ouders, papa vooral, van grootmama, dat hij niet wilde in de diplomatie, dat hij dokter wilde worden, maar hij had zijn wil doorgezet, gesterkt door mama die het in hem scheen te begrijpen; zijn vlugge studiekracht die hem in een koortsige haast had laten bereiken, wat hij als doel ook zo dicht voor zijn ogen zag: uit de vijfde klasse gymnasium het Staatsexamen gedaan maar voor hij zo jong — zeventien — al gaan zou naar Leiden een leertijd te Heidelberg; na een jaar te Leiden propaedeutisch; candidaats na anderhalf jaar vijf jaren voor zijn examens van doctoraal, semi-arts, arts in welke tijd hij te Wenen ook praktisch werkzaam geweest was bij een assistent... Zo was hij zes-en-twintig jaar, toen hij promoveerde en zijn ouders waren zo blij geweest, dat hij zich na die negen jaar van studie en afwezigheid in het buitenland, bij hen had gevestigd in Driebergen, — dat zij hem terug hadden in hun huis, waar zelfs met al de kinderen van oom Gerrit, hij had gelaten een leegte... Een korte tijd zo de tederheid van het weer armsten van de bevolking ten lande, of in de dorpen soms, waar hij zijn patiënten natuurlijkweg vond onder de armsten van de bevolking ten lande, of in de dorpen soms, of zelfs tot in Utrecht en Amsterdam toe... Nooit sprak hij daarover, en om wat hij deed was altijd een ernstig zwijgen, zo als hij zweeg over de geheime kracht, die hij zo zeker wist in zich... Nooit en met niemand had hij gesproken over dat arme kind, een meisje van twaalf jaar oud, dochtertje van ellendige arbeiders, lam van af haar vijfde jaar, en dat hij, waarmede anders dan door wat materiële hulp, maar vooral door zijn zeker willen, langzamerhand zich had doen heffen van haar strozak, zich had doen bewegen, tot zij nu liep op de broze, zwikkende beentjes... En het was als schaamde hij zich over de ongelooflijkheid van zulke genezing, want nooit had hij hierover gesproken, zelfs niet met zijn moeder, zelfs niet met zijn vader...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dnjj4n70jaonwe7t4r3j6z4dpd8ztsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/606</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68680</id>
    <revision>
      <id>222554</id>
      <parentid>188628</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222554</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2990" sha1="49bpfabv9rx65t9is8smnaykfik0xjk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

O, zo korte tijd de tederheid, van het weer samen leven, met allen, met zijn ouders... Als hij nu dacht aan de vreemde dubbele richting, die zijn ziel als langs twee lijnen was ingegaan, toen hij in Den Haag — enkele keren, nu en dan, — haàr had ontmoet, nu zijn vrouw... Vreemde richting de ene? Misschien toch niet, maar hij wist om de nachtelijk stormende wind, somber aanzwellend zijn huilschreeuw over de wijde heiden, niet duidelijk zijn gedachten in te zien... Mathilde! In Den Haag, de enkele ontmoetingen, en toen dat gevoel van niet anders kunnen — hàar kiezen, als gedwongen tot die keuze — haar kiezen — en bij de vage verwondering in zichzelf toch ook de trots in zijn familie te voeren die knappe, gezonde jonge vrouw... Zowel de trots, dat zij niet — vooral van moeders zijde — behoorde tot hun stand, als de trots, dat zij gezond was met haar tint van rozige melk, vooral niet lijdende aan de nevroze, die al te veel ziekte tussen hen allen... Maar zij hadden zijn trots niet gedeeld, en het was of na zijn huwelijk niet anders dan een lichte verkoeling had kunnen komen tussen hem en zijn vader; het was of zijn moeder — trots al haar laat aangeleerde ideeën van vrijzinnigheid — een afkeer behield van dat meisje — wier stap, wier stem, wier beweging en wier gezegden alle spraken van geheel andere omgevingen dan waaraan zij gewoon was; het was of tante Adeline, Emilie, de kinderen van oom Gerrit — geheel hun grote huisgezin — Mathilde in hun midden niet anders hadden kunnen ontvangen, dan met een zekere op haar neerkijkende achterdocht... Het was of zij geen van allen begrepen, waarom hij deze vrouw had getrouwd. Hij had het wel gezien, hoe zij altijd zich dwongen tot een zachte beminnelijkheid tegen zijn vrouw — omdat ze zijn vrouw toch was — zich dwongen vooral haar toch niet te laten blijken, dat zij allen vonden, dat zij was grof en burgerlijk, haar stap plomp, haar stem niet spits genoeg — in alles wat zij deed of zeide, opmerkten dat soms oneindig-kleine verschil, dat bestaan blijft, hoe alle standsverschil ook wil worden vereffend. Hij had het wel gezien, maar zijn trots was geweest, het nooit hun te hebben doen blijken, dat hij het zag — omdat hij het zo klein vond in hen — zo kleinzielig — dat zij het oneindig-kleine verschil niet wegwissen konden tussen hen en Mathilde — ja, omdat hij zelfs hun neerbuigende beminnelijkheid, die haar zo genadig soms tegemoet kwam, kleinzielig vond — ondanks zichzelf trotsende zij allen op hun meerdere aan— en ingeboren distinctie... zij allen zich vindende fijner en beter en hoger dan zijn vrouw, die zij toch maar niet kwetsen wilden... Dat zag hij zo zelfs in zijn moeder, in de jongens, in Adèletje en in Gerdy — wie het nooit lukte — en liever had hij dan nog maar de onvermomde antipathie van kleine Klaasje, die duidelijk blijken liet, dat zij Mathilde niet kon uitstaan...

En nu zag hij, dat in zijn trouwen die vrouw, die niet geheel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>49bpfabv9rx65t9is8smnaykfik0xjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/607</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68681</id>
    <revision>
      <id>222555</id>
      <parentid>188629</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:28:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3029" sha1="4bvfopqrrhpxcvnjd6vmy15jvtw0szd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;was van hun stand, hij vooral trots had willen tonen tegen de eigendunkelijkheid in van wie hij noemde de zijnen: zijn ouders... zijn huisgezin... — trots, als om te tonen: er is geen verschil van stand meer, vooral geen verschil in die kleine tinten van stand onderling... en ziehier: er is gezondheid... terwijl hij ze allen ziek zag, de zijnen, naar lichaam, naar ziel... zo niet zwaar lijdende, toch àllen aangetast of aangezweemd door de nevroze van hun tijd... Misschien was er wel in die trots even geweest een willen tot voorbeeld stellen, zijn vrouw, Mathilde: zie nu, hier is een, die is gezond en die is eenvoudig... want zo zag hij haar ziel en lichaam... Omdat hij haar zo zag, had hij voor haar gevoeld de liefde, die hem tot haar gedrongen had — zijn ziel gaande die richting van positivisme, en materialisme, die na zijn studiën op dàt ogenblik de mystiek in zijn ziel was meester geweest... Want hij had ze gekend, die ogenblikken, waarin hij — moe van boekenstudie, of verhard in de operatiekamer, in zich de mystiek had tijdelijk voelen verwelken, en vooral in die tijdelijkheden van materialisme van jonge dokter had hij ondervonden de aantrekkelijkheid van Mathilde: die van een rozigblanke gezonde vrouw, die hem gezonde kinderen zou geven. In zulke ogenblikken zag hij het zo: de wereld, de mensheid vernieuwd door zorgvuldige selectie; het frisse bloed voor de toekomst bloeiende als met weelderige rozenbloei, die de ziekelijke lelies der nevroze zou overweldigen... Spraken dan later de geheime krachten luider in hem, dan voelde hij zich plotseling ver van zijn vrouw... alsof hij haar had verloren... en vooral in zijn zwarte en vage zelfonvoldaanheden had hij haar geheel verloren..., voelde hij de spierloze onmacht haar zoen zelfs warm terug te geven... bleef zijn stem mat tegenover haar... bleef zijn grauwe blik koud... wat hij haar ook zeide, en hoe hij ook dwingen wilde terug in zich zijn gezonde positivistische liefde voor de gezonde moeder van zijn twee kinderen... Dan voelde hij schuld tegenover haar. En het schuldbewustzijn in hem zwol... Kon zij het helpen, dat hij haar alleen had kunnen geven éen helft van zijn ziel, dat hij alleen bij machte was haar lief te hebben met zijn positivistische gevoelens — hoe eerlijk die ook in hem waren — terwijl hij haar niets gaf van wat er dieper en heerlijker in hem werkte en weefde, het eigenlijke werk en weefsel van hèmzelf... Kon zij het helpen en had hij wel mogen haar nemen tot zich, als hij haar niet meer kon geven dan de helft van zichzelf — terwijl àl het hogere — want wist hij niet wat het hogere was? — haar ontsnapte, en haar altijd ontsnappen zou... Maar dikwijls in de zwarte onvoldaanheid, als nu in de moede nachtstemming, was het schuldbewustzijn — ook al pijnigde het — plotseling te dromerig en oneigenlijk, zag hij het in als de overdrijving zijner moede zenuwen, troostte hij zich zachtjes nu: zij is een eenvoudige vrouw...: aan andere dingen dan aan eenvoudige en zo weinig samengestelde...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4bvfopqrrhpxcvnjd6vmy15jvtw0szd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/608</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68682</id>
    <revision>
      <id>222556</id>
      <parentid>188630</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="4dll1g7h1h18vcdgeyd446wnyh4uedj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;heeft zij nooit gedacht... heeft zij nooit in geleefd... en dat... alles dat wat ik baar niet geef... zij zal het niet missen... zij zal ervan het gemis nooit vatten... omdat zij eenvoudig is... omdat zij eenvoudig is: een gezonde, normale moeder... de mooie gezonde moeder van mijn twee lieve kinderen...

Dan weer, moe en besluitenloos om naar bed te gaan, prikkelde het schuldbewustzijn na... dacht hij zich haar, ongelukkig in het huis, dat hèm lief was, en onmachtig wist hij zich heden — zo dikwijls — zijn ene helft — te geven... Terwijl hij, zinkende en zinkende in zijn zelfonvoldaanheid, nu luisterde naar de schreeuwhuilende wind om het huis, — de storm, die dagen duurde, — meende hij stemmen te horen, die aanklaagden over de wijde, wijde heide, als leefde de wind, als was de storm een ziel, als borg hij wenende zielen, klagende zielen, in zijn openbaring, over en weer aanwaaiende zielen, die nu in deze nacht, met zielevingers tikkelden aan de rillende ruiten... Om dit huis, waarin zijn grootouders, zo lang en vereenzaamd hadden gewoond, — tot nieuw leven de vele lege kamers was komen vullen — scheen het hem plotseling toe als hoorde hij iets van hun stemmen, weeklagend door de storm heen... hem aanklagen eerst, beklagen hem dan... De stem van de Oude Man, de stem van de oude vrouw... maar wat zij hem klaagden, verstond hij niet in de altijd schrillere huilschreeuw bij huilschreeuw, die wanhoopte langs de zwiepende bomen... Tot plotseling het venster, slecht de knop gesloten, door een felle ruk, openwoei, toe de jaloezie wrak klapperde, en weer slingerde open, hard aan tegen de muur van het huis... De wind kwam binnen, en blies met een ademtocht het licht uit van de lamp. De kamer donker, schemerde zichtbaar buiten de nacht, tekende zich af het wanhopig opengerukte raam... Hij, tastend, stotend tegen de stoelen aan, bewoog zich er heen, greep de klappende en slaande jaloezie, sloot ze, sloot stevig het raam nu, de oude knop roestig draaiende om.

Stortregen viel neer in stromen: met droef bezwerende stemmen klaagsnikte de wind en tikkelde tegen de rillende ruiten met vingers.

Die nacht sliep hij niet — hoe moe hij ook was, en hij dacht altijd:

— Heb ik schuld...?
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''VI'''}}}}


De oude vrouw — in de grauwe morgen, die buiten moe scheen van wind — zat stil aan het raam, en haar geest vaagde weg in heel nevelige dagen van vroeger, toen Klaasje nader kwam; zij had twee grote, zware boeken onder de arm, en zij torste ze, — ingebonden delen van Graphic en Illustration, —&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4dll1g7h1h18vcdgeyd446wnyh4uedj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/609</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68683</id>
    <revision>
      <id>222557</id>
      <parentid>188632</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2686" sha1="o0zeyterhoiygsmii9ry7eu1z2ikjgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;maar, onhandig, liet zij ze vallen... Het meisje, driftig. boos op de boeken, sloeg ze, maar haar handje deed pijn van het harde karton: daarom sleepte zij ze liever, naar oma, de boze boeken, die niet wilden: zij sleepte ze aan de open banden, die zo hard haar pijn hadden gedaan: zij scheurde ze wel een beetje, maar dàt was hun eigen schuld, omdat ze niet hadden willen gedragen worden... Tevreden, als na een wraak — omdat de boeken waren gescheurd — sloeg zij de banden dicht, zelfvoldaan nu de boeken lagen aan de voeten van oma, tegen haar stoof, en zij sleepte nu ook een voetenkussen, duwde het tegen oma's japon, en geknield op het kussen, vroeg zij, moederlijk, aan oma:

— Oma... oma... wil oma prentjes zien?

De oude vrouw wendde langzaam, met vage blik vol nevel, het hoofd naar het kind: de blonde haren vielen los neer om het wat magere en scherpe gezichtje, waarin de ogen vreemd lichtten met een te felle glans, hard en starende: het stemmetje... oma, prentjes zien?... klonk met een vreemd vriendelijke intonatie, tegelijk te kinderachtig voor het al grote meisje van twaalf, — de buste zich ontwikkelend — als te moederlijk beschermend tegen de oude vrouw.

— Oma... wil oma prentjes zien...?

De oude vrouw, vaag, dacht zich in Buitenzorg, in een groot, wit paleis, tussen bergen aan blauwe hemel, zacht wuivende, als struisveren, klapperbomen — en zij meende, haar dochtertje — Gertrude — knielde bij haar neer, en wilde met haar in de boeken kijken... Zij had om haar oude mond een lachje van rimpels en zij strekte de handen uit naar het boek, dat Klaasje, onhandig, ophield... Maar de oude vrouw was te zwak om het zware boek op de schoot zich te trekken, en onwillig, gleed het langs haar japon op de grond, tegen de stoof. Klaasje werd boos:

— Stoute boeken, stoute boeken...

Zij geraakte in een drift, sloeg weer het boek, maar haar handje deed pijn, en plots begon ze te huilen...

— Cht... cht!! troostte oma kalmerend: zij bukte zich pijnlijk in haar grote stoel, trok moeizaam het onwillige boek op, en Klaasje nu, nat de ogen nog, duwde van onderen het zware boek óp, zodat het eindelijk lag op grootma's schoot. Klaasje zuchtte toen, na eindelijke overwinning.

— Omslaan, zei zij.

Zij sloeg de onhandige, zware band om, en zei:

— Klaasje zal vertellen...

Maar de zwarte platen, de donkere portretten zeiden haar niets, en de vinger uitgestrekt naar het portret en de plaat, bleef zij met haar mond vol tanden, wist niets te vinden...

— Omslaan, omslaan... herhaalde zij.

Zij verlangde naar kleuren, geel, blauw en rood, maar de platen bleven zwart, alle met zwarte strepen en vlekken en lelijk vond zij de platen.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o0zeyterhoiygsmii9ry7eu1z2ikjgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/610</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68684</id>
    <revision>
      <id>222558</id>
      <parentid>188633</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <origin>222558</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="a0y8wusfpnxzwk1jmo968mt6g438k2k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Omslaan, omslaan, omslaan... herhaalde zij nu nerveus, smachtende, dat zij geel, blauw en rood zouden worden.

De oude vrouw, met haar rimpellach, sloeg geduldig de platen om. Ook haar zeiden de platen niets, omdat zij zwart waren en somber — en omdat zij ook vóor zich al kleuren zag — het krijtwit en het diepe blauw en het kelder gelakte groen, van bomen, lucht, huizen in Indië... Hier, onder de sombere neerslag der luchten, hier bij de sombere platen, zagen de oude vrouw en het kind niet wat haar weldadig was...

Toen werd Klaasje heel boos, en zij sleepte het zware boek van oma's schoot: zij sloeg het, de pijn niet achtende, en zij schold:

— Lelijke boeken... zwarte, lelijke boeken...!

— Cht! Cht! kalmeerde de oude vrouw en zij legde de aderige hand op het blonde meisjeshoofd.

— Torentje bouwen! juichte Klaasje, plotseling ziende een mooi vizioen. Zij stond vlug op; op een tafel in een hoek van de kamer vond zij een domino-doos. Zij bracht de doos aan, van blijdschap schitterend, maar het gladde deksel gleed uit de doos neer, en de stenen hagelden op de vloer. Klaasje stampte met de voet, maar het mooie vizioen glansde nog steeds — en haastig, en toornig, graaide zij met de handen de stenen bij elkaar, in haar schortje... Zo bracht zij ze bij oma, als een oogst, als een buit, deed ze neerhagelen aan haar voeten. Moeizaam schoof zij weer een der zware boeken op oma's schoot en de oude vrouw hielp haar, trok op, terwijl Klaasje duwde.

— Torentje bouwen! juichte het kind.

Oma hield vast het boek, hield het recht, terwijl Klaasje twee, drie stenen zette, op de smalle lage kant. Op die stenen bouwde zij verder, het zwarte en witte wankele torentje...

— Een deurtje, met twee raampjes... verbeeldde zich het spelende kind.

Maar het torentje stortte, hard, in elkaar.

— Oma mag niet bewegen! bromde het kind, zette in evenwicht op oma's knieën het zware boek, bouwde weer, haastig, om heel hoog te komen...

— Oma mag niet meer bewegen... Torentje... met een muurtje er om... Hoger torentje... op het muurtje nog een steentje... op het muurtje nog een steentje...

Maar het muurtje en het torentje stortten hard in elkaar.

— Stoute oma... stoute oma!

— Chtt! kalmeerde de oude vrouw.

Addy was binnengekomen, en het kind, latende boek en stenen, juichte hem toe, liep op hem af... Zij noemde hem oom, niet wetende, dat hij haar neef was.

— Oom Addy! juichte het kind.

Hij breidde zijn armen open, tilde haar even op.

— Zoek eens in oom Addy's zakken, zei hij.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0y8wusfpnxzwk1jmo968mt6g438k2k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222559</id>
      <parentid>222558</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:30:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222559</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="5bfgvn7onowf4olltzlo1br2fg2b0tu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Omslaan, omslaan, omslaan... herhaalde zij nu nerveus, smachtende, dat zij geel, blauw en rood zouden worden.

De oude vrouw, met haar rimpellach, sloeg geduldig de platen om. Ook haar zeiden de platen niets, omdat zij zwart waren en somber — en omdat zij ook vóor zich al kleuren zag — het krijtwit en het diepe blauw en het kelder gelakte groen, van bomen, lucht, huizen in Indië... Hier, onder de sombere neerslag der luchten, hier bij de sombere platen, zagen de oude vrouw en het kind niet wat haar weldadig was...

Toen werd Klaasje heel boos, en zij sleepte het zware boek van oma's schoot: zij sloeg het, de pijn niet achtende, en zij schold:

— Lelijke boeken... zwarte, lelijke boeken...!

— Cht! Cht! kalmeerde de oude vrouw en zij legde de aderige hand op het blonde meisjeshoofd.

— Torentje bouwen! juichte Klaasje, plotseling ziende een mooi vizioen. Zij stond vlug op; op een tafel in een hoek van de kamer vond zij een domino-doos. Zij bracht de doos aan, van blijdschap schitterend, maar het gladde deksel gleed uit de doos neer, en de stenen hagelden op de vloer. Klaasje stampte met de voet, maar het mooie vizioen glansde nog steeds — en haastig, en toornig, graaide zij met de handen de stenen bij elkaar, in haar schortje... Zo bracht zij ze bij oma, als een oogst, als een buit, deed ze neerhagelen aan haar voeten. Moeizaam schoof zij weer een der zware boeken op oma's schoot en de oude vrouw hielp haar, trok op, terwijl Klaasje duwde.

— Torentje bouwen! juichte het kind.

Oma hield vast het boek, hield het recht, terwijl Klaasje twee, drie stenen zette, op de smalle lage kant. Op die stenen bouwde zij verder, het zwarte en witte wankele torentje...

— Een deurtje, met twee raampjes... verbeeldde zich het spelende kind.

Maar het torentje stortte, hard, in elkaar.

— Oma mag niet bewegen! bromde het kind, zette in evenwicht op oma's knieën het zware boek, bouwde weer, haastig, om heel hoog te komen...

— Oma mag niet meer bewegen... Torentje... met een muurtje er om... Hoger torentje... op het muurtje nog een steentje... op het muurtje nog een steentje...

Maar het muurtje en het torentje stortten hard in elkaar.

— Stoute oma... stoute oma!

— Chtt! kalmeerde de oude vrouw.

Addy was binnengekomen, en het kind, latende boek en stenen, juichte hem toe, liep op hem af... Zij noemde hem oom, niet wetende, dat hij haar neef was.

— Oom Addy! juichte het kind.

Hij breidde zijn armen open, tilde haar even op.

— Zoek eens in oom Addy's zakken, zei hij.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5bfgvn7onowf4olltzlo1br2fg2b0tu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/611</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68685</id>
    <revision>
      <id>222560</id>
      <parentid>188634</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="m5dinhywa83cq7t2kxhdl86kzphlth2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;
&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{dhr}}
— Wat heb je, wat heb je?

Zij graaide in zijn zakken.

— Neen, dat is ooms portefeuille... Neen, dat is zijn horloge... Hier, kijk eens wat is dat?

Hij hielp haar nu, het pakje vinden. Zij rukte haastig aan het papier en het touwtje, en hij was het, die het pakje opende... Het was een kleine kaleidoscoop...

— Zie er eens door...

— Mooi! zei het kind juichende... Mooi... blauw, rood, geel...

— Nu moet je schudden...

Zij schudde de kaleidoscoop: de kleuren, ruitvormig, veranderden haar figuur tot een ster.

— Groen, blauw, rood, juichte het kind.

— Nu moet je weer schudden...

— Blauw met geel...

— Daar... Wat zeg je nu? — Mooi... mooi...

Zij zette zich, plotseling stil, op de grond, tuurde en schudde het buisje, tuurde en schudde het weer... In het kleurige sterretje zag zij een paradijs, plotseling...

— Groen, geel, blauw...

Hij had grootma van het boek ontlast, legde het neer, schikte in de doos de dobbelstenen.

— Het heeft gewaaid, zei de oude vrouw, wijzende naar de tuin. In de tuin liggen gróte takken...
{{dhr}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{dhr}}
{{c|{{larger|'''VII'''}}}}


Maar Adeline kwam binnen: zij zocht Addy. Zij had hem gisteren, omdat hij zo moe was, niet willen vragen naar de uitslag van zijn reis naar Amsterdam, maar nu, terwijl hij nog speelde met Klaasje, was er een vraging in haar ogen. Zij was nog een jonge vrouw, niet ouder dan veertig jaar — jong met Gerrit getrouwd, hem ieder jaar barende een kind — maar trots haar zacht rond blond gezicht, was zij niet jong meer, vermoederd in haar vormen, en vooral na haar grote leed — na de dood van haar man — zijn zelfdood, die altijd was blijven schaduwen over haar en de kinderen als een onuitwisbare schemering — zo geslagen in haar al zo eenvoudige energieën, dat zij, naïef, om alles wat haar en haar kinderen aanging bij Constance of Addy aankwam: het meeste bij Addy, die zij haar beschermer, natuurlijk-weg was gaan vinden. Zij zag tot hem op met een eerbiedig vertrouwen; zij deed altijd woordelijk als hij haar zei; hij was het, die beheerde hun heel kleine fortuintje, het voor de kinderen zo voordelig mogelijk uitzettende; tot hem — niettegenstaande zijn jeugd — wendde zij zich in alles wat &lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5dinhywa83cq7t2kxhdl86kzphlth2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/612</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68686</id>
    <revision>
      <id>222561</id>
      <parentid>188636</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:30:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2842" sha1="48lfaknkw83y3mt7oleccp70nle9dn2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;betrof haar jongens, en de jongens zelf, natuurlijk-weg, namen het aan, dat hun maar zes, zeven jaren oudere neef voor hen zorgde met een vaderlijke ernst. Maar zij wist wel, Adeline, dat Addy heel boos was geweest, omdat Alex van Alkmaar had weg moeten gaan; in Den Haag op de Hogere Burgerschool was het eerst nogal vrij goed gegaan; na de derde klasse — hij was al zeventien — had hij juist zijn toelatings-examen nog kunnen doen, maar toen hij twee jaren deed over de eerste cursus, en het in de tweede cursus niet lukte, had Addy zelf gemeend, dat Alex maar iets anders moest zoeken, hoe gaarne zijn moeder ook, gedachtig aan Gerrit, haar oudste zoon had officier willen zien... Nu was hij bijna al twintig, en zó laat was het voor hem geworden om op de Handelsschool te Amsterdam te komen, dat Addy eerst persoonlijk alle informatie had willen winnen, en daarom naar Amsterdam was gegaan — de directeur had opgezocht... Daarom, deze morgen, zocht Adeline, wat nerveus, Addy te spreken, een beetje bang voor wat hij nu zeggen zou, omdat hij heel ontevreden geweest was over Alex, ontmoedigd, niet wetende wat met hem aan te vangen... Hij zou nu gaarne met Alex spreken, zei hij, en Adeline, treurig om haar zoon, een beetje bang voor Addy, ging Alex zoeken, bracht hem mee. Hij was lang, slank, bleek, blond: hij scheen niet sterk, hoewel hij vooral als kind op zijn vader had geleken; ieder jaar schenen zijn trekken meer en meer te verstarren, en werd zijn gelaat een spookachtig masker van bleekheid, de blik wat schuw, onder op de wimpers, als met een bang, schuchter, en tegelijk diep in zich verbergen van onzichtbare, stille dingen... Nu, dat zijn moeder hem was komen halen, uit de kamer, waar hij had zitten lezen, kwam hij binnen met haar, klaarblijkelijk nerveus om het gesprek, dat hij met Addy voorzag. Maar Addy zei:

— Ik moet eigenlijk uit, tante... Alex, kan je een eind met me meegaan, dan kunnen wij al lopende praten... De wegen zijn te nat om te fietsen...

Addy's blik en zijn stem stelden Adeline gerust — alsof hij haar zei, dat het wel zou gaan... op de Handelsschool...

Nu liepen zij buiten, de beide neven; de bomen dropen van water uit, en de snelle driftige wind joeg de grote wolken verder in een zelfde richting, maar de hemel bleef grijs, en schemerde. De perspectieven der buitenwegen mistten weg in droefgeestige vaalte, en zonder woorden eerst gingen de beide jonge mannen voort.

— Ik ben dus gisteren voor je gaan informeren, Alex, zei Addy. Je kan je examen doen, en... je hebt daar nog enige tijd om te werken... Ik hoop, dat het deze keer beter zal lukken, kerel... Je bent nu al twintig... Als het deze keer niet lukt, dan...

Hij had een vaag gebaar en Alex nam zijn arm.

— Je bent wel goed, Addy, zoveel moeite voor me te doen; ook hoop ik... dat het beter lukt... deze keer...&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>48lfaknkw83y3mt7oleccp70nle9dn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/613</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68687</id>
    <revision>
      <id>222562</id>
      <parentid>188637</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2164" sha1="ay9t0mghuo7qxl75oolhdp8tpp9uo7w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Mama had je graag officier gezien.

— Ik heb eigenlijk toch geen militair element in me... Het is jammer, dat ik het niet bedacht had, voor ik naar Alkmaar ging... Maar daar dadelijk... voelde ik het: dat ik geen militair element in me had.

— Zo zijn er jaren verloren gegaan... En nu, als je op de Handelsschool bent, hoop ik... dat je niet ineens zal bemerken... dat je geen commercieel element in je hebt... niet voor &quot;zaken&quot; geschikt bent... Je kan ook consul worden.

— Ja... misschien...

— Het is jammer, Alex, dat je uit jezelf niet zeker weet... geen bepaald idee hebt...

— Neen... dat is het juist...

— Maar je moet toch iets zijn, nietwaar... Geld hebben jullie niet... en zelfs al had je geld... een man moet toch iets zijn... om goed en gelukkig te zijn... voor zich en zijn omgeving...

— Ja, Addy...

— Beloof me nu, kerel, je best te doen... Nietwaar, ik speel nu eenmaal vadertje over jullie... ook al ben ik maar zes jaar ouder dan jij... Ik voel me ook vader over jullie, nietwaar... en gaarne zou ik jullie allen gelukkig zien... in de wereld... Maar help dan mee... Heb een beetje energie, Alex... Als je het niet dadelijk had laten liggen te Alkmaar, dan was je nu al gauw officier...

— Ja...

— Net als je vader... Mama had het graag gezien. Maar we zullen daar nu maar niet over praten en hopen, dat het beter lukt te Amsterdam...

— Addy... papa, herinner je je die goed?

— Ja zeker...

— Ik ook... Ik was acht jaar, toen hij stierf... Ik herinner me zelfs...

— Wat...?

— Die avond... hoewel ik toen niet begreep... waarom mama zo gilde.. waarom tante Constance er was, oom Henri... Pas jaren later heb ik alles begrepen... Maar gezien... papa {{sp|zien}} liggen... in zijn bloed... dat heb ik altijd... en dat is een indruk... die me altijd... voor ogen wemelt. {{sp|Ik zie het altij}}d, Addy!! Zeg Addy... weet jij, waarom papa het gedaan heeft... Er was toch niets, dat hem zó ongelukkig maakte...?

— Hij was heel ziek...

— Maar niet ongeneeslijk?

— Hij dacht zich ongeneeslijk...

— Hij was toch sterk?

— Ja, hij had een sterk lichaam.

— Hij leek op Guy, nietwaar?&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ay9t0mghuo7qxl75oolhdp8tpp9uo7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/614</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68688</id>
    <revision>
      <id>222563</id>
      <parentid>188638</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="29fu4msflnwzpezl9gqba4dfnkiyfsv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

— Ja, Guy lijkt op hem. Uiterlijk... Hij was groot, breed, blond...

— Ja, zo herinner ik hem mij ook. Ik, ik was acht jaar...

— Jullie waren een aardig troepje.

— En nu niets dan last... voor jou ...

— Kom...zo erg is het niet...

— Ik hoop, dat het lukken zal... Addy... te Amsterdam...

— Waarom ben je zo stil, Alex... al zo lange, lange tijd.

— Ik... ben ik stil...

— Thuis spreek je nooit... met de anderen... Alleen nog wel eens met mij... als we alleen zijn. Na Alkmaar... ben je zo stil geworden... Toch niet, omdat ik toen boos was.

— Ja... daarom ook...

— Waarom dan nog meer...?

— Ik durf dat niet zeggen.

— Zeg mij, Alex, als ik iets voor je doen kan...?

— Je doet al zoveel... alles... Addy.

— Maar praat eens geheel open met mij ... Misschien kan ik nog meer voor je doen...

— Neen, wat zou je nog meer doen.

— Er hindert je iets.

— Neen...

— Je hebt verdriet.

— Neen...

— Je bent in jezelf teruggetrokken.

— Ik ben altijd stil...

— Probeer eens, Alex, vertrouwen in me te hebben.

— Ik heb vertrouwen in je...

— Spreek dan eens met mij.

— Maar ik heb... niets te zeggen, Addy.

— Ik weet, Alex... dat je me wel iets te zeggen zou hebben...

— Neen...

— Ik weet het, Alex.

— Neen, Addy, heus... ik heb niets te zeggen...

De jongen wilde zijn arm lostrekken uit Addy's arm, maar Addy drukte hem vaster.

— Blijf zo wat wandelen...

— Waar ga je heen?...

— Ik heb een paar patiënten te zien... Breng me tot daar, Alex... en spreek, spreek ronduit...

— Ik kan niet spreken.

— Zoek dan je woorden... ik zal je helpen...

— Vandaag... vandaag niet... Addy... buiten... op de weg... Misschien een andere keer... in huis.

— Goed, dan een andere keer, in huis. Ik hou je aan je woord. Nu, laten wij dan nu niet anders spreken dan over de Handelsschool...

En, Alex steeds aan zijn arm, vertelde hij hem van de directie,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>29fu4msflnwzpezl9gqba4dfnkiyfsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Couperus, De boeken der kleine zielen (1901-1903).djvu/615</title>
    <ns>104</ns>
    <id>68689</id>
    <revision>
      <id>222564</id>
      <parentid>188639</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T11:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WeeJeeVee</username>
        <id>2844</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>222564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2905" sha1="2agxtj3basieyznly8f8xi75tmj0lvf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;WeeJeeVee&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;de leraars, de lessen daarginds... vooral Alex voorspiegelend, dat het daar alles geleidelijk en gemakkelijk gaan zou. Wist hij niet en doorzag hij niet, Addy, dat de jongen zo vreeslijk opzag tegen het leven — de dagen, die komen zouden — omdat altijd een schemering op hem neer was blijven drukken — de schemering van de zelfdood van zijn vader... Het had het kind, voor zover hij het toen begrepen had, een ijzing gegeven, en donker was het plotseling om hem heen geworden, om zijn kinderziel, en toen de gedachten zich later in hem hadden ontwikkeld, was altijd gebleven de bangheid in die duisternis, omdat iedere dag het onbewuste leven voortging... en omdat zijn vader zich, waarom, waarom? — uit het onbewuste leven had weggerukt, de zelfdood had gedaan... Zo — zonder dat Alex toch had gesproken — meende Addy het te doorzien: zo doorzag hij het in werkelijkheid, met die vreemde blik van doordringen, met die vreemde gave van visionaire diagnose... En als hij zo doorzag een ander, dacht hij niet meer aan zichzelf, week zijn zelfonvoldaanheid van hem weg — en scheen hij voor die ander te weten, zeker en vast te weten, heilig te weten — zoals hij nooit wist voor zich... Terwijl zij doorliepen en hij Alex' arm vast hield, meende hij, dat de lome stap van de jongen rhythmischer werd en rustiger... Dat zijn antwoorden — nu zij doorspraken over Amsterdam, over de leraar, bij wie hij zou inwonen — klankrijker werden, als stelde hij dieper belang... Twijfel klonk niet in Addy's stem; integendeel, zijn stem deed klaar in de mist, hangende onder de bomen en over de weg — de beide jaren van studie daarginds het gehele leven daarna van werkzaam mens — opkleuren als een helder bestaan, dat zich openbreidde, met zijn onbewolkte kimmen van menselijke toekomst, — of heel het onbewuste leven gemakkelijk zou gaan langs geleidelijke lijnen... Hijzelf, hij had ze nooit zo gekend, de vrees voor de dagen, die komen zouden — omdat hij in die toekomst zijn doel vóor zich gezien had... Waarom dan ziekte in hem de onvoldaanheid...?

Nu, nu wilde hij niet aan ze denken; nu week ze van hem weg als een spook. Nu, nu voelde hij — zelfs na zijn slaaploze nacht — de energie zich in hem krachtig spreiden, de fluïde uit hem stralen als vitale warmte. Nu, nu voelde hij alleen de weldadige drang die jongen naast zich zijn komende leven te doen inzien, hem zijn toekomstangst te ontnemen. Mystische machten dwongen hem het voor een ander uit te doen lichten, en op te doen klaren de sombere angst voor de komende dagen...

En toen hij afscheid had van Alex genomen, omdat hij niet tonen wilde welke weg op zijn zieken woonden, ging luchtiger de jongen terug, of de angst zo zwaar niet meer drukte, in de helderder opgrijzende hemel... hoe hij ook dacht aan zijn vader... altijd... hoe hij ook iedere dag {{sp|duidelijker voor zich zag het lijk van zijn vader in bloe}}d.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2agxtj3basieyznly8f8xi75tmj0lvf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Geschiedenis/Oudheid</title>
    <ns>100</ns>
    <id>82012</id>
    <revision>
      <id>222469</id>
      <parentid>221124</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T08:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>+bronnen</comment>
      <origin>222469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18046" sha1="3hxn2wihbc9o9yx3may7o4irzfjywnv" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam         = Oudheid
| afbeelding   = Rosetta Stone - front face - corrected image.jpg
| alt          = Steen van Rosetta
| beschrijving = Bronnen bij de [[w:nl:Oudheid|oudheid]]
}}
== Algemeen ==
* Herodotus (1893-1895) [[Het verslag van mijn onderzoek|''Muzen'']], Amsterdam: [s.n.].
* Holm, Adolf, W. Deecke, W. Soltau (1897) ''Kulturgeschichte des klassischen Altertums'', Leipzig: P. Friesenhahn.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**B. (13 februari 1897) [[Architectura/Jaargang 5/Nummer 7/Kulturgeschichte des klassischen Altertums|‘Boekbesprekingen. Kulturgeschichte des klassischen Altertums. Leipzig Verlag von P. Friesenhahn’]], ''Architectura'', jrg. 5, nr. 7, p.&amp;nbsp;43-44.
*Tiele, Cornelis Petrus (1893-1902) ''[[Geschiedenis van den godsdienst in de oudheid tot op Alexander den Groote]]'', Amsterdam: P.N. van Kampen.

== Egypte ==
=== Algemeen ===
==== Tijdschriften en andere seriële publicaties ====
*Seyffarth, G. (1826-1834) ''Beiträge zur Kenntniss der Literatur, Kunst, Mythologie und Geschichte des alten Aegypten'', Leipzig: Barth.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (11 september 1826) [[Leydse Courant/1826/Nummer 109/Egyptische papyrus|‘Egyptische papyrus op de Koninklijke Boekery te Berlyn’]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

==== Egyptologen ====
;Brugsch, Émile (1842-1930)
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1].

;Mariette, Auguste (1821-1881)
*Anoniem (6 augustus 1859) [[De Curaçaosche Courant/Deel 47/Nummer 31/Te Caïro|‘Te Caïro (Egypte) houdt men zich zeer bezig met eene ontdekking van den heer Mariette. […]’]], ''De Curaçaosche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Petrie, William Flinders (1853-1942)
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Reisner, George Andrew (1867-1942)
*Anoniem (15 maart 1927) [[De Grondwet (Holland, Michigan)/Jaargang 67/Nummer 35/Professor van Harvard|‘Professor van Harvard maakt vergeefsche reis’]], ''De Grondwet'', [p.&amp;nbsp;1].

=== Proto-dynastieke periode ===
*Anoniem (28 maart 1918) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 122/Nummer 86/Avond-uitgave/De oudste tijden van Egypte|‘De oudste tijden van Egypte’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', avond-uitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].

=== Vroeg-dynastieke periode ===
;Chasechemoey (''fl''. ca. 2734-2707 v. C.)
*Anoniem (28 maart 1918) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 122/Nummer 86/Avond-uitgave/De oudste tijden van Egypte|‘De oudste tijden van Egypte’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', avond-uitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1] (vermeld als ‘Ka-sechem’).

;Den (''fl''. ca. 2930-2910 v. C.)
*Anoniem (28 maart 1918) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 122/Nummer 86/Avond-uitgave/De oudste tijden van Egypte|‘De oudste tijden van Egypte’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', avond-uitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Menes (''fl''. ca. 3032-3000 v. C.)
*Anoniem (24 april 1912) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 99/Nummer 7916/Middaguitgave/Resultaat van opgravingen|‘Resultaat van opgravingen’]], ''Arnhemsche Courant'', middaguitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (28 maart 1918) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 122/Nummer 86/Avond-uitgave/De oudste tijden van Egypte|‘De oudste tijden van Egypte’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', avond-uitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1] (vermeld als ‘Menas’).

;Narmer (''fl''. ca. 3100 v.C.)
*Anoniem (24 april 1912) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 99/Nummer 7916/Middaguitgave/Resultaat van opgravingen|‘Resultaat van opgravingen’]], ''Arnhemsche Courant'', middaguitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (29 november 1917) [[Rotterdamsch Nieuwsblad/Jaargang 40/Nummer 12173/Een overwinningsbulletin uit de oudheid|‘Een overwinningsbulletin uit de oudheid’]], ''Rotterdamsch Nieuwsblad'', Letterkundig Bijvoegsel, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (28 maart 1918) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 122/Nummer 86/Avond-uitgave/De oudste tijden van Egypte|‘De oudste tijden van Egypte’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', avond-uitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].
*Eckenstein, Lina (december 1905) ‘The purpose and value of Ancient Egyptian Art’, ''The Burlington Magazine'', jrg. 8, nr. 33, p.&amp;nbsp;164-172.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (18 december 1905) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 78/Nummer 24654/Avondblad/Kunsttijdschriften|‘Kunsttijdschriften’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;11.

;Nimaathapi (''fl''. 28e eeuw v.C.)
*Anoniem (28 maart 1918) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 122/Nummer 86/Avond-uitgave/De oudste tijden van Egypte|‘De oudste tijden van Egypte’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', avond-uitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1] (vermeld als ‘Nemat-hep’).

;Semerchet (''fl''. ca. 2890-2870 v.C.)
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (28 maart 1918) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/Jaargang 122/Nummer 86/Avond-uitgave/De oudste tijden van Egypte|‘De oudste tijden van Egypte’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', avond-uitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].

;Sanacht (''fl''. ca. 2740-2720 v. C.)
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Sa-nekhet).

=== Oude Rijk ===
;Chefren (''fl''. ca. 2558-2532 v. C.)
*Anoniem (2 april 1973) ‘Op zoek naar farao's Khefrens' praalgraf. Piramide wordt „doorgelicht’ met kosmische muonenstraling’, ''Nederlands Dagblad'', p.&amp;nbsp;4.

;Hetepheres I (''fl''. ca. 2600 v.C.)
*Anoniem (15 maart 1927) [[De Grondwet (Holland, Michigan)/Jaargang 67/Nummer 35/Professor van Harvard|‘Professor van Harvard maakt vergeefsche reis’]], ''De Grondwet'', [p.&amp;nbsp;1].

;Snofroe (''fl''. ca. 2639-2604 v.C.)
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Sneferu’).
*Anoniem (15 maart 1927) [[De Grondwet (Holland, Michigan)/Jaargang 67/Nummer 35/Professor van Harvard|‘Professor van Harvard maakt vergeefsche reis’]], ''De Grondwet'', [p.&amp;nbsp;1].

=== Tweede tussenperiode ===
*Ta'a II (''fl''. ca. 1560-1555 v.C.)
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1] (Ta'a II vermeld als ‘Ras khonen (Ra Sekenen of Taa)’).

=== Nieuwe Rijk ===
;Ahmose I (''fl''. ca. 1550-1525 v. C.)
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1] (Ahmose I vermeld als ‘Amosis of A’ahmes’).

;Ahmose-Nefertari
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1] (vermeld als ‘Ames Nofert’).

;Amenhotep I (''fl''. ca. 1525-1504 v. C.)
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1] (Amenhotep I vermeld als ‘Amenophis I’).

;Hatsjepsoet (''fl''. ca. 1479-1458 v.C.)
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Hatshepaut’).

;Thoetmosis I
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1] (Thoetmosis I vermeld als ‘Tuthmes I’).

;Thoetmosis II
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1] (Thoetmosis II vermeld als ‘Tuthmes II’).

;Thoetmosis III (''fl''. ca. 1479-1425 v.C.)
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1] (Thoetmosis III vermeld als ‘Tuthmes III’).
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Falmtmes III’).

;Ramses I (''fl''. ca. 1292-1290 v.C.)
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1].

;Seti I (''fl''. ca. 1306-1290 v. C.)
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2] (vermeld als ‘Sety I’).

=== Ptolemaeën ===
;Cleopatra VII (69-30 v.C.)
*Anoniem (16 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/T’Amsterdam by Jacob Benjamijn|‘T’Amsterdam by Jacob Benjamijn, in de Warmoes-straet, in de Druckery, wert uytgegeven […] [advertentie]’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&amp;nbsp;2].

;Ptomelaeus VI Philometor (ca. 191-145 v.C.)
*Anoniem (11 september 1826) [[Leydse Courant/1826/Nummer 109/Egyptische papyrus|‘Egyptische papyrus op de Koninklijke Boekery te Berlyn’]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].

;Ptolemaeus VIII Euergetes II (ca. 182-116 v.C.)
*Anoniem (11 september 1826) [[Leydse Courant/1826/Nummer 109/Egyptische papyrus|‘Egyptische papyrus op de Koninklijke Boekery te Berlyn’]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3] (vermeld als ‘Physcon’).

=== Bijzondere onderwerpen ===
;Mummies
*Anoniem (17 januari 1662) [[Ordinarise Middel-weeckse Courante/1662/Nummer 3/Vyt Withal, den 4 dito|‘Vyt Withal, den 4 dito. [= 4 januari 1662]’]], ''Ordinarise Middel-weeckse Courante'', [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (23 juli 1748) [[Hollandsche Historische Courant/1748/Nummer 88/Edenburg den 8 Juli|‘Edenburg den 8 Juli’]], ''Hollandsche Historische Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Papyri
*Anoniem (11 september 1826) [[Leydse Courant/1826/Nummer 109/Egyptische papyrus|‘Egyptische papyrus op de Koninklijke Boekery te Berlyn’]], ''Leydsche Courant'', [p.&amp;nbsp;3].
*Anoniem (2 maart 1878) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/1878/Nummer 25/Voor het Louvre is aangekocht|‘Voor het museum van het Louvre te Parijs, is aangekocht en aldaar geplaatst een buitengewoon merkwaardige Egyptische papyrus […]’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].

=== Archeologische sites ===
;Deir el-Bahari; graftombe TT320
*Anoniem (10 augustus 1881) [[De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad|‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’]], ''De Standaard'', [p.&amp;nbsp;1].

;Dra' Abu el-Naga'; graftombe van koningin Ahhotep II
*Anoniem (6 augustus 1859) [[De Curaçaosche Courant/Deel 47/Nummer 31/Te Caïro|‘Te Caïro (Egypte) houdt men zich zeer bezig met eene ontdekking van den heer Mariette. […]’]], ''De Curaçaosche Courant'', [p.&amp;nbsp;1].

;Giza; graftombe G 7000x (koningin Hetepheres I)
*Anoniem (15 maart 1927) [[De Grondwet (Holland, Michigan)/Jaargang 67/Nummer 35/Professor van Harvard|‘Professor van Harvard maakt vergeefsche reis’]], ''De Grondwet'', [p.&amp;nbsp;1].

;Giza; piramide van Chefren
*Anoniem (2 april 1973) ‘Op zoek naar farao's Khefrens' praalgraf. Piramide wordt „doorgelicht’ met kosmische muonenstraling’, ''Nederlands Dagblad'', p.&amp;nbsp;4.

;Serabit el-Khadim
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Tarchan (grafveld)
*Anoniem (24 april 1912) [[Arnhemsche Courant/Jaargang 99/Nummer 7916/Middaguitgave/Resultaat van opgravingen|‘Resultaat van opgravingen’]], ''Arnhemsche Courant'', middaguitgave, tweede blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Wadi Maghareh
*Anoniem (12 januari 1907) [[De Preanger-bode/Jaargang 12/Nummer 10/Opgravingsexpeditie|‘Een opgravingsexpeditie onder leiding van professor Petrie is onlangs naar den Sinaï vertrokken, […]’]], ''De Preanger-bode'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

== Sumerië - Babylonië - Assyrië ==
*Oppenheim, Max von (1931) ''Der Tell Halaf. Eine neue Kultur im ältesten Mesopotamien'', Leipzig: Brockhaus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 november 1931) [[De Telegraaf/Jaargang 39/Nummer 14809/Avondblad/Over boeken|‘Over boeken’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, vierde blad, p.&amp;nbsp;13.
*Woolley, C. Leonard, H.Th. Obbink, H.W. Obbink (1931) ''Ur der Chaldeeën, de stad van Abraham'', Utrecht: Bijleveld.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (25 november 1931) [[De Telegraaf/Jaargang 39/Nummer 14809/Avondblad/Over boeken|‘Over boeken’]], ''De Telegraaf'', Avondblad, vierde blad, p.&amp;nbsp;13.

== Ilion (Troje) ==
;Dörpfeld, Wilhelm (1853-1940)
*Anoniem (22 december 1933) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 106/Nummer 34796/Avondblad/Wilhelm Dörpfelf|‘Wilhelm Dörpfelf. 1853 - 26 December - 1933’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

== Klassieke oudheid ==
=== De Griekse wereld ===
* Xenophon ([1893]) ''[[De tocht van de Tienduizend|Xenophon's Anabasis, of Tocht van Cyrus]]'', Amsterdam: Van Looy.

;Dörpfeld, Wilhelm (1853-1940)
*Anoniem (22 december 1933) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 106/Nummer 34796/Avondblad/Wilhelm Dörpfelf|‘Wilhelm Dörpfelf. 1853 - 26 December - 1933’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

;Perikles (ca. 495-429 v.Chr.)
*Assen, C.J. van (1819) ''Perikles van Athene'', 's Gravenhage: Allart.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (13 september 1819) [[Leydse Courant/1819/Nummer 110/Bij de Wed. J. Allart en Comp.|‘Bij de Wed. J. Allart en Comp., te ’s Gravenhage, is van de Pers gekomen: […] [advertentie]’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Het Romeinse Rijk ===
* Julius Caesar ([1894]) ''[[Commentarii de bello Gallico|Gedenkschriften van den Gallischen Oorlog]]'', Amsterdam: S.L. van Looy/H. Gerlings.
* Livius, Titus (1650) ''De Romeynsche Historien ende Geschiedenissen'' […], t’Amsterdam: voor Gerrit Willemsz.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (18 oktober 1650) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1650/Nummer 43/t’Amsterdam by Gerrit Willemsz.|‘t’Amsterdam by Gerrit Willemsz. Boeck-verkooper inde nieuwe Gast-huys-Moolen-steegh, in’t Groot Kantoor-boeck, wort uytgegeven: […] [advertentie]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2].
* Lubach, D. (1854) [[Album der Natuur/1854/Planten van Pompeji, Lubach|‘De Planten van Pompeji’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;16-21.
* Sallustius Crispus, Gaius, [[De samenzwering van Catilina]]
* Sallustius Crispus, Gaius, [[Jugurtha]]
* Stuart, M. (1794) ''[[Romeinsche Geschiedenissen]]'', te Amsterdam: by Johannes Allart.
* Tacitus, Cajus Cornelius (1645) ''Vande ghedenkwaerdige geschiedenissen der Romeinen'', t’Amsterdam: By Ioost Hartgersz.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (19 september 1645) [[Ordinaris Dingsdaeghse Courante/1645/Nummer 38/’t Amsterdam, by Ioost Hartgers|‘’t Amsterdam, by Ioost Hartgers, Boek-verkooper inde Gast-huyssteeg, zijn gedruckt […] [advertentie]’]], ''Ordinaris Dingsdaegsche Courante'', [p.&amp;nbsp;2].

;Galerius (ca. 250-311)
*Anoniem (1867) [[De Katholieke Illustratie/Jaargang 1/Nummer 5/Het oordeel Gods over een vervolger der kerk|‘Het oordeel Gods over een vervolger der kerk’]], ''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 5, p.&amp;nbsp;39.

;Julius Agricola, Gnaeus (40-93 n.Chr.)
*Tacitus (1828) ''Het leven van Julius Agricola'', Dordrecht: J. de Vos en comp.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (7 juli 1828) [[Nederlandsche Staatscourant/1828/Nummer 158/Departement van Binnenlandsche Zaken|‘Departement van Binnenlandsche Zaken [advertentie]’]], ''Nederlandsche Staats-Courant'', [p.&amp;nbsp;3-4].

;Marcus Antonius (83-30 v.C.)
*Anoniem (16 augustus 1656) [[Weeckelycke Courante van Europa/1656/Nummer 34/T’Amsterdam by Jacob Benjamijn|‘T’Amsterdam by Jacob Benjamijn, in de Warmoes-straet, in de Druckery, wert uytgegeven […] [advertentie]’]], ''Weeckelycke Courante van Europa'', [p.&amp;nbsp;2].

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal geschiedenis]]</text>
      <sha1>3hxn2wihbc9o9yx3may7o4irzfjywnv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:De Groote Schouburgh Der Nederlantsche Konstschilders En Schilderessen 1719 vol 2.djvu/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83960</id>
    <revision>
      <id>222404</id>
      <parentid>216400</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:47:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222404</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1700" sha1="n2glyij5iks3yc0j3c4d3b18jpv8cqk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;{{RH||''Schilders en Schilderessen''.|187}}&lt;/noinclude&gt;zyn medeleerling by van Kampen aan, om een reys naar Romen te doen. Het stuk ging aan onder hun zessen, waar van ’er een op de reys stierf, zommige in Italien bleven, en Otto en {{sc|Mathias}} wederkwamen, na dat zy daar twee jaren waren geweest, in ’t Jaar 1650.&lt;br&gt;{{gap}}{{sc|Mathias Withoos}}, wiens wyze van schilderen by die, welke een gelyke verkiezing omtrent de voorwerpen der Konst hadden, merkelyk in zuiverheit van penceel doorstak, raakte hier door in de gunst van den Kardinaal de Medicis, voor wien hy wel ’t meest, zoo lang hy te Rome was, schilderde. Doch niet tegenstaande hy het ’er wonder wel hadde, dreef hem de zucht tot zyn Vaderlant weder te rug, zoo dat hy tot zyn verblyfplaats Amesfoort verkoos in ste van die waereldstadt, waar hy bleef tot den Jare 1672, wanneer hy met ’er woon (om de Francen die toenmaals in Uitrecht en daar omstreeks indrongen, en hunnen moetwil t’ontgaan) vertrok naar Hoorn in Noorthollant: te meer noch om dat hy vier dochters hadde, en geen gevaar daar omtrent wilde afwagten. Hy was een man bezadigt van drift, goedaardig, en zyn Dochter, die my dit verhaal gedaan heeft, verklaarde dat zy dikwils zyn koud gebeente had beschreyd, als zy bedacht met wat een teedere liefde hy zyne kinderen plag te beminnen. Hy ging zelden in herbergen of gezelschappen, maar was dag aan dag, wanneer hy gezont was, vlytig en yverig aan zyn beroep: want de jicht plaagde hem zoo geweldig dat hy dikwils twee, drie, en meer maanden op een Jaar niet iets in de Konst verrigten konde; het geen ook Jan Pieterzen Zomer, Makelaar in de Konst tot Amsterdam, die hem tot het laatst van zyn leven ge-&lt;noinclude&gt;{{rechts|kent}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n2glyij5iks3yc0j3c4d3b18jpv8cqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Index:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86588</id>
    <revision>
      <id>222398</id>
      <parentid>222352</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>Zie p. 20 van https://spadok.org.ua/books/opys-boplan-original.pdf voor het toewijzen van het auteurschap van de kaarten aan Beauplan.</comment>
      <origin>222398</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="613" sha1="5r3rdxibtlevcsdr6y1hyo3p2aasl7e" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=boek
|Taal=nl
|wikidata=
|Titel=Beschrijving van Oekraïne
|Ondertitel=Beschrijving van de Rivier Borysthenes, gemeenelijck genoemt Niepr oft Dniepr; en van de zeden der Zaporovische Cosacken
|Deel=
|Auteur=Guillaume Le Vasseur de Beauplan
|Vertaler=Joan Blaeu, Nederlandse bewerking van het Franstalig origineel uit 1651
|Redacteur=
|Illustrator=Guillaume Le Vasseur de Beauplan
|Stroming=
|Jaar=1664
|Uitgever=Joan Blaeu
|Plaats=Amsterdam
|Druk=
|OorspronkelijkeUitgave=
|Key=
|doe_wikidata=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|DBNL=
|Bron=pdf
|Afbeelding=1
|Voortgang=C
|Delen=
|Pagina's=Borysthenes (Dniepr)
&lt;pagelist from=1 to=24 1=29r 2=&quot;Kaart 1&quot; 3=29v 4=30r 5=&quot;Kaart 2&quot; 6=30v 7=31r 8=&quot;Kaart 3&quot; 9=31v 10=32r 11=&quot;Kaart 4&quot; 12=32v 13=33r 14=33v 15=34r 16=34v 17=35r 18=35v 19=36r 20=36v 21=37r 22=37v 23=38r 24=38v/&gt;
Taurica Chersonesus 
&lt;pagelist from=25 to=27 25=92r 26=Kaart 27=92v/&gt;
|Opmerkingen=
|NestedInhoud=
|Breedte=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>5r3rdxibtlevcsdr6y1hyo3p2aasl7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222399</id>
      <parentid>222398</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>222399</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="666" sha1="9v62sx0v4pqhkt8hc99liz0iiokg7h7" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=boek
|Taal=nl
|wikidata=
|Titel=Beschrijving van Oekraïne
|Ondertitel=Beschrijving van de Rivier Borysthenes, gemeenelijck genoemt Niepr oft Dniepr; en van de zeden der Zaporovische Cosacken
|Deel=
|Auteur=Guillaume Le Vasseur de Beauplan
|Vertaler=Joan Blaeu, Nederlandse bewerking van het Franstalig origineel uit 1651 (''Description des contrees dv Royavme de Pologne'')
|Redacteur=
|Illustrator=Guillaume Le Vasseur de Beauplan
|Stroming=
|Jaar=1664
|Uitgever=Joan Blaeu
|Plaats=Amsterdam
|Druk=
|OorspronkelijkeUitgave=
|Key=
|doe_wikidata=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|DBNL=
|Bron=pdf
|Afbeelding=1
|Voortgang=C
|Delen=
|Pagina's=Borysthenes (Dniepr)
&lt;pagelist from=1 to=24 1=29r 2=&quot;Kaart 1&quot; 3=29v 4=30r 5=&quot;Kaart 2&quot; 6=30v 7=31r 8=&quot;Kaart 3&quot; 9=31v 10=32r 11=&quot;Kaart 4&quot; 12=32v 13=33r 14=33v 15=34r 16=34v 17=35r 18=35v 19=36r 20=36v 21=37r 22=37v 23=38r 24=38v/&gt;
Taurica Chersonesus 
&lt;pagelist from=25 to=27 25=92r 26=Kaart 27=92v/&gt;
|Opmerkingen=
|NestedInhoud=
|Breedte=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>9v62sx0v4pqhkt8hc99liz0iiokg7h7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86591</id>
    <revision>
      <id>222406</id>
      <parentid>222283</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222406</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6052" sha1="s7avcepwdbj84st39365s6nwh111s56" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
gang tot de graven van seer veel Vorsten van Ruschlant.

De kercken van S. Sophie, en van S. Michaël sijn op d oude wijse gesticht. Die van S. Sophie is cierlijck om aen te schouwen, van welcke sijde men haer oock besiet: want haer muren sijn met velerley beelden en historien verçiert, en dit met kleyne steentjes van verscheyde verwen, gelijck glas blinckende, beset, die soo konstelijck te samen gevoegt sijn, dat men naeuwelijcks kan sien of het schildery, of tapijtwerck is. Het gewelfsel is geheel van witte potten met kalck bestreecken. In dese kerck vind
men de graven van veel Koningen; en d'Aertsbisschop van Kiow self heeft hier sijn stoel.

De kerck van S. Michaël wordt gemenelijck
het verguld dack genoemt, om dat sy met ver-
gulde platen gedeckt is. Hier word oock het
lighaem van S. Barbara gevonden, het welck,
gelijck men segt, daer gebracht is in d'oorlogh
die tusschen de Russen en Griecken geresen was,
de Nicomedische oorlogh genoemt.

Het oudt Kiow legt op een vlackte van een
hooge bergh , van de welcke men aen d'een
sijde over het lant, en aen d'ander sijde over
de Borysthenes siet , de welck aen de voet
van dese bergh vloeyt. Maer tusschen dese oude
stadt, en de genoemde vloet is de nieuwe stadt 
Kiow, die in dese tijt niet wel bewoont, en
naeuwelijcks vijf oft ses duysent inwoonders
begrijpt. Haer langte , aen de Borysthenes te
meten, daer sy aen legt, is van vier duysent
schreden ; en haer breette in de rechte lijn ,
van de Borysthenes tot aen de bergh, is omtrent
drie duysent schreden groot. Sy is van een
slechte graft, omtrent vijf-en-twintigh voeten
breet, omringt ; is driehoeckigh van gestal-
te, met een houte wal besloten, en van to-
rens of bolwercken van de selfde stoffe. Haer ka-
steel leght op de schuynte van de bergh , wel
hooger als de stadt , daer het over gebied ,
maer echter laeger dan d'oude stadt.

De Roomfche Catholijcken besitten daer
vier kercken, naemelijck de hooftkerck, de
kerck der Dominikanen op de marckt , der
Bernardinen op de bergh , en niet verre van
daer de kerck der Iesuyten, die hun wooning
tusschen de Bernardinen en de rivier hebben.
De Griecksche Russen hebben omtrent tien
kercken , die sy Xerkcuils noemen , van de
welcken d'een staet by\'t Stadthuys, daer de Rus-
sen hun Academie hebben , die sy anders Bras-
sra Xerkcuils,of kerck der gebroederschap noe-
men. Daer is noch een ander aen de voet van 't
kasteel, S. Nicolaus kerck genoemt, indien men
my niet bedrieght. D'anderen staen in verschey-
de gewesten van de stadt, van welckers namen
men geen kennis heeft.

Dese stadt heeft niet meer dan drie voortref-
felijcke straten ; d'anderen sijn niet recht, noch
krom, in goede ordening,maer bochtigh gelijck
een doolhof. Zy word in twee deelen gedeelt,
in Bisschoppelijcke, daer de hooftkerck is, en
gemeene stadt,daer drie Roomsche,en d'andere
Griecksche kercken sijn. Hier is een vermaerde
koophandel, voornamelijck van kooren, en
|
erreten, boonen, &amp;c. van was, honigh, smeer 
gesoute visch, &amp;c. Sy heeft een Bisschop, Palts-
graef, Kasteleyn , een Overste of Starosta , en
een krijgsrecht: vier Rechtspraken , namelijck
van de Bisschop, van de Paltsgraef, of Overste,
(want de Paltsgraven van Kiow sijn oock Over-
sten oft Starosten) van d'Advocaet, en de leste
van de Burgermeesters van de stadt.

De huysen sijn daer, op de Moskovische wy-
se, slecht en laegh gebouwt, en ten meestendeel
niet meer dan een soldering hoogh. Sy ge-
bruycken kaerssen van splinters gemaeckt, soo
goet koop , dat men , selfs in de langste nachten
des winters , niet dan voor seer weynigh gelt
behoeft. De schoorsteenen worden oock op de
marckt verkocht, 'tVelck yder tot lachen sou
verwecken , gelijck oock hun wijse in de spijs te
bereyden, als mede hun huwelijcken , en andere
plechtelijckheden; van 't welck wy hier na bree-
delijcker sullen spreken. Niet tegenstaende dese
dingen is hier uyt dit soo strijdtbaer volck
voortgekomen , die wy heden Zaporovische
Cosacken noemen, nu soo veel jaeren in ver- ''Cosacken:''
scheyde gewesten van de Borysthenes verspreydt,
gelijck oock in de landen, die daer omtrent
leggen , uyt de welcke men heden , op des Ko-
nings minste wenck, binnen acht dagen tijdts,
hondert en twintigh duysent strijdtbaere man-
nen vergaderen kan. Dit is het volck, 't welck ''hun dap-''
dickwijls, en deurgaens alle jaren op d'Euxinus ''perheyt;''
stroopt,en dit op de Turcken,tot grooten dienst
der Christenen. Dit sijn de gene , die soo
dickwijls het Crimische Tartarien hebben af-
geloopen , kleyn Asia wijt en breet hebben ver-
woest , Trapesunde hebben uytgeplondert ja
soo, dat sy tot aen de mont van de Helles[po]n-
tus, niet veerder dan drie mylen van Ko[n]stan-
tinopolen, sijn gekomen , van daer sy, alles
met vuur en slael verdelgt hebbende, met rijcke
roof weder sijn gekeert, en oock met veel sla-
ven, die, soo sy noch jong van jaren sijn, be-
waert worden , soo tot hun eyge gebruyck,
als tot geschencken aen de Grooten van 't landt;
want sy dragen geen sorge voor de gevangenen ,
die alreê hoogh van jaren sijn, 't en sy van de
rijcksten , van de welcken sy groot losgelt ver-
wachten. Degenen, die dese tocht naer d'Eu-
xinus aennemen, overtreffen niet het getal van
ses of tien duysent. Sy gebruycken slechte en
swacke schuytjes, die sy met hun eyge handen
hebben gemaeckt : invoegen dat het een won-
der schijnt, dat sy soo geluckighlijck over de ge-
heele Pontus konnen geraeken. Wy sullen hier
na de gedaente en bouwing van dese schuytjes
beschrijven.

Na dat wy van de dapperheyt der Cosacken ''en zeden''.
gesproken hebben , soo sal 't oock wel passen
iets van hun zeden en gewoonte van leven te
seggen. Men moet dan weten , dat onder dese
volcken veel lieden gevonden worden, die byna
in alle kunsten, tot het menschelijck leven noot-
saeckelijck sijnde, ervarensijn, gelijck timmer-
lieden, soo van huysen, als van schuyten , wage-
maeckers, smeden, wapenmaeckers, leertouwers
oft leerbereyders,kuypers, kleermakers,schoen-
makers, &amp;c. Sy sijn oock seer behendigh in't
salpeter
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7avcepwdbj84st39365s6nwh111s56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222407</id>
      <parentid>222406</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:58:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222407</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5940" sha1="cgrmfi0nqfd56gdhhzxy9wcwgtug6q8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
gang tot de graven van seer veel Vorsten van Ruschlant.

De kercken van S. Sophie, en van S. Michaël sijn op d oude wijse gesticht. Die van S. Sophie is cierlijck om aen te schouwen, van welcke sijde men haer oock besiet: want haer muren sijn met velerley beelden en historien verçiert, en dit met kleyne steentjes van verscheyde verwen, gelijck glas blinckende, beset, die soo konstelijck te samen gevoegt sijn, dat men naeuwelijcks kan sien of het schildery, of tapijtwerck is. Het gewelfsel is geheel van witte potten met kalck bestreecken. In dese kerck vind
men de graven van veel Koningen; en d'Aertsbisschop van Kiow self heeft hier sijn stoel.

De kerck van S. Michaël wordt gemenelijck het verguld dack genoemt, om dat sy met ver-
gulde platen gedeckt is. Hier word oock het lighaem van S. Barbara gevonden, het welck, gelijck men segt, daer gebracht is in d'oorlogh die tusschen de Russen en Griecken geresen was, de Nicomedische oorlogh genoemt.

Het oudt Kiow legt op een vlackte van een hooge bergh, van de welcke men aen d'een
sijde over het lant, en aen d'ander sijde over de Borysthenes siet, de welck aen de voet van dese bergh vloeyt. Maer tusschen dese oude stadt, en de genoemde vloet is de nieuwe stadt  Kiow, die in dese tijt niet wel bewoont, en naeuwelijcks vijf oft ses duysent inwoonders begrijpt. Haer langte, aen de Borysthenes te meten, daer sy aen legt, is van vier duysent schreden; en haer breette in de rechte lijn, van de Borysthenes tot aen de bergh, is omtrent drie duysent schreden groot. Sy is van een
slechte graft, omtrent vijf-en-twintigh voeten breet, omringt; is driehoeckigh van gestalte, met een houte wal besloten, en van torens of bolwercken van de selfde stoffe. Haer kasteel leght op de schuynte van de bergh, wel hooger als de stadt, daer het over gebied, maer echter laeger dan d'oude stadt.

De Roomsche Catholijcken besitten daer vier kercken, naemelijck de hooftkerck, de kerck der Dominikanen op de marckt, der Bernardinen op de bergh, en niet verre van
daer de kerck der Iesuyten, die hun wooning tusschen de Bernardinen en de rivier hebben.

De Griecksche Russen hebben omtrent tien kercken, die sy Xerkcuils noemen, van de
welcken d'een staet by 't Stadthuys, daer de Russen hun Academie hebben, die sy anders Brassra Xerkcuils, of kerck der gebroederschap noemen. Daer is noch een ander aen de voet van 't kasteel, S. Nicolaus kerck genoemt, indien men my niet bedrieght. D'anderen staen in verscheyde gewesten van de stadt, van welckers namen men geen kennis heeft.

Dese stadt heeft niet meer dan drie voortreffelijcke straten; d'anderen sijn niet recht, noch krom, in goede ordening, maer bochtigh gelijck een doolhof. Zy word in twee deelen gedeelt, in Bisschoppelijcke, daer de hooftkerck is, en gemeene stadt, daer drie Roomsche, en d'andere Griecksche kercken sijn. Hier is een vermaerde
koophandel, voornamelijck van kooren, en
|
erreten, boonen, &amp;c. van was, honigh, smeer gesoute visch, &amp;c. Sy heeft een Bisschop, Paltsgraef, Kasteleyn, een Overste of Starosta, en een krijgsrecht: vier Rechtspraken, namelijck van de Bisschop, van de Paltsgraef, of Overste, (want de Paltsgraven van Kiow sijn oock Oversten oft Starosten) van d'Advocaet, en de leste van de Burgermeesters van de stadt.

De huysen sijn daer, op de Moskovische wyse, slecht en laegh gebouwt, en ten meestendeel niet meer dan een soldering hoogh. Sy gebruycken kaerssen van splinters gemaeckt, soo goet koop, dat men, selfs in de langste nachten des winters, niet dan voor seer weynigh gelt behoeft. De schoorsteenen worden oock op de marckt verkocht, 't welck yder tot lachen sou verwecken, gelijck oock hun wijse in de spijs te bereyden, als mede hun huwelijcken, en andere plechtelijckheden; van 't welck wy hier na breedelijcker sullen spreken. Niet tegenstaende dese dingen is hier uyt dit soo strijdtbaer volck voortgekomen, die wy heden Zaporovische Cosacken noemen, nu soo veel jaeren in verscheyde gewesten van de Borysthenes verspreydt, gelijck oock in de landen, die daer omtrent leggen, uyt de welcke men heden, op des Konings minste wenck, binnen acht dagen tijdts, hondert en twintigh duysent strijdtbaere mannen vergaderen kan. Dit is het volck, 't welck dickwijls, en deurgaens alle jaren op d'Euxinus stroopt, en dit op de Turcken, tot grooten dienst der Christenen. Dit sijn de gene, die soo dickwijls het Crimische Tartarien hebben afgeloopen, kleyn Asia wijt en breet hebben verwoest, Trapesunde hebben uytgeplondert ja soo, dat sy tot aen de mont van de Hellespontus, niet veerder dan drie mylen van Konstantinopolen, sijn gekomen, van daer sy, alles met vuur en stael verdelgt hebbende, met rijcke roof weder sijn gekeert, en oock met veel slaven, die, soo sy noch jong van jaren sijn, bewaert worden, soo tot hun eyge gebruyck, als tot geschencken aen de Grooten van 't landt;
want sy dragen geen sorge voor de gevangenen ,
die alreê hoogh van jaren sijn, 't en sy van de
rijcksten , van de welcken sy groot losgelt ver-
wachten. Degenen, die dese tocht naer d'Eu-
xinus aennemen, overtreffen niet het getal van
ses of tien duysent. Sy gebruycken slechte en
swacke schuytjes, die sy met hun eyge handen
hebben gemaeckt : invoegen dat het een won-
der schijnt, dat sy soo geluckighlijck over de ge-
heele Pontus konnen geraeken. Wy sullen hier
na de gedaente en bouwing van dese schuytjes
beschrijven.

Na dat wy van de dapperheyt der Cosacken ''en zeden''.
gesproken hebben , soo sal 't oock wel passen
iets van hun zeden en gewoonte van leven te
seggen. Men moet dan weten , dat onder dese
volcken veel lieden gevonden worden, die byna
in alle kunsten, tot het menschelijck leven noot-
saeckelijck sijnde, ervarensijn, gelijck timmer-
lieden, soo van huysen, als van schuyten , wage-
maeckers, smeden, wapenmaeckers, leertouwers
oft leerbereyders,kuypers, kleermakers,schoen-
makers, &amp;c. Sy sijn oock seer behendigh in't
salpeter
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgrmfi0nqfd56gdhhzxy9wcwgtug6q8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222408</id>
      <parentid>222407</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5891" sha1="qgcivz0as952y8gpfvpm4vr4jeh52ow" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

gang tot de graven van seer veel Vorsten van Ruschlant.

De kercken van S. Sophie, en van S. Michaël sijn op d oude wijse gesticht. Die van S. Sophie is cierlijck om aen te schouwen, van welcke sijde men haer oock besiet: want haer muren sijn met velerley beelden en historien verçiert, en dit met kleyne steentjes van verscheyde verwen, gelijck glas blinckende, beset, die soo konstelijck te samen gevoegt sijn, dat men naeuwelijcks kan sien of het schildery, of tapijtwerck is. Het gewelfsel is geheel van witte potten met kalck bestreecken. In dese kerck vind
men de graven van veel Koningen; en d'Aertsbisschop van Kiow self heeft hier sijn stoel.

De kerck van S. Michaël wordt gemenelijck het verguld dack genoemt, om dat sy met ver-
gulde platen gedeckt is. Hier word oock het lighaem van S. Barbara gevonden, het welck, gelijck men segt, daer gebracht is in d'oorlogh die tusschen de Russen en Griecken geresen was, de Nicomedische oorlogh genoemt.

Het oudt Kiow legt op een vlackte van een hooge bergh, van de welcke men aen d'een
sijde over het lant, en aen d'ander sijde over de Borysthenes siet, de welck aen de voet van dese bergh vloeyt. Maer tusschen dese oude stadt, en de genoemde vloet is de nieuwe stadt  Kiow, die in dese tijt niet wel bewoont, en naeuwelijcks vijf oft ses duysent inwoonders begrijpt. Haer langte, aen de Borysthenes te meten, daer sy aen legt, is van vier duysent schreden; en haer breette in de rechte lijn, van de Borysthenes tot aen de bergh, is omtrent drie duysent schreden groot. Sy is van een
slechte graft, omtrent vijf-en-twintigh voeten breet, omringt; is driehoeckigh van gestalte, met een houte wal besloten, en van torens of bolwercken van de selfde stoffe. Haer kasteel leght op de schuynte van de bergh, wel hooger als de stadt, daer het over gebied, maer echter laeger dan d'oude stadt.

De Roomsche Catholijcken besitten daer vier kercken, naemelijck de hooftkerck, de kerck der Dominikanen op de marckt, der Bernardinen op de bergh, en niet verre van
daer de kerck der Iesuyten, die hun wooning tusschen de Bernardinen en de rivier hebben.

De Griecksche Russen hebben omtrent tien kercken, die sy Xerkcuils noemen, van de
welcken d'een staet by 't Stadthuys, daer de Russen hun Academie hebben, die sy anders Brassra Xerkcuils, of kerck der gebroederschap noemen. Daer is noch een ander aen de voet van 't kasteel, S. Nicolaus kerck genoemt, indien men my niet bedrieght. D'anderen staen in verscheyde gewesten van de stadt, van welckers namen men geen kennis heeft.

Dese stadt heeft niet meer dan drie voortreffelijcke straten; d'anderen sijn niet recht, noch krom, in goede ordening, maer bochtigh gelijck een doolhof. Zy word in twee deelen gedeelt, in Bisschoppelijcke, daer de hooftkerck is, en gemeene stadt, daer drie Roomsche, en d'andere Griecksche kercken sijn. Hier is een vermaerde
koophandel, voornamelijck van kooren, en erreten, boonen, &amp;c. van was, honigh, smeer gesoute visch, &amp;c. Sy heeft een Bisschop, Paltsgraef, Kasteleyn, een Overste of Starosta, en een krijgsrecht: vier Rechtspraken, namelijck van de Bisschop, van de Paltsgraef, of Overste, (want de Paltsgraven van Kiow sijn oock Oversten oft Starosten) van d'Advocaet, en de leste van de Burgermeesters van de stadt.

De huysen sijn daer, op de Moskovische wyse, slecht en laegh gebouwt, en ten meestendeel niet meer dan een soldering hoogh. Sy gebruycken kaerssen van splinters gemaeckt, soo goet koop, dat men, selfs in de langste nachten des winters, niet dan voor seer weynigh gelt behoeft. De schoorsteenen worden oock op de marckt verkocht, 't welck yder tot lachen sou verwecken, gelijck oock hun wijse in de spijs te bereyden, als mede hun huwelijcken, en andere plechtelijckheden; van 't welck wy hier na breedelijcker sullen spreken. Niet tegenstaende dese dingen is hier uyt dit soo strijdtbaer volck voortgekomen, die wy heden Zaporovische Cosacken noemen, nu soo veel jaeren in verscheyde gewesten van de Borysthenes verspreydt, gelijck oock in de landen, die daer omtrent leggen, uyt de welcke men heden, op des Konings minste wenck, binnen acht dagen tijdts, hondert en twintigh duysent strijdtbaere mannen vergaderen kan. Dit is het volck, 't welck dickwijls, en deurgaens alle jaren op d'Euxinus stroopt, en dit op de Turcken, tot grooten dienst der Christenen. Dit sijn de gene, die soo dickwijls het Crimische Tartarien hebben afgeloopen, kleyn Asia wijt en breet hebben verwoest, Trapesunde hebben uytgeplondert ja soo, dat sy tot aen de mont van de Hellespontus, niet veerder dan drie mylen van Konstantinopolen, sijn gekomen, van daer sy, alles met vuur en stael verdelgt hebbende, met rijcke roof weder sijn gekeert, en oock met veel slaven, die, soo sy noch jong van jaren sijn, bewaert worden, soo tot hun eyge gebruyck, als tot geschencken aen de Grooten van 't landt; want sy dragen geen sorge voor de gevangenen, die alreê hoogh van jaren sijn, 't en sy van de
rijcksten, van de welcken sy groot losgelt verwachten. Degenen, die dese tocht naer d'Euxinus aennemen, overtreffen niet het getal van ses of tien duysent. Sy gebruycken slechte en swacke schuytjes, die sy met hun eyge handen hebben gemaeckt: invoegen dat het een wonder schijnt, dat sy soo geluckighlijck over de geheele Pontus konnen geraeken. Wy sullen hier na de gedaente en bouwing van dese schuytjes beschrijven.

Na dat wy van de dapperheyt der Cosacken gesproken hebben, soo sal 't oock wel passen
iets van hun zeden en gewoonte van leven te seggen. Men moet dan weten, dat onder dese
volcken veel lieden gevonden worden, die byna in alle kunsten, tot het menschelijck leven nootsaeckelijck sijnde, ervaren sijn, gelijck timmerlieden, soo van huysen, als van schuyten, wagemaeckers, smeden, wapenmaeckers, leertouwers oft leerbereyders, kuypers, kleermakers, schoenmakers, &amp;c. Sy sijn oock seer behendigh in 't salpeter&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qgcivz0as952y8gpfvpm4vr4jeh52ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86595</id>
    <revision>
      <id>222416</id>
      <parentid>222358</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6018" sha1="cro4xo7ro3fpw2h9dlb0utjjcwg7i6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
salpeter toe te maken, van 't welck het landt overvloet heeft, en daer af seer treffelijck bussekruyt gemaeckt word. Hun vrouwen sijn beesigh met vlas en wol te spinnen, van 't welck sy lijnwaet en laken maken, dat sy voor hun gebruyck houden. Zy sijn alle seer wel geoeffent in 't landt te bouwen, en te sayen, vruchten te vergaderen, broot te backen, bier, wijn, meede, en brahe te koken, en alderhande spijsen toe te maken; ja sy konnen byna alle brandewijn toestellen. Men vind onder hen niemant, 't sy men op 't geslacht, oft op d'ouderdom, oft op de staet siet, die niet d'ander pooght t'overtreffen in de konst van te brassen en suypen; ja in malkander tot overloopens toe met dranck op te vullen: in voegen dat men onder de Christenen naeuwelijcks menschen vindt, die minder voor den dagh van morgen bekommert sijn, dan de Cosacken.

Dieshalven, hoewel sy alle in 't gemeen byna alle konsten konnen bevatten, soo sijn sy echter niet alle even vernuftigh, maer d'een meer, en d'ander min in saken kundigh. Sy
hebben wel alle een schrandere geest, maer sy houden sich echter aen 't gene, dat hen nut is, en begeven sich voornaemelijck tot de dingen, die de landtbouw aengaen.

De vruchtbare aerde brengt soo groot een
ooghst voort, dat sy dickwijls niet weten wat
sy daer mee sullen doen , om dat sy geen beva-
relijcke rivieren hebben. Want de Borysthenes,
hoewel anders bevaerelijck, wordt door der-
tien watersprongen , vijftigh mijlen beneden
Kiow, verhindert, van de welcken de leste se-
ven groote mijlen van d'eerste af is, 't welk is een
groote daghreys verre, gelijck men in de lant-
beschrijving kan sien. Dit is d'oorfaeck van dat
sy hun gewas niet naer Konstantinopelen kon-
nen voeren; en hier uyt spruyt hun luyheyt, en
dat hun arbeyt sich niet boven de nootsakelijck-
heyt des levens uytstreckt. En dewijl sy gelt,
het aenlocksel der wellusten, derven , soo stellen
sy liever hun hoop van 't selve te krijgen in de
geburige Turcken te berooven, dan in hun ey-
gen neerstigheyt. Sy bekommeren sich niet met
d'andere dingen, als sy stechts t'eten en te drinc-
ken hebben.

Sy hebben de Griecksche Godtsdienst; en
worden in hun tael Rus genoemt: sy houden de
feestdagen in hooge eer, gelijck oock de vasten-
dagen, die acht oft negen maenden van 't jaer
wechneemen, doch echter soo , dat sy behoo-
relijck meenen te vasten, soo sy sich van 't
vleesch-ëeten onthouden : ja dit gevoelen van
te vasten is soo diep in hun gewortelt, dat sy
sich sekerlijck inbeelden, dat hun eeuwige sa-
ligheyt in dese onderscheyding der spijse be-
staet. Sy overtreffen in 't gebruyck van te va-
sten, en oock van geduriglijck te suypen verre
alle d'andere volckeren; want sy swelgen nooyt
soo veel, of sy, een weynigh door de slaep weer
bekomen, keeren sich weer tot de selfde kroe-
sen ; 't welck echter in tijt van vrede toege-
staen word: want als sy eens de wapenen aen-
genomen hebben, soo leven sy in gedurige so-
berheyt. Sy hebben in 't leger geen heerlijcker
''Polen.''
|
huysgewaed, dan een slechte krijgsrock. Sy sijn
van natuur schalck, scherpsinnigh, vernuftigh ,
en milt, sonder eenige vuyie gierigheyt, oft dat
d'een begeert boven d'ander rijck te worden.
Sy sijn soo hardtneckigh in vry te sijn, dat sy
meenen dat niemant kan leven, 't en sy hy vry
is. Hier uyt spruyten hun gedurige weêrspan-
nigheden tegen hun Grooten , en eyge Heeren,
als sy sien dat sy gedruckt worden; ja soo, dat 'er
naeuwelijcks seven oft acht jaren verloopen,
of men siet hen tegen hun Vorsten afvallen en
opstuyven. Voorts, sy sijn lieden , die men niet
vertrouwen magh, verraders, meyn-eedigh ,
ongetrouw, behalven in dingen, die tot hun
beyder welstandt behooren. Sy sijn sterck van
natuur, soo in hitte, als in koude te verdragen,
geduldigh in honger en kommer te lijden,
onvermoeyt in d'oorlogh, stout, grootmoe-
digh, en ten meestendeel reuckeloos, by de
welcken voor lof geacht word sich plotselings
in de doodt te storten. Sy toonen voornaeme-
lijck hier in hun naerstigheyt en dapperheyt in
d'oorlogh, als sy in de slaghordening van hun
wagenen, by hun Tabord genoemt, besloten
sijn, daer uyt sy konstelijck hun bussen, Samo-
palii geheeten, dewelcke hun gewoone wape-
nen sijn, konnen lossen. Sy sijn dapper, in
plaetsen te beschermen, en niet van de slecht-
sten in zeeroovery. Sy sijn echter geen goede
ruyters. My heught dat ick twee hondert Pool-
sche ruyters twee duysent van de beste Cosac-
ken te paert heb sien in de vlucht drijven ; hoe-
wel ick niet tegenspreeck dat niet meer dan
hondert Kosacken, in hun wagenburgh beslo-
ten, niet voor duysent Polen , oft Tartaren sou-
den vreesen: ja indien sy soo dapper te paert,
als te voet waren, soo souden sy van geen men-
schen verwonnen konnen worden. Sy sijn van 
goede gestalte, sterck en kloeck van lighaem,
en hebben vermaeck in heerlijcke kleederen ,
gelijck men sien kan, als sy met rijcke roof van
hun geburen weêrkeeren : want andersins klee-
den sy sich met kleederen, die men gemackelijck
kan bekomen. Sy sijn gesont van lighaem, en
vry van die sieckte, de welcke, gelijck een pest,
byna in geheel Polen en Ruschlant gemeen is,
en van de Medecijns Plica, gemenelijck Kol-
tun genoemt wordt, om dat het hair van alle
de gene, die daer af geplaegt sijn , soo schric-
kelijck wardt, dat het door geen konst of naer-
stigheyt ontwart kan worden. Men siet seer
weynigh Kosacken van sieckte sterven, dan in
seer hooge ouderdom. Sy sterven ten meesten-
deel op hun eygen bedt, of in d'oorlogh.

In dese plaetsen is weynigh Adel; doch ech-
ter alle Poolsche, en Roomsch Catholijck; want
het is deurgaens schande voor een Poolsch
Edelman van een andere Godsdienst, dan van
de Roomsche, te sijn; tot de welcken oock
overal d'andere Grooten van de Grieksche Rus-
sen sich voegen, sonder aen hun oorsprong,
en aen 't bloet van de Russische Vorsten te ge-
dencken.

De landtlieden van dit gewest sijn deurgaens
alle seer elendigh, dewijl sy verplicht sijn in yder
weeck drie dagen met hun paerden en eyge
handen
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cro4xo7ro3fpw2h9dlb0utjjcwg7i6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222417</id>
      <parentid>222416</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5903" sha1="1zt5ehx452t3x9wcaks7krioba9b2m6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

salpeter toe te maken, van 't welck het landt overvloet heeft, en daer af seer treffelijck bussekruyt gemaeckt word. Hun vrouwen sijn beesigh met vlas en wol te spinnen, van 't welck sy lijnwaet en laken maken, dat sy voor hun gebruyck houden. Zy sijn alle seer wel geoeffent in 't landt te bouwen, en te sayen, vruchten te vergaderen, broot te backen, bier, wijn, meede, en brahe te koken, en alderhande spijsen toe te maken; ja sy konnen byna alle brandewijn toestellen. Men vind onder hen niemant, 't sy men op 't geslacht, oft op d'ouderdom, oft op de staet siet, die niet d'ander pooght t'overtreffen in de konst van te brassen en suypen; ja in malkander tot overloopens toe met dranck op te vullen: in voegen dat men onder de Christenen naeuwelijcks menschen vindt, die minder voor den dagh van morgen bekommert sijn, dan de Cosacken.

Dieshalven, hoewel sy alle in 't gemeen byna alle konsten konnen bevatten, soo sijn sy echter niet alle even vernuftigh, maer d'een meer, en d'ander min in saken kundigh. Sy
hebben wel alle een schrandere geest, maer sy houden sich echter aen 't gene, dat hen nut is, en begeven sich voornaemelijck tot de dingen, die de landtbouw aengaen.

De vruchtbare aerde brengt soo groot een ooghst voort, dat sy dickwijls niet weten wat
sy daer mee sullen doen , om dat sy geen bevarelijcke rivieren hebben. Want de Borysthenes, hoewel anders bevaerelijck, wordt door dertien watersprongen, vijftigh mijlen beneden Kiow, verhindert, van de welcken de leste seven groote mijlen van d'eerste af is, 't welk is een groote daghreys verre, gelijck men in de lantbeschrijving kan sien. Dit is d'oorsaeck van dat sy hun gewas niet naer Konstantinopelen konnen voeren; en hier uyt spruyt hun luyheyt, en dat hun arbeyt sich niet boven de nootsakelijckheyt des levens uytstreckt. En dewijl sy gelt, het aenlocksel der wellusten, derven, soo stellen sy liever hun hoop van 't selve te krijgen in de geburige Turcken te berooven, dan in hun eygen neerstigheyt. Sy bekommeren sich niet met d'andere dingen, als sy stechts t'eten en te drincken hebben.

Sy hebben de Griecksche Godtsdienst; en worden in hun tael Rus genoemt: sy houden de
feestdagen in hooge eer, gelijck oock de vastendagen, die acht oft negen maenden van 't jaer wechneemen, doch echter soo, dat sy behoorelijck meenen te vasten, soo sy sich van 't vleesch-ëeten onthouden: ja dit gevoelen van te vasten is soo diep in hun gewortelt, dat sy sich sekerlijck inbeelden, dat hun eeuwige saligheyt in dese onderscheyding der spijse bestaet. Sy overtreffen in 't gebruyck van te vasten, en oock van geduriglijck te suypen verre alle d'andere volckeren; want sy swelgen nooyt
soo veel, of sy, een weynigh door de slaep weer bekomen, keeren sich weer tot de selfde kroesen; 't welck echter in tijt van vrede toegestaen word: want als sy eens de wapenen aengenomen hebben, soo leven sy in gedurige soberheyt. Sy hebben in 't leger geen heerlijcker huysgewaed, dan een slechte krijgsrock. Sy sijn van natuur schalck, scherpsinnigh, vernuftigh, en milt, sonder eenige vuyie gierigheyt, oft dat d'een begeert boven d'ander rijck te worden.

Sy sijn soo hardtneckigh in vry te sijn, dat sy meenen dat niemant kan leven, 't en sy hy vry is. Hier uyt spruyten hun gedurige weêrspannigheden tegen hun Grooten  en eyge Heeren, als sy sien dat sy gedruckt worden; ja soo, dat 'er naeuwelijcks seven oft acht jaren verloopen, of men siet hen tegen hun Vorsten afvallen en opstuyven. Voorts, sy sijn lieden, die men niet vertrouwen magh, verraders, meyn-eedigh, ongetrouw, behalven in dingen, die tot hun beyder welstandt behooren. Sy sijn sterck van natuur, soo in hitte, als in koude te verdragen, geduldigh in honger en kommer te lijden,
onvermoeyt in d'oorlogh, stout, grootmoedigh, en ten meestendeel reuckeloos, by de
welcken voor lof geacht word sich plotselings in de doodt te storten. Sy toonen voornaemelijck hier in hun naerstigheyt en dapperheyt in d'oorlogh, als sy in de slaghordening van hun wagenen, by hun Tabord genoemt, besloten sijn, daer uyt sy konstelijck hun bussen, Samopalii geheeten, dewelcke hun gewoone wapenen sijn, konnen lossen. Sy sijn dapper, in plaetsen te beschermen, en niet van de slechtsten in zeeroovery. Sy sijn echter geen goede ruyters. My heught dat ick twee hondert Poolsche ruyters twee duysent van de beste Cosacken te paert heb sien in de vlucht drijven; hoewel ick niet tegenspreeck dat niet meer dan hondert Kosacken, in hun wagenburgh besloten, niet voor duysent Polen, oft Tartaren souden vreesen: ja indien sy soo dapper te paert, als te voet waren, soo souden sy van geen menschen verwonnen konnen worden. Sy sijn van goede gestalte, sterck en kloeck van lighaem, en hebben vermaeck in heerlijcke kleederen, gelijck men sien kan, als sy met rijcke roof van hun geburen weêrkeeren : want andersins kleeden sy sich met kleederen, die men gemackelijck kan bekomen. Sy sijn gesont van lighaem, en vry van die sieckte, de welcke, gelijck een pest, byna in geheel Polen en Ruschlant gemeen is, en van de Medecijns Plica, gemenelijck Koltun genoemt wordt, om dat het hair van alle de gene, die daer af geplaegt sijn, soo schrickelijck wardt, dat het door geen konst of naerstigheyt ontwart kan worden. Men siet seer weynigh Kosacken van sieckte sterven, dan in seer hooge ouderdom. Sy sterven ten meestendeel op hun eygen bedt, of in d'oorlogh.

In dese plaetsen is weynigh Adel; doch echter alle Poolsche, en Roomsch Catholijck; want het is deurgaens schande voor een Poolsch Edelman van een andere Godsdienst, dan van de Roomsche, te sijn; tot de welcken oock overal d'andere Grooten van de Grieksche Russen sich voegen, sonder aen hun oorsprong, en aen 't bloet van de Russische Vorsten te gedencken.

De landtlieden van dit gewest sijn deurgaens alle seer elendigh, dewijl sy verplicht sijn in yder weeck drie dagen met hun paerden en eyge handen&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1zt5ehx452t3x9wcaks7krioba9b2m6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86600</id>
    <revision>
      <id>222462</id>
      <parentid>222362</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5715" sha1="gxncww3z3vztxvbv3tpyutuaki5tpbj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
handen voor hun Heer te wercken, en een gedeelte van alderhande vruchten, naer de grootte van 't landt, dat sy besitten, aen hun te geven; daer by kapoenen, hoenders, eyeren, en kieckens, te weten, op de feesten van Paesschen, Pinxsteren, en Christus geboorte: sy worden ook gedwongen om hun wagens te leenen, tot hout voor hun meesters, ten gebruyck van de koken, te voeren: en sy sijn, tegen recht en billijckheyt, tot ontallijcke andere diensten verbonden; behalven het gereet gelt, ende tienden der hamelen, der varckens, van de honigh, en van d'andere vruchten; en yder derde jaer de
derde os, en het derde schaep. Eyndelijck, dese elendigen sijn gehouden aen hun meesters te geven al 't gene dat hun lust; in voegen dat het geen wonder is, dat sy, onder soo swaeren last gedruckt, in bitteren haet tegen hun meesters ontsteecken sijn.

Maer dit schijnt noch seer weynigh, in ver-
gelijcking van de onbepaelde macht, die aen
den Poolschen Adel over 't leven en de doot van
hun ondersaten, naer hun believen, toegestaen
is: in voegen dat, soo iemant deser ellendigen
een geemelijck en wreet meester gekregen
heeft, hy in erger staet is , dan een slaef, tot de
galey verwesen: soo streng een dienstbaerheyt
dwingt dese ongeluckigen ten meestendeel, die
moeds genoegh hebben, de vlucht te kiesen,
en sich naer Zaporoüy, oft naer de bosschen van
de Borysthenes, de vertreckplaetsen der Cosac-
ken tusschen de rivier, te begeven; en na dat
sy daer eenige jaren overgebracht, en een zee-
tocht op d'Euxinische zee gedaen hebben, wor-
den sy in de Cosackische krijghs-ordening aen-
genomen; en in deser voegen sijn de Zaporo-
vische krijghsbenden seer groot geworden,
gelijck de hedendaeghsche beroerten opentlijck
getuygen. Want dese Zaporovianen, het Quar-
tiaensche heir der Polen, met de beyde Velt-
oversten, verdelght hebbende, sijn, door d\'op-
roer der Russen , geheel Russant deur te streng
van hun Heeren gehandelt, tot een getal van
twee hondert duysent strijdbare mannen opge-
klommen; en, als sy in de strijt d'overhant op
de Polen verkregen hadden , soo hebben se hun
palen tot over de hondert en twintigh mijlen
in de langte, en sestigh in de breette uytgebreyd.
Wy vergaten te seggen, ('t welck oock de
seden der Cosacken aengaet,) dat sy in tijdt van
vrede sich tot de jaght van wilde beesten, en tot
de visschery begeven.

Maer om weêr te keeren, daer wy 't gelaten
hebben, men gelooft dat, toen 't oude Kiow
noch in bloeyende staet was, dese mont van de
Hellespontus, die naer Constantinopelen strekt,
noch niet aen d'inwoonders van Ruslandt be-
kent was; en men houd voor seker, (gelijck ick,
op eygen ervarentheyt steunende, oock voor
ontwijffelijck acht) dat de vlackten, aen den
slincken oever van de Borysthenes gelegen,
eertijdts met zeewater bedeckt sijn geweest;
't welck klarelijck blijckt, soo door d'anckers,
als 't ander scheepstuygh, veel jaren daerna on-
trent Lofficza gevonden, 't welk een stadt is, aen
de rivier Sula gelegen; en alle, soo steden, als
|
dorpen, in dat gewest van de Borysthenes ge-
plaetst , gelijcken nieuwe wooningen, en schij-
nen nauwelijcks eenige hondert jaren out te
sijn. Ick, door een gerechtige nieusgierigheyt
bewogen, heb gepooght de geschiede saecken
der Russen t'ondersoecken, om daer uyt eenigh
licht in d'oude geschiedenissen te bekomen
maer mijn arbeyt was vergeefs: want ick, een
van hun geleertsten ondervragende, kreegh tot
antwoort, dat door de gedurige oorlogen van
hun voorouders met hare gebueren, alle hun ge-
schriften verdelght waren maer dat hy echter
by ware overlevering van hant tot hant uyt sijn
voor-ouders had verstaen, dat alle dese landen,
de welcke beneden Kiow van de Boryfthenes
bespoelt worden , eertijts van de zee ingeswol-
gen waren, gelijck wy oock hier voor geseght
hebben; en dat dit voor drie duysent jaren was
geschied. Hy voeghd 'er by, dat, toen omtrent
negen hondert jaren geleden , d'oude stadt
Kiow geheel verdelght was, sonder dat 'er iets
overbleef, dan de twee kercken, die wy hier voor
breeder beschreven hebben.

Sy seggen dit oock niet sonder reden: want
alle de puynhoopen der oude kasteelen en burg-
ten, tusschen de Borysthenes en Moscovien ge-
legen, sijn op hooge en uytsteeckende bergen
gebouwt, sonder dat men een sal vinden, in de
vlackte staende. Hier uyt spruyt dit vermoe-
den, dat alle vlacke landen eertijts onder 't wa-
ter bedolven hebben geweest. Dit wordt beve-
stight door de menighte van munt, in een der ''Oude munt.''
geseyde kuylen gevonden, 't welck, van koper
gemaeckt sijnde, dus geteeckent was, sonder dat

ick weet welck beelt het vertoont. Maer dit
durf ick versekeren, dat alle dese landen, aen
de slincke sijde van de Borysthenes , tot aen
Moscovien uytgestreckt, laeger en sandiger sijn,
dan degene die daer tegen over leggen, uyt-
gesondert het landt aen de noortsijde van de
rivier Sula, en de steden Worsko en Psczol;
gelijck men beter uyt de landtkaert van dese
plaetsen kan sien.

't Is oock aenmerckens-waerdigh, dat alle de
rivieren van dit gewest foo langsamelijck afloo-
pen, dat sy schijnen te twijffelen naer welcke
sijde yder sich keeren sal, hoewel in tegendeel,
de gemeene kolck van alle dese rivieren , na-
mentlijck de Pontische zee, met soo groote ge-
swintheyt voortgedreven wordt, dat sy, somtijts
door d'afschutselen van de Hellespontus deur-
gebroocken, sich in de Middellantsche zee stort.
En indien men dit neerstighlijck overweeght,
soo sal men seggen, dat alle dese vlackten eertijts
een zee hebben geweest.

Omtrent een mijl boven Kiow, aen de slinc-
ke sijde van de Borysthenes , wordt dese rivier
vergroot van de beeck Dziesna, die, als sy de ge-
buerige stadt Mostho voorby vloeyt, wel hon-
dert
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gxncww3z3vztxvbv3tpyutuaki5tpbj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222463</id>
      <parentid>222462</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5691" sha1="862v7k7xbn8lj385ulrvzi6ty8ztetl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
handen voor hun Heer te wercken, en een gedeelte van alderhande vruchten, naer de grootte van 't landt, dat sy besitten, aen hun te geven; daer by kapoenen, hoenders, eyeren, en kieckens, te weten, op de feesten van Paesschen, Pinxsteren, en Christus geboorte: sy worden ook gedwongen om hun wagens te leenen, tot hout voor hun meesters, ten gebruyck van de koken, te voeren: en sy sijn, tegen recht en billijckheyt, tot ontallijcke andere diensten verbonden; behalven het gereet gelt, ende tienden der hamelen, der varckens, van de honigh, en van d'andere vruchten; en yder derde jaer de
derde os, en het derde schaep. Eyndelijck, dese elendigen sijn gehouden aen hun meesters te geven al 't gene dat hun lust; in voegen dat het geen wonder is, dat sy, onder soo swaeren last gedruckt, in bitteren haet tegen hun meesters ontsteecken sijn.

Maer dit schijnt noch seer weynigh, in vergelijcking van de onbepaelde macht, die aen
den Poolschen Adel over 't leven en de doot van hun ondersaten, naer hun believen, toegestaen is: in voegen dat, soo iemant deser ellendigen een geemelijck en wreet meester gekregen heeft, hy in erger staet is, dan een slaef, tot de galey verwesen: soo streng een dienstbaerheyt dwingt dese ongeluckigen ten meestendeel, die moeds genoegh hebben, de vlucht te kiesen, en sich naer Zaporoüy, oft naer de bosschen van
de Borysthenes, de vertreckplaetsen der Cosacken tusschen de rivier, te begeven; en na dat sy daer eenige jaren overgebracht, en een zeetocht op d'Euxinische zee gedaen hebben, worden sy in de Cosackische krijghsordening aengenomen; en in deser voegen sijn de Zaporovische krijghsbenden seer groot geworden, gelijck de hedendaeghsche beroerten opentlijck getuygen. Want dese Zaporovianen, het Quartiaensche heir der Polen, met de beyde Velt-oversten, verdelght hebbende, sijn, door d'oproer der Russen, geheel Ruslant deur te streng van hun Heeren gehandelt, tot een getal van twee hondert duysent strijdbare mannen opgeklommen; en, als sy in de strijt d'overhant op de Polen verkregen hadden, soo hebben se hun palen tot over de hondert en twintigh mijlen in de langte, en sestigh in de breette uytgebreyd. Wy vergaten te seggen, ('t welck oock de
seden der Cosacken aengaet,) dat sy in tijdt van vrede sich tot de jaght van wilde beesten, en tot de visschery begeven.

Maer om weêr te keeren, daer wy 't gelaten
hebben, men gelooft dat, toen 't oude Kiow
noch in bloeyende staet was, dese mont van de
Hellespontus, die naer Constantinopelen strekt,
noch niet aen d'inwoonders van Ruslandt be-
kent was; en men houd voor seker, (gelijck ick,
op eygen ervarentheyt steunende, oock voor
ontwijffelijck acht) dat de vlackten, aen den
slincken oever van de Borysthenes gelegen,
eertijdts met zeewater bedeckt sijn geweest;
't welck klarelijck blijckt, soo door d'anckers,
als 't ander scheepstuygh, veel jaren daerna on-
trent Lofficza gevonden, 't welk een stadt is, aen
de rivier Sula gelegen; en alle, soo steden, als
|
dorpen, in dat gewest van de Borysthenes ge-
plaetst , gelijcken nieuwe wooningen, en schij-
nen nauwelijcks eenige hondert jaren out te
sijn. Ick, door een gerechtige nieusgierigheyt
bewogen, heb gepooght de geschiede saecken
der Russen t'ondersoecken, om daer uyt eenigh
licht in d'oude geschiedenissen te bekomen
maer mijn arbeyt was vergeefs: want ick, een
van hun geleertsten ondervragende, kreegh tot
antwoort, dat door de gedurige oorlogen van
hun voorouders met hare gebueren, alle hun ge-
schriften verdelght waren maer dat hy echter
by ware overlevering van hant tot hant uyt sijn
voor-ouders had verstaen, dat alle dese landen,
de welcke beneden Kiow van de Boryfthenes
bespoelt worden , eertijts van de zee ingeswol-
gen waren, gelijck wy oock hier voor geseght
hebben; en dat dit voor drie duysent jaren was
geschied. Hy voeghd 'er by, dat, toen omtrent
negen hondert jaren geleden , d'oude stadt
Kiow geheel verdelght was, sonder dat 'er iets
overbleef, dan de twee kercken, die wy hier voor
breeder beschreven hebben.

Sy seggen dit oock niet sonder reden: want
alle de puynhoopen der oude kasteelen en burg-
ten, tusschen de Borysthenes en Moscovien ge-
legen, sijn op hooge en uytsteeckende bergen
gebouwt, sonder dat men een sal vinden, in de
vlackte staende. Hier uyt spruyt dit vermoe-
den, dat alle vlacke landen eertijts onder 't wa-
ter bedolven hebben geweest. Dit wordt beve-
stight door de menighte van munt, in een der ''Oude munt.''
geseyde kuylen gevonden, 't welck, van koper
gemaeckt sijnde, dus geteeckent was, sonder dat

ick weet welck beelt het vertoont. Maer dit
durf ick versekeren, dat alle dese landen, aen
de slincke sijde van de Borysthenes , tot aen
Moscovien uytgestreckt, laeger en sandiger sijn,
dan degene die daer tegen over leggen, uyt-
gesondert het landt aen de noortsijde van de
rivier Sula, en de steden Worsko en Psczol;
gelijck men beter uyt de landtkaert van dese
plaetsen kan sien.

't Is oock aenmerckens-waerdigh, dat alle de
rivieren van dit gewest foo langsamelijck afloo-
pen, dat sy schijnen te twijffelen naer welcke
sijde yder sich keeren sal, hoewel in tegendeel,
de gemeene kolck van alle dese rivieren , na-
mentlijck de Pontische zee, met soo groote ge-
swintheyt voortgedreven wordt, dat sy, somtijts
door d'afschutselen van de Hellespontus deur-
gebroocken, sich in de Middellantsche zee stort.
En indien men dit neerstighlijck overweeght,
soo sal men seggen, dat alle dese vlackten eertijts
een zee hebben geweest.

Omtrent een mijl boven Kiow, aen de slinc-
ke sijde van de Borysthenes , wordt dese rivier
vergroot van de beeck Dziesna, die, als sy de ge-
buerige stadt Mostho voorby vloeyt, wel hon-
dert
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>862v7k7xbn8lj385ulrvzi6ty8ztetl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222464</id>
      <parentid>222463</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5677" sha1="da76nna5glbr3j6gptxn799v5z9qdot" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
handen voor hun Heer te wercken, en een gedeelte van alderhande vruchten, naer de grootte van 't landt, dat sy besitten, aen hun te geven; daer by kapoenen, hoenders, eyeren, en kieckens, te weten, op de feesten van Paesschen, Pinxsteren, en Christus geboorte: sy worden ook gedwongen om hun wagens te leenen, tot hout voor hun meesters, ten gebruyck van de koken, te voeren: en sy sijn, tegen recht en billijckheyt, tot ontallijcke andere diensten verbonden; behalven het gereet gelt, ende tienden der hamelen, der varckens, van de honigh, en van d'andere vruchten; en yder derde jaer de
derde os, en het derde schaep. Eyndelijck, dese elendigen sijn gehouden aen hun meesters te geven al 't gene dat hun lust; in voegen dat het geen wonder is, dat sy, onder soo swaeren last gedruckt, in bitteren haet tegen hun meesters ontsteecken sijn.

Maer dit schijnt noch seer weynigh, in vergelijcking van de onbepaelde macht, die aen
den Poolschen Adel over 't leven en de doot van hun ondersaten, naer hun believen, toegestaen is: in voegen dat, soo iemant deser ellendigen een geemelijck en wreet meester gekregen heeft, hy in erger staet is, dan een slaef, tot de galey verwesen: soo streng een dienstbaerheyt dwingt dese ongeluckigen ten meestendeel, die moeds genoegh hebben, de vlucht te kiesen, en sich naer Zaporoüy, oft naer de bosschen van
de Borysthenes, de vertreckplaetsen der Cosacken tusschen de rivier, te begeven; en na dat sy daer eenige jaren overgebracht, en een zeetocht op d'Euxinische zee gedaen hebben, worden sy in de Cosackische krijghsordening aengenomen; en in deser voegen sijn de Zaporovische krijghsbenden seer groot geworden, gelijck de hedendaeghsche beroerten opentlijck getuygen. Want dese Zaporovianen, het Quartiaensche heir der Polen, met de beyde Velt-oversten, verdelght hebbende, sijn, door d'oproer der Russen, geheel Ruslant deur te streng van hun Heeren gehandelt, tot een getal van twee hondert duysent strijdbare mannen opgeklommen; en, als sy in de strijt d'overhant op de Polen verkregen hadden, soo hebben se hun palen tot over de hondert en twintigh mijlen in de langte, en sestigh in de breette uytgebreyd. Wy vergaten te seggen, ('t welck oock de
seden der Cosacken aengaet,) dat sy in tijdt van vrede sich tot de jaght van wilde beesten, en tot de visschery begeven.

Maer om weêr te keeren, daer wy 't gelaten hebben, men gelooft dat, toen 't oude Kiow
noch in bloeyende staet was, dese mont van de Hellespontus, die naer Constantinopelen strekt, noch niet aen d'inwoonders van Ruslandt bekent was; en men houd voor seker, (gelijck ick, op eygen ervarentheyt steunende, oock voor ontwijffelijck acht) dat de vlackten, aen den slincken oever van de Borysthenes gelegen, eertijdts met zeewater bedeckt sijn geweest; 't welck klarelijck blijckt, soo door d'anckers, als 't ander scheepstuygh, veel jaren daerna ontrent Lofficza gevonden, 't welk een stadt is, aen
de rivier Sula gelegen; en alle, soo steden, als
|
dorpen, in dat gewest van de Borysthenes geplaetst, gelijcken nieuwe wooningen, en schijnen nauwelijcks eenige hondert jaren out te sijn. Ick, door een gerechtige nieusgierigheyt bewogen, heb gepooght de geschiede saecken der Russen t'ondersoecken, om daer uyt eenigh licht in d'oude geschiedenissen te bekomen; maer mijn arbeyt was vergeefs: want ick, een van hun geleertsten ondervragende, kreegh tot antwoort, dat door de gedurige oorlogen van hun voorouders met hare gebueren, alle hun geschriften verdelght waren; maer dat hy echter by ware overlevering van hant tot hant uyt sijn
voorouders had verstaen, dat alle dese landen, de welcke beneden Kiow van de Borysthenes bespoelt worden, eertijts van de zee ingeswolgen waren, gelijck wy oock hier voor geseght hebben; en dat dit voor drie duysent jaren was geschied. Hy voeghd 'er by, dat, toen omtrent negen hondert jaren geleden, d'oude stadt Kiow geheel verdelght was, sonder dat 'er iets overbleef, dan de twee kercken, die wy hier voor
breeder beschreven hebben.

Sy seggen dit oock niet sonder reden: want
alle de puynhoopen der oude kasteelen en burg-
ten, tusschen de Borysthenes en Moscovien ge-
legen, sijn op hooge en uytsteeckende bergen
gebouwt, sonder dat men een sal vinden, in de
vlackte staende. Hier uyt spruyt dit vermoe-
den, dat alle vlacke landen eertijts onder 't wa-
ter bedolven hebben geweest. Dit wordt beve-
stight door de menighte van munt, in een der ''Oude munt.''
geseyde kuylen gevonden, 't welck, van koper
gemaeckt sijnde, dus geteeckent was, sonder dat

ick weet welck beelt het vertoont. Maer dit
durf ick versekeren, dat alle dese landen, aen
de slincke sijde van de Borysthenes , tot aen
Moscovien uytgestreckt, laeger en sandiger sijn,
dan degene die daer tegen over leggen, uyt-
gesondert het landt aen de noortsijde van de
rivier Sula, en de steden Worsko en Psczol;
gelijck men beter uyt de landtkaert van dese
plaetsen kan sien.

't Is oock aenmerckens-waerdigh, dat alle de
rivieren van dit gewest foo langsamelijck afloo-
pen, dat sy schijnen te twijffelen naer welcke
sijde yder sich keeren sal, hoewel in tegendeel,
de gemeene kolck van alle dese rivieren , na-
mentlijck de Pontische zee, met soo groote ge-
swintheyt voortgedreven wordt, dat sy, somtijts
door d'afschutselen van de Hellespontus deur-
gebroocken, sich in de Middellantsche zee stort.
En indien men dit neerstighlijck overweeght,
soo sal men seggen, dat alle dese vlackten eertijts
een zee hebben geweest.

Omtrent een mijl boven Kiow, aen de slinc-
ke sijde van de Borysthenes , wordt dese rivier
vergroot van de beeck Dziesna, die, als sy de ge-
buerige stadt Mostho voorby vloeyt, wel hon-
dert
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>da76nna5glbr3j6gptxn799v5z9qdot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222465</id>
      <parentid>222464</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:55:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5647" sha1="1h1i0sv45q06bh5z0y5dzjl3i6ih0sz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
handen voor hun Heer te wercken, en een gedeelte van alderhande vruchten, naer de grootte van 't landt, dat sy besitten, aen hun te geven; daer by kapoenen, hoenders, eyeren, en kieckens, te weten, op de feesten van Paesschen, Pinxsteren, en Christus geboorte: sy worden ook gedwongen om hun wagens te leenen, tot hout voor hun meesters, ten gebruyck van de koken, te voeren: en sy sijn, tegen recht en billijckheyt, tot ontallijcke andere diensten verbonden; behalven het gereet gelt, ende tienden der hamelen, der varckens, van de honigh, en van d'andere vruchten; en yder derde jaer de
derde os, en het derde schaep. Eyndelijck, dese elendigen sijn gehouden aen hun meesters te geven al 't gene dat hun lust; in voegen dat het geen wonder is, dat sy, onder soo swaeren last gedruckt, in bitteren haet tegen hun meesters ontsteecken sijn.

Maer dit schijnt noch seer weynigh, in vergelijcking van de onbepaelde macht, die aen
den Poolschen Adel over 't leven en de doot van hun ondersaten, naer hun believen, toegestaen is: in voegen dat, soo iemant deser ellendigen een geemelijck en wreet meester gekregen heeft, hy in erger staet is, dan een slaef, tot de galey verwesen: soo streng een dienstbaerheyt dwingt dese ongeluckigen ten meestendeel, die moeds genoegh hebben, de vlucht te kiesen, en sich naer Zaporoüy, oft naer de bosschen van
de Borysthenes, de vertreckplaetsen der Cosacken tusschen de rivier, te begeven; en na dat sy daer eenige jaren overgebracht, en een zeetocht op d'Euxinische zee gedaen hebben, worden sy in de Cosackische krijghsordening aengenomen; en in deser voegen sijn de Zaporovische krijghsbenden seer groot geworden, gelijck de hedendaeghsche beroerten opentlijck getuygen. Want dese Zaporovianen, het Quartiaensche heir der Polen, met de beyde Velt-oversten, verdelght hebbende, sijn, door d'oproer der Russen, geheel Ruslant deur te streng van hun Heeren gehandelt, tot een getal van twee hondert duysent strijdbare mannen opgeklommen; en, als sy in de strijt d'overhant op de Polen verkregen hadden, soo hebben se hun palen tot over de hondert en twintigh mijlen in de langte, en sestigh in de breette uytgebreyd. Wy vergaten te seggen, ('t welck oock de
seden der Cosacken aengaet,) dat sy in tijdt van vrede sich tot de jaght van wilde beesten, en tot de visschery begeven.

Maer om weêr te keeren, daer wy 't gelaten hebben, men gelooft dat, toen 't oude Kiow
noch in bloeyende staet was, dese mont van de Hellespontus, die naer Constantinopelen strekt, noch niet aen d'inwoonders van Ruslandt bekent was; en men houd voor seker, (gelijck ick, op eygen ervarentheyt steunende, oock voor ontwijffelijck acht) dat de vlackten, aen den slincken oever van de Borysthenes gelegen, eertijdts met zeewater bedeckt sijn geweest; 't welck klarelijck blijckt, soo door d'anckers, als 't ander scheepstuygh, veel jaren daerna ontrent Lofficza gevonden, 't welk een stadt is, aen
de rivier Sula gelegen; en alle, soo steden, als
|
dorpen, in dat gewest van de Borysthenes geplaetst, gelijcken nieuwe wooningen, en schijnen nauwelijcks eenige hondert jaren out te sijn. Ick, door een gerechtige nieusgierigheyt bewogen, heb gepooght de geschiede saecken der Russen t'ondersoecken, om daer uyt eenigh licht in d'oude geschiedenissen te bekomen; maer mijn arbeyt was vergeefs: want ick, een van hun geleertsten ondervragende, kreegh tot antwoort, dat door de gedurige oorlogen van hun voorouders met hare gebueren, alle hun geschriften verdelght waren; maer dat hy echter by ware overlevering van hant tot hant uyt sijn
voorouders had verstaen, dat alle dese landen, de welcke beneden Kiow van de Borysthenes bespoelt worden, eertijts van de zee ingeswolgen waren, gelijck wy oock hier voor geseght hebben; en dat dit voor drie duysent jaren was geschied. Hy voeghd 'er by, dat, toen omtrent negen hondert jaren geleden, d'oude stadt Kiow geheel verdelght was, sonder dat 'er iets overbleef, dan de twee kercken, die wy hier voor
breeder beschreven hebben.

Sy seggen dit oock niet sonder reden: want alle de puynhoopen der oude kasteelen en burgten, tusschen de Borysthenes en Moscovien gelegen, sijn op hooge en uytsteeckende bergen gebouwt, sonder dat men een sal vinden, in de vlackte staende. Hier uyt spruyt dit vermoeden, dat alle vlacke landen eertijts onder 't water bedolven hebben geweest. Dit wordt bevestight door de menighte van munt, in een der geseyde kuylen gevonden, 't welck, van koper gemaeckt sijnde, dus geteeckent was, sonder dat

ick weet welck beelt het vertoont. Maer dit durf ick versekeren, dat alle dese landen, aen de slincke sijde van de Borysthenes, tot aen Moscovien uytgestreckt, laeger en sandiger sijn, dan degene die daer tegen over leggen, uytgesondert het landt aen de noortsijde van de rivier Sula, en de steden Worsko en Psczol; gelijck men beter uyt de landtkaert van dese plaetsen kan sien.

't Is oock aenmerckens-waerdigh, dat alle de rivieren van dit gewest foo langsamelijck afloopen, dat sy schijnen te twijffelen naer welcke
sijde yder sich keeren sal, hoewel in tegendeel,
de gemeene kolck van alle dese rivieren , na-
mentlijck de Pontische zee, met soo groote ge-
swintheyt voortgedreven wordt, dat sy, somtijts
door d'afschutselen van de Hellespontus deur-
gebroocken, sich in de Middellantsche zee stort.
En indien men dit neerstighlijck overweeght,
soo sal men seggen, dat alle dese vlackten eertijts
een zee hebben geweest.

Omtrent een mijl boven Kiow, aen de slinc-
ke sijde van de Borysthenes , wordt dese rivier
vergroot van de beeck Dziesna, die, als sy de ge-
buerige stadt Mostho voorby vloeyt, wel hon-
dert
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1h1i0sv45q06bh5z0y5dzjl3i6ih0sz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222470</id>
      <parentid>222465</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5617" sha1="nifygyjfoi5bhk623jfarutlplfac0v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

handen voor hun Heer te wercken, en een gedeelte van alderhande vruchten, naer de grootte van 't landt, dat sy besitten, aen hun te geven; daer by kapoenen, hoenders, eyeren, en kieckens, te weten, op de feesten van Paesschen, Pinxsteren, en Christus geboorte: sy worden ook gedwongen om hun wagens te leenen, tot hout voor hun meesters, ten gebruyck van de koken, te voeren: en sy sijn, tegen recht en billijckheyt, tot ontallijcke andere diensten verbonden; behalven het gereet gelt, ende tienden der hamelen, der varckens, van de honigh, en van d'andere vruchten; en yder derde jaer de
derde os, en het derde schaep. Eyndelijck, dese elendigen sijn gehouden aen hun meesters te geven al 't gene dat hun lust; in voegen dat het geen wonder is, dat sy, onder soo swaeren last gedruckt, in bitteren haet tegen hun meesters ontsteecken sijn.

Maer dit schijnt noch seer weynigh, in vergelijcking van de onbepaelde macht, die aen
den Poolschen Adel over 't leven en de doot van hun ondersaten, naer hun believen, toegestaen is: in voegen dat, soo iemant deser ellendigen een geemelijck en wreet meester gekregen heeft, hy in erger staet is, dan een slaef, tot de galey verwesen: soo streng een dienstbaerheyt dwingt dese ongeluckigen ten meestendeel, die moeds genoegh hebben, de vlucht te kiesen, en sich naer Zaporoüy, oft naer de bosschen van
de Borysthenes, de vertreckplaetsen der Cosacken tusschen de rivier, te begeven; en na dat sy daer eenige jaren overgebracht, en een zeetocht op d'Euxinische zee gedaen hebben, worden sy in de Cosackische krijghsordening aengenomen; en in deser voegen sijn de Zaporovische krijghsbenden seer groot geworden, gelijck de hedendaeghsche beroerten opentlijck getuygen. Want dese Zaporovianen, het Quartiaensche heir der Polen, met de beyde Velt-oversten, verdelght hebbende, sijn, door d'oproer der Russen, geheel Ruslant deur te streng van hun Heeren gehandelt, tot een getal van twee hondert duysent strijdbare mannen opgeklommen; en, als sy in de strijt d'overhant op de Polen verkregen hadden, soo hebben se hun palen tot over de hondert en twintigh mijlen in de langte, en sestigh in de breette uytgebreyd. Wy vergaten te seggen, ('t welck oock de
seden der Cosacken aengaet,) dat sy in tijdt van vrede sich tot de jaght van wilde beesten, en tot de visschery begeven.

Maer om weêr te keeren, daer wy 't gelaten hebben, men gelooft dat, toen 't oude Kiow
noch in bloeyende staet was, dese mont van de Hellespontus, die naer Constantinopelen strekt, noch niet aen d'inwoonders van Ruslandt bekent was; en men houd voor seker, (gelijck ick, op eygen ervarentheyt steunende, oock voor ontwijffelijck acht) dat de vlackten, aen den slincken oever van de Borysthenes gelegen, eertijdts met zeewater bedeckt sijn geweest; 't welck klarelijck blijckt, soo door d'anckers, als 't ander scheepstuygh, veel jaren daerna ontrent Lofficza gevonden, 't welk een stadt is, aen
de rivier Sula gelegen; en alle, soo steden, als dorpen, in dat gewest van de Borysthenes geplaetst, gelijcken nieuwe wooningen, en schijnen nauwelijcks eenige hondert jaren out te sijn. Ick, door een gerechtige nieusgierigheyt bewogen, heb gepooght de geschiede saecken der Russen t'ondersoecken, om daer uyt eenigh licht in d'oude geschiedenissen te bekomen; maer mijn arbeyt was vergeefs: want ick, een van hun geleertsten ondervragende, kreegh tot antwoort, dat door de gedurige oorlogen van hun voorouders met hare gebueren, alle hun geschriften verdelght waren; maer dat hy echter by ware overlevering van hant tot hant uyt sijn voorouders had verstaen, dat alle dese landen, de welcke beneden Kiow van de Borysthenes bespoelt worden, eertijts van de zee ingeswolgen waren, gelijck wy oock hier voor geseght hebben; en dat dit voor drie duysent jaren was geschied. Hy voeghd 'er by, dat, toen omtrent negen hondert jaren geleden, d'oude stadt Kiow geheel verdelght was, sonder dat 'er iets overbleef, dan de twee kercken, die wy hier voor breeder beschreven hebben.

Sy seggen dit oock niet sonder reden: want alle de puynhoopen der oude kasteelen en burgten, tusschen de Borysthenes en Moscovien gelegen, sijn op hooge en uytsteeckende bergen gebouwt, sonder dat men een sal vinden, in de vlackte staende. Hier uyt spruyt dit vermoeden, dat alle vlacke landen eertijts onder 't water bedolven hebben geweest. Dit wordt bevestight door de menighte van munt, in een der geseyde kuylen gevonden, 't welck, van koper gemaeckt sijnde, dus geteeckent was, sonder dat

ick weet welck beelt het vertoont. Maer dit durf ick versekeren, dat alle dese landen, aen de slincke sijde van de Borysthenes, tot aen Moscovien uytgestreckt, laeger en sandiger sijn, dan degene die daer tegen over leggen, uytgesondert het landt aen de noortsijde van de rivier Sula, en de steden Worsko en Psczol; gelijck men beter uyt de landtkaert van dese plaetsen kan sien.

't Is oock aenmerckens-waerdigh, dat alle de rivieren van dit gewest soo langsamelijck afloopen, dat sy schijnen te twijffelen naer welcke sijde yder sich keeren sal, hoewel in tegendeel, de gemeene kolck van alle dese rivieren, namentlijck de Pontische zee, met soo groote geswintheyt voortgedreven wordt, dat sy, somtijts door d'afschutselen van de Hellespontus deurgebroocken, sich in de Middellantsche zee stort. En indien men dit neerstighlijck overweeght, soo sal men seggen, dat alle dese vlackten eertijts
een zee hebben geweest.

Omtrent een mijl boven Kiow, aen de slincke sijde van de Borysthenes, wordt dese rivier vergroot van de beeck Dziesna, die, als sy de gebuerige stadt Mostho voorby vloeyt, wel hondert&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nifygyjfoi5bhk623jfarutlplfac0v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86601</id>
    <revision>
      <id>222471</id>
      <parentid>222365</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5861" sha1="te9h7xcturzdb52qu9j9xuzaivkk73z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dert mijlen van haer oorspronck voortgeloopen is, en daer in de Borysthenes valt. Een half mijl beneden de stadt is een dorp, Pieczary genoemt, met een klooster van Basilius Monicken, in 't welck d'Abt, een Aertsbisschop en Russische Grieck sijnde, de stoel der afgescheurden besit. Beneden aen de bergh, die by dit klooster leght, sijn veel holen vol lijcken, over meer dan vijftien hondert jaren daer begraven, in hun volle gestalte, gelijck de Mumien van Egypten. Men seght deurgaens dat d'oude Christelijcke heremijten dese holen hebben gemaeckt, en bewoont, om de vervolging der heydenen t'ontvluchten, en de ware Godt in stilte te dienen.

Men siet hier oock het lichaem van sekeren S. Ioannes, dat noch geheel is, en tot aen de lendenen gesien wordt; want het beneden deel van 't lichaem, met aerde bedeckt, kan niet gesien worden, als oft hy begeerde dat het verborgen sou sijn. De Monicken van dese plaets verhaelden, dat desen heyligen Ioannes, de tijdt van sijn overlijden voorsien hebbende, voor sich self sijn graf maeckte, niet in de langte, gelijck de gewoonte is, maer in de diepte; en dat hy, toen hy sterven sou, van sijn broeders,
by hem sijnde, afscheyt heeft genomen, en sich daer in begeven; doch dat, door Godts believen, hy, hoewel de kuyl diep genoegh was, niet geheel daer in is geraeckt, maer half buyten is gebleven, op dat het overige deel tot een voorbeelt van heyligheyt sou verstrecken. Hier wordt oock sekere S. Helena getoont, die by hen in hooge eerbiedigheyt is; met een ysere keten, daer meê, gelijck men seght, als met een geessel, de duyvel S. Antonius heeft geslagen; dese keten (gelijck men gelooft) heeft soo grooten kracht, dat sy, van de besetenen aengeraeckt, de boose geesten verdrijft. Men siet hier oock drie beckeneelen van menschen, in schuttels geleyt, daer dagelijcks veel olie afdruypt, die seer dienstigh is om alderhande sieckten te verdrijven. In dese selfde holen leggen oock de lichamen van seer veel groote en deurluchtige mannen verborgen, onder de welcke twee, de bouwmeesters van dese kerck, uytmunten; welcker lichamen gelijck kostelijck heylighdom gehouden, en aen alle de gene, die derwaerts
komen, getoont worden; gelijck aen my self dickwijls is geschiedt, als ick in de winter mijn verblijf te Kiow had, daer ick toen met gemack mijn nieusgierigheyt voldoen kon.

Wat my aengaet, ick acht dat 'er naeuwelijcks eenigh onderscheyt tusschen de geseyde
lighamen, end d'Egyptische mumyen is, uytgesondert in de swartheyt, en hardigheyt, die 
aen d'Egyptische lijcken eygen is; en ick geloof dat het gene, 't welck hen soo lange tijt onbederffelijck bewaert , d'eygenschap van dese plaets en van dese holen is, die, ten deel uyt sant en drijfsandt bestaende, in de winter warm, en des somers koel, en altijt droogh sijn. In dit klooster sijn veel Monicken, onder de welcken d'Abt, Aertsbisschop van geheel Russen, en alleenlijck onder d'Aertsbisschop van Konstantinopolen staende, uytmunt. Niet verre hier af is een ander klooster van Bagynen, die, omtrent hondert in getal sijnde, de kost met hun eyge handen winnen, en voornaemelijck met naeltwerck, 't welck sy daer na aen de gene, die hen komen besoecken, verkoopen. Het staet hen vry, als 't hen lust, buyten het klooster te gaen, gelijck sy dickwijls naer de stadt doen, die niet veerder dan een half mijl van daer is. Sy sijn in 't swart gekleedt, en gaen niet uyt, dan twee gelijck, op de wijse der Katholijcke Monicken. My heught oock dat ick eenigen van haer soo schoon van aengesicht gesien heb, dat sy nergens in voor de Poolsche vrouwen wijcken.

Tusschen Kiow en Pieczary is seecker dorp, Tripoli genoemt; en een weynigh laeger
Stayki, op d'afgang van de bergh. Dese stadt is seer oudt; en men vindt hier oock een deurwading over de Borysthenes.

Daer na volgt Rychow, oock op een bergh gebouwt. Dese plaets is bequaem om een vesting te bouwen, dewijl men daer lichtelijck over de rivier kan komen.

Dan volgt Tretimirow, een klooster, in 't midden van een afgront gelegen, en aen alle
sijden van onbeganckelijcke klippen besloten. De Cosacken brengen in dese plaets het kostelijckste dat sy hebben, soo dickwijls als 'er beroerte of gevaer is. Hier is oock een deurwaeding van de rivier te vinden.

Een mijl van hier, aen de slincke sijde van de rivier, leght Pereaslaw, een stadt, die, als het schijnt, niet seer oudt is, om dat sy in een vlacke plaets is, doch echter seer bequaem van gelegenheyt, en soo wel veyligh van natuur, als om dat men daer lichtelijck een vesting sou konnen maken, die tegen het woeden der Cosacken en Moskoviters sou dienen. Dese stadt bestaet uyt ontrent ses duysent huysen; en de Cosacken hebben daer een van hun regimenten in besetting.

Een weynigh laeger naer Russen is Kanjow,
een seer oude stadt en kasteel, daer oock een
regiment van Cosacken in besetting is. De Bo-
rysthenes heeft hier oock een deurwading.

Een weynigh nederwaerts, aen de slincke sijde
van de rivier, siet men Bobunska, en Domon-
tow, plaetsen van weynigh belang.

Noch laeger, aen de rechte sijde van de ri-
vier, legt Cirkacze, een seer oude stadt, van
aengename gelegenheyt, diemen lichtelijck
verstercken kan. Ick heb dese stadt gesien, toen
sy noch in haer oude glans was. Sy was als het
middelpunt van 't geheel gewest der Cosacken,
en de woonplaets van hun Hartogh, of Velt-
overste. Wy verdelghden haer met vuur in 't
jaer 1637, op de 18 van December, twee da-
gen na dat wy de Cosacken in de vlucht hadden
geslagen, tegen de welcken wy echter elders
hadden geoorloght, sonder hen schade aen te
doen. Sy heeft een regiment van Cosacken tot
besetting, en een deurwading over de Bory-
sthenes.

Daer beneden legt Borowick, Bokin, Wo-
ronowk, en op d'andere oever Czeherin, Dom-
brow, omtrent het vierde deel eens mijls van
daer: gelijck oock Krylow aen d'over-oever,
op de
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>te9h7xcturzdb52qu9j9xuzaivkk73z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222472</id>
      <parentid>222471</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5831" sha1="1v27fwv68lygb2rkwo2xjo8vetdivf8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

dert mijlen van haer oorspronck voortgeloopen is, en daer in de Borysthenes valt. Een half mijl beneden de stadt is een dorp, Pieczary genoemt, met een klooster van Basilius Monicken, in 't welck d'Abt, een Aertsbisschop en Russische Grieck sijnde, de stoel der afgescheurden besit. Beneden aen de bergh, die by dit klooster leght, sijn veel holen vol lijcken, over meer dan vijftien hondert jaren daer begraven, in hun volle gestalte, gelijck de Mumien van Egypten. Men seght deurgaens dat d'oude Christelijcke heremijten dese holen hebben gemaeckt, en bewoont, om de vervolging der heydenen t'ontvluchten, en de ware Godt in stilte te dienen.

Men siet hier oock het lichaem van sekeren S. Ioannes, dat noch geheel is, en tot aen de lendenen gesien wordt; want het beneden deel van 't lichaem, met aerde bedeckt, kan niet gesien worden, als oft hy begeerde dat het verborgen sou sijn. De Monicken van dese plaets verhaelden, dat desen heyligen Ioannes, de tijdt van sijn overlijden voorsien hebbende, voor sich self sijn graf maeckte, niet in de langte, gelijck de gewoonte is, maer in de diepte; en dat hy, toen hy sterven sou, van sijn broeders,
by hem sijnde, afscheyt heeft genomen, en sich daer in begeven; doch dat, door Godts believen, hy, hoewel de kuyl diep genoegh was, niet geheel daer in is geraeckt, maer half buyten is gebleven, op dat het overige deel tot een voorbeelt van heyligheyt sou verstrecken. Hier wordt oock sekere S. Helena getoont, die by hen in hooge eerbiedigheyt is; met een ysere keten, daer meê, gelijck men seght, als met een geessel, de duyvel S. Antonius heeft geslagen; dese keten (gelijck men gelooft) heeft soo grooten kracht, dat sy, van de besetenen aengeraeckt, de boose geesten verdrijft. Men siet hier oock drie beckeneelen van menschen, in schuttels geleyt, daer dagelijcks veel olie afdruypt, die seer dienstigh is om alderhande sieckten te verdrijven. In dese selfde holen leggen oock de lichamen van seer veel groote en deurluchtige mannen verborgen, onder de welcke twee, de bouwmeesters van dese kerck, uytmunten; welcker lichamen gelijck kostelijck heylighdom gehouden, en aen alle de gene, die derwaerts
komen, getoont worden; gelijck aen my self dickwijls is geschiedt, als ick in de winter mijn verblijf te Kiow had, daer ick toen met gemack mijn nieusgierigheyt voldoen kon.

Wat my aengaet, ick acht dat 'er naeuwelijcks eenigh onderscheyt tusschen de geseyde
lighamen, end d'Egyptische mumyen is, uytgesondert in de swartheyt, en hardigheyt, die 
aen d'Egyptische lijcken eygen is; en ick geloof dat het gene, 't welck hen soo lange tijt onbederffelijck bewaert , d'eygenschap van dese plaets en van dese holen is, die, ten deel uyt sant en drijfsandt bestaende, in de winter warm, en des somers koel, en altijt droogh sijn. In dit klooster sijn veel Monicken, onder de welcken d'Abt, Aertsbisschop van geheel Russen, en alleenlijck onder d'Aertsbisschop van Konstantinopolen staende, uytmunt. Niet verre hier af is een ander klooster van Bagynen, die, omtrent hondert in getal sijnde, de kost met hun eyge handen winnen, en voornaemelijck met naeltwerck, 't welck sy daer na aen de gene, die hen komen besoecken, verkoopen. Het staet hen vry, als 't hen lust, buyten het klooster te gaen, gelijck sy dickwijls naer de stadt doen, die niet veerder dan een half mijl van daer is. Sy sijn in 't swart gekleedt, en gaen niet uyt, dan twee gelijck, op de wijse der Katholijcke Monicken. My heught oock dat ick eenigen van haer soo schoon van aengesicht gesien heb, dat sy nergens in voor de Poolsche vrouwen wijcken.

Tusschen Kiow en Pieczary is seecker dorp, Tripoli genoemt; en een weynigh laeger
Stayki, op d'afgang van de bergh. Dese stadt is seer oudt; en men vindt hier oock een deurwading over de Borysthenes.

Daer na volgt Rychow, oock op een bergh gebouwt. Dese plaets is bequaem om een vesting te bouwen, dewijl men daer lichtelijck over de rivier kan komen.

Dan volgt Tretimirow, een klooster, in 't midden van een afgront gelegen, en aen alle
sijden van onbeganckelijcke klippen besloten. De Cosacken brengen in dese plaets het kostelijckste dat sy hebben, soo dickwijls als 'er beroerte of gevaer is. Hier is oock een deurwaeding van de rivier te vinden.

Een mijl van hier, aen de slincke sijde van de rivier, leght Pereaslaw, een stadt, die, als het schijnt, niet seer oudt is, om dat sy in een vlacke plaets is, doch echter seer bequaem van gelegenheyt, en soo wel veyligh van natuur, als om dat men daer lichtelijck een vesting sou konnen maken, die tegen het woeden der Cosacken en Moskoviters sou dienen. Dese stadt bestaet uyt ontrent ses duysent huysen; en de Cosacken hebben daer een van hun regimenten in besetting.

Een weynigh laeger naer Russen is Kanjow, een seer oude stadt en kasteel, daer oock een regiment van Cosacken in besetting is. De Borysthenes heeft hier oock een deurwading.

Een weynigh nederwaerts, aen de slincke sijde van de rivier, siet men Bobunska, en Domontow, plaetsen van weynigh belang.

Noch laeger, aen de rechte sijde van de rivier, legt Cirkacze, een seer oude stadt, van aengename gelegenheyt, diemen lichtelijck verstercken kan. Ick heb dese stadt gesien, toen sy noch in haer oude glans was. Sy was als het middelpunt van 't geheel gewest der Cosacken, en de woonplaets van hun Hartogh, of Velt-overste. Wy verdelghden haer met vuur in 't jaer 1637, op de 18 van December, twee dagen na dat wy de Cosacken in de vlucht hadden geslagen, tegen de welcken wy echter elders hadden geoorloght, sonder hen schade aen te doen. Sy heeft een regiment van Cosacken tot besetting, en een deurwading over de Borysthenes.

Daer beneden legt Borowick, Bokin, Woronowk, en op d'andere oever Czeherin, Dombrow, omtrent het vierde deel eens mijls vandaer: gelijck oock Krylow aen d'over-oever, op de&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1v27fwv68lygb2rkwo2xjo8vetdivf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86603</id>
    <revision>
      <id>222473</id>
      <parentid>222368</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5831" sha1="25ia9hrlcx0zgk6h8h30g56j9b131om" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
op de rivier Ytazemen, een mijl van de Borysthenes af gelegen.

Een weynig laeger aen de sijde van Moskovie siet men Krzemienczow, en seer oude muren,
daer ick, de saeck naeukeurelijcker ondersoeckende, in 't jaer 1635 een kasteel vond. Dese plaets is seer aengenaem te bewoonen, en oock gemackelijck. Dit is de leste der steden van de Borysthenes: want alle d'anderen, naer Tartarien gelegen, sijn woest.

Een eenige mijl hier boven is de vischrijcke rivier Pfeczol, die daer sijn water met de Borysthenes vermengt: maer wat laeger, aen d'oever van Ruschlant, is de beeck Omielnik, die overvloet van kreeften heeft, en haer water in de selfde Nieper stort. Aen de selfde strandt van de Borysthenes is een ander beeckje, by de Russen Druhi Omielnik genoemt, die, mede rijck van kreeften, sich oock daer in ontlast. De rivier daer tegen over, Worsko genoemt, seer vischrijck sijnde, vergroot de Borysthenes door de menighte van sijn golven.

Aen de selfde strandt is noch een andere rivier, Orel genoemt, die in overvloet van visch niet voor de voorgenoemde wijckt, en oock in de Borysthenes stroomt. Ick heb 'er eens by geweest, dat, aen de mont van de geseyde rivier, met het uytsetten van een net twee duysent visschen gevangen wierden, van de welcken de kleynste een voet lang was.

Aen de rechte sijde van de Borysthenes, oft aen de strandt van Ruschlandt, siet men veel poelen, soo vol gepropt van visschen, dat het water self, byna doot en onbewegelijck sijnde, bederft; 't welck oock dickwijls de visschen doet sterven. Dese plaets wordt van d'inwoonders Zamolkam genoemt. Omtrent dese poelen vindt men kleyne karsseboomen, van omtrent dardehalf voet hoogh, die seer soete karssen voortbrengen, de welcke soo groot als pruymen sijn, en echter niet, dan in 't begin van Augustus, rijp worden. Men vindt hier overal geheele bosschen van karsseboomen, die oock elders een half mijl lang, maer echter niet meer dan twee of drie hondert schreden breet sijn. Warelijck, men moet bekennen, dat soo groot een menighte van karsseboomen, welcker vruchten smaekelijck sijn, seer aengenaem om te sien is, die echter weynigh op de hooghten, maer meest in de vlackten staen. Men vindt daer oock amandelboomen, die kleyn sijn, en een bittere vrucht geven; doch niet in soo groot een menighte, dat sy geheele bosschen konnen uytmaeken, gelijck de karsseboomen doen. Ick, door soodanigh een nieusgierigheyt aengedreven, die een vrygebore mensch past, deê eenige karsseboomen en amandelboomen, uyt dese plaetsen opneemen, en naer Bare (welck
toen mijn gewoone verblijfplaets was) voeren, en daer met behoorlijcke sorgvuldigheyt weêr insetten, de welcke daer na smakelijcker, en oock grooter wierden. Een weynigh hooger boven dese plaetsen vindt men sekere rivier, Demokant genoemt, rijck van kreeften, die wel negen vingeren lang sijn. Men pluckt hier oock waternooten, die seshoeckigh, en, een weynigh gekoockt sijnde, aengenaem van smaeck worden bevonden.

Als men nederwaerts reyst, ontmoet men
Romanow, een groote heuvel van aerde, daer
de Cosacken, als sy van gemeene saeken sullen
spreken, of tegen de vyandt trecken, naer toe-
loopen, en hun krijgsbenden oversien. Dese
plaets sou seer bequaem tot de bouwing van
een vesting en stercke stadt sijn.

Een weynigh laeger is een eylant, een half mijl
lang, en hondert en vijftigh schreden breet, het
welck echter in de winter onderloopt. D'in-
woonders noemen dit oock Romanow. Hier
komen veel visschers, soo van andere plaetsen,
als voornamelijck van Kiow. Aen 't achter-
eynde van dit eylant heeft de rivier Borysthenes
een vrye loop, sonder van eenige eylanden be-
lemmert te worden. Hier is 't dat de Tarters,
voorgenomen hebbende een roof uyt Rusch-
lant te halen, gemeenlijck hun benden over-
voeren, vermits sy onder d'eylanden de gedu-
rige overvallingen der Cosacken , die sich daer
verbergen, vreesen.

Een weynigh laeger, aen de rechte sijde van
de rivier, siet men sekere plaets, Tarowky
Rog genoemt, een der aengenaemste plaet-
sen, die ick ooyt gesien heb, om te bewoonen,
en oock seer bequaem om een vesting te bou-
wen, die een krachtige breydel voor de snelle
vloet sou sijn. Want de Borysthenes heeft daer
geen uytsteekende eylanden, en is niet boven de
twee hondert schreden breet, soo dat men lich-
telijck met een musket daer over schieten kan.
D'oever aen d'andere sijde is een weynigh hoo-
ger, en wordt van d'inwoonders Sorokagore
genoemt. De menighte der beeckjes, die over-
vloet van visch hebben, vermeerderen de be-
quaemheyt van dese plaets, en sijn oock in
groote menighte in d'eylanden van de Bory-
sthenes.

Een weynigh laeger vint men't Eylandt van
't klooster genoemt, dat geheel een klip is,
gantsch steyl afgebroken, in sommige plaetsen
vijf-en-twintigh, en in andere dertigh voeten
hoogh; 't welck oorsaeck is van dat het niet
van de rivier ondergeset wordt. Hier op was
eertijts een oudt klooster, van 't welck het eylant
de naem heeft, waer van men echter in dese
tijdt gantsch geen overblijfsel vindt. Dit sou een
bequaeme wooning sijn, soo 't vaste landt niet
soo hoogh en na daer aen was. Het is duysent
schreeden lang, en hondert breet. Men vindt
daer veel slangen, en andere kruypende dieren.

Hier na volght een ander eylandt, ''Konski''
''Ostrow'' genoemt, drie mijlen lang, en voor aen een
mijl breet: het is boschachtigh en poelachtigh,
en wordt echter in de Lente van de Borysthe-
nes overloopen. Hier sijn veel visschers, die,
by gebreck van sout, de visschen eerst met asch
souten, en daer na in de wint doen droogen. Dese
visschers hebben een rijcke visschery in de ri-
vier Samar genoemt, die tegen over dit eylant
in de Borysthenes valt. Dese rivier, met het ge-
heel gewest daer rontom, verdient een groote
naem, niet alleenlijck om de menighte van
visch; maer oock om d'overvloet van was, ho-
nigh,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>25ia9hrlcx0zgk6h8h30g56j9b131om</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222474</id>
      <parentid>222473</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T10:46:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5817" sha1="eq84z1s24vqajcsxeqaibjmiyutm3p0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
op de rivier Ytazemen, een mijl van de Borysthenes af gelegen.

Een weynig laeger aen de sijde van Moskovie siet men Krzemienczow, en seer oude muren,
daer ick, de saeck naeukeurelijcker ondersoeckende, in 't jaer 1635 een kasteel vond. Dese plaets is seer aengenaem te bewoonen, en oock gemackelijck. Dit is de leste der steden van de Borysthenes: want alle d'anderen, naer Tartarien gelegen, sijn woest.

Een eenige mijl hier boven is de vischrijcke rivier Pfeczol, die daer sijn water met de Borysthenes vermengt: maer wat laeger, aen d'oever van Ruschlant, is de beeck Omielnik, die overvloet van kreeften heeft, en haer water in de selfde Nieper stort. Aen de selfde strandt van de Borysthenes is een ander beeckje, by de Russen Druhi Omielnik genoemt, die, mede rijck van kreeften, sich oock daer in ontlast. De rivier daer tegen over, Worsko genoemt, seer vischrijck sijnde, vergroot de Borysthenes door de menighte van sijn golven.

Aen de selfde strandt is noch een andere rivier, Orel genoemt, die in overvloet van visch niet voor de voorgenoemde wijckt, en oock in de Borysthenes stroomt. Ick heb 'er eens by geweest, dat, aen de mont van de geseyde rivier, met het uytsetten van een net twee duysent visschen gevangen wierden, van de welcken de kleynste een voet lang was.

Aen de rechte sijde van de Borysthenes, oft aen de strandt van Ruschlandt, siet men veel poelen, soo vol gepropt van visschen, dat het water self, byna doot en onbewegelijck sijnde, bederft; 't welck oock dickwijls de visschen doet sterven. Dese plaets wordt van d'inwoonders Zamolkam genoemt. Omtrent dese poelen vindt men kleyne karsseboomen, van omtrent dardehalf voet hoogh, die seer soete karssen voortbrengen, de welcke soo groot als pruymen sijn, en echter niet, dan in 't begin van Augustus, rijp worden. Men vindt hier overal geheele bosschen van karsseboomen, die oock elders een half mijl lang, maer echter niet meer dan twee of drie hondert schreden breet sijn. Warelijck, men moet bekennen, dat soo groot een menighte van karsseboomen, welcker vruchten smaekelijck sijn, seer aengenaem om te sien is, die echter weynigh op de hooghten, maer meest in de vlackten staen. Men vindt daer oock amandelboomen, die kleyn sijn, en een bittere vrucht geven; doch niet in soo groot een menighte, dat sy geheele bosschen konnen uytmaeken, gelijck de karsseboomen doen. Ick, door soodanigh een nieusgierigheyt aengedreven, die een vrygebore mensch past, deê eenige karsseboomen en amandelboomen, uyt dese plaetsen opneemen, en naer Bare (welck
toen mijn gewoone verblijfplaets was) voeren, en daer met behoorlijcke sorgvuldigheyt weêr insetten, de welcke daer na smakelijcker, en oock grooter wierden. Een weynigh hooger boven dese plaetsen vindt men sekere rivier, Demokant genoemt, rijck van kreeften, die wel negen vingeren lang sijn. Men pluckt hier oock waternooten, die seshoeckigh, en, een weynigh gekoockt sijnde, aengenaem van smaeck worden bevonden.

Als men nederwaerts reyst, ontmoet men Romanow, een groote heuvel van aerde, daer de Cosacken, als sy van gemeene saeken sullen spreken, of tegen de vyandt trecken, naer toeloopen, en hun krijgsbenden oversien. Dese plaets sou seer bequaem tot de bouwing van een vesting en stercke stadt sijn.

Een weynigh laeger is een eylant, een half mijl lang, en hondert en vijftigh schreden breet, het welck echter in de winter onderloopt. D'inwoonders noemen dit oock Romanow. Hier komen veel visschers, soo van andere plaetsen, als voornamelijck van Kiow. Aen 't achter-eynde van dit eylant heeft de rivier Borysthenes een vrye loop, sonder van eenige eylanden belemmert te worden. Hier is 't dat de Tarters, voorgenomen hebbende een roof uyt Ruschlant te halen, gemeenlijck hun benden overvoeren, vermits sy onder d'eylanden de gedurige overvallingen der Cosacken, die sich daer verbergen, vreesen.

Een weynigh laeger, aen de rechte sijde van
de rivier, siet men sekere plaets, Tarowky
Rog genoemt, een der aengenaemste plaet-
sen, die ick ooyt gesien heb, om te bewoonen,
en oock seer bequaem om een vesting te bou-
wen, die een krachtige breydel voor de snelle
vloet sou sijn. Want de Borysthenes heeft daer
geen uytsteekende eylanden, en is niet boven de
twee hondert schreden breet, soo dat men lich-
telijck met een musket daer over schieten kan.
D'oever aen d'andere sijde is een weynigh hoo-
ger, en wordt van d'inwoonders Sorokagore
genoemt. De menighte der beeckjes, die over-
vloet van visch hebben, vermeerderen de be-
quaemheyt van dese plaets, en sijn oock in
groote menighte in d'eylanden van de Bory-
sthenes.

Een weynigh laeger vint men't Eylandt van
't klooster genoemt, dat geheel een klip is,
gantsch steyl afgebroken, in sommige plaetsen
vijf-en-twintigh, en in andere dertigh voeten
hoogh; 't welck oorsaeck is van dat het niet
van de rivier ondergeset wordt. Hier op was
eertijts een oudt klooster, van 't welck het eylant
de naem heeft, waer van men echter in dese
tijdt gantsch geen overblijfsel vindt. Dit sou een
bequaeme wooning sijn, soo 't vaste landt niet
soo hoogh en na daer aen was. Het is duysent
schreeden lang, en hondert breet. Men vindt
daer veel slangen, en andere kruypende dieren.

Hier na volght een ander eylandt, ''Konski''
''Ostrow'' genoemt, drie mijlen lang, en voor aen een
mijl breet: het is boschachtigh en poelachtigh,
en wordt echter in de Lente van de Borysthe-
nes overloopen. Hier sijn veel visschers, die,
by gebreck van sout, de visschen eerst met asch
souten, en daer na in de wint doen droogen. Dese
visschers hebben een rijcke visschery in de ri-
vier Samar genoemt, die tegen over dit eylant
in de Borysthenes valt. Dese rivier, met het ge-
heel gewest daer rontom, verdient een groote
naem, niet alleenlijck om de menighte van
visch; maer oock om d'overvloet van was, ho-
nigh,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eq84z1s24vqajcsxeqaibjmiyutm3p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86604</id>
    <revision>
      <id>222372</id>
      <parentid>222369</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5934" sha1="emjyfpg6dihglvu9s24nzxbrs9i90bf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;BORYSTHENES.&lt;/noinclude&gt;Kniazow ostrow. Kodak nigh, wiltvang, en hout, bequaem tot bouwstoffen, daer as oock, gelijck wy seggen sullen, de vermaerde vesting Codack gemacckt wierdt; in alle welcke dingen het d'andere plaetsen overtreft. Dese rivier loopt echter met een trage loop af, van 't welck de menighte der bochten oorsaeck sijn. Hy heeft evenwel (om sijn wonderlijcken overvloet, gelijck ick geloof,) by de Cosacken met recht de naem van heylige rivier verkregen. My heught dat ick in 't begin van de lenten in dese rivier haring en steuren heb sien vangen, 't welck in d'andere rivieren niet geschiedt.

Een weynigh beneden het gewest van ''Konsky Ostrow'', ontmoet men ''Kniazom Ostrow,'' oft het eylandt van de Hartogh, seer kleyn, en klip-achtigh, omtrent ses hondert schreden lang, en hondert breet; echter vry van overvloeying in de Lenten; gelijck oock Konski ostrow, dat onessen is, en niet vol van bosschen, maer van slangen is.

Een schootweeghs hier van as nederwaerts leght ''Kodak'', d'eerste ''Porok'', oft drumpel van de Borysthenes; 't welck niets anders is, dan een sekere reecks van klippen, dwars over de rivier uytgestreckt, die de scheepvaert beletten. Hier heb ick, in de maent Iulius van 't jaer 1635, begonnen een kasteel te bouwen; maer in de maent Augustus van 't selfde jaer, na mijn vertreck, wierdt het van seker Solyman. Velt-overste der afgevalle Cosacken, van d'Euxinus weêrkeerende, om dat het schadelijck voor de wederkeering der sijnen was, die op roof uytgingen, overweldight, met verdelging van twee hondert besettelingen onder de Kolonel Marion. Dese wederspannige, dit gedaen hebbende, versorghde voor sich en voor de sijnen door de vlucht, en trock over de watervallen van de rivier. Dese boosheydt bleef echter nict lang ongestraft. Want hy wierdt van d'andere Cosacken, die getrouw gebleven waren, onder 't beleyt van de groote Koniecpolski, Kasteleyn van Krakou, en Generael van 't heyr, belegert, en gesamentlijck met sijn mede-hulpers gevangen, en naer Warschou gebracht, en daer in stucken gehackt. Maer toen ondertusschen de Polen de bewaring van dit kasteel verwaerloosden, schepten de Cosacken weder moedt, en vielen weêr af, in't jaer 1637. Wy ontmoetten hen in hun leger, of tabor, in achtien duysent strijdbare mannen bestaende, by de stadt Kumyky, op de 16 van December in't selfde jaer, ontrent op de middagh: en hoewel wy veel minder van getal waren, te weten niet meer dan vier duysent mannen, soo tasten wy hen evenwel aen, sloegen hen, en dreven hen op de vlucht. De strijdt duurde tot aen de middernacht, in de welcke van de vyanden ses daysent sneuvelden; en sy verloren oock vijf stucken geschuts. D'anderen, die toen het swaert ontquamen, geraeckten wech door de duysterheyt van de nacht. Van d'onsen wierden hondert gedoot, en duysent gewond onder de welcken oock veel Oversten sneuvelden; gelijck de Heer van Morveil, een Fransch Edelman, die Luytenant Colonel was, en daer het leven en sijn vaendel verloor: de Kapiteyn ''Iuskiewski'', en sijn Luytenant de Heer van Crotade, en veel vreemdelingen. Na dese neêrlaegh blees d'oorlogh noch slepende tot aen d'Octobermaent van 't volgende jaer, daer de vrede op volghde. De groote en dapperste ''Koniecpolski'', een heyr van vier duysent mannen by sich hebbende, was self naer Kodack getrocken, daer hy een geheele maent bleef, in de welcke hy dese vesting versorghde, en daer na trock hy wegh, met twee duysent krijgslieden by sich. Hy beval ondertusschen aen my, eenige benden en veltstucken by my hebbende, alles te besichtigen tot voorby de leste watervallen; want hy geboodt my dat ick, in mijn wederkeeren, met mijn krijgslieden, in de schuyten der Cosacken gevoert, de rivier weêr op sou trecken, in 't geselschap van de Heer Ostrorog, toen Opperkamerling van 't Rijck. In dese plaetsen konnen geen hondert, veel min duysent menschen, veyligh sijn, ja sels geen geheel heyr, 't en sy het in alle voorsichtigheyt, en na dat het alles wel besichtight heeft, voorttreckt. Want in dese gewesten onthouden sich de Tartaren, die, geen vaste wooning hebbende, overal in de woeste landen swerven en rooven, en deurgaens niet minder dan ses, ja dickwijls tien duysent mannen in yder troep sterck sijn. Ick sal elders de seden der Tartaren, en hun gewoonte van oorlogen, beschrijven; maer ick sal hier alleenlijck seggen, dat dit my tot groote eer verstreckt heeft, dat ick alle de dartien water-stortingen van de Borysthenes met een schuytje ('t welck in 't eerst by veel menschen vreemt sal schijnen,) deurgevaren ben. En dewijl eenige van dese watervallen seven, eenigen acht voeten hoogh sijn, soo wil ick de leser laten oordelen wat gevaer ick daer heb moeten uytstaen. De Cosacken willen niemant, die alle dese watervallen niet besocht heeft, in hun krijgs-ordening ontfangen: in voegen dat ick, nae hun oordeel, oock onder hun krijgs-ordening aengenomen magh worden, en dit is d'eer, die ick in dese tocht verkregen heb. 

Maer om de leser niet langer op te houden, soo sal ick seggen, dat Powky een Russische naem is, als of men drumpel van een rivier seyde. Want dwars over de rivier leggen klippen, aen malkander geschackelt, gelijck een keten, en eenigen van dese klippen sijn blint en onder 't water verborgen, en anderen steeken acht of tien voeten boven 't water uyt, en vertoonen sich soo groot als huysen; in voegen dat sy, een dijck gelijckende, de loop van de rivier belemmeren, de welck op sommige plaetsen vijf, en op anderen ses voeten asvalt, nae dat het water van de Borysthenes hoogh of laegh is; het welck dese rivier onbevarelijek maeckt. In de lenten, als de sneeuw gesmolten is, sijn alle dese water-vallen onder de golven verborgen, behalven de sevende, Menasity genoomt, die alleen in dese tijdt de scheepvaert op dese rivier belet. Maer in de somer, en in 't voorste van de herfst, als het water laegh is, steken dese klippen op eenige plaetsen tien, en op anderen vijstien voeten boven de golven&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>emjyfpg6dihglvu9s24nzxbrs9i90bf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222373</id>
      <parentid>222372</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <origin>222373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5915" sha1="boo6vbx1amev5jky212fwmnjqmxdhi3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;BORYSTHENES. 32&lt;/noinclude&gt;nigh, wiltvang, en hout, bequaem tot bouwstoffen, daer as oock, gelijck wy seggen sullen, de vermaerde vesting Codack gemacckt wierdt; in alle welcke dingen het d'andere plaetsen overtreft. Dese rivier loopt echter met een trage loop af, van 't welck de menighte der bochten oorsaeck sijn. Hy heeft evenwel (om sijn wonderlijcken overvloet, gelijck ick geloof,) by de Cosacken met recht de naem van heylige rivier verkregen. My heught dat ick in 't begin van de lenten in dese rivier haring en steuren heb sien vangen, 't welck in d'andere rivieren niet geschiedt.

Een weynigh beneden het gewest van ''Konsky Ostrow'', ontmoet men ''Kniazom Ostrow,'' oft het eylandt van de Hartogh, seer kleyn, en klip-achtigh, omtrent ses hondert schreden lang, en hondert breet; echter vry van overvloeying in de Lenten; gelijck oock Konski ostrow, dat onessen is, en niet vol van bosschen, maer van slangen is.

Een schootweeghs hier van as nederwaerts leght ''Kodak'', d'eerste ''Porok'', oft drumpel van de Borysthenes; 't welck niets anders is, dan een sekere reecks van klippen, dwars over de rivier uytgestreckt, die de scheepvaert beletten. Hier heb ick, in de maent Iulius van 't jaer 1635, begonnen een kasteel te bouwen; maer in de maent Augustus van 't selfde jaer, na mijn vertreck, wierdt het van seker Solyman. Velt-overste der afgevalle Cosacken, van d'Euxinus weêrkeerende, om dat het schadelijck voor de wederkeering der sijnen was, die op roof uytgingen, overweldight, met verdelging van twee hondert besettelingen onder de Kolonel Marion. Dese wederspannige, dit gedaen hebbende, versorghde voor sich en voor de sijnen door de vlucht, en trock over de watervallen van de rivier. Dese boosheydt bleef echter nict lang ongestraft. Want hy wierdt van d'andere Cosacken, die getrouw gebleven waren, onder 't beleyt van de groote Koniecpolski, Kasteleyn van Krakou, en Generael van 't heyr, belegert, en gesamentlijck met sijn mede-hulpers gevangen, en naer Warschou gebracht, en daer in stucken gehackt. Maer toen ondertusschen de Polen de bewaring van dit kasteel verwaerloosden, schepten de Cosacken weder moedt, en vielen weêr af, in't jaer 1637. Wy ontmoetten hen in hun leger, of tabor, in achtien duysent strijdbare mannen bestaende, by de stadt Kumyky, op de 16 van December in't selfde jaer, ontrent op de middagh: en hoewel wy veel minder van getal waren, te weten niet meer dan vier duysent mannen, soo tasten wy hen evenwel aen, sloegen hen, en dreven hen op de vlucht. De strijdt duurde tot aen de middernacht, in de welcke van de vyanden ses daysent sneuvelden; en sy verloren oock vijf stucken geschuts. D'anderen, die toen het swaert ontquamen, geraeckten wech door de duysterheyt van de nacht. Van d'onsen wierden hondert gedoot, en duysent gewond onder de welcken oock veel Oversten sneuvelden; gelijck de Heer van Morveil, een Fransch Edelman, die Luytenant Colonel was, en daer het leven en sijn vaendel verloor: de Kapiteyn ''Iuskiewski'', en sijn Luytenant de Heer van Crotade, en veel vreemdelingen. Na dese neêrlaegh blees d'oorlogh noch slepende tot aen d'Octobermaent van 't volgende jaer, daer de vrede op volghde. De groote en dapperste ''Koniecpolski'', een heyr van vier duysent mannen by sich hebbende, was self naer Kodack getrocken, daer hy een geheele maent bleef, in de welcke hy dese vesting versorghde, en daer na trock hy wegh, met twee duysent krijgslieden by sich. Hy beval ondertusschen aen my, eenige benden en veltstucken by my hebbende, alles te besichtigen tot voorby de leste watervallen; want hy geboodt my dat ick, in mijn wederkeeren, met mijn krijgslieden, in de schuyten der Cosacken gevoert, de rivier weêr op sou trecken, in 't geselschap van de Heer Ostrorog, toen Opperkamerling van 't Rijck. In dese plaetsen konnen geen hondert, veel min duysent menschen, veyligh sijn, ja sels geen geheel heyr, 't en sy het in alle voorsichtigheyt, en na dat het alles wel besichtight heeft, voorttreckt. Want in dese gewesten onthouden sich de Tartaren, die, geen vaste wooning hebbende, overal in de woeste landen swerven en rooven, en deurgaens niet minder dan ses, ja dickwijls tien duysent mannen in yder troep sterck sijn. Ick sal elders de seden der Tartaren, en hun gewoonte van oorlogen, beschrijven; maer ick sal hier alleenlijck seggen, dat dit my tot groote eer verstreckt heeft, dat ick alle de dartien water-stortingen van de Borysthenes met een schuytje ('t welck in 't eerst by veel menschen vreemt sal schijnen,) deurgevaren ben. En dewijl eenige van dese watervallen seven, eenigen acht voeten hoogh sijn, soo wil ick de leser laten oordelen wat gevaer ick daer heb moeten uytstaen. De Cosacken willen niemant, die alle dese watervallen niet besocht heeft, in hun krijgs-ordening ontfangen: in voegen dat ick, nae hun oordeel, oock onder hun krijgs-ordening aengenomen magh worden, en dit is d'eer, die ick in dese tocht verkregen heb. 

Maer om de leser niet langer op te houden, soo sal ick seggen, dat Powky een Russische naem is, als of men drumpel van een rivier seyde. Want dwars over de rivier leggen klippen, aen malkander geschackelt, gelijck een keten, en eenigen van dese klippen sijn blint en onder 't water verborgen, en anderen steeken acht of tien voeten boven 't water uyt, en vertoonen sich soo groot als huysen; in voegen dat sy, een dijck gelijckende, de loop van de rivier belemmeren, de welck op sommige plaetsen vijf, en op anderen ses voeten asvalt, nae dat het water van de Borysthenes hoogh of laegh is; het welck dese rivier onbevarelijek maeckt. In de lenten, als de sneeuw gesmolten is, sijn alle dese water-vallen onder de golven verborgen, behalven de sevende, Menasity genoomt, die alleen in dese tijdt de scheepvaert op dese rivier belet. Maer in de somer, en in 't voorste van de herfst, als het water laegh is, steken dese klippen op eenige plaetsen tien, en op anderen vijstien voeten boven de golven&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>boo6vbx1amev5jky212fwmnjqmxdhi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86607</id>
    <revision>
      <id>222379</id>
      <parentid>222300</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5949" sha1="68bvcvroc0xcshpm0uq1isg3x0bmhjo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
uyt: en onder dese dartien watervallen sijn niet
meer dan twee, namelijck de tiende, ''Bodilow''
genoemt, en d'elfde , Tawolesan geheeten , daer
de Tartars over de rivier konnen swemmen ,
uyt oorsaeck van de gemackelijcke opkomst
aen de oevers, en dit van d'eerste tot aen de
leste. De rivier set, als het water hoogh wordt,
alle eylanden onder, behalven twee , 't eerste
aen d'eerste waterval, ''Strzeky'' genoemt, het
welck in 't geheel een steyle klip is, dartigh
voeten hoogh , vijf hondert schreden lang , en
zeventigh of tachtigh breet. Men weet niet of
daer water op is, om dat niemant, behalven
't gevogelte , daer op kan komen. Men siet
echter dat dit eylandt rontom met wilde wijn-
aerden beset is. 't Ander eylandt is grooter
dan 't eerste, en heeft in de langte omtrent
twee duysent schreden, en hondert en vijftigh
in de breette. Dit is oock gantsch klippigh,
doch lichter om aen te komen. Dese plaets is
sterck van natuur, en bequaem om te bewoo-
nen. Hier wast een boom, van d'inwoonders
Tavola genoemt, roodt van koleur, en soo
hardt als ebbenhoudt , 't welck kracht heeft om
de paerden te doen pissen. Dit eylandt word
''Trawolczanil'' genoemt , welcke naem oock aen
d'elfde waterval van de Borysthenes gemeen
is, gelijck hier voor is geseght. De tiende wa-
terval wordt Wolvy, dat is, Vry genoemt, een
plaets, die seer bequaem is tot de bouwing van
een vesting.

Een weynigh hooger,foo wijt als men met een
ftuck gefchuts befchieten kan , leght een ey-
landt , geheel van klippen, van de Cofacken
''Kuczanowice'' genoemt , als of men plaets der
Bacchanten of ftempers feyde , om dat de Co-
facken , alle de watervallen deurgeraeckt, daer
van blyfchap hippelen en fpringen , en daer
feestdagh houden , met groen om 't hooft ver-
ciert, en fich, volgens de gewoonte van hun
landt, in't fant, gelijck een meulen , rontom
wentelen. 

Een weynigh laeger dan Kuc^ano'Since , tot
aen Kuc^kofow , fijn feer vermakelijcke plaet-
fen. Kuc^kojoi^ is een kleyne rivier , van de
ftjdevan Tartarien in de Boryfthenes vloejen-
de, van de welcke een gedeelte van 't landt de
naem voert, en 't ander deel van de Boryfthe-
nes , van daer het met ontoeganckelijcke klip-
pen beftoten is, gelijck uyt de kaert blijckt.
De toegang tot dit landt is fbo fteyl, dat men
daer niet dan van een plaets aen de lantsijde
inkomen kan. Het is omtrent twee duyfent
schreden lang, en in de laeghte gelegen. Hier
sou beqoaemheyt ftjn om een treftelijcke en
ftercke ftadt te bouwen. Het landt felf, onge-
lijck fijnde , vertoont ftch in een ronde geftal-
te. 't Is wel waer dat alle de rivieren van Tar-
tarien hooger fijn , en dieshalven daer over te
gebieden hebben; maer men fou dit lichtelijck ,
met het bouwen van een vefting, konnen wee-
ren : want hier worden uytfteeckende plaetfen
gevonden. De Boryfthenes heeft hier f??jn volle
loop, fonder door watervallen belet te worden;
maer is echter eng ter plaets,daer hy ftch zuyd-
waerts keert , gelijck degene, die de kaert 
|
befiet, lichtelijck fal bevinden. Defe rivier ishier feer eng, gelijck ick felf gefien heb , ja foo,dat de pijlen van eenige Polen , uyt een booghgefchoten, hondert fchreden verre op d'over-oever neer vielen. Men kan op defe plaets feergemackelijck over de rivier komen ; oock is 'erde gewoone overtocht der Tartars, dewijl henwater daer naeuwelijcks hondert en vijftighfchreden breet is, cn hier geen andere rivierenfijn , die hen hinderen. Het landt is oock nietmet fterckten befloten , uyt de welcke men ,foo met openbaer gewelt, als met belagingen ,de vyanden befpringen kan. Defe overtochtvoert ook de naem van Kuc^kofow. Een weynighlaeger, namelijck een half mijl van daer , neemthet hooft van Chorticzafijn begin. Doch dewijlick niet veerder die wegh heen heb geweeft, fbofal ick dat feggen, 't welck ick uyt het geloof-waerdigh verhael van anderen verftaen heb ,'t gene ick echter niet voor fekerheyt toefeggenwil. Men feght dat dit eylandt f?¨er veyligh is,fop om fijn hooghte, als om fijn fteylte van al-le fijden , om de welcke het oock onbewoontis. Het is twee mijlenlang, en een half mijlbreedt, en noch meeft van voren ; want terplaets, daer het fich weftvvaerts ftreckt, wordtiet fmalder. Het wordt nooit van de rivier on- ,dergefet. Het fou feer bequaem om te bewoo-nen fijn, en oock dienftigh om veftingen te-gen de tochten der Tartaren te maeken. Be-neden dit eylandt fpreydt de Boryfthenes fichwijder uyt. Een weynigh laeger leght Jfeliki Of??royp , of rmi^'t groot eylandt, twee mijlen in de langte uyt-geftreckt, en gantfch onvruchtbaer en onnut.Het loopt in de lenten oock onder, behalvenin 't midden, daer het met een hooghte van om-trent vijftien hondert oft twee duyfent fchre-den in de lijn , die over dwars deurgaet, bovenwater blijft. Aen d'overfijde van dit eylandt,uyt het geweft van Tartarien, vloeyt de rivierKonskawoda in de Boryfthenes, Defe rivier,die feer fnel is, behoudt in de Boryfthenes,aen de fijde van Tartarien,de loop van fijn eygewater befonder, twee mijlen verre, en tot aen't eylandt Tawan. Doch hy, eyndelijck in fijnloop vermoeydt, en een groote fantbanck tuf-fchen fijn eyge gracht en de Boryfthenes ge-maeckt hebbende , vermengt fich eyndelijckmet de Neper. 7omacho^'ka is een eylandt , byna geheel Tcmcront gelijck een halve maen, in fijn middellijnomtrent drie vierendeel van een mijl groot, enhoogh, met boomen befet. Als men op desfelfs hooghte'ftaet, fbo kan men wijt en breetde geheele Boryfthenes , van Chorticza totaen Tawan, befchouwen. Dit eylandt is feeraengenaem van gelegenheyt, fchoon des felfsoevers niet aen my bekent fijn. 't Is echter naer-der aen de Ruften, dan aen de Tartars. Chmiel-nichi. Velt overfte der Cofacken, daer na doorfbo veel

overwinningen vermaert, met fijn aen-hang van de Polen afgevallen, hadt defe plaetsboven anderen tot fijn wijck gefchickt, toen hyvreefde dat hy belegert fou worden 't welck in't jaer 1(548 in May-maeat gebeurde, in de welcke
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>68bvcvroc0xcshpm0uq1isg3x0bmhjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222380</id>
      <parentid>222379</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:05:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5943" sha1="01m8d40k113rghp9dhz6pgyw3l4i3m4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
uyt: en onder dese dartien watervallen sijn niet
meer dan twee, namelijck de tiende, ''Bodilow''
genoemt, en d'elfde , Tawolesan geheeten , daer
de Tartars over de rivier konnen swemmen ,
uyt oorsaeck van de gemackelijcke opkomst
aen de oevers, en dit van d'eerste tot aen de
leste. De rivier set, als het water hoogh wordt,
alle eylanden onder, behalven twee , 't eerste
aen d'eerste waterval, ''Strzeky'' genoemt, het
welck in 't geheel een steyle klip is, dartigh
voeten hoogh , vijf hondert schreden lang , en
zeventigh of tachtigh breet. Men weet niet of
daer water op is, om dat niemant, behalven
't gevogelte , daer op kan komen. Men siet
echter dat dit eylandt rontom met wilde wijn-
aerden beset is. 't Ander eylandt is grooter
dan 't eerste, en heeft in de langte omtrent
twee duysent schreden, en hondert en vijftigh
in de breette. Dit is oock gantsch klippigh,
doch lichter om aen te komen. Dese plaets is
sterck van natuur, en bequaem om te bewoo-
nen. Hier wast een boom, van d'inwoonders
Tavola genoemt, roodt van koleur, en soo
hardt als ebbenhoudt , 't welck kracht heeft om
de paerden te doen pissen. Dit eylandt word
''Trawolczanil'' genoemt , welcke naem oock aen
d'elfde waterval van de Borysthenes gemeen
is, gelijck hier voor is geseght. De tiende wa-
terval wordt Wolvy, dat is, Vry genoemt, een
plaets, die seer bequaem is tot de bouwing van
een vesting.

Een weynigh hooger, soo wijt als men met een
stuck geschuts beschieten kan, leght een ey-
landt, geheel van klippen, van de Cosacken
''Kuczanowice'' genoemt, als of men plaets der
Bacchanten of stempers seyde, om dat de Co-
sacken, alle de watervallen deurgeraeckt, daer
van blyschap hippelen en springen, en daer
feestdagh houden, met groen om 't hooft ver-
ciert, en sich, volgens de gewoonte van hun
landt, in 't sant, gelijck een meulen, rontom
wentelen. 

Een weynigh laeger dan Kuc^ano'Since , tot
aen Kuc^kofow , fijn feer vermakelijcke plaet-
fen. Kuc^kojoi^ is een kleyne rivier , van de
ftjdevan Tartarien in de Boryfthenes vloejen-
de, van de welcke een gedeelte van 't landt de
naem voert, en 't ander deel van de Boryfthe-
nes , van daer het met ontoeganckelijcke klip-
pen beftoten is, gelijck uyt de kaert blijckt.
De toegang tot dit landt is fbo fteyl, dat men
daer niet dan van een plaets aen de lantsijde
inkomen kan. Het is omtrent twee duyfent
schreden lang, en in de laeghte gelegen. Hier
sou beqoaemheyt ftjn om een treftelijcke en
ftercke ftadt te bouwen. Het landt felf, onge-
lijck fijnde , vertoont ftch in een ronde geftal-
te. 't Is wel waer dat alle de rivieren van Tar-
tarien hooger fijn , en dieshalven daer over te
gebieden hebben; maer men fou dit lichtelijck ,
met het bouwen van een vefting, konnen wee-
ren : want hier worden uytfteeckende plaetfen
gevonden. De Boryfthenes heeft hier f??jn volle
loop, fonder door watervallen belet te worden;
maer is echter eng ter plaets,daer hy ftch zuyd-
waerts keert , gelijck degene, die de kaert 
|
befiet, lichtelijck fal bevinden. Defe rivier ishier feer eng, gelijck ick felf gefien heb , ja foo,dat de pijlen van eenige Polen , uyt een booghgefchoten, hondert fchreden verre op d'over-oever neer vielen. Men kan op defe plaets feergemackelijck over de rivier komen ; oock is 'erde gewoone overtocht der Tartars, dewijl henwater daer naeuwelijcks hondert en vijftighfchreden breet is, cn hier geen andere rivierenfijn , die hen hinderen. Het landt is oock nietmet fterckten befloten , uyt de welcke men ,foo met openbaer gewelt, als met belagingen ,de vyanden befpringen kan. Defe overtochtvoert ook de naem van Kuc^kofow. Een weynighlaeger, namelijck een half mijl van daer , neemthet hooft van Chorticzafijn begin. Doch dewijlick niet veerder die wegh heen heb geweeft, fbofal ick dat feggen, 't welck ick uyt het geloof-waerdigh verhael van anderen verftaen heb ,'t gene ick echter niet voor fekerheyt toefeggenwil. Men feght dat dit eylandt f?¨er veyligh is,fop om fijn hooghte, als om fijn fteylte van al-le fijden , om de welcke het oock onbewoontis. Het is twee mijlenlang, en een half mijlbreedt, en noch meeft van voren ; want terplaets, daer het fich weftvvaerts ftreckt, wordtiet fmalder. Het wordt nooit van de rivier on- ,dergefet. Het fou feer bequaem om te bewoo-nen fijn, en oock dienftigh om veftingen te-gen de tochten der Tartaren te maeken. Be-neden dit eylandt fpreydt de Boryfthenes fichwijder uyt. Een weynigh laeger leght Jfeliki Of??royp , of rmi^'t groot eylandt, twee mijlen in de langte uyt-geftreckt, en gantfch onvruchtbaer en onnut.Het loopt in de lenten oock onder, behalvenin 't midden, daer het met een hooghte van om-trent vijftien hondert oft twee duyfent fchre-den in de lijn , die over dwars deurgaet, bovenwater blijft. Aen d'overfijde van dit eylandt,uyt het geweft van Tartarien, vloeyt de rivierKonskawoda in de Boryfthenes, Defe rivier,die feer fnel is, behoudt in de Boryfthenes,aen de fijde van Tartarien,de loop van fijn eygewater befonder, twee mijlen verre, en tot aen't eylandt Tawan. Doch hy, eyndelijck in fijnloop vermoeydt, en een groote fantbanck tuf-fchen fijn eyge gracht en de Boryfthenes ge-maeckt hebbende , vermengt fich eyndelijckmet de Neper. 7omacho^'ka is een eylandt , byna geheel Tcmcront gelijck een halve maen, in fijn middellijnomtrent drie vierendeel van een mijl groot, enhoogh, met boomen befet. Als men op desfelfs hooghte'ftaet, fbo kan men wijt en breetde geheele Boryfthenes , van Chorticza totaen Tawan, befchouwen. Dit eylandt is feeraengenaem van gelegenheyt, fchoon des felfsoevers niet aen my bekent fijn. 't Is echter naer-der aen de Ruften, dan aen de Tartars. Chmiel-nichi. Velt overfte der Cofacken, daer na doorfbo veel

overwinningen vermaert, met fijn aen-hang van de Polen afgevallen, hadt defe plaetsboven anderen tot fijn wijck gefchickt, toen hyvreefde dat hy belegert fou worden 't welck in't jaer 1(548 in May-maeat gebeurde, in de welcke
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01m8d40k113rghp9dhz6pgyw3l4i3m4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222381</id>
      <parentid>222380</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222381</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5937" sha1="kxy3ptoup4blm09l1ac2v0bgb8za3pb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
uyt: en onder dese dartien watervallen sijn niet
meer dan twee, namelijck de tiende, ''Bodilow''
genoemt, en d'elfde, Tawolesan geheeten, daer
de Tartars over de rivier konnen swemmen,
uyt oorsaeck van de gemackelijcke opkomst
aen de oevers, en dit van d'eerste tot aen de
leste. De rivier set, als het water hoogh wordt,
alle eylanden onder, behalven twee, 't eerste
aen d'eerste waterval, ''Strzeky'' genoemt, het
welck in 't geheel een steyle klip is, dartigh
voeten hoogh, vijf hondert schreden lang, en
zeventigh of tachtigh breet. Men weet niet of
daer water op is, om dat niemant, behalven
't gevogelte, daer op kan komen. Men siet
echter dat dit eylandt rontom met wilde wijn-
aerden beset is. 't Ander eylandt is grooter
dan 't eerste, en heeft in de langte omtrent
twee duysent schreden, en hondert en vijftigh
in de breette. Dit is oock gantsch klippigh,
doch lichter om aen te komen. Dese plaets is
sterck van natuur, en bequaem om te bewoo-
nen. Hier wast een boom, van d'inwoonders
Tavola genoemt, roodt van koleur, en soo
hardt als ebbenhoudt, 't welck kracht heeft om
de paerden te doen pissen. Dit eylandt word
''Trawolczanil'' genoemt, welcke naem oock aen
d'elfde waterval van de Borysthenes gemeen
is, gelijck hier voor is geseght. De tiende wa-
terval wordt Wolvy, dat is, Vry genoemt, een
plaets, die seer bequaem is tot de bouwing van
een vesting.

Een weynigh hooger, soo wijt als men met een
stuck geschuts beschieten kan, leght een ey-
landt, geheel van klippen, van de Cosacken
''Kuczanowice'' genoemt, als of men plaets der
Bacchanten of stempers seyde, om dat de Co-
sacken, alle de watervallen deurgeraeckt, daer
van blyschap hippelen en springen, en daer
feestdagh houden, met groen om 't hooft ver-
ciert, en sich, volgens de gewoonte van hun
landt, in 't sant, gelijck een meulen, rontom
wentelen. 

Een weynigh laeger dan ''Kuczanowice'', tot
aen ''Kuczkosow'', sijn seer vermakelijcke plaet-
sen. ''Kuczkosow'' is een kleyne rivier, van de
sijde van Tartarien in de Borysthenes vloejen-
de, van de welcke een gedeelte van 't landt de
naem voert, en 't ander deel van de Borysthe-
nes, van daer het met ontoeganckelijcke klip-
pen bestoten is, gelijck uyt de kaert blijckt.
De toegang tot dit landt is soo steyl, dat men
daer niet dan van een plaets aen de lantsijde
inkomen kan. Het is omtrent twee duysent
schreden lang, en in de laeghte gelegen. Hier
sou bequaemheyt sijn om een treffelijcke en
stercke stadt te bouwen. Het landt self, onge-
lijck sijnde , vertoont sich in een ronde gestal-
te. 't Is wel waer dat alle de rivieren van Tar-
tarien hooger sijn, en dieshalven daer over te
gebieden hebben; maer men sou dit lichtelijck,
met het bouwen van een vesting, konnen wee-
ren: want hier worden uytsteeckende plaetsen
gevonden. De Borysthenes heeft hier sijn volle
loop, sonder door watervallen belet te worden;
maer is echter eng ter plaets, daer hy sich zuyd-
waerts keert , gelijck degene, die de kaert 
|
besiet, lichtelijck sal bevinden. Defe rivier ishier feer eng, gelijck ick felf gefien heb , ja foo,dat de pijlen van eenige Polen , uyt een booghgefchoten, hondert fchreden verre op d'over-oever neer vielen. Men kan op defe plaets feergemackelijck over de rivier komen ; oock is 'erde gewoone overtocht der Tartars, dewijl henwater daer naeuwelijcks hondert en vijftighfchreden breet is, cn hier geen andere rivierenfijn , die hen hinderen. Het landt is oock nietmet fterckten befloten , uyt de welcke men ,foo met openbaer gewelt, als met belagingen ,de vyanden befpringen kan. Defe overtochtvoert ook de naem van Kuc^kofow. Een weynighlaeger, namelijck een half mijl van daer , neemthet hooft van Chorticzafijn begin. Doch dewijlick niet veerder die wegh heen heb geweeft, fbofal ick dat feggen, 't welck ick uyt het geloof-waerdigh verhael van anderen verftaen heb ,'t gene ick echter niet voor fekerheyt toefeggenwil. Men feght dat dit eylandt f?¨er veyligh is,fop om fijn hooghte, als om fijn fteylte van al-le fijden , om de welcke het oock onbewoontis. Het is twee mijlenlang, en een half mijlbreedt, en noch meeft van voren ; want terplaets, daer het fich weftvvaerts ftreckt, wordtiet fmalder. Het wordt nooit van de rivier on- ,dergefet. Het fou feer bequaem om te bewoo-nen fijn, en oock dienftigh om veftingen te-gen de tochten der Tartaren te maeken. Be-neden dit eylandt fpreydt de Boryfthenes fichwijder uyt. Een weynigh laeger leght Jfeliki Of??royp , of rmi^'t groot eylandt, twee mijlen in de langte uyt-geftreckt, en gantfch onvruchtbaer en onnut.Het loopt in de lenten oock onder, behalvenin 't midden, daer het met een hooghte van om-trent vijftien hondert oft twee duyfent fchre-den in de lijn , die over dwars deurgaet, bovenwater blijft. Aen d'overfijde van dit eylandt,uyt het geweft van Tartarien, vloeyt de rivierKonskawoda in de Boryfthenes, Defe rivier,die feer fnel is, behoudt in de Boryfthenes,aen de fijde van Tartarien,de loop van fijn eygewater befonder, twee mijlen verre, en tot aen't eylandt Tawan. Doch hy, eyndelijck in fijnloop vermoeydt, en een groote fantbanck tuf-fchen fijn eyge gracht en de Boryfthenes ge-maeckt hebbende , vermengt fich eyndelijckmet de Neper. 7omacho^'ka is een eylandt , byna geheel Tcmcront gelijck een halve maen, in fijn middellijnomtrent drie vierendeel van een mijl groot, enhoogh, met boomen befet. Als men op desfelfs hooghte'ftaet, fbo kan men wijt en breetde geheele Boryfthenes , van Chorticza totaen Tawan, befchouwen. Dit eylandt is feeraengenaem van gelegenheyt, fchoon des felfsoevers niet aen my bekent fijn. 't Is echter naer-der aen de Ruften, dan aen de Tartars. Chmiel-nichi. Velt overfte der Cofacken, daer na doorfbo veel

overwinningen vermaert, met fijn aen-hang van de Polen afgevallen, hadt defe plaetsboven anderen tot fijn wijck gefchickt, toen hyvreefde dat hy belegert fou worden 't welck in't jaer 1(548 in May-maeat gebeurde, in de welcke
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxy3ptoup4blm09l1ac2v0bgb8za3pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222382</id>
      <parentid>222381</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:13:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5952" sha1="4jy6yt6wyqksfcpoqhh015u9gpdle17" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
uyt: en onder dese dartien watervallen sijn niet
meer dan twee, namelijck de tiende, ''Bodilow''
genoemt, en d'elfde, Tawolesan geheeten, daer
de Tartars over de rivier konnen swemmen,
uyt oorsaeck van de gemackelijcke opkomst
aen de oevers, en dit van d'eerste tot aen de
leste. De rivier set, als het water hoogh wordt,
alle eylanden onder, behalven twee, 't eerste
aen d'eerste waterval, ''Strzeky'' genoemt, het
welck in 't geheel een steyle klip is, dartigh
voeten hoogh, vijf hondert schreden lang, en
zeventigh of tachtigh breet. Men weet niet of
daer water op is, om dat niemant, behalven
't gevogelte, daer op kan komen. Men siet
echter dat dit eylandt rontom met wilde wijn-
aerden beset is. 't Ander eylandt is grooter
dan 't eerste, en heeft in de langte omtrent
twee duysent schreden, en hondert en vijftigh
in de breette. Dit is oock gantsch klippigh,
doch lichter om aen te komen. Dese plaets is
sterck van natuur, en bequaem om te bewoo-
nen. Hier wast een boom, van d'inwoonders
Tavola genoemt, roodt van koleur, en soo
hardt als ebbenhoudt, 't welck kracht heeft om
de paerden te doen pissen. Dit eylandt word
''Trawolczanil'' genoemt, welcke naem oock aen
d'elfde waterval van de Borysthenes gemeen
is, gelijck hier voor is geseght. De tiende wa-
terval wordt Wolvy, dat is, Vry genoemt, een
plaets, die seer bequaem is tot de bouwing van
een vesting.

Een weynigh hooger, soo wijt als men met een
stuck geschuts beschieten kan, leght een ey-
landt, geheel van klippen, van de Cosacken
''Kuczanowice'' genoemt, als of men plaets der
Bacchanten of stempers seyde, om dat de Co-
sacken, alle de watervallen deurgeraeckt, daer
van blyschap hippelen en springen, en daer
feestdagh houden, met groen om 't hooft ver-
ciert, en sich, volgens de gewoonte van hun
landt, in 't sant, gelijck een meulen, rontom
wentelen. 

Een weynigh laeger dan ''Kuczanowice'', tot
aen ''Kuczkosow'', sijn seer vermakelijcke plaet-
sen. ''Kuczkosow'' is een kleyne rivier, van de
sijde van Tartarien in de Borysthenes vloejen-
de, van de welcke een gedeelte van 't landt de
naem voert, en 't ander deel van de Borysthe-
nes, van daer het met ontoeganckelijcke klip-
pen bestoten is, gelijck uyt de kaert blijckt.
De toegang tot dit landt is soo steyl, dat men
daer niet dan van een plaets aen de lantsijde
inkomen kan. Het is omtrent twee duysent
schreden lang, en in de laeghte gelegen. Hier
sou bequaemheyt sijn om een treffelijcke en
stercke stadt te bouwen. Het landt self, onge-
lijck sijnde , vertoont sich in een ronde gestal-
te. 't Is wel waer dat alle de rivieren van Tar-
tarien hooger sijn, en dieshalven daer over te
gebieden hebben; maer men sou dit lichtelijck,
met het bouwen van een vesting, konnen wee-
ren: want hier worden uytsteeckende plaetsen
gevonden. De Borysthenes heeft hier sijn volle
loop, sonder door watervallen belet te worden;
maer is echter eng ter plaets, daer hy sich zuyd-
waerts keert , gelijck degene, die de kaert 
|
besiet, lichtelijck sal bevinden. Dese rivier is hier seer eng, gelijck ick self gesien heb, ja soo, dat de pijlen van eenige Polen, uyt een boogh geschoten, hondert schreden verre op d'over-oever neer vielen. Men kan op dese plaets seer gemackelijck over de rivier komen; oock is 'er de gewoone overtocht der Tartars, dewijl het water daer naeuwelijcks hondert en vijftigh schreden breet is, en hier geen andere rivieren sijn, die hen hinderen. Het landt is oock niet met sterckten besloten , uyt de welcke men, soo met openbaer gewelt, als met belagingen, de vyanden bespringen kan. Dese overtocht voert ook de naem van ''Kuczkosow''. Een weynigh laeger, namelijck een half mijl van daer, neemt het hooft van Chorticza sijn begin. Doch dewijl ick niet veerder die wegh heen heb geweest, soo sal ick dat seggen, 't welck ick uyt het geloof-waerdigh verhael van anderen verstaen heb ,'t gene ick echter niet voor sekerheyt toeseggen wil. Men seght dat dit eylandt f?¨er veyligh is,fop om fijn hooghte, als om fijn fteylte van al-le fijden , om de welcke het oock onbewoontis. Het is twee mijlenlang, en een half mijlbreedt, en noch meeft van voren ; want terplaets, daer het fich weftvvaerts ftreckt, wordtiet fmalder. Het wordt nooit van de rivier on- ,dergefet. Het fou feer bequaem om te bewoo-nen fijn, en oock dienftigh om veftingen te-gen de tochten der Tartaren te maeken. Be-neden dit eylandt fpreydt de Boryfthenes fichwijder uyt. Een weynigh laeger leght Jfeliki Of??royp , of rmi^'t groot eylandt, twee mijlen in de langte uyt-geftreckt, en gantfch onvruchtbaer en onnut.Het loopt in de lenten oock onder, behalvenin 't midden, daer het met een hooghte van om-trent vijftien hondert oft twee duyfent fchre-den in de lijn , die over dwars deurgaet, bovenwater blijft. Aen d'overfijde van dit eylandt,uyt het geweft van Tartarien, vloeyt de rivierKonskawoda in de Boryfthenes, Defe rivier,die feer fnel is, behoudt in de Boryfthenes,aen de fijde van Tartarien,de loop van fijn eygewater befonder, twee mijlen verre, en tot aen't eylandt Tawan. Doch hy, eyndelijck in fijnloop vermoeydt, en een groote fantbanck tuf-fchen fijn eyge gracht en de Boryfthenes ge-maeckt hebbende , vermengt fich eyndelijckmet de Neper. 7omacho^'ka is een eylandt , byna geheel Tcmcront gelijck een halve maen, in fijn middellijnomtrent drie vierendeel van een mijl groot, enhoogh, met boomen befet. Als men op desfelfs hooghte'ftaet, fbo kan men wijt en breetde geheele Boryfthenes , van Chorticza totaen Tawan, befchouwen. Dit eylandt is feeraengenaem van gelegenheyt, fchoon des felfsoevers niet aen my bekent fijn. 't Is echter naer-der aen de Ruften, dan aen de Tartars. Chmiel-nichi. Velt overfte der Cofacken, daer na doorfbo veel

overwinningen vermaert, met fijn aen-hang van de Polen afgevallen, hadt defe plaetsboven anderen tot fijn wijck gefchickt, toen hyvreefde dat hy belegert fou worden 't welck in't jaer 1(548 in May-maeat gebeurde, in de welcke
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4jy6yt6wyqksfcpoqhh015u9gpdle17</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222383</id>
      <parentid>222382</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5964" sha1="iimoqrcwl1fagdhyunb31lf97xohfl5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
uyt: en onder dese dartien watervallen sijn niet
meer dan twee, namelijck de tiende, ''Bodilow''
genoemt, en d'elfde, Tawolesan geheeten, daer
de Tartars over de rivier konnen swemmen,
uyt oorsaeck van de gemackelijcke opkomst
aen de oevers, en dit van d'eerste tot aen de
leste. De rivier set, als het water hoogh wordt,
alle eylanden onder, behalven twee, 't eerste
aen d'eerste waterval, ''Strzeky'' genoemt, het
welck in 't geheel een steyle klip is, dartigh
voeten hoogh, vijf hondert schreden lang, en
zeventigh of tachtigh breet. Men weet niet of
daer water op is, om dat niemant, behalven
't gevogelte, daer op kan komen. Men siet
echter dat dit eylandt rontom met wilde wijn-
aerden beset is. 't Ander eylandt is grooter
dan 't eerste, en heeft in de langte omtrent
twee duysent schreden, en hondert en vijftigh
in de breette. Dit is oock gantsch klippigh,
doch lichter om aen te komen. Dese plaets is
sterck van natuur, en bequaem om te bewoo-
nen. Hier wast een boom, van d'inwoonders
Tavola genoemt, roodt van koleur, en soo
hardt als ebbenhoudt, 't welck kracht heeft om
de paerden te doen pissen. Dit eylandt word
''Trawolczanil'' genoemt, welcke naem oock aen
d'elfde waterval van de Borysthenes gemeen
is, gelijck hier voor is geseght. De tiende wa-
terval wordt Wolvy, dat is, Vry genoemt, een
plaets, die seer bequaem is tot de bouwing van
een vesting.

Een weynigh hooger, soo wijt als men met een
stuck geschuts beschieten kan, leght een ey-
landt, geheel van klippen, van de Cosacken
''Kuczanowice'' genoemt, als of men plaets der
Bacchanten of stempers seyde, om dat de Co-
sacken, alle de watervallen deurgeraeckt, daer
van blyschap hippelen en springen, en daer
feestdagh houden, met groen om 't hooft ver-
ciert, en sich, volgens de gewoonte van hun
landt, in 't sant, gelijck een meulen, rontom
wentelen. 

Een weynigh laeger dan ''Kuczanowice'', tot
aen ''Kuczkosow'', sijn seer vermakelijcke plaet-
sen. ''Kuczkosow'' is een kleyne rivier, van de
sijde van Tartarien in de Borysthenes vloejen-
de, van de welcke een gedeelte van 't landt de
naem voert, en 't ander deel van de Borysthe-
nes, van daer het met ontoeganckelijcke klip-
pen bestoten is, gelijck uyt de kaert blijckt.
De toegang tot dit landt is soo steyl, dat men
daer niet dan van een plaets aen de lantsijde
inkomen kan. Het is omtrent twee duysent
schreden lang, en in de laeghte gelegen. Hier
sou bequaemheyt sijn om een treffelijcke en
stercke stadt te bouwen. Het landt self, onge-
lijck sijnde , vertoont sich in een ronde gestal-
te. 't Is wel waer dat alle de rivieren van Tar-
tarien hooger sijn, en dieshalven daer over te
gebieden hebben; maer men sou dit lichtelijck,
met het bouwen van een vesting, konnen wee-
ren: want hier worden uytsteeckende plaetsen
gevonden. De Borysthenes heeft hier sijn volle
loop, sonder door watervallen belet te worden;
maer is echter eng ter plaets, daer hy sich zuyd-
waerts keert , gelijck degene, die de kaert 
|
besiet, lichtelijck sal bevinden. Dese rivier is hier seer eng, gelijck ick self gesien heb, ja soo, dat de pijlen van eenige Polen, uyt een boogh geschoten, hondert schreden verre op d'over-oever neer vielen. Men kan op dese plaets seer gemackelijck over de rivier komen; oock is 'er de gewoone overtocht der Tartars, dewijl het water daer naeuwelijcks hondert en vijftigh schreden breet is, en hier geen andere rivieren sijn, die hen hinderen. Het landt is oock niet met sterckten besloten , uyt de welcke men, soo met openbaer gewelt, als met belagingen, de vyanden bespringen kan. Dese overtocht voert ook de naem van ''Kuczkosow''. Een weynigh laeger, namelijck een half mijl van daer, neemt het hooft van Chorticza sijn begin. Doch dewijl ick niet veerder die wegh heen heb geweest, soo sal ick dat seggen, 't welck ick uyt het geloof-waerdigh verhael van anderen verstaen heb, 't gene ick echter niet voor sekerheyt toeseggen wil. Men seght dat dit eylandt seer veyligh is, soo om sijn hooghte, als om sijn steylte van al-le sijden, om de welcke het oock onbewoont is. Het is twee mijlen lang, en een half mijl breedt, en noch meest van voren ; want ter plaets, daer het sich westvvaerts streckt, wordt hetsmalder. Het wordt nooit van de rivier on- dergeset. Het sou seer bequaem om te bewoo-nen sijn, en oock dienftigh om vestingen te-gen de tochten der Tartaren te maeken. Be-neden dit eylandt spreydt de Borysthenes sich wijder uyt. Een weynigh laeger leght ''Weliki Ostrow'', of 't groot eylandt, twee mijlen in de langte uyt-gestreckt, en gantsch onvruchtbaer en onnut. Het loopt in de lenten oock onder, behalven in 't midden, daer het met een hooghte van om-trent vijftien hondert oft twee duysent schre-den in de lijn , die over dwars deurgaet, bovenwater blijft. Aen d'oversijde van dit eylandt, uyt het gewest van Tartarien, vloeyt de rivier Konskawoda in de Borysthenes. Dese rivier, die seer snel is, behoudt in de Borysthenes, aen de sijde van Tartarien, de loop van sijn eygewater besonder, twee mijlen verre, en tot aen 't eylandt Tawan. Doch hy, eyndelijck in sijn loop vermoeydt, en een groote santbanck tusschen sijn eyge gracht en de Borysthenes ge-maeckt hebbende , vermengt sich eyndelijck met de Neper.

''Tomachowka'' is een eylandt, byna geheel ront gelijck een halve maen, in sijn middellijn omtrent drie vierendeel van een mijl groot, en hoogh, met boomen beset. Als men op desselfs hooghte staet, soo kan men wijt en breetde geheele Borysthenes, van Chorticza tot aen Tawan, beschouwen. Dit eylandt is seer aengenaem van gelegenheyt, schoon des selfs oevers niet aen my bekent sijn. 't Is echter naer-der aen de Russen, dan aen de Tartars. Chmielnichi, Velt overste der Cosacken, daer na door soo veel overwinningen vermaert, met sijn aen-hang van de Polen afgevallen, hadt dese plaets boven anderen tot sijn wijck geschickt, toen hy vreesde dat hy belegert sou worden; 't welck in 't jaer 1648 in May-maent gebeurde, in de welcke
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iimoqrcwl1fagdhyunb31lf97xohfl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86608</id>
    <revision>
      <id>222392</id>
      <parentid>222318</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222392</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5787" sha1="271unvhkc4975tf8bug6rig6l872ugb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
welcke oock de Polen, met groote bloetftor-
ting, by Corfune, verflagen wierden.
Een weynigh beneden de genoemde rivier
legt Czortomielick, oft Duyvelsmolen , in't
midden van de Boryfthenes, een groot eylandt,
en door d'oude muren vermaert. Dit eylandt
is van meer dan tien duyfent kleyne eylantjes
in de langte en breette omringt, welcker ftant
ongelijck en verwartis. Sommigen daer afheb-
ben poelen , anderen leggen droogh, en het
meefte deel is met biefen, oft met riet, een
pieck hoogh, befet, daer door men qualijck kan
fien waer fy van malkander fcheyden. De
kromme gelegenheyt defer eylanden geeft aen
de Cofacken een veyligh vertreck, 't welck fy
Slearbnica Woyskowa, oft Krijgs-threfoor noe-
men. Alle defe eylanden worden in de lenten
van de Boryfthenes ondergefet, behalven ter
plaets, daer d'oude muren ftaen, die boven
water blijven. De Boryfthenes is hier een mijl
wijdt van d'een tot aen d'ander oever. Alle de
Turckfche macht foude in defe plaets mach-
teloos fin : en hier fiin oock veel galeyen
vergaen , die de Cofacken , met rijcke roof
weder naer hun landt keerende, vervolghden.
Wantfy, in defe doolhoven verwart, konden
niet wederkeeren ; maer wierden van de Cofac-
ken, met hunfchuyten in defe ruyghten ver-
borgen leggende , verdelgt. En hier uyt fpruyt
het dat de Turckfche galeyen de Cofakfche
roovers niet veerder durven vervolgen dan vier
of vijf mijlen van de Pontus Euxinus. De Polen
achten, doch uyt een onfeecker gerucht, dat
dit eylandt het Krijgs-threfoor genoemt wort,
om dat de Cofacken daer hun gefchut verber-
gen. Want behalven dat de Poolfche krijgslie-
den niet foo verre komen, foo willen de Cofac-
ken , die hun geheymeniffen wel verfwijgen
konnen, dit geheym niet aen hen openbaren :
oock fijn'er weynigh Cofacken , die dit we-
ten. Sy begraven echter alle het gefchut, dat
fy de Turcken afnemen, in defe plaets ; gelijck
oock hun gelt, 't welck fy niet van daer halen,
dan in d'uyterfte noot, elck uyt fijn eygen hol :
want na dat fy op de Turcken roof gehaelt
hebben, en weêrgekeert fijn, deelen fy de roof,
die yder voor fich felf onder 't water verberght,
op dat fy niet lichtelijck van anderen gevonden
fou worden. De Cofacken maken in defe plaets
oock hun fchuyten, Czolny genoemt , omtrent
feftigh voeten lang, en tien of twaelf voeten
breedt, doch maer acht voeten diep, yder met
twee riemen, voor en achter, gelijck hier na
uyt d'afbeelding fal blijcken.
Kier is een eylant, vijf of fes mijlen lang,
geheel vlack, en met riet en wilgen bedeckt.
't Eylandt is breeder naer de fijde van Ruflant,
dan van Tartaryen, en des felfs weftfijde loopt
nooyt onder.
Welika Woda, of Grootwater,legt tegen over
Skorouka. De rivier is hier vol van kleyne ey-
lantjes. In 't midden fiet men een aengenaeme
plaets.
Nofokowka is twee mijlen lang , fonder eeni-
ge boomen , en loopt gemenelijck onder in 't
begin van delenten. De Tartars trecken hier
|
over de rivier , gelijck oock over 't eylant Kier.
Kofmatka is een half mijl breet, tuffchen het
welck, en tuffchen Rufchlant feekere arm van
de rivier is, oock Kofmatka genoemt, langs de
welcke de Cofacken fich heymelijck ter zee
begeven, nyt vrees van de Turckfche befet-
ting, die gedurighlijck de wacht houdt in een
oudt kafteel , Oftan Karadenis genoemt, by
d'oude puynhoopen , tegen over't eylandt Ta-
wan, gelegen.
Tawan is fekere engte , en groote overtocht
der Tartaren, om dat de geheele rivier fich daer
intreckt, en naeuwelijcks vijf hondert fchre-
den wijt is. D'oever van Ruflant is feer hoogh
en fteyl ; maer d'andere oever over 't eylant
Tawan is laegh. Wat het eylandt Tawan aen-
gaet, dewijl het in de lenten niet onderloopt,
foo fou het feer bequaem fijn om het ftroopen
der Cofacken op de zee te beletten. De rivier
vloeyt hier in een gracht, twee mijlen verre,
daer hy weêr door eylanden gedeelt wordt, en
verfcheyde waterloopen heeft.
Tawan is dardehalf mijlen lang, en een half
mijlbreet. De ftroom, tuffchen Tartarien en
dit eylant word Konskawoda genoemt , van de
welcke hier voor gefproken is. Men kan defe
ftroom deurwaden , behalven dan, als de Bo-
ryfthenes overvloet van water heeft. Het we-
fterlijck deel van dit eylant loopt onder water.
't Eylant, Kofaki genoemt, is omtrent een
half mijl lang , en echter't ondervloeyen onder-
worpen.
Burnhauka beflaet de plaets van omtrent een
half mijl, en loopt oock onder, Hier is een ge-
woone overtocht der Tartaren over de rivier ;
en hier fijn drie armen van de rivier, die men
deurwaden kan. Konskawoda is d'eerfte; en
twee van de Boryfthenes, van de welcken d'een
niet deurwadelijck is.
Van Kuczkafow tot aen Oczakow fijn vijf
deurwadingen, daer de Tartars overtrecken.
D'eerfte is Kuczkofow, en de tweede Nofowka,
de welcke feer kommerlijck is, drie vierendeel
van een mijl lang, en vol van eylantjes, met
biefen befet , behalven noch de verfcheyde
armen van de rivier, ontfachelijck voor de Tar-
taren, uyt oorfaeck van de Cofacken, die fich
daer verbergen : in voegen dat defe woefte volc-
keren felden defe overtocht foecken.
De derde en beter overtocht is Tawan, foo
om dat fy niet veerder dan drie dagh-reyfen van
de ftadt Crim is, als om dat men lichtelijck
daer over kan geraeken. Sy beftaet uyt twee
armen ; d'eerfte wordt Konskawoda genoemt,
daer men deurwaden kan ; de tweede is de Bo-
ryithenes , die men overfwemt, als naeuwelijck
vijf of fes hondert fchreden breet fijnde.
De vierde overtocht is Burnhawka, niet foo
gemackelijck als de voorgaende. Hier fijn drie
armen van de rivier : d'een is Konskawoda; en
de Boryfthenes tweemael, van de welcke geen
deurwadelijck is.
De vijfde en lefte overtocht is Oczakow, die
de mont van de Boryfthenes is, een Franfche
mijl breet. De Tartaren trecken'er dus over :
Sy hebben platte schuyten, daer sy balcken dwars
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>271unvhkc4975tf8bug6rig6l872ugb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222393</id>
      <parentid>222392</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222393</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5760" sha1="s5v470s7aztdplod2guzzdcw7n9fknx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
welcke oock de Polen, met groote bloetstorting, by Corsune, verslagen wierden.

Een weynigh beneden de genoemde rivier legt Czortomielick, oft Duyvelsmolen , in 't
midden van de Borysthenes, een groot eylandt, en door d'oude muren vermaert. Dit eylandt is van meer dan tien duysent kleyne eylantjes in de langte en breette omringt, welcker stant ongelijck en verwart is. Sommigen daer af hebben poelen, anderen leggen droogh, en het meeste deel is met biesen, oft met riet, een pieck hoogh, beset, daer door men qualijck kan sien waer sy van malkander scheyden. De kromme gelegenheyt deser eylanden geeft aen de Cosacken een veyligh vertreck, 't welck sy Slearbnica Woyskowa, oft Krijgs-thresoor noemen. Alle dese eylanden worden in de lenten van de Borysthenes ondergeset, behalven ter plaets, daer d'oude muren staen, die boven water blijven. De Borysthenes is hier een mijl wijdt van d'een tot aen d'ander oever. Alle de Turcksche macht soude in dese plaets machteloos sijn: en hier sijn oock veel galeyen vergaen, die de Cosacken, met rijcke roof weder naer hun landt keerende, vervolghden. Want sy, in dese doolhoven verwart, konden niet wederkeeren; maer wierden van de Cosacken, met hun schuyten in dese ruyghten verborgen leggende, verdelgt. En hier uyt spruyt het dat de Turcksche galeyen de Cosaksche roovers niet veerder durven vervolgen dan vier of vijf mijlen van de Pontus Euxinus. De Polen achten, doch uyt een onseecker gerucht, dat dit eylandt het Krijgs-thresoor genoemt wort, om dat de Cosacken daer hun geschut verbergen. Want behalven dat de Poolsche krijgslieden niet soo verre komen, soo willen de Cosacken, die hun geheymenissen wel verswijgen konnen, dit geheym niet aen hen openbaren: oock sijn 'er weynigh Cosacken, die dit weten. Sy begraven echter alle het geschut, dat sy de Turcken afnemen, in dese plaets; gelijck oock hun gelt, 't welck sy niet van daer halen, dan in d'uyterste noot, elck uyt sijn eygen hol: want na dat sy op de Turcken roof gehaelt hebben, en weêrgekeert sjn, deelen sy de roof, die yder voor sich self onder 't water verberght, op dat sy niet lichtelijck van anderen gevonden sou worden. De Cosacken maken in dese plaets oock hun schuyten, Czolny genoemt, omtrent sestigh voeten lang, en tien of twaelf voeten breedt, doch maer acht voeten diep, yder met twee riemen, voor en achter, gelijck hier na uyt d'afbeelding sal blijcken.

Kier is een eylant, vijf of ses mijlen lang, geheel vlack, en met riet en wilgen bedeckt. 't Eylandt is breeder naer de sijde van Ruslant, dan van Tartaryen, en des selfs west sijde loopt nooyt onder.

Welika Woda, of Grootwater, legt tegen over Skorouka. De rivier is hier vol van kleyne eylantjes. In 't midden siet men een aengenaeme plaets.

Nosokowka is twee mijlen lang, sonder eenige boomen, en loopt gemenelijck onder in 't
begin van delenten. De Tartars trecken hier
|
over de rivier, gelijck oock over 't eylant Kier.
Kofmatka is een half mijl breet, tuffchen het
welck, en tuffchen Rufchlant feekere arm van
de rivier is, oock Kofmatka genoemt, langs de
welcke de Cofacken fich heymelijck ter zee
begeven, nyt vrees van de Turckfche befet-
ting, die gedurighlijck de wacht houdt in een
oudt kafteel , Oftan Karadenis genoemt, by
d'oude puynhoopen , tegen over't eylandt Ta-
wan, gelegen.
Tawan is fekere engte , en groote overtocht
der Tartaren, om dat de geheele rivier fich daer
intreckt, en naeuwelijcks vijf hondert fchre-
den wijt is. D'oever van Ruflant is feer hoogh
en fteyl ; maer d'andere oever over 't eylant
Tawan is laegh. Wat het eylandt Tawan aen-
gaet, dewijl het in de lenten niet onderloopt,
foo fou het feer bequaem fijn om het ftroopen
der Cofacken op de zee te beletten. De rivier
vloeyt hier in een gracht, twee mijlen verre,
daer hy weêr door eylanden gedeelt wordt, en
verfcheyde waterloopen heeft.
Tawan is dardehalf mijlen lang, en een half
mijlbreet. De ftroom, tuffchen Tartarien en
dit eylant word Konskawoda genoemt , van de
welcke hier voor gefproken is. Men kan defe
ftroom deurwaden , behalven dan, als de Bo-
ryfthenes overvloet van water heeft. Het we-
fterlijck deel van dit eylant loopt onder water.
't Eylant, Kofaki genoemt, is omtrent een
half mijl lang , en echter't ondervloeyen onder-
worpen.
Burnhauka beflaet de plaets van omtrent een
half mijl, en loopt oock onder, Hier is een ge-
woone overtocht der Tartaren over de rivier ;
en hier fijn drie armen van de rivier, die men
deurwaden kan. Konskawoda is d'eerfte; en
twee van de Boryfthenes, van de welcken d'een
niet deurwadelijck is.
Van Kuczkafow tot aen Oczakow fijn vijf
deurwadingen, daer de Tartars overtrecken.
D'eerfte is Kuczkofow, en de tweede Nofowka,
de welcke feer kommerlijck is, drie vierendeel
van een mijl lang, en vol van eylantjes, met
biefen befet , behalven noch de verfcheyde
armen van de rivier, ontfachelijck voor de Tar-
taren, uyt oorfaeck van de Cofacken, die fich
daer verbergen : in voegen dat defe woefte volc-
keren felden defe overtocht foecken.
De derde en beter overtocht is Tawan, foo
om dat fy niet veerder dan drie dagh-reyfen van
de ftadt Crim is, als om dat men lichtelijck
daer over kan geraeken. Sy beftaet uyt twee
armen ; d'eerfte wordt Konskawoda genoemt,
daer men deurwaden kan ; de tweede is de Bo-
ryithenes , die men overfwemt, als naeuwelijck
vijf of fes hondert fchreden breet fijnde.
De vierde overtocht is Burnhawka, niet foo
gemackelijck als de voorgaende. Hier fijn drie
armen van de rivier : d'een is Konskawoda; en
de Boryfthenes tweemael, van de welcke geen
deurwadelijck is.
De vijfde en lefte overtocht is Oczakow, die
de mont van de Boryfthenes is, een Franfche
mijl breet. De Tartaren trecken'er dus over :
Sy hebben platte schuyten, daer sy balcken dwars
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s5v470s7aztdplod2guzzdcw7n9fknx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222395</id>
      <parentid>222393</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222395</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5751" sha1="ca09su4ktnm3nzu53yqle3hdfvolyib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
welcke oock de Polen, met groote bloetstorting, by Corsune, verslagen wierden.

Een weynigh beneden de genoemde rivier legt Czortomielick, oft Duyvelsmolen , in 't
midden van de Borysthenes, een groot eylandt, en door d'oude muren vermaert. Dit eylandt is van meer dan tien duysent kleyne eylantjes in de langte en breette omringt, welcker stant ongelijck en verwart is. Sommigen daer af hebben poelen, anderen leggen droogh, en het meeste deel is met biesen, oft met riet, een pieck hoogh, beset, daer door men qualijck kan sien waer sy van malkander scheyden. De kromme gelegenheyt deser eylanden geeft aen de Cosacken een veyligh vertreck, 't welck sy Slearbnica Woyskowa, oft Krijgs-thresoor noemen. Alle dese eylanden worden in de lenten van de Borysthenes ondergeset, behalven ter plaets, daer d'oude muren staen, die boven water blijven. De Borysthenes is hier een mijl wijdt van d'een tot aen d'ander oever. Alle de Turcksche macht soude in dese plaets machteloos sijn: en hier sijn oock veel galeyen vergaen, die de Cosacken, met rijcke roof weder naer hun landt keerende, vervolghden. Want sy, in dese doolhoven verwart, konden niet wederkeeren; maer wierden van de Cosacken, met hun schuyten in dese ruyghten verborgen leggende, verdelgt. En hier uyt spruyt het dat de Turcksche galeyen de Cosaksche roovers niet veerder durven vervolgen dan vier of vijf mijlen van de Pontus Euxinus. De Polen achten, doch uyt een onseecker gerucht, dat dit eylandt het Krijgs-thresoor genoemt wort, om dat de Cosacken daer hun geschut verbergen. Want behalven dat de Poolsche krijgslieden niet soo verre komen, soo willen de Cosacken, die hun geheymenissen wel verswijgen konnen, dit geheym niet aen hen openbaren: oock sijn 'er weynigh Cosacken, die dit weten. Sy begraven echter alle het geschut, dat sy de Turcken afnemen, in dese plaets; gelijck oock hun gelt, 't welck sy niet van daer halen, dan in d'uyterste noot, elck uyt sijn eygen hol: want na dat sy op de Turcken roof gehaelt hebben, en weêrgekeert sjn, deelen sy de roof, die yder voor sich self onder 't water verberght, op dat sy niet lichtelijck van anderen gevonden sou worden. De Cosacken maken in dese plaets oock hun schuyten, Czolny genoemt, omtrent sestigh voeten lang, en tien of twaelf voeten breedt, doch maer acht voeten diep, yder met twee riemen, voor en achter, gelijck hier na uyt d'afbeelding sal blijcken.

Kier is een eylant, vijf of ses mijlen lang, geheel vlack, en met riet en wilgen bedeckt. 't Eylandt is breeder naer de sijde van Ruslant, dan van Tartaryen, en des selfs west sijde loopt nooyt onder.

Welika Woda, of Grootwater, legt tegen over Skorouka. De rivier is hier vol van kleyne eylantjes. In 't midden siet men een aengenaeme plaets.

Nosokowka is twee mijlen lang, sonder eenige boomen, en loopt gemenelijck onder in 't
begin van delenten. De Tartars trecken hier
|
over de rivier, gelijck oock over 't eylant Kier. Kosmatka is een half mijl breet, tusschen het welck, en tusschen Ruschlant seekere arm van de rivier is, oock Kosmatka genoemt, langs de welcke de Cosacken sich heymelijck ter zee begeven, uyt vrees van de Turckfche besetting, die gedurighlijck de wacht houdt in een oudt kasteel, Ostan Karadenis genoemt, by d'oude puynhoopen, tegen over 't eylandt Tawan, gelegen.

Tawan is sekere engte, en groote overtocht der Tartaren, om dat de geheele rivier sich daer intreckt, en naeuwelijcks vijf hondert schreden wijt is. D'oever van Ruslant is seer hoogh en steyl; maer d'andere oever over 't eylant Tawan is laegh. Wat het eylandt Tawan aengaet, dewijl het in de lenten niet onderloopt, soo sou het seer bequaem sijn om het stroopen der Cosacken op de zee te beletten. De rivier vloeyt hier in een gracht, twee mijlen verre, daer hy weêr door eylanden gedeelt wordt, en verscheyde waterloopen heeft.

Tawan is dardehalf mijlen lang, en een half
mijlbreet. De ftroom, tuffchen Tartarien en
dit eylant word Konskawoda genoemt , van de
welcke hier voor gefproken is. Men kan defe
ftroom deurwaden , behalven dan, als de Bo-
ryfthenes overvloet van water heeft. Het we-
fterlijck deel van dit eylant loopt onder water.
't Eylant, Kofaki genoemt, is omtrent een
half mijl lang , en echter't ondervloeyen onder-
worpen.
Burnhauka beflaet de plaets van omtrent een
half mijl, en loopt oock onder, Hier is een ge-
woone overtocht der Tartaren over de rivier ;
en hier fijn drie armen van de rivier, die men
deurwaden kan. Konskawoda is d'eerfte; en
twee van de Boryfthenes, van de welcken d'een
niet deurwadelijck is.
Van Kuczkafow tot aen Oczakow fijn vijf
deurwadingen, daer de Tartars overtrecken.
D'eerfte is Kuczkofow, en de tweede Nofowka,
de welcke feer kommerlijck is, drie vierendeel
van een mijl lang, en vol van eylantjes, met
biefen befet , behalven noch de verfcheyde
armen van de rivier, ontfachelijck voor de Tar-
taren, uyt oorfaeck van de Cofacken, die fich
daer verbergen : in voegen dat defe woefte volc-
keren felden defe overtocht foecken.
De derde en beter overtocht is Tawan, foo
om dat fy niet veerder dan drie dagh-reyfen van
de ftadt Crim is, als om dat men lichtelijck
daer over kan geraeken. Sy beftaet uyt twee
armen ; d'eerfte wordt Konskawoda genoemt,
daer men deurwaden kan ; de tweede is de Bo-
ryithenes , die men overfwemt, als naeuwelijck
vijf of fes hondert fchreden breet fijnde.
De vierde overtocht is Burnhawka, niet foo
gemackelijck als de voorgaende. Hier fijn drie
armen van de rivier : d'een is Konskawoda; en
de Boryfthenes tweemael, van de welcke geen
deurwadelijck is.
De vijfde en lefte overtocht is Oczakow, die
de mont van de Boryfthenes is, een Franfche
mijl breet. De Tartaren trecken'er dus over :
Sy hebben platte schuyten, daer sy balcken dwars
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ca09su4ktnm3nzu53yqle3hdfvolyib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222396</id>
      <parentid>222395</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222396</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5735" sha1="1eehbss9ciwatkas1sraq8r1j4rdlee" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
welcke oock de Polen, met groote bloetstorting, by Corsune, verslagen wierden.

Een weynigh beneden de genoemde rivier legt Czortomielick, oft Duyvelsmolen , in 't
midden van de Borysthenes, een groot eylandt, en door d'oude muren vermaert. Dit eylandt is van meer dan tien duysent kleyne eylantjes in de langte en breette omringt, welcker stant ongelijck en verwart is. Sommigen daer af hebben poelen, anderen leggen droogh, en het meeste deel is met biesen, oft met riet, een pieck hoogh, beset, daer door men qualijck kan sien waer sy van malkander scheyden. De kromme gelegenheyt deser eylanden geeft aen de Cosacken een veyligh vertreck, 't welck sy Slearbnica Woyskowa, oft Krijgs-thresoor noemen. Alle dese eylanden worden in de lenten van de Borysthenes ondergeset, behalven ter plaets, daer d'oude muren staen, die boven water blijven. De Borysthenes is hier een mijl wijdt van d'een tot aen d'ander oever. Alle de Turcksche macht soude in dese plaets machteloos sijn: en hier sijn oock veel galeyen vergaen, die de Cosacken, met rijcke roof weder naer hun landt keerende, vervolghden. Want sy, in dese doolhoven verwart, konden niet wederkeeren; maer wierden van de Cosacken, met hun schuyten in dese ruyghten verborgen leggende, verdelgt. En hier uyt spruyt het dat de Turcksche galeyen de Cosaksche roovers niet veerder durven vervolgen dan vier of vijf mijlen van de Pontus Euxinus. De Polen achten, doch uyt een onseecker gerucht, dat dit eylandt het Krijgs-thresoor genoemt wort, om dat de Cosacken daer hun geschut verbergen. Want behalven dat de Poolsche krijgslieden niet soo verre komen, soo willen de Cosacken, die hun geheymenissen wel verswijgen konnen, dit geheym niet aen hen openbaren: oock sijn 'er weynigh Cosacken, die dit weten. Sy begraven echter alle het geschut, dat sy de Turcken afnemen, in dese plaets; gelijck oock hun gelt, 't welck sy niet van daer halen, dan in d'uyterste noot, elck uyt sijn eygen hol: want na dat sy op de Turcken roof gehaelt hebben, en weêrgekeert sjn, deelen sy de roof, die yder voor sich self onder 't water verberght, op dat sy niet lichtelijck van anderen gevonden sou worden. De Cosacken maken in dese plaets oock hun schuyten, Czolny genoemt, omtrent sestigh voeten lang, en tien of twaelf voeten breedt, doch maer acht voeten diep, yder met twee riemen, voor en achter, gelijck hier na uyt d'afbeelding sal blijcken.

Kier is een eylant, vijf of ses mijlen lang, geheel vlack, en met riet en wilgen bedeckt. 't Eylandt is breeder naer de sijde van Ruslant, dan van Tartaryen, en des selfs west sijde loopt nooyt onder.

Welika Woda, of Grootwater, legt tegen over Skorouka. De rivier is hier vol van kleyne eylantjes. In 't midden siet men een aengenaeme plaets.

Nosokowka is twee mijlen lang, sonder eenige boomen, en loopt gemenelijck onder in 't
begin van delenten. De Tartars trecken hier
|
over de rivier, gelijck oock over 't eylant Kier. Kosmatka is een half mijl breet, tusschen het welck, en tusschen Ruschlant seekere arm van de rivier is, oock Kosmatka genoemt, langs de welcke de Cosacken sich heymelijck ter zee begeven, uyt vrees van de Turckfche besetting, die gedurighlijck de wacht houdt in een oudt kasteel, Ostan Karadenis genoemt, by d'oude puynhoopen, tegen over 't eylandt Tawan, gelegen.

Tawan is sekere engte, en groote overtocht der Tartaren, om dat de geheele rivier sich daer intreckt, en naeuwelijcks vijf hondert schreden wijt is. D'oever van Ruslant is seer hoogh en steyl; maer d'andere oever over 't eylant Tawan is laegh. Wat het eylandt Tawan aengaet, dewijl het in de lenten niet onderloopt, soo sou het seer bequaem sijn om het stroopen der Cosacken op de zee te beletten. De rivier vloeyt hier in een gracht, twee mijlen verre, daer hy weêr door eylanden gedeelt wordt, en verscheyde waterloopen heeft.

Tawan is dardehalf mijlen lang, en een half mijl breet. De stroom, tusschen Tartarien en dit eylant word Konskawoda genoemt, van de welcke hier voor gesproken is. Men kan dese stroom deurwaden, behalven dan, als de Borysthenes overvloet van water heeft. Het westerlijck deel van dit eylant loopt onder water.

't Eylant, Kosaki genoemt, is omtrent een half mijl lang, en echter 't ondervloeyen onderworpen.

Burnhauka beslaet de plaets van omtrent een half mijl, en loopt oock onder. Hier is een gewoone overtocht der Tartaren over de rivier; en hier sijn drie armen van de rivier, die men deurwaden kan. Konskawoda is d'eerste; en twee van de Borysthenes, van de welcken d'een niet deurwadelijck is.

Van Kuczkasow tot aen Oczakow sijn vijf deurwadingen, daer de Tartars overtrecken. D'eerste is Kuczkosow, en de tweede Nosowka, de welcke seer kommerlijck is, drie vierendeel van een mijl lang, en vol van eylantjes, met biesen beset, behalven noch de verscheyde armen van de rivier, ontsachelijck voor de Tartaren, uyt oorsaeck van de Cosacken, die sich daer verbergen: in voegen dat dese woeste volckeren selden dese overtocht soecken.

De derde en beter overtocht is Tawan, soo om dat sy niet veerder dan drie dagh-reysen van de stadt Crim is, als om dat men lichtelijck daer over kan geraeken. Sy bestaet uyt twee armen; d'eerste wordt Konskawoda genoemt, daer men deurwaden kan; de tweede is de Borysthenes, die men overswemt, als naeuwelijck vijf of ses hondert schreden breet sijnde.

De vierde overtocht is Burnhawka, niet soo gemackelijck als de voorgaende. Hier sijn drie armen van de rivier: d'een is Konskawoda; en de Borysthenes tweemael, van de welcke geen deurwadelijck is.

De vijfde en leste overtocht is Oczakow, die de mont van de Borysthenes is, een Fransche mijl breet. De Tartaren trecken 'er dus over: Sy hebben platte schuyten, daer sy balcken dwars
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1eehbss9ciwatkas1sraq8r1j4rdlee</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222397</id>
      <parentid>222396</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222397</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5719" sha1="r535fs3jepf3z35vjbhtyohssn0kdx3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

welcke oock de Polen, met groote bloetstorting, by Corsune, verslagen wierden.

Een weynigh beneden de genoemde rivier legt Czortomielick, oft Duyvelsmolen , in 't
midden van de Borysthenes, een groot eylandt, en door d'oude muren vermaert. Dit eylandt is van meer dan tien duysent kleyne eylantjes in de langte en breette omringt, welcker stant ongelijck en verwart is. Sommigen daer af hebben poelen, anderen leggen droogh, en het meeste deel is met biesen, oft met riet, een pieck hoogh, beset, daer door men qualijck kan sien waer sy van malkander scheyden. De kromme gelegenheyt deser eylanden geeft aen de Cosacken een veyligh vertreck, 't welck sy Slearbnica Woyskowa, oft Krijgs-thresoor noemen. Alle dese eylanden worden in de lenten van de Borysthenes ondergeset, behalven ter plaets, daer d'oude muren staen, die boven water blijven. De Borysthenes is hier een mijl wijdt van d'een tot aen d'ander oever. Alle de Turcksche macht soude in dese plaets machteloos sijn: en hier sijn oock veel galeyen vergaen, die de Cosacken, met rijcke roof weder naer hun landt keerende, vervolghden. Want sy, in dese doolhoven verwart, konden niet wederkeeren; maer wierden van de Cosacken, met hun schuyten in dese ruyghten verborgen leggende, verdelgt. En hier uyt spruyt het dat de Turcksche galeyen de Cosaksche roovers niet veerder durven vervolgen dan vier of vijf mijlen van de Pontus Euxinus. De Polen achten, doch uyt een onseecker gerucht, dat dit eylandt het Krijgs-thresoor genoemt wort, om dat de Cosacken daer hun geschut verbergen. Want behalven dat de Poolsche krijgslieden niet soo verre komen, soo willen de Cosacken, die hun geheymenissen wel verswijgen konnen, dit geheym niet aen hen openbaren: oock sijn 'er weynigh Cosacken, die dit weten. Sy begraven echter alle het geschut, dat sy de Turcken afnemen, in dese plaets; gelijck oock hun gelt, 't welck sy niet van daer halen, dan in d'uyterste noot, elck uyt sijn eygen hol: want na dat sy op de Turcken roof gehaelt hebben, en weêrgekeert sjn, deelen sy de roof, die yder voor sich self onder 't water verberght, op dat sy niet lichtelijck van anderen gevonden sou worden. De Cosacken maken in dese plaets oock hun schuyten, Czolny genoemt, omtrent sestigh voeten lang, en tien of twaelf voeten breedt, doch maer acht voeten diep, yder met twee riemen, voor en achter, gelijck hier na uyt d'afbeelding sal blijcken.

Kier is een eylant, vijf of ses mijlen lang, geheel vlack, en met riet en wilgen bedeckt. 't Eylandt is breeder naer de sijde van Ruslant, dan van Tartaryen, en des selfs west sijde loopt nooyt onder.

Welika Woda, of Grootwater, legt tegen over Skorouka. De rivier is hier vol van kleyne eylantjes. In 't midden siet men een aengenaeme plaets.

Nosokowka is twee mijlen lang, sonder eenige boomen, en loopt gemenelijck onder in 't
begin van delenten. De Tartars trecken hier over de rivier, gelijck oock over 't eylant Kier. Kosmatka is een half mijl breet, tusschen het welck, en tusschen Ruschlant seekere arm van de rivier is, oock Kosmatka genoemt, langs de welcke de Cosacken sich heymelijck ter zee begeven, uyt vrees van de Turckfche besetting, die gedurighlijck de wacht houdt in een oudt kasteel, Ostan Karadenis genoemt, by d'oude puynhoopen, tegen over 't eylandt Tawan, gelegen.

Tawan is sekere engte, en groote overtocht der Tartaren, om dat de geheele rivier sich daer intreckt, en naeuwelijcks vijf hondert schreden wijt is. D'oever van Ruslant is seer hoogh en steyl; maer d'andere oever over 't eylant Tawan is laegh. Wat het eylandt Tawan aengaet, dewijl het in de lenten niet onderloopt, soo sou het seer bequaem sijn om het stroopen der Cosacken op de zee te beletten. De rivier vloeyt hier in een gracht, twee mijlen verre, daer hy weêr door eylanden gedeelt wordt, en verscheyde waterloopen heeft.

Tawan is dardehalf mijlen lang, en een half mijl breet. De stroom, tusschen Tartarien en dit eylant word Konskawoda genoemt, van de welcke hier voor gesproken is. Men kan dese stroom deurwaden, behalven dan, als de Borysthenes overvloet van water heeft. Het westerlijck deel van dit eylant loopt onder water.

't Eylant, Kosaki genoemt, is omtrent een half mijl lang, en echter 't ondervloeyen onderworpen.

Burnhauka beslaet de plaets van omtrent een half mijl, en loopt oock onder. Hier is een gewoone overtocht der Tartaren over de rivier; en hier sijn drie armen van de rivier, die men deurwaden kan. Konskawoda is d'eerste; en twee van de Borysthenes, van de welcken d'een niet deurwadelijck is.

Van Kuczkasow tot aen Oczakow sijn vijf deurwadingen, daer de Tartars overtrecken. D'eerste is Kuczkosow, en de tweede Nosowka, de welcke seer kommerlijck is, drie vierendeel van een mijl lang, en vol van eylantjes, met biesen beset, behalven noch de verscheyde armen van de rivier, ontsachelijck voor de Tartaren, uyt oorsaeck van de Cosacken, die sich daer verbergen: in voegen dat dese woeste volckeren selden dese overtocht soecken.

De derde en beter overtocht is Tawan, soo om dat sy niet veerder dan drie dagh-reysen van de stadt Crim is, als om dat men lichtelijck daer over kan geraeken. Sy bestaet uyt twee armen; d'eerste wordt Konskawoda genoemt, daer men deurwaden kan; de tweede is de Borysthenes, die men overswemt, als naeuwelijck vijf of ses hondert schreden breet sijnde.

De vierde overtocht is Burnhawka, niet soo gemackelijck als de voorgaende. Hier sijn drie armen van de rivier: d'een is Konskawoda; en de Borysthenes tweemael, van de welcke geen deurwadelijck is.

De vijfde en leste overtocht is Oczakow, die de mont van de Borysthenes is, een Fransche mijl breet. De Tartaren trecken 'er dus over: Sy hebben platte schuyten, daer sy balcken dwars&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r535fs3jepf3z35vjbhtyohssn0kdx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86609</id>
    <revision>
      <id>222400</id>
      <parentid>222319</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Problematisch */</comment>
      <origin>222400</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1673" sha1="7t3bk2gentoy8t2wc7bfh6f09mwtxk7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dwars overleggen, aen de welcken sy hun paerden binden, die aen weêrsijden op een rijgh
even veel fijn, om de fchuyten in gelijck gewicht te houden. Sy doen hun reystuygh daer in: en steken eyndelijck hun schuyt van de wal af, en de paerden begeven sich oock allengs tot swemmen, om over te geraken. Doch sy souden hun lichtelijck verdrincken, soo sy niet aen de schuyt gebonden waren; 't welck echter niet gedaen wordt, dan als de Borysthenes stil water heeft, en niet door de winden bewogen wordt. De Turcken voerden in mijn tijdt met dusdanige schuyten hun ruytery over, in een getal van veertigh duysent bestaende, toen de Groote Turck de stadt Assow, aen de mont van de Tanais gelegen, (die door de Tanaische Cosacken, welcke onder de Moskoviter staen, ingenomen was,) weêr deê belegeren, en haer oock won; dat in 't jaer 1642 gebeurde.

Drie mijlen boven Oczakow vloeyt de rivier
Boh in de Boryfthenes. Hier leght oock een
eylandt , dat een driehoeckige geftalte ver-
toont , een half mijl breet, en tegen over Sie-
mienowrok gelegen.
Boven Siemienowrok, aen de rivier Bokus
fiet men Winokrad Krynica, of fekere fpring-
bron op een fteylte. De plaets is aengenaem,
en bequaem om te bewonen,foo om d'overvloet
van 't hout, als om dat men daer lichtelijck
molen-werck toeftellen kan. Andrey Oftrow is
een eylandt van omtrent een mijl lang, en een
vierendeel mijls breet, met boffchen befet.
Pieczonybrodt is oock een gemackelijcke
overtocht. De rivier is hier niet dieper dan drie
voeten, eng, en d'oevers gemackelijck om aen
te komen; ja foo, dat men oock groot gefchut
daer over voeren kan. Beneden defe plaets is de
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7t3bk2gentoy8t2wc7bfh6f09mwtxk7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222401</id>
      <parentid>222400</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222401</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2935" sha1="3gfczxacpgtatoclsor7ug96iqw1q4d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dwars overleggen, aen de welcken sy hun paerden binden, die aen weêrsijden op een rijgh
even veel fijn, om de fchuyten in gelijck gewicht te houden. Sy doen hun reystuygh daer in: en steken eyndelijck hun schuyt van de wal af, en de paerden begeven sich oock allengs tot swemmen, om over te geraken. Doch sy souden hun lichtelijck verdrincken, soo sy niet aen de schuyt gebonden waren; 't welck echter niet gedaen wordt, dan als de Borysthenes stil water heeft, en niet door de winden bewogen wordt. De Turcken voerden in mijn tijdt met dusdanige schuyten hun ruytery over, in een getal van veertigh duysent bestaende, toen de Groote Turck de stadt Assow, aen de mont van de Tanais gelegen, (die door de Tanaische Cosacken, welcke onder de Moskoviter staen, ingenomen was,) weêr deê belegeren, en haer oock won; dat in 't jaer 1642 gebeurde.

Drie mijlen boven Oczakow vloeyt de rivier
Boh in de Boryfthenes. Hier leght oock een
eylandt , dat een driehoeckige geftalte ver-
toont , een half mijl breet, en tegen over Sie-
mienowrok gelegen.
Boven Siemienowrok, aen de rivier Bokus
fiet men Winokrad Krynica, of fekere fpring-
bron op een fteylte. De plaets is aengenaem,
en bequaem om te bewonen,foo om d'overvloet
van 't hout, als om dat men daer lichtelijck
molen-werck toeftellen kan. Andrey Oftrow is
een eylandt van omtrent een mijl lang, en een
vierendeel mijls breet, met boffchen befet.
Pieczonybrodt is oock een gemackelijcke
overtocht. De rivier is hier niet dieper dan drie
voeten, eng, en d'oevers gemackelijck om aen
te komen; ja foo, dat men oock groot gefchut
daer over voeren kan. Beneden defe plaets is de rivier bevarelijck, en kan op veel plaetsen deurwaed worden, gelijck men uyt de kaert kan sien.

Krzemienczow is een eylandt, omtrent vijftien hondert schreden lang, en duysent breet,
en twintig of vijf-en-twintig voeten hoogh, aen de noordsijde seer steyl, maer aen de suydsijde laeg. Hier is geen hout, dat bequaem is om huysen te bouwen, 't welck echter een half mijl van hier, uyt het gewest van Oczakow, gehaelt wordt. Aen de noortsijde van't eylandt
is feker geweft van't vafte lant , feer bequaem
om een vefting te bouwen, dewijl het van alle
fijden met wallen , als feer fteyl fijnde, om-
ringt is.
Owczy Sorom, of nieu Konicipole is de befte
plaets der gener die , naer Oczakow , onder
de heerfchappy der Polen ftaen : welcke plaets
ick in't jaer 1634 eerft gefticht heb; en daer
na heb ick die met een vafte vefting verfterckt.
Defe plaets fou als een fterck wapenhuys tegen
de Turck konnen dienen.
Wat Oczakow aengaet, dit is een ftadt, on-
der het gebiedt van de Turcken, aen de mont
van de Boryfthenes gelegen, van hen Dzian
Crimenda genoemt. De Turckfche galeyen,
tot bewaring van de mont van de Boryfthenes
geftelt, op dat d'Euxinus niet voor de roveryen
der Cofacken bloot foufijn, hebben hier hun
verblijf, daer wel geen havenis, maer echter
|

|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3gfczxacpgtatoclsor7ug96iqw1q4d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222402</id>
      <parentid>222401</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222402</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="0jmc9cm42twwt7oavp1ina4t450zrgo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dwars overleggen, aen de welcken sy hun paerden binden, die aen weêrsijden op een rijgh
even veel fijn, om de fchuyten in gelijck gewicht te houden. Sy doen hun reystuygh daer in: en steken eyndelijck hun schuyt van de wal af, en de paerden begeven sich oock allengs tot swemmen, om over te geraken. Doch sy souden hun lichtelijck verdrincken, soo sy niet aen de schuyt gebonden waren; 't welck echter niet gedaen wordt, dan als de Borysthenes stil water heeft, en niet door de winden bewogen wordt. De Turcken voerden in mijn tijdt met dusdanige schuyten hun ruytery over, in een getal van veertigh duysent bestaende, toen de Groote Turck de stadt Assow, aen de mont van de Tanais gelegen, (die door de Tanaische Cosacken, welcke onder de Moskoviter staen, ingenomen was,) weêr deê belegeren, en haer oock won; dat in 't jaer 1642 gebeurde.

Drie mijlen boven Oczakow vloeyt de rivier
Boh in de Boryfthenes. Hier leght oock een
eylandt , dat een driehoeckige geftalte ver-
toont , een half mijl breet, en tegen over Sie-
mienowrok gelegen.
Boven Siemienowrok, aen de rivier Bokus
fiet men Winokrad Krynica, of fekere fpring-
bron op een fteylte. De plaets is aengenaem,
en bequaem om te bewonen,foo om d'overvloet
van 't hout, als om dat men daer lichtelijck
molen-werck toeftellen kan. Andrey Oftrow is
een eylandt van omtrent een mijl lang, en een
vierendeel mijls breet, met boffchen befet.
Pieczonybrodt is oock een gemackelijcke
overtocht. De rivier is hier niet dieper dan drie
voeten, eng, en d'oevers gemackelijck om aen
te komen; ja foo, dat men oock groot gefchut
daer over voeren kan. Beneden defe plaets is de rivier bevarelijck, en kan op veel plaetsen deurwaed worden, gelijck men uyt de kaert kan sien.

Krzemienczow is een eylandt, omtrent vijftien hondert schreden lang, en duysent breet,
en twintig of vijf-en-twintig voeten hoogh, aen de noordsijde seer steyl, maer aen de suydsijde laeg. Hier is geen hout, dat bequaem is om huysen te bouwen, 't welck echter een half mijl van hier, uyt het gewest van Oczakow, gehaelt wordt. Aen de noortsijde van't eylandt
is feker geweft van't vafte lant , feer bequaem
om een vefting te bouwen, dewijl het van alle
fijden met wallen , als feer fteyl fijnde, om-
ringt is.
Owczy Sorom, of nieu Konicipole is de befte
plaets der gener die , naer Oczakow , onder
de heerfchappy der Polen ftaen : welcke plaets
ick in't jaer 1634 eerft gefticht heb; en daer
na heb ick die met een vafte vefting verfterckt.
Defe plaets fou als een fterck wapenhuys tegen
de Turck konnen dienen.
Wat Oczakow aengaet, dit is een ftadt, on-
der het gebiedt van de Turcken, aen de mont
van de Boryfthenes gelegen, van hen Dzian
Crimenda genoemt. De Turckfche galeyen,
tot bewaring van de mont van de Boryfthenes
geftelt, op dat d'Euxinus niet voor de roveryen
der Cofacken bloot foufijn, hebben hier hun
verblijf, daer wel geen havenis, maer echter
|
een veylige ree voor de schepen, die aen ancker leggen. Onder 't kasteel selve siet men twee steden, beyde op d'afgang van de bergh, die soo steyl is van 't zuydoosten tot aen 't noortoosten, dat het schijnt dat men daer af sal vallen. De muren van't kafteel fijn omtrent twin-
tigh voeten hoogh, maer die van de ftadt veel
laeger. 't Getal der inwoonders is omtrent van
twee duyfent. Aen de zuydfijde van de ftadt is
een ander kafteel, plat van gedaente, echter
met eenige ftucken gefchuts verfien, om de bey-
de oevers van de Boryfthenes, die daer byna een
geheele mijl wijt is, in plicht te houden. Dit
kafteel heeft een toren, daer Turckfche wacht
op is,om eenigh teken te geven, als de Cofacken
pogen fich op d'Euxinus te begeven. Doch de
Cofacken fpotten hier meê, want fy konnen
op de wijfe , die ick hier na verhalen fal, lichte-
lijck in en uyt d'Euxinus komen.
Omtrent een mijl van Oczakow, naer het
zuydooften, is een bequame haven, van d'in-
woonders Berezan genoemt. De mont daer af
is omtrent twee duyfent fchreden groot ; en
men kan daer niet overkomen, dan te fcheep;
tamelijck diep, en dienftigh voor de galeyen.
Defen arm van de rivier wordt Anczakrik ge-
noemt.
lezero, oft de poel Teligol is lang acht mij-
len, en breet van het fevende tot het achtfte
deel van een mijl. De natuur heeft hier oock
een affcheyding geftelt , op dat de poel fich niet
met de zee vermengen fou. Men vind hier fulck
een overvloet van vifch, dat het water daer af
eenige ftanck geeft , dewijl'er noch vloeying
noch deurtocht is.
Daer is een andere poel, Kuialik genoemt,
twee duyfent fchreden van de zee, oock visch-
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jmc9cm42twwt7oavp1ina4t450zrgo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222403</id>
      <parentid>222402</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Niet proefgelezen */</comment>
      <origin>222403</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5802" sha1="6cuqbwzihbamwwi9z90t46z2yb44u91" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dwars overleggen, aen de welcken sy hun paerden binden, die aen weêrsijden op een rijgh
even veel fijn, om de fchuyten in gelijck gewicht te houden. Sy doen hun reystuygh daer in: en steken eyndelijck hun schuyt van de wal af, en de paerden begeven sich oock allengs tot swemmen, om over te geraken. Doch sy souden hun lichtelijck verdrincken, soo sy niet aen de schuyt gebonden waren; 't welck echter niet gedaen wordt, dan als de Borysthenes stil water heeft, en niet door de winden bewogen wordt. De Turcken voerden in mijn tijdt met dusdanige schuyten hun ruytery over, in een getal van veertigh duysent bestaende, toen de Groote Turck de stadt Assow, aen de mont van de Tanais gelegen, (die door de Tanaische Cosacken, welcke onder de Moskoviter staen, ingenomen was,) weêr deê belegeren, en haer oock won; dat in 't jaer 1642 gebeurde.

Drie mijlen boven Oczakow vloeyt de rivier
Boh in de Boryfthenes. Hier leght oock een
eylandt , dat een driehoeckige geftalte ver-
toont , een half mijl breet, en tegen over Sie-
mienowrok gelegen.
Boven Siemienowrok, aen de rivier Bokus
fiet men Winokrad Krynica, of fekere fpring-
bron op een fteylte. De plaets is aengenaem,
en bequaem om te bewonen,foo om d'overvloet
van 't hout, als om dat men daer lichtelijck
molen-werck toeftellen kan. Andrey Oftrow is
een eylandt van omtrent een mijl lang, en een
vierendeel mijls breet, met boffchen befet.
Pieczonybrodt is oock een gemackelijcke
overtocht. De rivier is hier niet dieper dan drie
voeten, eng, en d'oevers gemackelijck om aen
te komen; ja foo, dat men oock groot gefchut
daer over voeren kan. Beneden defe plaets is de rivier bevarelijck, en kan op veel plaetsen deurwaed worden, gelijck men uyt de kaert kan sien.

Krzemienczow is een eylandt, omtrent vijftien hondert schreden lang, en duysent breet,
en twintig of vijf-en-twintig voeten hoogh, aen de noordsijde seer steyl, maer aen de suydsijde laeg. Hier is geen hout, dat bequaem is om huysen te bouwen, 't welck echter een half mijl van hier, uyt het gewest van Oczakow, gehaelt wordt. Aen de noortsijde van't eylandt
is feker geweft van't vafte lant , feer bequaem
om een vefting te bouwen, dewijl het van alle
fijden met wallen , als feer fteyl fijnde, om-
ringt is.
Owczy Sorom, of nieu Konicipole is de befte
plaets der gener die , naer Oczakow , onder
de heerfchappy der Polen ftaen : welcke plaets
ick in't jaer 1634 eerft gefticht heb; en daer
na heb ick die met een vafte vefting verfterckt.
Defe plaets fou als een fterck wapenhuys tegen
de Turck konnen dienen.
Wat Oczakow aengaet, dit is een ftadt, on-
der het gebiedt van de Turcken, aen de mont
van de Boryfthenes gelegen, van hen Dzian
Crimenda genoemt. De Turckfche galeyen,
tot bewaring van de mont van de Boryfthenes
geftelt, op dat d'Euxinus niet voor de roveryen
der Cofacken bloot foufijn, hebben hier hun
verblijf, daer wel geen havenis, maer echter
|
een veylige ree voor de schepen, die aen ancker leggen. Onder 't kasteel selve siet men twee steden, beyde op d'afgang van de bergh, die soo steyl is van 't zuydoosten tot aen 't noortoosten, dat het schijnt dat men daer af sal vallen. De muren van't kasteel sijn omtrent twintigh voeten hoogh, maer die van de stadt veel laeger. 't Getal der inwoonders is omtrent van
twee duyfent. Aen de zuydfijde van de ftadt is
een ander kafteel, plat van gedaente, echter
met eenige ftucken gefchuts verfien, om de bey-
de oevers van de Boryfthenes, die daer byna een
geheele mijl wijt is, in plicht te houden. Dit
kafteel heeft een toren, daer Turckfche wacht
op is,om eenigh teken te geven, als de Cofacken
pogen fich op d'Euxinus te begeven. Doch de
Cofacken fpotten hier meê, want fy konnen
op de wijfe , die ick hier na verhalen fal, lichte-
lijck in en uyt d'Euxinus komen.

Omtrent een mijl van Oczakow, naer het
zuydooften, is een bequame haven, van d'in-
woonders Berezan genoemt. De mont daer af
is omtrent twee duyfent fchreden groot ; en
men kan daer niet overkomen, dan te fcheep;
tamelijck diep, en dienftigh voor de galeyen.
Defen arm van de rivier wordt Anczakrik ge-
noemt.

Iezero, oft de poel Teligol is lang acht mij-
len, en breet van het fevende tot het achtfte
deel van een mijl. De natuur heeft hier oock
een affcheyding geftelt , op dat de poel fich niet
met de zee vermengen fou. Men vind hier fulck
een overvloet van vifch, dat het water daer af
eenige ftanck geeft , dewijl'er noch vloeying
noch deurtocht is.

Daer is een andere poel, Kuialik genoemt,
twee duyfent fchreden van de zee, oock vischrijck, gelijck de voorgaende. De visschers trecken, om veyligh te sijn, in groote hoopen derwaerts, van omtrent vijftigh mijlen en veerder.
Men vangt daer karpers, en brafems van won-
derlijcke grootheyt.

Bialogrod is een mijl van de zee gelegen, aen
de rivier Tyra, van de Turcken Kierman ge-
noemt. Defe ftadt ftaet oock onder't gebiedt
van den Turck.

Kilia is oock een Turckfche ftadt , met wal-
len en punten, op de wijfe van Europa, ver-
fterckt. Het kafteel, aen de Donau gelegen ,
heeft gebiedt over de ftadt, en is een mijl van
de mont der rivier. Aen welcks andere oever
het oudt Kilia leght, van't welck men noch he-
den d'oude puynhoopen kan fien.
Budziak leght tuflchen Bialogrod en Kilia,
en is een vlackte van omtrent twaelf mijlen
lang, en vijf oft fes mijlen breet. Sy wordt van
de Tartars bewoont, de welcke noch de Turck,
noch de Cham gehoorfamen, maer van de roof
leven. Hier fijn omtrent tachtigh of tnegen-
tigh dorpen. Dit fijn defe ongebonde Scythen,
eeuwige ftroopers en plonderaers der Chrifte-
nen; want fy fijn gelijck de vogelen , die van
den roof leven, en verkoopen de Podoliers en
Ruffen, die fy konnen vangen, om op de ga-
leyen gebruyckt te worden. Maer fy konnen
echter niet lang in Ruslant blijven, ja fy wijc-
ken,
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6cuqbwzihbamwwi9z90t46z2yb44u91</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222413</id>
      <parentid>222403</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:44:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222413</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5793" sha1="s17l8tqd1yi87pzapj033mub8ukyods" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dwars overleggen, aen de welcken sy hun paerden binden, die aen weêrsijden op een rijgh even veel sijn, om de fchuyten in gelijck gewicht te houden. Sy doen hun reystuygh daer in: en steken eyndelijck hun schuyt van de wal af, en de paerden begeven sich oock allengs tot swemmen, om over te geraken. Doch sy souden hun lichtelijck verdrincken, soo sy niet aen de schuyt gebonden waren; 't welck echter niet gedaen wordt, dan als de Borysthenes stil water heeft, en niet door de winden bewogen wordt. De Turcken voerden in mijn tijdt met dusdanige schuyten hun ruytery over, in een getal van veertigh duysent bestaende, toen de Groote Turck de stadt Assow, aen de mont van de Tanais gelegen, (die door de Tanaische Cosacken, welcke onder de Moskoviter staen, ingenomen was,) weêr deê belegeren, en haer oock won; dat in 't jaer 1642 gebeurde.

Drie mijlen boven Oczakow vloeyt de rivier Boh in de Borysthenes. Hier leght oock een
eylandt, dat een driehoeckige gestalte vertoont, een half mijl breet, en tegen over Siemienowrok gelegen.

Boven Siemienowrok, aen de rivier Bokus siet men Winokrad Krynica, of sekere springbron op een steylte. De plaets is aengenaem, en bequaem om te bewonen, soo om d'overvloet van 't hout, als om dat men daer lichtelijck molen-werck toestellen kan. Andrey Ostrow is een eylandt van omtrent een mijl lang, en een vierendeel mijls breet, met bosschen beset.

Pieczonybrodt is oock een gemackelijcke overtocht. De rivier is hier niet dieper dan drie voeten, eng, en d'oevers gemackelijck om aen te komen; ja soo, dat men oock groot geschut daer over voeren kan. Beneden dese plaets is de rivier bevarelijck, en kan op veel plaetsen deurwaed worden, gelijck men uyt de kaert kan sien.

Krzemienczow is een eylandt, omtrent vijftien hondert schreden lang, en duysent breet,
en twintig of vijf-en-twintig voeten hoogh, aen de noordsijde seer steyl, maer aen de suydsijde laeg. Hier is geen hout, dat bequaem is om huysen te bouwen, 't welck echter een half mijl van hier, uyt het gewest van Oczakow, gehaelt wordt. Aen de noortsijde van't eylandt is seker gewest van 't vaste lant, seer bequaem om een vesting te bouwen, dewijl het van alle sijden met wallen, als seer steyl sijnde, omringt is.

Owczy Sorom, of nieu Konicipole is de beste plaets der gener die, naer Oczakow, onder
de heerschappy der Polen staen: welcke plaets ick in 't jaer 1634 eerst gesticht heb; en daer na heb ick die met een vste vesting versterckt. Dese plaets sou als een sterck wapenhuys tegen de Turck konnen dienen.

Wat Oczakow aengaet, dit is een stadt, onder het gebiedt van de Turcken, aen de mont
van de Borysthenes gelegen, van hen Dzian Crimenda genoemt. De Turcksche galeyen, tot bewaring van de mont van de Borysthenes gestelt, op dat d'Euxinus niet voor de roveryen der Cosacken bloot sou sijn, hebben hier hun verblijf, daer wel geen haven is, maer echter
|
een veylige ree voor de schepen, die aen ancker leggen. Onder 't kasteel selve siet men twee steden, beyde op d'afgang van de bergh, die soo steyl is van 't zuydoosten tot aen 't noortoosten, dat het schijnt dat men daer af sal vallen. De muren van't kasteel sijn omtrent twintigh voeten hoogh, maer die van de stadt veel laeger. 't Getal der inwoonders is omtrent van
twee duyfent. Aen de zuydfijde van de ftadt is
een ander kafteel, plat van gedaente, echter
met eenige ftucken gefchuts verfien, om de bey-
de oevers van de Boryfthenes, die daer byna een
geheele mijl wijt is, in plicht te houden. Dit
kafteel heeft een toren, daer Turckfche wacht
op is,om eenigh teken te geven, als de Cofacken
pogen fich op d'Euxinus te begeven. Doch de
Cofacken fpotten hier meê, want fy konnen
op de wijfe , die ick hier na verhalen fal, lichte-
lijck in en uyt d'Euxinus komen.

Omtrent een mijl van Oczakow, naer het
zuydooften, is een bequame haven, van d'in-
woonders Berezan genoemt. De mont daer af
is omtrent twee duyfent fchreden groot ; en
men kan daer niet overkomen, dan te fcheep;
tamelijck diep, en dienftigh voor de galeyen.
Defen arm van de rivier wordt Anczakrik ge-
noemt.

Iezero, oft de poel Teligol is lang acht mij-
len, en breet van het fevende tot het achtfte
deel van een mijl. De natuur heeft hier oock
een affcheyding geftelt , op dat de poel fich niet
met de zee vermengen fou. Men vind hier fulck
een overvloet van vifch, dat het water daer af
eenige ftanck geeft , dewijl'er noch vloeying
noch deurtocht is.

Daer is een andere poel, Kuialik genoemt,
twee duyfent fchreden van de zee, oock vischrijck, gelijck de voorgaende. De visschers trecken, om veyligh te sijn, in groote hoopen derwaerts, van omtrent vijftigh mijlen en veerder.
Men vangt daer karpers, en brafems van won-
derlijcke grootheyt.

Bialogrod is een mijl van de zee gelegen, aen
de rivier Tyra, van de Turcken Kierman ge-
noemt. Defe ftadt ftaet oock onder't gebiedt
van den Turck.

Kilia is oock een Turckfche ftadt , met wal-
len en punten, op de wijfe van Europa, ver-
fterckt. Het kafteel, aen de Donau gelegen ,
heeft gebiedt over de ftadt, en is een mijl van
de mont der rivier. Aen welcks andere oever
het oudt Kilia leght, van't welck men noch he-
den d'oude puynhoopen kan fien.
Budziak leght tuflchen Bialogrod en Kilia,
en is een vlackte van omtrent twaelf mijlen
lang, en vijf oft fes mijlen breet. Sy wordt van
de Tartars bewoont, de welcke noch de Turck,
noch de Cham gehoorfamen, maer van de roof
leven. Hier fijn omtrent tachtigh of tnegen-
tigh dorpen. Dit fijn defe ongebonde Scythen,
eeuwige ftroopers en plonderaers der Chrifte-
nen; want fy fijn gelijck de vogelen , die van
den roof leven, en verkoopen de Podoliers en
Ruffen, die fy konnen vangen, om op de ga-
leyen gebruyckt te worden. Maer fy konnen
echter niet lang in Ruslant blijven, ja fy wijc-
ken,
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s17l8tqd1yi87pzapj033mub8ukyods</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222414</id>
      <parentid>222413</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222414</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5777" sha1="pu8g1zut0oi1wrfbof315zoc6msxdtc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dwars overleggen, aen de welcken sy hun paerden binden, die aen weêrsijden op een rijgh even veel sijn, om de fchuyten in gelijck gewicht te houden. Sy doen hun reystuygh daer in: en steken eyndelijck hun schuyt van de wal af, en de paerden begeven sich oock allengs tot swemmen, om over te geraken. Doch sy souden hun lichtelijck verdrincken, soo sy niet aen de schuyt gebonden waren; 't welck echter niet gedaen wordt, dan als de Borysthenes stil water heeft, en niet door de winden bewogen wordt. De Turcken voerden in mijn tijdt met dusdanige schuyten hun ruytery over, in een getal van veertigh duysent bestaende, toen de Groote Turck de stadt Assow, aen de mont van de Tanais gelegen, (die door de Tanaische Cosacken, welcke onder de Moskoviter staen, ingenomen was,) weêr deê belegeren, en haer oock won; dat in 't jaer 1642 gebeurde.

Drie mijlen boven Oczakow vloeyt de rivier Boh in de Borysthenes. Hier leght oock een
eylandt, dat een driehoeckige gestalte vertoont, een half mijl breet, en tegen over Siemienowrok gelegen.

Boven Siemienowrok, aen de rivier Bokus siet men Winokrad Krynica, of sekere springbron op een steylte. De plaets is aengenaem, en bequaem om te bewonen, soo om d'overvloet van 't hout, als om dat men daer lichtelijck molen-werck toestellen kan. Andrey Ostrow is een eylandt van omtrent een mijl lang, en een vierendeel mijls breet, met bosschen beset.

Pieczonybrodt is oock een gemackelijcke overtocht. De rivier is hier niet dieper dan drie voeten, eng, en d'oevers gemackelijck om aen te komen; ja soo, dat men oock groot geschut daer over voeren kan. Beneden dese plaets is de rivier bevarelijck, en kan op veel plaetsen deurwaed worden, gelijck men uyt de kaert kan sien.

Krzemienczow is een eylandt, omtrent vijftien hondert schreden lang, en duysent breet, en twintig of vijf-en-twintig voeten hoogh, aen de noordsijde seer steyl, maer aen de suydsijde laeg. Hier is geen hout, dat bequaem is om huysen te bouwen, 't welck echter een half mijl van hier, uyt het gewest van Oczakow, gehaelt wordt. Aen de noortsijde van't eylandt is seker gewest van 't vaste lant, seer bequaem om een vesting te bouwen, dewijl het van alle sijden met wallen, als seer steyl sijnde, omringt is.

Owczy Sorom, of nieu Konicipole is de beste plaets der gener die, naer Oczakow, onder
de heerschappy der Polen staen: welcke plaets ick in 't jaer 1634 eerst gesticht heb; en daer na heb ick die met een vste vesting versterckt. Dese plaets sou als een sterck wapenhuys tegen de Turck konnen dienen.

Wat Oczakow aengaet, dit is een stadt, onder het gebiedt van de Turcken, aen de mont
van de Borysthenes gelegen, van hen Dzian Crimenda genoemt. De Turcksche galeyen, tot bewaring van de mont van de Borysthenes gestelt, op dat d'Euxinus niet voor de roveryen der Cosacken bloot sou sijn, hebben hier hun verblijf, daer wel geen haven is, maer echter
|
een veylige ree voor de schepen, die aen ancker leggen. Onder 't kasteel selve siet men twee steden, beyde op d'afgang van de bergh, die soo steyl is van 't zuydoosten tot aen 't noortoosten, dat het schijnt dat men daer af sal vallen. De muren van't kasteel sijn omtrent twintigh voeten hoogh, maer die van de stadt veel laeger. 't Getal der inwoonders is omtrent van twee duysent. Aen de zuydsijde van de stadt is
een ander kasteel, plat van gedaente, echter met eenige stucken geschuts versien, om de beyde oevers van de Borysthenes, die daer byna een geheele mijl wijt is, in plicht te houden. Dit kasteel heeft een toren, daer Turcksche wacht op is, om eenigh teken te geven, als de Cosacken pogen sich op d'Euxinus te begeven. Doch de Cosacken spotten hier meê, want sy konnen op de wijse, die ick hier na verhalen sal, lichtelijck in en uyt d'Euxinus komen.

Omtrent een mijl van Oczakow, naer het zuydoosten, is een bequame haven, van d'inwoonders Berezan genoemt. De mont daer af is omtrent twee duysent schreden groot; en men kan daer niet overkomen, dan te scheep; tamelijck diep, en dienstigh voor de galeyen. Desen arm van de rivier wordt Anczakrik genoemt.

Iezero, oft de poel Teligol is lang acht mijlen, en breet van het sevende tot het achtste deel van een mijl. De natuur heeft hier oock een afscheyding gestelt, op dat de poel sich niet met de zee vermengen sou. Men vind hier sulck een overvloet van visch, dat het water daer af eenige stanck geeft, dewijl 'er noch vloeying
noch deurtocht is.

Daer is een andere poel, Kuialik genoemt, twee duysentschreden van de zee, oock vischrijck, gelijck de voorgaende. De visschers trecken, om veyligh te sijn, in groote hoopen derwaerts, van omtrent vijftigh mijlen en veerder. Men vangt daer karpers, en brasems van wonderlijcke grootheyt.

Bialogrod is een mijl van de zee gelegen, aen de rivier Tyra, van de Turcken Kierman genoemt. Dese stadt staet oock onder 't gebiedt van den Turck.

Kilia is oock een Turckfche ftadt , met wal-
len en punten, op de wijfe van Europa, ver-
fterckt. Het kafteel, aen de Donau gelegen ,
heeft gebiedt over de ftadt, en is een mijl van
de mont der rivier. Aen welcks andere oever
het oudt Kilia leght, van't welck men noch he-
den d'oude puynhoopen kan fien.
Budziak leght tuflchen Bialogrod en Kilia,
en is een vlackte van omtrent twaelf mijlen
lang, en vijf oft fes mijlen breet. Sy wordt van
de Tartars bewoont, de welcke noch de Turck,
noch de Cham gehoorfamen, maer van de roof
leven. Hier fijn omtrent tachtigh of tnegen-
tigh dorpen. Dit fijn defe ongebonde Scythen,
eeuwige ftroopers en plonderaers der Chrifte-
nen; want fy fijn gelijck de vogelen , die van
den roof leven, en verkoopen de Podoliers en
Ruffen, die fy konnen vangen, om op de ga-
leyen gebruyckt te worden. Maer fy konnen
echter niet lang in Ruslant blijven, ja fy wijc-
ken,
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pu8g1zut0oi1wrfbof315zoc6msxdtc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222415</id>
      <parentid>222414</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:51:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222415</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5745" sha1="f0bbdoirhob86njshdbpkzejhzgh26c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

dwars overleggen, aen de welcken sy hun paerden binden, die aen weêrsijden op een rijgh even veel sijn, om de fchuyten in gelijck gewicht te houden. Sy doen hun reystuygh daer in: en steken eyndelijck hun schuyt van de wal af, en de paerden begeven sich oock allengs tot swemmen, om over te geraken. Doch sy souden hun lichtelijck verdrincken, soo sy niet aen de schuyt gebonden waren; 't welck echter niet gedaen wordt, dan als de Borysthenes stil water heeft, en niet door de winden bewogen wordt. De Turcken voerden in mijn tijdt met dusdanige schuyten hun ruytery over, in een getal van veertigh duysent bestaende, toen de Groote Turck de stadt Assow, aen de mont van de Tanais gelegen, (die door de Tanaische Cosacken, welcke onder de Moskoviter staen, ingenomen was,) weêr deê belegeren, en haer oock won; dat in 't jaer 1642 gebeurde.

Drie mijlen boven Oczakow vloeyt de rivier Boh in de Borysthenes. Hier leght oock een
eylandt, dat een driehoeckige gestalte vertoont, een half mijl breet, en tegen over Siemienowrok gelegen.

Boven Siemienowrok, aen de rivier Bokus siet men Winokrad Krynica, of sekere springbron op een steylte. De plaets is aengenaem, en bequaem om te bewonen, soo om d'overvloet van 't hout, als om dat men daer lichtelijck molen-werck toestellen kan. Andrey Ostrow is een eylandt van omtrent een mijl lang, en een vierendeel mijls breet, met bosschen beset.

Pieczonybrodt is oock een gemackelijcke overtocht. De rivier is hier niet dieper dan drie voeten, eng, en d'oevers gemackelijck om aen te komen; ja soo, dat men oock groot geschut daer over voeren kan. Beneden dese plaets is de rivier bevarelijck, en kan op veel plaetsen deurwaed worden, gelijck men uyt de kaert kan sien.

Krzemienczow is een eylandt, omtrent vijftien hondert schreden lang, en duysent breet, en twintig of vijf-en-twintig voeten hoogh, aen de noordsijde seer steyl, maer aen de suydsijde laeg. Hier is geen hout, dat bequaem is om huysen te bouwen, 't welck echter een half mijl van hier, uyt het gewest van Oczakow, gehaelt wordt. Aen de noortsijde van't eylandt is seker gewest van 't vaste lant, seer bequaem om een vesting te bouwen, dewijl het van alle sijden met wallen, als seer steyl sijnde, omringt is.

Owczy Sorom, of nieu Konicipole is de beste plaets der gener die, naer Oczakow, onder
de heerschappy der Polen staen: welcke plaets ick in 't jaer 1634 eerst gesticht heb; en daer na heb ick die met een vste vesting versterckt. Dese plaets sou als een sterck wapenhuys tegen de Turck konnen dienen.

Wat Oczakow aengaet, dit is een stadt, onder het gebiedt van de Turcken, aen de mont
van de Borysthenes gelegen, van hen Dzian Crimenda genoemt. De Turcksche galeyen, tot bewaring van de mont van de Borysthenes gestelt, op dat d'Euxinus niet voor de roveryen der Cosacken bloot sou sijn, hebben hier hun verblijf, daer wel geen haven is, maer echter een veylige ree voor de schepen, die aen ancker leggen. Onder 't kasteel selve siet men twee steden, beyde op d'afgang van de bergh, die soo steyl is van 't zuydoosten tot aen 't noortoosten, dat het schijnt dat men daer af sal vallen. De muren van't kasteel sijn omtrent twintigh voeten hoogh, maer die van de stadt veel laeger. 't Getal der inwoonders is omtrent van twee duysent. Aen de zuydsijde van de stadt is een ander kasteel, plat van gedaente, echter met eenige stucken geschuts versien, om de beyde oevers van de Borysthenes, die daer byna een geheele mijl wijt is, in plicht te houden. Dit kasteel heeft een toren, daer Turcksche wacht op is, om eenigh teken te geven, als de Cosacken pogen sich op d'Euxinus te begeven. Doch de Cosacken spotten hier meê, want sy konnen op de wijse, die ick hier na verhalen sal, lichtelijck in en uyt d'Euxinus komen.

Omtrent een mijl van Oczakow, naer het zuydoosten, is een bequame haven, van d'inwoonders Berezan genoemt. De mont daer af is omtrent twee duysent schreden groot; en men kan daer niet overkomen, dan te scheep; tamelijck diep, en dienstigh voor de galeyen. Desen arm van de rivier wordt Anczakrik genoemt.

Iezero, oft de poel Teligol is lang acht mijlen, en breet van het sevende tot het achtste deel van een mijl. De natuur heeft hier oock een afscheyding gestelt, op dat de poel sich niet met de zee vermengen sou. Men vind hier sulck een overvloet van visch, dat het water daer af eenige stanck geeft, dewijl 'er noch vloeying
noch deurtocht is.

Daer is een andere poel, Kuialik genoemt, twee duysentschreden van de zee, oock vischrijck, gelijck de voorgaende. De visschers trecken, om veyligh te sijn, in groote hoopen derwaerts, van omtrent vijftigh mijlen en veerder. Men vangt daer karpers, en brasems van wonderlijcke grootheyt.

Bialogrod is een mijl van de zee gelegen, aen de rivier Tyra, van de Turcken Kierman genoemt. Dese stadt staet oock onder 't gebiedt van den Turck.

Kilia is oock een Turcksche stadt, met wallen en punten, op de wijse van Europa, versterckt. Het kasteel, aen de Donau gelegen, heeft gebiedt over de stadt, en is een mijl van de mont der rivier. Aen welcks andere oever het oudt Kilia leght, van't welck men noch heden d'oude puynhoopen kan sien.

Budziak leght tusschen Bialogrod en Kilia, en is een vlackte van omtrent twaelf mijlen
lang, en vijf oft ses mijlen breet. Sy wordt van de Tartars bewoont, de welcke noch de Turck, noch de Cham gehoorsamen, maer van de roof leven. Hier sijn omtrent tachtigh of tnegentigh dorpen. Dit sijn dese ongebonde Scythen, eeuwige stroopers en plonderaers der Christenen; want sy sijn gelijck de vogelen, die van den roof leven, en verkoopen de Podoliers en Russen, die sy konnen vangen, om op de galeyen gebruyckt te worden. Maer sy konnen echter niet lang in Ruslant blijven, ja sy wijcken,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f0bbdoirhob86njshdbpkzejhzgh26c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86610</id>
    <revision>
      <id>222418</id>
      <parentid>222320</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222418</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6017" sha1="reajq80ccbobh96bmtnnkmaci07dsrj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
ken, soo haest sy iets gerooft hebben, weer naer hun hutten, om dat sy nauwelijcks het getal van vier of vijf duysent overtreffen. Sy bewoonen altijdt de wildernissen, en dragen alles met sich, ja oock hun wooningen selve. Hun huysen sijn in twee straten onderscheyden, op de wijse van de Europische heydenen: want als sy, met paerden, d'een weyde kael gegeten hebben, soo verhuysen sy elders, gelijck wy op sijn plaets breeder sullen beschrijven.

Tendra is een eylandt, vier mijlen van de mont van de Borysthenes gelegen , drie oft vier mijlen lang; maer echter onvruchtbaer, en met hagedoorn beset. Daer is goet en versch water, en een veylige ree voor de schepen.

Twee mijlen van de Donau is een laeg eylandt, omtrent twee mijlen groot in d'ommetreck, daer oock soet water is. By de Turcken wordt het ''Illanada'', en by de Latijnen 't Slangen-eylandt genoemt. 

Smil is een Turckfche ftadt, fbnder mueren.
Een mijl boven Smil is een plaets, in de welck
ede Keyser der Turcken , Ofman genoemt, in 't
jaer 1620, omtrent de scheut van een grof-ge-
fchut beneden Obliczyca , een brugh de?? ma-
ken , toen hy met een heir van fes hondert duy-
sent mannen naer Podolien trock , sonder iets
anders, dat gedenckwaerdigh was, uyt te rech-
ten , dan een ftecht kafteel gemaeckt te hebben,
Kosin genoemt, aen d'oever van de rivier Tyra
in Walachien gelegen 't welck echter toen van
de Polen ingenomen wierdt, fonder dat fy 't we-
der overgaven , dan na dat de vrede gemaeckt,
en Ofman weder te Conftantinopolen gekeert
was , met verlies van tachtigh duyfent man-
nen , die ten deel door 't ftael, en ten deel door
de honger en pest, in't Turckfche leger woe-
dende, vergingen. De rivier is in defe plaets ten
hooghsten ses hondert schreden breet : want
de Turcken konden van hun brugh met een pijl
van d'een aen d'andere oever schieten. De Do-
nau wordt hier in veel grachten verdeelt, van de
welcke de voornaemfte ftch naer Kilia ontlaft.

Tusschen Renen en Oblizyca fiet men twee
eylanden , 't een Palleka genoemt, 't welck tus-
schen de Donau en Pontus leght, omtrent twee
duyfent fchreden groot: 't is ront, fteyl, echter
met boomen beplant, en elders fant-achtigh, in
voegen dat de Donau , door fijn snelle loop het
uytholt , en jaerlijcks een gedeelte daer van
mede neemt. 't Ander, Galas genoemt, heeft
fijn uytficht naer Walachien, wordt van Grieck-
sche Chriftenen bewoont, en leght aen d'oever
van de Donau, tuffchen twee monden van rivie-
ren , te weten van de rivier Pruthi, en Seretki.

Aen de zuydfijde fiet men Varna , een haven
van de Pontifche zee in Bulgarien. Voorts,
aen dese zee vindt men, tot aen Conftantinopo-
len toe, niet een plaets, die aenmerckens-waer-
digh is.

Nu is noch overigh te feggen , gelijck wy be-
looft hebben, hoe de Cofacken hun Generael
oft Velt-overfte kiefen , en oock hoe fy fich op
d'Euxinus begeven, en in Natolien invallen, om
op de Turcken te stroopen , en hen te verdel-
gen. De Generael van de Cofacken wordt dan 
|
dus verkofen. D'oude krijghslieden, ?Šn ?–ver^ften , te famen vergadert , geven yder hun ftemaen de gene , die fy bequaem achten om dieampt te bedienen ,â€? en de gene, die de meefteftemmen heeft , wordt terftont Generael ofcVelt-overfte verklaert. Indien hy , fich op fijnouderdom , oft onbequaemheyt verontfchuldi-gende, weygert dit ampt aen te nemen, foo worthy, fbnder eenige genade, en vertoeving , in defelfde plaets, als een verrader, gedoot j hoewelde Cofacken f?¨lven dickwils hun Velt-overftenverraden; gelijck men uyt hun gewoonten endaden , die wy hier voor aengeraeckt hebben,bemerckt. Maer indien hy, verkofen fijnde,d'eer aenneemt, foo bedanckt hy voor eerft degeheele vergadering, om datfy hem, hoewelhy 't niet verdient, tot defe hoogheyt hebbetiverheven; daerhy by betuyght, dat hy makenfal dat fy niets in hem te wenfchen fullen heb-ben , om foo wel het voordeel van alle in 't ge-meen, als een yder in 't befonder te bevorderen,als oock om fijn eygen leven voor de welftantfijner broeders (want dus fijn fy gewoon makkander te noemen) te hefteden. Als dit gedaenisjjuyght yder hem toe, en men roept gemeene-lijck , dat- hy lang kef, Daer na gaet yder hoofCvoor hooft by hem, en groet hem; en hy reyckteen yder de handt toe, 't welck hun gewoontein't groeten is. In defer voegen verkiefen deCofacken hun Generael in d^oorlogh; 't welckten meeftendeel in d?Š woefte velden gefchiedt.De Cofacken , hun Velt-overfte dus verkofenhebbende, fijn hem feer gehoorfaem, en fy noe-men hem gemeenelijck Hetman, Hy gebruycktdan over alle een volkomen macht, met d'een't hooft af te ftaen, en d'ander , na dat de mis--daet fwaer is, aen een pael vaft te maeken. D?ŠCofacken onderhouden feer ftrenge krijgstucht,doch fy beginnen niets, fonder berading van d?ŠKrijghsraet, die gemeenelijck Rada genoemtwordt. By de Cofacken is 't een laftigh en g?Š-varelijck ampt een Velt-overfte te fijn; wantbehalven dat hy groote voorfichtigheydt enfchranderheyt behoeft, foo dient hy oock welvan 't geval begunftight te wef?¨n , op. dat herain alle fijn tochten en fT:rijden geen tegenfpoetfou overvallen: ja hy

moet fijn faken met foogrooten dapperheydt beleyden , dat, foo menbevind dathy ergens in gemift heeft, hy ter-ftont onverhoort, als een verrader, gedoot,en een ander , op de voorverhaelde Wijfe, idfijn plaets geftelt wordt. En in de tijdt van fe-ventien jaren, die ick daer in d'oorlogh gedientheb, fijn byna alle de Velt-overften der Cofac-ken, om geringe oorfaeken, van hun eyge volckrampfaliglijck gedoot. Als fy fich toeruften om op d'Euxinifche zeete trecken , 't welck buyten des Konings laft ge-fchied , foo halen fy hun verlof by hun Velt^overfte , en , hun Raedt vergadert hebbende,verkiefen een Overfte tot def?¨ tocht voor foolangen tijt als die duren fal: in welcke terkiefingfy de felve plechteiijckheden gebruycken, diefy gemenelijck inde verkiefingvan hun GeneÂ?rael onderhouden. Eyndelijck trecken fynaetSkarbnica Woyskow ; de plaets j daer fy ge-^ wonelijck I V f â–
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>reajq80ccbobh96bmtnnkmaci07dsrj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222419</id>
      <parentid>222418</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5944" sha1="h5l6dpr2u1f5rz6v41lbvf938s3a9ch" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

ken, soo haest sy iets gerooft hebben, weer naer hun hutten, om dat sy nauwelijcks het getal van vier of vijf duysent overtreffen. Sy bewoonen altijdt de wildernissen, en dragen alles met sich, ja oock hun wooningen selve. Hun huysen sijn in twee straten onderscheyden, op de wijse van de Europische heydenen: want als sy, met paerden, d'een weyde kael gegeten hebben, soo verhuysen sy elders, gelijck wy op sijn plaets breeder sullen beschrijven.

Tendra is een eylandt, vier mijlen van de mont van de Borysthenes gelegen , drie oft vier mijlen lang; maer echter onvruchtbaer, en met hagedoorn beset. Daer is goet en versch water, en een veylige ree voor de schepen.

Twee mijlen van de Donau is een laeg eylandt, omtrent twee mijlen groot in d'ommetreck, daer oock soet water is. By de Turcken wordt het ''Illanada'', en by de Latijnen 't Slangen-eylandt genoemt. 

Smil is een Turckfche ftadt, fbnder mueren.
Een mijl boven Smil is een plaets, in de welck
ede Keyser der Turcken , Ofman genoemt, in 't
jaer 1620, omtrent de scheut van een grof-ge-
fchut beneden Obliczyca , een brugh de?? ma-
ken , toen hy met een heir van fes hondert duy-
sent mannen naer Podolien trock , sonder iets
anders, dat gedenckwaerdigh was, uyt te rech-
ten , dan een ftecht kafteel gemaeckt te hebben,
Kosin genoemt, aen d'oever van de rivier Tyra
in Walachien gelegen 't welck echter toen van
de Polen ingenomen wierdt, fonder dat fy 't we-
der overgaven , dan na dat de vrede gemaeckt,
en Ofman weder te Conftantinopolen gekeert
was , met verlies van tachtigh duyfent man-
nen , die ten deel door 't ftael, en ten deel door
de honger en pest, in't Turckfche leger woe-
dende, vergingen. De rivier is in defe plaets ten
hooghsten ses hondert schreden breet : want
de Turcken konden van hun brugh met een pijl
van d'een aen d'andere oever schieten. De Do-
nau wordt hier in veel grachten verdeelt, van de
welcke de voornaemfte ftch naer Kilia ontlaft.

Tusschen Renen en Oblizyca fiet men twee
eylanden , 't een Palleka genoemt, 't welck tus-
schen de Donau en Pontus leght, omtrent twee
duyfent fchreden groot: 't is ront, fteyl, echter
met boomen beplant, en elders fant-achtigh, in
voegen dat de Donau , door fijn snelle loop het
uytholt , en jaerlijcks een gedeelte daer van
mede neemt. 't Ander, Galas genoemt, heeft
fijn uytficht naer Walachien, wordt van Grieck-
sche Chriftenen bewoont, en leght aen d'oever
van de Donau, tuffchen twee monden van rivie-
ren , te weten van de rivier Pruthi, en Seretki.

Aen de zuydfijde fiet men Varna , een haven
van de Pontifche zee in Bulgarien. Voorts,
aen dese zee vindt men, tot aen Conftantinopo-
len toe, niet een plaets, die aenmerckens-waer-
digh is.

Nu is noch overigh te seggen, gelijck wy belooft hebben, hoe de Cosacken hun Generael oft Velt-overste kiesen, en oock hoe sy sich op d'Euxinus begeven, en in Natolien invallen, om op de Turcken te stroopen, en hen te verdelgen. De Generael van de Cosacken wordt dan dus verkosen. D'oude krijghslieden, en Oversten, te samen vergadert, geven yder hun stem aen de genen, die sy bequaem achten om dit ampt te bedienen; en de gene, die de meeste stemmen heeft, wordt terstont Generael oft Velt-overste verklaert. Indien hy, sich op sijn ouderdom, oft onbequaemheyt verontschuldiggende, weygert dit ampt aen te nemen, soo wordt hy, sonder eenige genade, en vertoeving, in de selfde plaets, als een verrader, gedoot; hoewel de Cosacken selven dickwils hun Velt-oversten verraden; gelijck men uyt hun gewoonten en daden, die wy hier voor aengeraeckt hebben, bemerckt. Maer indien hy, verkosen sijnde, d'eer aenneemt, soo bedanckt voor eerst de geheele vergadering, om dat sy hem, hoewel hy 't niet verdient, to dese hoogheyt hebben verheven; daer hy by betuyght, dat hy maken sal dat sy niets in hem te wenschen sullen hebben, om soo wel het voordeel van alle in 't gemeen, als een yder in 't besonder te bevorderen, als oock om sijn eygen leven voor de welstant sijner broeders (want dus sijn sy gewoon malkander te noemen) te besteden. Als dit gedaen is, juyght yder hem toe, en men roept gemeenelijck, ''dat hy lang leef''. Daer na gaet yder hooft voor hooft by hem, en groet hem; en hy reyckt een yder de handt toe, 't welck hun gewoonte in 't groeten is. In deser voegen verkiesen de Cosacken hun Generael in d'oorlogh; 't welck ten meestendeel in de woeste velden geschiedt. De Cosacken, hun Velt-overste dus verkosen hebbende, sijn hem seer gehoorsaem, en sy noemen hem gemeenelijck Hetman. Hy gebruyckt dan over alle een volkomen macht, met d'een 't hooft af te slaen, en d'ander, na dat de misdaet swaer is, aen een pael vast te maeken. De Cosacken onderhouden seer strenge krijgstucht, doch sy beginnen niets, sonder berading van de Krijghsraet, die gemeenelijck Rada genoemt wordt. By de Cosacken is 't een lastigh en gevarelijck ampt een Velt-overste te sijn: want behalven dat hy groote voorsichtigheydt en schranderheyt behoeft, soo dient hy oock wel van 't geval begunstight te wesen, op dat hem in alle sijn tochten en strijden geen tegenspoet sou overvallen: ja hy moet sijn saken met soo grooten dapperheydt beleyden, dat, soo men bevind dat hy terstont onverhoort, als een verrader, gedoot, en een ander, op de voorverhaelde wijse, in sijn plaets gestelt wordt. En in de tijdt van sevendient jaren, die ick daer in d'oorlogh gedient heb, sijn byna alle de Velt-oversten der Cosacken, om geringe oorsaeken, van hun eyge volck rampsaliglijck gedoot.

Als sy sich toerusten om op d'Euxinische zee te trecken, 't welck buyten des Konings last geschied, soo halen sy hun verlof by hun Velt-overste, en, hun Raedt vergadert hebbende, verkiesen een Overfte tot dese tocht voor soo langen tijt als die duren sal: in welcke verkiesing sy de felve plechteiijckheden gebruycken, die sy gemenelijck in de verkiesing van hun Generael onderhouden. Eyndelijck trecken sy naer Skarbnica Woyskow, de plaets, daer sy gewonelijck&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5l6dpr2u1f5rz6v41lbvf938s3a9ch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222420</id>
      <parentid>222419</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222420</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5920" sha1="oby0dqk99ihjc15fcerw75y56ci7j9y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

ken, soo haest sy iets gerooft hebben, weer naer hun hutten, om dat sy nauwelijcks het getal van vier of vijf duysent overtreffen. Sy bewoonen altijdt de wildernissen, en dragen alles met sich, ja oock hun wooningen selve. Hun huysen sijn in twee straten onderscheyden, op de wijse van de Europische heydenen: want als sy, met paerden, d'een weyde kael gegeten hebben, soo verhuysen sy elders, gelijck wy op sijn plaets breeder sullen beschrijven.

Tendra is een eylandt, vier mijlen van de mont van de Borysthenes gelegen , drie oft vier mijlen lang; maer echter onvruchtbaer, en met hagedoorn beset. Daer is goet en versch water, en een veylige ree voor de schepen.

Twee mijlen van de Donau is een laeg eylandt, omtrent twee mijlen groot in d'ommetreck, daer oock soet water is. By de Turcken wordt het ''Illanada'', en by de Latijnen 't Slangen-eylandt genoemt. 

Smil is een Turcksche stadt, sonder mueren. Een mijl boven Smil is een plaets, in de welck ede Keyser der Turcken, Osman genoemt, in 't jaer 1620, omtrent de scheut van een grof-geschut beneden Obliczyca, een brugh deê maken, toen hy met een heir van ses hondert duysent mannen naer Podolien trock, sonder iets anders, dat gedenckwaerdigh was, uyt te rechten, dan een stecht kasteel gemaeckt te hebben, Kosin genoemt, aen d'oever van de rivier Tyra in Walachien gelegen 't welck echter toen van de Polen ingenomen wierdt, sonder dat sy 't weder overgaven, dan na dat de vrede gemaeckt, en Osman weder te Constantinopolen gekeert was, met verlies van tachtigh duysent mannen, die ten deel door 't stael, en ten deel door de honger en pest, in 't Turcksche leger woedende, vergingen. De rivier is in dese plaets ten hooghsten ses hondert schreden breet: want de Turcken konden van hun brugh met een pijl van d'een aen d'andere oever schieten. De Donau wordt hier in veel grachten verdeelt, van de welcke de voornaemste sich naer Kilia ontlast.

Tusschen Renen en Oblizyca fiet men twee
eylanden , 't een Palleka genoemt, 't welck tus-
schen de Donau en Pontus leght, omtrent twee
duyfent fchreden groot: 't is ront, fteyl, echter
met boomen beplant, en elders fant-achtigh, in
voegen dat de Donau , door fijn snelle loop het
uytholt , en jaerlijcks een gedeelte daer van
mede neemt. 't Ander, Galas genoemt, heeft
fijn uytficht naer Walachien, wordt van Grieck-
sche Chriftenen bewoont, en leght aen d'oever
van de Donau, tuffchen twee monden van rivie-
ren , te weten van de rivier Pruthi, en Seretki.

Aen de zuydfijde fiet men Varna , een haven
van de Pontifche zee in Bulgarien. Voorts,
aen dese zee vindt men, tot aen Conftantinopo-
len toe, niet een plaets, die aenmerckens-waer-
digh is.

Nu is noch overigh te seggen, gelijck wy belooft hebben, hoe de Cosacken hun Generael oft Velt-overste kiesen, en oock hoe sy sich op d'Euxinus begeven, en in Natolien invallen, om op de Turcken te stroopen, en hen te verdelgen. De Generael van de Cosacken wordt dan dus verkosen. D'oude krijghslieden, en Oversten, te samen vergadert, geven yder hun stem aen de genen, die sy bequaem achten om dit ampt te bedienen; en de gene, die de meeste stemmen heeft, wordt terstont Generael oft Velt-overste verklaert. Indien hy, sich op sijn ouderdom, oft onbequaemheyt verontschuldiggende, weygert dit ampt aen te nemen, soo wordt hy, sonder eenige genade, en vertoeving, in de selfde plaets, als een verrader, gedoot; hoewel de Cosacken selven dickwils hun Velt-oversten verraden; gelijck men uyt hun gewoonten en daden, die wy hier voor aengeraeckt hebben, bemerckt. Maer indien hy, verkosen sijnde, d'eer aenneemt, soo bedanckt voor eerst de geheele vergadering, om dat sy hem, hoewel hy 't niet verdient, to dese hoogheyt hebben verheven; daer hy by betuyght, dat hy maken sal dat sy niets in hem te wenschen sullen hebben, om soo wel het voordeel van alle in 't gemeen, als een yder in 't besonder te bevorderen, als oock om sijn eygen leven voor de welstant sijner broeders (want dus sijn sy gewoon malkander te noemen) te besteden. Als dit gedaen is, juyght yder hem toe, en men roept gemeenelijck, ''dat hy lang leef''. Daer na gaet yder hooft voor hooft by hem, en groet hem; en hy reyckt een yder de handt toe, 't welck hun gewoonte in 't groeten is. In deser voegen verkiesen de Cosacken hun Generael in d'oorlogh; 't welck ten meestendeel in de woeste velden geschiedt. De Cosacken, hun Velt-overste dus verkosen hebbende, sijn hem seer gehoorsaem, en sy noemen hem gemeenelijck Hetman. Hy gebruyckt dan over alle een volkomen macht, met d'een 't hooft af te slaen, en d'ander, na dat de misdaet swaer is, aen een pael vast te maeken. De Cosacken onderhouden seer strenge krijgstucht, doch sy beginnen niets, sonder berading van de Krijghsraet, die gemeenelijck Rada genoemt wordt. By de Cosacken is 't een lastigh en gevarelijck ampt een Velt-overste te sijn: want behalven dat hy groote voorsichtigheydt en schranderheyt behoeft, soo dient hy oock wel van 't geval begunstight te wesen, op dat hem in alle sijn tochten en strijden geen tegenspoet sou overvallen: ja hy moet sijn saken met soo grooten dapperheydt beleyden, dat, soo men bevind dat hy terstont onverhoort, als een verrader, gedoot, en een ander, op de voorverhaelde wijse, in sijn plaets gestelt wordt. En in de tijdt van sevendient jaren, die ick daer in d'oorlogh gedient heb, sijn byna alle de Velt-oversten der Cosacken, om geringe oorsaeken, van hun eyge volck rampsaliglijck gedoot.

Als sy sich toerusten om op d'Euxinische zee te trecken, 't welck buyten des Konings last geschied, soo halen sy hun verlof by hun Velt-overste, en, hun Raedt vergadert hebbende, verkiesen een Overfte tot dese tocht voor soo langen tijt als die duren sal: in welcke verkiesing sy de felve plechteiijckheden gebruycken, die sy gemenelijck in de verkiesing van hun Generael onderhouden. Eyndelijck trecken sy naer Skarbnica Woyskow, de plaets, daer sy gewonelijck&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oby0dqk99ihjc15fcerw75y56ci7j9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222421</id>
      <parentid>222420</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5905" sha1="1nk31hrlqk2vle9n89sh91y0u66zbsz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

ken, soo haest sy iets gerooft hebben, weer naer hun hutten, om dat sy nauwelijcks het getal van vier of vijf duysent overtreffen. Sy bewoonen altijdt de wildernissen, en dragen alles met sich, ja oock hun wooningen selve. Hun huysen sijn in twee straten onderscheyden, op de wijse van de Europische heydenen: want als sy, met paerden, d'een weyde kael gegeten hebben, soo verhuysen sy elders, gelijck wy op sijn plaets breeder sullen beschrijven.

Tendra is een eylandt, vier mijlen van de mont van de Borysthenes gelegen, drie oft vier mijlen lang; maer echter onvruchtbaer, en met hagedoorn beset. Daer is goet en versch water, en een veylige ree voor de schepen.

Twee mijlen van de Donau is een laeg eylandt, omtrent twee mijlen groot in d'ommetreck, daer oock soet water is. By de Turcken wordt het ''Illanada'', en by de Latijnen 't Slangen-eylandt genoemt. 

Smil is een Turcksche stadt, sonder mueren. Een mijl boven Smil is een plaets, in de welck ede Keyser der Turcken, Osman genoemt, in 't jaer 1620, omtrent de scheut van een grof-geschut beneden Obliczyca, een brugh deê maken, toen hy met een heir van ses hondert duysent mannen naer Podolien trock, sonder iets anders, dat gedenckwaerdigh was, uyt te rechten, dan een stecht kasteel gemaeckt te hebben, Kosin genoemt, aen d'oever van de rivier Tyra in Walachien gelegen 't welck echter toen van de Polen ingenomen wierdt, sonder dat sy 't weder overgaven, dan na dat de vrede gemaeckt, en Osman weder te Constantinopolen gekeert was, met verlies van tachtigh duysent mannen, die ten deel door 't stael, en ten deel door de honger en pest, in 't Turcksche leger woedende, vergingen. De rivier is in dese plaets ten hooghsten ses hondert schreden breet: want de Turcken konden van hun brugh met een pijl van d'een aen d'andere oever schieten. De Donau wordt hier in veel grachten verdeelt, van de welcke de voornaemste sich naer Kilia ontlast.

Tusschen Renen en Oblizyca siet men twee eylanden , 't een Palleka genoemt, 't welck tusschen de Donau en Pontus leght, omtrent twee duysent schreden groot: 't is ront, steyl, echter met boomen beplant, en elders sant-achtigh, in voegen dat de Donau, door sijn snelle loop het uytholt, en jaerlijcks een gedeelte daer van mede neemt. 't Ander, Galas genoemt, heeft sijn uytsicht naer Walachien, wordt van Griecksche Christenen bewoont, en leght aen d'oever van de Donau, tusschen twee monden van rivieren, te weten van de rivier Pruthi, en Seretki.

Aen de zuydsijde siet men Varna, een haven van de Pontische zee in Bulgarien. Voorts, aen dese zee vindt men, tot aen Constantinopolen toe, niet een plaets, die aenmerckens-waerdigh is.

Nu is noch overigh te seggen, gelijck wy belooft hebben, hoe de Cosacken hun Generael oft Velt-overste kiesen, en oock hoe sy sich op d'Euxinus begeven, en in Natolien invallen, om op de Turcken te stroopen, en hen te verdelgen. De Generael van de Cosacken wordt dan dus verkosen. D'oude krijghslieden, en Oversten, te samen vergadert, geven yder hun stem aen de genen, die sy bequaem achten om dit ampt te bedienen; en de gene, die de meeste stemmen heeft, wordt terstont Generael oft Velt-overste verklaert. Indien hy, sich op sijn ouderdom, oft onbequaemheyt verontschuldiggende, weygert dit ampt aen te nemen, soo wordt hy, sonder eenige genade, en vertoeving, in de selfde plaets, als een verrader, gedoot; hoewel de Cosacken selven dickwils hun Velt-oversten verraden; gelijck men uyt hun gewoonten en daden, die wy hier voor aengeraeckt hebben, bemerckt. Maer indien hy, verkosen sijnde, d'eer aenneemt, soo bedanckt voor eerst de geheele vergadering, om dat sy hem, hoewel hy 't niet verdient, to dese hoogheyt hebben verheven; daer hy by betuyght, dat hy maken sal dat sy niets in hem te wenschen sullen hebben, om soo wel het voordeel van alle in 't gemeen, als een yder in 't besonder te bevorderen, als oock om sijn eygen leven voor de welstant sijner broeders (want dus sijn sy gewoon malkander te noemen) te besteden. Als dit gedaen is, juyght yder hem toe, en men roept gemeenelijck, ''dat hy lang leef''. Daer na gaet yder hooft voor hooft by hem, en groet hem; en hy reyckt een yder de handt toe, 't welck hun gewoonte in 't groeten is. In deser voegen verkiesen de Cosacken hun Generael in d'oorlogh; 't welck ten meestendeel in de woeste velden geschiedt. De Cosacken, hun Velt-overste dus verkosen hebbende, sijn hem seer gehoorsaem, en sy noemen hem gemeenelijck Hetman. Hy gebruyckt dan over alle een volkomen macht, met d'een 't hooft af te slaen, en d'ander, na dat de misdaet swaer is, aen een pael vast te maeken. De Cosacken onderhouden seer strenge krijgstucht, doch sy beginnen niets, sonder berading van de Krijghsraet, die gemeenelijck Rada genoemt wordt. By de Cosacken is 't een lastigh en gevarelijck ampt een Velt-overste te sijn: want behalven dat hy groote voorsichtigheydt en schranderheyt behoeft, soo dient hy oock wel van 't geval begunstight te wesen, op dat hem in alle sijn tochten en strijden geen tegenspoet sou overvallen: ja hy moet sijn saken met soo grooten dapperheydt beleyden, dat, soo men bevind dat hy terstont onverhoort, als een verrader, gedoot, en een ander, op de voorverhaelde wijse, in sijn plaets gestelt wordt. En in de tijdt van sevendient jaren, die ick daer in d'oorlogh gedient heb, sijn byna alle de Velt-oversten der Cosacken, om geringe oorsaeken, van hun eyge volck rampsaliglijck gedoot.

Als sy sich toerusten om op d'Euxinische zee te trecken, 't welck buyten des Konings last geschied, soo halen sy hun verlof by hun Velt-overste, en, hun Raedt vergadert hebbende, verkiesen een Overfte tot dese tocht voor soo langen tijt als die duren sal: in welcke verkiesing sy de felve plechteiijckheden gebruycken, die sy gemenelijck in de verkiesing van hun Generael onderhouden. Eyndelijck trecken sy naer Skarbnica Woyskow, de plaets, daer sy gewonelijck&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nk31hrlqk2vle9n89sh91y0u66zbsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86611</id>
    <revision>
      <id>222405</id>
      <parentid>222321</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T17:48:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222405</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4693" sha1="8pkj1ppmjiizzxd3useefboeu6xjony" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
wonelijck te samen komen , en groote schuyten
maken, van sesligh voeten lang, en tien oft
twaelf voeten breet, en omtrent tien voeten
diep. Dese schuyten hebben onder geen kiel,
gelijck d'anderen , maer worden opgeboeyt op
een bodem van wilgen, of van linden-hout,
en vijfenveertigh voeten lang, daer sy plancken
|
van tien of twaelf voeten lang, en omtrent eenvoet breet, op de gewoone wijse, opsetten, en aen malkander valt maeken , tot dat de schuyt twaelf voeten hoogh, en sestig voeten lang geworden is; 't welck alles bequamelijcker in dese bygevoegde afbeelding, hoewel in 't ruw door my afgeteekent, gesien kan worden.
|}
&lt;br/&gt;
[[File:Chajka kozacka 1664.jpg|500px|center]]
{|
|-----
|
Men f??et aen defe fchuyten bundelen van bie-fen, foo groot als een wijnvat, die malkanderraken, en met touwen, die van defchors vanlindeboomen gemaeckt fijn , aen de fijden vande fchuyten, van voren tot achter , gebondenfijn. Def?¨ biesboffen drijven op 't water, enmaken by fware ftorm , dat de fchuyten, die fydoor hun lichtighey t in 't gewicht houden, niette gront gaen, noch omflingeren. De Cofackenbouwen def?¨ fchuyten byna op de felfde wijf?¨,alsonfe timmerlieden , foo veel de boorden en na-den, en 't pecken aengaet. Sy gebruycken oocktwee riemen, in de plaets van een roer , die aende beyde ftevens uytfteecken. Want dewijl defchuyten lang fijn , foo fouden fy, als de vyandthen op de hals viel, niet foo lichtelijck konnenkeeren en wenden. Sy hebben gemenelijck aenyder boort twaelf of feltien andere riemen , metde welcken de fchuyt voortgeroeyt wordt, endat foo fnel , dat de Turckfche galeyen henniet konnen achterhalen. Sy hebben oock inhun fchuyten een maft, daer een flecht feylaengeknoopt wordt , doch niet dan als de zeeflecht is, maer als het hardt waeyt, foo roeyenfy voort. Defe fchuyten fijn fonder verdeck.Sy gebruycken op zee biskuyt, in groote vatenvan tien voeten lang, en vier voeten breet, diewel gebonden fijn. Dit broot wordt aen yderuytgedeelt. Sy voeden fich oock met fekerefpiji?¨ van geers, gelijck mede van meel, metwater gekoockt, het welck fy, met geers ver-mengt , met malkander eten ; en defe fpijfeis by hen een lecker gerecht, dat fy , fbo totfj^ijs, als tot dranck , gebruycken. 't Is fuur vanfmaeck, en wordt gemenelijck van hen Sala-make genoemt, als of men leckere fpijfe feyde.Doch het heeft mynooyt feer wel gefmaeckt,en ick heb het niet gebruyckt, dan als ick geenbeter hadt. Dit volck is feer fbber , en lijdt nietdat iemant op zee droncken is, en indien meniemandt fodanigh bevind , foo wordt hy vand'Admirael buyten gefet. En dieshalven is 't henoock niet geoorloft'eenige brandewijn mee 
|
te nemen; op dat fy, fich nuchter houdende, voor-fpoediger in hun reyfe fbuden fijn. 

Als de Cofacken fich toeruften,om fich aen de TijdtTartaren te wreken , foo verkiefen fy de herfft,en fenden hun lijftocht, en 'tgene , dat hen totd'oorlogh nootfakelijck is, voorby de waterval-len van de Boryfthenes , van daer fy, hun fchuy-ten gemaeckt hebbende,hun regementen,in vijfof fes duyfent mannen beftaende,fich te velt be-geven. Alle defen fijn meeft uytgekofenen , enoude fbldaten. De gene , die tot defe tochtgefchickt worden , oeffenen fich in de wapenen,en in al 't gene , dat tot d'oorlogh dienftigh is.Defe fchuyten worden omtrent in de tijdt vanvijftien dagen , en met hun eyge handen ge-maeckt want fy fijn in dat werck, en in alle an-dere ambachten geoeffent; in voegen dat fy inde tijt van drie weken tachtigh of hondert dus-danige fchuyten, gelijck wy befchreven heb-ben , vaerdigh maken. Sy begeven fich in def?¨ mpenen.fchuyten , en in yder vijftigh of f?¨ftigh mannen,elck met een musket en fabel gewapent. In yderfchuyt fijn vier of fes vaten , vol van lijftocht.Hun zeekleeding is een flechte rock over hunhemdt: hun fchoenen fijn ten meeftendeel vanfchorft?¨n van lindeboomen gemaeckt. Sy heb-ben een hoet op't hooft, van wolle laken toe-geftelt. Yder draeght fes pont buftekruyt, eqfoo veel loot, als noodigh is j 't welck fy allesin vaetjes doen, die fy ter fijden van hun grootevaten leggen. Yder heeft oock een fonnewij-fer. Dit is de fcheeps-vlootder Cofacken , die,dus toegeruft fijnde, een fchrick is, niet al-leenlijck voor de Pontifche zee, maer oockvoor geheel Natoli??n, hoe groot het oock is. Sy,dus toegeruft fijnde, varen de Boryfthenes Toert^?Ÿingaf. D'Admirael heeft fijn teeken aen de maft ,diens fchuyt gemenelijck de derde in def?¨ tochtis. De fchuyten houden foo dicht by malkan-der,datfy d'een d'ander byna raken. De Turck,door 't gevaer fchrander geworden , houdt aende mont van de rivier veel galeyen, om denCofacken de deurtocht naer de Pontifche zee te be-
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8pkj1ppmjiizzxd3useefboeu6xjony</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222409</id>
      <parentid>222405</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4699" sha1="qgrvjxikgbsofx13kb8wp4mic442pq0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
wonelijck te samen komen , en groote schuyten
maken, van sesligh voeten lang, en tien oft
twaelf voeten breet, en omtrent tien voeten
diep. Dese schuyten hebben onder geen kiel,
gelijck d'anderen , maer worden opgeboeyt op
een bodem van wilgen, of van linden-hout,
en vijfenveertigh voeten lang, daer sy plancken
|
van tien of twaelf voeten lang, en omtrent eenvoet breet, op de gewoone wijse, opsetten, en aen malkander valt maeken , tot dat de schuyt twaelf voeten hoogh, en sestig voeten lang geworden is; 't welck alles bequamelijcker in dese bygevoegde afbeelding, hoewel in 't ruw door my afgeteekent, gesien kan worden.
|}
&lt;br/&gt;
[[File:Chajka kozacka 1664.jpg|500px|center]]
{|
|-----
|
Men siet aen dese schuyten bundelen van biesen, soo groot als een wijnvat, die malkander raken, en met touwen, die van de schors van lindeboomen gemaeckt sijn, aen de sijden van de schuyten, van voren tot achter, gebonden sijn. Dese biesbossen drijven op 't water, en maken by sware storm, dat deschuyten, die sy door hun lichtigheyt in 't gewicht houden, niet te gront gaen, noch omslingeren. De Cosacken bouwen dese schuyten byna op de selfde wijse, als onse timmerlieden, soo veel de boorden en naden, en 't pecken aengaet. Sy gebruycken oock twee riemen, in de plaets van een roer, die aen de beyde stevens uytsteecken. Want dewijl de schuyten lang sijn, soo souden sy, als de vyandt hen op de hals viel, niet soo lichtelijck konnen keeren en wenden. Sy hebben gemenelijck aen yder boort twaelf of sestien andere riemen, met de welcken de schuyt voortgeroeyt wordt, en dat soo snel, dat de Turcksche galeyen hen niet konnen achterhalen. Sy hebben oock in hun schuyten een mast, daer een slecht seyl aengeknoopt wordt, doch niet dan als de zee slecht is, maer als het hardt waeyt, soo roeyen sy voort. Dese schuyten sijn sonder verdeck. Sy gebruycken op zee biskuyt, in groote vaten van tien voeten lang, en vier voeten breet, die wel gebonden sijn. Dit broot wordt aen yder uytgedeelt. Sy voeden sich oock met sekere spijse van geers, gelijck mede van meel, met water gekoockt, het welck sy, met geers vermengt, met malkander eten; en dese spijse is by hen een lecker gerecht, dat sy, soo tot spijs, als tot dranck, gebruycken. 't Is suur van smaeck, en wordt gemenelijck van hen Salamake genoemt, als of men leckere spijse seyde. Doch het heeft my nooyt seer wel gesmaeckt, en ick heb het niet gebruyckt, dan als ick geen beter hadt. Dit volck is seer sober, en lijdt niet dat iemant op zee droncken is, en indien men iemandt sodanigh bevind, soo wordt hy van d'Admirael buyten geset. En dieshalven is 't hen oock niet geoorloft eenige brandewijn mee 
|
te nemen; op dat sy, sich nuchter houdende, voorspoediger in hun reyse souden sijn. 

Als de Cosacken sich toerusten, om sich aen de Tartaren te wreken, soo verkiesen sy de herfst, en senden hun lijftocht, en 't gene, dat hen tot d'oorlogh nootsakelijck is, voorby de watervallen van de Borysthenes, van daer sy, hun schuyten gemaeckt hebbende, hun regementen, in vijf of ses duysent mannen bestaende, sich te velt begeven. Alle desen sijn meest uytgekosenen, en oude soldaten. De gene , die tot defe tochtgefchickt worden , oeffenen fich in de wapenen,en in al 't gene , dat tot d'oorlogh dienftigh is.Defe fchuyten worden omtrent in de tijdt vanvijftien dagen , en met hun eyge handen ge-maeckt want fy fijn in dat werck, en in alle an-dere ambachten geoeffent; in voegen dat fy inde tijt van drie weken tachtigh of hondert dus-danige fchuyten, gelijck wy befchreven heb-ben , vaerdigh maken. Sy begeven fich in def?¨ mpenen.fchuyten , en in yder vijftigh of f?¨ftigh mannen,elck met een musket en fabel gewapent. In yderfchuyt fijn vier of fes vaten , vol van lijftocht.Hun zeekleeding is een flechte rock over hunhemdt: hun fchoenen fijn ten meeftendeel vanfchorft?¨n van lindeboomen gemaeckt. Sy heb-ben een hoet op't hooft, van wolle laken toe-geftelt. Yder draeght fes pont buftekruyt, eqfoo veel loot, als noodigh is j 't welck fy allesin vaetjes doen, die fy ter fijden van hun grootevaten leggen. Yder heeft oock een fonnewij-fer. Dit is de fcheeps-vlootder Cofacken , die,dus toegeruft fijnde, een fchrick is, niet al-leenlijck voor de Pontifche zee, maer oockvoor geheel Natoli??n, hoe groot het oock is. Sy,dus toegeruft fijnde, varen de Boryfthenes Toert^?Ÿingaf. D'Admirael heeft fijn teeken aen de maft ,diens fchuyt gemenelijck de derde in def?¨ tochtis. De fchuyten houden foo dicht by malkan-der,datfy d'een d'ander byna raken. De Turck,door 't gevaer fchrander geworden , houdt aende mont van de rivier veel galeyen, om denCofacken de deurtocht naer de Pontifche zee te be-
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qgrvjxikgbsofx13kb8wp4mic442pq0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222410</id>
      <parentid>222409</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:22:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4689" sha1="hh8oxskjwt6qtoqhcoibjq5erbs4lch" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
wonelijck te samen komen , en groote schuyten
maken, van sesligh voeten lang, en tien oft
twaelf voeten breet, en omtrent tien voeten
diep. Dese schuyten hebben onder geen kiel,
gelijck d'anderen , maer worden opgeboeyt op
een bodem van wilgen, of van linden-hout,
en vijfenveertigh voeten lang, daer sy plancken
|
van tien of twaelf voeten lang, en omtrent eenvoet breet, op de gewoone wijse, opsetten, en aen malkander valt maeken , tot dat de schuyt twaelf voeten hoogh, en sestig voeten lang geworden is; 't welck alles bequamelijcker in dese bygevoegde afbeelding, hoewel in 't ruw door my afgeteekent, gesien kan worden.
|}
&lt;br/&gt;
[[File:Chajka kozacka 1664.jpg|500px|center]]
{|
|-----
|
Men siet aen dese schuyten bundelen van biesen, soo groot als een wijnvat, die malkander raken, en met touwen, die van de schors van lindeboomen gemaeckt sijn, aen de sijden van de schuyten, van voren tot achter, gebonden sijn. Dese biesbossen drijven op 't water, en maken by sware storm, dat deschuyten, die sy door hun lichtigheyt in 't gewicht houden, niet te gront gaen, noch omslingeren. De Cosacken bouwen dese schuyten byna op de selfde wijse, als onse timmerlieden, soo veel de boorden en naden, en 't pecken aengaet. Sy gebruycken oock twee riemen, in de plaets van een roer, die aen de beyde stevens uytsteecken. Want dewijl de schuyten lang sijn, soo souden sy, als de vyandt hen op de hals viel, niet soo lichtelijck konnen keeren en wenden. Sy hebben gemenelijck aen yder boort twaelf of sestien andere riemen, met de welcken de schuyt voortgeroeyt wordt, en dat soo snel, dat de Turcksche galeyen hen niet konnen achterhalen. Sy hebben oock in hun schuyten een mast, daer een slecht seyl aengeknoopt wordt, doch niet dan als de zee slecht is, maer als het hardt waeyt, soo roeyen sy voort. Dese schuyten sijn sonder verdeck. Sy gebruycken op zee biskuyt, in groote vaten van tien voeten lang, en vier voeten breet, die wel gebonden sijn. Dit broot wordt aen yder uytgedeelt. Sy voeden sich oock met sekere spijse van geers, gelijck mede van meel, met water gekoockt, het welck sy, met geers vermengt, met malkander eten; en dese spijse is by hen een lecker gerecht, dat sy, soo tot spijs, als tot dranck, gebruycken. 't Is suur van smaeck, en wordt gemenelijck van hen Salamake genoemt, als of men leckere spijse seyde. Doch het heeft my nooyt seer wel gesmaeckt, en ick heb het niet gebruyckt, dan als ick geen beter hadt. Dit volck is seer sober, en lijdt niet dat iemant op zee droncken is, en indien men iemandt sodanigh bevind, soo wordt hy van d'Admirael buyten geset. En dieshalven is 't hen oock niet geoorloft eenige brandewijn mee 
|
te nemen; op dat sy, sich nuchter houdende, voorspoediger in hun reyse souden sijn. 

Als de Cosacken sich toerusten, om sich aen de Tartaren te wreken, soo verkiesen sy de herfst, en senden hun lijftocht, en 't gene, dat hen tot d'oorlogh nootsakelijck is, voorby de watervallen van de Borysthenes, van daer sy, hun schuyten gemaeckt hebbende, hun regementen, in vijf of ses duysent mannen bestaende, sich te velt begeven. Alle desen sijn meest uytgekosenen, en oude soldaten. De gene, die tot dese tocht geschickt worden, oeffenen sich in de wapenen, en in al 't gene, dat tot d'oorlogh dienstigh is. Dese schuyten worden omtrent in de tijdt van vijftien dagen, en met hun eyge handen gemaeckt want sy sijn in dat werck, en in alle andere ambachten geoeffent; in voegen dat sy in de tijt van drie weken tachtigh of hondert dusdanige schuyten, gelijck wy beschreven hebben, vaerdigh maken. Sy begeven sich in dese schuyten, en in yder vijftigh of sestigh mannen, elck met een musket en sabel gewapent. In yder schuyt sijn vier of ses vaten, vol van lijftocht. Hun zeekleeding is een slechte rock over hun hemdt: hun schoenen sijn ten meestendeel van schorssen van lindeboomen gemaeckt. Sy hebben een hoet op 't hooft, van wolle laken toegestelt. Yder draeght ses pont bussekruyt, en soo veel loot, als noodigh is; 't welck sy alles in vaetjes doen, die sy ter sijden van hun groote vaten leggen. Yder heeft oock een sonnewijseer. Dit is de scheeps-vloot der Cosacken, die, dus toegerust sijnde, een schrick is, niet alleenlijck voor de Pontische zee, maer oock voor geheel Natolien, hoe groot het oock is. 

Sy, dus toegeruft fijnde, varen de Boryfthenes Toert^?Ÿingaf. D'Admirael heeft fijn teeken aen de maft ,diens fchuyt gemenelijck de derde in def?¨ tochtis. De fchuyten houden foo dicht by malkan-der,datfy d'een d'ander byna raken. De Turck,door 't gevaer fchrander geworden , houdt aende mont van de rivier veel galeyen, om denCofacken de deurtocht naer de Pontifche zee te be-
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hh8oxskjwt6qtoqhcoibjq5erbs4lch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222411</id>
      <parentid>222410</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4661" sha1="gir00hhr0lkd8yyb2h0afvaolty43a4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
wonelijck te samen komen , en groote schuyten
maken, van sesligh voeten lang, en tien oft
twaelf voeten breet, en omtrent tien voeten
diep. Dese schuyten hebben onder geen kiel,
gelijck d'anderen , maer worden opgeboeyt op
een bodem van wilgen, of van linden-hout,
en vijfenveertigh voeten lang, daer sy plancken
|
van tien of twaelf voeten lang, en omtrent eenvoet breet, op de gewoone wijse, opsetten, en aen malkander valt maeken , tot dat de schuyt twaelf voeten hoogh, en sestig voeten lang geworden is; 't welck alles bequamelijcker in dese bygevoegde afbeelding, hoewel in 't ruw door my afgeteekent, gesien kan worden.
|}
&lt;br/&gt;
[[File:Chajka kozacka 1664.jpg|600px|center]]
Men siet aen dese schuyten bundelen van biesen, soo groot als een wijnvat, die malkander raken, en met touwen, die van de schors van lindeboomen gemaeckt sijn, aen de sijden van de schuyten, van voren tot achter, gebonden sijn. Dese biesbossen drijven op 't water, en maken by sware storm, dat deschuyten, die sy door hun lichtigheyt in 't gewicht houden, niet te gront gaen, noch omslingeren. De Cosacken bouwen dese schuyten byna op de selfde wijse, als onse timmerlieden, soo veel de boorden en naden, en 't pecken aengaet. Sy gebruycken oock twee riemen, in de plaets van een roer, die aen de beyde stevens uytsteecken. Want dewijl de schuyten lang sijn, soo souden sy, als de vyandt hen op de hals viel, niet soo lichtelijck konnen keeren en wenden. Sy hebben gemenelijck aen yder boort twaelf of sestien andere riemen, met de welcken de schuyt voortgeroeyt wordt, en dat soo snel, dat de Turcksche galeyen hen niet konnen achterhalen. Sy hebben oock in hun schuyten een mast, daer een slecht seyl aengeknoopt wordt, doch niet dan als de zee slecht is, maer als het hardt waeyt, soo roeyen sy voort. Dese schuyten sijn sonder verdeck. Sy gebruycken op zee biskuyt, in groote vaten van tien voeten lang, en vier voeten breet, die wel gebonden sijn. Dit broot wordt aen yder uytgedeelt. Sy voeden sich oock met sekere spijse van geers, gelijck mede van meel, met water gekoockt, het welck sy, met geers vermengt, met malkander eten; en dese spijse is by hen een lecker gerecht, dat sy, soo tot spijs, als tot dranck, gebruycken. 't Is suur van smaeck, en wordt gemenelijck van hen Salamake genoemt, als of men leckere spijse seyde. Doch het heeft my nooyt seer wel gesmaeckt, en ick heb het niet gebruyckt, dan als ick geen beter hadt. Dit volck is seer sober, en lijdt niet dat iemant op zee droncken is, en indien men iemandt sodanigh bevind, soo wordt hy van d'Admirael buyten geset. En dieshalven is 't hen oock niet geoorloft eenige brandewijn mee te nemen; op dat sy, sich nuchter houdende, voorspoediger in hun reyse souden sijn. 

Als de Cosacken sich toerusten, om sich aen de Tartaren te wreken, soo verkiesen sy de herfst, en senden hun lijftocht, en 't gene, dat hen tot d'oorlogh nootsakelijck is, voorby de watervallen van de Borysthenes, van daer sy, hun schuyten gemaeckt hebbende, hun regementen, in vijf of ses duysent mannen bestaende, sich te velt begeven. Alle desen sijn meest uytgekosenen, en oude soldaten. De gene, die tot dese tocht geschickt worden, oeffenen sich in de wapenen, en in al 't gene, dat tot d'oorlogh dienstigh is. Dese schuyten worden omtrent in de tijdt van vijftien dagen, en met hun eyge handen gemaeckt want sy sijn in dat werck, en in alle andere ambachten geoeffent; in voegen dat sy in de tijt van drie weken tachtigh of hondert dusdanige schuyten, gelijck wy beschreven hebben, vaerdigh maken. Sy begeven sich in dese schuyten, en in yder vijftigh of sestigh mannen, elck met een musket en sabel gewapent. In yder schuyt sijn vier of ses vaten, vol van lijftocht. Hun zeekleeding is een slechte rock over hun hemdt: hun schoenen sijn ten meestendeel van schorssen van lindeboomen gemaeckt. Sy hebben een hoet op 't hooft, van wolle laken toegestelt. Yder draeght ses pont bussekruyt, en soo veel loot, als noodigh is; 't welck sy alles in vaetjes doen, die sy ter sijden van hun groote vaten leggen. Yder heeft oock een sonnewijseer. Dit is de scheeps-vloot der Cosacken, die, dus toegerust sijnde, een schrick is, niet alleenlijck voor de Pontische zee, maer oock voor geheel Natolien, hoe groot het oock is. 

Sy, dus toegerust sijnde, varen de Borysthenes af. D'Admirael heeft sijn teeken aen de mast, diens schuyt gemenelijck de derde in dese tocht is. De schuyten houden soo dicht by malkander, dat sy d'een d'ander byna raken. De Turck, door 't gevaer schrander geworden, houdt aen de mont van de rivier veel galeyen, om den Cosacken de deurtocht naer de Pontische zee te be-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gir00hhr0lkd8yyb2h0afvaolty43a4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222412</id>
      <parentid>222411</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T18:25:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222412</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4644" sha1="kavehwxo52ywl7kmxk9ad1sn13razvt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

wonelijck te samen komen , en groote schuyten maken, van sesligh voeten lang, en tien oft twaelf voeten breet, en omtrent tien voeten diep. Dese schuyten hebben onder geen kiel, gelijck d'anderen, maer worden opgeboeyt op een bodem van wilgen, of van linden-hout, en vijfenveertigh voeten lang, daer sy plancken van tien of twaelf voeten lang, en omtrent een voet breet, op de gewoone wijse, opsetten, en aen malkander valt maeken, tot dat de schuyt twaelf voeten hoogh, en sestig voeten lang geworden is; 't welck alles bequamelijcker in dese bygevoegde afbeelding, hoewel in 't ruw door my afgeteekent, gesien kan worden.
&lt;br/&gt;
[[File:Chajka kozacka 1664.jpg|600px|center]]
Men siet aen dese schuyten bundelen van biesen, soo groot als een wijnvat, die malkander raken, en met touwen, die van de schors van lindeboomen gemaeckt sijn, aen de sijden van de schuyten, van voren tot achter, gebonden sijn. Dese biesbossen drijven op 't water, en maken by sware storm, dat deschuyten, die sy door hun lichtigheyt in 't gewicht houden, niet te gront gaen, noch omslingeren. De Cosacken bouwen dese schuyten byna op de selfde wijse, als onse timmerlieden, soo veel de boorden en naden, en 't pecken aengaet. Sy gebruycken oock twee riemen, in de plaets van een roer, die aen de beyde stevens uytsteecken. Want dewijl de schuyten lang sijn, soo souden sy, als de vyandt hen op de hals viel, niet soo lichtelijck konnen keeren en wenden. Sy hebben gemenelijck aen yder boort twaelf of sestien andere riemen, met de welcken de schuyt voortgeroeyt wordt, en dat soo snel, dat de Turcksche galeyen hen niet konnen achterhalen. Sy hebben oock in hun schuyten een mast, daer een slecht seyl aengeknoopt wordt, doch niet dan als de zee slecht is, maer als het hardt waeyt, soo roeyen sy voort. Dese schuyten sijn sonder verdeck. Sy gebruycken op zee biskuyt, in groote vaten van tien voeten lang, en vier voeten breet, die wel gebonden sijn. Dit broot wordt aen yder uytgedeelt. Sy voeden sich oock met sekere spijse van geers, gelijck mede van meel, met water gekoockt, het welck sy, met geers vermengt, met malkander eten; en dese spijse is by hen een lecker gerecht, dat sy, soo tot spijs, als tot dranck, gebruycken. 't Is suur van smaeck, en wordt gemenelijck van hen Salamake genoemt, als of men leckere spijse seyde. Doch het heeft my nooyt seer wel gesmaeckt, en ick heb het niet gebruyckt, dan als ick geen beter hadt. Dit volck is seer sober, en lijdt niet dat iemant op zee droncken is, en indien men iemandt sodanigh bevind, soo wordt hy van d'Admirael buyten geset. En dieshalven is 't hen oock niet geoorloft eenige brandewijn mee te nemen; op dat sy, sich nuchter houdende, voorspoediger in hun reyse souden sijn. 

Als de Cosacken sich toerusten, om sich aen de Tartaren te wreken, soo verkiesen sy de herfst, en senden hun lijftocht, en 't gene, dat hen tot d'oorlogh nootsakelijck is, voorby de watervallen van de Borysthenes, van daer sy, hun schuyten gemaeckt hebbende, hun regementen, in vijf of ses duysent mannen bestaende, sich te velt begeven. Alle desen sijn meest uytgekosenen, en oude soldaten. De gene, die tot dese tocht geschickt worden, oeffenen sich in de wapenen, en in al 't gene, dat tot d'oorlogh dienstigh is. Dese schuyten worden omtrent in de tijdt van vijftien dagen, en met hun eyge handen gemaeckt want sy sijn in dat werck, en in alle andere ambachten geoeffent; in voegen dat sy in de tijt van drie weken tachtigh of hondert dusdanige schuyten, gelijck wy beschreven hebben, vaerdigh maken. Sy begeven sich in dese schuyten, en in yder vijftigh of sestigh mannen, elck met een musket en sabel gewapent. In yder schuyt sijn vier of ses vaten, vol van lijftocht. Hun zeekleeding is een slechte rock over hun hemdt: hun schoenen sijn ten meestendeel van schorssen van lindeboomen gemaeckt. Sy hebben een hoet op 't hooft, van wolle laken toegestelt. Yder draeght ses pont bussekruyt, en soo veel loot, als noodigh is; 't welck sy alles in vaetjes doen, die sy ter sijden van hun groote vaten leggen. Yder heeft oock een sonnewijseer. Dit is de scheeps-vloot der Cosacken, die, dus toegerust sijnde, een schrick is, niet alleenlijck voor de Pontische zee, maer oock voor geheel Natolien, hoe groot het oock is. 

Sy, dus toegerust sijnde, varen de Borysthenes af. D'Admirael heeft sijn teeken aen de mast, diens schuyt gemenelijck de derde in dese tocht is. De schuyten houden soo dicht by malkander, dat sy d'een d'ander byna raken. De Turck, door 't gevaer schrander geworden, houdt aen de mont van de rivier veel galeyen, om den Cosacken de deurtocht naer de Pontische zee te be-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kavehwxo52ywl7kmxk9ad1sn13razvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86612</id>
    <revision>
      <id>222438</id>
      <parentid>222322</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6049" sha1="64kgdokdfmvq4uifobczlbh1asa3v8y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
te beletten. Maer de Cosacken, hier op verdacht, verschuylen sich ondertusschen in 't riet, dat omtrent drie mijlen verre in de Borysthenes wast, daer de Turcksche galeyen niet durven komen, vermits sy op dese plaets dickwils qualijck onthaelt sijn: maer sy sijn vernoeght met de Cosacken aen de mont van de rivier te verwachten, die, hoewel zy by nieuwe maen sich in zee begeven, echter door geen beleyt noch fiielte de mont van de rivier konnen uyt komen, sonder van de Turcken vernomen te Worden,die terftont raet teeckenen te kennen geven, datde Cofacken in zee geloopen fijn. Dit geruchtwordt terflont over de geweften , aen de zee ge-legen , verfpreydt, en geraeckt tot in Konftan-tinopelen , daer den Grooten Heer terftont aenalle de Gouverneurs en inwoonders van Afia,Bulgarien en Thracien doet vermanen dat fyfich fullen toeruften , om het ftroopen der Co-facken te beletten. Doch dit is dickwils vergeefs;want fy nemen de tijdt van hun vaert en van 'tjaer fbo wel van pas, dat fy ten hooghften bin-nen veertigh uren aen Natoli??n fijn, daer fy fichaen d'oever begeven, en, tot bewaring van yderfchuyt, tweemannen en twee jongens gelatenhebbende , yder met fijn musket fich lantwaertin begeven, de fteden overvallen, uytplonderen,en verbranden, ja dickwils een mijl verre van dezee. Maer fy keeren terftont met hun roof we-derom, diefy in hun fchuyten doen, ?¨n treckennaer een andere plaets, om anderegelegenthe-den te verfbecken , en daer oock te ftroopen.Indien fy op zee eenige Turckfche galeyen oftkoopvaerdy.fchepen ontmoeten , foo vervol-gen fy hen, taften hen aen, en veroveren dieop defe wijfe : Dewijl hun fchuyten niet meerdan derdehalf voet boven 't water uytfteecken,en fy eerder het vyandelijck fchip fien , dan fyvan de vyant gefien worden , foo itrijcken fydefeylen en maft, en, op de wint lettende, makendat fy de fon achter fich hebben en dan wen-den fy , omtrent een uur voor d'ondergang vande fon, met hun fchuyten op des vyants fchipoft galey aen , tot dat fy niet veerder dan eenmijl daer af fijn. En fy komen foo na aen devyant, op dat fy hem niet uyt hun geficht fou-den verliefen. Sy ruften fich ondertuffchen toe,en roeyen by nacht met groote gefwintheyt,als het teecken gegeven is, op de Turcken aen.De vyanden , de menighte van de fchuyten derCofacken fiende,en fich tuflchen feftighoft hon-dert van dusdanige fchuyten als befioten vin-dende , worden verbaeft en wanhopigh , en ge-ven fich terftont over aen de Cofacken; die debefte goederen , de welcke fy daer in vinden , enniet veel plaets beflaen , gefamentlijck met hetgefchut, en d'oorlogsrufting, in hun fchuytenovernemen ; en de fchepen en galeyen , om datfy hen niet weten te gebruycken, met de boots-gefellen , en d'andere

menfchen te gront boren.Maer fy , weder naer huys keerende, bevindendat ondertuffchen de vloot der Turcken , aende mont van de rivier de wacht houdende , dehelft grooter geworden is; daer fy echter medefpotten , hoewel fy veel fwacker fijn. Want hetis niet mogelijck, oft fy hebben, in hun ftrijden,
''Polen''
|
veel van haer volck verloren , en oock eenigefchuyten, die van de zee ingefwolgen fijn. Sybegeven fich dieshalven ' aen ancker ineenplaets, die drie ofc vier mijlen ooflwaerts vanOczakow is. Hier is een laeg dal, drie vieren-deel van een mijl vande zee af, en feer lang,daer fomtijts een half voet water inkomt, endat fich drie mijlen verre naer de Boryfthenesopftreckt. De Cofacken dan , tot twee oft driehondert uytgetreden, en touwen aen hun fchuy-ten gebonden hebbende, trecken by beurtende felfde deur def?¨ laeghte, met de roof, en ko-men dus binnen drie oft vier da^en heymelijckin de Boryfthenes, en, 't gewelt der Turckenaen de rivier gemijdt hebbende , voeren hunroof veyligh naer huys, en tot aen Karbenicza,oft aen hun fchatplaets, daer fy , yder naer fijnverdienften, den roof onder malkander deelen.De Cofacken hebben noch een andere middel,om uyt de zee te geraken , en de Turckfchevloot te mijden. Want fy keeren weder deur debinnenzee, de Limen oft Don genoemt, en, eenengte deur reyfende, die tuf??chen Taman enKercy is, varen de Limen op tot aen de rivierMius, die fy foo verre , als fy bevareiijck is, op-trecken , naer de rivier Taczawoda , die nietmeer dan een mijl re landt van de rivier Miusaf is. Sy trecken deshalven hun fchuyten vanhier over 't landt henen , tot in de rivier Sama-re , die een mijl boven Koudak in de Boryfthe-nes ftroomt , en varen dus voort naer huys.Sy keeren echter felden wederom deur alledef?¨ bochten , om dat de wegh feer lang isvan hier tot aen de waterval vande Boryfthe-nes. Sy kiefen fomtijdts oock defe wegh naerd'Euxinifche zee, als de mont van de Boryfthe-nes met een groote Turckfche vloot is befet,en de Cofacken niet meer dan twintigh oft vijf-en-twintigh fchuyten by fich hebben. Indien de Turckfche galeyen by daegh defchuyten der Kofacken ontmoeten, foo doen fyhen door bun gefchut foo verftuyven , gelijckeen harde wint de muggen,- invoegen dat'er. veel van de zee ingefwolgen worden , en d'an-deren hun behoudenis in de vlucht fbecken. DeCofacken wijcken in 't vechten niet uyt hunplaets , noch van d'overloop,- maer als fy hunmufquet op de vyant hebben geloft, fbo geeftmen hen t'elckens weder een ander, dat vanhun mackers geladen is, en dus fchieten fy , fbn-derophouden , en konftelijck naer hun tegen-ftrevers. De Turcken konnen ondertuffchenniet aen boort komen, 't en fy datf?¨ uyt de ga-leyen in de boot willen fpringen : maer fy tref

fen echter met hun grof gefch??t de Cofackenfoodanigh, dat fy, by daegh aengetaft, wel tweevan hun drie deelen verlief?¨n, en felden met dehelft van de gene, daer mede fy naer d'Euxi-nifche zee trecken, wederkeeren; Sy brengenechter koftelijcke roof weer t'huys, als Spaen-fche realen , Arabifche goutftucken, tapijten,goude en kattoene laeckens, verfcheyde fijdeftoffen, en andere waren. Daer fiet ghy de ge-woonte van leven der Cofacken, cn oock demiddel om fich te verrijcken : want fy, al't an-der ter fijden ftellende, dat dienftigh tot het 
leven
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>64kgdokdfmvq4uifobczlbh1asa3v8y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222440</id>
      <parentid>222438</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>222440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6053" sha1="bfrv83gnuddul34sdbjd949kkhhazb1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
te beletten. Maer de Cosacken, hier op verdacht, verschuylen sich ondertusschen in 't riet, dat omtrent drie mijlen verre in de Borysthenes wast, daer de Turcksche galeyen niet durven komen, vermits sy op dese plaets dickwils qualijck onthaelt sijn: maer sy sijn vernoeght met de Cosacken aen de mont van de rivier te verwachten, die, hoewel zy by nieuwe maen sich in zee begeven, echter door geen beleyt noch fiielte de mont van de rivier konnen uyt komen, sonder van de Turcken vernomen te Worden, die terstont raet teeckenen te kennen geven, dat de Cosacken in zee geloopen sijn. Dit gerucht wordt terslont over de gewesten , aen de zee gelegen , verspreydt, en geraeckt tot in Konstantinopelen , daer den Grooten Heer terftont aenalle de Gouverneurs en inwoonders van Afia,Bulgarien en Thracien doet vermanen dat sy sich sullen toerusten , om het stroopen der  Cosacken te beletten. Doch dit is dickwils vergeefs; want sy nemen de tijdt van hun vaert en van 'tjaer fbo wel van pas, dat fy ten hooghften bin-nen veertigh uren aen Natoli??n sijn, daer sy sich aen d'oever begeven, en, tot bewaring van yderfchuyt, tweemannen en twee jongens gelatenhebbende , yder met fijn musket fich lantwaertin begeven, de steden overvallen, uytplonderen,en verbranden, ja dickwils een mijl verre van dezee. Maer sy keeren terftont met hun roof we-derom, diefy in hun schuyten doen, ?¨n treckennaer een andere plaets, om anderegelegenthe-den te verfbecken , en daer oock te ftroopen.Indien fy op zee eenige Turckfche galeyen oftkoopvaerdy.fchepen ontmoeten , foo vervol-gen fy hen, taften hen aen, en veroveren dieop defe wijfe : Dewijl hun fchuyten niet meerdan derdehalf voet boven 't water uytfteecken,en fy eerder het vyandelijck fchip fien , dan fyvan de vyant gefien worden , foo itrijcken fydefeylen en maft, en, op de wint lettende, makendat fy de fon achter fich hebben en dan wen-den fy , omtrent een uur voor d'ondergang vande fon, met hun fchuyten op des vyants fchipoft galey aen , tot dat fy niet veerder dan eenmijl daer af fijn. En fy komen foo na aen devyant, op dat fy hem niet uyt hun geficht fou-den verliefen. Sy ruften fich ondertuffchen toe,en roeyen by nacht met groote gefwintheyt,als het teecken gegeven is, op de Turcken aen.De vyanden , de menighte van de fchuyten derCofacken fiende,en fich tuflchen feftighoft hon-dert van dusdanige fchuyten als befioten vin-dende , worden verbaeft en wanhopigh , en ge-ven fich terftont over aen de Cofacken; die debefte goederen , de welcke fy daer in vinden , enniet veel plaets beflaen , gefamentlijck met hetgefchut, en d'oorlogsrufting, in hun fchuytenovernemen ; en de fchepen en galeyen , om datfy hen niet weten te gebruycken, met de boots-gefellen , en d'andere

menfchen te gront boren.Maer fy , weder naer huys keerende, bevindendat ondertuffchen de vloot der Turcken , aende mont van de rivier de wacht houdende , dehelft grooter geworden is; daer fy echter medefpotten , hoewel fy veel fwacker fijn. Want hetis niet mogelijck, oft fy hebben, in hun ftrijden,
''Polen''
|
veel van haer volck verloren , en oock eenigefchuyten, die van de zee ingefwolgen fijn. Sybegeven fich dieshalven ' aen ancker ineenplaets, die drie ofc vier mijlen ooflwaerts vanOczakow is. Hier is een laeg dal, drie vieren-deel van een mijl vande zee af, en feer lang,daer fomtijts een half voet water inkomt, endat fich drie mijlen verre naer de Boryfthenesopftreckt. De Cofacken dan , tot twee oft driehondert uytgetreden, en touwen aen hun fchuy-ten gebonden hebbende, trecken by beurtende felfde deur def?¨ laeghte, met de roof, en ko-men dus binnen drie oft vier da^en heymelijckin de Boryfthenes, en, 't gewelt der Turckenaen de rivier gemijdt hebbende , voeren hunroof veyligh naer huys, en tot aen Karbenicza,oft aen hun fchatplaets, daer fy , yder naer fijnverdienften, den roof onder malkander deelen.De Cofacken hebben noch een andere middel,om uyt de zee te geraken , en de Turckfchevloot te mijden. Want fy keeren weder deur debinnenzee, de Limen oft Don genoemt, en, eenengte deur reyfende, die tuf??chen Taman enKercy is, varen de Limen op tot aen de rivierMius, die fy foo verre , als fy bevareiijck is, op-trecken , naer de rivier Taczawoda , die nietmeer dan een mijl re landt van de rivier Miusaf is. Sy trecken deshalven hun fchuyten vanhier over 't landt henen , tot in de rivier Sama-re , die een mijl boven Koudak in de Boryfthe-nes ftroomt , en varen dus voort naer huys.Sy keeren echter felden wederom deur alledef?¨ bochten , om dat de wegh feer lang isvan hier tot aen de waterval vande Boryfthe-nes. Sy kiefen fomtijdts oock defe wegh naerd'Euxinifche zee, als de mont van de Boryfthe-nes met een groote Turckfche vloot is befet,en de Cofacken niet meer dan twintigh oft vijf-en-twintigh fchuyten by fich hebben. Indien de Turckfche galeyen by daegh defchuyten der Kofacken ontmoeten, foo doen fyhen door bun gefchut foo verftuyven , gelijckeen harde wint de muggen,- invoegen dat'er. veel van de zee ingefwolgen worden , en d'an-deren hun behoudenis in de vlucht fbecken. DeCofacken wijcken in 't vechten niet uyt hunplaets , noch van d'overloop,- maer als fy hunmufquet op de vyant hebben geloft, fbo geeftmen hen t'elckens weder een ander, dat vanhun mackers geladen is, en dus fchieten fy , fbn-derophouden , en konftelijck naer hun tegen-ftrevers. De Turcken konnen ondertuffchenniet aen boort komen, 't en fy datf?¨ uyt de ga-leyen in de boot willen fpringen : maer fy tref

fen echter met hun grof gefch??t de Cofackenfoodanigh, dat fy, by daegh aengetaft, wel tweevan hun drie deelen verlief?¨n, en felden met dehelft van de gene, daer mede fy naer d'Euxi-nifche zee trecken, wederkeeren; Sy brengenechter koftelijcke roof weer t'huys, als Spaen-fche realen , Arabifche goutftucken, tapijten,goude en kattoene laeckens, verfcheyde fijdeftoffen, en andere waren. Daer fiet ghy de ge-woonte van leven der Cofacken, cn oock demiddel om fich te verrijcken : want fy, al't an-der ter fijden ftellende, dat dienftigh tot het 
leven
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bfrv83gnuddul34sdbjd949kkhhazb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222444</id>
      <parentid>222440</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>222444</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6049" sha1="s4kx63zg18gphwzlhc1dnyx0846hinl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
te beletten. Maer de Cosacken, hier op verdacht, verschuylen sich ondertusschen in 't riet, dat omtrent drie mijlen verre in de Borysthenes wast, daer de Turcksche galeyen niet durven komen, vermits sy op dese plaets dickwils qualijck onthaelt sijn: maer sy sijn vernoeght met de Cosacken aen de mont van de rivier te verwachten, die, hoewel zy by nieuwe maen sich in zee begeven, echter door geen beleyt noch fiielte de mont van de rivier konnen uyt komen, sonder van de Turcken vernomen te Worden, die terstont raet teeckenen te kennen geven, dat de Cosacken in zee geloopen sijn. Dit gerucht wordt terslont over de gewesten , aen de zee gelegen , verspreydt, en geraeckt tot in Konstantinopelen , daer den Grooten Heer terstont aenalle de Gouverneurs en inwoonders van Asia, Bulgarien en Thracien doet vermanen dat sy sich sullen toerusten , om het stroopen der  Cosacken te beletten. Doch dit is dickwils vergeefs; want sy nemen de tijdt van hun vaert en van 'tjaer fbo wel van pas, dat sy ten hooghsten bin-nen veertigh uren aen Natoli??n sijn, daer sy sich aen d'oever begeven, en, tot bewaring van yder schuyt, tweemannen en twee jongens gelatenhebbende , yder met sijn musket sich lantwaertin begeven, de steden overvallen, uytplonderen,en verbranden, ja dickwils een mijl verre van dezee. Maer sy keeren terftont met hun roof we-derom, diefy in hun schuyten doen, ?¨n treckennaer een andere plaets, om anderegelegenthe-den te versbecken , en daer oock te ftroopen.Indien fy op zee eenige Turckfche galeyen oftkoopvaerdy.fchepen ontmoeten , foo vervol-gen fy hen, taften hen aen, en veroveren dieop defe wijfe : Dewijl hun schuyten niet meerdan derdehalf voet boven 't water uytfteecken,en fy eerder het vyandelijck schip sien , dan sy van de vyant gefien worden , foo itrijcken fydefeylen en maft, en, op de wint lettende, makendat fy de fon achter fich hebben en dan wen-den fy , omtrent een uur voor d'ondergang vande fon, met hun schuyten op des vyants fchipoft galey aen , tot dat fy niet veerder dan eenmijl daer af sijn. En sy komen foo na aen devyant, op dat fy hem niet uyt hun geficht fou-den verliesen. Sy rusten sich ondertusschen toe,en roeyen by nacht met groote gefwintheyt,als het teecken gegeven is, op de Turcken aen.De vyanden , de menighte van de fchuyten derCofacken fiende,en sich tuflchen sestighoft hon-dert van dusdanige fchuyten als befioten vin-dende , worden verbaeft en wanhopigh , en ge-ven fich terstont over aen de Cofacken; die debefte goederen , de welcke fy daer in vinden , enniet veel plaets beslaen , gefamentlijck met het geschut, en d'oorlogsrusting, in hun fchuytenovernemen ; en de fchepen en galeyen , om datfy hen niet weten te gebruycken, met de boots-gefellen , en d'andere

menschen te gront boren. Maer sy , weder naer huys keerende, bevindendat ondertusschen de vloot der Turcken , aende mont van de rivier de wacht houdende, de helft grooter geworden is; daer sy echter medefpotten , hoewel sy veel swacker sijn. Want het is niet mogelijck, oft sy hebben, in hun strijden,
|
veel van haer volck verloren , en oock eenigefchuyten, die van de zee ingefwolgen sijn. Sybegeven sich dieshalven ' aen ancker ineenplaets, die drie ofc vier mijlen ooflwaerts vanOczakow is. Hier is een laeg dal, drie vieren-deel van een mijl vande zee af, en feer lang,daer fomtijts een half voet water inkomt, endat fich drie mijlen verre naer de Boryfthenesopftreckt. De Cofacken dan , tot twee oft driehondert uytgetreden, en touwen aen hun fchuy-ten gebonden hebbende, trecken by beurtende felfde deur def?¨ laeghte, met de roof, en ko-men dus binnen drie oft vier da^en heymelijckin de Boryfthenes, en, 't gewelt der Turckenaen de rivier gemijdt hebbende , voeren hunroof veyligh naer huys, en tot aen Karbenicza,oft aen hun fchatplaets, daer fy , yder naer fijnverdienften, den roof onder malkander deelen.De Cofacken hebben noch een andere middel,om uyt de zee te geraken , en de Turckfchevloot te mijden. Want fy keeren weder deur debinnenzee, de Limen oft Don genoemt, en, eenengte deur reyfende, die tuf??chen Taman enKercy is, varen de Limen op tot aen de rivierMius, die fy foo verre , als fy bevareiijck is, op-trecken , naer de rivier Taczawoda , die nietmeer dan een mijl re landt van de rivier Miusaf is. Sy trecken deshalven hun fchuyten vanhier over 't landt henen , tot in de rivier Sama-re , die een mijl boven Koudak in de Boryfthe-nes ftroomt , en varen dus voort naer huys.Sy keeren echter felden wederom deur alledef?¨ bochten , om dat de wegh feer lang isvan hier tot aen de waterval vande Boryfthe-nes. Sy kiefen fomtijdts oock defe wegh naerd'Euxinifche zee, als de mont van de Boryfthe-nes met een groote Turckfche vloot is befet,en de Cofacken niet meer dan twintigh oft vijf-en-twintigh fchuyten by fich hebben. Indien de Turckfche galeyen by daegh defchuyten der Kofacken ontmoeten, foo doen fyhen door bun gefchut foo verftuyven , gelijckeen harde wint de muggen,- invoegen dat'er. veel van de zee ingefwolgen worden , en d'an-deren hun behoudenis in de vlucht fbecken. DeCofacken wijcken in 't vechten niet uyt hunplaets , noch van d'overloop,- maer als fy hunmufquet op de vyant hebben geloft, fbo geeftmen hen t'elckens weder een ander, dat vanhun mackers geladen is, en dus fchieten fy , fbn-derophouden , en konftelijck naer hun tegen-ftrevers. De Turcken konnen ondertuffchenniet aen boort komen, 't en fy datf?¨ uyt de ga-leyen in de boot willen fpringen : maer fy tref

fen echter met hun grof gefch??t de Cofackenfoodanigh, dat fy, by daegh aengetaft, wel tweevan hun drie deelen verlief?¨n, en felden met dehelft van de gene, daer mede fy naer d'Euxi-nifche zee trecken, wederkeeren; Sy brengenechter koftelijcke roof weer t'huys, als Spaen-fche realen , Arabifche goutftucken, tapijten,goude en kattoene laeckens, verfcheyde fijdeftoffen, en andere waren. Daer fiet ghy de ge-woonte van leven der Cofacken, cn oock demiddel om fich te verrijcken : want fy, al't an-der ter fijden ftellende, dat dienftigh tot het 
leven
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4kx63zg18gphwzlhc1dnyx0846hinl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222448</id>
      <parentid>222444</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6050" sha1="asz9wvq94pbmj45h2wa3x3srg8j7rlx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
te beletten. Maer de Cosacken, hier op verdacht, verschuylen sich ondertusschen in 't riet, dat omtrent drie mijlen verre in de Borysthenes wast, daer de Turcksche galeyen niet durven komen, vermits sy op dese plaets dickwils qualijck onthaelt sijn: maer sy sijn vernoeght met de Cosacken aen de mont van de rivier te verwachten, die, hoewel zy by nieuwe maen sich in zee begeven, echter door geen beleyt noch snelte de mont van de rivier konnen uyt komen, sonder van de Turcken vernomen te Worden, die terstont raet teeckenen te kennen geven, dat de Cosacken in zee geloopen sijn. Dit gerucht wordt terslont over de gewesten, aen de zee gelegen, verspreydt, en geraeckt tot in Konstantinopelen, daer den Grooten Heer terstont aenalle de Gouverneurs en inwoonders van Asia, Bulgarien en Thracien doet vermanen dat sy sich sullen toerusten, om het stroopen der Cosacken te beletten. Doch dit is dickwils vergeefs; want sy nemen de tijdt van hun vaert en van 't jaer soo wel van pas, dat sy ten hooghsten binnen veertigh uren aen Natolien sijn, daer sy sich aen d'oever begeven, en, tot bewaring van yder schuyt, twee mannen en twee jongens gelaten hebbende, yder met sijn musket sich lantwaert in begeven, de steden overvallen, uytplonderen, en verbranden, ja dickwils een mijl verre van de zee. Maer sy keeren terstont met hun roof wederom, die sy in hun schuyten doen, en treckennaer een andere plaets, om andere gelegentheden te versoecken, en daer oock te stroopen. Indien sy op zee eenige Turcksche galeyen oft koopvaerdy-schepen ontmoeten, soo vervolgen sy hen, tasten hen aen, en veroveren die op dese wijse : Dewijl hun schuyten niet meerdan derdehalf voet boven 't water uytsteecken, en sy eerder het vyandelijck schip sien, dan sy van de vyant gesien worden, soo strijcken sy de seylen en mast, en, op de wint lettende, maken dat sy de son achter sich hebben en dan wenden sy, omtrent een uur voor d'ondergang van de son, met hun schuyten op des vyants schip oft galey aen, tot dat sy niet veerder dan een mijl daer af sijn. En sy komen soo na aen de vyant, op dat sy hem niet uyt hun gesicht souden verliesen. Sy rusten sich ondertusschen toe, en roeyen by nacht met groote geswintheyt, als het teecken gegeven is, op de Turcken aen. De vyanden, de menighte van de schuyten der Cosacken siende, en sich tusschen sestigh oft hondert van dusdanige schuyten als befioten vin-dende , worden verbaeft en wanhopigh , en ge-ven fich terstont over aen de Cofacken; die debefte goederen , de welcke fy daer in vinden , enniet veel plaets beslaen , gefamentlijck met het geschut, en d'oorlogsrusting, in hun fchuytenovernemen ; en de fchepen en galeyen , om datfy hen niet weten te gebruycken, met de boots-gefellen , en d'andere

menschen te gront boren. Maer sy , weder naer huys keerende, bevindendat ondertusschen de vloot der Turcken , aende mont van de rivier de wacht houdende, de helft grooter geworden is; daer sy echter medefpotten , hoewel sy veel swacker sijn. Want het is niet mogelijck, oft sy hebben, in hun strijden,
|
veel van haer volck verloren , en oock eenigefchuyten, die van de zee ingefwolgen sijn. Sybegeven sich dieshalven ' aen ancker ineenplaets, die drie ofc vier mijlen ooflwaerts vanOczakow is. Hier is een laeg dal, drie vieren-deel van een mijl vande zee af, en feer lang,daer fomtijts een half voet water inkomt, endat fich drie mijlen verre naer de Boryfthenesopftreckt. De Cofacken dan , tot twee oft driehondert uytgetreden, en touwen aen hun fchuy-ten gebonden hebbende, trecken by beurtende felfde deur def?¨ laeghte, met de roof, en ko-men dus binnen drie oft vier da^en heymelijckin de Boryfthenes, en, 't gewelt der Turckenaen de rivier gemijdt hebbende , voeren hunroof veyligh naer huys, en tot aen Karbenicza,oft aen hun fchatplaets, daer fy , yder naer fijnverdienften, den roof onder malkander deelen.De Cofacken hebben noch een andere middel,om uyt de zee te geraken , en de Turckfchevloot te mijden. Want fy keeren weder deur debinnenzee, de Limen oft Don genoemt, en, eenengte deur reyfende, die tuf??chen Taman enKercy is, varen de Limen op tot aen de rivierMius, die fy foo verre , als fy bevareiijck is, op-trecken , naer de rivier Taczawoda , die nietmeer dan een mijl re landt van de rivier Miusaf is. Sy trecken deshalven hun fchuyten vanhier over 't landt henen , tot in de rivier Sama-re , die een mijl boven Koudak in de Boryfthe-nes ftroomt , en varen dus voort naer huys.Sy keeren echter felden wederom deur alledef?¨ bochten , om dat de wegh feer lang isvan hier tot aen de waterval vande Boryfthe-nes. Sy kiefen fomtijdts oock defe wegh naerd'Euxinifche zee, als de mont van de Boryfthe-nes met een groote Turckfche vloot is befet,en de Cofacken niet meer dan twintigh oft vijf-en-twintigh fchuyten by fich hebben. Indien de Turckfche galeyen by daegh defchuyten der Kofacken ontmoeten, foo doen fyhen door bun gefchut foo verftuyven , gelijckeen harde wint de muggen,- invoegen dat'er. veel van de zee ingefwolgen worden , en d'an-deren hun behoudenis in de vlucht fbecken. DeCofacken wijcken in 't vechten niet uyt hunplaets , noch van d'overloop,- maer als fy hunmufquet op de vyant hebben geloft, fbo geeftmen hen t'elckens weder een ander, dat vanhun mackers geladen is, en dus fchieten fy , fbn-derophouden , en konftelijck naer hun tegen-ftrevers. De Turcken konnen ondertuffchenniet aen boort komen, 't en fy datf?¨ uyt de ga-leyen in de boot willen fpringen : maer fy tref

fen echter met hun grof gefch??t de Cofackenfoodanigh, dat fy, by daegh aengetaft, wel tweevan hun drie deelen verlief?¨n, en felden met dehelft van de gene, daer mede fy naer d'Euxi-nifche zee trecken, wederkeeren; Sy brengenechter koftelijcke roof weer t'huys, als Spaen-fche realen , Arabifche goutftucken, tapijten,goude en kattoene laeckens, verfcheyde fijdeftoffen, en andere waren. Daer fiet ghy de ge-woonte van leven der Cofacken, cn oock demiddel om fich te verrijcken : want fy, al't an-der ter fijden ftellende, dat dienftigh tot het 
leven
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>asz9wvq94pbmj45h2wa3x3srg8j7rlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222449</id>
      <parentid>222448</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6040" sha1="nlefceke4cdrjiia8mjc1kjcqxiazfh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
te beletten. Maer de Cosacken, hier op verdacht, verschuylen sich ondertusschen in 't riet, dat omtrent drie mijlen verre in de Borysthenes wast, daer de Turcksche galeyen niet durven komen, vermits sy op dese plaets dickwils qualijck onthaelt sijn: maer sy sijn vernoeght met de Cosacken aen de mont van de rivier te verwachten, die, hoewel zy by nieuwe maen sich in zee begeven, echter door geen beleyt noch snelte de mont van de rivier konnen uyt komen, sonder van de Turcken vernomen te Worden, die terstont raet teeckenen te kennen geven, dat de Cosacken in zee geloopen sijn. Dit gerucht wordt terslont over de gewesten, aen de zee gelegen, verspreydt, en geraeckt tot in Konstantinopelen, daer den Grooten Heer terstont aenalle de Gouverneurs en inwoonders van Asia, Bulgarien en Thracien doet vermanen dat sy sich sullen toerusten, om het stroopen der Cosacken te beletten. Doch dit is dickwils vergeefs; want sy nemen de tijdt van hun vaert en van 't jaer soo wel van pas, dat sy ten hooghsten binnen veertigh uren aen Natolien sijn, daer sy sich aen d'oever begeven, en, tot bewaring van yder schuyt, twee mannen en twee jongens gelaten hebbende, yder met sijn musket sich lantwaert in begeven, de steden overvallen, uytplonderen, en verbranden, ja dickwils een mijl verre van de zee. Maer sy keeren terstont met hun roof wederom, die sy in hun schuyten doen, en treckennaer een andere plaets, om andere gelegentheden te versoecken, en daer oock te stroopen. Indien sy op zee eenige Turcksche galeyen oft koopvaerdy-schepen ontmoeten, soo vervolgen sy hen, tasten hen aen, en veroveren die op dese wijse : Dewijl hun schuyten niet meerdan derdehalf voet boven 't water uytsteecken, en sy eerder het vyandelijck schip sien, dan sy van de vyant gesien worden, soo strijcken sy de seylen en mast, en, op de wint lettende, maken dat sy de son achter sich hebben en dan wenden sy, omtrent een uur voor d'ondergang van de son, met hun schuyten op des vyants schip oft galey aen, tot dat sy niet veerder dan een mijl daer af sijn. En sy komen soo na aen de vyant, op dat sy hem niet uyt hun gesicht souden verliesen. Sy rusten sich ondertusschen toe, en roeyen by nacht met groote geswintheyt, als het teecken gegeven is, op de Turcken aen. De vyanden, de menighte van de schuyten der Cosacken siende, en sich tusschen sestigh oft hondert van dusdanige schuyten als besloten vindende, worden verbaest en wanhopigh, en geven sich terstont over aen de Cosacken; die de beste goederen, de welcke sy daer in vinden, en niet veel plaets beslaen, gesamentlijck met het geschut, en d'oorlogsrusting, in hun schuyten overnemen; en de schepen en galeyen, om dat sy hen niet weten te gebruycken, met de bootsgesellen, en d'andere menschen te gront boren. Maer sy, weder naer huys keerende, bevinden dat ondertusschen de vloot der Turcken, aende mont van de rivier de wacht houdende, de helft grooter geworden is; daer sy echter medespotten, hoewel sy veel swacker sijn. Want het is niet mogelijck, oft sy hebben, in hun strijden,
|
veel van haer volck verloren , en oock eenigefchuyten, die van de zee ingefwolgen sijn. Sybegeven sich dieshalven ' aen ancker ineenplaets, die drie ofc vier mijlen ooflwaerts vanOczakow is. Hier is een laeg dal, drie vieren-deel van een mijl vande zee af, en feer lang,daer fomtijts een half voet water inkomt, endat fich drie mijlen verre naer de Boryfthenesopftreckt. De Cofacken dan , tot twee oft driehondert uytgetreden, en touwen aen hun fchuy-ten gebonden hebbende, trecken by beurtende felfde deur def?¨ laeghte, met de roof, en ko-men dus binnen drie oft vier da^en heymelijckin de Boryfthenes, en, 't gewelt der Turckenaen de rivier gemijdt hebbende , voeren hunroof veyligh naer huys, en tot aen Karbenicza,oft aen hun fchatplaets, daer fy , yder naer fijnverdienften, den roof onder malkander deelen.De Cofacken hebben noch een andere middel,om uyt de zee te geraken , en de Turckfchevloot te mijden. Want fy keeren weder deur debinnenzee, de Limen oft Don genoemt, en, eenengte deur reyfende, die tuf??chen Taman enKercy is, varen de Limen op tot aen de rivierMius, die fy foo verre , als fy bevareiijck is, op-trecken , naer de rivier Taczawoda , die nietmeer dan een mijl re landt van de rivier Miusaf is. Sy trecken deshalven hun fchuyten vanhier over 't landt henen , tot in de rivier Sama-re , die een mijl boven Koudak in de Boryfthe-nes ftroomt , en varen dus voort naer huys.Sy keeren echter felden wederom deur alledef?¨ bochten , om dat de wegh feer lang isvan hier tot aen de waterval vande Boryfthe-nes. Sy kiefen fomtijdts oock defe wegh naerd'Euxinifche zee, als de mont van de Boryfthe-nes met een groote Turckfche vloot is befet,en de Cofacken niet meer dan twintigh oft vijf-en-twintigh fchuyten by fich hebben. Indien de Turckfche galeyen by daegh defchuyten der Kofacken ontmoeten, foo doen fyhen door bun gefchut foo verftuyven , gelijckeen harde wint de muggen,- invoegen dat'er. veel van de zee ingefwolgen worden , en d'an-deren hun behoudenis in de vlucht fbecken. DeCofacken wijcken in 't vechten niet uyt hunplaets , noch van d'overloop,- maer als fy hunmufquet op de vyant hebben geloft, fbo geeftmen hen t'elckens weder een ander, dat vanhun mackers geladen is, en dus fchieten fy , fbn-derophouden , en konftelijck naer hun tegen-ftrevers. De Turcken konnen ondertuffchenniet aen boort komen, 't en fy datf?¨ uyt de ga-leyen in de boot willen fpringen : maer fy tref

fen echter met hun grof gefch??t de Cofackenfoodanigh, dat fy, by daegh aengetaft, wel tweevan hun drie deelen verlief?¨n, en felden met dehelft van de gene, daer mede fy naer d'Euxi-nifche zee trecken, wederkeeren; Sy brengenechter koftelijcke roof weer t'huys, als Spaen-fche realen , Arabifche goutftucken, tapijten,goude en kattoene laeckens, verfcheyde fijdeftoffen, en andere waren. Daer fiet ghy de ge-woonte van leven der Cofacken, cn oock demiddel om fich te verrijcken : want fy, al't an-der ter fijden ftellende, dat dienftigh tot het 
leven
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlefceke4cdrjiia8mjc1kjcqxiazfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222450</id>
      <parentid>222449</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:36:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6048" sha1="mz7eo59yqdlq3h2vyse44cbdcb9f1tk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
te beletten. Maer de Cosacken, hier op verdacht, verschuylen sich ondertusschen in 't riet, dat omtrent drie mijlen verre in de Borysthenes wast, daer de Turcksche galeyen niet durven komen, vermits sy op dese plaets dickwils qualijck onthaelt sijn: maer sy sijn vernoeght met de Cosacken aen de mont van de rivier te verwachten, die, hoewel zy by nieuwe maen sich in zee begeven, echter door geen beleyt noch snelte de mont van de rivier konnen uyt komen, sonder van de Turcken vernomen te Worden, die terstont raet teeckenen te kennen geven, dat de Cosacken in zee geloopen sijn. Dit gerucht wordt terslont over de gewesten, aen de zee gelegen, verspreydt, en geraeckt tot in Konstantinopelen, daer den Grooten Heer terstont aenalle de Gouverneurs en inwoonders van Asia, Bulgarien en Thracien doet vermanen dat sy sich sullen toerusten, om het stroopen der Cosacken te beletten. Doch dit is dickwils vergeefs; want sy nemen de tijdt van hun vaert en van 't jaer soo wel van pas, dat sy ten hooghsten binnen veertigh uren aen Natolien sijn, daer sy sich aen d'oever begeven, en, tot bewaring van yder schuyt, twee mannen en twee jongens gelaten hebbende, yder met sijn musket sich lantwaert in begeven, de steden overvallen, uytplonderen, en verbranden, ja dickwils een mijl verre van de zee. Maer sy keeren terstont met hun roof wederom, die sy in hun schuyten doen, en treckennaer een andere plaets, om andere gelegentheden te versoecken, en daer oock te stroopen. Indien sy op zee eenige Turcksche galeyen oft koopvaerdy-schepen ontmoeten, soo vervolgen sy hen, tasten hen aen, en veroveren die op dese wijse : Dewijl hun schuyten niet meerdan derdehalf voet boven 't water uytsteecken, en sy eerder het vyandelijck schip sien, dan sy van de vyant gesien worden, soo strijcken sy de seylen en mast, en, op de wint lettende, maken dat sy de son achter sich hebben en dan wenden sy, omtrent een uur voor d'ondergang van de son, met hun schuyten op des vyants schip oft galey aen, tot dat sy niet veerder dan een mijl daer af sijn. En sy komen soo na aen de vyant, op dat sy hem niet uyt hun gesicht souden verliesen. Sy rusten sich ondertusschen toe, en roeyen by nacht met groote geswintheyt, als het teecken gegeven is, op de Turcken aen. De vyanden, de menighte van de schuyten der Cosacken siende, en sich tusschen sestigh oft hondert van dusdanige schuyten als besloten vindende, worden verbaest en wanhopigh, en geven sich terstont over aen de Cosacken; die de beste goederen, de welcke sy daer in vinden, en niet veel plaets beslaen, gesamentlijck met het geschut, en d'oorlogsrusting, in hun schuyten overnemen; en de schepen en galeyen, om dat sy hen niet weten te gebruycken, met de bootsgesellen, en d'andere menschen te gront boren. Maer sy, weder naer huys keerende, bevinden dat ondertusschen de vloot der Turcken, aende mont van de rivier de wacht houdende, de helft grooter geworden is; daer sy echter medespotten, hoewel sy veel swacker sijn. Want het is niet mogelijck, oft sy hebben, in hun strijden,
|
veel van haer volck verloren, en oock eenige schuyten, die van de zee ingeswolgen sijn. Sy begeven sich dieshalven aen ancker in een plaets, die drie oft vier mijlen oostwaerts van Oczakow is. Hier is een laeg dal, drie vieren-deel van een mijl van de zee af, en seer lang, daer somtijts een half voet water inkomt, en dat sich drie mijlen verre naer de Borysthenes opstreckt. De Cosacken dan, tot twee oft driehondert uytgetreden, en touwen aen hun schuyten gebonden hebbende, trecken by beurtende selfde deur dese laeghte, met de roof, en komen dus binnen drie oft vier dagen heymelijck in de Borysthenes, en, 't gewelt der Turcken aen de rivier gemijdt hebbende, voeren hun roof veyligh naer huys, en tot aen Karbenicza, oft aen hun schatplaets, daer sy, yder naer sijn verdiensten, den roof onder malkander deelen. De Cosacken hebben noch een andere middel, om uyt de zee te geraken, en de Turcksche vloot te mijden. Want sy keeren weder deur de binnenzee, de Limen oft Don genoemt, en, een engte deur reysende, die tuf??chen Taman enKercy is, varen de Limen op tot aen de rivierMius, die fy foo verre , als fy bevareiijck is, op-trecken , naer de rivier Taczawoda , die nietmeer dan een mijl re landt van de rivier Miusaf is. Sy trecken deshalven hun fchuyten vanhier over 't landt henen , tot in de rivier Sama-re , die een mijl boven Koudak in de Boryfthe-nes ftroomt , en varen dus voort naer huys.Sy keeren echter felden wederom deur alledef?¨ bochten , om dat de wegh feer lang isvan hier tot aen de waterval vande Boryfthe-nes. Sy kiefen fomtijdts oock defe wegh naerd'Euxinifche zee, als de mont van de Boryfthe-nes met een groote Turckfche vloot is befet,en de Cofacken niet meer dan twintigh oft vijf-en-twintigh fchuyten by fich hebben. Indien de Turckfche galeyen by daegh defchuyten der Kofacken ontmoeten, foo doen fyhen door bun gefchut foo verftuyven , gelijckeen harde wint de muggen,- invoegen dat'er. veel van de zee ingefwolgen worden , en d'an-deren hun behoudenis in de vlucht fbecken. DeCofacken wijcken in 't vechten niet uyt hunplaets , noch van d'overloop,- maer als fy hunmufquet op de vyant hebben geloft, fbo geeftmen hen t'elckens weder een ander, dat vanhun mackers geladen is, en dus fchieten fy , fbn-derophouden , en konftelijck naer hun tegen-ftrevers. De Turcken konnen ondertuffchenniet aen boort komen, 't en fy datf?¨ uyt de ga-leyen in de boot willen fpringen : maer fy tref

fen echter met hun grof gefch??t de Cofackenfoodanigh, dat fy, by daegh aengetaft, wel tweevan hun drie deelen verlief?¨n, en felden met dehelft van de gene, daer mede fy naer d'Euxi-nifche zee trecken, wederkeeren; Sy brengenechter koftelijcke roof weer t'huys, als Spaen-fche realen , Arabifche goutftucken, tapijten,goude en kattoene laeckens, verfcheyde fijdeftoffen, en andere waren. Daer fiet ghy de ge-woonte van leven der Cofacken, cn oock demiddel om fich te verrijcken : want fy, al't an-der ter fijden ftellende, dat dienftigh tot het 
leven
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mz7eo59yqdlq3h2vyse44cbdcb9f1tk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222451</id>
      <parentid>222450</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6046" sha1="r84qffye4t3u654u4uj03kbctqv7vb1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
te beletten. Maer de Cosacken, hier op verdacht, verschuylen sich ondertusschen in 't riet, dat omtrent drie mijlen verre in de Borysthenes wast, daer de Turcksche galeyen niet durven komen, vermits sy op dese plaets dickwils qualijck onthaelt sijn: maer sy sijn vernoeght met de Cosacken aen de mont van de rivier te verwachten, die, hoewel zy by nieuwe maen sich in zee begeven, echter door geen beleyt noch snelte de mont van de rivier konnen uyt komen, sonder van de Turcken vernomen te Worden, die terstont raet teeckenen te kennen geven, dat de Cosacken in zee geloopen sijn. Dit gerucht wordt terslont over de gewesten, aen de zee gelegen, verspreydt, en geraeckt tot in Konstantinopelen, daer den Grooten Heer terstont aenalle de Gouverneurs en inwoonders van Asia, Bulgarien en Thracien doet vermanen dat sy sich sullen toerusten, om het stroopen der Cosacken te beletten. Doch dit is dickwils vergeefs; want sy nemen de tijdt van hun vaert en van 't jaer soo wel van pas, dat sy ten hooghsten binnen veertigh uren aen Natolien sijn, daer sy sich aen d'oever begeven, en, tot bewaring van yder schuyt, twee mannen en twee jongens gelaten hebbende, yder met sijn musket sich lantwaert in begeven, de steden overvallen, uytplonderen, en verbranden, ja dickwils een mijl verre van de zee. Maer sy keeren terstont met hun roof wederom, die sy in hun schuyten doen, en treckennaer een andere plaets, om andere gelegentheden te versoecken, en daer oock te stroopen. Indien sy op zee eenige Turcksche galeyen oft koopvaerdy-schepen ontmoeten, soo vervolgen sy hen, tasten hen aen, en veroveren die op dese wijse : Dewijl hun schuyten niet meerdan derdehalf voet boven 't water uytsteecken, en sy eerder het vyandelijck schip sien, dan sy van de vyant gesien worden, soo strijcken sy de seylen en mast, en, op de wint lettende, maken dat sy de son achter sich hebben en dan wenden sy, omtrent een uur voor d'ondergang van de son, met hun schuyten op des vyants schip oft galey aen, tot dat sy niet veerder dan een mijl daer af sijn. En sy komen soo na aen de vyant, op dat sy hem niet uyt hun gesicht souden verliesen. Sy rusten sich ondertusschen toe, en roeyen by nacht met groote geswintheyt, als het teecken gegeven is, op de Turcken aen. De vyanden, de menighte van de schuyten der Cosacken siende, en sich tusschen sestigh oft hondert van dusdanige schuyten als besloten vindende, worden verbaest en wanhopigh, en geven sich terstont over aen de Cosacken; die de beste goederen, de welcke sy daer in vinden, en niet veel plaets beslaen, gesamentlijck met het geschut, en d'oorlogsrusting, in hun schuyten overnemen; en de schepen en galeyen, om dat sy hen niet weten te gebruycken, met de bootsgesellen, en d'andere menschen te gront boren. Maer sy, weder naer huys keerende, bevinden dat ondertusschen de vloot der Turcken, aende mont van de rivier de wacht houdende, de helft grooter geworden is; daer sy echter medespotten, hoewel sy veel swacker sijn. Want het is niet mogelijck, oft sy hebben, in hun strijden,
|
veel van haer volck verloren, en oock eenige schuyten, die van de zee ingeswolgen sijn. Sy begeven sich dieshalven aen ancker in een plaets, die drie oft vier mijlen oostwaerts van Oczakow is. Hier is een laeg dal, drie vieren-deel van een mijl van de zee af, en seer lang, daer somtijts een half voet water inkomt, en dat sich drie mijlen verre naer de Borysthenes opstreckt. De Cosacken dan, tot twee oft driehondert uytgetreden, en touwen aen hun schuyten gebonden hebbende, trecken by beurtende selfde deur dese laeghte, met de roof, en komen dus binnen drie oft vier dagen heymelijck in de Borysthenes, en, 't gewelt der Turcken aen de rivier gemijdt hebbende, voeren hun roof veyligh naer huys, en tot aen Karbenicza, oft aen hun schatplaets, daer sy, yder naer sijn verdiensten, den roof onder malkander deelen. De Cosacken hebben noch een andere middel, om uyt de zee te geraken, en de Turcksche vloot te mijden. Want sy keeren weder deur de binnenzee, de Limen oft Don genoemt, en, een engte deur reysende, die tusschen Taman en Kercy is, varen de Limen op tot aen de rivier Mius, die sy soo verre, als sy bevarelijck is, optrecken, naer de rivier Taczawoda, die niet meer dan een mijl te landt van de rivier Mius af is. Sy trecken deshalven hun schuyten van hier over 't landt henen, tot in de rivier Samare, die een mijl boven Koudak in de Borysthenes stroomt, en varen dus voort naer huys. Sy keeren echter selden wederom deur alle dese bochten, om dat de wegh seer lang is van hier tot aen de waterval van de Borysthenes. Sy kiesen somtijdts oock dese wegh naer d'Euxinische zee, als de mont van de Borysthenes met een groote Turcksche vloot is beset, en de Cosacken niet meer dan twintigh oft vijf-en-twintigh schuyten by sich hebben. Indien de Turcksche galeyen by daegh de schuyten der Kosacken ontmoeten, soo doen sy hen door hun geschut soo verftuyven , gelijckeen harde wint de muggen,- invoegen dat'er. veel van de zee ingefwolgen worden , en d'an-deren hun behoudenis in de vlucht fbecken. DeCofacken wijcken in 't vechten niet uyt hunplaets , noch van d'overloop,- maer als fy hunmufquet op de vyant hebben geloft, fbo geeftmen hen t'elckens weder een ander, dat vanhun mackers geladen is, en dus fchieten fy , fbn-derophouden , en konftelijck naer hun tegen-ftrevers. De Turcken konnen ondertuffchenniet aen boort komen, 't en fy datf?¨ uyt de ga-leyen in de boot willen fpringen : maer fy tref

fen echter met hun grof gefch??t de Cofackenfoodanigh, dat fy, by daegh aengetaft, wel tweevan hun drie deelen verlief?¨n, en felden met dehelft van de gene, daer mede fy naer d'Euxi-nifche zee trecken, wederkeeren; Sy brengenechter koftelijcke roof weer t'huys, als Spaen-fche realen , Arabifche goutftucken, tapijten,goude en kattoene laeckens, verfcheyde fijdeftoffen, en andere waren. Daer fiet ghy de ge-woonte van leven der Cofacken, cn oock demiddel om fich te verrijcken : want fy, al't an-der ter fijden ftellende, dat dienftigh tot het 
leven
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r84qffye4t3u654u4uj03kbctqv7vb1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222452</id>
      <parentid>222451</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T21:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6022" sha1="iaaukxln3fsfnnf5u6fydv7kg1991qf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

te beletten. Maer de Cosacken, hier op verdacht, verschuylen sich ondertusschen in 't riet, dat omtrent drie mijlen verre in de Borysthenes wast, daer de Turcksche galeyen niet durven komen, vermits sy op dese plaets dickwils qualijck onthaelt sijn: maer sy sijn vernoeght met de Cosacken aen de mont van de rivier te verwachten, die, hoewel zy by nieuwe maen sich in zee begeven, echter door geen beleyt noch snelte de mont van de rivier konnen uyt komen, sonder van de Turcken vernomen te Worden, die terstont raet teeckenen te kennen geven, dat de Cosacken in zee geloopen sijn. Dit gerucht wordt terslont over de gewesten, aen de zee gelegen, verspreydt, en geraeckt tot in Konstantinopelen, daer den Grooten Heer terstont aenalle de Gouverneurs en inwoonders van Asia, Bulgarien en Thracien doet vermanen dat sy sich sullen toerusten, om het stroopen der Cosacken te beletten. Doch dit is dickwils vergeefs; want sy nemen de tijdt van hun vaert en van 't jaer soo wel van pas, dat sy ten hooghsten binnen veertigh uren aen Natolien sijn, daer sy sich aen d'oever begeven, en, tot bewaring van yder schuyt, twee mannen en twee jongens gelaten hebbende, yder met sijn musket sich lantwaert in begeven, de steden overvallen, uytplonderen, en verbranden, ja dickwils een mijl verre van de zee. Maer sy keeren terstont met hun roof wederom, die sy in hun schuyten doen, en treckennaer een andere plaets, om andere gelegentheden te versoecken, en daer oock te stroopen. Indien sy op zee eenige Turcksche galeyen oft koopvaerdy-schepen ontmoeten, soo vervolgen sy hen, tasten hen aen, en veroveren die op dese wijse : Dewijl hun schuyten niet meerdan derdehalf voet boven 't water uytsteecken, en sy eerder het vyandelijck schip sien, dan sy van de vyant gesien worden, soo strijcken sy de seylen en mast, en, op de wint lettende, maken dat sy de son achter sich hebben en dan wenden sy, omtrent een uur voor d'ondergang van de son, met hun schuyten op des vyants schip oft galey aen, tot dat sy niet veerder dan een mijl daer af sijn. En sy komen soo na aen de vyant, op dat sy hem niet uyt hun gesicht souden verliesen. Sy rusten sich ondertusschen toe, en roeyen by nacht met groote geswintheyt, als het teecken gegeven is, op de Turcken aen. De vyanden, de menighte van de schuyten der Cosacken siende, en sich tusschen sestigh oft hondert van dusdanige schuyten als besloten vindende, worden verbaest en wanhopigh, en geven sich terstont over aen de Cosacken; die de beste goederen, de welcke sy daer in vinden, en niet veel plaets beslaen, gesamentlijck met het geschut, en d'oorlogsrusting, in hun schuyten overnemen; en de schepen en galeyen, om dat sy hen niet weten te gebruycken, met de bootsgesellen, en d'andere menschen te gront boren. Maer sy, weder naer huys keerende, bevinden dat ondertusschen de vloot der Turcken, aende mont van de rivier de wacht houdende, de helft grooter geworden is; daer sy echter medespotten, hoewel sy veel swacker sijn. Want het is niet mogelijck, oft sy hebben, in hun strijden,

veel van haer volck verloren, en oock eenige schuyten, die van de zee ingeswolgen sijn. Sy begeven sich dieshalven aen ancker in een plaets, die drie oft vier mijlen oostwaerts van Oczakow is. Hier is een laeg dal, drie vieren-deel van een mijl van de zee af, en seer lang, daer somtijts een half voet water inkomt, en dat sich drie mijlen verre naer de Borysthenes opstreckt. De Cosacken dan, tot twee oft driehondert uytgetreden, en touwen aen hun schuyten gebonden hebbende, trecken by beurtende selfde deur dese laeghte, met de roof, en komen dus binnen drie oft vier dagen heymelijck in de Borysthenes, en, 't gewelt der Turcken aen de rivier gemijdt hebbende, voeren hun roof veyligh naer huys, en tot aen Karbenicza, oft aen hun schatplaets, daer sy, yder naer sijn verdiensten, den roof onder malkander deelen. De Cosacken hebben noch een andere middel, om uyt de zee te geraken, en de Turcksche vloot te mijden. Want sy keeren weder deur de binnenzee, de Limen oft Don genoemt, en, een engte deur reysende, die tusschen Taman en Kercy is, varen de Limen op tot aen de rivier Mius, die sy soo verre, als sy bevarelijck is, optrecken, naer de rivier Taczawoda, die niet meer dan een mijl te landt van de rivier Mius af is. Sy trecken deshalven hun schuyten van hier over 't landt henen, tot in de rivier Samare, die een mijl boven Koudak in de Borysthenes stroomt, en varen dus voort naer huys. Sy keeren echter selden wederom deur alle dese bochten, om dat de wegh seer lang is van hier tot aen de waterval van de Borysthenes. Sy kiesen somtijdts oock dese wegh naer d'Euxinische zee, als de mont van de Borysthenes met een groote Turcksche vloot is beset, en de Cosacken niet meer dan twintigh oft vijf-en-twintigh schuyten by sich hebben.

Indien de Turcksche galeyen by daegh de schuyten der Kosacken ontmoeten, soo doen sy hen door hun geschut soo verstuyven, gelijck een harde wint de muggen; in voegen dat 'er veel van de zee ingeswolgen worden, en d'anderen hun behoudenis in de vlucht soecken. De Cosacken wijcken in 't vechten niet uyt hun plaets, noch van d'overloop; maer als sy hun musquet op de vyant hebben gelost, soo geeft men hen t'elckens weder een ander, dat van hun mackers geladen is, en dus schieten sy, sonder ophouden, en konstelijck naer hun tegenstrevers. De Turcken konnen ondertusschen niet aen boort komen, 't en sy datse uyt de galeyen in de boot willen springen: maer sy treffen echter met hun grof geschut de Cosacken soodanigh, dat sy, by daegh aengetast, wel twee van hun drie deelen verliesen, en selden met de helft van de gene, daer mede sy naer d'Euxinische zee trecken, wederkeeren; Sy brengen echter kostelijcke roof weer t'huys, als Spaensche realen, Arabische goutstucken, tapijten, goude en kattoene laeckens, verscheyde sijdestoffen, en andere waren. Daer siet ghy de gewoonte van leven der Cosacken, en oock de middel om sich te verrijcken: want sy, al 't ander ter sijden stellende, dat dienstigh tot het leven&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iaaukxln3fsfnnf5u6fydv7kg1991qf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86613</id>
    <revision>
      <id>222374</id>
      <parentid>222354</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <origin>222374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6055" sha1="ig0b3p9fxad93q8hbp5ql5on5k1wfho" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|&lt;/noinclude&gt;leven is, begeven sich tot suypen en swelgen met de hunne, als sy uyt de zee wedergekeert sijn.

Maer om onse belofte, hier voor gedaen, te voldoen, soo sullen wy hun gewoonte, die sy in de voltrecking van hun huwelijcken onderhouden, beschrijven; de welcke hen eygen is, en van geen andere volcken gebruyckt wort. Men siet daer dat een vryster een vryer vrijt die haer behaeght, geheel anders, dan andere volcken. Een seker waengeloof, 't welck onder hun is, en dat sy naukeurighlijck onderhouden, maeckt dat sy selden mistasten,en van hun voornemen versteken blijven. Ende dochters sijn hier in geluckiger, dan oft sy sulcks door tusschenspraeck van magen en vrienden bevorderden. De vryster dan, op eenigh vryer verliest sijnde, gaet naer sijn huys, als sy bemerckt dat sijn vader en moeder, en oock de vryer self, t'huys is, en, in huys tredende, seght ''Pomagabog'', dat is, ''Godt segen u''; 't welck de gewoone groetenis der Russen is. En sy, op een gevoeghelijcke wijse haer vryer geëert hebbende, spreekt hem dus aen: ''Ivan. Fedor. Demetre. Woitek. Mikita,'' (oft met eenige andere naem, die by de Russen gemeen is) dewijl ick uyt uw aengesicht uw inwendige goetheyt heb bemerckt, en oock uw verstant, door 't welck, gelijck ick vertrou, ghy een goede huysvader sult worden, en uw gemalin in eeren houden, soo kom ick, door dese dingen bewogen, in alle ootmoedigheyt by u, om van u te versoecken dat ghy my tot uw huysvrou sult nemen; en oock van uw vader en moeder, op dat die oock in de selfde verbintenis toestemmen. Indien sy afgewesen wort, en tot antwoort krijght, dat hun soon noch te jong is, om de last van 't huwelijck te dragen; soo antwoort sy, dat sy niet van daer sal gaen, tot dat sy en haer vryer te samen gevoeght sijn. Als dese redenen geseght sijn, en de dochter hardneckighlijck aenhoudt, en sweert dat sy niet uyt de kamer sal gaen voor dat sy haer wensch verkregen heeft, soo worden, na verloop van eenige weken, de vader en moeder van de jongeling gedwongen in 't huwelijck toe te stemmen, en hun soon't'overreden oock wederliefde tot haer te toonen, als aen de gene, die noch sijn huysvrou sal worden. De jongeling oock, de volstandigheyt van de dochter, en haer brandende liefde tot hem siende, wordt mee gedwongen haer t'eeren, en lief te hebben, gelijck de gene, die sijn bedgenoot sal worden. Hy versoeckt dieshalven ernstelijck aen sijn ouders, dat het aen hem geoorloft sy onderlinge liefde aen de maeght te bewijsen. Hier uyt volght, dat de dochters van dit gewest noyt hun ooghwit missen, en, voor sich selven sorgende, door hun aenhouden en gedienstigheyt by de ouders en vryers, veerdiger een gemael voor sich verkrijgen. Hier komt noch't wangeloof deser volcken by, datse meenen dat sy, door het weygeren van dese dochter. Godt grootelijcks vertoornen, en, door dese smaet, het geheel geslacht van de dochter sullen quetsen: ja d'ouders selven hebben hier in oock geen macht om de maeght uyt haer huys te drijven. Want de kerckelijcke tucht en ordening is tegen de soodanigen, die daer door van de kerck swarelijck gestraft fouden worden; behalven dat dit noch tot laster van 't geheel huys sou strecken. D'ouders dan, door dese waengelovigheden beknelt, en vreesende dat sy, om dese weygeringe, van Godt sekerlijck gestraft fullen worden, 't welck sy seer vastelijck gelooven, bewilligen in 't versoeck van de dochter. Men moet echter weten dat dit onder persoonen van gelijcke staet onderhouden wordt: want de landtbouwers in dit gewest sijn alle omtrent even rijck; en daer is geen groote verscheydenheyt onder hare goederen en besittingen. Doch dat eenigh boer met een edele dochter eenigh huwelijck aengaen sou, dat is verboden; en gebeurt oock niet dan by eenigh voorval, 't welck wy hier na sullen beschrijven, en dit om seker besonder en oudt voorrecht, 't sy dat het waer is, oft dus voorgewend wordt.

In dese gewesten is een oude gewoonte, dat in alle sondagen en feestdagen na de maeltijdt, de mannen en vrouwen, en oock de kinderen, in een plaets, tot suypen bestemt, te samen komen, daer sy 't overige van de dagh in uytgelatenheyt overbrengen. Terwijl de mannen en wijven suypen en swelgen, maeckt de jeught, yder met een dochter gevoeght, een dans, op 't geluyt van een ruyspijp, daer gemeenelijck de Heer van de plaets, met sijn gesin, en kinderen, sonder onderscheyt, by komt, om dese danssen der boeren te sien; ja dese danssen worden somtijts oock voor sijn kasteel, oft hof gehouden, daer hy self, met sijn kinderen en gemalin, danst. In dese tijdt sijn d'edelen en boeren onder malkanderen vermengt. Hier staet aen te mercken, dat byna alle de dorpen van Podolien en Ukraine met heggen en dichte bosschen omringt sijn, daer in holen en schuylhoecken sijn, in de welcke d'inwoonders van de plaets sich des somers verschuylen, als sy voor de Tartaren vreesen. Dese bosschen sijn een half mijl breet. En hoewel byna alle de boeren als slaven dienstbaer sijn, soo hebben sy echter een oudt voorrecht, dat sy in dese danssen een edele dochter, alwaer 't van hun eygen Heer, mogen weghvoeren; 't welck nochtans soo behendigh en voorsichtigh moet geschieden, dat de roover niet van de gene, die de roof vervolgen, betrapt en wordt; andersins sou 't hem het leven kosten. Indien dan de gene, die dese schaecking gedaen heeft, sich in 't bygelegen bosch begeeft, en daer vierentwintigh uren kan blijven, sonder van iemant gevonden te sijn, soo wordt hy vansijn schaecking vry gesproken. Indien de geschaeckte de gene, die haer geschaeckt heeft, tot een gemael voor sich begeert, soo mach de schaecker dat niet weygeren, op verbeurte van 't leven, maer indien de geschaeckte haer schaecker niet wil trouwen, soo wordt de schaecker vry gesproken. Maer indien de schaeker binnen de gestelde tijdt van sijn verschuyling gevat wordt, soo moet hy dit misdrijf met sijn hooft te verliesen boeten; en hy wordt in de selfde tijdt en plaets, daer in men hem krijgt, sonder eenige rechtsvordering gedoot. Doch ick heb in de tijdt van seventien jaren, die ick daer&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ig0b3p9fxad93q8hbp5ql5on5k1wfho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86614</id>
    <revision>
      <id>222375</id>
      <parentid>222347</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T13:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <origin>222375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6006" sha1="k5viseevtlf2dthino608k1cv164jcw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;{{c|B O R Y S T H E N E S}}&lt;/noinclude&gt;daer geweest heb, niets soodanigh sien gebeuren, oft gehoort dat het gebeurt is. Ick heb wel gesien dat de vrysters de vryers vrijden, en dat door dese middel bruyloften daer uyt voortsquamen. Maer 't ander is vol gevaer. Want een edele dochter uyt soo groot een geselschap te rooven, en sich met haer in't bosch te verbergen, vereyscht niet alleenlijck een geswinde loop, maer oock een goede kennis en overeenkoming met de dochter. Hier komt noch by, dat de boeren nu harder van hun Heeren gehandelt worden, en dat d'Adel daer de hooghste macht heeft verkregen. 't Is gelooffelijck dat dit toen aen de lantheden veroorloft heeft geweest, wanneer by de Polen de gene tot Koning wierdt verkosen, die in 't loopen alle d'anderen overtrof, en dit blootsvoets; welcke snelheyt van voeten by dese oude voor groote gaeuwigheyt, en het Rijck waerdigh wierdt geacht; als oft de voortreffelijckheyt van te heerschen, meer in de geswintheyt der voeten,dan in d'uytsteeckentheyt van 't gemoet bestondt. En hier uyt spruyt, nae mijn oordeel, dat tot noch toe de Poolsche edelen hun Koning, in de tijdt van sijn verkiesing, doen sweeren voor d'autaer, dat hy niemant van d'Adel, om wat misdrijf het oock is, uytgesondert om verraet tegen de Vorst, en tegen het Vaderlant, na de tijdt van vierentwintigh uren sal mogen vangen, om dat, nae mijn gevoelen, de genen, die seer snel konden loopen, by hen in hooge achting wierden gehouden. Men bemerckt dit noch in de snelloopende paerden; want sy, alle d'andere dingen in een paert overslaende, letten alleen seer nauw op de geswintheyt van dit beest, misschien hierom, om hun vyant, de rugh keerende, te achterhalen; en, van hun tegenstrever vervolgt, hem t'ontkomen. Eer ick dit verhael sluyt, sal ick noch een ander voorrecht, 't welck de Poolsche edelen hebben, verhalen, dat is, dat, als een edelman, aen eenigh misdrijf schuldigh, niet binnen de vieren-twintigh uren wordt gevangen, hy wel de straffe des doots ontkomt; maer dat hy echter, als sijn saeck bepleyt en afgedaen is, sijn goederen verlieft; en dat, soo hy niet uyt het Rijck wijckt, aen yder, wie't oock is, vryheyt wordt gegeven om hem te dooden, sonder dat eenigh inwoonder, op verbeurte van 't leven, hem mach verschuylen, oft eenige gemeenschap met hem hebben. Daer siet ghy by de Polen de strafheyt met vryheyt vermengt; 't welck het gene is, dat wy by dese gelegentheyt te seggen hadden. Dewijl wy 't gevry der boere-dochters verhaelt hebben, soo laet ons oock iets van hun feestdagen en bruyloften spreken.

Als de tijdt van de bruyloft genaeckt, soo wordt de jeught van wedersijden genoodight, aen de welcke belast wordt de magen van de bruydegom en bruyt ter bruyloft te nooden. Sy dragen, tot bewijs van dit ampt, een bloemkrans aen d'arm, en hebben een register van de gene, die sy noodigen sullen: sy gaen des daeghs voor de bruyloftsdagh, en twee in 't getal, van de welcke de voornaemste, een ring aen de hand dragende, het woort doet. Ick sal my hier niet verletten met te verhaelen, hoe veelderhande gerechten en dranck daer voortgebracht wordt; maer alleenelijck seggen, dat de bruyt, naer hun gewoonte wel opgetoyt sijnde, te weten met een lang kleedt, van blaeuw laken gemaeckt, dat tot op d'aerde hangt, en aen d'uyterste hoecken met walvisbeen uytgestreckt, en met boorden van sijde en wol gemaekt, verciert is, blootshooft, met een bloemkrans op 't hooft, en met uytgekemt hair tot op de schouders, van haer vader oft broeder, oft van iemant der naeste magen naer de kerck wordt geleydt, terwijl 'er op lieren, oft op een ruyspijp voor haer gespeelt wordt. Als in de kerck de samenvoeging geschiedt is, soo neemt de naeste van de bruydegoms magen haer by de handt, en leydt haer naer huys, terwijl het selfde gespeel voor haer heen gaet. Ick swijgh hier van de danssen, die gewoonelijck op dese bruyloften geschieden, en byna onse danssen en gewoonte overtreffen, en daer in sy voor geen andere volcken wijcken. Dit staet alleenlijck aen te mercken, dat vele naer 't huys, daer de bruyloft gehouden wordt, loopen, niet soo feer om aen de nieuwe gehuwden eer te bewijsen, als om te drincken en te suypen; 't welck seer gemeen by hen is, ja self in de tijdt, als sy hun kinderen hebben doen doopen. De Grontheer self geeft dan aen hen verlof van't'huys bier te brouwen, soo van gerst als van honigh, 't welck sy dan in overvloet indrincken: want in andere tijden is verboden eyge dranck in huys te brouwen, oft yder moet voor elck vat in het besonder sekeren tol betalen.

Als d'uur van dat de nieuwgehuwden te bedt sullen gaen gekomen is, soo nemen de vrouwen, die magen van de bruydegom sijn, de bruyt naer sich, en leyden haer in de bestemde kamer, daer sy haer de kleederen weder uyttrecken, ja oock het hemdt, en haer aen alle de leden besoecken, namelijck in't hair, in d'ooren, neusgaten, aen de toonen, en aen d'overige deelen van haer lichaem, om te sien oft'er oock iets,in bloet, oft root sap gedoopt, verborgen is; en indien'er iets dusdanigh gevonden wordt, soo sou de geheele bruyloft ontroert, en alles overhoop geworpen worden. Indien sy niets vinden, soo wordt de bruyt weêr gekleedt, en met een wit schoon hemt te bedt gebracht; en dan wordt de bruydegom geroepen, om by sijn bruyt te gaen slapen; en als de bruyt dus by haer bruydegom leght, soo wordt de gordijn door d'ouders toegeschoven. Terwijl dit geschiet,komt het grootste deel der bruyloftsgasten, met ruyspijpen en kroesen in de hant, al danssende ter kamer in; en de vrouwen klappen met de handen, terwijl men singt en springt, en dit soo lang, tot dat het huwelijck ten vollen voltrocken is. Indien ondertusschen de bruyt eenigh teecken tot danssen geeft, soo springen sy terstont alle, klappen met de handen, en beginnen met groot gedruys van nieuws te singen. D'ouders van de bruydegom staen ondertusschen gedurigh aen de sijde van het bedt, om te luysteren wat'er gedaen wordt; en, als het spel van de nieuwe-gehuwden uytgespeelt is, de gordijuen weder t'openen, en met eenen&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k5viseevtlf2dthino608k1cv164jcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86617</id>
    <revision>
      <id>222453</id>
      <parentid>222327</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T22:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6090" sha1="4ech5bh99d68aeq8umqlabruqa7f1hn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dat sy dickwils de geheugenis van de schrickelijcke plaegh der sprinckhaenen, eertijdts van Godt in Egypten gesonden, vernieuwt. Ick heb daer in twee achtereenvolgende jaren, namelijck in 't jaer 1645, en 1646, dese geessel van Godt sien woeden. Dese bloedeloose beestjens komen in sulcke ontallijcke menichten aen, dat men hen niet soo seer in benden kan deelen, als wel by wolcken gelijcken: in voegen dat sy vijf oft des mijlen in de langte, en twee oft drie in de breette beslaen. Sy komen gemeenelijck uyt de gewesten van Tartarien, en dan, als de Lenten seer droogh is. Geheel Tartarien, de Circassen, Astrakanensen en Megrekiers worden byna alle jaren van dese pest geplaeght. Als d'ooste oft zuydooste wint waeyt, soo komen dese sprinckhanen, van de selfde winden gedreven, oock in Ruschlant, daer sy alle vruchten en gewas verslinden, ja self het gras en groen kruyt: in voegen dat sy ter plaets, daer sy sich nedersetten, alles, dat groen is, af-eten; het welck niet alleenlijck dierte in de lijftocht, maer oock gebreck en hongersnoot veroorsaeckt. Indien sy, in 't voorjaer gekomen, tot in de Herfst en in October (in welcken tijt de sprinckhanen sterven, na dat sy yder wel drie hondert eyeren geleyt hebben) gebleven sijn, soo wort het landtschap arm en kael gemaeckt. Indien de Lenten droogh is, sooo komt 'er leven uyt d'eyeren; maer indien het vijf oft ses dagen achter malkander regent, soo vergaen alle d'eyeren. Hun menighte is soo wonderlijck, dat de gene, die 't self niet met sijn oogen gesien heeft, nauwelijcks het gene, dat men daer af verhaelt, gelooven sal. Sy worden,gelijck eengroote wolck, van de wint gedreven, oft vallenneder in groote menighte, gelijck dicke fneeuwuyt de woleken : in voegen dat men op't mid-den van den dagh, en by heldere fbnnefchijn,het licht daer af verduyflert fiet. Sy volgen al-tijdt de drift van de wint, en overal, daer fy fichnederfetten, hebben fy 't in twee uren tijdtskael gemaeckt. Terwijl fy eten, hoort men fe-ker gedruys, als oft

iemant het gras met eenfeiffen affloegh. Toen ick in'tjaer 1(546, in lu-nius, te Novogrod , 't welck een nieuwgeboudeftadt is, daer ick oock een vefting de?? bouwen,twee weken ftil was, fagh ick, tot mijn grooteverbaeftheydt , foo groot een menighte vanfprinckh anen , daer in 't begin van de Lenten tevoorfchijngekomen,(welker vleugelen noch foofvvack waren, dat fy niet konden vliegen) dat hetgeheele landt daer rontom van def?¨ beeftjensbedeckt, en de lucht foo vol was, dat ick bydaegh niet in mijn kamer kon eten , dan by dekaers. Geen plaets van mijn huys was vry vanfprinckhanen. De kamers waren vol, de ftallenwaren vol , en oock alle holen en hoecken van't huys. Ick dede wel buftekruyt, en fwavel bran-den , maer vergeefs want als men de deur vande kamer opende, foo vloogh 'er een ontallijckemenighte van fprinckhanen in, die fich hier endaer verfpreyden. Sommige vlogen tegen d'oo-gen aen , en in de neusgaten , andere gingen opde wangen fitten , en vlogen oock in de mont,als die eenighfins open was. Dit was noch
|
eenigfms te lijden,doch dat men geen fpijfe konnuttigen,dit was onverdragelijck : want als meneen ftuck vleefch wilde fnijden , foo fneedt menoock met eenen deur de fprinckhanen heen j jamen kon de mont niet open doen , om eenbroek daer in te fteeken , of daer vloogh oockter felfde tijdt eenfprinckhaen in. In't kort,defchranderften felven waren als radeloos , enfonder hoop van eenige hulp tegen defe fchade-lijcke beeften te vinden. Eyndelijck , nadat fyomtrent Novogrodt alles verwoeft hadden , endit binnen twee weecken , in welcke tijdt fygroot geworden waren , en bec^uaem om tevliegen, wierden fy , van een wint opgenomen ,naer andere plaetfen gevoert, om daer oockalles te verdelgen. Ick heb fomtijts op d'avont,als fy , om de nacht over te brengen, op d'aer-de gevallen waren , alle de wegen met fprinck-hanen befet, en 't geheele landt als van ftofoverdeckt gefien , in voegen dat fy wel eenhandt hoogh op malkander lagen; fbo dat depaerden niet voort wilden, dan met veel flagengeflagen fijnde , en echter niet fbnder fchricken vervaertheyt, maer met opgerechte ooren,en met fnuyvenden neus. Defe fprinckhanen ,door de raderen van onf?¨ wagens, en de voe-ten der paerden verplet , veroorfaeckten foolelijckeen ffanek , dat fy de neusgaten en harf^fenen befmetten , en dat men nergens kon ko-men , dan met de mont gefloten, en een neus-doeck, in edick nat gemaeckt, voor de neus tehouden. De varekens houden defe fpijfe vooreen leckerny , en worden 'er vet af, en dieshal-ven wil 'er niemandt af eten s ick geloof uytfchrick en afkeer van fbo fchadelijck een landt-verderf. Laet ons nu f?¨ggen op welcke wijfedefe fprinckhanen voortkomen. In alle plaetfen,daer fy tot aen de maent van Odober blijven,maecken fy, met hun ftaert, een gat in d'aerde,daer fy drie hondert eyeren in leggen, die fy metde voet weder decken, met ftof daer over tefchrabben, en als fy dit gedaen hebben, ftervenfy } want defe bloedelofe beesjes leven niet lan-ger dan fes maenden, en een half: en hoewel 'erdan regen koomt, fbo vergaen echter defe eye-ren niet; ja de koude felve, hoe groot en ftrengoock, brengt hen geen fchade toemaer fy blij-ven in hun geheel tot aen 't begin van de nieuwelenten, tot dat'er, omtrent in'tmidden vanApril,als de fon d'aerde verwarmt,jonge fprinck-hanen uyt voortkomen,die overal fpringen,daerfy konnen,en dus,terwijl fy niet konnen vliegen,geheele fes weecken , ter plaetfe daer fy uytge-broedt fijn, blijven. Maer als fy groot gewordenfijn,en vhegen

konnen, foo nemen fy hun vluchtter plaets, daer de wint hen drijft. Indien in detijdt, als fy eerft beginnen te vliegen , de windtuyt het noorden waeyt , foo worden fy naerd'Euxinifche zee gedreven , daer in fy ver-drincken : maer indien 'er een oofte of zayde-windt waeyt, foo worden fy naer de geweftenvan Ruslandt gevoert, daerfyalles verderven.Doch indien het in de tijt, daer in defe fprinck-hanen uyt d'eyeren voortkomen , acht oft tiendagen achter malkander regent, foo verdervenalle d'eyeren. Desgelijcks in de fomer, indien
het 
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ech5bh99d68aeq8umqlabruqa7f1hn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222454</id>
      <parentid>222453</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T05:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6100" sha1="33osbp27iusaneulf8zptllftkw278t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dat sy dickwils de geheugenis van de schrickelijcke plaegh der sprinckhaenen, eertijdts van Godt in Egypten gesonden, vernieuwt. Ick heb daer in twee achtereenvolgende jaren, namelijck in 't jaer 1645, en 1646, dese geessel van Godt sien woeden. Dese bloedeloose beestjens komen in sulcke ontallijcke menichten aen, dat men hen niet soo seer in benden kan deelen, als wel by wolcken gelijcken: in voegen dat sy vijf oft des mijlen in de langte, en twee oft drie in de breette beslaen. Sy komen gemeenelijck uyt de gewesten van Tartarien, en dan, als de Lenten seer droogh is. Geheel Tartarien, de Circassen, Astrakanensen en Megrekiers worden byna alle jaren van dese pest geplaeght. Als d'ooste oft zuydooste wint waeyt, soo komen dese sprinckhanen, van de selfde winden gedreven, oock in Ruschlant, daer sy alle vruchten en gewas verslinden, ja self het gras en groen kruyt: in voegen dat sy ter plaets, daer sy sich nedersetten, alles, dat groen is, af-eten; het welck niet alleenlijck dierte in de lijftocht, maer oock gebreck en hongersnoot veroorsaeckt. Indien sy, in 't voorjaer gekomen, tot in de Herfst en in October (in welcken tijt de sprinckhanen sterven, na dat sy yder wel drie hondert eyeren geleyt hebben) gebleven sijn, soo wort het landtschap arm en kael gemaeckt. Indien de Lenten droogh is, sooo komt 'er leven uyt d'eyeren; maer indien het vijf oft ses dagen achter malkander regent, soo vergaen alle d'eyeren. Hun menighte is soo wonderlijck, dat de gene, die 't self niet met sijn oogen gesien heeft, nauwelijcks het gene, dat men daer af verhaelt, gelooven sal. Sy worden, gelijck een groote wolck, van de wint gedreven, oft vallen neder in groote menighte, gelijck dicke sneeuw uyt de wolcken: in voegen dat men op 't midden van den dagh, en by heldere sonneschijn, het licht daer af verduystert siet. Sy volgen altijdt de drift van de wint, en overal, daer sy sich nedersetten, hebben sy 't in twee uren tijdts kael gemaeckt. Terwijl sy eten, hoort men seker gedruys, als oft iemant het gras met een seissen afsloegh. Toen ick in 't jaer 1646, in Iunius, te Novogrod, 't welck een nieuwgeboude stadt is, daer ick oock een vesting deê bouwen, twee weken stil was, sagh ick, tot mijn groote verbaestheydt, soo groot een menighte van sprinckhanen, daer in 't begin van de Lenten te voorschijn gekomen, (welker vleugelen noch soo swack waren, dat sy niet konden vliegen) dat het geheele landt daer rontom van dese beestjens bedeckt, en de lucht soo vol was, dat ick by daegh niet in mijn kamer kon eten, dan by de kaers. Geen plaets van mijn huys was vry van sprinckhanen. De kamers waren vol, de stallen waren vol, en oock alle holen en hoecken van 't huys. Ick dede wel bussekruyt, en swavel branden , maer vergeefs want als men de deur van de kamer opende, soo vloogh 'er een ontallijcke menighte van sprinckhanen in, die sich hier en daer verspreyden. Sommige vlogen tegen d'oogen aen, en in de neusgaten, andere gingen op de wangen sitten, en vlogen oock in de mont, als die eenighsins open was. Dit was noch
|
eenigsins te lijden, doch dat men geen spijse kon nuttigen, dit was onverdragelijck: want als men een stuck vleesch wilde snijden, soo sneedt men oock met eenen deur de sprinckhanen heen; ja men kon de mont niet open doen, om een brock daer in te steeken, of daer vloogh oock ter selfde tijdt een sprinckhaen in. In 't kort, de schrandersten selven waren als radeloos, en sonder hoop van eenige hulp tegen dese schadelijcke beesten te vinden. Eyndelijck, nadat sy omtrent Novogrodt alles verwoest hadden, en dit binnen twee weecken, in welcke tijdt sy groot geworden waren, en bequaem om te vliegen, wierden sy, van een wint opgenomen, naer andere plaetsen gevoert, om daer oock alles te verdelgen. Ick heb somtijts op d'avont, als sy, om de nacht over te brengen, op d'aerde gevallen waren, alle de wegen met sprinckhanen beset, en 't geheele landt als van stof overdeckt gesien, in voegen dat sy wel een handt hoogh op malkander lagen; soo dat de paerden niet voort wilden, dan met veel slagen geslagen sijnde, en echter niet sonder schrick en vervaertheyt, maer met opgerechte ooren, en met snuyvenden neus. Dese sprinckhanen, door de raderen van onse wagens, en de voeten der paerden verplet, veroorsaeckten soo lelijck een stanck, dat sy de neusgaten en harssenen besmetten, en dat men nergens kon komen, dan met de mont gesloten, en een neusdoeck, in edick nat gemaeckt, voor de neus te houden. De varekens houden defe fpijfe vooreen leckerny , en worden 'er vet af, en dieshal-ven wil 'er niemandt af eten s ick geloof uytfchrick en afkeer van fbo fchadelijck een landt-verderf. Laet ons nu f?¨ggen op welcke wijfedefe fprinckhanen voortkomen. In alle plaetfen,daer fy tot aen de maent van Odober blijven,maecken fy, met hun ftaert, een gat in d'aerde,daer fy drie hondert eyeren in leggen, die fy metde voet weder decken, met ftof daer over tefchrabben, en als fy dit gedaen hebben, ftervenfy } want defe bloedelofe beesjes leven niet lan-ger dan fes maenden, en een half: en hoewel 'erdan regen koomt, fbo vergaen echter defe eye-ren niet; ja de koude felve, hoe groot en ftrengoock, brengt hen geen fchade toemaer fy blij-ven in hun geheel tot aen 't begin van de nieuwelenten, tot dat'er, omtrent in'tmidden vanApril,als de fon d'aerde verwarmt,jonge fprinck-hanen uyt voortkomen,die overal fpringen,daerfy konnen,en dus,terwijl fy niet konnen vliegen,geheele fes weecken , ter plaetfe daer fy uytge-broedt fijn, blijven. Maer als fy groot gewordenfijn,en vhegen

konnen, foo nemen fy hun vluchtter plaets, daer de wint hen drijft. Indien in detijdt, als fy eerft beginnen te vliegen , de windtuyt het noorden waeyt , foo worden fy naerd'Euxinifche zee gedreven , daer in fy ver-drincken : maer indien 'er een oofte of zayde-windt waeyt, foo worden fy naer de geweftenvan Ruslandt gevoert, daerfyalles verderven.Doch indien het in de tijt, daer in defe fprinck-hanen uyt d'eyeren voortkomen , acht oft tiendagen achter malkander regent, foo verdervenalle d'eyeren. Desgelijcks in de fomer, indien
het 
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33osbp27iusaneulf8zptllftkw278t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222455</id>
      <parentid>222454</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6118" sha1="nixocr8rzix23y4ifii0fq79tcc7zeq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
dat sy dickwils de geheugenis van de schrickelijcke plaegh der sprinckhaenen, eertijdts van Godt in Egypten gesonden, vernieuwt. Ick heb daer in twee achtereenvolgende jaren, namelijck in 't jaer 1645, en 1646, dese geessel van Godt sien woeden. Dese bloedeloose beestjens komen in sulcke ontallijcke menichten aen, dat men hen niet soo seer in benden kan deelen, als wel by wolcken gelijcken: in voegen dat sy vijf oft des mijlen in de langte, en twee oft drie in de breette beslaen. Sy komen gemeenelijck uyt de gewesten van Tartarien, en dan, als de Lenten seer droogh is. Geheel Tartarien, de Circassen, Astrakanensen en Megrekiers worden byna alle jaren van dese pest geplaeght. Als d'ooste oft zuydooste wint waeyt, soo komen dese sprinckhanen, van de selfde winden gedreven, oock in Ruschlant, daer sy alle vruchten en gewas verslinden, ja self het gras en groen kruyt: in voegen dat sy ter plaets, daer sy sich nedersetten, alles, dat groen is, af-eten; het welck niet alleenlijck dierte in de lijftocht, maer oock gebreck en hongersnoot veroorsaeckt. Indien sy, in 't voorjaer gekomen, tot in de Herfst en in October (in welcken tijt de sprinckhanen sterven, na dat sy yder wel drie hondert eyeren geleyt hebben) gebleven sijn, soo wort het landtschap arm en kael gemaeckt. Indien de Lenten droogh is, sooo komt 'er leven uyt d'eyeren; maer indien het vijf oft ses dagen achter malkander regent, soo vergaen alle d'eyeren. Hun menighte is soo wonderlijck, dat de gene, die 't self niet met sijn oogen gesien heeft, nauwelijcks het gene, dat men daer af verhaelt, gelooven sal. Sy worden, gelijck een groote wolck, van de wint gedreven, oft vallen neder in groote menighte, gelijck dicke sneeuw uyt de wolcken: in voegen dat men op 't midden van den dagh, en by heldere sonneschijn, het licht daer af verduystert siet. Sy volgen altijdt de drift van de wint, en overal, daer sy sich nedersetten, hebben sy 't in twee uren tijdts kael gemaeckt. Terwijl sy eten, hoort men seker gedruys, als oft iemant het gras met een seissen afsloegh. Toen ick in 't jaer 1646, in Iunius, te Novogrod, 't welck een nieuwgeboude stadt is, daer ick oock een vesting deê bouwen, twee weken stil was, sagh ick, tot mijn groote verbaestheydt, soo groot een menighte van sprinckhanen, daer in 't begin van de Lenten te voorschijn gekomen, (welker vleugelen noch soo swack waren, dat sy niet konden vliegen) dat het geheele landt daer rontom van dese beestjens bedeckt, en de lucht soo vol was, dat ick by daegh niet in mijn kamer kon eten, dan by de kaers. Geen plaets van mijn huys was vry van sprinckhanen. De kamers waren vol, de stallen waren vol, en oock alle holen en hoecken van 't huys. Ick dede wel bussekruyt, en swavel branden , maer vergeefs want als men de deur van de kamer opende, soo vloogh 'er een ontallijcke menighte van sprinckhanen in, die sich hier en daer verspreyden. Sommige vlogen tegen d'oogen aen, en in de neusgaten, andere gingen op de wangen sitten, en vlogen oock in de mont, als die eenighsins open was. Dit was noch
|
eenigsins te lijden, doch dat men geen spijse kon nuttigen, dit was onverdragelijck: want als men een stuck vleesch wilde snijden, soo sneedt men oock met eenen deur de sprinckhanen heen; ja men kon de mont niet open doen, om een brock daer in te steeken, of daer vloogh oock ter selfde tijdt een sprinckhaen in. In 't kort, de schrandersten selven waren als radeloos, en sonder hoop van eenige hulp tegen dese schadelijcke beesten te vinden. Eyndelijck, nadat sy omtrent Novogrodt alles verwoest hadden, en dit binnen twee weecken, in welcke tijdt sy groot geworden waren, en bequaem om te vliegen, wierden sy, van een wint opgenomen, naer andere plaetsen gevoert, om daer oock alles te verdelgen. Ick heb somtijts op d'avont, als sy, om de nacht over te brengen, op d'aerde gevallen waren, alle de wegen met sprinckhanen beset, en 't geheele landt als van stof overdeckt gesien, in voegen dat sy wel een handt hoogh op malkander lagen; soo dat de paerden niet voort wilden, dan met veel slagen geslagen sijnde, en echter niet sonder schrick en vervaertheyt, maer met opgerechte ooren, en met snuyvenden neus. Dese sprinckhanen, door de raderen van onse wagens, en de voeten der paerden verplet, veroorsaeckten soo lelijck een stanck, dat sy de neusgaten en harssenen besmetten, en dat men nergens kon komen, dan met de mont gesloten, en een neusdoeck, in edick nat gemaeckt, voor de neus te houden. De varckens houden dese spijse voor een leckerny, en worden 'er vet af, en dieshalven wil 'er niemandt af eten; ick geloof uyt schrick en afkeer van soo schadelijck een landtverderf.

Laet ons nu seggen op welcke wijse dese sprinckhanen voortkomen. In alle plaetsen, daer sy tot aen de maent van October blijven, maecken sy, met hun staert, een gat in d'aerde, daer sy drie hondert eyeren in leggen, die sy met de voet weder decken, met stof daer over te schrabben, en als sy dit gedaen hebben, sterven sy; want dese bloedelose beesjes leven niet langer dan ses maenden, en een half: en hoewel 'er dan regen koomt, soo vergaen echter dese eyeren niet; ja de koude selve, hoe groot en streng oock, brengt hen geen schade toe; maer sy blijven in hun geheel tot aen 't begin van de nieuwe lenten, tot dat 'er, omtrent in 't midden van April, als de son d'aerde verwarmt, jonge sprinckhanen uyt voortkomen, die overal springen, daer sy konnen, en dus, terwijl sy niet konnen vliegen, geheele ses weecken, ter plaetse daer sy uytgebroedt sijn, blijven. Maer als sy groot geworden sijn, en vliegen

konnen, foo nemen fy hun vluchtter plaets, daer de wint hen drijft. Indien in detijdt, als fy eerft beginnen te vliegen , de windtuyt het noorden waeyt , foo worden fy naerd'Euxinifche zee gedreven , daer in fy ver-drincken : maer indien 'er een oofte of zayde-windt waeyt, foo worden fy naer de geweftenvan Ruslandt gevoert, daerfyalles verderven.Doch indien het in de tijt, daer in defe fprinck-hanen uyt d'eyeren voortkomen , acht oft tiendagen achter malkander regent, foo verdervenalle d'eyeren. Desgelijcks in de fomer, indien
het 
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nixocr8rzix23y4ifii0fq79tcc7zeq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222456</id>
      <parentid>222455</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6106" sha1="2gy4056z7jee3erl8060f69pa2j9m9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

dat sy dickwils de geheugenis van de schrickelijcke plaegh der sprinckhaenen, eertijdts van Godt in Egypten gesonden, vernieuwt. Ick heb daer in twee achtereenvolgende jaren, namelijck in 't jaer 1645, en 1646, dese geessel van Godt sien woeden. Dese bloedeloose beestjens komen in sulcke ontallijcke menichten aen, dat men hen niet soo seer in benden kan deelen, als wel by wolcken gelijcken: in voegen dat sy vijf oft des mijlen in de langte, en twee oft drie in de breette beslaen. Sy komen gemeenelijck uyt de gewesten van Tartarien, en dan, als de Lenten seer droogh is. Geheel Tartarien, de Circassen, Astrakanensen en Megrekiers worden byna alle jaren van dese pest geplaeght. Als d'ooste oft zuydooste wint waeyt, soo komen dese sprinckhanen, van de selfde winden gedreven, oock in Ruschlant, daer sy alle vruchten en gewas verslinden, ja self het gras en groen kruyt: in voegen dat sy ter plaets, daer sy sich nedersetten, alles, dat groen is, af-eten; het welck niet alleenlijck dierte in de lijftocht, maer oock gebreck en hongersnoot veroorsaeckt.

Indien sy, in 't voorjaer gekomen, tot in de Herfst en in October (in welcken tijt de sprinckhanen sterven, na dat sy yder wel drie hondert eyeren geleyt hebben) gebleven sijn, soo wort het landtschap arm en kael gemaeckt. Indien de Lenten droogh is, sooo komt 'er leven uyt d'eyeren; maer indien het vijf oft ses dagen achter malkander regent, soo vergaen alle d'eyeren. Hun menighte is soo wonderlijck, dat de gene, die 't self niet met sijn oogen gesien heeft, nauwelijcks het gene, dat men daer af verhaelt, gelooven sal. Sy worden, gelijck een groote wolck, van de wint gedreven, oft vallen neder in groote menighte, gelijck dicke sneeuw uyt de wolcken: in voegen dat men op 't midden van den dagh, en by heldere sonneschijn, het licht daer af verduystert siet. Sy volgen altijdt de drift van de wint, en overal, daer sy sich nedersetten, hebben sy 't in twee uren tijdts kael gemaeckt. Terwijl sy eten, hoort men seker gedruys, als oft iemant het gras met een seissen afsloegh. 

Toen ick in 't jaer 1646, in Iunius, te Novogrod, 't welck een nieuwgeboude stadt is, daer ick oock een vesting deê bouwen, twee weken stil was, sagh ick, tot mijn groote verbaestheydt, soo groot een menighte van sprinckhanen, daer in 't begin van de Lenten te voorschijn gekomen, (welker vleugelen noch soo swack waren, dat sy niet konden vliegen) dat het geheele landt daer rontom van dese beestjens bedeckt, en de lucht soo vol was, dat ick by daegh niet in mijn kamer kon eten, dan by de kaers. Geen plaets van mijn huys was vry van sprinckhanen. De kamers waren vol, de stallen waren vol, en oock alle holen en hoecken van 't huys. Ick dede wel bussekruyt, en swavel branden , maer vergeefs want als men de deur van de kamer opende, soo vloogh 'er een ontallijcke menighte van sprinckhanen in, die sich hier en daer verspreyden. Sommige vlogen tegen d'oogen aen, en in de neusgaten, andere gingen op de wangen sitten, en vlogen oock in de mont, als die eenighsins open was. Dit was noch eenigsins te lijden, doch dat men geen spijse kon nuttigen, dit was onverdragelijck: want als men een stuck vleesch wilde snijden, soo sneedt men oock met eenen deur de sprinckhanen heen; ja men kon de mont niet open doen, om een brock daer in te steeken, of daer vloogh oock ter selfde tijdt een sprinckhaen in.

In 't kort, de schrandersten selven waren als radeloos, en sonder hoop van eenige hulp tegen dese schadelijcke beesten te vinden. Eyndelijck, nadat sy omtrent Novogrodt alles verwoest hadden, en dit binnen twee weecken, in welcke tijdt sy groot geworden waren, en bequaem om te vliegen, wierden sy, van een wint opgenomen, naer andere plaetsen gevoert, om daer oock alles te verdelgen. Ick heb somtijts op d'avont, als sy, om de nacht over te brengen, op d'aerde gevallen waren, alle de wegen met sprinckhanen beset, en 't geheele landt als van stof overdeckt gesien, in voegen dat sy wel een handt hoogh op malkander lagen; soo dat de paerden niet voort wilden, dan met veel slagen geslagen sijnde, en echter niet sonder schrick en vervaertheyt, maer met opgerechte ooren, en met snuyvenden neus. Dese sprinckhanen, door de raderen van onse wagens, en de voeten der paerden verplet, veroorsaeckten soo lelijck een stanck, dat sy de neusgaten en harssenen besmetten, en dat men nergens kon komen, dan met de mont gesloten, en een neusdoeck, in edick nat gemaeckt, voor de neus te houden. De varckens houden dese spijse voor een leckerny, en worden 'er vet af, en dieshalven wil 'er niemandt af eten; ick geloof uyt schrick en afkeer van soo schadelijck een landtverderf.

Laet ons nu seggen op welcke wijse dese sprinckhanen voortkomen. In alle plaetsen, daer sy tot aen de maent van October blijven, maecken sy, met hun staert, een gat in d'aerde, daer sy drie hondert eyeren in leggen, die sy met de voet weder decken, met stof daer over te schrabben, en als sy dit gedaen hebben, sterven sy; want dese bloedelose beesjes leven niet langer dan ses maenden, en een half: en hoewel 'er dan regen koomt, soo vergaen echter dese eyeren niet; ja de koude selve, hoe groot en streng oock, brengt hen geen schade toe; maer sy blijven in hun geheel tot aen 't begin van de nieuwe lenten, tot dat 'er, omtrent in 't midden van April, als de son d'aerde verwarmt, jonge sprinckhanen uyt voortkomen, die overal springen, daer sy konnen, en dus, terwijl sy niet konnen vliegen, geheele ses weecken, ter plaetse daer sy uytgebroedt sijn, blijven. Maer als sy groot geworden sijn, en vliegen konnen, soo nemen sy hun vlucht ter plaets, daer de wint hen drijft. Indien in de tijdt, als sy eerst beginnen te vliegen, de windt uyt het noorden waeyt, soo worden sy naer d'Euxinische zee gedreven, daer in sy verdrincken: maer indien 'er een ooste of zuydewindt waeyt, soo worden sy naer de gewesten van Ruslandt gevoert, daer sy alles verderven. Doch indien het in de tijt, daer in dese sprinckhanen uyt d'eyeren voortkomen, acht oft tien dagen achter malkander regent, soo verderven alle d'eyeren. Desgelijcks in de somer, indien het&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gy4056z7jee3erl8060f69pa2j9m9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86618</id>
    <revision>
      <id>222457</id>
      <parentid>222328</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6081" sha1="0ncntugxtw5nf1klzfucefqitciluoe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
het dan acht oft tien dagen achter malkander regent, soo is dit oock d'ondergang van dese sprinckhanen, schoon sy dan al groot geworden sijn, vermits sy, van de koude regen overvallen, niet konnen vliegen; en dese regen is seer heylsaem voor d'inwoonders van de plaets. Doch indien de somer droogh is, gelijck daer ten meestendeel gebeurt, soo worden d'elendige menschen daer seer swarelijck geplaeght van dese kleyne beesjens, tot aen de maent van October, in de welcke dit schadelijck gedierte ten meestendeel sterft. Hier staet oock t'aenmercken, dat men somtijts sprinckhanen vind van een vinger dick, en drie oft vier vinger leden lang; oock dat sy vleugels hebben, daer Chaldeeusche letteren op staen, van de welcke dit de sin is, ''om d'oogst te verdelgen'', gelijck de gene seggen, die inde selfde tael kundigh sijn; doch ick wil dit niet verder versekeren, dan dat de Schrijvers sulcks seggen. 

Men moet oock niet met swijgen voorbygaen, dat tusschen de rivieren Sula en Suporo, die beyde in de Borysthenes stroomen, beesjens gevonden worden, gemeenelijck ''bobaki'' genoemt, van gestalte en grootheyt gelijck de konijnen van Lybien, die niet meer dan vier tanden, twee boven en twee onder hebben, en van hair en verwe tusschen geel en root. Sy onthouden sich, gelijck oock de konijnen, in de holen van d'aerde; en in de maent van October vertrecken sy sich voor de geheele winter in hun holen, daer sy niet uytkomen, dan in de maent van April, in welcke tijdt sy sich weder over het velt aen alle sijden begeven, om hun lijftocht te soecken, en sich in de somer tegen d'aenstaende winter te versorgen. Defe beesjens fijn feerlang ftapende , en neerftigh in hun voorraette beforgen : wantfyfijn infonderheyt fchran-der, door een naturelijcke drift en neerftigheyt,fbo in fpijf?¨ op verfcheyde wijfen te vergaderen,als voornamelijck hier in , dat fy ftaven ofcdienftbare beesjens gebruycken. Want fy dwin-gen degene, die traegh onder hen fijn , op derugh te gaen leggen , en laden dan een bundelvan groen kruyt op hun buyck,'t welck dit bees-jen met fijn poten, oft om eygentlijck te fpre-ken , met fijn handen vaft houd ; want fy ge-bruycken hun pooten gelijck de meerkatten dehaere. D'andere trecken dan dit beesjen, dusnederleggende, by de ftaert tot in hun hol; invoegen dat de gene, die luy fijn, aen d'anderenals tot een treckftede verftrecken. Ick heb dick-wils defe beesjens dus fien wercken , en, ver-maeck in dit fchoufpel hebbende, fomtijts ge-heele dagen daer mede deurgebracht, ja ickheb hen oock tot in hun hol doen nagraven,om te fien wat fy

daer deden. Ick vond daer('t welck aenmerckens-waerdigh was) feer groo-te kuylen, in kleyne holen , gelijck vertreckenverdeelt, vande welcke fy fommige tot fpijs-kamers, andere tot ftaepkamers, en andere tothun begraefplaetfen gebruyckten; want fy be-graven hun dooden byna op een felfde wijf?¨,als de menfchen. Acht oft tien maken een huys-gefin , en woonen by malkander, van de welckeyder fijn befonder vertreck heeft ; in voegen. 
|
dat fy in de wijfe van te leven en te wandelen,foo in 't heymelijck , als in 't openbaer, geenfinsvoor de republijck der byen en mieren behoe-ven te wijeken. Defe beesjens fijn alle van debeyde geflachten , dat is, foo wei mannetjes alsWijfjes. Indien men hen in de Meymaent vangt, ^foo konnen fy lichtelijck tam gemaekt worden.Op de marckt gelden fy deurgaens niet meerdan omtrent anderhalve ftuyver. Ick had veelvan defe beesjes in huys. Sy fijn vermaeckelijck,gelijck de fimmen en meerkatten , en nuttigenomtrent een f?¨ifde fpijfe, als de menfchen. Ick had byna vergeten te feggen,dat dit bees-jen f?¨er loos is: want fy komen noyt uyt hunholen , dan na datfy een befpieder vooruyt ge-fonden hebben, die fy op eenige hooghte fet-ten , op dat het daer rontom fou konnen fien;en als het bemerckt dat 'er eenigh gevaer voorfijn medegefellen is, fbo gaet het op fijn achter-fte beenen ftaen, en piept, om d'andere te ver-manen dat fy fich met de vlucht fullen verfchuy-len , en dit volght de lefte in hun fchuylhoec-ken, daer fy fich fbo lang in houden, tot dat demenfchen voorby gegaen fijn, en 't gevaer ver-dwenen is. De rivier Sula is niet meer dan fesmijlen van Supoy , en daer is ten hooghftenniet meer dan twintigh mijlen van de Boryfthe-nes , tot aen de grenfen van Moskovien. Ditbeesjen , van 't welck ick gefproken heb, wordtnergens anders, dan tuflchen defe rivieren ge-vonden. 'tis hier ongemackelijck te paert, oftmet de wagen te rijden , dewijl overal veel kuy-len en holen fijn , daer de paerden veeltijdts in-vallen , en in gevaer fijn van de beenen te bre-ken, 't welck my, te paert rijdende , dickwils ge-beurt is. De landdieden vangen hen in Mey-maent, enin lunius, op defe wijfe : fy gieten,met eenige vaten, water in defe holen, en fetteneen fack oft net aen de mont van de felve.Dit beeft, het water ontvluchtende, valt in defenetten, die voor de holen gefpannen fijn. Hoe-wel fy jong gevangen en getemt worden , foovergeten fy echter niet hun f?¨den , noch trec-ken hun natuer niet uyt. Want indien men henniet wel gebonden houdt, foo verbergen fy fichin de holen , om hun flaep van f?¨s maenden teflapen ; 't welck fy

met de vledermuy fen en wil-de katten gemeen hebben. De gene, die in mijnhuys getemt waren, verberghden fich dickwilstwee weken lang, en wierden, als men hen neer-ftighlijck focht, in een kuyl, en gantfch wilt enonhandelbaer gevonden. In defe geweften vindt men oock feker flagh Schiitpad-van fchiltpadden, met blaeuwe voeten,die fcha-delijckom t'etenfijn. Ick heb oock in defe landen, naer de water- ^^^derevallen en lantftreeck van de Boryfthenes , fekerwilt beeft gevonden , de geyt niet ongelijck,maer echter feer dun van hair, en daer by foofacht als fijde, als het nieu hair gekregen heeft,het welck jarelijcks gebeurt ; anderf??ns is hethair wat harder , en van kaftanie-verwe, geheelanders dan dat van de geyt. Dit wilt heeft tweehoornen, die wit en helder fijn, en wordt van deRuffen gemeenelijck Sunaky geheeten. Het isfeer facht en teer van beenen en voeten , heeft
geen
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ncntugxtw5nf1klzfucefqitciluoe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222458</id>
      <parentid>222457</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:15:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6078" sha1="4nqy8u03erqgij02662ogasxk91zp0j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
het dan acht oft tien dagen achter malkander regent, soo is dit oock d'ondergang van dese sprinckhanen, schoon sy dan al groot geworden sijn, vermits sy, van de koude regen overvallen, niet konnen vliegen; en dese regen is seer heylsaem voor d'inwoonders van de plaets. Doch indien de somer droogh is, gelijck daer ten meestendeel gebeurt, soo worden d'elendige menschen daer seer swarelijck geplaeght van dese kleyne beesjens, tot aen de maent van October, in de welcke dit schadelijck gedierte ten meestendeel sterft. Hier staet oock t'aenmercken, dat men somtijts sprinckhanen vind van een vinger dick, en drie oft vier vinger leden lang; oock dat sy vleugels hebben, daer Chaldeeusche letteren op staen, van de welcke dit de sin is, ''om d'oogst te verdelgen'', gelijck de gene seggen, die inde selfde tael kundigh sijn; doch ick wil dit niet verder versekeren, dan dat de Schrijvers sulcks seggen. 

Men moet oock niet met swijgen voorbygaen, dat tusschen de rivieren Sula en Suporo, die beyde in de Borysthenes stroomen, beesjens gevonden worden, gemeenelijck ''bobaki'' genoemt, van gestalte en grootheyt gelijck de konijnen van Lybien, die niet meer dan vier tanden, twee boven en twee onder hebben, en van hair en verwe tusschen geel en root. Sy onthouden sich, gelijck oock de konijnen, in de holen van d'aerde; en in de maent van October vertrecken sy sich voor de geheele winter in hun holen, daer sy niet uytkomen, dan in de maent van April, in welcke tijdt sy sich weder over het velt aen alle sijden begeven, om hun lijftocht te soecken, en sich in de somer tegen d'aenstaende winter te versorgen. Dese beesjens sijn seer lang stapende, en neerstigh in hun voorraet te besorgen: want sy sijn insonderheyt schrander, door een naturelijcke drift en neerstigheyt, soo in spijse op verscheyde wijsen te vergaderen, als voornamelijck hier in, dat sy slaven oft dienstbare beesjens gebruycken. Want sy dwingen degene, die traegh onder hen sijn, op de rugh te gaen leggen, en laden dan een bundel van groen kruyt op hun buyck, 't welck dit beesjen met sijn poten, oft om eygentlijck te spreken, met sijn handen vast houd; want fy ge-bruycken hun pooten gelijck de meerkatten dehaere. D'andere trecken dan dit beesjen, dusnederleggende, by de ftaert tot in hun hol; invoegen dat de gene, die luy fijn, aen d'anderenals tot een treckftede verftrecken. Ick heb dick-wils defe beesjens dus fien wercken , en, ver-maeck in dit fchoufpel hebbende, fomtijts ge-heele dagen daer mede deurgebracht, ja ickheb hen oock tot in hun hol doen nagraven,om te fien wat fy

daer deden. Ick vond daer('t welck aenmerckens-waerdigh was) feer groo-te kuylen, in kleyne holen , gelijck vertreckenverdeelt, vande welcke fy fommige tot fpijs-kamers, andere tot ftaepkamers, en andere tothun begraefplaetfen gebruyckten; want fy be-graven hun dooden byna op een felfde wijf?¨,als de menfchen. Acht oft tien maken een huys-gefin , en woonen by malkander, van de welckeyder fijn befonder vertreck heeft ; in voegen. 
|
dat fy in de wijfe van te leven en te wandelen,foo in 't heymelijck , als in 't openbaer, geenfinsvoor de republijck der byen en mieren behoe-ven te wijeken. Defe beesjens fijn alle van debeyde geflachten , dat is, foo wei mannetjes alsWijfjes. Indien men hen in de Meymaent vangt, ^foo konnen fy lichtelijck tam gemaekt worden.Op de marckt gelden fy deurgaens niet meerdan omtrent anderhalve ftuyver. Ick had veelvan defe beesjes in huys. Sy fijn vermaeckelijck,gelijck de fimmen en meerkatten , en nuttigenomtrent een f?¨ifde fpijfe, als de menfchen. Ick had byna vergeten te feggen,dat dit bees-jen f?¨er loos is: want fy komen noyt uyt hunholen , dan na datfy een befpieder vooruyt ge-fonden hebben, die fy op eenige hooghte fet-ten , op dat het daer rontom fou konnen fien;en als het bemerckt dat 'er eenigh gevaer voorfijn medegefellen is, fbo gaet het op fijn achter-fte beenen ftaen, en piept, om d'andere te ver-manen dat fy fich met de vlucht fullen verfchuy-len , en dit volght de lefte in hun fchuylhoec-ken, daer fy fich fbo lang in houden, tot dat demenfchen voorby gegaen fijn, en 't gevaer ver-dwenen is. De rivier Sula is niet meer dan fesmijlen van Supoy , en daer is ten hooghftenniet meer dan twintigh mijlen van de Boryfthe-nes , tot aen de grenfen van Moskovien. Ditbeesjen , van 't welck ick gefproken heb, wordtnergens anders, dan tuflchen defe rivieren ge-vonden. 'tis hier ongemackelijck te paert, oftmet de wagen te rijden , dewijl overal veel kuy-len en holen fijn , daer de paerden veeltijdts in-vallen , en in gevaer fijn van de beenen te bre-ken, 't welck my, te paert rijdende , dickwils ge-beurt is. De landdieden vangen hen in Mey-maent, enin lunius, op defe wijfe : fy gieten,met eenige vaten, water in defe holen, en fetteneen fack oft net aen de mont van de felve.Dit beeft, het water ontvluchtende, valt in defenetten, die voor de holen gefpannen fijn. Hoe-wel fy jong gevangen en getemt worden , foovergeten fy echter niet hun f?¨den , noch trec-ken hun natuer niet uyt. Want indien men henniet wel gebonden houdt, foo verbergen fy fichin de holen , om hun flaep van f?¨s maenden teflapen ; 't welck fy

met de vledermuy fen en wil-de katten gemeen hebben. De gene, die in mijnhuys getemt waren, verberghden fich dickwilstwee weken lang, en wierden, als men hen neer-ftighlijck focht, in een kuyl, en gantfch wilt enonhandelbaer gevonden. In defe geweften vindt men oock feker flagh Schiitpad-van fchiltpadden, met blaeuwe voeten,die fcha-delijckom t'etenfijn. Ick heb oock in defe landen, naer de water- ^^^derevallen en lantftreeck van de Boryfthenes , fekerwilt beeft gevonden , de geyt niet ongelijck,maer echter feer dun van hair, en daer by foofacht als fijde, als het nieu hair gekregen heeft,het welck jarelijcks gebeurt ; anderf??ns is hethair wat harder , en van kaftanie-verwe, geheelanders dan dat van de geyt. Dit wilt heeft tweehoornen, die wit en helder fijn, en wordt van deRuffen gemeenelijck Sunaky geheeten. Het isfeer facht en teer van beenen en voeten , heeft
geen
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4nqy8u03erqgij02662ogasxk91zp0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222459</id>
      <parentid>222458</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:20:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6074" sha1="mdu4jt0lqejec279edglq2y3n4e8fsl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
het dan acht oft tien dagen achter malkander regent, soo is dit oock d'ondergang van dese sprinckhanen, schoon sy dan al groot geworden sijn, vermits sy, van de koude regen overvallen, niet konnen vliegen; en dese regen is seer heylsaem voor d'inwoonders van de plaets. Doch indien de somer droogh is, gelijck daer ten meestendeel gebeurt, soo worden d'elendige menschen daer seer swarelijck geplaeght van dese kleyne beesjens, tot aen de maent van October, in de welcke dit schadelijck gedierte ten meestendeel sterft. Hier staet oock t'aenmercken, dat men somtijts sprinckhanen vind van een vinger dick, en drie oft vier vinger leden lang; oock dat sy vleugels hebben, daer Chaldeeusche letteren op staen, van de welcke dit de sin is, ''om d'oogst te verdelgen'', gelijck de gene seggen, die inde selfde tael kundigh sijn; doch ick wil dit niet verder versekeren, dan dat de Schrijvers sulcks seggen. 

Men moet oock niet met swijgen voorbygaen, dat tusschen de rivieren Sula en Suporo, die beyde in de Borysthenes stroomen, beesjens gevonden worden, gemeenelijck ''bobaki'' genoemt, van gestalte en grootheyt gelijck de konijnen van Lybien, die niet meer dan vier tanden, twee boven en twee onder hebben, en van hair en verwe tusschen geel en root. Sy onthouden sich, gelijck oock de konijnen, in de holen van d'aerde; en in de maent van October vertrecken sy sich voor de geheele winter in hun holen, daer sy niet uytkomen, dan in de maent van April, in welcke tijdt sy sich weder over het velt aen alle sijden begeven, om hun lijftocht te soecken, en sich in de somer tegen d'aenstaende winter te versorgen. Dese beesjens sijn seer lang stapende, en neerstigh in hun voorraet te besorgen: want sy sijn insonderheyt schrander, door een naturelijcke drift en neerstigheyt, soo in spijse op verscheyde wijsen te vergaderen, als voornamelijck hier in, dat sy slaven oft dienstbare beesjens gebruycken. Want sy dwingen degene, die traegh onder hen sijn, op de rugh te gaen leggen, en laden dan een bundel van groen kruyt op hun buyck, 't welck dit beesjen met sijn poten, oft om eygentlijck te spreken, met sijn handen vast houd; want sy gebruycken hun pooten gelijck de meerkatten de haere. D'andere trecken dan dit beesjen, dus nederleggende, by de staert tot in hun hol; in voegen dat de gene, die luy sijn, aen d'anderen als tot een treckstede verstrecken.

Ick heb dickwils dese beesjens dus sien wercken, en, vermaeck in dit schouspel hebbende, somtijts geheele dagen daer mede deurgebracht, ja ick heb hen oock tot in hun hol doen nagraven, om te sien wat sy daer deden. Ick vond daer ('t welck aenmerckens-waerdigh was) seer groote kuylen, in kleyne holen, gelijck vertrecken verdeelt, van de welcke sy sommige tot spijs-kamers, andere tot slaepkamers, en andere tot hun begraefplaetsen gebruyckten; want sy begraven hun dooden byna op een selfde wijse, als de menschen. Acht oft tien maken een huysgesin, en woonen by malkander, van de welcke yder sijn beonder vertreck heeft; in voegen
|
dat sy in de wijfe van te leven en te wandelen,foo in 't heymelijck , als in 't openbaer, geenfinsvoor de republijck der byen en mieren behoe-ven te wijeken. Defe beesjens fijn alle van debeyde geflachten , dat is, foo wei mannetjes alsWijfjes. Indien men hen in de Meymaent vangt, ^foo konnen fy lichtelijck tam gemaekt worden.Op de marckt gelden fy deurgaens niet meerdan omtrent anderhalve ftuyver. Ick had veelvan defe beesjes in huys. Sy fijn vermaeckelijck,gelijck de fimmen en meerkatten , en nuttigenomtrent een f?¨ifde fpijfe, als de menfchen. Ick had byna vergeten te feggen,dat dit bees-jen f?¨er loos is: want fy komen noyt uyt hunholen , dan na datfy een befpieder vooruyt ge-fonden hebben, die fy op eenige hooghte fet-ten , op dat het daer rontom fou konnen fien;en als het bemerckt dat 'er eenigh gevaer voorfijn medegefellen is, fbo gaet het op fijn achter-fte beenen ftaen, en piept, om d'andere te ver-manen dat fy fich met de vlucht fullen verfchuy-len , en dit volght de lefte in hun fchuylhoec-ken, daer fy fich fbo lang in houden, tot dat demenfchen voorby gegaen fijn, en 't gevaer ver-dwenen is. De rivier Sula is niet meer dan fesmijlen van Supoy , en daer is ten hooghftenniet meer dan twintigh mijlen van de Boryfthe-nes , tot aen de grenfen van Moskovien. Ditbeesjen , van 't welck ick gefproken heb, wordtnergens anders, dan tuflchen defe rivieren ge-vonden. 'tis hier ongemackelijck te paert, oftmet de wagen te rijden , dewijl overal veel kuy-len en holen fijn , daer de paerden veeltijdts in-vallen , en in gevaer fijn van de beenen te bre-ken, 't welck my, te paert rijdende , dickwils ge-beurt is. De landdieden vangen hen in Mey-maent, enin lunius, op defe wijfe : fy gieten,met eenige vaten, water in defe holen, en fetteneen fack oft net aen de mont van de felve.Dit beeft, het water ontvluchtende, valt in defenetten, die voor de holen gefpannen fijn. Hoe-wel fy jong gevangen en getemt worden , foovergeten fy echter niet hun f?¨den , noch trec-ken hun natuer niet uyt. Want indien men henniet wel gebonden houdt, foo verbergen fy fichin de holen , om hun flaep van f?¨s maenden teflapen ; 't welck fy

met de vledermuy fen en wil-de katten gemeen hebben. De gene, die in mijnhuys getemt waren, verberghden fich dickwilstwee weken lang, en wierden, als men hen neer-ftighlijck focht, in een kuyl, en gantfch wilt enonhandelbaer gevonden. In defe geweften vindt men oock feker flagh Schiitpad-van fchiltpadden, met blaeuwe voeten,die fcha-delijckom t'etenfijn. Ick heb oock in defe landen, naer de water- ^^^derevallen en lantftreeck van de Boryfthenes , fekerwilt beeft gevonden , de geyt niet ongelijck,maer echter feer dun van hair, en daer by foofacht als fijde, als het nieu hair gekregen heeft,het welck jarelijcks gebeurt ; anderf??ns is hethair wat harder , en van kaftanie-verwe, geheelanders dan dat van de geyt. Dit wilt heeft tweehoornen, die wit en helder fijn, en wordt van deRuffen gemeenelijck Sunaky geheeten. Het isfeer facht en teer van beenen en voeten , heeft
geen
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mdu4jt0lqejec279edglq2y3n4e8fsl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222460</id>
      <parentid>222459</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6061" sha1="svx4swfdb4cu0euc7hxrex9jtenrlol" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
het dan acht oft tien dagen achter malkander regent, soo is dit oock d'ondergang van dese sprinckhanen, schoon sy dan al groot geworden sijn, vermits sy, van de koude regen overvallen, niet konnen vliegen; en dese regen is seer heylsaem voor d'inwoonders van de plaets. Doch indien de somer droogh is, gelijck daer ten meestendeel gebeurt, soo worden d'elendige menschen daer seer swarelijck geplaeght van dese kleyne beesjens, tot aen de maent van October, in de welcke dit schadelijck gedierte ten meestendeel sterft. Hier staet oock t'aenmercken, dat men somtijts sprinckhanen vind van een vinger dick, en drie oft vier vinger leden lang; oock dat sy vleugels hebben, daer Chaldeeusche letteren op staen, van de welcke dit de sin is, ''om d'oogst te verdelgen'', gelijck de gene seggen, die inde selfde tael kundigh sijn; doch ick wil dit niet verder versekeren, dan dat de Schrijvers sulcks seggen. 

Men moet oock niet met swijgen voorbygaen, dat tusschen de rivieren Sula en Suporo, die beyde in de Borysthenes stroomen, beesjens gevonden worden, gemeenelijck ''bobaki'' genoemt, van gestalte en grootheyt gelijck de konijnen van Lybien, die niet meer dan vier tanden, twee boven en twee onder hebben, en van hair en verwe tusschen geel en root. Sy onthouden sich, gelijck oock de konijnen, in de holen van d'aerde; en in de maent van October vertrecken sy sich voor de geheele winter in hun holen, daer sy niet uytkomen, dan in de maent van April, in welcke tijdt sy sich weder over het velt aen alle sijden begeven, om hun lijftocht te soecken, en sich in de somer tegen d'aenstaende winter te versorgen. Dese beesjens sijn seer lang stapende, en neerstigh in hun voorraet te besorgen: want sy sijn insonderheyt schrander, door een naturelijcke drift en neerstigheyt, soo in spijse op verscheyde wijsen te vergaderen, als voornamelijck hier in, dat sy slaven oft dienstbare beesjens gebruycken. Want sy dwingen degene, die traegh onder hen sijn, op de rugh te gaen leggen, en laden dan een bundel van groen kruyt op hun buyck, 't welck dit beesjen met sijn poten, oft om eygentlijck te spreken, met sijn handen vast houd; want sy gebruycken hun pooten gelijck de meerkatten de haere. D'andere trecken dan dit beesjen, dus nederleggende, by de staert tot in hun hol; in voegen dat de gene, die luy sijn, aen d'anderen als tot een treckstede verstrecken.

Ick heb dickwils dese beesjens dus sien wercken, en, vermaeck in dit schouspel hebbende, somtijts geheele dagen daer mede deurgebracht, ja ick heb hen oock tot in hun hol doen nagraven, om te sien wat sy daer deden. Ick vond daer ('t welck aenmerckens-waerdigh was) seer groote kuylen, in kleyne holen, gelijck vertrecken verdeelt, van de welcke sy sommige tot spijs-kamers, andere tot slaepkamers, en andere tot hun begraefplaetsen gebruyckten; want sy begraven hun dooden byna op een selfde wijse, als de menschen. Acht oft tien maken een huysgesin, en woonen by malkander, van de welcke yder sijn beonder vertreck heeft; in voegen
|
dat sy in de wijse van te leven en te wandelen, soo in 't heymelijck, als in 't openbaer, geensins voor de republijck der byen en mieren behoeven te wijcken. Dese beesjens sijn alle van de beyde geslachten, dat is, soo wel mannetjes als wijfjes. Indien men hen in de Meymaent vangt, soo konnen sy lichtelijck tam gemaekt worden. Op de marckt gelden sy deurgaens niet meer dan omtrent anderhalve stuyver. Ick had veel van dese beesjes in huys. Sy sijn vermaeckelijck, gelijck de simmen en meerkatten, en nuttigen omtrent een selfde spijse, als de menschen. Ick had byna vergeten te seggen, dat dit beesjen seer loos is: want sy komen noyt uyt hun holen, dan na dat sy een bespieder vooruyt gesonden hebben, die sy op eenige hooghte setten, op dat het daer rontom sou konnen sien; en als het bemerckt dat 'er eenigh gevaer voor sijn medegesellen is, soo gaet het op sijn achterste beenen staen, en piept, om d'andere te vermanen dat sy sich met de vlucht sullen verschuylen, en dit volght de leste in hun schuylhoecken, daer sy sich soo lang in houden, tot dat de menschen voorby gegaen sijn, en 't gevaer verdwenen is. De rivier Sula is niet meer dan ses mijlen van Supoy, en daer is ten hooghsten niet meer dan twintigh mijlen van de Borysthenes, tot aen de grensen van Moskovien. Dit beesjen, van 't welck ick gesproken heb, wordt nergens anders, dan tusschen dese rivieren gevonden. 'tis hier ongemackelijck te paert, oft met de wagen te rijden, dewijl overal veel kuylen en holen sijn, daer de paerden veeltijdts invallen, en in gevaer sijn van de beenen te breken, 't welck my, te paert rijdende, dickwils gebeurt is. De landdieden vangen hen in Mey-maent, enin lunius, op defe wijfe : fy gieten,met eenige vaten, water in defe holen, en fetteneen fack oft net aen de mont van de felve.Dit beeft, het water ontvluchtende, valt in defenetten, die voor de holen gefpannen fijn. Hoe-wel fy jong gevangen en getemt worden , foovergeten fy echter niet hun f?¨den , noch trec-ken hun natuer niet uyt. Want indien men henniet wel gebonden houdt, foo verbergen fy fichin de holen , om hun flaep van f?¨s maenden teflapen ; 't welck fy

met de vledermuy fen en wil-de katten gemeen hebben. De gene, die in mijnhuys getemt waren, verberghden fich dickwilstwee weken lang, en wierden, als men hen neer-ftighlijck focht, in een kuyl, en gantfch wilt enonhandelbaer gevonden. In defe geweften vindt men oock feker flagh Schiitpad-van fchiltpadden, met blaeuwe voeten,die fcha-delijckom t'etenfijn. Ick heb oock in defe landen, naer de water- ^^^derevallen en lantftreeck van de Boryfthenes , fekerwilt beeft gevonden , de geyt niet ongelijck,maer echter feer dun van hair, en daer by foofacht als fijde, als het nieu hair gekregen heeft,het welck jarelijcks gebeurt ; anderf??ns is hethair wat harder , en van kaftanie-verwe, geheelanders dan dat van de geyt. Dit wilt heeft tweehoornen, die wit en helder fijn, en wordt van deRuffen gemeenelijck Sunaky geheeten. Het isfeer facht en teer van beenen en voeten , heeft
geen
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>svx4swfdb4cu0euc7hxrex9jtenrlol</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222461</id>
      <parentid>222460</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T06:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6033" sha1="g3yydw3zqd18cab5pftvcvzvlijq4zk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

het dan acht oft tien dagen achter malkander regent, soo is dit oock d'ondergang van dese sprinckhanen, schoon sy dan al groot geworden sijn, vermits sy, van de koude regen overvallen, niet konnen vliegen; en dese regen is seer heylsaem voor d'inwoonders van de plaets. Doch indien de somer droogh is, gelijck daer ten meestendeel gebeurt, soo worden d'elendige menschen daer seer swarelijck geplaeght van dese kleyne beesjens, tot aen de maent van October, in de welcke dit schadelijck gedierte ten meestendeel sterft. Hier staet oock t'aenmercken, dat men somtijts sprinckhanen vind van een vinger dick, en drie oft vier vinger leden lang; oock dat sy vleugels hebben, daer Chaldeeusche letteren op staen, van de welcke dit de sin is, ''om d'oogst te verdelgen'', gelijck de gene seggen, die inde selfde tael kundigh sijn; doch ick wil dit niet verder versekeren, dan dat de Schrijvers sulcks seggen. 

Men moet oock niet met swijgen voorbygaen, dat tusschen de rivieren Sula en Suporo, die beyde in de Borysthenes stroomen, beesjens gevonden worden, gemeenelijck ''bobaki'' genoemt, van gestalte en grootheyt gelijck de konijnen van Lybien, die niet meer dan vier tanden, twee boven en twee onder hebben, en van hair en verwe tusschen geel en root. Sy onthouden sich, gelijck oock de konijnen, in de holen van d'aerde; en in de maent van October vertrecken sy sich voor de geheele winter in hun holen, daer sy niet uytkomen, dan in de maent van April, in welcke tijdt sy sich weder over het velt aen alle sijden begeven, om hun lijftocht te soecken, en sich in de somer tegen d'aenstaende winter te versorgen. Dese beesjens sijn seer lang stapende, en neerstigh in hun voorraet te besorgen: want sy sijn insonderheyt schrander, door een naturelijcke drift en neerstigheyt, soo in spijse op verscheyde wijsen te vergaderen, als voornamelijck hier in, dat sy slaven oft dienstbare beesjens gebruycken. Want sy dwingen degene, die traegh onder hen sijn, op de rugh te gaen leggen, en laden dan een bundel van groen kruyt op hun buyck, 't welck dit beesjen met sijn poten, oft om eygentlijck te spreken, met sijn handen vast houd; want sy gebruycken hun pooten gelijck de meerkatten de haere. D'andere trecken dan dit beesjen, dus nederleggende, by de staert tot in hun hol; in voegen dat de gene, die luy sijn, aen d'anderen als tot een treckstede verstrecken.

Ick heb dickwils dese beesjens dus sien wercken, en, vermaeck in dit schouspel hebbende, somtijts geheele dagen daer mede deurgebracht, ja ick heb hen oock tot in hun hol doen nagraven, om te sien wat sy daer deden. Ick vond daer ('t welck aenmerckens-waerdigh was) seer groote kuylen, in kleyne holen, gelijck vertrecken verdeelt, van de welcke sy sommige tot spijs-kamers, andere tot slaepkamers, en andere tot hun begraefplaetsen gebruyckten; want sy begraven hun dooden byna op een selfde wijse, als de menschen. Acht oft tien maken een huysgesin, en woonen by malkander, van de welcke yder sijn beonder vertreck heeft; in voegen

dat sy in de wijse van te leven en te wandelen, soo in 't heymelijck, als in 't openbaer, geensins voor de republijck der byen en mieren behoeven te wijcken. Dese beesjens sijn alle van de beyde geslachten, dat is, soo wel mannetjes als wijfjes. Indien men hen in de Meymaent vangt, soo konnen sy lichtelijck tam gemaekt worden. Op de marckt gelden sy deurgaens niet meer dan omtrent anderhalve stuyver. Ick had veel van dese beesjes in huys. Sy sijn vermaeckelijck, gelijck de simmen en meerkatten, en nuttigen omtrent een selfde spijse, als de menschen. Ick had byna vergeten te seggen, dat dit beesjen seer loos is: want sy komen noyt uyt hun holen, dan na dat sy een bespieder vooruyt gesonden hebben, die sy op eenige hooghte setten, op dat het daer rontom sou konnen sien; en als het bemerckt dat 'er eenigh gevaer voor sijn medegesellen is, soo gaet het op sijn achterste beenen staen, en piept, om d'andere te vermanen dat sy sich met de vlucht sullen verschuylen, en dit volght de leste in hun schuylhoecken, daer sy sich soo lang in houden, tot dat de menschen voorby gegaen sijn, en 't gevaer verdwenen is. De rivier Sula is niet meer dan ses mijlen van Supoy, en daer is ten hooghsten niet meer dan twintigh mijlen van de Borysthenes, tot aen de grensen van Moskovien.

Dit beesjen, van 't welck ick gesproken heb, wordt nergens anders, dan tusschen dese rivieren gevonden. 'tis hier ongemackelijck te paert, oft met de wagen te rijden, dewijl overal veel kuylen en holen sijn, daer de paerden veeltijdts invallen, en in gevaer sijn van de beenen te breken, 't welck my, te paert rijdende, dickwils gebeurt is. De landtlieden vangen hen in Meymaent, en in Iunius, op dese wijse: sy gieten, met eenige vaten, water in dese holen, en setten een sack oft net aen de mont van de selve. Dit beest, het water ontvluchtende, valt in dese netten, die voor de holen gespannen sijn. Hoewel sy jong gevangen en getemt worden,  soo vergeten sy echter niet hun seden, noch trecken hun natuer niet uyt. Want indien men hen niet wel gebonden houdt, soo verbergen sy sich in de holen, om hun slaep van ses maenden te slapen; 't welck sy met de vledermuysen en wilde katten gemeen hebben. De gene, die in mijn huys getemt waren, verberghden sich dickwils twee weken lang, en wierden, als men hen neerstighlijck socht, in een kuyl, en gantsch wilt en onhandelbaer gevonden.

In dese gewesten vindt men oock seker slagh van schiltpadden, met blaeuwe voeten, die schadelijck om t'eten sijn.

Ick heb oock in dese landen, naer de watervallen en lantstreeck van de Borysthenes, seker wilt beest gevonden, de geyt niet ongelijck, maer echter seer dun van hair, en daer by soo sacht als sijde, als het nieu hair gekregen heeft, het welck jarelijcks gebeurt; andersins is het hair wat harder, en van kastanie-verwe, geheel anders dan dat van de geyt. Dit wilt heeft twee hoornen, die wit en helder sijn, en wordt van de Russen gemeenelijck Sunaky geheeten. Het is seer sacht en teer van beenen en voeten, heeft geen&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3yydw3zqd18cab5pftvcvzvlijq4zk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86619</id>
    <revision>
      <id>222423</id>
      <parentid>222343</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:21:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5038" sha1="f0yu5hzf0pe3jvhcpa6gyc3rjrnq8bt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
geen gebeente in de neus, en gaet al achterwaerts, als het in de weyde lijn voedsel neemt. Ick heb van dit vleesch gegeten; en 't is soo goet van smaeck, als het vleesch van een wilde geyt. Des selfs hoornen sijn wit en helder, gelijck ick geseght heb, en blincken, dewelcke ick, als iets dat vremt is, bewaere. 

Men vindt in dese gewesten oock harten, dassen, wilde geyten, die in ordening gaen; gelijck oock wilde swijnen, die schrickelijck groot sijn, en oock wilde paerden, die by troppen van vijftigh oft sestigh by malkander gaen weyden. Dese paerden hebben ons somtijts schrick aengejaeght, vermits wy, hen van verre siende, meenden dat het Tartarische paerden waren. Zy sijn gantsch onnut tot d'arbeyt, hoewel sy jong gevangen worden; doch sy sijn alleenlijck dienstigh tot spijse: want hun vleesch wordt van sommige leckerder geacht dan kalfsvleesch, maer niet desgelijcks by my; vermits het een quade reuck had, en al te soet was. Doch by de Russen, die de peper soo veel, als de Franschen d'erreten, gebruycken, heeft dit paerdevleesch, dus kruydigh toegemaeckt, d'al te groote soetigheyt verloren, en wordt by hen smaeckelijcker om t'eten gemaeckt. Wat d'oude wilde paerden aengaet, dewijl sy niet getemt konnen worden, soo verstrecken sy alleenelijck tot spijs, welcker vleesch in de vleesch-hal omtrent even dier verkocht wordt, als ossevleesch, oft schapenvleesch. Dese paerden sijn oock swack, en
bedorven van voeten; want sy lijden groot ongemack door het hoorn aen hun voeten, dat
niet ter rechter tijt besnoeyt wordt; en dieshalven sijn sy onbequaem om te loopen. Men moet dan Godts klaerblijckelijcke voorsienigheyt eeren, die dit beest tot de menschelijcke dienst en spijse heeft geschickt, en hierom swack van voeten gemaeckt, op dat het den mensch, die 't vervolght, niet ontloopen soude. 

Aen 't selfde gewest van de Borysthenes wort
een wilde vogel gevonden , aen welcks krop een
blaesje hangt, daer in hy, als in een sack, de vis-
schen , die hy voor die tijdt over heeft, inschiet,
om hen daer na, als 't de noot vereyscht, te ver-
slinden. lck heb diergelijcke vogelen oock in
Indien gesien. Men vind hier een seer groote
menighte van kranen , gelijck oock van wilde
stieren en buffels, en van andere groote wilde
beesten, maer voornamelijck op de grensen van
Moskovien. Oock sijn hier mede witte hasen,
en wilde katten. In dese gewesten, doch een
weynigh zuydewaerts, en naer Walachien , vind
|
men schapen , langer van wol, met een steert,
die wel korter , maer oock breeder, en dicker is,
en soodanigh , dat sy de gestalte van een drie-
hoeck vertoont. Dese steert is soo groot en
vleesch-achtigh , dat sy gemeenelijck tien pon-
den weeght. Sy is deurgaens ses duymen breet,
en een weynigh langer , en , soo groot als sy is,
vol van smakelijck vet. Men siet hier oock,
doch by d'adel , paerden en honden van ver-
scheyde koleur , die hair gelijck een panter oft
luypert hebben, en aengenaem om t'aenschou-
wen sijn. Sy spannen hen oock voor de wagen,
om hun pracht te toonen. 

Dese gewesten hebben een eenigh ongemack,
dat is, dat'er in geheel Ukraine geen sout is,
't welck uyt Pokucia, een Poolsch landtschap,
aen Sevenbergen palende, tachtigh, ja hondert
mijlen verre, derwaerts gebracht wordt. In dit
Pokucia sijn byna alle putten en bronnen sout,
welcker water , als het behoorelijck gekoockt
is, in wit sout verandert, van 't welck kleyne
koeckjes, oft brootjes gemaeckt worden, die een
duym dick , en twee duymen lang sijn; en sy
verkoopen drie hondert van dusdanige koeck-
jes voor een stuyver. Dit sout is aengenaem van
smaeck, en niet soo scherp, als 't onse. De Rus-
sen maeken noch ander sout van else-boomen,
oft van eycke-boomen, oft van der selfder asch,
het welck, by broot gedaen , een aengename
smaeck heeft, en van de Cosacken gemeene-
lijck ''Kolomey'' genoemt wordt. Omtrent Kra-
kou, de hooftstadt van Polen, is seer treffelijck
sout, dat als uyt de mijnen gedolven wordt.

Ukraine heeft noch een ander gebreck , te we-
ten van water , dat ten meestendeel dick en
drabbigh is, en lelijcke stanck uytgeeft, om dat
het niet alleenelijck seer traegh in sijn loop is,
maer oock overvloet van visch heeft; 't welck,
gelijck ick acht , dickwils d'oorsaeck van de
sieckte is, die sy ''Koltun'' noemen, en het hair te
samen wart. In dese landen sijn noch ontallijc-
ke andere aenmerckens-waerdige dingen , soo
wel die de seden en 't leven der inwoonders aen-
gaen , als in d'andere wonderlijcke en voortref-
felijcke dingen; en ick oordeel dat, soo iemant
daer op het breetste wilde af spreken, hy ge-
heele boecken soude moeten beschrijven. Doch
ick hope dat de gunstige Leser het gene, dat ick
hier af geschreven heb, terwijl ick met andere
besigheden belemmert ben, in't goede sal ne-
men , en gelegentheyt verwachten om meer
dusdanige dingen in 't licht te brengen.
|}

{{center|Dese beschrijving van de Borysthenes is byna geheel getrocken uyt het ver-}}
{{center|hael van ''Willem le Vasseur'', Heer van Beauplan, in 't Frans beschreven.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f0yu5hzf0pe3jvhcpa6gyc3rjrnq8bt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222425</id>
      <parentid>222423</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:23:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5012" sha1="q2wwmr9n0d8brrqx3qlf2loxtd1mk41" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}
{|
|-----
|
geen gebeente in de neus, en gaet al achterwaerts, als het in de weyde lijn voedsel neemt. Ick heb van dit vleesch gegeten; en 't is soo goet van smaeck, als het vleesch van een wilde geyt. Des selfs hoornen sijn wit en helder, gelijck ick geseght heb, en blincken, dewelcke ick, als iets dat vremt is, bewaere. 

Men vindt in dese gewesten oock harten, dassen, wilde geyten, die in ordening gaen; gelijck oock wilde swijnen, die schrickelijck groot sijn, en oock wilde paerden, die by troppen van vijftigh oft sestigh by malkander gaen weyden. Dese paerden hebben ons somtijts schrick aengejaeght, vermits wy, hen van verre siende, meenden dat het Tartarische paerden waren. Zy sijn gantsch onnut tot d'arbeyt, hoewel sy jong gevangen worden; doch sy sijn alleenlijck dienstigh tot spijse: want hun vleesch wordt van sommige leckerder geacht dan kalfsvleesch, maer niet desgelijcks by my; vermits het een quade reuck had, en al te soet was. Doch by de Russen, die de peper soo veel, als de Franschen d'erreten, gebruycken, heeft dit paerdevleesch, dus kruydigh toegemaeckt, d'al te groote soetigheyt verloren, en wordt by hen smaeckelijcker om t'eten gemaeckt. Wat d'oude wilde paerden aengaet, dewijl sy niet getemt konnen worden, soo verstrecken sy alleenelijck tot spijs, welcker vleesch in de vleesch-hal omtrent even dier verkocht wordt, als ossevleesch, oft schapenvleesch. Dese paerden sijn oock swack, en
bedorven van voeten; want sy lijden groot ongemack door het hoorn aen hun voeten, dat
niet ter rechter tijt besnoeyt wordt; en dieshalven sijn sy onbequaem om te loopen. Men moet dan Godts klaerblijckelijcke voorsienigheyt eeren, die dit beest tot de menschelijcke dienst en spijse heeft geschickt, en hierom swack van voeten gemaeckt, op dat het den mensch, die 't vervolght, niet ontloopen soude. 

Aen 't selfde gewest van de Borysthenes wort een wilde vogel gevonden, aen welcks krop een blaesje hangt, daer in hy, als in een sack, de visschen, die hy voor die tijdt over heeft, inschiet, om hen daer na, als 't de noot vereyscht, te verslinden. lck heb diergelijcke vogelen oock in Indien gesien. Men vind hier een seer groote menighte van kranen, gelijck oock van wilde stieren en buffels, en van andere groote wilde beesten, maer voornamelijck op de grensen van Moskovien. Oock sijn hier mede witte hasen, en wilde katten. In dese gewesten, doch een weynigh zuydewaerts, en naer Walachien, vind men schapen, langer van wol, met een steert, die wel korter, maer oock breeder, en dicker is, en soodanigh, dat sy de gestalte van een driehoeck vertoont. Dese steert is soo groot en vleesch-achtigh, dat sy gemeenelijck tien ponden weeght. Sy is deurgaens ses duymen breet, en een weynigh langer, en, soo groot als sy is, vol van smakelijck vet. Men siet hier oock, doch by d'adel, paerden en honden van verscheyde koleur, die hair gelijck een panter oft luypert hebben, en aengenaem om t'aenschouwen sijn. Sy spannen hen oock voor de wagen, om hun pracht te toonen. 

Dese gewesten hebben een eenigh ongemack,
dat is, dat'er in geheel Ukraine geen sout is,
't welck uyt Pokucia, een Poolsch landtschap,
aen Sevenbergen palende, tachtigh, ja hondert
mijlen verre, derwaerts gebracht wordt. In dit
Pokucia sijn byna alle putten en bronnen sout,
welcker water , als het behoorelijck gekoockt
is, in wit sout verandert, van 't welck kleyne
koeckjes, oft brootjes gemaeckt worden, die een
duym dick , en twee duymen lang sijn; en sy
verkoopen drie hondert van dusdanige koeck-
jes voor een stuyver. Dit sout is aengenaem van
smaeck, en niet soo scherp, als 't onse. De Rus-
sen maeken noch ander sout van else-boomen,
oft van eycke-boomen, oft van der selfder asch,
het welck, by broot gedaen , een aengename
smaeck heeft, en van de Cosacken gemeene-
lijck ''Kolomey'' genoemt wordt. Omtrent Kra-
kou, de hooftstadt van Polen, is seer treffelijck
sout, dat als uyt de mijnen gedolven wordt.

Ukraine heeft noch een ander gebreck , te we-
ten van water , dat ten meestendeel dick en
drabbigh is, en lelijcke stanck uytgeeft, om dat
het niet alleenelijck seer traegh in sijn loop is,
maer oock overvloet van visch heeft; 't welck,
gelijck ick acht , dickwils d'oorsaeck van de
sieckte is, die sy ''Koltun'' noemen, en het hair te
samen wart. In dese landen sijn noch ontallijc-
ke andere aenmerckens-waerdige dingen , soo
wel die de seden en 't leven der inwoonders aen-
gaen , als in d'andere wonderlijcke en voortref-
felijcke dingen; en ick oordeel dat, soo iemant
daer op het breetste wilde af spreken, hy ge-
heele boecken soude moeten beschrijven. Doch
ick hope dat de gunstige Leser het gene, dat ick
hier af geschreven heb, terwijl ick met andere
besigheden belemmert ben, in't goede sal ne-
men , en gelegentheyt verwachten om meer
dusdanige dingen in 't licht te brengen.
|}

{{center|Dese beschrijving van de Borysthenes is byna geheel getrocken uyt het ver-}}
{{center|hael van ''Willem le Vasseur'', Heer van Beauplan, in 't Frans beschreven.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q2wwmr9n0d8brrqx3qlf2loxtd1mk41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222427</id>
      <parentid>222425</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T19:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4972" sha1="i2zgf4aj7m7ucxy2tlsa7ma68hcbofr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

geen gebeente in de neus, en gaet al achterwaerts, als het in de weyde lijn voedsel neemt. Ick heb van dit vleesch gegeten; en 't is soo goet van smaeck, als het vleesch van een wilde geyt. Des selfs hoornen sijn wit en helder, gelijck ick geseght heb, en blincken, dewelcke ick, als iets dat vremt is, bewaere. 

Men vindt in dese gewesten oock harten, dassen, wilde geyten, die in ordening gaen; gelijck oock wilde swijnen, die schrickelijck groot sijn, en oock wilde paerden, die by troppen van vijftigh oft sestigh by malkander gaen weyden. Dese paerden hebben ons somtijts schrick aengejaeght, vermits wy, hen van verre siende, meenden dat het Tartarische paerden waren. Zy sijn gantsch onnut tot d'arbeyt, hoewel sy jong gevangen worden; doch sy sijn alleenlijck dienstigh tot spijse: want hun vleesch wordt van sommige leckerder geacht dan kalfsvleesch, maer niet desgelijcks by my; vermits het een quade reuck had, en al te soet was. Doch by de Russen, die de peper soo veel, als de Franschen d'erreten, gebruycken, heeft dit paerdevleesch, dus kruydigh toegemaeckt, d'al te groote soetigheyt verloren, en wordt by hen smaeckelijcker om t'eten gemaeckt. Wat d'oude wilde paerden aengaet, dewijl sy niet getemt konnen worden, soo verstrecken sy alleenelijck tot spijs, welcker vleesch in de vleesch-hal omtrent even dier verkocht wordt, als ossevleesch, oft schapenvleesch. Dese paerden sijn oock swack, en
bedorven van voeten; want sy lijden groot ongemack door het hoorn aen hun voeten, dat
niet ter rechter tijt besnoeyt wordt; en dieshalven sijn sy onbequaem om te loopen. Men moet dan Godts klaerblijckelijcke voorsienigheyt eeren, die dit beest tot de menschelijcke dienst en spijse heeft geschickt, en hierom swack van voeten gemaeckt, op dat het den mensch, die 't vervolght, niet ontloopen soude. 

Aen 't selfde gewest van de Borysthenes wort een wilde vogel gevonden, aen welcks krop een blaesje hangt, daer in hy, als in een sack, de visschen, die hy voor die tijdt over heeft, inschiet, om hen daer na, als 't de noot vereyscht, te verslinden. lck heb diergelijcke vogelen oock in Indien gesien. Men vind hier een seer groote menighte van kranen, gelijck oock van wilde stieren en buffels, en van andere groote wilde beesten, maer voornamelijck op de grensen van Moskovien. Oock sijn hier mede witte hasen, en wilde katten. In dese gewesten, doch een weynigh zuydewaerts, en naer Walachien, vind men schapen, langer van wol, met een steert, die wel korter, maer oock breeder, en dicker is, en soodanigh, dat sy de gestalte van een driehoeck vertoont. Dese steert is soo groot en vleesch-achtigh, dat sy gemeenelijck tien ponden weeght. Sy is deurgaens ses duymen breet, en een weynigh langer, en, soo groot als sy is, vol van smakelijck vet. Men siet hier oock, doch by d'adel, paerden en honden van verscheyde koleur, die hair gelijck een panter oft luypert hebben, en aengenaem om t'aenschouwen sijn. Sy spannen hen oock voor de wagen, om hun pracht te toonen. 

Dese gewesten hebben een eenigh ongemack, dat is, dat 'er in geheel Ukraine geen sout is, 't welck uyt Pokucia, een Poolsch landtschap, aen Sevenbergen palende, tachtigh, ja hondert mijlen verre, derwaerts gebracht wordt. In dit Pokucia sijn byna alle putten en bronnen sout, welcker water, als het behoorelijck gekoockt is, in wit sout verandert, van 't welck kleyne koeckjes, oft brootjes gemaeckt worden, die een duym dick, en twee duymen lang sijn; en sy verkoopen drie hondert van dusdanige koeckjes voor een stuyver. Dit sout is aengenaem van smaeck, en niet soo scherp, als 't onse. De Russen maeken noch ander sout van else-boomen, oft van eycke-boomen, oft van der selfder asch, het welck, by broot gedaen, een aengename smaeck heeft, en van de Cosacken gemeenelijck ''Kolomey'' genoemt wordt. Omtrent Krakou, de hooftstadt van Polen, is seer treffelijck sout, dat als uyt de mijnen gedolven wordt.

Ukraine heeft noch een ander gebreck, te weten van water, dat ten meestendeel dick en
drabbigh is, en lelijcke stanck uytgeeft, om dat het niet alleenelijck seer traegh in sijn loop is, maer oock overvloet van visch heeft; 't welck, gelijck ick acht, dickwils d'oorsaeck van de sieckte is, die sy ''Koltun'' noemen, en het hair te samen wart. In dese landen sijn noch ontallijcke andere aenmerckens-waerdige dingen, soo
wel die de seden en 't leven der inwoonders aengaen , als in d'andere wonderlijcke en voortreffelijcke dingen; en ick oordeel dat, soo iemant daer op het breetste wilde af spreken, hy geheele boecken soude moeten beschrijven. Doch ick hope dat de gunstige Leser het gene, dat ick hier af geschreven heb, terwijl ick met andere besigheden belemmert ben, in 't goede sal nemen, en gelegentheyt verwachten om meer dusdanige dingen in 't licht te brengen.

{{center|Dese beschrijving van de Borysthenes is byna geheel getrocken uyt het ver-}}
{{center|hael van ''Willem le Vasseur'', Heer van Beauplan, in 't Frans beschreven.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i2zgf4aj7m7ucxy2tlsa7ma68hcbofr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222437</id>
      <parentid>222427</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T20:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>222437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4959" sha1="7i553z9sretwpvra0yxyvikeomk3r4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|B O R Y S T H E N E S}}

geen gebeente in de neus, en gaet al achterwaerts, als het in de weyde lijn voedsel neemt. Ick heb van dit vleesch gegeten; en 't is soo goet van smaeck, als het vleesch van een wilde geyt. Des selfs hoornen sijn wit en helder, gelijck ick geseght heb, en blincken, dewelcke ick, als iets dat vremt is, bewaere. 

Men vindt in dese gewesten oock harten, dassen, wilde geyten, die in ordening gaen; gelijck oock wilde swijnen, die schrickelijck groot sijn, en oock wilde paerden, die by troppen van vijftigh oft sestigh by malkander gaen weyden. Dese paerden hebben ons somtijts schrick aengejaeght, vermits wy, hen van verre siende, meenden dat het Tartarische paerden waren. Zy sijn gantsch onnut tot d'arbeyt, hoewel sy jong gevangen worden; doch sy sijn alleenlijck dienstigh tot spijse: want hun vleesch wordt van sommige leckerder geacht dan kalfsvleesch, maer niet desgelijcks by my; vermits het een quade reuck had, en al te soet was. Doch by de Russen, die de peper soo veel, als de Franschen d'erreten, gebruycken, heeft dit paerdevleesch, dus kruydigh toegemaeckt, d'al te groote soetigheyt verloren, en wordt by hen smaeckelijcker om t'eten gemaeckt. Wat d'oude wilde paerden aengaet, dewijl sy niet getemt konnen worden, soo verstrecken sy alleenelijck tot spijs, welcker vleesch in de vleesch-hal omtrent even dier verkocht wordt, als ossevleesch, oft schapenvleesch. Dese paerden sijn oock swack, en
bedorven van voeten; want sy lijden groot ongemack door het hoorn aen hun voeten, dat
niet ter rechter tijt besnoeyt wordt; en dieshalven sijn sy onbequaem om te loopen. Men moet dan Godts klaerblijckelijcke voorsienigheyt eeren, die dit beest tot de menschelijcke dienst en spijse heeft geschickt, en hierom swack van voeten gemaeckt, op dat het den mensch, die 't vervolght, niet ontloopen soude. 

Aen 't selfde gewest van de Borysthenes wort een wilde vogel gevonden, aen welcks krop een blaesje hangt, daer in hy, als in een sack, de visschen, die hy voor die tijdt over heeft, inschiet, om hen daer na, als 't de noot vereyscht, te verslinden. lck heb diergelijcke vogelen oock in Indien gesien. Men vind hier een seer groote menighte van kranen, gelijck oock van wilde stieren en buffels, en van andere groote wilde beesten, maer voornamelijck op de grensen van Moskovien. Oock sijn hier mede witte hasen, en wilde katten. In dese gewesten, doch een weynigh zuydewaerts, en naer Walachien, vind men schapen, langer van wol, met een steert, die wel korter, maer oock breeder, en dicker is, en soodanigh, dat sy de gestalte van een driehoeck vertoont. Dese steert is soo groot en vleesch-achtigh, dat sy gemeenelijck tien ponden weeght. Sy is deurgaens ses duymen breet, en een weynigh langer, en, soo groot als sy is, vol van smakelijck vet. Men siet hier oock, doch by d'adel, paerden en honden van verscheyde koleur, die hair gelijck een panter oft luypert hebben, en aengenaem om t'aenschouwen sijn. Sy spannen hen oock voor de wagen, om hun pracht te toonen. 

Dese gewesten hebben een eenigh ongemack, dat is, dat 'er in geheel Ukraine geen sout is, 't welck uyt Pokucia, een Poolsch landtschap, aen Sevenbergen palende, tachtigh, ja hondert mijlen verre, derwaerts gebracht wordt. In dit Pokucia sijn byna alle putten en bronnen sout, welcker water, als het behoorelijck gekoockt is, in wit sout verandert, van 't welck kleyne koeckjes, oft brootjes gemaeckt worden, die een duym dick, en twee duymen lang sijn; en sy verkoopen drie hondert van dusdanige koeckjes voor een stuyver. Dit sout is aengenaem van smaeck, en niet soo scherp, als 't onse. De Russen maeken noch ander sout van else-boomen, oft van eycke-boomen, oft van der selfder asch, het welck, by broot gedaen, een aengename smaeck heeft, en van de Cosacken gemeenelijck ''Kolomey'' genoemt wordt. Omtrent Krakou, de hooftstadt van Polen, is seer treffelijck sout, dat als uyt de mijnen gedolven wordt.

Ukraine heeft noch een ander gebreck, te weten van water, dat ten meestendeel dick en
drabbigh is, en lelijcke stanck uytgeeft, om dat het niet alleenelijck seer traegh in sijn loop is, maer oock overvloet van visch heeft; 't welck, gelijck ick acht, dickwils d'oorsaeck van de sieckte is, die sy ''Koltun'' noemen, en het hair te samen wart. In dese landen sijn noch ontallijcke andere aenmerckens-waerdige dingen, soo
wel die de seden en 't leven der inwoonders aengaen , als in d'andere wonderlijcke en voortreffelijcke dingen; en ick oordeel dat, soo iemant daer op het breetste wilde af spreken, hy geheele boecken soude moeten beschrijven. Doch ick hope dat de gunstige Leser het gene, dat ick hier af geschreven heb, terwijl ick met andere besigheden belemmert ben, in 't goede sal nemen, en gelegentheyt verwachten om meer dusdanige dingen in 't licht te brengen.

{{center|Dese beschrijving van de Borysthenes is byna geheel getrocken uyt het verhael van ''Willem le Vasseur'', Heer van Beauplan, in 't Frans beschreven.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7i553z9sretwpvra0yxyvikeomk3r4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86620</id>
    <revision>
      <id>222384</id>
      <parentid>222370</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5005" sha1="7sxq1p6wr825y5bp25kcadxx1qjtm9f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|{{sp|TAVRICA CHERSONESVS}}}}}}
{{center|Ofte}}
{{center|{{larger|{{sp|PRECOPENSER TARTARIE.}}}}}}
{|
|-----
|
{{Initiaal|D}}E naem van Taurica Chersonesus, welck een
landtschap der Scy-
then is, komt van de
Taurus, volckeren van
Scythia Europæa. Pto-
lemæus noemt het Tau-
rica, en Strabo Scy-
thica. Plinius in sijn
tweede Boeck, cap.96,
''Taurorum Peninsula''; Appianus in Mithridaticis,
''Chersonefus Pontica''; Paulus Diaconus ''Chersena''; he-
densdaeghs wordt het Precopska en Gesara by
Antonium Pinetum, en van andere Praecop, en
kleyn Tartarien geheeten. Het is een groot en
ruym half-eylandt, tusschen den Pontum Euxi-
num, en Maeotidem Paludem, tot aen den
Bosphorum Cimmerium (welcke Europam van
Asien separeert) naer 't oosten gelegen, lang 24
mylen, en 15 breedt.

De Peninsula, welcke van 't oosten en zuy-den de middelste van Pericopia is, heeft een sachten winter en getemperde gesonde lucht; want in 't eynde van December begint daer de winter, in 't midden van Februarius is hy op het heftighste, mede brengende veel sneeus, doch duurt gemeenlijck maer drie dagen, en eyn-dight in 't begin van Martio.

Dit gantsche landt is korenrijck, en bequaem om vee te wyden; en alhoewel de aerdbodem vruchtbaer is, wort doch weynigh bebouwt en gesaeyt. Paerden, kameelen, ossen, koeyen, schapen, en andere beesten, zijn hier in over-vloedt, waer van de inwoonders sich geneeren: daer is oock een groote menighte van delicate vogelen, welcke de Christenen ofte Turcken somtijdts, maer de Polen weynigh plachten te vangen. De jaghten van herten, wilde geyten, swijnen, en halen zijn gemeyn in Tar-tarie naer de Turcksche zee toe. Desen Cherso-nesum deelen die seer schrickelijcke rouwe ber-gen midden van malkanderen in het noorden enzuyden, gelijck den Apenninus Italien. 

't Zuyder deel, waer van Capha de hooftstadt is, heeft Mahomet in 't jaer 1475 ingenomen; maer in 't noordelijckste deel, hebben de Crim Tartars voor 400 jaren in de stadt Crim haren Koninglijcken stoel geplant, waer van sy den naem van Crimeische Tarters hebben, gelegen op de wijde en ruyme velden tusschen den Borysthenes en Tanais, daer sy somtijdts, derweyden halven, van plaetse tot plaetse haer wooninge veranderen. Dese hebben daer naeden Isthmum van Taurica doorgegraven, en ge-lijck een eylant gemaeckt, by die graft een Stadt gesondeert , die sy Praecop noemden, en al-daer den Koninglijcken stoel gestelt, daerse Pre-copenser Tartaren van heeten. Deser Tartaren
|
Koning, staende in 't verbont met de Turcken, als hy lijn eygen broeders, daer hy tegen oor-loghde, door ophitsen der Turcken, omgebracht hadde, en Capham belegerde, is hy van sijn eygen Raetsheeren (die met groote schencka-gien daer toe gekost waren) met sijne twee soontjens, in stucken gehouwen; en heeft al-soo gestreckt tot een ongeluckigh exempel der Ottomannischer vriendtschap. Want nae sijn doot zijn de Tartars, (die tot noch toe vry wa-ren) van bontgenoten en broeders, tot slaven der Turcken gemaeckt.

Behalven defe Precopenfers , en Cazan, enAftrachan , Koningrijcken der Tartaren, welc- ^Â?^ereker inwoonderen hare landen bouwen , en inhuyfen woonen , en nu onder 't gebiedt desMolcoviters ftaen, zij nder noch andere Tarta-ren, die met hoopen in de velden fwermen, geenvafte wooninge hebbende, en zjjn in horden, alsin provinci??n verdeelt, waer van ly den naemhebben. In dat deel van kleyn Tartarien, 't welck in't z??yden leght, is Capha de hooftftadt, eertijdts CaphadeTheodofta geheeten, een treffelijcke koopftadt,en oude colonie ofte voortplantinge der Genue-fen, gelegen aen de zee, en heeft tot noch toeeen bequame haven gehadt. Sy is rijck enbevolckt geweeft, toen de Genuefen daer over't gebiedt hadden j doch na dat de Turcken,voor100 jaren, die ingenomen hebben, zijndelta-haenlche Chriftenen daer foo gemindert, datterweynigh meer te vinden zijn, foo dat defe ftadthare oude heerlijckheyt en cieraet meeften-deels verlooren heeft want de kercken derRoomfche Chriftenen hggen vervallen, de huy-fen. muuren en torens , in welcke men nochveele wapenen en Latijnfche opfchriften fiet,verdeftrueert. Sy wordt hedensdaegs van Turc-ken , Armeniers, loden, Italianen en Grieck-fche Chriftenen bewoont, doch heeft weynighinwoonders; is anders van wegen de koophan-del , en treffelijcke haven, beroemt. Wijn waft daer in overvloet; boomgaerdenen fchoone tuynen lijnder ontallijck. Daer ftjn noch andere fteden , als Perocopia^ Andmby den ouden Griecken Eupatoria genaemtPompejopolis , Sacer Lucus, Dromon of CurfusAchillis , oft Gr^ecida Heracleum ofte Heraclea,en Coflovia een vermaerde koopftadt. Ingerme-num heeft een kafteel van fteen gebouwt , eneen kercke tegen over't felve : onder 't kafteelfijn holen konftelijck in de fteenen uytgehou- ^wen,- in vorigen tijden was 't een heerlijcke enrijcke ftadt. Cherfbnefus ofte Corf??inum is de oudfte ftadt Corfumm,van Taurica , defe hebben de Turcken ^acriGermenum genaemt, 't welck foo veel te feggenis als een geel flot, om dathetaerdrijck, on- trent
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7sxq1p6wr825y5bp25kcadxx1qjtm9f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222385</id>
      <parentid>222384</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:26:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222385</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4993" sha1="2y0fp4dvhfdgjr6wi72iz6kk6fvdtje" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|{{sp|TAVRICA CHERSONESVS}}}}}}
{{center|Ofte}}
{{center|{{larger|{{sp|PRECOPENSER TARTARIE.}}}}}}
{|
|-----
|
{{Initiaal|D}}E naem van Taurica Chersonesus, welck een landtschap der Scythen is, komt van de Taurus, volckeren van Scythia Europæa. Ptolemæus noemt het Taurica, en Strabo Scythica. Plinius in sijn tweede Boeck, cap.96, ''Taurorum Peninsula''; Appianus in Mithridaticis, ''Chersonesus Pontica''; Paulus Diaconus ''Chersena''; hedensdaeghs wordt het Precopska en Gesara by Antonium Pinetum, en van andere Praecop, en kleyn Tartarien geheeten. Het is een groot en ruym half-eylandt, tusschen den Pontum Euxinum, en Maeotidem Paludem, tot aen den Bosphorum Cimmerium (welcke Europam van Asien separeert) naer 't oosten gelegen, lang 24 mylen, en 15 breedt.

De Peninsula, welcke van 't oosten en zuy-den de middelste van Pericopia is, heeft een sachten winter en getemperde gesonde lucht; want in 't eynde van December begint daer de winter, in 't midden van Februarius is hy op het heftighste, mede brengende veel sneeus, doch duurt gemeenlijck maer drie dagen, en eyn-dight in 't begin van Martio.

Dit gantsche landt is korenrijck, en bequaem om vee te wyden; en alhoewel de aerdbodem vruchtbaer is, wort doch weynigh bebouwt en gesaeyt. Paerden, kameelen, ossen, koeyen, schapen, en andere beesten, zijn hier in over-vloedt, waer van de inwoonders sich geneeren: daer is oock een groote menighte van delicate vogelen, welcke de Christenen ofte Turcken somtijdts, maer de Polen weynigh plachten te vangen. De jaghten van herten, wilde geyten, swijnen, en halen zijn gemeyn in Tar-tarie naer de Turcksche zee toe. Desen Cherso-nesum deelen die seer schrickelijcke rouwe ber-gen midden van malkanderen in het noorden enzuyden, gelijck den Apenninus Italien. 

't Zuyder deel, waer van Capha de hooftstadt is, heeft Mahomet in 't jaer 1475 ingenomen; maer in 't noordelijckste deel, hebben de Crim Tartars voor 400 jaren in de stadt Crim haren Koninglijcken stoel geplant, waer van sy den naem van Crimeische Tarters hebben, gelegen op de wijde en ruyme velden tusschen den Borysthenes en Tanais, daer sy somtijdts, derweyden halven, van plaetse tot plaetse haer wooninge veranderen. Dese hebben daer naeden Isthmum van Taurica doorgegraven, en ge-lijck een eylant gemaeckt, by die graft een Stadt gesondeert , die sy Praecop noemden, en al-daer den Koninglijcken stoel gestelt, daerse Pre-copenser Tartaren van heeten. Deser Tartaren
|
Koning, staende in 't verbont met de Turcken, als hy lijn eygen broeders, daer hy tegen oor-loghde, door ophitsen der Turcken, omgebracht hadde, en Capham belegerde, is hy van sijn eygen Raetsheeren (die met groote schencka-gien daer toe gekost waren) met sijne twee soontjens, in stucken gehouwen; en heeft al-soo gestreckt tot een ongeluckigh exempel der Ottomannischer vriendtschap. Want nae sijn doot zijn de Tartars, (die tot noch toe vry wa-ren) van bontgenoten en broeders, tot slaven der Turcken gemaeckt.

Behalven defe Precopenfers , en Cazan, enAftrachan , Koningrijcken der Tartaren, welc- ^Â?^ereker inwoonderen hare landen bouwen , en inhuyfen woonen , en nu onder 't gebiedt desMolcoviters ftaen, zij nder noch andere Tarta-ren, die met hoopen in de velden fwermen, geenvafte wooninge hebbende, en zjjn in horden, alsin provinci??n verdeelt, waer van ly den naemhebben. In dat deel van kleyn Tartarien, 't welck in't z??yden leght, is Capha de hooftftadt, eertijdts CaphadeTheodofta geheeten, een treffelijcke koopftadt,en oude colonie ofte voortplantinge der Genue-fen, gelegen aen de zee, en heeft tot noch toeeen bequame haven gehadt. Sy is rijck enbevolckt geweeft, toen de Genuefen daer over't gebiedt hadden j doch na dat de Turcken,voor100 jaren, die ingenomen hebben, zijndelta-haenlche Chriftenen daer foo gemindert, datterweynigh meer te vinden zijn, foo dat defe ftadthare oude heerlijckheyt en cieraet meeften-deels verlooren heeft want de kercken derRoomfche Chriftenen hggen vervallen, de huy-fen. muuren en torens , in welcke men nochveele wapenen en Latijnfche opfchriften fiet,verdeftrueert. Sy wordt hedensdaegs van Turc-ken , Armeniers, loden, Italianen en Grieck-fche Chriftenen bewoont, doch heeft weynighinwoonders; is anders van wegen de koophan-del , en treffelijcke haven, beroemt. Wijn waft daer in overvloet; boomgaerdenen fchoone tuynen lijnder ontallijck. Daer ftjn noch andere fteden , als Perocopia^ Andmby den ouden Griecken Eupatoria genaemtPompejopolis , Sacer Lucus, Dromon of CurfusAchillis , oft Gr^ecida Heracleum ofte Heraclea,en Coflovia een vermaerde koopftadt. Ingerme-num heeft een kafteel van fteen gebouwt , eneen kercke tegen over't felve : onder 't kafteelfijn holen konftelijck in de fteenen uytgehou- ^wen,- in vorigen tijden was 't een heerlijcke enrijcke ftadt. Cherfbnefus ofte Corf??inum is de oudfte ftadt Corfumm,van Taurica , defe hebben de Turcken ^acriGermenum genaemt, 't welck foo veel te feggenis als een geel flot, om dathetaerdrijck, on- trent
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2y0fp4dvhfdgjr6wi72iz6kk6fvdtje</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222386</id>
      <parentid>222385</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222386</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4985" sha1="mn6en3ln2nbxlkg8j0vlzi4rm6jq9cw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|{{sp|TAVRICA CHERSONESVS}}}}}}
{{center|Ofte}}
{{center|{{larger|{{sp|PRECOPENSER TARTARIE.}}}}}}
{|
|-----
|
{{Initiaal|D}}E naem van Taurica Chersonesus, welck een landtschap der Scythen is, komt van de Taurus, volckeren van Scythia Europæa. Ptolemæus noemt het Taurica, en Strabo Scythica. Plinius in sijn tweede Boeck, cap.96, ''Taurorum Peninsula''; Appianus in Mithridaticis, ''Chersonesus Pontica''; Paulus Diaconus ''Chersena''; hedensdaeghs wordt het Precopska en Gesara by Antonium Pinetum, en van andere Praecop, en kleyn Tartarien geheeten. Het is een groot en ruym half-eylandt, tusschen den Pontum Euxinum, en Maeotidem Paludem, tot aen den Bosphorum Cimmerium (welcke Europam van Asien separeert) naer 't oosten gelegen, lang 24 mylen, en 15 breedt.

De Peninsula, welcke van 't oosten en zuy-den de middelste van Pericopia is, heeft een sachten winter en getemperde gesonde lucht; want in 't eynde van December begint daer de winter, in 't midden van Februarius is hy op het heftighste, mede brengende veel sneeus, doch duurt gemeenlijck maer drie dagen, en eyn-dight in 't begin van Martio.

Dit gantsche landt is korenrijck, en bequaem om vee te wyden; en alhoewel de aerdbodem vruchtbaer is, wort doch weynigh bebouwt en gesaeyt. Paerden, kameelen, ossen, koeyen, schapen, en andere beesten, zijn hier in over-vloedt, waer van de inwoonders sich geneeren: daer is oock een groote menighte van delicate vogelen, welcke de Christenen ofte Turcken somtijdts, maer de Polen weynigh plachten te vangen. De jaghten van herten, wilde geyten, swijnen, en halen zijn gemeyn in Tar-tarie naer de Turcksche zee toe. Desen Cherso-nesum deelen die seer schrickelijcke rouwe ber-gen midden van malkanderen in het noorden enzuyden, gelijck den Apenninus Italien. 

't Zuyder deel, waer van Capha de hooftstadt is, heeft Mahomet in 't jaer 1475 ingenomen; maer in 't noordelijckste deel, hebben de Crim Tartars voor 400 jaren in de stadt Crim haren Koninglijcken stoel geplant, waer van sy den naem van Crimeische Tarters hebben, gelegen op de wijde en ruyme velden tusschen den Borysthenes en Tanais, daer sy somtijdts, derweyden halven, van plaetse tot plaetse haer wooninge veranderen. Dese hebben daer naeden Isthmum van Taurica doorgegraven, en ge-lijck een eylant gemaeckt, by die graft een Stadt gesondeert , die sy Praecop noemden, en al-daer den Koninglijcken stoel gestelt, daerse Pre-copenser Tartaren van heeten. Deser Tartaren
|
Koning, staende in 't verbont met de Turcken, als hy lijn eygen broeders, daer hy tegen oor-loghde, door ophitsen der Turcken, omgebracht hadde, en Capham belegerde, is hy van sijn eygen Raetsheeren (die met groote schencka-gien daer toe gekost waren) met sijne twee soontjens, in stucken gehouwen; en heeft al-soo gestreckt tot een ongeluckigh exempel der Ottomannischer vriendtschap. Want nae sijn doot zijn de Tartars, (die tot noch toe vry wa-ren) van bontgenoten en broeders, tot slaven der Turcken gemaeckt.

Behalven dese Precopensers, en Cazan, en Astrachan , Koningrijcken der Tartaren, welcker inwoonderen hare landen bouwen, en in huysen woonen, en nu onder 't gebiedt des Molcoviters staen, zijnder noch andere Tartaren, die met hoopen in de velden swermen, geen vaste wooninge hebbende, en zijn in horden, als in provincien verdeelt, waer van sy den naem hebben. In dat deel van kleyn Tartarien, 't welck in 't zuyden leght, is Capha de hooftstadt, eertijdts Theodosia geheeten, een treffelijcke koopstadt, en oude colonie ofte voortplantinge der Genuesen, gelegen aen de zee, en heeft tot noch toe een bequame haven gehadt. Sy is rijck en bevolckt geweest, toen de Genuesen daer over 't gebiedt hadden; doch na dat de Turcken, voor 100 jaren, die ingenomen hebben, zijn de Italiaensche Christenen daer soo gemindert, datter weynigh meer te vinden zijn, soo dat dese stadt hare oude heerlijckheyt en cieraet meestendeels verlooren heeft want de kercken der Roomsche Christenen liggen vervallen, de huysen, muuren en torens, in welcke men noch veele wapenen en Latijnsche opschriften siet, verdestrueert. Sy wordt hedensdaegs van Turc-ken , Armeniers, loden, Italianen en Grieck-fche Chriftenen bewoont, doch heeft weynighinwoonders; is anders van wegen de koophan-del , en treffelijcke haven, beroemt. Wijn waft daer in overvloet; boomgaerdenen fchoone tuynen lijnder ontallijck. Daer ftjn noch andere fteden , als Perocopia^ Andmby den ouden Griecken Eupatoria genaemtPompejopolis , Sacer Lucus, Dromon of CurfusAchillis , oft Gr^ecida Heracleum ofte Heraclea,en Coflovia een vermaerde koopftadt. Ingerme-num heeft een kafteel van fteen gebouwt , eneen kercke tegen over't felve : onder 't kafteelfijn holen konftelijck in de fteenen uytgehou- ^wen,- in vorigen tijden was 't een heerlijcke enrijcke ftadt. Cherfbnefus ofte Corf??inum is de oudfte ftadt Corfumm,van Taurica , defe hebben de Turcken ^acriGermenum genaemt, 't welck foo veel te feggenis als een geel flot, om dathetaerdrijck, on- trent
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mn6en3ln2nbxlkg8j0vlzi4rm6jq9cw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222387</id>
      <parentid>222386</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222387</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4971" sha1="08xr8y43b03g7v5f5db6w0mzscxs8z7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|{{sp|TAVRICA CHERSONESVS}}}}}}
{{center|Ofte}}
{{center|{{larger|{{sp|PRECOPENSER TARTARIE.}}}}}}
{|
|-----
|
{{Initiaal|D}}E naem van Taurica Chersonesus, welck een landtschap der Scythen is, komt van de Taurus, volckeren van Scythia Europæa. Ptolemæus noemt het Taurica, en Strabo Scythica. Plinius in sijn tweede Boeck, cap.96, ''Taurorum Peninsula''; Appianus in Mithridaticis, ''Chersonesus Pontica''; Paulus Diaconus ''Chersena''; hedensdaeghs wordt het Precopska en Gesara by Antonium Pinetum, en van andere Praecop, en kleyn Tartarien geheeten. Het is een groot en ruym half-eylandt, tusschen den Pontum Euxinum, en Maeotidem Paludem, tot aen den Bosphorum Cimmerium (welcke Europam van Asien separeert) naer 't oosten gelegen, lang 24 mylen, en 15 breedt.

De Peninsula, welcke van 't oosten en zuy-den de middelste van Pericopia is, heeft een sachten winter en getemperde gesonde lucht; want in 't eynde van December begint daer de winter, in 't midden van Februarius is hy op het heftighste, mede brengende veel sneeus, doch duurt gemeenlijck maer drie dagen, en eyn-dight in 't begin van Martio.

Dit gantsche landt is korenrijck, en bequaem om vee te wyden; en alhoewel de aerdbodem vruchtbaer is, wort doch weynigh bebouwt en gesaeyt. Paerden, kameelen, ossen, koeyen, schapen, en andere beesten, zijn hier in over-vloedt, waer van de inwoonders sich geneeren: daer is oock een groote menighte van delicate vogelen, welcke de Christenen ofte Turcken somtijdts, maer de Polen weynigh plachten te vangen. De jaghten van herten, wilde geyten, swijnen, en halen zijn gemeyn in Tar-tarie naer de Turcksche zee toe. Desen Cherso-nesum deelen die seer schrickelijcke rouwe ber-gen midden van malkanderen in het noorden enzuyden, gelijck den Apenninus Italien. 

't Zuyder deel, waer van Capha de hooftstadt is, heeft Mahomet in 't jaer 1475 ingenomen; maer in 't noordelijckste deel, hebben de Crim Tartars voor 400 jaren in de stadt Crim haren Koninglijcken stoel geplant, waer van sy den naem van Crimeische Tarters hebben, gelegen op de wijde en ruyme velden tusschen den Borysthenes en Tanais, daer sy somtijdts, derweyden halven, van plaetse tot plaetse haer wooninge veranderen. Dese hebben daer naeden Isthmum van Taurica doorgegraven, en ge-lijck een eylant gemaeckt, by die graft een Stadt gesondeert , die sy Praecop noemden, en al-daer den Koninglijcken stoel gestelt, daerse Pre-copenser Tartaren van heeten. Deser Tartaren
|
Koning, staende in 't verbont met de Turcken, als hy lijn eygen broeders, daer hy tegen oor-loghde, door ophitsen der Turcken, omgebracht hadde, en Capham belegerde, is hy van sijn eygen Raetsheeren (die met groote schencka-gien daer toe gekost waren) met sijne twee soontjens, in stucken gehouwen; en heeft al-soo gestreckt tot een ongeluckigh exempel der Ottomannischer vriendtschap. Want nae sijn doot zijn de Tartars, (die tot noch toe vry wa-ren) van bontgenoten en broeders, tot slaven der Turcken gemaeckt.

Behalven dese Precopensers, en Cazan, en Astrachan , Koningrijcken der Tartaren, welcker inwoonderen hare landen bouwen, en in huysen woonen, en nu onder 't gebiedt des Molcoviters staen, zijnder noch andere Tartaren, die met hoopen in de velden swermen, geen vaste wooninge hebbende, en zijn in horden, als in provincien verdeelt, waer van sy den naem hebben. In dat deel van kleyn Tartarien, 't welck in 't zuyden leght, is Capha de hooftstadt, eertijdts Theodosia geheeten, een treffelijcke koopstadt, en oude colonie ofte voortplantinge der Genuesen, gelegen aen de zee, en heeft tot noch toe een bequame haven gehadt. Sy is rijck en bevolckt geweest, toen de Genuesen daer over 't gebiedt hadden; doch na dat de Turcken, voor 100 jaren, die ingenomen hebben, zijn de Italiaensche Christenen daer soo gemindert, datter weynigh meer te vinden zijn, soo dat dese stadt hare oude heerlijckheyt en cieraet meestendeels verlooren heeft want de kercken der Roomsche Christenen liggen vervallen, de huysen, muuren en torens, in welcke men noch veele wapenen en Latijnsche opschriften siet, verdestrueert. Sy wordt hedensdaegs van Turcken, Armeniers, Ioden, Italianen en Griecksche Christenen bewoont, doch heeft weynigh inwoonders; is anders van wegen de koophandel, en treffelijcke haven, beroemt. Wijn wast daer in overvloet; boomgaerden en schoone tuynen sijnder ontallijck. Daer sijn noch andere steden, als ''Perocopia'', by den ouden Griecken Eupatoria genaemt, Pompejopolis, Sacer Lucus, Dromon of Cursus Achillis, oft Græcida Heracleum ofte Heraclea, en Coslovia een vermaerde koopstadt. Ingermenum heeft een kasteel van steen gebouwt, en een kercke tegen over 't selve: onder 't kasteel sijn holen konstelijck in de steenen uytgehouwen; in vorigen tijden was 't een heerlijcke en rijcke stadt. Chersonesus ofte Corsunum is de oudste stadt van Taurica, dese hebben de Turcken Sacri Germenum genaemt, 't welck soo veel te seggen is als een geel slot, om dat het aerdrijck, ontrent
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>08xr8y43b03g7v5f5db6w0mzscxs8z7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222388</id>
      <parentid>222387</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4952" sha1="ifu5zw26pwf81zdgz245uvlyvfsyye2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{xx-larger|{{sp|TAVRICA CHERSONESVS}}}}}}
{{center|Ofte}}
{{center|{{larger|{{sp|PRECOPENSER TARTARIE.}}}}}}
{|
|-----
|
{{Initiaal|D}}E naem van Taurica Chersonesus, welck een landtschap der Scythen is, komt van de Taurus, volckeren van Scythia Europæa. Ptolemæus noemt het Taurica, en Strabo Scythica. Plinius in sijn tweede Boeck, cap.96, ''Taurorum Peninsula''; Appianus in Mithridaticis, ''Chersonesus Pontica''; Paulus Diaconus ''Chersena''; hedensdaeghs wordt het Precopska en Gesara by Antonium Pinetum, en van andere Praecop, en kleyn Tartarien geheeten. Het is een groot en ruym halfeylandt, tusschen den Pontum Euxinum, en Maeotidem Paludem, tot aen den Bosphorum Cimmerium (welcke Europam van Asien separeert) naer 't oosten gelegen, lang 24 mylen, en 15 breedt.

De Peninsula, welcke van 't oosten en zuyden de middelste van Pericopia is, heeft een sachten winter en getemperde gesonde lucht; want in 't eynde van December begint daer de winter, in 't midden van Februarius is hy op het heftighste, mede brengende veel sneeus, doch duurt gemeenlijck maer drie dagen, en eyndight in 't begin van Martio.

Dit gantsche landt is korenrijck, en bequaem om vee te wyden; en alhoewel de aerdbodem vruchtbaer is, wort doch weynigh bebouwt en gesaeyt. Paerden, kameelen, ossen, koeyen, schapen, en andere beesten, zijn hier in overvloedt, waer van de inwoonders sich geneeren: daer is oock een groote menighte van delicate vogelen, welcke de Christenen ofte Turcken somtijdts, maer de Polen weynigh plachten te vangen. De jaghten van herten, wilde geyten, swijnen, en halen zijn gemeyn in Tartarie naer de Turcksche zee toe. Desen Chersonesum deelen die seer schrickelijcke rouwe bergen midden van malkanderen in het noorden enzuyden, gelijck den Apenninus Italien. 

't Zuyder deel, waer van Capha de hooftstadt is, heeft Mahomet in 't jaer 1475 ingenomen; maer in 't noordelijckste deel, hebben de Crim Tartars voor 400 jaren in de stadt Crim haren Koninglijcken stoel geplant, waer van sy den naem van Crimeische Tarters hebben, gelegen op de wijde en ruyme velden tusschen den Borysthenes en Tanais, daer sy somtijdts, derweyden halven, van plaetse tot plaetse haer wooninge veranderen. Dese hebben daer naeden Isthmum van Taurica doorgegraven, en gelijck een eylant gemaeckt, by die graft een Stadt gesondeert , die sy Praecop noemden, en aldaer den Koninglijcken stoel gestelt, daerse Precopenser Tartaren van heeten. Deser Tartaren Koning, staende in 't verbont met de Turcken, als hy lijn eygen broeders, daer hy tegen oorloghde, door ophitsen der Turcken, omgebracht hadde, en Capham belegerde, is hy van sijn eygen Raetsheeren (die met groote schenckagien daer toe gekost waren) met sijne twee soontjens, in stucken gehouwen; en heeft alsoo gestreckt tot een ongeluckigh exempel der Ottomannischer vriendtschap. Want nae sijn doot zijn de Tartars, (die tot noch toe vry waren) van bontgenoten en broeders, tot slaven der Turcken gemaeckt.

Behalven dese Precopensers, en Cazan, en Astrachan , Koningrijcken der Tartaren, welcker inwoonderen hare landen bouwen, en in huysen woonen, en nu onder 't gebiedt des Molcoviters staen, zijnder noch andere Tartaren, die met hoopen in de velden swermen, geen vaste wooninge hebbende, en zijn in horden, als in provincien verdeelt, waer van sy den naem hebben. In dat deel van kleyn Tartarien, 't welck in 't zuyden leght, is Capha de hooftstadt, eertijdts Theodosia geheeten, een treffelijcke koopstadt, en oude colonie ofte voortplantinge der Genuesen, gelegen aen de zee, en heeft tot noch toe een bequame haven gehadt. Sy is rijck en bevolckt geweest, toen de Genuesen daer over 't gebiedt hadden; doch na dat de Turcken, voor 100 jaren, die ingenomen hebben, zijn de Italiaensche Christenen daer soo gemindert, datter weynigh meer te vinden zijn, soo dat dese stadt hare oude heerlijckheyt en cieraet meestendeels verlooren heeft want de kercken der Roomsche Christenen liggen vervallen, de huysen, muuren en torens, in welcke men noch veele wapenen en Latijnsche opschriften siet, verdestrueert. Sy wordt hedensdaegs van Turcken, Armeniers, Ioden, Italianen en Griecksche Christenen bewoont, doch heeft weynigh inwoonders; is anders van wegen de koophandel, en treffelijcke haven, beroemt. Wijn wast daer in overvloet; boomgaerden en schoone tuynen sijnder ontallijck. Daer sijn noch andere steden, als ''Perocopia'', by den ouden Griecken Eupatoria genaemt, Pompejopolis, Sacer Lucus, Dromon of Cursus Achillis, oft Græcida Heracleum ofte Heraclea, en Coslovia een vermaerde koopstadt. Ingermenum heeft een kasteel van steen gebouwt, en een kercke tegen over 't selve: onder 't kasteel sijn holen konstelijck in de steenen uytgehouwen; in vorigen tijden was 't een heerlijcke en rijcke stadt. Chersonesus ofte Corsunum is de oudste stadt van Taurica, dese hebben de Turcken Sacri Germenum genaemt, 't welck soo veel te seggen is als een geel slot, om dat het aerdrijck, ontrent&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ifu5zw26pwf81zdgz245uvlyvfsyye2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86622</id>
    <revision>
      <id>222389</id>
      <parentid>222340</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:41:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222389</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="m0gdc06za9efhi3f45xsxvi0ed4nbqf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|T A V R I C A    C H E R S O N E S V S}}

trent dat geweste , geel schijnt te zijn. De overblijfselen en ruinen betoonen noch hoe prachtigh, rijck, en cierlijck, dese Griecksche colonie eertijdts geweest is.

Iamboli ofte Balachaium, is een stadt met een kasteel. Mancopia oft Mangutum (gelijck het van de Turcken genoemt wordt) is een slot met een stadt; Cercum is oock een slot met een stadt. Cremum van de Tartaren Crim geheeten, is een stadt en slot, met een oude en hooge muur. Sy is in grootheyt en heerlijckheydt, by de andere steden van Taurica Chersoneso Mediterranea niet te vergelijcken: mogelijck is 't die, welcke Ptolemæus Taphros, en Plinius Taficae noemt.

In 't uyterste deel deses lands is Tanais, gelegen aen den uytgang van de riviere Tanais, en wordt van de Russen Azac geheeten: een vermaerde koopstadt, daer veel kooplieden uyt verscheyden gewesten komen; door dien yder geoorloft is daer te koopen en verkoopen. In dit landt zijn vele groote rivieren, komende meest uyt de bergen loopen, onder welcke Borysthenes, gemeenlijck Nieper genaemt, de principaelste is, diep, en snel; nemende sijnen loop van het noorden in den inham ofte stroom Careinitum, en verliest sich by Oczacovia in Pontus Euxinus. De andere rivieren zijn Don, Ariel, en Samara.

Bosphorus Cimmerius, tot welcken sich dese Chersonesus streckt, is die engte der zee welcke Europa van Asien separeert, door welcke strate Palus Mæotica in Pontum Euxinum loopt: en heeft desen naem van de Cimmeriis, die het koudtste deel daer van bewoonen; oft van de stadt Cimerio, na het getuygenisse van Volaterranus.

Mæotis Palus is by den uytgang des strooms Phafidis, ontfangende den Tanaim, en wordt
van de Scythen, de moeder van Ponto geheeten, gelijck Dionysius getuyght, om datter soo groote menighte waters van daer in de Pontus loopt, 't welck uyt verscheyden gewesten komt.

Pontus Euxinus (welcks bovenste water soet is, en 't onderste sout) wierde eerst Arenus ('t welck soo veel te seggen is, als onbewoont) genoemt, of, na Sophocli meening, Apoxenus, om dat daer noyt schepen aenquamen, of om dat de Barbarische Scythen de vreemdelingen die daer quamen, doodden. Den naem Pontus heeft dese zee bekomen, als zijnde bynae een tweede Oceanus; want toen ter tijdt meende men dat die dese zee overvoeren, iets merckelijcks verricht hadden; hebben hem deswegen, als Strabo verhaelt, door uytnementheydt ''Pontum'', 't welck een zee te seggen is, genoemt.

In dit Kleyn Tartarien zijn vreeslijcke en rouwe bergen, insonderheydt, die den Chersonesus midden door kloven. Daer zijn noch eenige andere groote en vermaert; op de hooghste van welcke een groot meyr is. 

De politie en justitie der Tartaren wordt in
de steden en vlecken bedient van de Cham, en
de andere Sultanen, na de Mahometische wet :
in de dorpen zijn altijdt Cadiz of Richters en
Schouten, die de particuliere injurien verhoo-
ren en recht daer over spreecken ; de hals- of cri-
minele saecken, als moordt, diefstal, oock de ge-
schillen van onroerende goederen, komen tot
kennisse van den Cham, en sijne Raden, waer
in sy geen procureurs van noode hebben; want sy
altijdt verhoort worden , en verkrijgen daer
oock korte expeditie.

De sonen worden van hare jeught in de Ara-
bische talen onderwesen, en de dochters niet by
hare ouders, maer by hare naeste verwanten op-
getrocken; als de sonen wat tot haer jaren ko-
men, begeven sy haer in dienst van den Cham
ofte Sultanen ; en als de dochters volwassen
en houwbaer zijn , wordense de voornaemste
Tartaren, en Turcken ten houwelijck gegeven.
In des Princen hof voeren de Edele en princi-
paelste Heeren sonderling geen uytwendige
pracht, maer dragen sich eerlijck en cierlijck
na haeren staet.

De Tartars houden hare wetten in groote
waerde ; sy eeren en aenbidden hare Vorsten
als goden : de Richters worden, na de Mahome-
taensche wet, voor heylige, oprechte en rede-
lijcke persoonen gehouden; sy onthouden haer
van alle twist en tweedracht , calumnien,
vyandtschap, haet, schande, en van alle over-
daet in kost en kleederen. In't Princen hof, noch
oock onder haer, dragen sy geen geweer , uytge-
sondert de vreemdelingen , ofte de reysende
man, welcke sy alle beleeftheydt betoonen, en
gastvry houden. Der rijcken spijs is broodt en
vleesch , en haren drank gesoden wijn en meede :
de arme gebruycken in de plaets van broot,
gestooten hierse met melck en water vermengt,
't welck sy Caffa noemen, en eten kaes ; haren
dranck is paerden melck. De kameelen, paer-
den en ossen, die niet meer bequaem sijn tot
den arbeyt, dooden en eten sy. Schapen vleesch
nuttigen sy oock veel. Daer zijn weynigh am-
bachts- en veel minder kooplieden ; want alle
de ambachts- en kooplieden, zijn Christen sla-
ven ofte Turcken, Armeniers, Ioden, Czircas-
sen , Petigorenses, Phylistinen ofte Cyngani,
welcke aldaer seer veracht worden.

{{center|{{larger|E Y N D E.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m0gdc06za9efhi3f45xsxvi0ed4nbqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222390</id>
      <parentid>222389</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222390</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4868" sha1="6ky7fbrypw5czmt1pi1zsl1yeru6j02" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{center|{{c|{{larger|{{sp|TAVRICA CHERSONESVS}}}}}}

trent dat geweste , geel schijnt te zijn. De overblijfselen en ruinen betoonen noch hoe prachtigh, rijck, en cierlijck, dese Griecksche colonie eertijdts geweest is.

Iamboli ofte Balachaium, is een stadt met een kasteel. Mancopia oft Mangutum (gelijck het van de Turcken genoemt wordt) is een slot met een stadt; Cercum is oock een slot met een stadt. Cremum van de Tartaren Crim geheeten, is een stadt en slot, met een oude en hooge muur. Sy is in grootheyt en heerlijckheydt, by de andere steden van Taurica Chersoneso Mediterranea niet te vergelijcken: mogelijck is 't die, welcke Ptolemæus Taphros, en Plinius Taficae noemt.

In 't uyterste deel deses lands is Tanais, gelegen aen den uytgang van de riviere Tanais, en wordt van de Russen Azac geheeten: een vermaerde koopstadt, daer veel kooplieden uyt verscheyden gewesten komen; door dien yder geoorloft is daer te koopen en verkoopen. In dit landt zijn vele groote rivieren, komende meest uyt de bergen loopen, onder welcke Borysthenes, gemeenlijck Nieper genaemt, de principaelste is, diep, en snel; nemende sijnen loop van het noorden in den inham ofte stroom Careinitum, en verliest sich by Oczacovia in Pontus Euxinus. De andere rivieren zijn Don, Ariel, en Samara.

Bosphorus Cimmerius, tot welcken sich dese Chersonesus streckt, is die engte der zee welcke Europa van Asien separeert, door welcke strate Palus Mæotica in Pontum Euxinum loopt: en heeft desen naem van de Cimmeriis, die het koudtste deel daer van bewoonen; oft van de stadt Cimerio, na het getuygenisse van Volaterranus.

Mæotis Palus is by den uytgang des strooms Phafidis, ontfangende den Tanaim, en wordt
van de Scythen, de moeder van Ponto geheeten, gelijck Dionysius getuyght, om datter soo groote menighte waters van daer in de Pontus loopt, 't welck uyt verscheyden gewesten komt.

Pontus Euxinus (welcks bovenste water soet is, en 't onderste sout) wierde eerst Arenus ('t welck soo veel te seggen is, als onbewoont) genoemt, of, na Sophocli meening, Apoxenus, om dat daer noyt schepen aenquamen, of om dat de Barbarische Scythen de vreemdelingen die daer quamen, doodden. Den naem Pontus heeft dese zee bekomen, als zijnde bynae een tweede Oceanus; want toen ter tijdt meende men dat die dese zee overvoeren, iets merckelijcks verricht hadden; hebben hem deswegen, als Strabo verhaelt, door uytnementheydt ''Pontum'', 't welck een zee te seggen is, genoemt.

In dit Kleyn Tartarien zijn vreeslijcke en rouwe bergen, insonderheydt, die den Chersonesus midden door kloven. Daer zijn noch eenige andere groote en vermaert; op de hooghste van welcke een groot meyr is. 

De politie en justitie der Tartaren wordt in de steden en vlecken bedient van de Cham, en de andere Sultanen, na de Mahometische wet: in de dorpen zijn altijdt Cadiz of Richters en Schouten, die de particuliere injurien verhooren en recht daer over spreecken ; de hals- of criminele saecken, als moordt, diefstal, oock de geschillen van onroerende goederen, komen tot kennisse van den Cham, en sijne Raden, waer in sy geen procureurs van noode hebben; want sy altijdt verhoort worden , en verkrijgen daer
oock korte expeditie.

De sonen worden van hare jeught in de Ara-
bische talen onderwesen, en de dochters niet by
hare ouders, maer by hare naeste verwanten op-
getrocken; als de sonen wat tot haer jaren ko-
men, begeven sy haer in dienst van den Cham
ofte Sultanen ; en als de dochters volwassen
en houwbaer zijn , wordense de voornaemste
Tartaren, en Turcken ten houwelijck gegeven.
In des Princen hof voeren de Edele en princi-
paelste Heeren sonderling geen uytwendige
pracht, maer dragen sich eerlijck en cierlijck
na haeren staet.

De Tartars houden hare wetten in groote
waerde ; sy eeren en aenbidden hare Vorsten
als goden : de Richters worden, na de Mahome-
taensche wet, voor heylige, oprechte en rede-
lijcke persoonen gehouden; sy onthouden haer
van alle twist en tweedracht , calumnien,
vyandtschap, haet, schande, en van alle over-
daet in kost en kleederen. In't Princen hof, noch
oock onder haer, dragen sy geen geweer , uytge-
sondert de vreemdelingen , ofte de reysende
man, welcke sy alle beleeftheydt betoonen, en
gastvry houden. Der rijcken spijs is broodt en
vleesch , en haren drank gesoden wijn en meede :
de arme gebruycken in de plaets van broot,
gestooten hierse met melck en water vermengt,
't welck sy Caffa noemen, en eten kaes ; haren
dranck is paerden melck. De kameelen, paer-
den en ossen, die niet meer bequaem sijn tot
den arbeyt, dooden en eten sy. Schapen vleesch
nuttigen sy oock veel. Daer zijn weynigh am-
bachts- en veel minder kooplieden ; want alle
de ambachts- en kooplieden, zijn Christen sla-
ven ofte Turcken, Armeniers, Ioden, Czircas-
sen , Petigorenses, Phylistinen ofte Cyngani,
welcke aldaer seer veracht worden.

{{center|{{larger|E Y N D E.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ky7fbrypw5czmt1pi1zsl1yeru6j02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>222391</id>
      <parentid>222390</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T16:46:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <origin>222391</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="r8z5d83z48tnet9kktqzkmhnd7zuwd6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Nederlandse Leeuw&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|{{sp|TAVRICA CHERSONESVS}}}}}}

trent dat geweste , geel schijnt te zijn. De overblijfselen en ruinen betoonen noch hoe prachtigh, rijck, en cierlijck, dese Griecksche colonie eertijdts geweest is.

Iamboli ofte Balachaium, is een stadt met een kasteel. Mancopia oft Mangutum (gelijck het van de Turcken genoemt wordt) is een slot met een stadt; Cercum is oock een slot met een stadt. Cremum van de Tartaren Crim geheeten, is een stadt en slot, met een oude en hooge muur. Sy is in grootheyt en heerlijckheydt, by de andere steden van Taurica Chersoneso Mediterranea niet te vergelijcken: mogelijck is 't die, welcke Ptolemæus Taphros, en Plinius Taficae noemt.

In 't uyterste deel deses lands is Tanais, gelegen aen den uytgang van de riviere Tanais, en wordt van de Russen Azac geheeten: een vermaerde koopstadt, daer veel kooplieden uyt verscheyden gewesten komen; door dien yder geoorloft is daer te koopen en verkoopen. In dit landt zijn vele groote rivieren, komende meest uyt de bergen loopen, onder welcke Borysthenes, gemeenlijck Nieper genaemt, de principaelste is, diep, en snel; nemende sijnen loop van het noorden in den inham ofte stroom Careinitum, en verliest sich by Oczacovia in Pontus Euxinus. De andere rivieren zijn Don, Ariel, en Samara.

Bosphorus Cimmerius, tot welcken sich dese Chersonesus streckt, is die engte der zee welcke Europa van Asien separeert, door welcke strate Palus Mæotica in Pontum Euxinum loopt: en heeft desen naem van de Cimmeriis, die het koudtste deel daer van bewoonen; oft van de stadt Cimerio, na het getuygenisse van Volaterranus.

Mæotis Palus is by den uytgang des strooms Phafidis, ontfangende den Tanaim, en wordt
van de Scythen, de moeder van Ponto geheeten, gelijck Dionysius getuyght, om datter soo groote menighte waters van daer in de Pontus loopt, 't welck uyt verscheyden gewesten komt.

Pontus Euxinus (welcks bovenste water soet is, en 't onderste sout) wierde eerst Arenus ('t welck soo veel te seggen is, als onbewoont) genoemt, of, na Sophocli meening, Apoxenus, om dat daer noyt schepen aenquamen, of om dat de Barbarische Scythen de vreemdelingen die daer quamen, doodden. Den naem Pontus heeft dese zee bekomen, als zijnde bynae een tweede Oceanus; want toen ter tijdt meende men dat die dese zee overvoeren, iets merckelijcks verricht hadden; hebben hem deswegen, als Strabo verhaelt, door uytnementheydt ''Pontum'', 't welck een zee te seggen is, genoemt.

In dit Kleyn Tartarien zijn vreeslijcke en rouwe bergen, insonderheydt, die den Chersonesus midden door kloven. Daer zijn noch eenige andere groote en vermaert; op de hooghste van welcke een groot meyr is. 

De politie en justitie der Tartaren wordt in de steden en vlecken bedient van de Cham, en de andere Sultanen, na de Mahometische wet: in de dorpen zijn altijdt Cadiz of Richters en Schouten, die de particuliere injurien verhooren en recht daer over spreecken ; de hals- of criminele saecken, als moordt, diefstal, oock de geschillen van onroerende goederen, komen tot kennisse van den Cham, en sijne Raden, waer in sy geen procureurs van noode hebben; want sy altijdt verhoort worden , en verkrijgen daer
oock korte expeditie.

De sonen worden van hare jeught in de Arabische talen onderwesen, en de dochters niet by hare ouders, maer by hare naeste verwanten opgetrocken; als de sonen wat tot haer jaren komen, begeven sy haer in dienst van den Cham ofte Sultanen; en als de dochters volwassen en houwbaer zijn, wordense de voornaemste Tartaren, en Turcken ten houwelijck gegeven. In des Princen hof voeren de Edele en principaelste Heeren sonderling geen uytwendige pracht, maer dragen sich eerlijck en cierlijck na haeren staet.

De Tartars houden hare wetten in groote waerde; sy eeren en aenbidden hare Vorsten
als goden: de Richters worden, na de Mahometaensche wet, voor heylige, oprechte en redelijcke persoonen gehouden; sy onthouden haer van alle twist en tweedracht, calumnien, vyandtschap, haet, schande, en van alle overdaet in kost en kleederen. In 't Princen hof, noch oock onder haer, dragen sy geen geweer, uytgesondert de vreemdelingen, ofte de reysende man, welcke sy alle beleeftheydt betoonen, en gastvry houden. Der rijcken spijs is broodt en vleesch, en haren drank gesoden wijn en meede:
de arme gebruycken in de plaets van broot, gestooten hierse met melck en water vermengt, 't welck sy Caffa noemen, en eten kaes; haren dranck is paerden melck. De kameelen, paerden en ossen, die niet meer bequaem sijn tot den arbeyt, dooden en eten sy. Schapen vleesch nuttigen sy oock veel. Daer zijn weynigh ambachts- en veel minder kooplieden; want alle de ambachts- en kooplieden, zijn Christen slaven ofte Turcken, Armeniers, Ioden, Czircassen, Petigorenses, Phylistinen ofte Cyngani, welcke aldaer seer veracht worden.

{{center|{{larger|E Y N D E.}}}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8z5d83z48tnet9kktqzkmhnd7zuwd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg index:Description of Ukraine (Borysthenes) Atlas Maior NL 1664.pdf</title>
    <ns>107</ns>
    <id>86623</id>
    <revision>
      <id>222466</id>
      <parentid>222371</parentid>
      <timestamp>2026-06-02T07:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nederlandse Leeuw</username>
        <id>797</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vergelijk */ Reactie</comment>
      <origin>222466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1786" sha1="qs15vgti4mt8wgtcpdqzp4ihp92hdf0" xml:space="preserve">== Vergelijk ==

[[:uk:Дніпрові пороги. Опис України і Дніпра коло 1640 р.]]

[[:uk:Індекс:Дніпрові пороги. Опис України і Дніпра коло 1640 р. 1925.pdf]]. [[Gebruiker:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]] ([[Overleg gebruiker:Nederlandse Leeuw|overleg]]) 31 mei 2026 23:06 (CEST)

:[[File:Borysthenes (Dnipro) river compiled map (Blaeu 1664).jpg|thumb|[[:File:Borysthenes (Dnipro) river compiled map (Blaeu 1664).jpg]]]] [[Gebruiker:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]] ([[Overleg gebruiker:Nederlandse Leeuw|overleg]]) 1 jun 2026 08:58 (CEST)
::[[:File:Description d'Vkranie, qui sont plusieurs prouinces du royaume de Pologne. Contenuës depuis les confins de la Moscouie, iusques aux limites de la Transilvanie. - Ensemble leurs moeurs (IA descriptiondvkra00beau).pdf]] Franstalige editie uit 1660 van Beauplan, geheel gescand boek (138 pagina's).
::http://izbornyk.org.ua/boplan/bop07.htm Franstalige editie uit 1660 van Beauplan, geheel gedigitaliseerde tekst van bovenstaand boek. 
::http://izbornyk.org.ua/boplan/opys.htm Moderne Oekraïense vertaling uit 1990, gebaseerd op de Franstalige editie uit 1660. Met machinevertalingen is deze tekst uiterst goed leesbaar.
::Let wel: de Nederlandstalige versie uit 1664 is gebaseerd op de originele Franstalige editie uit 1651, en zelfs daarvan heeft Joan Blaeu slechts een gedeelte vertaald (20 pagina's in het Nederlands, kaarten en de Krim niet meegerekend, versus 79 pagina's in het Frans in totaal, naar verluidt ook zonder kaarten). Het is overigens wel mogelijk dat Blaeu een veel kleiner lettertype gebruikte dan Beauplan. [[Gebruiker:Nederlandse Leeuw|Nederlandse Leeuw]] ([[Overleg gebruiker:Nederlandse Leeuw|overleg]]) 2 jun 2026 09:03 (CEST)</text>
      <sha1>qs15vgti4mt8wgtcpdqzp4ihp92hdf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Land en Volk/Jaargang 4/Nummer 185/Geldkoers van de Nederlandsche Bank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86624</id>
    <revision>
      <id>222376</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:41:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="562" sha1="jrfnbzf25jh88udbh9gh3981197yrlv" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Geldkoers van de Nederlandsche Bank’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''Land en Volk'', vrijdag 7 augustus 1908, Blad A, [p.&amp;nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Land en Volk vol 004 no 185.djvu&quot; from=&quot;2&quot; to=&quot;2&quot; fromsection=&quot;geldkoersvandenederlandschebank&quot; tosection=&quot;geldkoersvandenederlandschebank&quot;/&gt;

[[Categorie:Land en Volk]]</text>
      <sha1>jrfnbzf25jh88udbh9gh3981197yrlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Land en Volk/Jaargang 4/Nummer 185/Wallstreet nieuws</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86625</id>
    <revision>
      <id>222377</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:44:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="i2vjkknyi44tfnoazc4popo2h6fa5u5" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Wallstreet nieuws’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''Land en Volk'', vrijdag 7 augustus 1908, Blad A, [p.&amp;nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Land en Volk vol 004 no 185.djvu&quot; from=&quot;2&quot; to=&quot;2&quot; fromsection=&quot;wallstreetnieuws&quot; tosection=&quot;wallstreetnieuws&quot;/&gt;

[[Categorie:Land en Volk]]</text>
      <sha1>i2vjkknyi44tfnoazc4popo2h6fa5u5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Land en Volk/Jaargang 4/Nummer 185/Branden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86626</id>
    <revision>
      <id>222378</id>
      <timestamp>2026-06-01T14:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="486" sha1="k1k7ouoiqfd775u82dt8be859hitts9" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Branden’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''Land en Volk'', vrijdag 7 augustus 1908, Blad A, [p.&amp;nbsp;2]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Land en Volk vol 004 no 185.djvu&quot; from=&quot;2&quot; to=&quot;2&quot; fromsection=&quot;branden&quot; tosection=&quot;branden&quot;/&gt;

[[Categorie:Land en Volk]]</text>
      <sha1>k1k7ouoiqfd775u82dt8be859hitts9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Index:De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>86627</id>
    <revision>
      <id>222422</id>
      <timestamp>2026-06-01T19:20:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222422</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="1cv1i2jmv6tjd3v1hy1xgf4uj2rp7zz" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=tijdschrift
|Taal=nl
|wikidata=
|Titel=De Standaard
|Ondertitel=
|Deel=
|Auteur=
|Vertaler=
|Redacteur=
|Illustrator=
|Stroming=
|Jaar=1881
|Uitgever=
|Plaats=
|Druk=
|OorspronkelijkeUitgave=
|Key=
|doe_wikidata=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|DBNL=
|Bron=pdf
|Afbeelding=1
|Voortgang=C
|Delen=
|Pagina's=&lt;pagelist 1=1 /&gt;
|Opmerkingen=Zie [[:Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]
|NestedInhoud=
|Breedte=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>1cv1i2jmv6tjd3v1hy1xgf4uj2rp7zz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86628</id>
    <revision>
      <id>222424</id>
      <timestamp>2026-06-01T19:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>222424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24658" sha1="4rridnf6wx6cqfksp0vqz727rqjb9bg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{lijn|height=5px}}{{lijn}}
{{RH|{{x-larger|'''A{{sup|o}}. 1881'''}}|{{larger|{{sp|TIENDE JAARGAN}}G.}}|{{x-larger|'''N{{sup|o}}. 2679'''}}}}

{{center|{{xxxx-larger|'''DE STANDAARD.'''}}}}
{{lijn|10em}}{{lijn|12em}}
{{center|{{larger|'''Woensdag 10 Augustus.'''}}}}
{{lijn}}{{lijn}}
{| style=&quot;width:100%;&quot;
| style=&quot;width:33%;text-align:center;&quot; | {{sp|Abonnementsprijs per 3 maande}}n:&lt;br&gt;Voor Amsterdam ƒ'''2,50.'''– Buiten Amsterdam, franco ƒ'''2,90.'''&lt;br&gt;Enkele Nummers 5 Cents aan het Bureel
| style=&quot;width:34%;text-align:center;&quot; | '''BUREEL: Warmoesstraat 106, Amsterdam.'''&lt;br&gt;Directeur-Uitgever J. H. KRUYT.
| style=&quot;width:33%;text-align:center;&quot; | Advertentiën, van 1 tot 6 regels 90 Cents,&lt;br&gt;iedere regel daarenboven 15 Cent. Aanvragen of vermelding&lt;br&gt;van liefdegaven 10 Cents per regel.
|}
{{lijn|height=5px}}{{lijn}}
&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|'''Buitenland.'''}}}}
{{rechts|''Amsterdam'', 9 ''Aug''.|2em}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{gap}}Het merkwaardig verschijnsel vertoont zich in Duitschland, dat thans werkelijk de verhouding tusschen de Roomsche kerk en den Staat minnelijker wordt. Zou men wederzjjds van den »Culturkampf” genoeg hebben, of staat de omzwaai in verband met do naderende verkiezingen?
&lt;br&gt;{{gap}}We weten het niet. Dit is zeker, dat de ministerieele bladen wijzen op de tjjdigheid van een schikking met het Vaticaan, schoon met vasthouding van ’t beginsel der Meiwetten. Het geldt thans ’t bezetten van den lodigen bisschopszetel te Trier. Door in een benoeming daarvoor toe te stemmen, zou, zeggen de ministerieele bladen, de regeering een bewijs geven van verzoeningsgezindheid, dat wel door andere zou worden beantwoord. De ''Germania'', het hoofdorgaan der Ultramontanen zegt van dit laatste echter niets, doch verheugt zich over den keer, dien de zaken namen.
&lt;br&gt;{{gap}}Dat de regeering werkelijk toenadering toont, blijkt ook uit verschillende benoemingen van pastoors. Volgens een telegram aan de ''Germania'' uit Rome is de benoeming van den aartspriester Korum tot bisschop van Trier door een pauselijke breve reeds geschied, en zal Zaterdag de nieuwe bisschop do wijding ontvangen.
&lt;br&gt;{{gap}}We zinspeelden reeds boven op de verkiezingen. Die in Duitschland zoowel als in Frankrijk worden besproken in de ''Montagsreveu''. Zij zegt, dat de eerste nog veel meer kans bieden op verrassingen dan de Fransche, daar omtrent den uitslag der verkiezingen in Duitschland niets met eenigen schijn van zekerheid vooruit te zeggen valt. Elke staatkundige verbintenis toch is daar op dit oogenblik mogelijk, en kan tot verschillende uitkomsten leiden, reden waarom men den afloop met meer dan gewone belangstelling tegemoet ziet.
&lt;br&gt;{{gap}}Ontegezeggelijk wordt de verkiezingstrijd in Duitschland fel. Conservatieven en Liberalen staan met den dag strijdhafter tegenover elkaâr. Sommigen beweren, dat de eersten nog liever voor socialisten dan voor liberalen zullen stemmen — een bewering die, dunkt ons, de uitkomst wel niet zal rechtvaardigen. Bij het onbegeerde is van geen »liever” sprake.
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s3&quot;/&gt;{{gap}}Het trekt te Parijs zeer de aandacht, dat zelfs het anders zoo welwillend voor Gambetta gezinde ''Journal des Débats'' de opmerking maakt, dat Gambetta te Tours in tegenspraak was met zijn rede to Cahors, die hij vóór eenige weken uitsprak. Gévy’s blad, ''La Paix'', verklaart openlijk, dat de rede te Tours een wraak is op don Senaat, wegens verwerping van den ''Scrutin de liste''. De verkiezingsbeweging blijft overigens in Frankrijk nog zeer kalm.
&lt;br&gt;{{gap}}Dit laatste kan niet gezegd van den oorlog in N.-Afrika waaromtrent do berichten wel verschillen, maar die blijkbaar nog ver van het einde is. Verscheiden dorpen tussschen Kef en den spoorweg in het Medjerdah dal, zijn, volgens een laatst bericht, door benden geplunderd. De Arabieren hebben bij de verdediging velen van die aanvallers gedood. Gisteren-ochtend zijn 500 Franschen uitgetrokken om de roovers te vervolgon, terwijl er 1200, te Carthago gestationneerd, bij Manouba zijn komen kampeeren en Tebourba zullen bezetten.
&lt;br&gt;{{gap}}Van goederhand wordt verzekerd, dat het plunderen van de Europeesche wijk te Sfax valschelijk is toegeschreven aan de Fransche soldaten, maar dat het vóór de ontscheping door de Arabieren geschiedde.
&lt;section end=&quot;s3&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s4&quot;/&gt;{{gap}}De Ieren in Amerika roeren zich geducht. Op het oogenblik wordt een geheim congres van Iersche revolutionnairen te Chicago gehouden. Een deel der vergadering moet voornemens zijn Chicago tot hoofdkantoor te maken, doch de eindbeslissing dienaangaande wordt voor een nieuw congres, dat in ’t midden van Augustus te New-York moet bijeenkomen, voorbehouden. Het dool is middelen en fondsen te vinden, om Engeland op allerlei wijs aan te vallen. Het ''Skirmishing Fund'' moet reeds 100,000 dollar rijk zijn.
&lt;br&gt;{{gap}}De berichten der Britsche berichtgevers in zake de geheime conventie, zijn verward en tegenstrijdig. Die van de ''Standard'' telegrapheert, dat er opkwamen 124 afgevaardigden, vertegenwoordigende 6400 Iersche afdeelingen. Een ander bericht noemt 64000. Behalve de dynamietquaestie werd mede behandeld de regwling van het revolutionair bewind. De vergadering benoemde eene sub-commissie, ten einde het revolutionnair programma uit te werken.
&lt;section end=&quot;s4&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s5&quot;/&gt;{{gap}}Uit verschillende berichten blijkt, dat Ayoeb-Kan, die schoon met zware verliezen, in den strijd tegen den Caboelschen Emir zegevierde, naar Caboel oprukt. De stammen onderwerpen zich aan hem, doch een poging tot verrassing van Khelat is hem mislukt. De Weener correspondent van de ''Standard'' verneemt op good gezag, dat de Russische Regeering het handhaven toezegt van geheele onzijdigheid in geval Ayoeb Caboel bezetten mocht.
&lt;section end=&quot;s5&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s6&quot;/&gt;{{gap}}Een nieuwe crisis is in Bulgarije op til; de Minister van Buitenlandsche Zaken Stoiloff, wenscht zijn ontslag te nemen, en zal opgevolgd worden door dr. Vulkowicz, thans directeur der openbare werken in Oost-Rumelië. De ''Standard'' bericht, dat de Russische regeering het cijfer der bezettingstroepen in Bessarabie tot 30,000 heeft opgevoerd, vermoedelijk tot handhaving der orde in Bulgarije, zoo dit noodig mocht zijn.
&lt;section end=&quot;s6&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s7&quot;/&gt;{{gap}}Het Engelsche Hoogerhuis heeft de Iersche Landwet in derde lezing bij acclamatie aangenomen. Thans gaat zij zeer gewijzigd naar het Lagerhuis terug.
&lt;section end=&quot;s7&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s8&quot;/&gt;De Petersburgsche ''Golos'' is voor zes maanden geschorst.
&lt;section end=&quot;s8&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s9&quot;/&gt;{{c|'''De vondst in de Thebaansche Doodenstad.'''}}

{{gap}}Deelden we eenige dagen geleden omtrent de gewichtige ontdekking, thans in de graven van Opper-Egypte gedaan, een en ander meê, uit alles blijkt dat dit feit een der meest gewichtige kan zijn voor de kennis van Oud-Egypte, dat in menig opzicht nog raadselachtig land.
&lt;br&gt;{{gap}}Reeds lang hadden vele kenners van Egyptische oudheden gemeend uit de oude overblijfselen, die te Loeksor door den Engelschen consul bewaard worden, te mogen opmaken, dat er nog tal van ongeopende koningsgraven moesten bestaan. Den directeur van het museum te Caïro gelukte het eindelijk hierover nader aanwijzing te krijgen. Tijdens de professor dezer dagen op reis was, werd eindelijk de plaats der gezochte koningsgraven ontdekt. Zoodra dit geschied was, telegrafeerde men naar Caïro, en de onderkoning zond onmiddellijk den conservator van ’t museum don heer Brugsch naar Thebe, om een onderzoek in te stellen, en het gevondene naar het Bulaqmuseum in Caïro te zenden. De stoomboot van het museum vertrok kort na hem.
&lt;br&gt;{{gap}}De plaats, waar de gewichtige vondst gedaan is, ligt in de groote, beroemde dooden- of gravenstas, die thans Riban-el-Meloek heet, ten noord-westen van Loeksor. Tusschen de twee veelbezochte puinhoopen aldaar, vond men een spleet, die bleek te leiden tot een gang, 12 el diep. De gang, wier wanden zeer ongelijk zijn, voert al kronkelend in een vierhoekige ruimte. Uit deze leidt een zijgalerij, die eerst zeer nauw en laag is, zeven el ver, buigt dan rechthoekig om, en vormt een gang, niet minder dan 68 el lang, zeer ongelijk van breedte en hoogte.
&lt;br&gt;{{gap}}Nadat da gevaarlijke en moeitevolle tocht door dezen onderaardschen doolhof was volbracht, kwam men in een ruimte, waar men bij het licht der fakkels een aanblik had, die alle moeite ruim beloonde. Hier stuitte men namelijk op een verzameling van schatten der oudheid, die meer dan 3000 jaar het licht niet gezien hadden. Doodkisten, kasten, manden stonden dicht opeen, met het stof van eeuwen overdekt.
&lt;br&gt;{{gap}}De vreemde wijs, waarop alls was opeen gestapeld, alsook de wijze waarop de gang is aangelegd, doet vermoeden, dat men hier minder een graf dan wel een bergplaats voor zich heeft. Wellicht brachten de oude Egyptenaren hier eenmaal de lijken hunner koningen in veiligheid tegen plunderende, tempelschennende vijanden, als b.v. de Perzen. Ook pleit voor dit gevoelen, dat men reeds vóór jaren de ledige doodkist van een koning vond, welker opschrift een vorst noemde wiens mummie thans is weergevonden. Toen het lijk in der tijd werd geborgen kon men dus de ontzaglijk groote steenen kist niet meenemen.
&lt;br&gt;{{gap}}De meesten der 36 gevonden doodkisten zijn zoowel ongeopend als onbeschadigd. 15 lijken der trotsche heerschers, der Pharao’s van Oud-Egypte zijn er gevonden; andere kisten bevatten mummiën van prinsen of prinsessen. In de doodkisten, die door dieven reeds zijn opengebroken, vond men de lijken toch nog goed bewaard. We meldden reeds vroeger ettelijke namen dergenen, wier graven thans zijn geopend. Men telt onder hen koning Ras khonen (Ra Sekenen of Taa), Amosis of A’ahmes, (1700 v. Chr.), Seti I (1360 v. Chr.) Ramses I (1400 v. Chr.) Amenophis I, Tuthmes I, II, III, Pinotem en de koninginnen Ramaka, Ames Nofert, Ari en andere. Ontzaglijk groot is de voorraad offergaven, die in manden en korven bij de lijken stonden. Men vond b. v. niet minder dan 3700 kleine beeldjes.
&lt;br&gt;{{gap}}De verdere zaken, die ontdekt zijn, zijn van het hoogst belang, sommige eenig in hun soort. We noemen slechts de praalpruiken, kunstig uit haar gevlochten, die de koninginnen sierden, bronzen voetstukken van vazen, een zeer groot lederen voorhangsel, met hieroglypen beschreven, doodkisten geheel bestaande uit tallooze lagen aaneengeplakt fijn linnen — iets tot nog toe nooit gevonden. Wellicht de gewichtigste vondst is echter een prachtige papyrusrol die ''zesien el'' lang is. Men hoopt daarin na ontcijfering zeer belangrijke meedeelingen te vinden, omtrent hen wier lijken zijn opgedolven.
&lt;br&gt;{{gap}}Den 21 Juli is de geheele schat reeds te Kaïro aangekomen, en heeft in het museum van Bulaq een plaats gevonden.
&lt;section end=&quot;s9&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s10&quot;/&gt;{{c|'''Een les uit Z.-Afrika.'''}}

{{gap}}We hebben meer dan eens, om licht begrijpelijke redenen, ons toegezonden gedichten moeten terzijde leggen. Ook onze Z.-Afrikaansche zusterbladen verkeeren in hetzelfde geval, of liever de dichtgeesten zijn thans in Afrika dermate losgemaakt, dat de bladen letterlijk overstelpt worden. ''Die Zuid-Afrikaanse Patriot'' weet met vele gedichten al evenmin raad als wij. Zij geeft echter den dichters ettelijke wenken, wier heilzaamheid zoo duidelijk is, dat we meenden wel te doen hun hier een plaats te geven, onder den Z.-Afrikaanschen titel:

{{c|{{sp|GEDIGT}}E.}}

{{gap}}»{{taal|af|Dis wonderlik om te sien, hoe die diggees ontwaak is, onder Afrikaners, van die ''Patriot'' in die wereld is. As ons al die gedigte was ons al in die 5½ jaar gedruk het in ’n boek moes versamel, dan sou dit ’n dik boek wees. Ons spreek nou niet eens van die menigte wat op plek (plaats) wag. As daar iemand was, wat al syn tyd daaraan kon bestede, dan sou die ''Patriot'' in plaas van alle ''maande'' alle ''weke'' ’n gedigteblad kon uitgewe. En as ons dan nog daarby sou opneem ''alles'' wat ons ontvang, waar sou dit dan heenloop? Ons wil die gees nie stuit, volstrek nie; almal wat ''goeje'' gedigte maak, kan maar stuur; eendag is ’n dag dan kom hulle in. Maar met ’n woord van asseblief ''goeje goed! Eige'' werk, wat nagesien en duidelik geskrywe is, kryg altyd die eerste plaas. Die wat dit kan stuur behoef nie bang te wees, dit dit in die vuur gaat.&lt;br&gt;{{gap}}Party mensa het egter ’n wonderlike gedagte. Hulle stuur miskien ’n gedig uit ’n boek afgeskrywe met die vrindelik versoek om dit te vertaal en ''dadelik'' te plaas — tot Engelse versies tee. Andere weer verhaal een of ander grap o’er vryery of trouwery — nie eens ’n ''gedig'' — en seg: »Oom Jan moet tog asseblief hiervan ’n versie maak.” So was daar laas nog ’n jonkman, wat ''die sak'' gekry het en door ’n ander vryer voorgesny was, wat ewe vrindelik vraag, dat oom Jan op die kerel tog ’n versie moet maak. Hy beskryf die jonkman syn kleere, syn ou perd, ja tot syn lang neus toe! Nou vraag ik, wie kan sulke mense almal plesier? Dan sou ons wel ’n gedigte-fabriek mag oprig. Nee dit is ’n onmo’entlikheid. Ons kan dit goed begryp dat iedereen graag ''syn'' gedig die eerste wil nagesien he; mar as almal die eerste is wie sal die laaste wees?&lt;br&gt;{{gap}}Ons seg dit nogeens: dig maar op, rym so veul as julle kan. Is dit die eerste maal sleg, die twede maal gaat dit beter, die derde maal nog beter en so voort; en eindelijk kom dit reg — ''dan is dit tijd van stuur om gedrukt te worde''. Eers kind, dan jongeling of jonge dogter, en dan man of vrouw; so eers rymelaar, dan rymer en dan — as jy aanleg het — digter! ’n Mens word nie op één dag ’n Vondel, ’n Bilderdyk, ’n Cats, ’n Newton, ’n Victor Hugo of wie ook; maar die wat aanleg het en anhou die win; al word by nie so beroem as die manne.”&lt;br&gt;{{gap}}Ons het mos nou niks geseg om iemand af to skrik? Dis glad nie ons bedoeling nie. Integendeel ons wens dat alle mense digters was, en dat ons puur in digmaat met makaar kan praat; dan sou ons ons woorde meer moet wik en weeg. Toe dan vrinde! wit ''goeje goed'' het, stuur maar gerus, dis welkom. Eendag sal ons julle so’n paar lessies gewe oer die verskillende soorte van digmaat; doet intusse maar julle bes, tel veral dio lettergrepe en vergelyk jou versies met ander gedigte, daardeur sal julle al ’n flukse stap vooruit kom.}}
{{rechts|{{sc|Oom Jan.}}|2em}}
&lt;section end=&quot;s10&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s11&quot;/&gt;{{gap}}Het driemaandelijksch Bericht van het Engelsch Genootschap tor onderzoeking van Palestina deelt belangrijke ontdekkingen mede, die het in de laatste maanden gedaan heeft. Dicht bij de plaats, waar, naar Mr. Couder vooronderstelt, Christus gekruisigd is en die nu nog de ''Plaats der steeniging'' heet, heeft hij een eenzaam, in de rots gehouwen Joodsch graf gevonden, dat uit den Herodiaanschen tijd afkomstig is. Wellicht, schoon volstrekt niet zeker, het „nieuwe graf in den hof” Mr. Bardsley heeft onlangs den „put van Jacob” weergevonden. Een andere ontdekking is die van de aloude stad der Hethiten, Kades, welker ligging wordt aangewezen door een drie duizend jaar oud Egyptisch geschrift. Het bericht meldt ook, dat het onlangs ontcijferd Hebreeuwsch opschrift van het badwater Siloam dagteekent uit den tijd van Salomo. Men herinnert zich, dat we reeds eenigen tijd geleden beide laatste ontdekkingen vermeldden. Den luitenant Condor, die thans Oost-Palestina onderzoekt, is verzocht een afgietsel in pleister te maken van het opschrift te Siloam, en den afdruk zoo spoedig mogelijk naar Engeland te zenden.
{{c|——}}
&lt;section end=&quot;s11&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s12&quot;/&gt;{{gap}}President Garfield heeft dezer dagen een kunstbewerking ondergaan om het loozen van den etter gemakkelijk te maken. De uitslag was volkomen bevredigend.
{{c|——}}
&lt;section end=&quot;s12&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s13&quot;/&gt;{{gap}}In antwoord op vele vragen zegt Spurgeon omtrent de herziene Engelsche bijbelvertaling: Het is een gewenschte vermeerdering van het aantal vertalingen, maar zal nog voel herziening behoeven, alvorens geschikt te zijn voor openlijk gebruik. Om goed te vertalen, moet men twee talen kennen. De mannen van het genootschap voor het Nieuwe Testament zijn sterk in het Grieksch, maar zwak in het Engelsch. Als men de twee vergelijkt is de oude beter. Voor mannen als de pas overleden deken Stanley, een der overzieners is dit oordeel niet vleiend.
{{c|——}}
&lt;section end=&quot;s13&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s14&quot;/&gt;{{gap}}In het laatst der vorige week is de hitte in Noord-Amerika weder zoo groot geweest, dat op vele plaatsen de thermomoter boven de honderd graden stond, en weder verscheiden personen aan zonnesteek bezweken zijn.
{{c|——}}
&lt;section end=&quot;s14&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s15&quot;/&gt;{{gap}}Men verneemt uit Berlijn, dat beslag op de schepen te Kiel gelegd werd tengevolge der bemoeiingen der Chileensche agenten. Het staat vast, dat de Puruaansche regeering een tweetal schepen bestelde. (''Zie vorig No''.)
{{c|—}}
&lt;section end=&quot;s15&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s16&quot;/&gt;{{gap}}De ''Standard'' verneemt, dat Gruenbergs inhechtenisneming te Belgrado (''Zie vorig No''.) voerde tot de ontdekking van andere komplotten, waarvan bijzonderheden naar Poterburg en Berlijn geseind werden.
&lt;section end=&quot;s16&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s17&quot;/&gt;{{lijn|height=5px}}{{lijn}}
{{c|{{x-larger|'''Binnenland.'''}}}}
{{lijn|4em}}
{{c|AMSTERDAM, 9 Aug.}}
&lt;section end=&quot;s17&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s18&quot;/&gt;{{gap}}Uit Assen schrijft men ons:
&lt;br&gt;{{gap}}Binnen kort zullen wij hier voor een Nederlandsche Bradlaugh-quaestie staan. De heer Dr. H. Hartogh Heys van Zouteveen, onlangs benoemd tot lid van den Gemeenteraad, zal namelijk verlangen zijn betrekking te aanvaarden onder aflegging van de ''belofte'' (niet van den ''eed''), bedoeld bij art. 39 Gemeentewet en art. 83 Grondwet. De voorzitter is, naar ik verneem, voornemens, den heer Hartogh Heys niet tot de belofte toe te laten, op grond dat genoemde heer tot geen kerkgenootschap behoort en de vergunning om de belofte af te leggen uitsluitend aan de leden van de Doopsgezinde gemeenten is verleend.
{{rechts|(''Dbl''.)|2em}}
{{lijn|4em}}
&lt;section end=&quot;s18&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s18&quot;/&gt;{{gap}}Blijkens de verslagen omtrent de werkzaamheden der commissiën van toezicht op den doortocht en het vervoer van landverhuizers over 1880, zijn gedurende dat jaar bij het bureau der commissie te Rotterdam ingeschreven 11549 landverhuizers, zijnde het grootste getal, dat sedert het bestaan der commissie in één jaar over die haven vertrok en, vergeleken bij dat van het daaraan voorafgaande jaar, 6946 meer. Bij meerdere directe scheepsgelegenheid tot vervoer van landverhuizers, vooral in hut voorjaar, zou dat getal nog belangrijk grootor geworden zijn, als men nagaat, dat gedurende eenige maanden van het voorjaar in geen der Duitsche havens plaats te verkrijgen was, doordien alle ruimte op stoomschepen, uit die havens op Amerika varende, reeds besproken was, en de directie der Nederl.-Amerikaansche stoomvaartmaatschappij zelfs genoodzaakt was, in April eenige honderden landverhuizers over Engeland te expediëren. Van de 11549 landverhuizers waren 3360 Nederlanders, en wel: 1360 mannen, 950 vrouwen, 445 jongens en 336 meisjes, benevens 219 zuigelingen, en 8189 vreemdrlingrn, te weten: 4101 mannen, 2148 vrouwen, 657 jongens, 608 meisjes en 375 zuigelingen. Zij vertrokken als volgt: direct van Rotterdam 10181 personen, van Liverpool 573 personen, via Londen 608 personen, en via Antwerpen 187 personen, en wel naar Noord-Amerika 11369, naar Australië 115, naar Brazilië 34, en naar de Kaap de Goede Hoop 31.
&lt;br&gt;{{gap}}Gedurende het jaar 1880 zijn uit de haven van Harlingen naar Amerika via Rotterdam en Liverpool vertrokken 376 landverhuizers, waarvan 68 met gezin en 75 zoogenaamde alleenloopende personen. Slechts 20 Duitschers bevonden zich als vreemdelingen onder dit getal, terwijl de resteerenden afkomstig waren uit Friesland, Groningen en Drente.
{{lijn|4em}}
&lt;section end=&quot;s18&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s19&quot;/&gt;{{gap}}Het schroefstoomschip 1e klasse ''Zilveren Kruis'', dat den 16den dezer in dienst wordt gesteld onder bevel van den kapitein-luitenant ter zee J. A. Waldeck, zal deel uitmaken van het oefeningseskader.
{{lijn|4em}}
&lt;section end=&quot;s19&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s20&quot;/&gt;{{gap}}De heer J. Theunissen, ambtenaar der Nederlandsche Rijnspoorwegmaatschappij te Utrecht, is door het bestuur der Nederlandsch-Indische Tramwegmaatschappij benoemd tot administrateur (belast zoowel met aanleg als met exploitatie) ter standplaats Batavia.
{{lijn|4em}}
&lt;section end=&quot;s20&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s21&quot;/&gt;{{gap}}Van professor Buys Ballot vernemen wij, dat men ook in andere steden het goede voorbeeld van Rotterdam gaat volgen, om de inwoners op te wekken tot giften ten behoeve van de Poolexpeditie in 1882/83, en dat men in de vergadering te St.-Petersburg en bij den heer Snellen van alle zijden er op heeft aangedrongen, dat Nederland liever naar Nova-Zembla mocht gaan, dat door den dood van luitenant Weyprecht opengevallen is, dan naar Dickson-haven.
{{rechts|(''N. R. Ct.'')|2em}}
{{lijn|4em}}
&lt;section end=&quot;s21&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s22&quot;/&gt;{{gap}}Blijkens de rekening wegens inkomsten en uitgaven van de gemeente Amsterdam over het dienstjaar 1880, was het bedrag der inkomsten als volgt:
&lt;br&gt;{{gap}}I. Ontvangsten wegens vroegere diensten f&amp;nbsp;1,992,106.51{{sup|5}}; II. Inkomsten van Gemeente-eigendommen en bezittingen f&amp;nbsp;362,716.14{{sup|5}}; III. Opbrengst van belastingen en heffingen f&amp;nbsp;4,902,216.92; IV. Ontvangsten van verschillenden aard en toevallige baten f&amp;nbsp;268,172.03; V. Buitengewone ontvangsten f&amp;nbsp;4,748,291.13{{sup|5}}. Totaal der inkomsten f&amp;nbsp;12,273,502.74{{sup|5}}.
&lt;br&gt;{{gap}}Het bedrag der uitgaven was aldus:
&lt;br&gt;{{gap}}I. Kosten van het huishoudelijk bestuur f&amp;nbsp;272,032.44{{sup|5}}; II. Kosten van invordering der plaatselijke belastingen en teruggave deswegens f&amp;nbsp;214,481.49; III. Kosten van onderhoud van Gemeente-eigendommen en de deswegens verschuldigde lasten f&amp;nbsp;472,776.22; IV. Kosten der openbare veiligheid en van de brandweer f&amp;nbsp;782,953.52; V. Kosten der plaatselijke gezondheids-politie f&amp;nbsp;383,642.21{{sup|5}}; VI. Kosten voor het onderwijs f&amp;nbsp;1,168,803.13; VII. Kosten van het armwezen, alsmede subsidiën en bijdragen aan onderscheidene daarmede in verband staande instellingen f&amp;nbsp;543,838.50; VIII. Renten en aflossingen, f&amp;nbsp;1.768,594.02{{sup|5}}; IX. Pensioenen f&amp;nbsp;84,493.14; X. Andere uitgaven niet onder de vorige hoofdstukken behoorende, f&amp;nbsp;99,734.66{{sup|5}}; XI. Buitengewone uitgaven van allerlei aard f&amp;nbsp;5,411,952.24; XII. Onvoorziene uitgaven f&amp;nbsp;10,640.28. Totaal der uitgaven f&amp;nbsp;11,213,941.87.
{{lijn|4em}}
&lt;section end=&quot;s22&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s23&quot;/&gt;{{gap}}De machinist 3de kl. S. D. Kikkert, a/b. Zr. Ms. ramschip ''Stier'', en de machinist-leerlingen 1ste kl. R. Hagtinguis, J. Lodewijks, H. P. den Hertog, G. van Heermen, W. J. de Grebber en A. Bleeker, a/b. Zr. Ms. wachtschip alhier, worden met 16 dezer geplaatst a/b. Zr. Ms. schroefstoomschip 2de kl. ''Marnix''.
{{lijn|4em}}
&lt;section end=&quot;s23&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s24&quot;/&gt;{{c|'''RIJNVAART.'''}}

{{gap}}De volgende voordracht van Burg. en Weth. is bij den Gemeenteraad ingekomen:

{{rechts|''Amsterdam'', 8 Aug. 1881.|2em}}

{{gap|4em}}''Aan den Gemeenteraad''.

{{gap}}Door de aanneming en bekrachtiging van het Wetsontwerp tot verbetering der bestaande Keulsche Vaart, is het doel vervallen van de aanbieding, welke het onderwerp uitmaakte onzer voordracht van 7 Juli jl.
&lt;br&gt;{{gap}}Overtuigd, dat de erkende behoefte van den Nederlandschen handel aan eene korte en doelmatige verbinding van Amsterdam met den Boven-Rijn door de voorgenomen werken niet in het minst wordt bevredigd, twijfelen wij niet, of de juistheid van hetgeen door den Amsterdamschen handel met zooveel klem en eenstemmigheid is betoogd, zal vroeg of laat haar erkenning vinden. Amsterdam behoort dus, onzes inziens, te blijven streven naar het doel, dat haar sedert jaren steeds voor oogen heeft gestaan: het tot stand komen dier verbinding door een kanaal in oostelijke richting. Voorshands echter is haar het uitzicht benomen, dat zij binnen kort geroepen zou kunnen worden om, door het verleenen eener bijdrage, mogelijke geldelijke bezwaren op te heffen, en alzoo tot afdoende oplossing van het zoo gewichtig vraagstuk mede te werken.
&lt;br&gt;{{gap}}In deze omstandigheid kan van de ingezetenen, welke U in staat hebben gesteld om, zonder vrees voor te groote verzwaring van lasten, tot eene eventueele bijdrage van f&amp;nbsp;3,000,000 te besluiten, niet worden gevorderd, dat zij tot een onzeker tijdstip aan hunne toezegging zouden ge-&lt;section end=&quot;s24&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4rridnf6wx6cqfksp0vqz727rqjb9bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/Het merkwaardig verschijnsel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86629</id>
    <revision>
      <id>222426</id>
      <timestamp>2026-06-01T19:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="aypet0cyot0gc9l9xpghbaclbdiu9ov" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Het merkwaardig verschijnsel vertoont zich in Duitschland, dat […] de verhouding tusschen de Roomsche kerk en den Staat minnelijker wordt. […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Standaard'', woensdag 10 augustus 1881, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=&quot;s2&quot; tosection=&quot;s2&quot;/&gt;

[[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]</text>
      <sha1>aypet0cyot0gc9l9xpghbaclbdiu9ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/Het trekt te Parijs zeer de aandacht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86630</id>
    <revision>
      <id>222430</id>
      <timestamp>2026-06-01T19:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="ownojsumamvyf7c34cym7gku70700x4" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Het trekt te Parijs zeer de aandacht […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Standaard'', woensdag 10 augustus 1881, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=&quot;s3&quot; tosection=&quot;s3&quot;/&gt;

[[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]</text>
      <sha1>ownojsumamvyf7c34cym7gku70700x4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De Ieren in Amerika roeren zich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86631</id>
    <revision>
      <id>222431</id>
      <timestamp>2026-06-01T19:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="533" sha1="s71j8rwznie39ancwxxcak1dnvtn494" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘De Ieren in Amerika roeren zich geducht. […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Standaard'', woensdag 10 augustus 1881, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=&quot;s4&quot; tosection=&quot;s4&quot;/&gt;

[[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]</text>
      <sha1>s71j8rwznie39ancwxxcak1dnvtn494</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/Uit verschillende berichten blijkt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86632</id>
    <revision>
      <id>222432</id>
      <timestamp>2026-06-01T19:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="580" sha1="4qfdueu16wkwcmbd6zeg5tdc1r3v0ww" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Uit verschillende berichten blijkt, dat Ayoeb-Kan […] zegevierde, naar Caboel oprukt. […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Standaard'', woensdag 10 augustus 1881, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=&quot;s5&quot; tosection=&quot;s5&quot;/&gt;

[[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]</text>
      <sha1>4qfdueu16wkwcmbd6zeg5tdc1r3v0ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/Een nieuwe crisis is in Bulgarije op til</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86633</id>
    <revision>
      <id>222433</id>
      <timestamp>2026-06-01T19:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="534" sha1="kbqt4pep0l32lnufv8rgb4dhmzffrdx" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Een nieuwe crisis is in Bulgarije op til; […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Standaard'', woensdag 10 augustus 1881, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=&quot;s6&quot; tosection=&quot;s6&quot;/&gt;

[[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]</text>
      <sha1>kbqt4pep0l32lnufv8rgb4dhmzffrdx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/Het Engelsche Hoogerhuis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86634</id>
    <revision>
      <id>222434</id>
      <timestamp>2026-06-01T20:00:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="2if1aqrjdxwdao6rljquoednaujymxq" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Het Engelsche Hoogerhuis heeft de Iersche Landwet […] aangenomen. […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Standaard'', woensdag 10 augustus 1881, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=&quot;s7&quot; tosection=&quot;s7&quot;/&gt;

[[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]</text>
      <sha1>2if1aqrjdxwdao6rljquoednaujymxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De Petersburgsche Golos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86635</id>
    <revision>
      <id>222467</id>
      <timestamp>2026-06-02T07:31:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="516" sha1="f5sxtj1mba5l8gij63zc2iq61b6hh75" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘De Petersburgsche Golos […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Standaard'', woensdag 10 augustus 1881, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=&quot;s8&quot; tosection=&quot;s8&quot;/&gt;

[[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]</text>
      <sha1>f5sxtj1mba5l8gij63zc2iq61b6hh75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Standaard (Amsterdam)/Jaargang 10/Nummer 2879/De vondst in de Thebaansche Doodenstad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86636</id>
    <revision>
      <id>222468</id>
      <timestamp>2026-06-02T07:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>222468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="525" sha1="rakfuzd94eixbfk83rwxgmh4bz33k9d" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘De vondst in de Thebaansche Doodenstad’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit ''De Standaard'', woensdag 10 augustus 1881, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;De Standaard (Amsterdam) vol 010 no 2879.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=&quot;s9&quot; tosection=&quot;s9&quot;/&gt;

[[Categorie:De Standaard (Amsterdam)]]</text>
      <sha1>rakfuzd94eixbfk83rwxgmh4bz33k9d</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>