Anoniem/Jeroen Bosch/Lezing door dr. J.L.A.A.M. van Rijckevorsel

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="nl">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>nlwikisource</dbname>
    <base>https://nl.wikisource.org/wiki/Hoofdpagina</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speciaal</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Overleg</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Gebruiker</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Overleg gebruiker</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikisource</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Overleg Wikisource</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bestand</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Overleg bestand</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Overleg MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Sjabloon</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Overleg sjabloon</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Help</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Overleg help</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Overleg categorie</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Overleg hoofdportaal</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Auteur</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Overleg auteur</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Overleg pagina</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Index</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Overleg index</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Overleg module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Anoniem/Jeroen Bosch/Lezing door dr. J.L.A.A.M. van Rijckevorsel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10923</id>
    <revision>
      <id>228621</id>
      <parentid>194058</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T07:54:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>+wl</comment>
      <origin>228621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5602" sha1="094xdbj7xey87l3rswili0jz2jr187u" xml:space="preserve">{{Infobox krantenartikel |
| naam                = Jeroen Bosch&lt;br /&gt;Lezing door dr. J.L.A.A.M. van Rijckevorsel
| auteur              = Anoniem
| uitgiftedatum       = Woensdag 30 november 1938
| titel               = Jeroen Bosch
| krant               = Algemeen Handelsblad
| jaargang            = 111
| nummer              = 36583
| katern              = 
| editie              = Avondblad
| pagina              = 13
| afbeelding          = 
| datering            = 
| opmerkingen         = Herri met de Bles vermeld als Herry met de Bles, Pieter Huys als Peter Huys, Gillis Mostaert als Gilles Mostaert, Lubbert Das als Bibbert Das
| genre               = 
| taal                = Nederlands
| bron                = [http://kranten.kb.nl kranten.kb.nl]
| auteursrecht        = [[Publiek domein]]
| artikelwikipedia    = 
}}
{|
|
JEROEN BOSCH


Lezing door dr. J. L. A. A. M. van Rijckevorsel.


&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Het bestuur van het Bisschoppelijk Museum te ’s-Hertogenbosch heeft een dezer dagen een wetenschappelijken avond gehouden, waar de onder-voorzitter van dat bestuur, jhr. dr. J. L. A. A. M. van Rijckevorsel, een lezing heeft gehouden over Jeroen Bosch, dit vooral met het oog op een belangrijke vraag, die gesteld is omtrent een paar schilderijen, welke in het bezit van het museum zijn.
&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Nadat de voorzitter, mgr. prof. dr. Th. Goossens, de vergadering had geopend met een woord van welkom aan de aanwezigen, speciaal aan jhr. dr. Van Rijckevorsel, gaf hij het woord aan den spreker.
&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Na eerst eenigermate Jeroens tijd te hebben belicht met zijn bijgeloof, helle-angsten, geloofsbotsingen en politieken strijd, beschreef spreker hoe uit dezen heksenketel de wondere gestalte van een Jheronimus Bosch opduikt. Zijn leven is even rijk aan raadsels als zijn werk. Zijn geboortejaar is tot nu toe onbekend; men neemt aan 1450. Enkele malen wordt hij genoemd in de registers der Illustre Lieve Vrouwe Broederschap, waarin ook zijn dood is opgeteekend, 1516. Verscheidene werken, w.o. zes voor de St. Jan, zijn verdwenen evenals die op het slot Pardo. Moeilijk is een chronologie van zijn werken te geven, zij zijn nooit gedateerd. Zijn invloed is te constateeren op verscheidene kunstenaars uit eigen land, zooals Herry met de Bles, Jan Mandijn, Peter Huys, Gilles Mostaert en later Pieter Bruegel.
&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Aan de hand van uitstekende lichtbeelden behandelde spreker o.a. het paneel: Het uitsnijden van de key, in het Prado te Madrid. Het kan worden opgevat als het eerste werkelijke genreschilderij in de Nederlanden. Bosch geldt dan ook als de eerste schilder der volkskunst. In dit genre zouden hem later een Pieter Aertsen en Bruegel, een David Teniers o.a. en zelfs een Jan Steen volgen. Op dit


[[Bestand:Jheronimus Bosch 090 version 02.jpg|450px|center]]
{{c|JEROEN BOSCH: Johannes de Dooper.}}


werk staat als spreuk: Meester snijt die keye ras, mijne name is Bibbert Das. Merkwaardigerwijze schreef Jan Steen op zijn dergelijke voorstelling: Altemael en wij te bey (bedoeld wordt hier de kwakzalver zelf en zijn vrouw) leutert die male key. Het leuteren der key beteekent meer of minder zot zijn. Zoo moet men ook de spreuk bij Bosch opvatten.


&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Na verscheidene werken te hebben getoond, besprak dr. Van Rijckevorsel het narrenschip, dat zich in het Louvre bevindt. Dit moet wel samenhangen met „de blauwe schuyte”, welke medetrok in de ommegangen der Lieve Vrouwe Broederschap te ’s-Hertogenbosch. De hooiwagen, het merkwaardige groote paneel in het Escorial, waarvan de spreuk ontleend is aan Jesaia: „Alle vleesch is als gras”, toonde spreker en hij verklaarde, hoe de groote waarde ligt in de geweldige spanning der figuren onderling en de merkwaardig evenwichtige compositie. Al ziet Jeroen in zijn heiligen wel de zegenrijke overwinning over alle helsche bekoring, toch staat hij hier tegenover als iemand, die, wat de beslissing in dien strijd betreft, vol angstige voorgevoelens is: de kunstenaar ziet zelf vol spanning toe. Het meest en het liefst geeft Jeroen zijn H. Hieronymus, zooals op het paneel te Gent, te midden der duivelsche verlokkingen in vollen strijd tusschen goed en kwaad. Er heerscht een deprimeerende stemming op die paneelen. Ook het Laatste Oordeel, Berlijn, geeft meer de kwellende monsters dan de hemelsche verlossing te zien. Alleen de linkervleugel van den tuin der aardsche lusten, Madrid, schenkt in het aardsche paradijs verademing en een rustpauze.


&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Na nog verscheidene merkwaardige werken te hebben getoond, o.a. de Aanbidding der drie koningen in het Prado, de Kruisdraging te Gent met de scherpe profiel- en monsterkoppen, wees de spreker nog op geestelijke overeenkomsten zooals met Pisanello’s Raphael en St. Michael, in het Louvre, met de typische monsterfiguurtjes, maar vooral op de Bekoring van St. Antonius door Grünewald te Colmar, waaraan de geest van Bosch moeilijk geheel vreemd kan zijn.


&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Na de aanwezigen dank te hebben gebracht voor hun aandachtig gehoor, besloot de spreker in zijn functie als onderdirecteur van het Bisschoppelijk Museum met een opwekking, dit zoo belangrijke museum door milde bijdragen te steunen.
|}

== Overige vindplaatsen ==
*Anoniem (1 december 1938) [[Anoniem/Jeroen Bosch/De meester der helsche voorstellingen|‘Jeroen Bosch. De meester der helsche voorstellingen’]], ''De Tijd'', Avondblad, p. 5.

[[Categorie:Algemeen Handelsblad]]</text>
      <sha1>094xdbj7xey87l3rswili0jz2jr187u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Hieronymus Bosch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11362</id>
    <revision>
      <id>228618</id>
      <parentid>37766</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T07:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Vincent Steenberg heeft pagina [[Anoniem/Hieronymus Bosch/Hoe de kunsthistoricus dr. O. Benesj hem ziet]] hernoemd naar [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Hieronymus Bosch]]: normalisatie</comment>
      <origin>37766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4399" sha1="g0lcfzrpnouje4ldufondvskj19wrv8" xml:space="preserve">{{Infobox krantenartikel
| naam                = Hieronymus Bosch
| auteur              = Anoniem
| uitgiftedatum       = Zaterdag 4 maart 1939
| titel               = Hieronymus Bosch. Hoe de kunsthistoricus dr. O. Benesj hem ziet
| krant               = Algemeen Handelsblad
| jaargang            = 112
| nummer              = 36676
| katern              = Derde blad
| editie              = Ochtendblad
| pagina              = 5
| afbeelding          = 
| datering            = 
| opmerkingen         = Jheronimus Bosch vermeld als Hieronymus Bosch, Otto Benesch als O. Benesj, Dieric Bouts als Dirck Bouts
| genre               = 
| taal                = Nederlands
| bron                = [http://kranten.kb.nl kranten.kb.nl]
| auteursrecht        = [[Publiek domein]]
| artikelwikipedia    = 
}}
{|
|
HIERONYMUS BOSCH


Hoe de kunsthistoricus dr. O. Benesj hem ziet.


&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Voor de afdeeling Kunstgeschiedenis van de Allard-Pierson-stichting heeft gisteravond in een der gehoorzalen der Amsterdamsche Universiteit de kunsthistoricus dr. O. Benesj uit Parijs een lezing gehouden over Hieronymus Bosch.
&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;De spreker, die zijn voordracht met lichtbeelden toelichtte, werd ingeleid door prof. dr. I. Q. van Regteren Altena.
&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Dr. Benesj zeide dat de kunstbeschouwers die zich met Hieronymus Bosch hebben beziggehouden, zich dien laat-middeleeuwschen schilder vooral in twee vormen hebben voorgesteld. De eene, welke reeds tot de 16de eeuw te herleiden valt, ziet in hem vooral den schilder van het diabolische, groteske en komische. Terwijl men de oorzaak vroeger uitsluitend in de fantasie van den kunstenaar zocht, bewees de historische critiek van de 19e eeuw het verband van deze eigenschappen met het geestesleven van de late middeleeuwen. De andere voorstelling daarentegen releveert zijn bijzondere qualiteiten als schilder, als voorbereider zelfs der moderne schilderkunst.
&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Hieronymus Bosch leefde in het niet centraal gelegen ’s-Hertogenbosch, maar zijn vroeg werk wijst op relaties met de kunst van de zuidelijke Nederlanden (o.a. van Dirck Bouts). Hij is hierin betrekkelijk naturalistisch, maar al dadelijk vertoonen zich hier en daar ook spot en ironie, zelfs in de religieuze voorstellingen. Haar moreel didactische strekking beantwoordt aan het laat-middeleeuwsche danken. Het schilderij is voor Bosch een spiegel der wereld zooals het goddelijke of menschelijk oog. Het cirkelrond is hem een geliefd motief, den diepen zin, dien hij tot uitdrukking wil brengen door de verschijningen, kleedt hij in den vorm van het beeldraasel, van de charade. Menigmaal bood de Nederlandsche spreekwoordenwijsheid thema’s voor zijn schilderijen. Zoo zijn de zeven doodzonden in den vorm van een reusachtig oog van God vereenigd. Zoo wijkt Bosch van naturalistische tendenzen af, terwille van een andere, in het begin van de 15e eeuw gangbare bemoeiing met den menschelijke geest. Bovendien is de opzettelijk naïef en ouderwetsch geziene wereld getroffen met een meesterschap over het penseel, dat in het oproepen van het atmosperische verband der dingen en de oneindigheid van de vrije ruimten van het landschap dat der tijdgenooten, die zich vooral toelegden op de uitbeelding van het menschelijk lichaam, verre voorbijstreefde. Spreker ging aan de hand der meesterwerken dit meesterschap van het groot visioen na. Hij wees erop, dat Bosch een belezen mensch geweest moet zijn, die Latijn verstond en die zoowel de satireschrijvers van zijn tijd (Sebastiaan Brandt bijvoorbeeld) als de sprookjesvertellers der middeleeuwen kende.
&lt;br /&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Toch gaat zijn visie uit boven het literaire en boven wat men ook als zijn bron moge aanwijzen. Vooral een groep teekeningen waarvan de volledige beteekenis ook door zijn tijdgnooten niet ontraadsels kon worden bewijst, hoe hij zich over zijn plaats in de wereld geuit heeft. Hij incorporeert zichzelf in het betooverde bosch (het bosch, dat ziet en hoort) of in spookgestalten. Een hem obsedeerende daemonenwereld dwingt hij in zijn schilderijen en zoodoende bevrijdt hij zich van deze op geniale wijze.


[[Bestand:Portrait of Jheronimus Bosch 001 black and white version 02.jpg|237px]]


''HIERONYMUS BOSCH (Zelfportret)''.
|}

[[Categorie:Algemeen Handelsblad]]</text>
      <sha1>g0lcfzrpnouje4ldufondvskj19wrv8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228620</id>
      <parentid>228618</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T07:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>format</comment>
      <origin>228620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1229" sha1="fi2iywpq0spyipnkcw0tjcuqdnpyhyb" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Hieronymus Bosch. Hoe de kunsthistoricus dr. O. Benesj hem ziet’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s8 tosection=s8/&gt;

== Overige vindplaatsen ==
*Anoniem (4 maart 1939) ‘Allard Pierson Stichting. Dr. O. Benesch over Hieronymus Bosch’, ''Het Vaderland'', Ochtendblad A, p.&amp;nbsp;3.
*Anoniem (4 maart 1939) ‘Jeroen Bosch en zijn kunst. Dr. O. Benesch voor leden der Allard Pierson Stichting’, ''De Tijd'', Avondblad, p.&amp;nbsp;7.
*Anoniem (4 maart 1939) ‘Schilderkunst. Dr. O. Benesch over Hieronymus Bosch’, ''De Gooi- en Eemlander'', eerste blad, p.&amp;nbsp;3.
*Anoniem (5 maart 1939) ‘Hieronymus Bosch. Dr. O. Benesch voor Allard Pierson Stichting’, ''De Maasbode'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;10. 

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>fi2iywpq0spyipnkcw0tjcuqdnpyhyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 92/Nummer 29561/Ochtendblad/Nieuwe uitgaven</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24297</id>
    <revision>
      <id>228602</id>
      <parentid>191595</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:Algemeen Handelblad]]; added [[Category:Algemeen Handelsblad]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>228602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="eq2b4d0vym9bw8hf83xf2dry5el214e" xml:space="preserve">{{Infobox krantenartikel
| naam                = Nieuwe uitgaven
| auteur              = Anoniem
| uitgiftedatum       = Zaterdag 5 juli 1919
| titel               = Nieuwe uitgaven
| krant               = Algemeen Handelsblad
| jaargang            = 92
| nummer              = 29561
| editie              = Ochtendblad
| katern              = Eerste Blad
| pagina              = 2
| afbeelding          = 
| datering            = 
| opmerkingen         = 
| genre               = 
| taal                = Nederlands
| bron                = [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=ddd:010654141:mpeg21:a0078 delpher.nl]
| auteursrecht        = [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]]
| artikelwikipedia    = 
}}
{|
|
{{Center|&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''{{sp|NIEUWE UITGAVEN}}.'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;}}

::::{{Idt}}Theo van Doesburg: Drie voordrachten over de nieuwe beeldende kunst. Met 39 afb.

{{Idt}}Bij de „Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur” zijn in de serie handboekjes „Elck ’t beste” drie voordrachten verschenen, door Theo van Doesburg gehouden over de nieuwe beeldende kunst, haar ontwikkeling, aesthetisch beginsel en toekomstigen stijl. De bedoeling dezer voordrachten blijkt uit het inleidend begin:
&lt;br&gt;{{Idt}}„Het leven is in voortdurende beweging.
&lt;br&gt;{{Idt}}Wij nemen het leven uiterlijk waar en innerlijk.
&lt;br&gt;{{Idt}}De kunst drukt onze waarneming van het leven uit, niet slechts de ''uiterlijke'' waarneming, maar bovenal de ''innerlijke''. Hoe meer deze waarneming zich tot het ''uiterlijke'' bepaalt, hoe oppervlakkiger de kunst is, hoe meer deze waarneming zich naar het ''innerlijke'' richt, hoe dieper, geestelijker, abstracter de kunst zal zijn.
&lt;br&gt;{{Idt}}Zoo heeft de kunst door alle eeuwen heen in verschillende vormen de verhouding gerealiseerd, waarin de verschillende volkeren tot het leven stonden; al wat de volkeren in het leven vonden, hebben zij in hun kunst uitgedrukt. Vandaar dat de kunst zich met de hoogste waarheid der volkeren in betrekking tot het leven heeft bezig gehouden. Omdat de kunst het eeuwigbewegende leven tot onderwerp heeft, is zij genoodzaakt voortdurend van uitdrukkingswijze te veranderen. Deze voortdurende verandering is de ''beweging'' of evolutie der kunst. De kunst is voortdurend in beweging, omdat het leven haar dit zoo beveelt en wanneer het ons overkomt, zooals thans, dat wij de kunst van dezen tijd niet begrijpen, dan komt dat niet doordat de kunst stilstond, maar dan komt het, omdat ''wij'' niet met de kunst medebewogen.
&lt;br&gt;{{Idt}}''Wij'' stonden stil en de kunst ging aan ons voorbij: ziedaar wat zoovelen van ons in dezen tijd overkomt. Het is mijn bedoeling u door deze voordracht nader te brengen tot de kunst van dezen tijd, d. i. de schilderkunst, om u te doen zien op welke wijze deze kunst voor het gezicht, haar zelfstandig bestaan veroverd heeft.”
&lt;br&gt;{{Idt}}Aan het slot van het boekje zijn de 39 afbeeldingen met verklarenden tekst toegevoegd.

{{Idt}}Bij de Erven F. Bohn te Haarlem is de tweede uitgave verschenen van het hier reeds uitvoerig aangekondigde werk „De symboliek der kunst”, door Just Havelaar. De veranderingen, in dezen tweeden druk door den schrijver aangebracht, bepalen zich tot enkele kleine verbeteringen, meest van stylistischen aard.
|}

[[Categorie:Algemeen Handelsblad]]</text>
      <sha1>eq2b4d0vym9bw8hf83xf2dry5el214e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Natuurwetenschappen/Dierkunde</title>
    <ns>100</ns>
    <id>51474</id>
    <revision>
      <id>228591</id>
      <parentid>222133</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>+bronnen</comment>
      <origin>228591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26791" sha1="8ao1j44qb708w22y8is0l2ycevqv72t" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam = Dierkunde
| afbeelding = Common clownfish curves dnsmpl.jpg
| alt = Twee driebandanemoonvissen zoeken beschutting in een zeeanemoon
| beschrijving = Dit is een overzicht van alle op [[Wikisource:Over Wikisource|Wikisource]] aanwezige bronnen over [[w:Zoölogie|dierkunde]].
}}
== Algemeen ==
=== Dierenbescherming; algemeen ===
Hierbij ook: Bedreigde diersoorten, vivisectie
*Anoniem (1 december 1873) [[Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad/1873/Nummer 331/De min. van binnenl. zaken|‘De min. van binnenl. zaken heeft aan het door de Haagsche Vereen. tot bescherming van dieren gedaan verzoek betreffende de proeven op levende dieren reeds voldaan, […]’]], ''Utrechtsch Provinciaal en Stedelijk Dagblad'', [p.&amp;nbsp;1].

;Nederlandsche Bond tot Bestrijding der Vivisectie
*Anoniem (23 maart 1905) [[De Noordbrabanter/Jaargang 76/Nummer 3947/De alg. vergadering|‘De alg. vergadering van den Nederl. Bond tot bestrijding der vivisectie, […]’]], ''De Noord Brabanter'', [p.&amp;nbsp;2].

;Nederlandsche Vereeniging tot Bescherming van Dieren
*Anoniem (22 februari 1888) [[Opregte Haarlemsche Courant/1888/Nummer 45/Rotterdam, 21 Februari|‘Rotterdam, 21 Februari’, alinea 2]], ''Oprechte Haarlemsche Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

=== Zoölogische verzamelingen ===
*Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Zoölogisch Museum|‘Zoölogisch Museum. Verzameling Europeesche vlinders’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.

=== Dierenterminologie ===
;Soort
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Over de bepaling van het begrip van soort, vooral der Vogelen|‘Over de bepaling van het begrip van soort, vooral der Vogelen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;11-14.

== Geschiedenis van de dierkunde ==
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De dierkunde der oude Grieken en Romeinen|‘De dierkunde der oude Grieken en Romeinen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;25-26.

== Dierkunde; Algemeen ==
=== Dierentuinen ===
*Anoniem (2 september 1904) [[De Tijd/Nummer 17335/Kasteel &quot;de Haar&quot;|‘Kasteel „de Haar”’]], ''De Tijd'', [p.&amp;nbsp;5].

;Artis
*Anoniem (4 maart 1939) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Rondleiding aquarium|‘Rondleiding aquarium’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5.

;Diergaarde Blijdorp, Rotterdam
*Anoniem (25 december 1878) [[Het Vaderland/Jaargang 10/Nummer 303/Het bestuur der Rotterdamsche Diergaarde|‘Het bestuur der Rotterdamsche Diergaarde […]’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (15 september 1880) [[Het Vaderland/Jaargang 12/Nummer 218/De leeuwin|‘De leeuwin in de diergaarde te Rotterdam […]’]], ''Het Vaderland'', [eerste blad], [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (14 april 1905) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 78/Nummer 24408/Ochtendblad/Rotterdamsche Diergaarde|‘Rotterdamsche Diergaarde’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, [p.&amp;nbsp;2].

;Haagse Dierentuin
*Anoniem (14-15 april 1872) [[Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage/Jaargang 205/Nummer 89/Uit goede bron vernemen wij|‘Uit goede bron vernemen wij […]’]], ''Dagblad van Zuidholland en 's Gravenhage'', bijvoegsel, [p.&amp;nbsp;1].
*Anoniem (18 augustus 1882) [[Het Vaderland/Jaargang 14/Nummer 202/Tentoonstelling van pluimgedierte in den Zoölogischen Tuin|‘Tentoonstelling van pluimgedierte in den Zoölogischen Tuin’]], ''Het Vaderland'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;2].

;Ménagerie du Jardin des Plantes, Parijs
*Hg. (1856) [[Album der Natuur/1856/Kraamvisite bij een aap|‘Eene kraamvisite bij een aap’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;72-73.

=== Overige onderwerpen ===
*Lubach, D. (1854) [[Album der Natuur/1854/Dierlijke Volkomenheid, Lubach|‘Dierlijke volkomenheid en hare verschillende trappen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;355-381.

;Diergaarde Pezon, Limoges
*Anoniem (2 januari 1893) [[Limburger Koerier/Jaargang 48/Nummer 1/Uit Frankrijk/Ontzettende worsteling|‘Ontzettende worsteling’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].

== Dierenpsychologie en -ethologie ==
*Schroeder van der Kolk, J.L.C. (1858) [[Album der Natuur/1858/Moederliefde|‘De moederliefde in de natuur’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;193-220.

== Dierenanatomie en -fysiologie ==
Hierbij o.a.: Camouflage bij dieren
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Vivianietvorming in het dierlijk ligchaam|‘Vivianietvorming in het dierlijk ligchaam’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;44-45.
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De capsulae suprarenales, de milt en de schildklieren|‘De capsulae suprarenales, de milt en de schildklieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;40.
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Suikervormende stof in de lever|‘Suikervormende stof in de lever’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;41.
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Kristallens|‘Kristallens’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;65.
*Ln. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Warmte, enkel door spiercontractie opgewekt|‘Warmte, enkel door spiercontractie opgewekt’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;16.

;Bioluminescentie
*Harting, P. (1852) [[Album der Natuur/1852/Het lichten van Dieren, Harting|‘Het lichten van dieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;225-250.
*Hg. (1858) [[Album der Natuur/1858/Wetenschappelijk Bijblad#Phosphorescentie van Lampyris|‘Phosphorescentie van Lampyris’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;3-4.

;Maagdelijke voortplanting
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Parthenogenesis bij dieren|‘Parthenogenesis bij dieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;1-3.

== Dierensociologie en -ecologie ==
*D.L. (1856) [[Album der Natuur/1856/Dierengevechten|‘Dierengevechten’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;294-297.

== Dierengeografie en -typen ==
=== Algemeen ===
*Kampen, P.N. van (1929) ''De geographische verspreiding der dieren (zoölogische geographie)'', Amsterdam: Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (4 juli 1929) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 102/Nummer 33176/Avondblad/Nieuwe uitgaven|‘Nieuwe uitgaven’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, derde blad, p.&amp;nbsp;10.

=== Fauna van Nederland; algemeen ===
=== Fauna van andere landen en streken; algemeen ===
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Fransche Fauna|‘Fransche Fauna’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;70-71.

== Ongewervelde dieren ==
=== Weekdieren ===
Hierbij ook: Schelpen
;Schelpdieren; algemeen
*Harting, P. (1857) [[Album der Natuur/1857/Zeespinners|‘Iets over zeespinners’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;348-352.

;Crassostrea virginica
*Hg. (1855) [[Album der Natuur/1855/Arend gevangen door oester, Harting|‘Een Arend gevangen door een oester’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;192.

;Inktvissen
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Bloed van Cephalapoden|‘Bloed van Cephalapoden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;52.

;Oesters
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#De schelpen der Acephalen|‘De schelpen der Acephalen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;30-32.

;Paalworm
*Harting, P. (1857) [[Album der Natuur/1857/Borende schelpdieren|‘De borende schelpdieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;289-315.

;Bijzondere onderwerpen
*Harting, P. (1857) [[Album der Natuur/1857/Oorsprong der parelen|‘De oorsprong der Parelen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;120-128.
*Macgowan, D.J., Hoeven, J. van der (1857) [[Album der Natuur/1857/Parelen in China|‘Over parelen en het maken van parelen in China’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;244-256.

=== Wormen ===
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Schijnbaar uit de lucht gevallen wormen|‘Schijnbaar uit de lucht gevallen wormen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;41-42.
*Leuckart, Rud. (1856) ''Die Blasenbandwürmer und ihre Entwicklung. Zugleich ein Beitrag zur Kenntniss der Cysticercusleber'', Giessen: J. Ricker'sche Buchhandlung.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**J.v.d.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Die Blasenbandwürmer|‘Die Blasenbandwürmer’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;33-34.
*Phelsum, M. van (1762) ''Historia physiologica Arscaridum'', Leovardiae: Apud Wigerum Wigeri.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/Te Leeuwarden|‘Te Leeuwarden by W. Wigeri word thans uitgegeven. […] [advertentie]’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].
*Phelsum, M. van (1769) ''Historia Ascaridum Pathalogica'', Leovardiae: Apud Wigerum Wigeri.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (6 oktober 1769) [[Opregte Groninger Courant/1769/Nummer 80/Te Leeuwarden|‘Te Leeuwarden by W. Wigeri word thans uitgegeven. […] [advertentie]’]], ''Opregte Groninger Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Glimwormen
*Hg. (1858) [[Album der Natuur/1858/Wetenschappelijk Bijblad#Phosphorescentie van Lampyris|‘Phosphorescentie van Lampyris’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;3-4.

=== Insecten ===
==== Algemeen ====
*Harting, P. (1858) [[Album der Natuur/1858/Honingdauw|‘De honigdauw’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;257-266.
*Lubach, D. (1857) [[Album der Natuur/1857/Insekten die metaal doorboren|‘Over insekten die metaal doorboren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;376-379.
*Merian, Maria Sibylla ([1705]) ''[[Merian - Metamorphosis (1705)|Metamorphosis insectorum Surinamensium]]'', Amsterdam: [s.n.].

==== Bijen ====
*Hoeven, J. van der (1853) [[Album der Natuur/1853/Leeftijd der bijen, van der Hoeven|‘Iets over den leeftijd der bijen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;375-381.
*v.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Bijen|‘De bijen verstaan elkander’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;380-381.

==== Mieren ====
*Anoniem (1858) [[Album der Natuur/1858/Mieren|‘Mieren in Centraal-Afrika’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;254-256.
*v.H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Mieren in Zuid-Amerika, van Hasselt|‘De mieren in Zuid-Amerika’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;92-93.
*Ver Huell, Q.M.R. (1854) [[Album der Natuur/1854/Nog iets over Mieren van Zuid-Amerika, Ver Huell|‘Nog iets over de mieren van Zuid-Amerika’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;179-184.

==== Vlinders en rupsen ====
*Anoniem (23 september 1927) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 100/Nummer 32532/Ochtendblad/Zoölogisch Museum|‘Zoölogisch Museum. Verzameling Europeesche vlinders’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;9.
*Ver Huell, Q.M.R. (1853) [[Album der Natuur/1853/Hagel, Harting|‘Over een verschijnsel bij sommige vlindersoorten waargenomen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;59-62.

;Springboonmot (Cydia deshaisiana)
*Anoniem (2 januari 1893) [[Limburger Koerier/Jaargang 48/Nummer 1/Uit Amerika/Dansende gewassen|‘Dansende gewassen’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].

==== Kevers ====
;Balroller
*Hg. (1856) [[Album der Natuur/1856/Balroller|‘De Balroller’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;152.

;Elater
*Hoeven, J. van der (1855) [[Album der Natuur/1855/Lichten Zuid-Amerikaanse springkever, Van der Hoeven|‘Eenige woorden over het lichten van een Zuid-Amerikaanschen springkever’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;205-211.

;Spinnende waterkevers
*Mulder, Claas (1855) [[Album der Natuur/1855/Spinnende Watertorren, Mulder|‘Spinnende Watertorren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;33-56.

==== Overige insecten ====
;Bedwantsen
*Anoniem (6 april 1787) [[Leydse Courant/1787/Nummer 42/By Johannes van Leen|‘By Johannes van Leen, Schilder op de Varken Markt te Dordrecht, is te bekomen […] [advertentie]’]], ''Leydse Courant'', [p.&amp;nbsp;2].

;Desoria
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Desoria, het diertje van de zwarte sneeuw|‘Desoria, het diertje van de zwarte sneeuw’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;25.

;Kakkerlakken
*Ver Huell, Q.M.R. (1858) [[Album der Natuur/1858/Kakkerlakken|‘Iets over de kakkerlakken’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;252-254.

;Spinnen
*Hasselt, A.W.M. van (1857) [[Album der Natuur/1857/Spinnen|‘Natuurhistorische schets der Spinnen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;1-23 en 65-82.

;Waterjuffers
*Hg. (1854) [[Album der Natuur/1854/Verhuizing waterjuffers, Harting|‘Verhuizing van waterjuffers’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;384-385.

== Gewervelde dieren ==
=== Algemeen ===
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Hermaphroditische werveldieren|‘Hermaphroditische werveldieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;6.
*Harting, P. (1856) [[Album der Natuur/1856/Staart der gewervelden|‘De staart der gewervelde dieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;299-330.

=== Vissen ===
==== Algemeen ====
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Over de elektrische visschen|‘Over de elektrische visschen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;45-46.
*Hasselt, A.W.M. van (1855) [[Album der Natuur/1855/Vissen, van Hasselt|‘Natuurhistorische schets der visschen, en van hunne beteekenis voor den mensch’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;97-122 en 161-188.
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Bloedsomloopstelsel bij de visschen|‘Bloedsomloopstelsel bij de visschen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;79.
*Müller, Johannes (1857) ‘Ueber die Fische, welche Töne von sich geben und die Entstehung dieser Töne. (Nach einem in der Akademie der Wissenschaften zu Berlin am 10. Januar 1856 gehaltenen Vortrag.)’, ''Archiv für Anatomie, Physiologie und wissenschaftliche Medicin, in Verbindung mit mehreren Gelehrten'', 1857, p.&amp;nbsp;249-279.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**J.v.d.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Joh. Müller|‘Joh. Müller, Ueber die Fische, welche Töne von sich geben und die Entstehung dieser Töne. (Nach einem in der Akademie der Wissenschaften zu Berlin am 10. Januar 1856 gehaltenen Vortrag.) Archiv für Anatomie und Physiol. 1857’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;76-79.
*Winkler, T.C. (1858) [[Album der Natuur/1858/Vliegende visch|‘De vliegende visch van 1857 en de vliegende visch van 1657’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;19-30.
*Winkler, T.C. (1858) [[Album der Natuur/1858/Visschen|‘Kruipende, loopende, springende en klimmende visschen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;97-127.

==== Vissensoorten; afzonderlijk ====
;Astroblepus cyclopus
*Winkler, T.C. (1857) [[Album der Natuur/1857/Vulkanisch visje|‘Een vulkanisch vischje’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;87-94.

;Baars
*Winkler, T.C. (1857) [[Album der Natuur/1857/Baars|‘Eenige bijzonderheden over den Baars’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;181-191.

;Europese meerval
*Lubach, D. (1852) [[Album der Natuur/1852/De Europeesche Meerval, Lubach|‘De Europeesche meerval’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;209-213.

;Goudvis
*Winkler, T.C. (1857) [[Album der Natuur/1857/Goudvisch|‘Iets over den goudvisch’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;321-333.

;Haring
*Hoeven, J. van der (1852) [[Album der Natuur/1852/Haring, Van der Hoeven|‘De Haring en de Haringvangst. Eene schets’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;161-175.

;Karper
*Winkler, T.V. (1857) [[Album der Natuur/1857/Karper|‘De karper’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;275-287.

;Malapterurus beninensis
*A.Cn. (1858) [[Album der Natuur/1858/Wetenschappelijk Bijblad#Een te Berlijn aangebragte levende Malapterurus|‘Een te Berlijn aangebragte levende Malapterurus’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;14-15.

;Malapterurus electricus
*Bilharz, Theodor (1857) ''Das elektrische Organ des Zitterwelses, anatomisch beschrieben'', Leipzig: Verlag von Wilhelm Engelmann.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Dr. Theodor Bilharz|‘Dr. Theodor Bilharz. Das elektrische Organ des Zitterwelses, anatomisch beschrieben. Leipzig, fol. 1857’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;76-79.

;Pietermannen
*Winkler, T.C. (1857) [[Album der Natuur/1857/Pieterman|‘Iets over den Pieterman’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;24-32.

;Zwarte piranha
*Winkler, T.C. (1858) [[Album der Natuur/1858/De Caribito|‘De caribito’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;289-298.

=== Amfibieën en reptielen ===
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Verstijvings-verschijnselen bij reptilien|‘Verstijvings-verschijnselen bij reptilien’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;5.
*Hasselt, A.W.M. van (1852) [[Album der Natuur/1852/Natuur-historische schets Giftslangen, van Hasselt|‘Natuur-historische schets der Slangen, in het bijzonder der Giftslangen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;65-86, 97-115.

;Kameleon
*Harting, P. (1858) [[Album der Natuur/1858/De kameleon|‘De kameleon. Eene schets’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;49-64.

;Ratelslang
*D.L. (1854) [[Album der Natuur/1854/Betooverend vermogen Ratelslang, Lubach|‘Het betooverend vermogen der ratelslang’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;109-112.

;Slangen; algemeen
*Hg. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Tandstelsel der slangen|‘Tandstelsel der slangen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;37-38.

;Trachycephalus typhonius
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Boom-Kikvorsch Guyana, van Hasselt|‘De groote boom-kikvorsch van Guyana’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;31-32.

=== Vogels; algemeen ===
*Daalder Dz., J. (1910) ''[[Vogelkiekjes]]'', Amsterdam: W. Versluys.
*D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Over de bepaling van het begrip van soort, vooral der Vogelen|‘Over de bepaling van het begrip van soort, vooral der Vogelen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;11-14.
*D.L. (1858) [[Album der Natuur/1858/Wetenschappelijk Bijblad#Kleurstof in de vederen|‘Kleurstof in de vederen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;13-14.

;Anatidae
*A.Cn. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Bastaarden van de familie der Eenden|‘Bastaarden van de familie der Eenden’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;65-66.

==== Vogels van Nederland; algemeen ====
Hierbij ook: Vogels van afzonderlijke streken.
*Keulemans, J.G. (1869-1876) ''[[Onze vogels in huis en tuin]]'', Leyden: P.W.M. Trap.

==== Vogels van andere landen en streken; algemeen ====
;Kaapverdië
*Keulemans, J.G. (1866) [[Keulemans - Vogels van de Kaap-Verdische Eilanden (1866)|‘Opmerkingen over de vogels van de Kaap-Verdische Eilanden en van Prins-Eiland (Ilhado Principe) in de bogt van Guinea gelegen’]], ''Nederlandsch Tijdschrift voor de Dierkunde'', deel 3, p.&amp;nbsp;363-401.

;Nieuw-Zeeland
*Hoeven, J. van der (1853) [[Album der Natuur/1853/Vogels zonder Vleugels van Nieuw-Zeeland, van der Hoeven|‘Over vogels zonder vleugels van Nieuw-Zeeland’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;1-18.

;West-Afrika
*Hartlaub, G. (1857) ''System der Ornithologie West-Afrika's'', Bremen: C. Schünemann.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**D.L. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Eenige ornithologische opmerkingen|‘Eenige ornithologische opmerkingen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;74-75.

=== Vogelsoorten - Vogels; afzonderlijk ===
;Amerikaanse ekster (Pica hudsonia)
*Anoniem (15 maart 1928) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 85/Nummer 75/Ochtendblad/Het optreden van een nieuwe voedingswijze bij de Amerikaansche Ekster|‘Het optreden van een nieuwe voedingswijze bij de Amerikaansche Ekster’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Ochtendblad, B, p.&amp;nbsp;3.

;Amerikaanse zeearend
*Hg. (1855) [[Album der Natuur/1855/Arend gevangen door oester, Harting|‘Een Arend gevangen door een oester’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;192.

;Dinornis†
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

;Dodo†
*D.L. (1853) [[Album der Natuur/1853/Nieuwe afbeelding Dodo, Lubach|‘Over eene nieuw ontdekte afbeelding van den Dodo’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;255.
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.
*Vrolik, W. (1853) [[Album der Natuur/1853/Over den Dodo of Dronte, Vrolik|‘Over den Dodo of Dronte’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;177-186.

;Kasuarissen
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

;Kiwi’s
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

;Kolibries
*v.H. (1855) [[Album der Natuur/1855/Kolibri, van Hasselt|‘De Kolibri’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;93-94.

;Lammergier
*J.C.d.L. (1854) [[Album der Natuur/1854/Lammergier|‘De Lammergier’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;313-322.

;Notenkraker
*W.V. (1853) [[Album der Natuur/1853/Notenkraker vormt voorraadschuur, Vrolik|‘Beschrijving der wijze waarop de notenkraker zich eene voorraadschuur vormt’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;384.

;Olifantsvogel
*W.V. (1855) [[Album der Natuur/1855/Iets over den Epyornis, Vrolik|‘Iets over den Epyornis’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;57-58.

;Oranje rotshaan
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Het Kliphoen of de Dansvogel, van Hasselt|‘Het kliphoen of de dansvogel’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;382-383.

;Orpheuswinterkoning
*v.H. (1853) [[Album der Natuur/1853/Muziekvogel Guyana, van Hasselt|‘De muziek-vogel van Guyana’]], ''Album der Natuur'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;256.

;Rhea (geslacht)
*Hg. (1852) [[Album der Natuur/1852/Struisvogel, Harting|‘De struisvogel en zijne eijeren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;320.
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

;Spechten
*Saussure, M.H. de (1858) [[Album der Natuur/1858/Spechten van Mexico|‘De spechten van Mexico’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, p.&amp;nbsp;305-311.

;Struisvogels
*Anoniem (1852) [[Album der Natuur/1852/Arabische overlevering|‘Eene Arabische overlevering’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;191.
*Schlegel, H. (1854) [[Album der Natuur/1854/Struisachtige Vogels, Schlegel|‘Over de struisachtige vogels, (Struthiones)’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;323-351.

=== Zoogdieren ===
==== Algemeen ====
*J.v.d.H. (1858) [[Album der Natuur/1858/Wetenschappelijk Bijblad#Eene nieuwe rangschikking der Zoogdieren|‘Eene nieuwe rangschikking der Zoogdieren’]], ''Album der Natuur'', jrg. 7, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;1-2.

==== Walvisachtigen - Zeeroofdieren ====
Hierbij ook: dolfijnen
*Cl.M. (1854) [[Album der Natuur/1854/Walrussen, Mulder|‘Talrijkheid van walrussen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;63-64.
*Hoeven, J. van der (1856) [[Album der Natuur/1856/Walvisachtigen en dolfijnen in het bijzonder|‘Over walvischachtige dieren in ’t algemeen en dolfijnen in het bijzonder’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;371-391.

==== Hoefdieren ====
*Müller, Karl (1856) [[Album der Natuur/1856/Giraffe|‘De Giraffe’]], ''Album der Natuur'', jrg. 5, p.&amp;nbsp;393-400.

==== Knaagdieren - Haasachtigen ====
;Muis
*Cl.M. (1855) [[Album der Natuur/1855/Muizen, Mulder|‘Verscheidenheden van muizen; teekeningen van de Van Veen’s’]], ''Album der Natuur'', jrg. 4, p.&amp;nbsp;190-191.

==== Aapachtigen ====
;Mensapen, primaten
*Vrolik, W. (1854) [[Album der Natuur/1854/Anthropomorphen, Vrolik|‘De Anthropomorphen’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;113-146.

==== Roofdieren ====
;Berberleeuw†
*Jong van Rodenburgh, [C.M.] de (1854) [[Album der Natuur/1854/Leeuwen Noord-Afrika, van Rodenburgh|‘De leeuwen in Noord-Afrika. Eene schets naar het leven’]], ''Album der Natuur'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;259-273.

;Wolven
*Anoniem (20 december 1892) [[Limburger Koerier/Jaargang 47/Nummer 212/Uit Italië|‘Uit Italië’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].
*Anoniem (2 januari 1893) [[Limburger Koerier/Jaargang 48/Nummer 1/Uit Rumenië|‘Uit Rumenië’]], ''Limburger Koerier'', [p.&amp;nbsp;2].

==== Overige zoogdieren ====
Hierbij o.a.: Buideldieren, insecteneters
;Drievingerige luiaard
*Lubach, D. (1852) [[Album der Natuur/1852/Een wanklank in de harmonie der schepping, Lubach|‘Een wanklank in de harmonie der schepping’]], ''Album der Natuur'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;257-269.

===== Insecteneters =====
;Mollen
*Anoniem ([augustus] 1867) [[De Katholieke Illustratie/Jaargang 1/Nummer 1/De mol|‘De mol’]], ''De Katholieke Illustratie'', jrg. 1, nr. 1, p.&amp;nbsp;8.

;Reuzenmiereneters
*Owen, Richard (1857) ‘On the Anatomy of the great Ant-eater (Myrmecophaga jubata)’, ''Transactions of the Zoological Society of Londen, jrg. 4, p.&amp;nbsp;117 ''sqq''.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**J.v.d.H. (1857) [[Album der Natuur/1857/Wetenschappelijk Bijblad#Owen|‘Owen. On the Anatomy of the great Ant-eater (Myrmecophaga jubata) Transact. of the Zoolog. Society. Vol. IV, p. 117 en vervolg’]], ''Album der Natuur'', jrg. 6, wetenschappelijk bijblad, p.&amp;nbsp;73-74.

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal natuurwetenschappen]]</text>
      <sha1>8ao1j44qb708w22y8is0l2ycevqv72t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Index:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>68231</id>
    <revision>
      <id>228598</id>
      <parentid>194283</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <origin>228598</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320" sha1="aanngl20z328r74h9pf40eglp49l6j8" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=boek
|Taal=nl
|wikidata=
|Titel=[[Niels Holgersson's Wonderbare Reis]]
|Ondertitel=
|Deel=
|Auteur=[[Auteur:Selma Lagerlöf|Selma Lagerlof]]
|Vertaler=Margaretha Meijboom
|Redacteur=
|Illustrator=
|Stroming=
|Jaar=1917
|Uitgever=H. J. W. Becht
|Plaats=Amsterdam
|Druk=Derde Druk
|OorspronkelijkeUitgave=
|Key=
|doe_wikidata=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|DBNL=lage022niel02_01
|Bron=pdf
|Afbeelding=1
|Voortgang=T
|Delen=
|Pagina's=&lt;pagelist 1=Omslag 2to4=- 5=fr.t 6=- 7=Titel 8=druk 9=1 410to412=pub. 413=Inhoud 414=-  /&gt;
|Opmerkingen={{Page:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/413}}
|NestedInhoud=
|Breedte=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>aanngl20z328r74h9pf40eglp49l6j8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Overleg gebruiker:Ben the Bear09</title>
    <ns>3</ns>
    <id>68247</id>
    <revision>
      <id>228599</id>
      <parentid>188118</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lagerlof */ Reactie</comment>
      <origin>228599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="989" sha1="ijaiuma5m41pwou7hc71yvfmw6j6zdg" xml:space="preserve">{{Welkom}} [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 31 aug 2024 10:46 (CEST)

== Lagerlof ==

Dag Ben the Bear09. Mooi dat je je eerste boek op wikisource bewerkt. Echter, voordat je verder gaat, moet eerst de naam op commons aangepast worden. Heb ik intussen gedaan. Dat vergt wijziginen op wikisource. Even geduld dus. --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 31 aug 2024 10:52 (CEST)
: Je kunt verder gaan vanaf [[Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/18]], de voorafgaande pagina's zullen door een administrateur in orde gebracht worden.{{done}} --[[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 31 aug 2024 11:13 (CEST)
::Dag Ben the Bear09, kun  je als laatste de [[Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/413]] valideren? [[Gebruiker:Havang(nl)|Havang(nl)]] ([[Overleg gebruiker:Havang(nl)|overleg]]) 20 okt 2026 22:27 (CEST)</text>
      <sha1>ijaiuma5m41pwou7hc71yvfmw6j6zdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Index:Onze afgevaardigden (1913) - text only.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>70377</id>
    <revision>
      <id>228613</id>
      <parentid>191205</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <origin>228613</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="g0vmsa0gmhfss3np0ikcukf6eoveewo" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=boek
|Taal=nl
|wikidata=
|Titel=
|Ondertitel=
|Deel=
|Auteur=
|Vertaler=
|Redacteur=
|Illustrator=
|Stroming=
|Jaar=
|Uitgever=
|Plaats=
|Druk=
|OorspronkelijkeUitgave=
|Key=
|doe_wikidata=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|DBNL=
|Bron=pdf
|Afbeelding=
|Voortgang=X
|Delen=
|Pagina's=&lt;pagelist /&gt;
|Opmerkingen=
|NestedInhoud=
|Breedte=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>g0vmsa0gmhfss3np0ikcukf6eoveewo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36639/Avondblad/15.000 slachtoffers bij aardbevingsramp in Chili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85684</id>
    <revision>
      <id>228601</id>
      <parentid>219595</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:32:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:Algemeen Handelsblad, Jaarganf 112]]; added [[Category:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>228601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="654" sha1="bqsts3arzpx30y7ibz97wbwyk3z5ul6" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘15.000 slachtoffers bij aardbevingsramp in Chili. Britsche regeering stelt twee kruisers ter beschikking voor hulpverleening’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', donderdag 26 januari 1939, [p.&amp;nbsp;1]. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36639 Avondblad 15.000 slachtoffers bij aardbevingsramp in Chili.djvu&quot; from=1 to=1/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112]]</text>
      <sha1>bqsts3arzpx30y7ibz97wbwyk3z5ul6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Li romans de Bauduin de Sebourc.pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87754</id>
    <revision>
      <id>228562</id>
      <parentid>224805</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3581" sha1="msmr7xcqp7yqtbcb5dgbpj38ixsl6lg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{|
|valign=top|
&lt;poem&gt;
Biaus estoit li destrierz, millour ne véist-on.
Li escuierz avoit ·j· bien povre Gascon ;
Lors li dist Bauduins : &quot;descendez ou sablon.&quot;
Et chius ne savoit mie pour coi dist tel raison :
A terre descendi, à sa division ;
Et Bauduins sali droitement en l’archon,
Et li bailla le sien ou il vausist ou non.
Hélas ! pour coi le fist ! car, par cette occoison,
Sé perchiut bien li contes, qui Robers ot à non,
Dou bel capel d’or fin toute l’establison,
Et le présentement, et le devision ;
Mais pour bien l’avoit fait li enfès de renon.
﻿On fait à le fois bien, qu’il n’en vient sé maus non.
Il avient à le fois, chius fais est bien scéus,
Que telz fait un grant bien que maus s’en est rendus.
Sainte escripture approuve, qu’ains biens ne fu perdus,
Ni aumoisne ensement ; car adès scet Jhésus
Le pensée des bons et les loïaus argus.
﻿Or dirai vous dou conte qui s’est aperchéus
Dou capel de fin or qui ot estet rendus
Et donnez à l’enfant, qui puis fu tant crémus.
Voit l’escuïer partir, leus qu’il en fu venus :
Li contes le sievi, que n’i atendi plus,
L’escuïer rataindi, qui dut entrer en l’ius,
Adonques le hucha, n’i est arrestéus ;
Et chieus se retourna, qui tant fu esperdus.
Li contes ne li dist biaus parlerz né salus.
&quot;Comment ! maistrez,&quot; dist-il, &quot;pour les sains de là sus,
&quot;Estes-vous de nouvel cruratierz devenus ?
&quot;Or me ditez pour coi, traïtres malostrus,
&quot;Donnastez le capel ; né par cui est venus.
&quot;Sé tu ne me dis voir, tantost seras pendus !&quot;
﻿Quant li escuïerz ot le conte ensi parler,
Devant li s’agenoulle ; le cheval laist aler.
&quot;Sire,&quot; fait-il, &quot;merchi, pour Dieu qui fist la mer !
&lt;/poem&gt;
|valign=top|
&lt;poem&gt;Mooi was het strijdros, een betere zag men niet.
De schildknaap had een heel armzalig Gascons paard;
Toen zei Boudewijn tegen hem: &quot;stijg af op het zand.&quot;
En deze wist helemaal niet waarom hij dat zei:
Hij steef af ter aarde, naar zijn bevel;
En Boudewijn sprong rechtstreeks in de stijgbeugel,
En gaf hem het zijne, of hij nu wilde of niet.
Helaas! waarom deed hij het! want door deze aanleiding 
Bemerkte de graaf, die Robert heette,
Helemaal de toedracht van de mooie hoed van fijn goud,{{vnr|700}}
En de schenking, en de overdracht;
Maar de geëerde jongeling had het met goede bedoelingen gedaan.
{{gap|1em}}Men doet soms goeds, waaruit slechts kwaad voortkomt.
Het gebeurt soms, dit feit is welbekend,
Dat iemand iets goeds doet waar kwaad voor wordt teruggegeven.
De Heilige Schrift bevestigt dat zo'n goed nooit verloren gaat,
Noch de aalmoes evenzo; want Jezus weet immers 
De gedachten van de goeden en de trouwe bedoelingen.
{{gap|1em}}Nu zal ik u vertellen over de graaf die het bemerkte
Van de hoed van fijn goud die was overhandigd{{vnr|710}}{
En gegeven aan het kind, dat later zo gevreesd werd.
Hij ziet de schildknaap vertrekken zodra hij gekomen was:
De graaf volgde hem, hij wachtte niet langer,
Hij haalde de schildknaap in, die een deur wilde binnengaan,
Toen riep hij hem, hij hield niet in;
En deze draaide zich om, die zo ontdaan was.
De graaf sprak hem niet toe met mooie woorden of groeten. 
&quot;Hoezo! meester,&quot; zei hij, &quot;bij de heiligen daarboven,
&quot;Bent u sinds kort een koppelaar geworden?
&quot;Vertel mij nu waarom, snode verrader,{{vnr|720}}
&quot;U de hoed hebt gegeven; en van wie hij is gekomen.
&quot;Als je me de waarheid niet vertelt, word je terstond opgehangen!&quot;
Toen de schildknaap de graaf zo hoorde spreken,
Knielde hij voor hem neer; hij liet het paard gaan.
&quot;Heer,&quot; zei hij, &quot;genade, voor God die de zee geschapen heeft!
&lt;/poem&gt;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>msmr7xcqp7yqtbcb5dgbpj38ixsl6lg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Li romans de Bauduin de Sebourc.pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87755</id>
    <revision>
      <id>228563</id>
      <parentid>224806</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="trf416ood58h9y1bds7u7tuox2no69q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{|
|valign=top|
&lt;poem&gt;
« Chertez je dirai voir, sans mensoingne trouver :
« Vo soer m’a envoïet che capel présenter
« A cellui Bauduin, che jone bacheler ;
« Vostre soer l’ayme tant, qu’elle ne puet durer.
« Sé garde n’i prendez, bien vous poés vanter
« Que bien vous en porrez véoir deshonnerer. »
﻿Quant li contes l’oï, coulour prist à muer.
Lors dit à l’escuïer : « or le voelliés céler.
« Che que fait en avés vous vaurai pardonner,
« Né jà mal n’en arés, tant que puisse durer. »
Et dist li escuïerz : « bien le voel créanter,
« Sire, le vostre honnour vaurai toudis garder. »
« Or tost, » ce dist li quens, « pense du cheminer,
« Va-t-ent, à ma serour, les nouvèlez porter ;
« Je m’en vois au tournoy, il est tamps d’assambler. »
Lors s’emparti li contez, plus ne volt demourrer,
Venus est au marquié, qu’il avoit fait fremer ;
Le tournoy fist partir, et les conrois sevrer.
O les Flamens se tint, pour eulz à conforter ;
Et li Hénuïer vont leur hyames fremer ;
Et chil hiraut commenchent hautement à crier :
« Lachiés apertement, alez grans copz fraper !
« Si essauchiez amours à ces chevaus mener !
« Amours à l’amoreus ! noblèche au bacheler ! »
Ensi se resbaudissent cil hiraut à crier,
Car c’est leur drois mestiers de largement bourder.
﻿Li tournoys commencha, à chascune partie :
Qui véist chevalier démener gaië vie,
Fraper sus chez hayamez, et férir par maistrie ;
Et l’un l’autre enbrachier, si com par félonnie,
Pour getter contre terre ; ne se faingnoiënt mie.
Li sirez de Sebourc, qui moult ot singnourie,
S’embati au tournoy tous seus, sans compaingnie ;
Car Bauduins estoit à une autre partie.
Es-vous ·ij· chevaliers, de moult grande lignie,
&lt;/poem&gt;
|valign=top|
&lt;poem&gt;&quot;Zeker, ik zal de waarheid vertellen, zonder leugens te verzinnen:
&quot;Uw zuster heeft mij gestuurd om deze hoed aan te bieden 
&quot;Aan die Boudewijn, die jonge schildknaap;
&quot;Uw zuster heeft hem zo lief dat zij het niet kan uithouden.
&quot;Als u er geen acht op slaat, kunt u zich er wel op beroemen{{vnr|730}}
&quot;Dat u zich daardoor zeker zult zien onteren.&quot;
Toen de graaf dit hoorde, veranderde hij van kleur.
Toen zei hij tegen de schildknaap: &quot;verzwijg het nu.
&quot;Wat u gedaan hebt, zal ik u willen vergeven,
&quot;En nooit zult u er kwaad door ondervinden, zolang ik leef.&quot;
En de schildknaap zei: &quot;ik wil het zeker beloven,
&quot;Heer, uw eer zal ik altijd willen bewaken.&quot; 
&quot;Nu snel,&quot; zei de graaf, &quot;denk aan de weg,
&quot;Ga heen, om aan mijn zuster het nieuws te brengen;
&quot;Ik ga naar het toernooi, het is tijd om te verzamelen.&quot;{{vnr|740}}
Toen vertrok de graaf, hij wilde niet langer blijven,
Hij kwam op de markt, die hij had laten afsluiten;
Hij liet het toernooi beginnen en de linies scheiden.
Hij stelde zich op bij de Vlamingen om hen aan te moedigen;
En de Henegouwers gaan hun helmen vastmaken;
En de herauten beginnen luid te roepen:
&quot;Sla onbevreesd toe, ga grote klappen uitdelen! 
&quot;Verhef zo de liefde door deze paarden te mennen!
&quot;Liefde aan de minnaar! Adel aan de schildknaap!&quot;
Zo moedigden de herauten aan door te roepen,{{vnr|750}}
Want het is hun ware ambacht om breedsprakig  te kletsen.
{{gap|1em}}Het toernooi begon, met elke partij:
die ridders een vrolijk leven zouden zien leiden,
Slaan op die helmen, en virtuoos aanvallen;
En elkaar om de nek vliegen, als uit vijandschap,
Om tegen de grond te werpen; ze hielden zich niet in.
De heer van Sebourg, die veel heerschappij had, 
Stortte zich alleen in het toernooi, zonder gezelschap;
Want Boudewijn was in een ander deel.
Zie daar twee ridders van zeer hoog geslacht,{{vnr|760}}
&lt;/poem&gt;
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trf416ood58h9y1bds7u7tuox2no69q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/398</title>
    <ns>104</ns>
    <id>89986</id>
    <revision>
      <id>228575</id>
      <parentid>228267</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:12:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228575</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="skq1mr8apwx50pfb1ee1hs5hfm3ub4p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|{{c|XL.}}

{{c|DE REIS NAAR VEMMENHÖG.}}}}

{{lijn|5em}}

Op een dag in 't begin van November, vlogen de wilde ganzen om Hallandsaas Skaane binnen. Ze hadden zich eenige weken opgehouden op de wijde vlakte om Falköping heen, en daar waren verscheidene andere groote troepen wilde ganzen gekomen. Zoodoende hadden ze er een prettigen tijd gehad, met veel gesprekken met de oude vogels, en allerlei wedstrijden en spelen van de jongen onderling.

Wat Niels Holgersson betreft, hij was niet zoo ingenomen geweest met dat lange dralen in West-Gothland. Hij probeerde den moed erin te houden, maar hij had moeite zich met zijn lot te verzoenen.

&quot;Als ik nu Skaane maar achter me had, en in 't buitenland was,&quot; dacht hij, &quot;dan wist ik, dat ik niets meer te hopen had, en zou ik wel kalmer worden.&quot;

Toen braken de wilde ganzen eindelijk op, en vlogen in de richting van Halland. En dien heelen dag vloog Akka met haar troepje heen en weer over Skaane. Tegen den avond streek ze neer in een moeras in de gemeente Vemmenhög.

De jongen kon niet laten te gelooven, dat ze dien dag haar weg zoo genomen had, om hem te laten zien, dat zijn land zich wel meten kon met alle andere landen in de wereld. Maar dat had ze niet hoeven te doen. De jongen dacht er niet aan, of zijn land welvarend of arm was. Van het oogenblik af, dat hij de eerste wilgen om de weiden, en 't eerste lage houten huisje had gezien, deed er iets in zijn hart pijn van verlangen.

{{lijn|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>skq1mr8apwx50pfb1ee1hs5hfm3ub4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/399</title>
    <ns>104</ns>
    <id>89987</id>
    <revision>
      <id>228576</id>
      <parentid>228268</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228576</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2550" sha1="rwoefc7ojhkg2vgthnp1dc2lh7t7ltf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

't Was een paar dagen later. 't Was stil en mistig weer. De wilde ganzen hadden op de groote akkers om de kerk van Skurup gegraasd, en hielden staande hun middagslaapje, toen Akka naar den jongen toekwam.

&quot;'t Schijnt wel, of we nu stil weer zullen krijgen,&quot; zei ze, &quot;en ik denk, dat we morgen over de Oostzee zullen vliegen.&quot;

&quot;Zoo,&quot; zei de jongen kortaf, want de keel snoerde hem samen, zoodat hij niet spreken kon. Hij had toch nog gehoopt, dat hij uit zijn betoovering zou verlost worden, terwijl hij op Skaane was.

&quot;We zijn wel vrij dicht bij West Vemmenhög nu,&quot; zei Akka, &quot;en ik dacht, dat je misschien een poosje naar huis zoudt willen gaan. Misschien duurt het lang, eer je je familie weerziet.&quot;

&quot;'t Is misschien beter, dat ik het niet doe,&quot; zei de jongen, maar aan zijn stem was het te hooren, dat hij er erg veel lust in had.

&quot;Als de ganzerik bij ons blijft, kan er immers geen ongeluk gebeuren,&quot; zei Akka. &quot;Me dunkt je moest eens gaan zien, hoe je ouders het hebben. Misschien kun je hen toch op de een of andere manier helpen, al wordt je ook geen mensch.&quot;

&quot;Ja, daar hebt u gelijk aan, Moeder Akka. Daar had ik eerder aan moeten denken,&quot; zei de jongen levendig.

Een oogenblik later waren hij en de leidstergans op weg naar Holger Nielssons huis, en 't duurde niet lang of Akka streek neer achter 't steenen walletje, dat om de kleine boerderij liep.

&quot;'t Is wonderlijk zooals alles 't zelfde is gebleven,&quot; zei de jongen, en klom gauw tegen 't walletje op om rond te kunnen zien. &quot;'t Is net, alsof het geen dag geleden is, dat ik hier zat, en u zag komen aanvliegen in de lucht.&quot;

&quot;Ik zou wel eens willen weten of je vader een geweer heeft,&quot; zei Akka plotseling.

&quot;Ja, dat heeft hij,&quot; zei de jongen. &quot;'t Was juist om dat geweer, dat ik thuis bleef, in plaats van dien Zondagochtend naar de kerk te gaan.&quot;

&quot;Dan durf ik niet hier op je blijven wachten,&quot; zei Akka.

&quot;'t Is 't beste, dat je ons morgen vroeg by Smygehuk ontmoet, dan kun je den nacht over thuisblijven.&quot;

&quot;Neen, ga u nu nog niet weg, Moeder Akka,&quot; zei de jongen, en sprong haastig van den wal naar beneden. Hij wist niet hoe het kwam, maar hij kreeg een gevoel, dat er òf de wilde ganzen, òf hemzelf iets zou overkomen, zoodat ze elkaar nooit meer zouden ontmoeten.

&quot;U ziet wel, dat ik bedroefd ben, omdat ik niet meer een mensch kan worden,&quot; ging hij voort. &quot;Maar ik wil u dit toch zeggen, dat ik er geen berouw van heb, dat ik in 't voorjaar met u meêging. Neen, ik wil liever nooit meer een mensch worden, dan dat ik die reis niet zou hebben gemaakt.&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwoefc7ojhkg2vgthnp1dc2lh7t7ltf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/400</title>
    <ns>104</ns>
    <id>89988</id>
    <revision>
      <id>228579</id>
      <parentid>228269</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228579</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="k7om4zfzvw0ma7mfjbncvbbftaf2kuw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Akka haalde een paar keer diep adem, voor ze antwoordde.

&quot;Er is iets, waar ik vroeger met je over had willen spreken,
maar omdat je niet naar je familie zoudt teruggaan, vond ik, dat
het geen haast had. Maar 't kan toch geen kwaam het te zeggen.&quot;

&quot;U weet wel, dat ik graag wat voor u doen wil,&quot; zei de jongen.

&quot;Als je wat goeds bij ons hebt geleerd, Duimelot, vindt je
misschien niet, dat de menschen alleen recht hebben om op de
wereld te zijn,&quot; zei de leidstergans heel ernstig. &quot;Denk er aan,
dat jelui een groot land hebt, en dat je dus wel een paar kale
klippen, een paar ondiepe meren, drassige moeraslanden, of een
paar eenzame rotsen en afgelegen wouden te missen hebt voor
ons, arme dieren, waar we met rust worden gelaten! Mijn leven
lang ben ik gejaagd en vervolgd. 't Zou goed zijn te weten, dat
er ergens een vrijplaats was, ook voor iemand als ik.&quot;

&quot;Ik zou blij geweest zijn, als ik u daarmeê had kunnen helpen,&quot;
zei de jongen, &quot;maar ik zal wel nooit veel macht onder de menschen
krijgen.&quot;

&quot;Neen maar... we staan hier te praten, alsof we elkaar nooit
meer zullen zien,&quot; zei Akka, &quot;en we zullen toch morgen weer
bij elkaar zijn. Nu moet ik naar de anderen terug.&quot;

Ze sloeg de vleugels uit, maar ze kwam weer terug, streek
met den snavel een paar keer op en neer langs Duimelot, en
vloog toen eindelijk weg.

't Was helder dag, maar niemand was te zien op de hoeve,
en de jongen kon gaan, waar hij wilde. Hij liep gauw naar den
koestal, want hij wist, dat hij van de koeien 't beste de waarheid
zou hooren. 't Zag er droevig uit in den stal. Dit voorjaar hadden
er drie prachtige koeien gestaan; nu stond er nog maar één.
't Was Meiroos, en men kon merken, dat ze naar haar kameraden
verlangde. Ze liet den kop hangen, en had nauwelijks het voer
aangeroerd, dat voor haar lag.

&quot;Dag Meiroos!&quot; riep de jongen, en sprong zonder angst bij
haar in den stal. &quot;Hoe gaat het met Vader en Moeder? Hoe
maken het de kat, de ganzen en de kippen, en waar heb je
Sterretje en Goudlelie gelaten?&quot;

Toen Meiroos de stem van den jongen hoorde, schrikte ze, en
het was, alsof ze van plan was hem te stooten; maar ze was nu
niet meer zoo heftig als vroeger; ze nam den tijd Niels Holgersson
eens goed aan te kijken, eer ze toestootte. Hij was even klein
als toen hij heenging, en hij was precies zoo gekleed, maar hij
was toch heelemaal veranderd. De Niels Holgersson, die was
heengegaan in 't voorjaar, liep zwaar en langzaam, en zag er
slaperig uit, maar hij, die daar stond, was vlug en behendig,
sprak verstandig, en had oogen, die vlamnden en straalden. Hij
had zoo'n flinke houding, dat men respect voor hem hebben&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k7om4zfzvw0ma7mfjbncvbbftaf2kuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/401</title>
    <ns>104</ns>
    <id>89989</id>
    <revision>
      <id>228582</id>
      <parentid>228270</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228582</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2478" sha1="5rf0pohg86enlfy4mi450gjrph4vcal" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;moest, zoo klein als hij was, en hoewel hijzelf er niet opgewekt uitzag, werd men blij alleen door hem te zijn.

&quot;Boe!&quot; loeide Meiroos. &quot;Ze zeiden, dat hij veranderd was, maar ik kon het niet gelooven. Welkom thuis, Niels Holgersson, welkom thuis! Dit is een van de prettigste oogenblikken, die ik in lang heb gehad.&quot;

&quot;Dank je wel, Meiroos,&quot; zei de jongen, en was zoo blij, dat hij zoo goed ontvangen werd. &quot;Vertel me nu hoe 't met Vader en Moeder gaat.&quot;

&quot;Ze hebben niet anders dan zorgen gehad, van 't oogenblik af, dat je wegging,&quot; zei Meiroos. &quot;'t Allerergste is 't met dat dure paard, dat den heelen zomer heeft staan eten. Je Vader wil hem niet doodschieten, en hij kon hem niet verkoopen. 't Is om dat paard, dat Sterretje en Goudlelie hier allebei vandaan moesten.&quot;

Dat was eigenlijk wat anders dan wat de jongen wilde weten, maar hij was te verlegen om 't ronduit te vragen. Daarom zei hij:

&quot;Moeder vond het zeker heel vervelend, toen ze zag, dat Maarten, de ganzerik was weggevlogen.&quot;

&quot;Ik geloof niet, dat ze zoo erg om den ganzerik zou hebben getreurd, als ze had geweten, hoe het was gegaan, toen hij wegvloog. Nu klaagt ze er 't meest over, dat het haar eigen zoon was, die met den ganzerik wegliep.&quot;

&quot;Zoo! Gelooft ze, dat ik hem gestolen heb?&quot; zei de jongen.

&quot;Ja, wat moest ze anders denken?&quot;

&quot;Vader en Moeder verbeelden zich zeker, dat ik dezen zomer als een landlooper heb rondgezworven.&quot;

&quot;Ze denken, dat het niet goed met je is,&quot; zei Meiroos, &quot;en ze hebben over je getreurd, zooals men doet, als het liefste wat men heeft verloren gaat.&quot;

De jongen liep snel uit den koestal weg, toen hij dat hoorde en ging naar den paardenstal. Die was klein, maar gezellig en mooi. 't Was aan alles te zien, dat Holger Nielsson het zoo had willen maken, dat de nieuweling goed tieren zou. Daar stond een groot, mooi paard, glanzend van welvaren.

&quot;Goeiendag,&quot; zei de jongen. &quot;Ik heb gehoord, dat hier een ziek paard moet zijn. Dat kun jij toch niet wezen. Je ziet er best en welvarend uit.&quot;

't Paard keerde den kop om, en zag den jongen oplettend aan.

&quot;Ben jij de zoon des huizes?&quot; vroeg hij. &quot;Ik heb veel kwaad van hem gehoord. Maar jij hebt zoo'n goed gezicht, dat ik niet zou gelooven, dat jij't zijn kon, als ik niet had gehoord, dat hij in een dwerg was veranderd.&quot;

&quot;Ik weet wel, dat ik geen goeden naam heb hier op de hoeve,&quot; zei Niels Holgersson. &quot;Mijn eigen Moeder gelooft, dat ik wegliep als een dief. Maar dat doet er niet toe, want ik zal hier niet lang&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5rf0pohg86enlfy4mi450gjrph4vcal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/402</title>
    <ns>104</ns>
    <id>89990</id>
    <revision>
      <id>228583</id>
      <parentid>228271</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228583</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2508" sha1="1yk8nopk86grwam30sfhsu4du0tgsca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;blijven. Voor ik weer heenga, zou ik toch graag weten, wat je scheelt.&quot;

&quot;Jammer, dat je niet hier blijft,&quot; zei het paard, &quot;want ik voel, dat we goede vrienden zouden worden. Mij scheelt niet anders, dan dat ik iets in mijn poot heb gekregen, een mespunt, of zooiets. 't Zit zoo goed verstopt, dat de dokter het niet kan vinden, maar het steekt, en ik heb zoo'n pijn, dat ik niet loopen kan. Als je aan Holger Nielsson zoudt willten zeggen wat me scheelt, geloof ik, dat hij me gemakkelijk zou kunnen helpen. Ik zou me graag nuttig willen maken. Ik schaam me er genoeg over, dat ik hier maar sta te eten, zonder iets uit te voeren.&quot;

&quot;'t Is goed, dat je geen ziekte hebt,&quot; zei Niels Holgersson.

&quot;Ik zal probeeren te zorgen, dat je geholpen wordt. Ik mag zeker wel met mijn mes wat op je hoef krassen?&quot;

Niels Holgersson was juist klaar met het paard, toen hij stemmen op de hoeve hoorde. Hij zette de staldeur wat op een kier, en keek naar buiten. 't Waren Vader en Moeder, die van den weg kwamen, en naar het huis gingen.

't Was duidelijk, dat ze door zorgen waren gedrukt. Moeder had veel meer rimpels in 't gezicht dan vroeger, en Vaders haar was grijs geworden. Moeder liep er met Vader over te spreken, dat hij moest probeeren, of haar zwager hem niet wat geld kon leenen.

&quot;Neen, ik wil geen geld meer leenen,&quot; zei Vader, juist toen hij voorbij den stal ging. &quot;Niets is zoo erg als schulden te hebben. 't Is beter ons huis te verkoopen.&quot;

&quot;Ik zou daar niet zooveel tegen hebben, dat we dat wegdeden,&quot; zei Moeder, &quot;als 't niet om den jongen was. Maar waar moet hij heen, als hij op een goeden dag thuiskomt, arm en ellendig, zooals je wel kunt begrijpen, dat hij worden zal, en wij zijn hier niet meer?&quot;

&quot;Ja, daar heb je gelijk aan,&quot; zei Vader. &quot;Maar we moeten hen, die hier dan komen, vragen hem vriendelijk te ontvangen, en hem te zeggen, dat hij ons welkom zal wezen. We zullen hem geen onvriendelijk woord zeggen, hoe hij ook terugkomt, wel Moeder?&quot;

&quot;O neen! Als ik hem maar terughad, als ik maar wist, dat hij geen kou of honger leed ergens op den weg, dan zou ik niets meer begeeren.&quot;

Toen Vader en Moeder dat gezegd hadden, gingen ze naar binnen, en de jongen kon hun gesprek niet verder hooren. Hij was heel blij en bewogen geweest, toen hij hoorde, dat ze hem zóó liefhadden, hoewel ze geloofden, dat hij op den verkeerden weg gekomen was, en hij had wel naar hen toe willen vliegen.

&quot;Maar misschien is 't een nog grooter verdriet voor hen, als ze me zien, zooals ik nu ben,&quot; dacht hij.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1yk8nopk86grwam30sfhsu4du0tgsca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Jheronimus Bosch/Werken</title>
    <ns>100</ns>
    <id>90077</id>
    <revision>
      <id>228623</id>
      <parentid>228537</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T08:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>lf, bronnen verplaatst</comment>
      <origin>228623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59198" sha1="8lca5mpgatk57rjvwbcxf0fcmsegpfz" xml:space="preserve">{{Infobox thema
|naam=Jheronimus Bosch; werken
|afbeelding=Bosch - Comparaison Adoration des mages (NY) et Jardin des délices.jpg
|alt=Vergelijking tussen de Maria van de Aanbidding der Koningen in New York en de Eva van De Tuin der Lusten
| beschrijving = Bronnen bij werken van de Zuid-Ne&amp;shy;der&amp;shy;land&amp;shy;se schil&amp;shy;der [[:w:nl:Jheronimus Bosch|Jhe&amp;shy;ro&amp;shy;ni&amp;shy;mus Bosch]]
}}
== Algemeen ==
*Baldass, Ludwig (1926) ‘Betrachtungen zum Werk des Hieronymus Bosch’, ''Jahrbuch der kunsthistorischen Sammlungen in Wien'', N.F. I, p.&amp;nbsp;103-108.
*Filedt Kok, J.P. (1972-1973) ‘Underdrawing and drawing in the work of Hieronymus Bosch. A provisional survey in connection with the paintings by him in Rotterdam’, ''Simiolus'', jrg. VI, nr. 3-4, p. 133-162.
*Friedländer, Max J. (1927) ''Die altniederländische Malerei. V. Geertgen und Bosch'', Berlin: Paul Cassirer.
*Friedländer, Max. J. (1969) ''Early Netherlandisch Painting. Volume V. Geertgen tot Sint Jans and Jerome Bosch'', Leyden: A.W. Slijthof, Brussels: La Connaissance.
*Roggen, D. (7 maart 1936) ‘Het verklaren van het werk van Bosch en Bruegel’, ''Nieuw Vlaanderen'', nr. 10.
*[H.P. Bremmer] (juni 1937) [Hieronymus Bosch], ''Beeldende Kunst'', jrg. 14, nr. 2, p.&amp;nbsp;9-16. Zie [https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMKB10:000821002:00005 delpher.nl].
*L. Baldass (1938) ‘Zur kunstlerischen Entwicklung des Hieronymus Bosch’, ''Annuaire des Musées Royaux des Beaux-Arts de Belgique'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;47-71.
[[Bestand:Nieuwsblad van het Noorden vol 52 no 63 p 4 advertisement 01.jpg|thumb|260px|''Advertentie lezing Otto Benesch''. Afkomstig uit het ''Nieuwsblad van het Noorden'' (15 maart 1939).]]
*Otto Benesch ([1939?]) ''Hieronymus Bosch'' (lezing gehouden in Amsterdam (Allard Pierson-Stichting), 3 maart 1939, en Groningen (Groningsche Literarische Faculteitsvereeniging), 16 maart 1939).&lt;br&gt;Aankondigingen, verslagen en recensies:
**Anoniem (4 maart 1939) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Hieronymus Bosch|‘Hieronymus Bosch. Hoe de kunsthistoricus dr. O. Benesj hem ziet’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5.

== Schilderijen ==
Hierbij ook: schilderijen uit de school van Jheronimus Bosch, kopieën
;Algemeen
*C. Justi (1889) ‘Die Werke des Hieronymus Bosch in Spanien’, ''Jahrbuch der Königliche Preussischen Kunstsammlungen'', 10. Bd., 3. H., pp. 121-144.
*Justi, Carl (1908) ‘Hieronymus Bosch’, in: Carl Justi, ''Miscellaneen aus drei Jahrhunderten spanischen Kunstlebens'', II. Band, Berlin: G. Grote'sche Verlagsbuchhandlung, pp. 61-93. Zie [http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/justi1908bd2/0072 Heidelberger historische Bestände].
*Ch.C.V. Verreyt (1901) ‘Schilderijen, teekeningen en beeldwerken van Noord-Brabanters’, ''Taxandria'', 8e jaargang, p. 75-85, 136-146, met name 78-79.
*Fortunat von Schubert-Soldern (1903) ‘Hieronymus Bosch und Pieter Brueghel der Ältere’, in: Alois Riegl (red.) ''Beiträge zur Kunstgeschichte'' [...], Wien: Anton Schroll &amp; Co., pp. 73-79. Zie [http://bildsuche.digitale-sammlungen.de/index.html?c=viewer&amp;l=nl&amp;bandnummer=bsb00070450&amp;pimage=00085 digitale-sammlungen.de].
*Ludwig von Baldass (1917) ‘Die Chronologie der Gemälde des Hieronymus Bosch’, ''Jahrbuch der königlich preuszischen Kunstsammlungen'', 38. Band, 4. Heft, pp. 177-195. Zie [http://www.digizeitschriften.de/en/dms/img/?PPN=PPN523141572_0038&amp;DMDID=DMDLOG_0016 digizeitschriften.de].
*F.J. Mather Jr. (1918) ‘Paintings by Jerome Bosch in America’, ''Art in America and elsewhere'', 6e jaargang, pp. 3-20.
*Jacques Dupont (maart 1937) ‘Jérôme Bosch’, ''L'art sacré'', jrg. 2, p.&amp;nbsp;67-70. Zie [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k98043461 gallica.bnf.fr].
*Carl Linfert, Joan Spencer (1959) ''Hieronymus Bosch. The paintings'', London: Phaidon Press.
*Daniela Hammer-Tugendhat (1981) ''Hieronymus Bosch. Eine historische Interpretation seiner Gestaltungsprinzipien'', München: Finck, {{ISBN|3770519604}}.
*P. Vandenbroeck (1987) ‘Jheronimus Bosch’ “Hooiwagen”. Enkele bijkomende gegevens’, ''Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten'', p.&amp;nbsp;107-142.
*E. Hoffman (september 2005) ‘Een echte 'Jheronimus Bosch'? Tien aandachtspunten’, ''Bossche Bladen'', jrg. 7, nr. 3, p.&amp;nbsp;90-96.
*Ed Hoffman, Hans Westerink (2007) ''Jheronimus Bosch. Zijn spiegels, zijn verten, zijn scheppers, zijn werken'', 's-Hertogenbosch: Jheronimus Bosch Art Center [etc.], {{ISBN|9789090225609}}.
*Ron Spronk (2011) ''Eigenhandig? Opmerkingen bij de schildertechniek en toeschrijvingsproblematiek bij Jheronimus Bosch'', Nijmegen: Stichting Nijmeegse Kunsthistorische Studies, {{ISBN|9789491226038}}.

;Antonius-drieluik (Museu Nacional de Arte Antiga, Lissabon, 1498 pint)
*André Chastel (januari-juni 1936) ‘La Tentation de Saint Antoine ou le songe du mélancolique’, ''Gazette des Beaux-Arts'', 6e periode, deel XV, p.&amp;nbsp;218-229, m.n. 224-229. Zie [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k61028336/f231.image.langEN gallica.bnf.fr].
*Jacques Dupont (1937) ''Le retable de Saint-Antoine du Musée national de Lisbonne'', Bruxelles: Editions de La connaissance, Paris: Editions d'histoire d'art.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**C.V[eth] (1937) [recensie voorgaande], ''Maandblad voor Beeldende Kunsten'', 14e jaargang, p.&amp;nbsp;156.
**Jos. de Gruyter (24 juni 1937) ‘Een plaatwerk over Hieronymus Bosch’, ''Het Vaderland'', Avondblad C, p.&amp;nbsp;1.
*Dirk Bax (1948) ''Ontcijfering van Jeroen Bosch'', 's-Gravenhage: Staatsdrukkerij- en Uitgeversbedrijf.
*D. Bax (1949) ''Ontcijfering van Jeroen Bosch'', 's-Gravenhage: Nijhoff.
*Armando Vieira Santos (1953) ''Hieronymus Bosch. As tentacõ̧es de Santo Antão do Museu Nacional de Arte Antiga de Lisboa'', Lisboa: Estudios Cor.
*''Middeleeuwse Kunst der Noordelijke Nederlanden'', Rijksmuseum, Amsterdam, 28 juni-28 september 1958.
**Jan Ubink (12 juli 1958) ‘Middeleeuwse kunst in de Noordelijke Nederlanden. Interessante tentoonstelling, die nieuwe perspectieven opent’, ''Nieuwsblad van het Noorden'', p.&amp;nbsp;5.
*Anoniem (1972) ''Jheronimus Bosch. Tentacoes de Santo Antao'', Lisboa: [Pacheco].

;Antonius met monsters (verzameling F. van Lanschot, 's-Hertogenbosch)
*Kurt Pfister (1923) [[:s:de:Unbekannte Bilder des Hieronymus Bosch|‘Unbekannte Bilder des Hieronymus Bosch’]], ''Belvedere. Illustrierte Zeitschrift für Kunstsammler'', deel 4, p.&amp;nbsp;73-75.

;Calvarie met schenker (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel, 6639)
*Anoniem (30 augustus 1952) ‘Een Hieronymus Bosch in Belgisch bezit’, ''Nieuwsblad van het Noorden'', p. 8.&lt;br&gt;&lt;small&gt;Aankoop door de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België in Brussel&lt;/small&gt;

;Christus daalt af in het voorgeborchte van de hel (Metropolitan Museum of Art, New York, 26.244)
*C. de Tolnay (1925-1926) ‘Der neuentdeckte Hieronymus Bosch’, ''Der Kunstwanderer'', 7e-8e jaargang, pp. 378-379.
*Anoniem (16 mei 1926) [[Anoniem/Een Hiëronymus Bosch ontdekt/1|‘Een Hiëronymus Bosch ontdekt’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, p. 10.&lt;br&gt;&lt;small&gt;Signalering van het schilderij bij kunsthandel Hugo Feigl in Praag&lt;/small&gt;
*Bryson Burroughs (november 1927) ‘The Descent of Christ into Hell by Hieronymus Bosch’, ''Metropolitan Museum of Art Bulletin'', 22e jaargang, pp. 272-274.

;Christus verdrijft de wisselaars uit de tempel (Eesti Kunstimuuseum KUMU, Tallinn)
*Erma Hermens (red.; 2012) ''On the Trail of Bosch and Bruegel. Four Painting United under Cross-examination'', London/Copenhagen: Archetype Publications, {{ISBN|9781904982784}}.

;Christus verdrijft de wisselaars uit de tempel (Kelvingrove Art Gallery and Museum, Glasgow, 1596)
*Erma Hermens (red.; 2012) ''On the Trail of Bosch and Bruegel. Four Painting United under Cross-examination'', London/Copenhagen: Archetype Publications, {{ISBN|9781904982784}}.

;Christus verdrijft de wisselaars uit de tempel (privéverzameling, Londen)
*Erma Hermens (red.; 2012) ''On the Trail of Bosch and Bruegel. Four Painting United under Cross-examination'', London/Copenhagen: Archetype Publications, {{ISBN|9781904982784}}.

;Christus verdrijft de wisselaars uit de tempel (Statens Museum for Kunst, Kopenhagen, KMS3924)
*Erma Hermens (red.; 2012) ''On the Trail of Bosch and Bruegel. Four Painting United under Cross-examination'', London/Copenhagen: Archetype Publications, {{ISBN|9781904982784}}.

;Christus voor Pilatus (Het Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch, 15878)
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Jheronimus Bosch/Christus voor Pilatus]]

;Christus voor Pilatus (Princeton University Art Museum, Princeton, y711)
*Allan Marquand (maart 1903) ‘A painting by Hieronymus Bosch in the Princeton Art Museum’, ''Princeton University Bulletin'', vol. 14, nr. 11, pp. 41-47.

;De Aanbidding der Koningen (Metropolitan Museum of Art, New York, 13.26)
*B.[ryson] B.[orroughs] (juni 1913) [[:en:The Metropolitan Museum of Art Bulletin/Volume 8/Number 6/A Picture by Hieronymus Bosch|‘A picture by Hieronymus Bosch’]], ''Bulletin of The Metropolitan Museum of Art'', 8e jaargang, nr. 6, pp. 130-133.
*Lionel Cust (augustus 1928) ‘The Adoration of the Three Kings by Hieronymus Bosch’, ''Apollo'', jrg. 8, p. 55-59.

;De bruiloft van Kana (Kasteel Huis Bergh, 58)
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;De bruiloft van Kana (Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, St 25)
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*Pfister, Kurt (1923) [[:s:de:Unbekannte Bilder des Hieronymus Bosch|‘Unbekannte Bilder des Hieronymus Bosch’]], ''Belvedere. Illustrierte Zeitschrift für Kunstsammler'', deel 4, p.&amp;nbsp;73-75.

;De dood van een vrek (National Gallery of Art, Washington, 192.5.33)
*E. Hoffman (2011) ‘Jheronimus Bosch en de Ars Moriendi. Hoe te sterven in de Late Middeleeuwen’, ''Bossche Bladen'', jrg. 13, nr. 2, p. 54-37.

;De doornenkroning (Escorial, 10014743)
*[[AGP/Patronatos/San Lorenzo de El Escorial/Entrega Sexta/Caja 83/p. 156-159]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Schenking door Filips II van Spanje van een aantal schilderijen aan het Escorial, 1593&lt;/small&gt;
*Antonio Ponz (1788 [1773]) ''Viage de España. Tomo II'' [derde druk], Madrid: Joachin Ibarra, pp. 231-233. Zie [http://books.google.es/books/about/Viage_de_Espa%C3%B1a.html?hl=es&amp;id=W0ssOFiG4xgC Google Books].
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;176. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].
*Claude Philips (september 1910) ‘''The mocking of Christ'', by Hieronymus Bosch’, ''The Burlington Magazine for Connoisseurs'', Vol. XVII, Nr. 90, p. 321-327. Zie [https://archive.org/stream/burlingtonmagazi17londuoft#page/320/mode/2up archive.org].
*D. Bax (1954) ‘Bosschiana. Verloren Zoon - Johannes op Patmos - Wellusttuin - Doornenkroning’, ''Oud Holland'', jrg. 68, nr. 4, p.&amp;nbsp;200-208.

;De doornenkroning (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, 840)
*Smits, C.F.Xav. (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Bosch|‘Hieronimus Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].

;De doornenkroning (Museum of Fine Arts, Houston, BF.1978.3)
*Anoniem (3 november 1928) [[Anoniem/Een &quot;Hieronymus Bosch&quot;|‘Een „Hieronymus Bosch”’]], ''De Tijd'', p. 8.&lt;br&gt;&lt;small&gt;Bruikleen van het schilderij aan het Provinciaal Gonootschap voor Kunsten en Wetenschappen in Noord Brabant&lt;/small&gt;
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;doornenkroning, De (National Gallery, Londen, NG474)
*Anoniem (15 november 1934) ‘Zeldzame Oud-Nederlandsche doeken. Werk van Hiëronymus Bosch’, ''Het Vaderland'', Ochtendblad A, p. 2.&lt;br&gt;&lt;small&gt;Vermelding van de aankoop door de National Gallery in Londen&lt;/small&gt;

;De doornenkroning (Philadelphia Museum of Art, Cat. 353)
*Roger Fry (september-oktober 1903) ‘Christ Mocked; by Jerome Bosch’, ''The Burlington Magazine'', vol. III, nr. VII, pp. 86-93.

;De geboorte van Christus (Het Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch, 15803)
*Anoniem (7 augustus 1940) [[Anoniem/Schenking voor het Rijksmuseum|‘Schenking voor het Rijksmuseum. „Aanbidding der herders” uit de school van Hieronymus Bosch’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, Tweede blad, p. 3.
*Anoniem (8 augustus 1940) [[Anoniem/Geschenk bestemd voor het Rijksmuseum|‘Geschenk bestemd voor het Rijksmuseum’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, [p.&amp;nbsp;4].

;De geboorte van Christus (Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België, Brussel, 368)
*Smits, C.F.Xav. (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Bosch|‘Hieronimus Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].
*Viola, Maria (1912-1913) ‘De Heilige geboorte’, ''Van onzen tijd'', 13e jaargang, pp. 185-187.

;De gevangenneming van Christus (Het Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch, 15800)
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Jheronimus Bosch/De gevangenneming van Christus]]

;De gevangenneming van Christus (San Diego Museum of Art, San Diego, 1938.241)
*Anoniem (31 december 1938) ‘A great Jerome Bosch for San Diego: ‘Christ taken in captivity’’, ''The Art News'', jrg. XXXVII, p.&amp;nbsp;6.

;De goochelaar (Musée municipal, Saint-Germain-en-Laye, 872.1.87)
*F. Schmidt-Degener (1 februari 1906) ‘Un tableau de Jérôme Bosch. Au musée municipal de Saint-Germain-en-Laye’, ''Gazette des Beaux-Arts'', 3e période, tome trente-cinquième, 584e livraison, pp. 147-154. Zie [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k203168m/f167.image gallica.bnf.fr].
*Salomon Reinach (17 februari 1906) ‘A propos du Tableau de Jérôme Bosch au Musée municipal de Saint-Germain’, ''La chronique des arts et de la curiosité'', année 1906, nr. 7, p. 53. Zie [https://archive.org/stream/chroniquedesar1906pariuoft#page/52/mode/2up archive.org].
*Gustave Frizzoni (25 augustus 1906) ‘A propos du tableau « Le Jongleur ». De Jérôme Bosch au musée municipal de Saint-Germain-en-Laye’, ''La chronique des arts et de la curiosité'', année 1906, nr. 28, p. 240. Zie [https://archive.org/stream/chroniquedesar1906pariuoft#page/240/mode/2up archive.org].

;De heilige Jacobus en de tovenaar Hermogenes (Musée des Beaux-Arts de Valenciennes, P.46.1.44)
*Edouard Michel (maart 1930) ‘Un panneau de Jérôme Bosch’, ''Bulletin des musées de France'', 2e jaargang, nr. 3, pp. 64-66. Zie [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6101126b/f16.image gallica.bnf.fr].
*A. Cornette (1932) ‘Jérôme Bosch. Saint Jacques le Majeur et le magicien’, ''Trésor de l'art flamand au Moyen Âge au XVIIIe siècle. Mémorial de l'exposition d'art flamand ancien à Anvers, 1930. Par un groupe de spécialistes. Tome 1'', Bruxelles: Librairie nationale d'art et d'histoire, p. 46 e.v.

;De hel (Kende Gallery, New York, 17 december 1942)
Door Friedländer toegeschreven aan Jan Wellens de Cock
*''Collections de Feu le Baron Léon de Pitteurs Hugaerts d'Ordange et Autres Provenances'', Galerie Fievez, Brussel, 14-17 december 1927.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (3 december 1927) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 84/Nummer 334/Avondblad/Veilingen|‘Veilingen’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p. 1.

;De keisnijding (Museo del Prado, Madrid, P002056)
*H. Meige (1932) ‘L'opération des pierres dans la tête’, ''Aesculape'', jrg. 22, p.&amp;nbsp;50-62.

;De kruisdraging (Escorial, 10014739)
*Antonio Ponz (1788 [1773]) ''Viage de España. Tomo II'' [derde druk], Madrid: Joachin Ibarra, pp. 231-233. Zie [http://books.google.es/books/about/Viage_de_Espa%C3%B1a.html?hl=es&amp;id=W0ssOFiG4xgC Google Books].
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;175. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].

;De kruisdraging (Noordbrabants Museum, 's-Hertogenbosch, 07714)
*Anoniem (14 februari 1927) [[Anoniem/Een geschenk voor het Prov. Museum te 's Bosch|‘Een geschenk voor het Prov. Museum te 's Bosch’]], ''Tilburgsche Courant'', [Eerste blad, p. 3].
*Anoniem (10 mei 1927) [[Anoniem/Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant/1|‘Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant’]], ''Tilburgsche Courant'', [p. 3].
*Anoniem (23 mei 1927) [[Anoniem/Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant/2|‘Provinciaal Genootschap van Kunsten en Wetenschappen in Noord-Brabant’]], ''Tilburgsche Courant'', Tweede blad, [p. 2].
*C.F.Xav. Smits (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Bosch|‘Hieronimus Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*Luns, Huib (16 april 1927) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/1927/Nummer 89/De Kruisgang van Hieronymus Bosch|‘De „Kruisgang” van Hieronymus Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', vijfde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;De kruisdraging (Kunsthistorisches Museum Wien, Wenen, GG_6429)
*W. Ephron (1931) ‘Zwei Kreuztragungen. Eine Entgegnung’, ''Belvedere. Monatsschrift für Sammler &amp; Kunstfreunde'', 10e jaargang, p. 114 e.v.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**A. Stix (1931) [recensie voorgaande], ''Belvedere. Monatsschrift für Sammler &amp; Kunstfreunde'', 10e jaargang, p. 133.
*Walter Ephron, Josef Strzygowski (1931) ''Hieronymus Bosch. Zwei Kreuztragungen. Eine &quot;planmässige Wesensuntersugung&quot;'', Zürich [etc.]: Amalthea-Verlag.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**F. Winkler (1931) [recensie voorgaande], ''Pantheon. Monatsschrift für Freunde und Sammler der Kunst'', [8e jaargang], p. LXV-LXVI.
**L. Baldass (1931) [idem], ''Die Weltkunst'', 5e jaargang, nr. 31, p. 6.
**Gustav Glück (1931) ‘Ephron, Walter: Hieronymus Bosch, Zwei Kreuztragungen’, ''Repertorium für Kunstwissenschaft'', 52e jaargang, p. 223.
*Ludwig von Baldass (1935) ‘Ein Kreuzigungsaltar von Hieronymus Bosch’, ''Jahrbuch der Kunsthistorischen Sammlungen in Wien'', N.F., 9e jaargang, pp. 87-89.
*Anoniem (17 februari 1968) ‘Leerde Liesje lopen in de lange lindenlaan?’, ''Gereformeerd Gezinsblad'', p. 6.

;De kruisdraging (Loyola University Museum of Art, Chicago, 77-29)
*W. Ephron (1931) ‘Zwei Kreuztragungen. Eine Entgegnung’, ''Belvedere. Monatsschrift für Sammler &amp; Kunstfreunde'', 10e jaargang, p. 114 e.v.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**A. Stix (1931) [recensie voorgaande], ''Belvedere. Monatsschrift für Sammler &amp; Kunstfreunde'', 10e jaargang, p. 133.
*Walter Ephron, Josef Strzygowski (1931) ''Hieronymus Bosch. Zwei Kreuztragungen. Eine &quot;planmässige Wesensuntersugung&quot;'', Zürich [etc.]: Amalthea-Verlag.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**F. Winkler (1931) [recensie voorgaande], ''Pantheon. Monatsschrift für Freunde und Sammler der Kunst'', [8e jaargang], p. LXV-LXVI.
**L. Baldass (1931) [idem], ''Die Weltkunst'', 5e jaargang, nr. 31, p. 6.
**Gustav Glück (1931) ‘Ephron, Walter: Hieronymus Bosch, Zwei Kreuztragungen’, ''Repertorium für Kunstwissenschaft'', 52e jaargang, p. 223.
*Ludwig von Baldass (1935) ‘Ein Kreuzigungsaltar von Hieronymus Bosch’, ''Jahrbuch der Kunsthistorischen Sammlungen in Wien'', N.F., 9e jaargang, pp. 87-89.

;De kruisdraging (Museum Mayer van den Bergh, Antwerpen)
*Matthijs Ilsink, A.M. Koldeweij (2011) ''De Kruisdraging, in navolging van Jheronimus Bosch'', Brussel: Koning Boudewijnstichting, {{ISBN|9789051307481}}.

;De kruisdraging (Museum voor Schone Kunsten, Gent, 1902-H)
*L. Maeterlinck (juli-december 1906) ‘A propos d'une œuvre de Bosch. Au musée de Gand’, ''La Revue d'Art Ancien et Moderne'', tome XX, pp. 299-307. Zie [https://archive.org/stream/larevuedelartanc20pariuoft#page/n391/mode/2up archive.org].
*M.J. Schretien (1923) ‘De Kruisdraging’, ''Opgang'', 3e jaargang, pp. 794-795.
*Huib Luns (16 april 1927) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/1927/Nummer 89/De Kruisgang van Hieronymus Bosch|‘De „Kruisgang” van Hieronymus Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', vijfde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*C.F.Xav. Smits (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Bosch|‘Hieronimus Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].
*Anoniem (1 december 1938) [[Anoniem/Jeroen Bosch/De meester der helsche voorstellingen|‘Jeroen Bosch. De meester der helsche voorstellingen’]], ''De Tijd'', Avondblad, p. 5.
*E. Hoffman (2012) ‘Jheronimus Bosch. De Kruisdraging’, ''Bossche Bladen'', jrg. 14, nr. 2, p. 68-69.

;De marskramer (Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, 1079 (OK))
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Jheronimus Bosch/De marskramer]]

;De Tuin der Lusten (Museo del Prado, Madrid, P02823)
*[[Rijksarchief in België/ARA/Inv. 593/fol. 249v]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Inventaris uit 1567/1568 van de geconfisceerde bezittingen van Willem I prins van Oranje (1533-1584) in Brussel&lt;/small&gt;
*[[AGP/Patronatos/San Lorenzo de El Escorial/Entrega Sexta/Caja 83/p. 156-159]]&lt;br&gt;{{smaller|Schenking door Filips II van Spanje van een aantal schilderijen aan het Escorial, 1593}}
*[[Inventaris Escorial 1772]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Vermelding van onderdelen van de ''Tuin der lusten''&lt;/small&gt;
*Antonio Ponz (1788 [1773]) ''Viage de España. Tomo II'' [derde druk], Madrid: Joachin Ibarra, pp. 231-233. Zie [http://books.google.es/books/about/Viage_de_Espa%C3%B1a.html?hl=es&amp;id=W0ssOFiG4xgC Google Books].
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;175. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].
*Vicente Poleró y Toledo (red.; 1857) ''Catálogo de los cuadros del real monasterio de San Lorenzo'', Madrid: Impr. de Tejado, p.&amp;nbsp;54. Zie [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k130441w/f56.item gallica.bnf.fr].
*Alexandre Pinchart (1860) ‘Documents inédits’, ''Archives des Arts, Sciences et Lettres'', première série, tome premier, p. 185. Zie [http://books.google.fr/books?id=H_c-AAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false Google Books].
*Antonio de Beatis (1905) ''Die Reise des Kardinals Luigi d'Aragona durch Deutschland, die Niederlande, Frankreich und Oberitalien, 1517-1518'', Freiburg im Breisgau: Herder.&lt;br&gt;&lt;small&gt;Bevat beschrijving uit 1517 van waarschijnlijk de ''Tuin der lusten'' in het het Hotel Nassau in Brussel&lt;/small&gt;
*Wilhelm Fraenger ([1947]) ''Hieronymus Bosch. Das Tausendjährige Reich, Grundzüge einer Auslegung'', [Coburg]: Winkler-Verlag.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**D. Bax (1956) ‘Beschrijving en poging tot verklaring van het Tuin der Onkuisheidsdrieluik van Jeroen Bosch. Gevolgd door kritiek op Fraenger’, ''Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afd. Letterkunde'', nieuwe reeks, deel 58, nr. 2.
*D. Bax (1954) ‘Bosschiana. Verloren Zoon - Johannes op Patmos - Wellusttuin - Doornenkroning’, ''Oud Holland'', jrg. 68, nr. 4, p.&amp;nbsp;200-208.
*Wolfgang Hirsch (1954) ''Hieronymus Bosch. De tuin der lusten'', Amsterdam [etc.]: Van Ditmar.
*Richard Biedrzynski (1966) ''Der Garten der Lüste. Die Bildwelt des Hieronymus Bosch'', Feldafing: Buchheim Verlag.
*J.K. Steppe (1967) &quot;Jheronimus Bosch - Bijdragen tot de historische en ikonografische studie van zijn werk&quot;, in: J.K. Steppe, ''Jheronimus Bosch. Bijdragen bij gelegenheid van de herdenkingstentoonstelling te 's-Hertogenbosch 1967'', [s.l.]: [s.n.], p.&amp;nbsp;5-41.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (12 oktober 1967) ‘Op het spoor van de „Tuin der lusten”’, ''De Waarheid'', p. 5.
*Roger H. Marijnissen (1977) ''Laatmiddeleeuwse symboliek en de beeldentaal van Hiëronymus Bosch'', Brussel: Paleis der Academiën.
*Anoniem (1979) ''The Garden of earthly delights'', Oxford: Phaidon, {{ISBN|0714820156}}.
*P. Vandenbroeck (1989) ‘Jheronimus Bosch’ zogenaamde Tuin der lusten’, ''Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten'', p.&amp;nbsp;9-210.
*P. Vandenbroeck (1990) ‘Jheronimus Bosch’ zogenaamde Tuin der lusten II. De Graal of het Valse Liefdesparadijs’, ''Jaarboek Koninklijk Museum voor Schone Kunsten'', p.&amp;nbsp;9-192.
*T. Frenken (2001) ‘Jheronimus Bosch ‘Schepping van de wereld’. Over de tuin der lusten (2)’, ''Bossche Bladen'', jrg. 3, nr. 1, p. 4-8.
*Hans Belting (2005) ''Hieronymus Bosch, Garden of earthly delights'', Munich/New York: Prestel Pub., {{ISBN|3791333208}}.
*Lotje de Lusannet, Ignacio Gómez de Liaño, Elena García Albá [''et al.''] (2007) ''Het wel en wee van de wereld. Een artistieke interpretatie van de Tuin der Lusten van Jheronimus Bosch'', Harderwijk: D'jonge Hond, {{ISBN|9789089100313}}.

;De tuin van Eden (Art Institute of Chicago, Chicago, 1936.239)
*Anoniem (3 april 1937) [[Anoniem/Aankoop van schilderijen|‘Aankoop van schilderijen’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p. 9.&lt;br&gt;&lt;small&gt;Aankoop van het schilderij ''De Tuin van Eden'' door het Art Institute of Chicago&lt;/small&gt;

;De tuin van Eden (Museo del Prado, Madrid, P002053)
Kopie van het linker binnenluik van de Tuin der Lusten
*[[Inventaris van Karel III van Spanje]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;1789-1790&lt;/small&gt;

;De verzoeking van de heilige Antonius (Julius Böhler, München, 1910)
*Anoniem (8 november 1905) [[Anoniem/Wetenschap en kunst|‘Wetenschap en kunst’]], ''Het Nieuws van den Dag'', p. 15.&lt;br&gt;&lt;small&gt;Aankondiging van de veiling van de collectie Guimbail bij veilinghuis Frederik Muller in Amsterdam met een ''Verzoeking van de Heilige Antonius'' naar Bosch&lt;/small&gt;

;De verzoeking van de heilige Antonius (Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, Antwerpen, 25)
*P. Gerlach (1968) ‘De temptatie van St. Antonius in het museum van Schone Kunsten te Antwerpen’, ''Brabants Heem'', jrg. 20, p. 2-13.

;De verzoeking van de heilige Antonius (Centraal Museum, Utrecht, 2537)
*''Tentoonstelling van Noord-Nederlandsche schilder- en beeldhouwkunst vóór 1575'', Gebouw voor Kunsten en Wetenschappen, Utrecht, 3 september-3 oktober 1913.

;De verzoeking van de heilige Antonius (veiling Lempertz, 14-16 november 1974)
*''Catalogus der Nationale tentoonstelling van oude kerkelijke kunst te 's-Hertogenbosch'', Parade-plaats, 's-Hertogenbosch, juni-september 1913.
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;De verzoeking van de heilige Antonius (National Gallery of Canada, Ottawa, 28287)
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*M.[enno] t.[er] B.[raak] (15 augustus 1936) ‘De verzonken Antonius’, ''Het Vaderland'', Avondblad D, p.&amp;nbsp;1.

;De verzoeking van de heilige Antonius (Noordbrabants Museum, 15799)
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;De verzoeking van de heilige Antonius (Palais des Beaux-Arts, Brussel, 14 december 1953)
*''Tableaux anciens et modernes, porcelaines, meubles, antiquités, objets d'art, tentures, tapisseries, argenteries, pendules, tapis persans. Catalogue de tableaux anciens provenant de la collection d'un amateur à B..., diverses collections et successions'', Frederik Muller, Amsterdam, 13 april 1920, nr. 4 (als Jheronimus Bosch of school).&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (14 april 1920) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 93/Nummer 29842/Ochtendblad/Veiling Frederik Muller &amp; Co.|‘Veiling Frederik Muller &amp; Co.’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, tweede blad, p.&amp;nbsp;7.

;De verzoeking van de heilige Antonius (Stadtmuseum Simeonstift, Trier)
*W. Vogelsang (1931) ‘Een vroege navolger van Hieronymus Bosch’, ''Mélanges Hulin de Loo'', Bruxelles/Paris: Librairie nationale d'art et d'histoire, p.&amp;nbsp;333-337.

;De Zeven Hoofdzonden (Museo del Prado, Madrid, P02822)
*[[Lijst van schilderijen die Filips II van Spanje 12-14 april 1574 naar het Escorial liet overbrengen]]
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;175-176. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].
*M.A.M.E. Gielis (2003) ‘Jheronimus Bosch, de natuur van de mens en de hoofdzonden’, ''Noordbrabants Historisch Jaarboek'', dl. 20, p.&amp;nbsp;93-117.
*E. Hoffman (2011) ‘Jheronimus Bosch en de Ars Moriendi. Hoe te sterven in de Late Middeleeuwen’, ''Bossche Bladen'', jrg. 13, nr. 2, p. 54-37.

;Driekoningen-drieluik (Museo del Prado, Marid,  P002048)
*Antonio Ponz (1788 [1773]) ''Viage de España. Tomo II'' [derde druk], Madrid: Joachin Ibarra, pp. 231-233. Zie [http://books.google.es/books/about/Viage_de_Espa%C3%B1a.html?hl=es&amp;id=W0ssOFiG4xgC Google Books].
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;175. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].
*A. Alvarez Cabanas (1932) ‘La Adoración de los Santos Reyes, triptico de Jeronimo Bosch’, ''Religion y Cultura'', jrg. 19, p. 408-417.

;Drieluik van de gekruisigde martelares (Galleria dell'Accademia, Venetië, TS 2° p. n. 4)
*Bax, D. (1961) ‘Jeroen Bosch’ drieluik met de gekruisigde martelares’, ''Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afd. Letterkunde'', nieuwe reeks, deel 68, nr. 5.
*Smits, C.F.Xav. (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Bosch|‘Hieronimus Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;3].
*[Zanetti, Antonio Maria] (1771) ''Delle Pittura Veneziana e delle Opere Publiche de Veneziani Maestri'', Venezia: Giambatista Albrizzi, p. 491.

;Ecce Homo (privéverzameling, Zwitserland, voorheen coll. Rudinoff, Vösendorf)
*Otto Benesch (1931) ‘Ein Spätwerk von Hiernymus Bosch’, ''Mélanges Hulin de Loo'', Bruxelles/Paris: Librairie nationale d'art et d'histoire.

;Ecce Homo (Städel Museum, Frankfurt am Main, 1577)
*L. Maeterlinck (1900) ‘Une œuvre inconnue de Jérome Bosch (van Aken)’, ''Gazette des Beaux-Arts'', 42e année, 3e période, tome vingt-troisième, p. 68-74. Zie [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2031507/f71.image.langEN gallica.bnf.fr].
*Kurt Wehlte (1932) ‘Röntgenologische Gemäldeuntersuchungen im Städelschen Kunstinstitut’, ''Städel-Jahrbuch'', 7e-8e jaargang, p.&amp;nbsp;224.
*Alfred Wolters (1932) ‘Anmerkungen zu einigen Röntgenaufnahmen’, ''Städel-Jahrbuch'', 7e-8e jaargang, p.&amp;nbsp;234.
*Harry Coppens (september 2007) ‘Hieronymus Bosch’, ''Rosmalla'', jrg. 17, nr. 3, p.&amp;nbsp;10.

;Heremieten-drieluik (Galleria dell'Accademia, Venetië, TS 2° p. n. 4)
*[Antonio Maria Zanetti] (1771) ''Delle Pittura Veneziana e delle Opere Publiche de Veneziani Maestri'', Venezia: Giambatista Albrizzi, p. 491. Zie [http://archive.org/stream/dellapitturavene00zane#page/490/mode/2up Internet Archive].

;Het narrenschip (Musée du Louvre, Parijs, RF2218)
*[[Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Jheronimus Bosch/Het narrenschip|Het narrenschip]]

;Hooiwagen-drieluik (Escorial)
*[[AGS/PTR/LEG/34/DOC.121/fol. 1194r-1194v]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Lijst van zes schilderijen die Beatriz de Haro, weduwe van Felipe de Guevara, op 16 januari 1570 verkocht aan Filips II van Spanje&lt;/small&gt;
*[[Lijst van schilderijen die Filips II van Spanje 12-14 april 1574 naar het Escorial liet overbrengen]]
*Fernàn Pérez de Oliva (1586) ''Las obras del maestro Fernan Perez de Oliva natural de Cordoua'', Córdoua: Gabriel Ramos Bejarno.&lt;br&gt;&lt;small&gt;Bevat essay van Ambrosio de Morales met beschrijving van het Hooiwagen-drieluik, dat destijds in het bezit was van Filips II (p. 315-320).&lt;/small&gt;
*Antonio Ponz (1788 [1773]) ''Viage de España. Tomo II'' [derde druk], Madrid: Joachin Ibarra, pp. 231-233. Zie [http://books.google.es/books/about/Viage_de_Espa%C3%B1a.html?hl=es&amp;id=W0ssOFiG4xgC Google Books].
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;175. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].
*Jan Grauls, Louis Lebeer (1938) ‘Het hooi en de hooiwagen in de beeldende kunsten’, ''Gentsche Bijdragen tot de Kunstgeschiedenis'', deel V, p.&amp;nbsp;141-177, m.n. 173-175. Zie [http://www.dbnl.org/tekst/_gen005193801_01/ DBNL].
*Eric de Bruyn (2001) ''De vergeten beeldentaal van Jheronimus Bosch. De symboliek van de Hooiwagen-triptiek en de Rotterdamse Marskramer-tondo verklaard vanuit Middelnederlandse teksten'', 's-Hertogenbosch: Adr. Heinen/Stichting Archeologie, Bouwhistorie en Cultuur, {{ISBN|9070706350}}.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**E. de Bruyn (2001) ‘De vergeten beeldtaal van Jheronimus Bosch’, ''Bossche Bladen'', jrg. 3, nr. 3, p. 84-85.

;Hooiwagen-drieluik (Museo del Prado, Madrid, P02052)
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;176. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].&lt;br&gt;{{smaller|Vermelding van een ‘hooiwagen’ en een ‘schepping van de mens’ in het Casa del Campo. Mogelijk gaat het daarbij om onderdelen van dit drieluik.}}
*Jan Grauls, Louis Lebeer (1938) ‘Het hooi en de hooiwagen in de beeldende kunsten’, ''Gentsche Bijdragen tot de Kunstgeschiedenis'', deel V, p.&amp;nbsp;141-177, m.n. 173-175. Zie [http://www.dbnl.org/tekst/_gen005193801_01/ DBNL].
*Eric de Bruyn (2001) ''De vergeten beeldentaal van Jheronimus Bosch. De symboliek van de Hooiwagen-triptiek en de Rotterdamse Marskramer-tondo verklaard vanuit Middelnederlandse teksten'', 's-Hertogenbosch: Adr. Heinen/Stichting Archeologie, Bouwhistorie en Cultuur, {{ISBN|9070706350}}.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**E. de Bruyn (2001) ‘De vergeten beeldtaal van Jheronimus Bosch’, ''Bossche Bladen'', jrg. 3, nr. 3, p.&amp;nbsp;84-85.

;Johannes de Doper in de wildernis (Museo Lázaro Galdiano, Madrid, 8155)
*Aug. L. Wayer (1919-1920) ‘Ein unbekanntes Bild der Bosch-Werkstatt’, ''Der Kunstwanderer'', jrg. 1, p.&amp;nbsp;244.
*H. Devoghelaere (1936) ‘Un oeuvre peu connue de Jérôme Bosch: le ‘Saint Jean-Baptiste’ de la collection J. Lazaro’, ''L'art et la vie'', jrg. 3, p.&amp;nbsp;312-318, 372-374.

;Johannes de Evangelist op Patmos (Staatliche Museen zu Berlin, Gemäldegalerie, 1647A)
*J. Six (september 1918) ‘Die Landschaft in dem Johannes des Hieronymus Bosch’, ''Amtliche Berichte aus den Königlichen Sammlungen'', 39e jaargang, nr. 12, p.&amp;nbsp;1-6.
*D. Bax (1954) ‘Bosschiana. Verloren Zoon - Johannes op Patmos - Wellusttuin - Doornenkroning’, ''Oud Holland'', jrg. 68, nr. 4, p.&amp;nbsp;200-208.

;Laatste Oordeel-drieluik (Akademie der bildenden Künste Wien, Wenen, Inv.-Nr. GG-579-581)
*Gustav Glück (16 januari 1896) ‘Das jüngste Gericht der Wiener Akademie’, ''Kunstchronik'', N.F., 7e jaargang, nr. 12, pp. 196-197. Zie [http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/kunstchronik1896/0104 Heidelberger historische Bestände].
*Robert Eigenberger (1927) ''Die Gemäldegalerie der Akademie der bildende Künste in Wien'', Wien/Leipzig: Manz, p. 47 e.v.
*D. Bax (1983) ‘Hieronymus Bosch and Lucas Cranach. Two ''Last Judgment'' Triptychs. Description and Exposition’, ''Verhandelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, Afd. Letterkunde'', nieuwe reeks, deel 103.

;Laatste Oordeel-paneel (Stedelijk Museum, Diest)
*Martin Konrad (1926-1927) ‘Das Weltgerichtsbild im Stadthause zu Diest’, ''Wallraf-Richartz-Jahrbuch'', Band 3/4, pp. 141-151.

;Maria met Kind en Johannes de Evangelist (Sint-Janskathedraal, 's-Hertogenbosch)
*Anoniem (26 oktober 1950) ‘Gistermiddag zijn twee doeken van de zestiende-eeuwse ’s-Hertogenbossche schilder Jheronimus Bosch, die onlangs zijn gerestaureerd, teruggekomen in de kathedrale basiliek van Brabantse hoofdstad [...]’, ''De Waarheid'', [p. 1].
*Anoniem (2010) ''Astronomisch uurwerk, Het laatste oordeel'', ['s-Hertogenbosch]: Jheronimus Bosch Art Center.
*Engelman, Jan (18 november 1950) ‘Maria en Sint Jan van Jheronimus Bosch. De ontdekte schilderijen in de Sint Janskathedraal’, ''De Tijd'', p.&amp;nbsp;3.
*Knippenberg, W.H.Th. (1964) ‘Dodenlantaarns II’, ''Brabants Heem'', jrg. XVI, p. 92-93.
*Mosmans, Jan (1950) ''Maria en Sint Jan. Onbekend en laat schilderwerk van Jheronimus Bosch, bewaard in zijne vaderstad'', 's-Hertogenbosch: G. Mosmans.

;Opstanding van de doden en verdoemden die naar de hel worden gevoerd (Alte Pinakothek, München, 5752)
*Anoniem (5 november 1936) [[Anoniem/Jeroen Bosch/Een schilderij van den meester ontdekt|‘Jeroen Bosch. Een schilderij van den meester ontdekt’]], ''Het Vaderland'', Avondblad B, p. 3.
*Ernst Buchner (1934-1936) ‘Ein Werk des Hieronymus Bosch in der Älteren Pinakothek’, ''Münchner Jahrbuch der bildenden Kunst'', N.F. XI, p.&amp;nbsp;297-302.
*Anoniem (1937) ‘Ein neuentdeckter Hieronymus Bosch: Das Jüngste Gericht’, ''Die Kunst. Monatshefte für freie und angewandte Kunst'', jrg. 75, p.&amp;nbsp;153.

;Passie-drieluik (Museo de Bellas Artes, Valencia, 206, 208, 209)
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;176. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].
*Luis Tramoyeres (1915) ‘Un tríptico de Jerónimo Bosco en el Museo de Valencia’, ''Archivo de Arte Valenciano'', año 1915, nr. 1, pp. 87-102.

;Tondalus' visioen (Museo Lazaro Galdiano, Madrid)
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Twee schaatsers in gevecht (Yale University Art Gallery)
Door Gerd Unverfehrt toegeschreven aan een navolger van Bosch (Jan Mandijn)
*''Tableaux anciens et modernes, porcelaines, meubles, antiquités, objets d'art, tentures, tapisseries, argenteries, pendules, tapis persans. Catalogue de tableaux anciens provenant de la collection d'un amateur à B..., diverses collections et successions'', Frederik Muller, Amsterdam, 13 april 1920, nr. 21 (als Peeter Huys?).&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengst:
**Anoniem (14 april 1920) [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 93/Nummer 29842/Ochtendblad/Veiling Frederik Muller &amp; Co.|‘Veiling Frederik Muller &amp; Co.’]], ''Algemeen Handelsblad'', Ochtendblad, tweede blad, p.&amp;nbsp;7.
*''Collection de M. L. W. ***, catalogue de tableaux'', Galerie Fievez, Brussel, 18-19 december 1928.&lt;br&gt;Aankondigingen en opbrengsten:
**Anoniem (14 december 1928) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 85/Nummer 347/Avondblad/Veilingen|‘Veilingen’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p. 1.
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;Visioenen uit het hiernamaals (Accademia dell'Accademia, Venetië, TS p. l. n. 48)
*[Antonio Maria Zanetti] (1771) ''Delle Pittura Veneziana e delle Opere Publiche de Veneziani Maestri'', Venezia: Giambatista Albrizzi, p. 492-493. Zie [http://archive.org/stream/dellapitturavene00zane#page/490/mode/2up Internet Archive].

;Zondvloed en hel (Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam, St 27, St 28).
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*Anoniem (25 juni 1986) ‘Panelen Jeroen Bosch in nieuwe glorie’, ''Het Vrije Volk'', Uitjournaal, p.&amp;nbsp;7.
*Schmidt, Bertus (27 mei 1986) ‘Bosch en Rembrandt als herboren’, ''Het Vrije Volk'', p. 17.

;Overige schilderijen
*Anoniem (8 april 1929) [[Nieuwe Tilburgsche Courant/Jaargang 51/Nummer 10438/Een Hieronymus Bosch ontdekt|‘Een Hieronymus Bosch ontdekt’]], ''Nieuwe Tilburgsche Courant'', Tweede Blad, [p.&amp;nbsp;1].&lt;br&gt;{{smaller|Ontdekking van een verdwenen Jheronimus Bosch bij het schoonmaken van een schilerij toegeschreven aan Quinten Massijs}}
*H. Granville Fell (juli-december 1934) ‘A painting by Hieronymus Bosch’, ''The Connoisseur'', jrg. 54, p.&amp;nbsp;398-399.
*Hans Hildebrandt (1936) ‘Ein Tryptichon mit Flügeln von Hieronymus Bosch’, ''Kunst- und Antiquitäten-Rundschau'', jrg. 44, p.&amp;nbsp;225.

== Verloren gegane schilderijen ==
Hier alleen schilderijen die alleen uit beschrijvingen in archiefstukken enz. bekend zijn en die verloren zijn gegaan of niet in verband kunnen worden gebracht met bestaand werk van Jheronimus Bosch en zijn school

;Acht schilderijen uit de verzameling van Filips II van Spanje
*[[Lijst van schilderijen die Filips II van Spanje 12-14 april 1574 naar het Escorial liet overbrengen]]

;Acht schilderijen in het Casa Real del Pardo bij Madrid
*Gonçalo Argote de Molina (1582) ''[[:es:Libro de la monteria|Libro de la monteria que mando escrevir el muy alto y muy poderoso Rey Don Alonso de Castilla y de Leon, vltimo de este nombre]]'', Sevilla: Andrea Pescioni, discurso, fol. 20v-21r.

;Blaasbalghersteller (doek)
*[[Inventaris van Juan Manuel de la Cerda]]&lt;br&gt;{{smaller|Vermelding van een schilderij met een blaasbalghersteller in de inventaris van Juan Manuel de la Cerda, bisschop van Sigüenza, 1589}}

;Blaasbalghersteller (paneel)
*[[FelixArchief/Notariaat Antwerpen/N3575/fol. 330v]]&lt;br&gt;{{smaller|Vermelding van een schilderij met een man met een aantal blaasbalgen en lantaarns in de inventaris van de nalatenschap van Marcos Nuñez Perez, 19 april 1603}}

;Broederschapsretabel
*[[BHIC/ILVB/Register 1541-1546/fol. 307v-308r]]&lt;br&gt;{{smaller|Rekening uit boekjaar 1545-1546 van het schoonmaken en vernissen van de zijluiken van het Broederschapsretabel, geschilderd door Bosch en Gielis Panhedel}}
*I.B. Gramaye (1610) [[:la:Taxandria|''Taxandria'']], Bruxellæ: Rutgerus Velpius, p. 21.
*Anoniem (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Uit de Pers#al14|‘Uit de Pers. Over Hieronymus Bosch’, alinea 14]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', tweede blad, [p.&amp;nbsp;1-2].
*E. Hoffman (2008) ‘Raadsels rond werk Jheronimus Bosch. Het altaar van de Lieve Vrouwebroederschap’, ''Bossche Bladen'', jrg. 10, nr. 1, p. 26-31.

;De aanbidding der Koningen in de Sint-Janskerk in 's-Hertogenbosch
*I.B. Gramaye (1610) [[:la:Taxandria|''Taxandria'']], Bruxellæ: Rutgerus Velpius, p. 21.

;De heilige Antonius
*[[Inventaris van Margaretha van Oostenrijk]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Inventaris van Margaretha van Oostenrijk (1480-1530) uit 1516&lt;/small&gt;
*[[Inventaris van het huis Habsburg]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Inventaris van het huis Habsburg uit 1524&lt;/small&gt;

;De heilige Christoffel (?) uit de verzameling van Melchior Wyntgis
*Ed. Geudens (1890) [[Edmond Geudens/Jeronimus Bosch, alias Van Aken|‘Jeronimus Bosch, alias Van Aken (Inventaris Wyntgis)’]], ''Dietsche Warande'', N.R. [= 2e serie], 3e jaargang, pp. 5-25.

;De heilige Martinus en veel bedelaars
*[[Inventaris van de koning van Spanje]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Ca. 1600&lt;/small&gt;

;De hel
Kopie van het rechter binnenluik van de Tuin der Lusten
*[[Inventaris van Karel III van Spanje]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;1789-1790&lt;/small&gt;

;De kruisdraging in de Sint-Veerlekerk in Gent
*Vaernewyck, Marcus van (1872-1881) ''Van die beroerlicke tijden in die Nederlanden en voornamelick in Ghendt 1566-1568'', Gent: C. Annoot-Braeckman, deel I, p.&amp;nbsp;156. Zie [http://www.dbnl.org/tekst/vaer003vand01_01/ dbnl].

;Drie schilderijen op doek uit de verzameling van kardinaal Domenico Grimani in Venetië
*[[Marcantonio Michiel/Notizie d'opere del disegno]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Beschrijving van drie werken van Bosch, die Marcantonio Michiel in 1521 zag in de verzameling van kardinaal Domenico Grimani (1461-1523) in Venetië&lt;/small&gt;

;Drie schilderijen uit de verzameling van Mencía de Mendoza in Barcelona
*[[Archivo del Palau/Marquesado del Zenete/Legajo 122]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Inventaris uit 1548 van Mencía de Mendoza (1508-1554)&lt;/small&gt;

;Drieluik met de Aanbidding der Koningen van het echtpaar Bronckhorst-Bosschuyse
*[[Rijksarchief in België/ARA/Inv. 593]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Inventaris van de geconfisceerde bezittingen van Jan van Casembroot, 25 april 1567&lt;/small&gt;

;Drieluik met de Verzoeking van de heilige Antonius uit de nalatenschap van Francisco de Mora
{{smaller|Bekend uit de inventaris uit 1610 van de Spaanse hoveling Francisco de Mora (....-1610) in Madrid, waarin vermeld worden ‘Tres tablas pequeñas de la Tentacion de San Antonio, de Gerónimo Bosque’ (drie geschilderde panelen van de verzoeking van St. Antonius van Gerónimo Bosque).}}
*Dijck, G.C.M. van (2001) ''Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch. De feiten. Familie, vrienden en opdrachtgevers'', Zaltbommel: Europese Bibliotheek, {{ISBN|90-288-2687-4}}, p.&amp;nbsp;120.
*Pérez Pastor, Cristóbal (redactie; 1914) ‘Colección de documentos inéditos para la historia de las bellas artes en España’, ''Memorias de la Real Academia Española'', jrg. 11, p.&amp;nbsp;1-197, met name 132.

;Het beleg van Bethulië in de Sint-Janskerk in 's-Hertogenbosch
*I.B. Gramaye (1610) [[:la:Taxandria|''Taxandria'']], Bruxellæ: Rutgerus Velpius, p. 21.

;Hoofdaltaar van de Sint-Janskerk in 's-Hertogenbosch met de schepping van de wereld
*[[Stadsarchief 's-Hertogenbosch/Rechterlijke archieven 's-Hertogenbosch/Register 1250/fol. 342v]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Overeenkomst gemaakt op 30 juni 1481 tussen het bestuur van de Sint-Janskerk en Bosch’ broer, Goessen van Aken, over het beschilderen van twee zijluiken van het hoofdaltaar&lt;/small&gt;
*I.B. Gramaye (1610) [[:la:Taxandria|''Taxandria'']], Bruxellæ: Rutgerus Velpius, p. 21.

;Schilderij uit de verzameling van Françoise van Vaernewijck in Antwerpen
*[[FelixArchief/Notariaat Antwerpen/N1186/Inventaris van Françoise van Vaernewijck (fragment)]]&lt;br&gt;{{smaller|1603}}

;Schilderijen in het paleis Buen Retiro in Madrid
*Juan Augustin Caen Bermudez (1800) ''Diccionario historico de los mas illustres profesores de las bellas artes en España. Tomo primero'', Madrid: Imprenta de la viuda de Ibarra, p.&amp;nbsp;176. Zie [http://books.google.nl/books/about/Diccionario_hist%C3%B3rico_de_los_m%C3%A1s_ilust.html?id=tb8DAAAAYAAJ&amp;redir_esc=y Google Books].

;Twee schilderijen op doek met de verzoeking van de heilige Antonius
*[[Inventaris van Marino Grimani]]&lt;br&gt;{{smaller|Inventaris uit 1521-1528 van kardinaal Marino Grimani (ca. 1489-1546) in Venetië met twee of meerdere werken van Jheronimus Bosch}}

;Twee schilderijen op doek uit de verzameling van Michiel van der Heyden in Zurenborg bij Antwerpen
*[[Inventaris van Michiel van der Heyden]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Inventaris van de verzameling van Michiel van der Heyden (....-1552), Antwerpen&lt;/small&gt;

;Twee schilderijen in het Real Monasterio de Nuestra Señora de Guadalupe
*[[Inventaris van een klooster in Guadalupe]]&lt;br&gt;{{smaller|Vermelding van twee schilderijen van Jheronimus Bosch}}

;Verzoeking van de heilige Antonius uit de nalatenschap van Jacomo de la Chiesa
*[[FelixArchief/Notariaat Antwerpen/N1186/Inventaris van Jacomo de la Chiesa (fragment)]]&lt;br&gt;{{smaller|1608}}

;Vier schilderijen in waterverf uit de verzameling van keizer Rudolf II
*[[Inventaris van keizer Rudolf II]]&lt;br&gt;{{smaller|1612}}

;Vier schilderijen op doek uit de nalatenschap van Johan de Bruijn
*[[FelixArchief/Notariaat Antwerpen/N1186/Inventaris van Johan de Bruijn van Aalst (fragmenten)]].&lt;br&gt;{{smaller|1605}}

;Vijf schilderijen uit de verzameling van de familie Croÿ
*[[Kasteel Heverlee/Archieven/BH 76.2]]&lt;br&gt;{{smaller|Inventaris van de familie Croÿ uit ca. 1600}}

;Zes schilderijen in het Casa Real del Pardo bij Madrid
{{smaller|Vermelding van ten minste zes schilderijen door Bosch in een inventaris van het Casa Real del Pardo bij Madrid uit 1614 (archiefbewaarplek APR, Casa y oficios, Legajo 43), te weten ‘otro lienzo de Geronimo Bosque pintado al temple que llaman de los ciegos con su marco de oro y negro’, ‘otro lienzo de Jeronimo Bosque que dice las justicias, que està encina la chimeneo con su marco de oro y nero veijo’, een ‘lienzo al olio, di Geronimo Bosco, que es el fuellero’, ‘otro lienzo, pintado al frescop, de Geronimo Bosco, que llaman las bodas, con su marco de oro y negro’, ‘un matrimonio y una borrachera con figuras politicas’ en een ‘Trafago del mundo’.}}
*Dijck, G.C.M. van (2001) ''Op zoek naar Jheronimus van Aken alias Bosch. De feiten. Familie, vrienden en opdrachtgevers'', Zaltbommel: Europese Bibliotheek, {{ISBN|90-288-2687-4}}, p.&amp;nbsp;120-121.

;Zes schilderijen uit de verzameling van Beatriz de Haro
*[[AGS/PTR/LEG/34/DOC.121/fol. 1194r-1194v]]&lt;br&gt;{{smaller|Lijst van de zes schilderijen die de weduwe van Felipe de Guevara, Beatriz de Haro, op 16 januari 1570 verkocht aan Filips II van Spanje}}

;Zes schilderijen uit de verzameling van Philips II van Spanje
*[[AGP/Patronatos/San Lorenzo de El Escorial/Entrega Sexta/Caja 83/p. 156-159]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Schenking door Filips II van Spanje van een aantal schilderijen aan het Escorial, 1593&lt;/small&gt;

;Zes en meer schilderijen uit de verzameling van Philips III van Spanje
*[[Inventaris van Filips II van Spanje]]&lt;br&gt;{{smaller|1600-1607}}

;Zeven schilderijen uit de nalatenschap van François Perrenot de Granvelle
*[[Bibliothèque Municipale de Besançon/MS Granvelle 50 (fragmenten)]]&lt;br&gt;{{smaller|Inventaris uit 1607 van de nalatenschap van François Perrenot de Granvelle (1555-1606), een neef van kardinaal De Granvelle (1517-1586), in Besançon}}

== Tekeningen ==
;Algemeen
*Charles van Beuningen (1973) ''The complete drawings of Hieronymus Bosch'', London: Academy Editions.
*Ludwig Baldass (1937) ‘Die Zeichnung im Schaffen des Hieronymus Bosch und der Frühholländer’, ''Die graphische Künste'', Neue Folge, Band II, p.&amp;nbsp;18-26, m.n. p.&amp;nbsp;21-26. Zie [http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/gk1937/0024 digi.ub.uni-heidelberg.de].

;Bedelaars en kreupelen (Koninklijke Bibliotheek van België, Brussel, S.II 133708)
*Otto Benesch (1932) ‘Meisterzeichnungen. I. Aus dem Holländischen Kunstkreis’, ''Mitteilungen der Gesellschaft für vervielfältigende Kunst'', jaargang 1932, nr. 1, pp. 1-18. Zie [http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/mgvk1932/0005 digi.ub.uni-heidelberg.de].

;De gevangenneming van Christus (verzameling Eugène Rodrigues, Parijs)
*Demonts, Louis (juli-december 1928) ‘Twee Haarlemsche teekeningen van het einde der XVe eeuw’, ''Onze Kunst'', jrg. 24, deel XLV, p.&amp;nbsp;129-136.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Anoniem (1 november 1928) [[Nieuwe Rotterdamsche Courant/Jaargang 85/Nummer 304/Avondblad/Tijdschriften|‘Tijdschriften’]], ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'', Avondblad, B, p.&amp;nbsp;1.

;Het woud heeft oren, het veld heeft ogen (Staatliche Museen zu Berlin, Kupferstichkabinett, Berlijn, 549)
*Otto Benesch (1937) ‘Der Wald, der sieht und hört. Zur Erklärung einer Zeichnung von Bosch’, ''Jahrbuch der Preußischen Kunstsammlungen'', 58e jaargang, pp. 258-266.

;De dood van een vrek (Musée du Louvre, Parijs, RF 6947)
*Gabriel Rouchès (1927) ‘La tentation du mourant. Dessin attribué à Jerôme Bosch’, ''Beaux-arts'', 5e jaargang, pp. 6-7.

;De verleiding van Eva door de slang met op de achterzijde Twee karikatuurkoppen (Lehmann Collection, New York)
*J. Rosenberg (1938-1939) ‘Hieronymus Bosch. The heads of two pharisees (?) - Adam and Eve; formerly in the posession of L. Rosenthal, now in an American private collection’, ''Old Masters Drawings'', jrg. XIII, p. 62-63.

;Monsters (Rhode Island School of Design Museum, Providence, Rhode Island, 51.069)
*C. Dogson (1931-1932) ‘School of Hieronymus Bosch: sheet of grotesque Inventions’, ''Old Master Drawings'', jrg. 6, p.&amp;nbsp;52.

== Prenten naar Jheronimus Bosch ==
;Algemeen
*[[Inventaris van de nalatenschap van de Antwerpse uitgever Hieronymus Cock]]&lt;br&gt;{{smaller|1601}}
*Giorgio Vasari (1568 [1550]) ''Vite de' più eccellenti architetti, pittori, et scultori italiani, da Cimabue insino a' tempi nostri'', Fiorenza: Giunli.&lt;br&gt;{{smaller|Bevat vermelding van gravures van Pieter Bruegel (I) naar Bosch (p. 439)}}
*Anoniem (2009) ‘Een zeldzame prent, gesigneerd Jheronimus Bosch’, ''Bossche Bladen'', jrg. 11, nr. 4, p.&amp;nbsp;144-145.

;De Boommens
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

;De grote vissen eten de kleine
*H.P. Coster (1915) ‘Een herinnering aan Hieronymus Bosch?’, ''Taxandria'', jrg. 22, p. 22-23.

;Sint-Maarten in de haven
*''Tentoonstelling Hieronymus Bosch'', Centraal Noordbrabantsch Museum, Jacobskerk, 's-Hertogenbosch, 17 juni-1 juli 1930, geen catalogus.&lt;br&gt;Aankondigingen en recensies:
**Karel Azijnman (16 juni 1930) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/Jaargang 159/Nummer 139/Hieronimus Aquens alias Bosch|‘Hieronimus Aquens alias Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1-2].

== Wandtapijten naar Jheronimus Bosch ==
*[[Inventaris 283]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Inventaris uit 1542 van de Franse koning Frans I (1494-1547)&lt;/small&gt;
*[[Brief van de zaakwaarnemer van kardinaal De Granvelle aan de hertog van Alva]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;5 oktober 1567&lt;/small&gt;
*[[Brief van Odet Viron aan kardinaal De Granvelle]]&lt;br&gt;{{smaller|Brief van de ‘maitre des comptes’ (rekenmeester) Odet Viron aan zijn heer, 14 december 1567}}
*D. Bax (1944) ‘Als de blende tzwijn sloughen’, ''Tijdschrift voor Nederlandsche Taal- en Letterkunde'', jrg. 63, p.&amp;nbsp;82-86. Zie [http://www.dbnl.org/tekst/_tij003194401_01/_tij003194401_01_0005.php dbnl].

== Techniek onbekend ==
;De aanbidding der Koningen (Roemjantsev Museum, Moskou)
*Т. Трапезникова (1922) ‘Новое Румянцовского музея. „Поклонение волхвов“ с Иеронимуса Босха’, Среди коллекционеров (Onder verzamelaars), nr. 3, pp. 5-10.

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal beeldende kunst]]</text>
      <sha1>8lca5mpgatk57rjvwbcxf0fcmsegpfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/403</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90103</id>
    <revision>
      <id>228564</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:04:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="i9fs5645q13y51qqgfnxdhr9q89vgai" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Terwijl hij daar stond, en niet recht wist, wat hij doen moest,
kwam er een rijtuig aan, en hield voor het hek stil. De jongen
had bijna een schreeuw van verbazing gegeven, want zij, die
uitstapten en de hoeve binnengingen, konden niemand anders
zijn dan Asa, 't ganzenhoedstertje en haar vader. Ze hielden
elkaar bij de hand, toen ze naar 't huis liepen. Ze liepen stil
en ernstig, maar met een mooien glans van geluk in hun oogen.
Toen ze ongeveer midden op de hoeve waren, hield Asa haar
vader staande, en zei:

&quot;U denkt er wel aan, Vader, dat u niets moogt zeggen van
die klomp, of van de ganzen en het dwergje, dat zoo op Niels
leek, dat, als hij 't zelf niet was, toch zeker iets met hem te
maken moest hebben.&quot;

&quot;Foei neen!&quot; zei Jon Andersson. &quot;Ik zal alleen zeggen, dat je
meermalen zoo goed door hun zoon werdt geholpen, terwijl je
naar mij zocht, en dat we daarom hierheen zijn gekomen, om
te vragen of we niet iets voor hen kunnen doen, nu ik weer
een man ben, die er boven op is, en meer bezit dan hij noodig
heeft, door de mijn, die ik gevonden heb.&quot;

&quot;Ja, ik weet wel, dat u 't goed zult zeggen,&quot; zei Asa. &quot;Ik
wou alleen maar, dat u dat eene niet zei.&quot;

Ze gingen het huis binnen, en de jongen had graag willen
hooren wat ze daar in de kamer bepraatten, maar hij durfde niet
op de plaats te komen. 't Duurde niet zoo heel lang, voor ze
weer buiten kwamen, en toen brachten Vader en Moeder hen
naar het hek. 't Was opmerkelijk hoe blij ze nu waren. Ze zagen
er uit, alsof ze op nieuw begonnen te leven.

Toen de gasten weg waren, bleven Vader en Moeder nog aan
het hek staan om hen na te zien.

&quot;Ja, nu ben ik niet bedroefd meer,&quot; zei Moeder, &quot;nu ik zooveel
goeds van Niels heb gehoord.&quot;

&quot;Maar ze vertelden toch niet zoo heel veel van hem,&quot; zei
Vader nadenkend.

&quot;Was het niet genoeg, dat ze alleen hierheen kwamen om te
zeggen, dat ze ons wilden helpen, omdat Niels hun zoo groote
diensten had bewezen? Ik vind, dat je hun aanbod hadt moeten
aannemen, Vader?&quot;

&quot;Neen, Moeder. Ik wil van niemand geld aannemen, niet als
geschenk en niet te leen. Ik wil van mijn schulden afkomen,
dàt allereerst, en dan zullen wij ons wel weer opwerken. We
zijn toch nog niet zoo stokoud, wel Moeder?&quot; En Vader lachte
hartelijk, terwijl hij dat zei.

&quot;Ik geloof, dat je 't nog prettig vindt deze hoeve te verkoopen,
waar we zoo aan gewerkt hebben,&quot; zei Moeder.

&quot;Je begrijpt toch wel, waarom ik lach,&quot; zei Vader. &quot;Dat ik&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9fs5645q13y51qqgfnxdhr9q89vgai</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228584</id>
      <parentid>228564</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:36:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228584</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2418" sha1="t7fcdmaqqdeui70l2u0gq1d3r4z82ey" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Terwijl hij daar stond, en niet recht wist, wat hij doen moest, kwam er een rijtuig aan, en hield voor het hek stil. De jongen had bijna een schreeuw van verbazing gegeven, want zij, die uitstapten en de hoeve binnengingen, konden niemand anders zijn dan Asa, 't ganzenhoedstertje en haar vader. Ze hielden elkaar bij de hand, toen ze naar 't huis liepen. Ze liepen stil en ernstig, maar met een mooien glans van geluk in hun oogen. Toen ze ongeveer midden op de hoeve waren, hield Asa haar vader staande, en zei:

&quot;U denkt er wel aan, Vader, dat u niets moogt zeggen van die klomp, of van de ganzen en het dwergje, dat zoo op Niels leek, dat, als hij 't zelf niet was, toch zeker iets met hem te maken moest hebben.&quot;

&quot;Foei neen!&quot; zei Jon Andersson. &quot;Ik zal alleen zeggen, dat je meermalen zoo goed door hun zoon werdt geholpen, terwijl je naar mij zocht, en dat we daarom hierheen zijn gekomen, om te vragen of we niet iets voor hen kunnen doen, nu ik weer een man ben, die er boven op is, en meer bezit dan hij noodig heeft, door de mijn, die ik gevonden heb.&quot;

&quot;Ja, ik weet wel, dat u 't goed zult zeggen,&quot; zei Asa. &quot;Ik wou alleen maar, dat u dat eene niet zei.&quot;

Ze gingen het huis binnen, en de jongen had graag willen hooren wat ze daar in de kamer bepraatten, maar hij durfde niet op de plaats te komen. 't Duurde niet zoo heel lang, voor ze weer buiten kwamen, en toen brachten Vader en Moeder hen naar het hek. 't Was opmerkelijk hoe blij ze nu waren. Ze zagen er uit, alsof ze op nieuw begonnen te leven.

Toen de gasten weg waren, bleven Vader en Moeder nog aan het hek staan om hen na te zien.

&quot;Ja, nu ben ik niet bedroefd meer,&quot; zei Moeder, &quot;nu ik zooveel goeds van Niels heb gehoord.&quot;

&quot;Maar ze vertelden toch niet zoo heel veel van hem,&quot; zei Vader nadenkend.

&quot;Was het niet genoeg, dat ze alleen hierheen kwamen om te zeggen, dat ze ons wilden helpen, omdat Niels hun zoo groote diensten had bewezen? Ik vind, dat je hun aanbod hadt moeten aannemen, Vader?&quot;

&quot;Neen, Moeder. Ik wil van niemand geld aannemen, niet als geschenk en niet te leen. Ik wil van mijn schulden afkomen, dàt allereerst, en dan zullen wij ons wel weer opwerken. We zijn toch nog niet zoo stokoud, wel Moeder?&quot; En Vader lachte hartelijk, terwijl hij dat zei.

&quot;Ik geloof, dat je 't nog prettig vindt deze hoeve te verkoopen, waar we zoo aan gewerkt hebben,&quot; zei Moeder.

&quot;Je begrijpt toch wel, waarom ik lach,&quot; zei Vader. &quot;Dat ik&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t7fcdmaqqdeui70l2u0gq1d3r4z82ey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/404</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90104</id>
    <revision>
      <id>228565</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228565</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="ark5ph3tdc06tu6c6f9a8z3o242jf8o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dacht, dat onze jongen verloren was, drukte me zoo, dat ik heelemaal
machteloos ben geweest, maar nu ik weet, dat hij leeft en
zich goed gedraagt, — nu zul je zien, dat Holger Nielsson nog
wel wat kan!&quot;

Moeder ging in huis, maar de jongen kroop, zoo gauw hij
maar kon, weg in een hoek; want Vader kwam den stal binnen.
Hij ging naar het paard en nam, zooals gewoonlijk den zieken
poot op, om te zien of hij niet kon ontdekken, wat er aan scheelde.

&quot;Wat is dat?&quot; zei Vader, want hij zag, dat er letters op het
hoefijzer waren ingekrast.

&quot;Neem het ijzer uit de hoef!&quot; las hij, en keek verbaasd en
vragend rond. Toch begon hij te kijken en te voelen onder aan
de hoef.

&quot;Daar geloof ik zowaar, dat ik iets scherps zit,&quot; mompelde hij
na een poosje.

Terwijl hij met het paard bezig was, en de jongen in een hoek
van den stal weggedoken zat, kwamen er weer andere bezoekers
op de hoeve.

't Was namelijk zoo gegaan, dat nu Maarten, de ganzerik, zóó
dicht bij zijn vroeger thuis was, hij den lust niet kon weerstaan,
om zijn vrouw en kinderen te vertoonen aan de oude kameraden
op de boerderij. Hij had eenvoudig Donsje en de kleine gansjes
meêgenomen, en was er heen gewandeld.

Er was geen mensch op de hoeve bij Holger Nielsson toen
de ganzerik er aankwam. Hij streek dus heel kalm neer, en liep
rustig rond, en liet Dosnje zien hoe heerlijk hij 't had gehad,
toen hij nog een tamme gans was. Toen ze de heele plaats hadden
bekeken, merkte hij, dat de deur van den koestal open stond.

&quot;Kijk hier nu eens in!&quot; zei hij, &quot;dan zul je zien waar ik
vroeger woonde, dat is heel wat anders, dan je in moerassen op
te houden, zooals we nu doen.&quot;

De ganzerik stond op den drempel en keek in den koestal.
&quot;Er is hier geen mensch,&quot; zei hij. &quot;Kom mee, DOnsje, dan zal ik
je het ganzenhok laten zien.
Wees maar niet bang. Het is hier
heelemaal niet gevaarlijk.&quot;

Toen gingen de ganzerik, Donsje en alle zes de jonge gansjes
regelrecht het ganzenhok in, om te zien in welk een pracht en
heerlijkheid de groote witte had geleefd, eer hij zich bij de wilde
ganzen aansloot.

&quot;Kijk, zoo was het hier. Daar was mijn plaats, en daar stond
de voederbak, die altijd vol haver en water was,&quot; zei de ganzerik.
&quot;Wacht eens, er zit nu ook nog wat in,&quot; en hij liep gauw naar
den bak, en begon van den haver te smullen.

Maar Donsje was onrustig.

&quot;Laat ons nu weer naar buiten gaan,&quot; zei ze.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ark5ph3tdc06tu6c6f9a8z3o242jf8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228586</id>
      <parentid>228565</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228586</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="9l7wmagbc4tfr9cc879lqdpd2nnsgej" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dacht, dat onze jongen verloren was, drukte me zoo, dat ik heelemaal machteloos ben geweest, maar nu ik weet, dat hij leeft en zich goed gedraagt, — nu zul je zien, dat Holger Nielsson nog wel wat kan!&quot;

Moeder ging in huis, maar de jongen kroop, zoo gauw hij maar kon, weg in een hoek; want Vader kwam den stal binnen. Hij ging naar het paard en nam, zooals gewoonlijk den zieken poot op, om te zien of hij niet kon ontdekken, wat er aan scheelde.

&quot;Wat is dat?&quot; zei Vader, want hij zag, dat er letters op het hoefijzer waren ingekrast.

&quot;Neem het ijzer uit de hoef!&quot; las hij, en keek verbaasd en vragend rond. Toch begon hij te kijken en te voelen onder aan de hoef.

&quot;Daar geloof ik zowaar, dat ik iets scherps zit,&quot; mompelde hij na een poosje.

Terwijl hij met het paard bezig was, en de jongen in een hoek van den stal weggedoken zat, kwamen er weer andere bezoekers op de hoeve.

't Was namelijk zoo gegaan, dat nu Maarten, de ganzerik, zóó dicht bij zijn vroeger thuis was, hij den lust niet kon weerstaan, om zijn vrouw en kinderen te vertoonen aan de oude kameraden op de boerderij. Hij had eenvoudig Donsje en de kleine gansjes meêgenomen, en was er heen gewandeld.

Er was geen mensch op de hoeve bij Holger Nielsson toen de ganzerik er aankwam. Hij streek dus heel kalm neer, en liep rustig rond, en liet Donsje zien hoe heerlijk hij 't had gehad, toen hij nog een tamme gans was. Toen ze de heele plaats hadden bekeken, merkte hij, dat de deur van den koestal open stond.

&quot;Kijk hier nu eens in!&quot; zei hij, &quot;dan zul je zien waar ik vroeger woonde, dat is heel wat anders, dan je in moerassen op te houden, zooals we nu doen.&quot;

De ganzerik stond op den drempel en keek in den koestal.

&quot;Er is hier geen mensch,&quot; zei hij. &quot;Kom mee, Donsje, dan zal ik je het ganzenhok laten zien. Wees maar niet bang. Het is hier heelemaal niet gevaarlijk.&quot;

Toen gingen de ganzerik, Donsje en alle zes de jonge gansjes regelrecht het ganzenhok in, om te zien in welk een pracht en heerlijkheid de groote witte had geleefd, eer hij zich bij de wilde ganzen aansloot.

&quot;Kijk, zoo was het hier. Daar was mijn plaats, en daar stond de voederbak, die altijd vol haver en water was,&quot; zei de ganzerik.

&quot;Wacht eens, er zit nu ook nog wat in,&quot; en hij liep gauw naar den bak, en begon van den haver te smullen.

Maar Donsje was onrustig.

&quot;Laat ons nu weer naar buiten gaan,&quot; zei ze.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9l7wmagbc4tfr9cc879lqdpd2nnsgej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/405</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90105</id>
    <revision>
      <id>228566</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228566</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2338" sha1="cyxxgxgrmgbrptgpudmc0mdop46g4xl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
&quot;Nog maar een paar korreltjes!&quot; zei de ganzerik. Maar meteen
gaf hij een schreeuw, en vloog op den uitgang aan. Maar het
was te laat. De deur klapte dicht, de huismoeder stond buiten,
en deed den haak er op. Ze waren opgesloten!{{SIC|&quot;}}

{{lijn|5em}}

Vader had een scherp stuk ijzer uit den poot van den zwarte
gehaald, en stond heel vergenoegd zijn paard te streelen, toen
Moeder haastig den stal binnenliep.

&quot;Vader! Kom eens kijken wat een goede vangst ik daar deed!&quot;
zei ze.

&quot;Neen, wacht even, Moeder. Kijk eens hier,&quot; zei Vader. &quot;Nu
ben ik erachter gekomen, wat ons paard scheelde.&quot;

&quot;Ik geloof, dat het ons nu weer eens meêloopt,&quot; zei de Moeder.
&quot;Stel je voor, de groote ganzerik, die van 't voorjaar verdween,
is teruggekomen met zeven wilde ganzen! Ze gingen het ganzenhok
binnen, en daar heb ik ze allemaal opgesloten.&quot;

&quot;Dat is wonderlijk!&quot; zei Holger Nielsson. &quot;En weet je Moeder,
't allerbeste van dit alles is, dat we nu niet meer heoven denken,
dat de jongen den ganzerik meênam, toen hij van ons wegging.&quot;

&quot;Ja, daar heb je gelijk aan! Maar ik ben bang, dat we ze nu
van avond al slachten moeten. 't Is over een paar dagen al
St. Maarten, en we moeten ons haasten, als we ze nog op tijd
naar de stad willen krijgen.&quot;

&quot;'k Vind 't zonde den ganzerik te slachten, nu hij met zoo'n
groot gevolg hier thuis komt,&quot; zei Holger Nielsson.

&quot;Als 't ons beter ging, zou hij wel mogen blijven leven, maar
als we van hier weg moeten, kunnen we toch immers de ganzen
niet houden.&quot;

&quot;Ja, dat is waar ook.&quot;

&quot;Help me nu maar ze in huis te brengen,&quot; zei Moeder.

Ze gingen heen, en een oogenblik later zag de jongen Vader
aankomen met Maarten onder den eenen, en Donsje onder den
anderen arm, en met Moeder in huis gaan. De ganzerik riep,
zooals altijd, dat hij in gevaar was: &quot;Duimelot, Duimelot, help
me!&quot; hoewel hij niet weten kon, dat de jongen in zijn buurt was.

Niels Holgersson hoorde hem wel, maar hij bleef achter de
staldeur staan. Hij deed dat niet, omdat hij wist, dat het goed
voor hemzelf wezen zou, als de ganzerik op de slachtbank kwam
te liggen, — daar dacht hij op dat oogenblik heelemaal niet
aan — maar omdat hij — als hij den ganzerik redden wou, zich
aan Vader en Moeder moest vertoonen, en dat vond hij vreeselijk.

&quot;Ze hebben het al moeielijk genoeg,&quot; dacht hij. &quot;Moet ik hun
nu ook dat verdriet doen?&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cyxxgxgrmgbrptgpudmc0mdop46g4xl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228587</id>
      <parentid>228566</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228587</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2350" sha1="rhzsjz79pjvbs6jvdtcabswcidjbj32" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

&quot;Nog maar een paar korreltjes!&quot; zei de ganzerik. Maar meteen gaf hij een schreeuw, en vloog op den uitgang aan. Maar het was te laat. De deur klapte dicht, de huismoeder stond buiten, en deed den haak er op. Ze waren opgesloten!{{SIC|&quot;}}

{{lijn|5em}}

Vader had een scherp stuk ijzer uit den poot van den zwarte gehaald, en stond heel vergenoegd zijn paard te streelen, toen Moeder haastig den stal binnenliep.

&quot;Vader! Kom eens kijken wat een goede vangst ik daar deed!&quot; zei ze.

&quot;Neen, wacht even, Moeder. Kijk eens hier,&quot; zei Vader. &quot;Nu ben ik erachter gekomen, wat ons paard scheelde.&quot;

&quot;Ik geloof, dat het ons nu weer eens meêloopt,&quot; zei de Moeder.

&quot;Stel je voor, de groote ganzerik, die van 't voorjaar verdween, is teruggekomen met zeven wilde ganzen! Ze gingen het ganzenhok binnen, en daar heb ik ze allemaal opgesloten.&quot;

&quot;Dat is wonderlijk!&quot; zei Holger Nielsson. &quot;En weet je Moeder, 't allerbeste van dit alles is, dat we nu niet meer hoeven denken, dat de jongen den ganzerik meênam, toen hij van ons wegging.&quot;

&quot;Ja, daar heb je gelijk aan! Maar ik ben bang, dat we ze nu van avond al slachten moeten. 't Is over een paar dagen al St. Maarten, en we moeten ons haasten, als we ze nog op tijd naar de stad willen krijgen.&quot;

&quot;'k Vind 't zonde den ganzerik te slachten, nu hij met zoo'n groot gevolg hier thuis komt,&quot; zei Holger Nielsson.

&quot;Als 't ons beter ging, zou hij wel mogen blijven leven, maar als we van hier weg moeten, kunnen we toch immers de ganzen niet houden.&quot;

&quot;Ja, dat is waar ook.&quot;

&quot;Help me nu maar ze in huis te brengen,&quot; zei Moeder.

Ze gingen heen, en een oogenblik later zag de jongen Vader aankomen met Maarten onder den eenen, en Donsje onder den anderen arm, en met Moeder in huis gaan. De ganzerik riep, zooals altijd, dat hij in gevaar was: &quot;Duimelot, Duimelot, help me!&quot; hoewel hij niet weten kon, dat de jongen in zijn buurt was.

Niels Holgersson hoorde hem wel, maar hij bleef achter de staldeur staan. Hij deed dat niet, omdat hij wist, dat het goed voor hemzelf wezen zou, als de ganzerik op de slachtbank kwam te liggen, — daar dacht hij op dat oogenblik heelemaal niet aan — maar omdat hij — als hij den ganzerik redden wou, zich aan Vader en Moeder moest vertoonen, en dat vond hij vreeselijk.

&quot;Ze hebben het al moeielijk genoeg,&quot; dacht hij. &quot;Moet ik hun nu ook dat verdriet doen?&quot;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rhzsjz79pjvbs6jvdtcabswcidjbj32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/406</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90106</id>
    <revision>
      <id>228567</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228567</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="9e0pcq1hk4bxg9ujnh2sjmbfgp0z84m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Maar toen de deur achter den ganzerik dichtviel, kwam er
leven in den jongen. Hij vloog over 't grasveld, sprong op het
eikenhouten plankje voor de huisdeur en de gang in. Daar deed
hij ouder gewoonte zijn klompen uit, en liep naar de kamerdeur.
Maar hij vond het nog aldoor zóó akelig zich aan Vader en
Moeder te vertoonen, dat hij niet de kracht had de hand op te
heffen en te kloppen.

&quot;'t Is om Maarten, den ganzerik, te doen,&quot; dacht hij toen,
&quot;hij, die mijn beste vriend was, sinds ik hier voor 't laatst stond.&quot;

En in dat oogenblik herinnerde hij zich alles, wat de ganzerik
en hij hadden doorgemaakt, op bevroren meren en stormachtige
zeeën en onder gevaarlijke roofdieren. Toen klopte zijn hart van
dankbaarheid en liefde. En hij overwon zichzelf, en bonsde
op de deur.

&quot;Is daar iemand?&quot; zei Vader, en deed open.

&quot;Moeder, u moet den ganzerik niet aanraken!&quot; riep de jongen,
en op 't zelfde oogenblik gaven de ganzerik en Donsje, die op
een bank gebonden lagen, een schreeuw van blijdschap, zoodat
hij hoorde, dat ze nog in leven waren.

Maar wie ook een uitroep van vreugde liet hooren — dat
was Moeder.

&quot;Neen, wat ben je flink en groot geworden!&quot; riep ze.

De jongen was niet in de kamer gekomen, maar bleef op den
drempel staan, als iemand, die er niet zeker van is, hoe hij ontvangen
zal worden.

&quot;Goddank, Goddank, dat ik je terug heb,&quot; zei Moeder. &quot;Kom
toch binnen, kom binnen!&quot;

&quot;Wees welkom,&quot; zei Vader. Hij kon geen woord meer uitbrengen.

Maar de jongen bleef nog op den drempel staan. Hij kon niet
begrijpen, dat ze zoo blij waren met hem, zooals hij nu was.
Maar toen kwam Moeder, en sloeg de armen om zijn hals, en
trok hem mee in de kamer. En toen eerst begreep hij, wat er
gebeurd was.

&quot;Moeder, Vader! Ik ben groot! Ik ben weer een mensch geworden!&quot;
riep hij.

{{lijn|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9e0pcq1hk4bxg9ujnh2sjmbfgp0z84m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228588</id>
      <parentid>228567</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228588</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="bp149puuc9xw19fshtuwxuexnvokf6t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

Maar toen de deur achter den ganzerik dichtviel, kwam er leven in den jongen. Hij vloog over 't grasveld, sprong op het eikenhouten plankje voor de huisdeur en de gang in. Daar deed hij ouder gewoonte zijn klompen uit, en liep naar de kamerdeur. Maar hij vond het nog aldoor zóó akelig zich aan Vader en Moeder te vertoonen, dat hij niet de kracht had de hand op te heffen en te kloppen.

&quot;'t Is om Maarten, den ganzerik, te doen,&quot; dacht hij toen, &quot;hij, die mijn beste vriend was, sinds ik hier voor 't laatst stond.&quot;

En in dat oogenblik herinnerde hij zich alles, wat de ganzerik en hij hadden doorgemaakt, op bevroren meren en stormachtige zeeën en onder gevaarlijke roofdieren. Toen klopte zijn hart van dankbaarheid en liefde. En hij overwon zichzelf, en bonsde op de deur.

&quot;Is daar iemand?&quot; zei Vader, en deed open.

&quot;Moeder, u moet den ganzerik niet aanraken!&quot; riep de jongen, en op 't zelfde oogenblik gaven de ganzerik en Donsje, die op een bank gebonden lagen, een schreeuw van blijdschap, zoodat hij hoorde, dat ze nog in leven waren.

Maar wie ook een uitroep van vreugde liet hooren — dat was Moeder.

&quot;Neen, wat ben je flink en groot geworden!&quot; riep ze.

De jongen was niet in de kamer gekomen, maar bleef op den drempel staan, als iemand, die er niet zeker van is, hoe hij ontvangen zal worden.

&quot;Goddank, Goddank, dat ik je terug heb,&quot; zei Moeder. &quot;Kom toch binnen, kom binnen!&quot;

&quot;Wees welkom,&quot; zei Vader. Hij kon geen woord meer uitbrengen.

Maar de jongen bleef nog op den drempel staan. Hij kon niet begrijpen, dat ze zoo blij waren met hem, zooals hij nu was. Maar toen kwam Moeder, en sloeg de armen om zijn hals, en trok hem mee in de kamer. En toen eerst begreep hij, wat er gebeurd was.

&quot;Moeder, Vader! Ik ben groot! Ik ben weer een mensch geworden!&quot; riep hij.

{{lijn|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bp149puuc9xw19fshtuwxuexnvokf6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/407</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90107</id>
    <revision>
      <id>228568</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228568</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="1q36l7bih2ymitdqiob9issbvm3b5e7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|{{c|XLI.}}

{{c|'T AFSCHEID VAN DE WILDE GANZEN.}}}}

{{lijn|5em}}

De jongen stond den volgenden morgen vóór zonsopgang op
en ging naar het strand. Hij stond daar een eind ten oosten van
't visscherdorp Smyge, vóór 't nog goed licht was. Hij was alleen.
Hij was in 't ganzenhok geweest om Maarten, den ganzerik, te
roepen, maar die had niet van huis gewild. Hij had geen woord
gezegd, maar alleen het hoofd onder den vleugel gestoken, en
was weer ingeslapen.

't Scheen een heerlijke heldere dag te worden. 't Was bijna
even mooi weer, als op dien lentemorgen, toen de wilde ganzen
naar Skaane waren gekomen. De zee lag rustig en onbewegelijk.
De lucht was doodstil, en de jongen dacht er aan, wat een
goeden overtocht de ganzen zouden hebben.

Hij zelf leefde nog als in een soort bedwelming. Nu eens dacht
hij als dwerg, dan weer als mensch. Als hij een steenen walletje
langs den weg zag, was hij bang om verder te gaan, eer hij er
zich van had overtuigd, dat daar achter geen roofdier op den
loer lag. En dadelijk daarna lachte hij zichzelf uit, en verheugde
er zich over, dat hij groot en breed en sterk was, en nergens
bang voor hoefde te wezen.

Toen hij bij de kust kwam, ging hij, zoo groot als hij was,
vlak aan 't strand staan, opdat de wilde ganzen hem zouden zien.
't Was een groote trekdag. Onophoudelijk klonken er loktonen
vanuit de lucht. Hij glimlachte, toen hij er aan dacht, dat niemand
zoo goed als hij verstond, wat de vogels elkaar toeriepen.

Nu kwamen ook de wilde ganzen aanvliegen. De eene groote
troep volgde op den anderen.

&quot;Als 't nu maar niet mijn ganzen zijn, die weggaan zonder
me goedendag te zeggen,&quot; dacht hij. Hij zou hun zoo graag vertellen,
hoe alles gegaan was, en hun laten zien, dat hij weer een
mensch was geworden.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1q36l7bih2ymitdqiob9issbvm3b5e7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228590</id>
      <parentid>228568</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228590</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1775" sha1="5re784d48kqctcejaylwsr0xe4ulnum" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|{{c|XLI.}}

{{c|'T AFSCHEID VAN DE WILDE GANZEN.}}}}

{{lijn|5em}}

De jongen stond den volgenden morgen vóór zonsopgang op en ging naar het strand. Hij stond daar een eind ten oosten van 't visscherdorp Smyge, vóór 't nog goed licht was. Hij was alleen. Hij was in 't ganzenhok geweest om Maarten, den ganzerik, te roepen, maar die had niet van huis gewild. Hij had geen woord gezegd, maar alleen het hoofd onder den vleugel gestoken, en was weer ingeslapen.

't Scheen een heerlijke heldere dag te worden. 't Was bijna even mooi weer, als op dien lentemorgen, toen de wilde ganzen naar Skaane waren gekomen. De zee lag rustig en onbewegelijk. De lucht was doodstil, en de jongen dacht er aan, wat een goeden overtocht de ganzen zouden hebben.

Hij zelf leefde nog als in een soort bedwelming. Nu eens dacht hij als dwerg, dan weer als mensch. Als hij een steenen walletje langs den weg zag, was hij bang om verder te gaan, eer hij er zich van had overtuigd, dat daar achter geen roofdier op den loer lag. En dadelijk daarna lachte hij zichzelf uit, en verheugde er zich over, dat hij groot en breed en sterk was, en nergens bang voor hoefde te wezen.

Toen hij bij de kust kwam, ging hij, zoo groot als hij was, vlak aan 't strand staan, opdat de wilde ganzen hem zouden zien. 't Was een groote trekdag. Onophoudelijk klonken er loktonen vanuit de lucht. Hij glimlachte, toen hij er aan dacht, dat niemand zoo goed als hij verstond, wat de vogels elkaar toeriepen.

Nu kwamen ook de wilde ganzen aanvliegen. De eene groote troep volgde op den anderen.

&quot;Als 't nu maar niet mijn ganzen zijn, die weggaan zonder me goedendag te zeggen,&quot; dacht hij. Hij zou hun zoo graag vertellen, hoe alles gegaan was, en hun laten zien, dat hij weer een mensch was geworden.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5re784d48kqctcejaylwsr0xe4ulnum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/408</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90108</id>
    <revision>
      <id>228569</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228569</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2407" sha1="pw33yolermjmivblbh00rvggptplfs3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Daar kwam een troep, die sneller vloog en luider riep dan de
andere, en er was iets, dat hem zei, dat het deze troep moest
zijn. Maar hij kon ze niet zoo zeker herkennen als den vorigen
dag.

De troep vloog langzamer, en streek heen en weer langs het
strand. Toen begreep de jongen, dat zij het wezen moesten. Hij
kon alleen niet begrijpen, waarom de wilde ganzen niet bij hem
neerkwamen. 't Was toch onmogelijk, dat ze hem niet zagen.

Hij trachtte den loktoon te roepen, die hen bij hem zou brengen,
maar zijn tong was onwillig. Hij kon het rechte geluid niet krijgen.

Hij hoorde Akka hoog in de lucht roepen, maar hij begreep
niet wat ze zei.

&quot;Wat is dat? hebben de wilde ganzen een andere taal gekregen?&quot;
vroeg hij zich verbaasd af.

Hij wenkte hen met zijn muts, hij liep langs het strand en
riep: &quot;Hier ben ik! Waar ben jij?&quot;

't Scheen, dat hij ze alleen maar bang maakte. Ze vlogen hooger
op, en verder de zee in.

Toen begreep hij het eindelijk!

Ze wisten niet, dat hij een mensch was geworden. Ze herkenden
hem niet!

En hij kon ze niet roepen, omdat een mensch de taal van de
vogels niet spreken kan. Hij kon die niet meer spreken, en ook
niet meer verstaan.

Hoewel de jongen zoo blij was, dat hij uit de betoovering
verlost was, voelde hij 't als een bitter verdriet, dat hij op die
manier van zijn goede kameraden moest scheiden. Hij ging in
't zand zitten en verborg zijn gezicht in zijn handen. Wat hielp
het, of hij ze al nakeek?

Maar dadelijk daarna hoorde hij vleugels ruischen. Het was
Moeder Akka zwaar gevallen van Duimelot weg te gaan, en ze
kwma nog eens teurg. En nu de jongen stil zat, waagde ze 't
hem te naderen. Plotseling had zeker 't een of ander haar oogen
geopend, zoodat ze zag, wie hij was. Ze streek neer op de landpunt
vlak bij hem.

De jongen deed een uitroep van blijdschap, en omhelsde de
oude Akka. De andere wilde ganzen omringden hem, en streken
met hun snavel langs hem heen. Ze kakelden en praatten allen
door lkeaar, en wenschten hem allen hartelijk geluk. En hij sprak
ook, en dankte hen voor de heerlijk mooie reis, die hij met hen
had gemaakt. Maar op eens werden de wilde ganzen wonderlijk
stil, en trokken zich van hem terug. 't Was alsof ze wilden zeggen:
&quot;Och, hij is een mensch! Hij verstaat ons niet, en wij verstaan
hem niet.&quot;

Toen stond de jongen op, en ging naar Akka. Hij streelde en
liefkoosde haar. Dat deed hij ook met Yksi en Kaksi, Kolme&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pw33yolermjmivblbh00rvggptplfs3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228592</id>
      <parentid>228569</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228592</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="l2me80uxgky1y76ygf09mnrv24a0hdn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;nowiki /&gt;

Daar kwam een troep, die sneller vloog en luider riep dan de andere, en er was iets, dat hem zei, dat het deze troep moest zijn. Maar hij kon ze niet zoo zeker herkennen als den vorigen dag.

De troep vloog langzamer, en streek heen en weer langs het strand. Toen begreep de jongen, dat zij het wezen moesten. Hij kon alleen niet begrijpen, waarom de wilde ganzen niet bij hem neerkwamen. 't Was toch onmogelijk, dat ze hem niet zagen.

Hij trachtte den loktoon te roepen, die hen bij hem zou brengen, maar zijn tong was onwillig. Hij kon het rechte geluid niet krijgen.

Hij hoorde Akka hoog in de lucht roepen, maar hij begreep niet wat ze zei.

&quot;Wat is dat? hebben de wilde ganzen een andere taal gekregen?&quot; vroeg hij zich verbaasd af.

Hij wenkte hen met zijn muts, hij liep langs het strand en riep: &quot;Hier ben ik! Waar ben jij?&quot;

't Scheen, dat hij ze alleen maar bang maakte. Ze vlogen hooger op, en verder de zee in.

Toen begreep hij het eindelijk!

Ze wisten niet, dat hij een mensch was geworden. Ze herkenden hem niet!

En hij kon ze niet roepen, omdat een mensch de taal van de vogels niet spreken kan. Hij kon die niet meer spreken, en ook niet meer verstaan.

Hoewel de jongen zoo blij was, dat hij uit de betoovering verlost was, voelde hij 't als een bitter verdriet, dat hij op die manier van zijn goede kameraden moest scheiden. Hij ging in 't zand zitten en verborg zijn gezicht in zijn handen. Wat hielp het, of hij ze al nakeek?

Maar dadelijk daarna hoorde hij vleugels ruischen. Het was Moeder Akka zwaar gevallen van Duimelot weg te gaan, en ze kwma nog eens teurg. En nu de jongen stil zat, waagde ze 't hem te naderen. Plotseling had zeker 't een of ander haar oogen geopend, zoodat ze zag, wie hij was. Ze streek neer op de landpunt vlak bij hem.

De jongen deed een uitroep van blijdschap, en omhelsde de oude Akka. De andere wilde ganzen omringden hem, en streken met hun snavel langs hem heen. Ze kakelden en praatten allen door lkeaar, en wenschten hem allen hartelijk geluk. En hij sprak ook, en dankte hen voor de heerlijk mooie reis, die hij met hen had gemaakt. Maar op eens werden de wilde ganzen wonderlijk stil, en trokken zich van hem terug. 't Was alsof ze wilden zeggen:

&quot;Och, hij is een mensch! Hij verstaat ons niet, en wij verstaan hem niet.&quot;

Toen stond de jongen op, en ging naar Akka. Hij streelde en liefkoosde haar. Dat deed hij ook met Yksi en Kaksi, Kolme&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2me80uxgky1y76ygf09mnrv24a0hdn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/409</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90109</id>
    <revision>
      <id>228570</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228570</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="igeuzp8lw2hzp1ay7m4qjh77t7b4rix" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;en Neljä, Viisi en Kuusi, de ouden, die van 't begin af bij hem
waren geweest.

Toen ging hij van 't strand weg, het land in. Want hij wist
wel, dat vogelverdriet nooit lang duurt, en hij wilde van hen
weggaan, terwijl ze nog bedroefd waren, omdat ze hem missen
moesten.

Toen hij op den dijk gekomen was, keerde hij zich om, en keek
naar de vele vogeltroepen, die over zee vlogen. Alle riepen hun
loktonen, alleen één troep wilde ganzen vloog stil voort, zoolang
als hij ze zien kon.

Maar de troep was goed geordend, en vloog met flinke vaart,
en hun vleugelslagen waren sterk en krachtig. En de jongen
voelde zóó'n verlangen naar hen, die wegvlogen, dat hij bijna
wenschte, dat hij weer Duimelot was, die over land en zee kon
rijden met een troep wilde ganzen.

{{lijn|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>igeuzp8lw2hzp1ay7m4qjh77t7b4rix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228593</id>
      <parentid>228570</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228593</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="rivrxwen7ria1gueu4ccxf8wg7ithgd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;en Neljä. Viisi en Kuusi, de ouden, die van 't begin af bij hem waren geweest.

Toen ging hij van 't strand weg, het land in. Want hij wist wel, dat vogelverdriet nooit lang duurt, en hij wilde van hen weggaan, terwijl ze nog bedroefd waren, omdat ze hem missen moesten.

Toen hij op den dijk gekomen was, keerde hij zich om, en keek naar de vele vogeltroepen, die over zee vlogen. Alle riepen hun loktonen, alleen één troep wilde ganzen vloog stil voort, zoolang als hij ze zien kon.

Maar de troep was goed geordend, en vloog met flinke vaart, en hun vleugelslagen waren sterk en krachtig. En de jongen voelde zóó'n verlangen naar hen, die wegvlogen, dat hij bijna wenschte, dat hij weer Duimelot was, die over land en zee kon rijden met een troep wilde ganzen.

{{lijn|5em}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rivrxwen7ria1gueu4ccxf8wg7ithgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/410</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90110</id>
    <revision>
      <id>228571</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:52:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228571</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1496" sha1="oia072iyhswv4ce4by5dw819myl34u2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;VAN DE WERELDBEROEMDE ZWEEDSCHE SCHRIJFSTER&lt;br&gt;{{xx-larger|SELMA LAGERLÖF}}&lt;br&gt;VERSCHEEN BIJ DEN UITGEVER VAN DIT BOEK:&lt;br&gt;'''GÖSTA BERLING,''' ZESDE DRUK, PRIJS IN PRACHTB. ƒ 1.90 EN EEN PRACHTUITGAVE, GEÏLLUSTREERD MET 37 PLATEN NAAR TEEKENINGEN VAN GEORG PAULI, PRIJS IN PRACHB. ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''JERUZALEM,''' DERDE DRUK, PRIJS INGENAAID ƒ 2.90; IN PRACHTBAND ƒ 3.50.&lt;br&gt;'''MACHTEN EN MENSCHEN,''' PRIJS IN PRACHTBAND ƒ 3.50.&lt;br&gt;'''DE KEIZER VAN PORTUGAL,''' TWEEDE DRUK, PRIJS INGENAAID ƒ 2.25; GEBONDEN ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''CHRISTUSLEGENDEN,''' VIERDE DRUK, PRIJS INGENAAID ƒ 2.25; IN PRACHTBAND ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''NIELS HOLGERSSON'S WONDERBARE REIS,''' DERDE DRUK, PRIJS IN PRACHTB. ƒ 4.50.&lt;br&gt;'''DE VOERMAN,''' PRIJS IN PRACHTBAND ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''HET HUIS VAN LILJECRONA,''' 2&lt;sup&gt;E&lt;/sup&gt; DRUK, PRIJS IN PRACHTBAND ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''HERINNERINGEN,''' PRIJS INGENAAID ƒ 2.90; IN PRACHTBAND ƒ 3.50.&lt;br&gt;'''DE WONDEREN VAN DEN ANTICHRIST,''' 2&lt;sup&gt;E&lt;/sup&gt; DRUK, PRIJS INGEN. ƒ 2.90; IN PRACHTB. ƒ 3.50.&lt;br&gt;'''ONZICHTBARE KETENEN,''' PRIJS INGENAAID ƒ 3.50; IN PRACHTBAND ƒ 3.90.&lt;br&gt;'''LEVENSGEHEIMEN,''' PRIJS INGENAAID ƒ 1.50; IN PRACHTBAND ƒ 1.90.&lt;br&gt;'''OUD EN NIEUW,''' PRIJS INGENAAID ƒ 1.90; IN PRACHTBAND ƒ 2.50.&lt;br&gt;'''INGIRD,''' VIERDE GEÏLLUSTREERDE UITGAVE, PRIJS INGENAAID ƒ 0.75; IN PRACHTBAND ƒ 1.25.&lt;br&gt;'''ELSA,''' 2&lt;sup&gt;E&lt;/sup&gt; DRUK, ING. ƒ 0.75; IN PRACHTB. ƒ 1.25.&lt;br&gt;'''DE KONINGINNEN VAN KUNGAHÄLLA,''' 3&lt;sup&gt;E&lt;/sup&gt; DRUK, PRIJS INGEN. ƒ 0.75; IN PRACHTB. ƒ 1.25.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oia072iyhswv4ce4by5dw819myl34u2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228594</id>
      <parentid>228571</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:15:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228594</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1496" sha1="eyqht9seuhfd3as97m52k0l4912nstv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;VAN DE WERELDBEROEMDE ZWEEDSCHE SCHRIJFSTER&lt;br&gt;{{xx-larger|SELMA LAGERLÖF}}&lt;br&gt;VERSCHEEN BIJ DEN UITGEVER VAN DIT BOEK:&lt;br&gt;'''GÖSTA BERLING,''' ZESDE DRUK, PRIJS IN PRACHTB. ƒ 1.90 EN EEN PRACHTUITGAVE, GEÏLLUSTREERD MET 37 PLATEN NAAR TEEKENINGEN VAN GEORG PAULI, PRIJS IN PRACHB. ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''JERUZALEM,''' DERDE DRUK, PRIJS INGENAAID ƒ 2.90; IN PRACHTBAND ƒ 3.50.&lt;br&gt;'''MACHTEN EN MENSCHEN,''' PRIJS IN PRACHTBAND ƒ 3.50.&lt;br&gt;'''DE KEIZER VAN PORTUGAL,''' TWEEDE DRUK, PRIJS INGENAAID ƒ 2.25; GEBONDEN ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''CHRISTUSLEGENDEN,''' VIERDE DRUK, PRIJS INGENAAID ƒ 2.25; IN PRACHTBAND ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''NIELS HOLGERSSON'S WONDERBARE REIS,''' DERDE DRUK, PRIJS IN PRACHTB. ƒ 4.50.&lt;br&gt;'''DE VOERMAN,''' PRIJS IN PRACHTBAND ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''HET HUIS VAN LILJECRONA,''' 2&lt;sup&gt;E&lt;/sup&gt; DRUK, PRIJS IN PRACHTBAND ƒ 2.90.&lt;br&gt;'''HERINNERINGEN,''' PRIJS INGENAAID ƒ 2.90; IN PRACHTBAND ƒ 3.50.&lt;br&gt;'''DE WONDEREN VAN DEN ANTICHRIST,''' 2&lt;sup&gt;E&lt;/sup&gt; DRUK, PRIJS INGEN. ƒ 2.90; IN PRACHTB. ƒ 3.50.&lt;br&gt;'''ONZICHTBARE KETENEN,''' PRIJS INGENAAID ƒ 3.50; IN PRACHTBAND ƒ 3.90.&lt;br&gt;'''LEVENSGEHEIMEN,''' PRIJS INGENAAID ƒ 1.50; IN PRACHTBAND ƒ 1.90.&lt;br&gt;'''OUD EN NIEUW,''' PRIJS INGENAAID ƒ 1.90; IN PRACHTBAND ƒ 2.50.&lt;br&gt;'''INGIRD,''' VIERDE GEÏLLUSTREERDE UITGAVE, PRIJS INGENAAID ƒ 0.75; IN PRACHTBAND ƒ 1.25.&lt;br&gt;'''ELSA,''' 2&lt;sup&gt;E&lt;/sup&gt; DRUK, ING. ƒ 0.75; IN PRACHTB. ƒ 1.25.&lt;br&gt;'''DE KONINGINNEN VAN KUNGAHÄLLA,''' 3&lt;sup&gt;E&lt;/sup&gt; DRUK, PRIJS INGEN. ƒ 0.75; IN PRACHTB. ƒ 1.25.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eyqht9seuhfd3as97m52k0l4912nstv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Index:Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>90111</id>
    <revision>
      <id>228572</id>
      <timestamp>2026-10-20T19:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228572</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="kgyfykzh73xieexlo03a20z97obnauz" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Type=tijdschrift
|Taal=nl
|wikidata=
|Titel=Algemeen Handelsblad
|Ondertitel=
|Deel=
|Auteur=
|Vertaler=
|Redacteur=
|Illustrator=
|Stroming=
|Jaar=1920
|Uitgever=
|Plaats=
|Druk=
|OorspronkelijkeUitgave=
|Key=
|doe_wikidata=
|ISBN=
|OCLC=
|LCCN=
|BNF_ARK=
|DBNL=
|Bron=pdf
|Afbeelding=1
|Voortgang=V
|Delen=
|Pagina's=&lt;pagelist 1=5 /&gt;
|Opmerkingen=Zie [[:Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]
|NestedInhoud=
|Breedte=
|Css=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>kgyfykzh73xieexlo03a20z97obnauz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90112</id>
    <revision>
      <id>228573</id>
      <timestamp>2026-10-20T19:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228573</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14812" sha1="fyio6sgnlsmr863324vby78kqz6vsjl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Vincent Steenberg&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;s1&quot;/&gt;{{c|{{larger|EEN NIEUW SCHIP VOOR DE K.N.S.M.-VLOOT}}}}

{{c|{{larger|Te Bolnes van de helling.}}}}

{{gap}}Gistermiddag is op een der hellingen van de N.V. Scheepsbouwwerf der gebroeders Pot te Bolnes met goed gevolg te water gelaten het zeemotorvrachtschip „Karpo” in aanbouw voor de K.N.S.M. te Amsterdam.
&lt;br&gt;{{gap}}De hoofdafmetingen zijn: 57.52 bij 9.06 bij 5.18. De voortstuwing zal geschieden door een 575 P.K. Storkmotor.
&lt;br&gt;{{gap}}Op de vrijgekomen helling zullen de kielen worden gelegd van twee riviermotortankschepen van ongeveer 600 ton elk. De namen dezer schepen zijn „Albanië” en „Dalmatië”.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s1&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s2&quot;/&gt;{{c|{{larger|RONDLEIDING AQUARIUM.}}}}

{{gap}}Hedenavond van 8 tot 10 uur, zal de heer A. F. J. Portielje leiding geven aan bezoekers van het Artis-aquarium en daarbij in het bijzonder iets vertellen over dierenleven in het aquarium.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s2&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s3&quot;/&gt;{{c|{{larger|AANRIJDINGEN.}}}}

{{gap}}Op 28 Febr. jl. te ± 12.40 uur ’s namiddags is een wielrijder op het moment, dat hij een anderen wielrijder passeerde op de brug Lijnbaansgracht—Rozengracht, aangereden door een vierwielige autobus, waardoor beiden kwamen te vallen. Den laatstbedoelden wielrijder, zoowel als hun, die inlichtingen omtrent bovenbedoelde aanrijding kunnen verschaffen, wordt verzocht zich te vervoegen aan het politiebureau Marnixstraat 148.
&lt;br&gt;{{gap}}Op 28 Februari jl. te ± 16 uur is een wielrijder op den hoek van de Keizersgracht en de Westermarkt aangereden door een driewielige motorbakfiets. Op 1 Maart jl. te ± 14.30 uur is een wielrijder op de Westermarkt aangereden door een autobus. Hun, die inlichtingen omtrent bovenbedoelde aanrijdingen kunnen verschaffen, wordt verzocht zich te vervoegen aan het politiebureau Marnixstraat 148.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s3&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s4&quot;/&gt;{{c|{{larger|FIETS TE BEVRAGEN.}}}}

{{gap}}Aan het politiebureau Jonas Daniel Meijerplein no. 1, alhier, bevindt zich een zwart gelakt heerenrijwiel, zwart celluloïd stuur, torpedonaaf, Hevea Populair buitenbanden, zwart rubber handvatten, merk „Riga”, electrische lantaarn zonder glas en dynamo, merk „Summum”. Hun, die omtrent dit rijwiel inlichtingen kunnen verschaffen, wordt verzocht zich aan voornoemd bureau te melden.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s4&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s5&quot;/&gt;{{c|{{larger|SPREEKUUR WETHOUDER.}}}}

{{gap}}Wethouder mr. G. C. J. D. Kropman zal in plaats van Maandag a.s. pas op Maandag 13 Maart zijn gewone spreekuur houden.
{{lijn|8em}}
&lt;section end=&quot;s5&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s6&quot;/&gt;{{rechts|{{x-larger|{{underline|''KUNST''}}}}}}
&lt;section end=&quot;s6&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s7&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|ERNST ZAHN BIJ „MATHIS DER MALER”}}}}

{{gap}}Naar wij vernemen heeft het gemeentebestuur van Zürich den Zwitserschen schrijver Ernst Zahn afgevaardigd naar Amsterdam, om Zürich te vertegenwoordigen bij de opvoeringen van „Mathis der Maler”, die voor de Wagnervereeniging op 9 en 11 Maart a.s. in den Stadsschouwburg door het ensemble van de opera uit Zürich zullen worden gegeven.
&lt;br&gt;{{gap}}Ernst Zahn zal bij die gelegenheid een mededeeling van de stad Zürich overbrengen.

[[Bestand:Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad Ernst Zahn.jpg|250px|center]]

{{Block center|width=250px|{{c|{{fine|''ERNST ZAHN, de Zwitsersche schrijver, die de stad Zürich zal vertegenwoordigen bij de opvoeringen van „Mathis der Maler”.}}}}}}
&lt;section end=&quot;s7&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s8&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|HIERONYMUS BOSCH}}}}

{{c|{{larger|Hoe de kunsthistoricus dr. O. Benesj hem ziet.}}}}

{{gap}}Voor de afdeeling Kunstgeschiedenis van de Allard-Pierson-stichting heeft gisteravond in een der gehoorzalen der Amsterdamsche Universiteit de kunsthistoricus dr. O. Benesj uit Parijs een lezing gehouden over Hieronymus Bosch.
&lt;br&gt;{{gap}}De spreker, die zijn voordracht met lichtbeelden toelichtte, werd ingeleid door prof. dr. I. Q. van Regteren Altena.
&lt;br&gt;{{gap}}Dr. Benesj zeide dat de kunstbeschouwers die zich met Hieronymus Bosch hebben beziggehouden, zich dien laat-middeleeuwschen schilder vooral in twee vormen hebben voorgesteld. De eene, welke reeds tot de 16de eeuw te herleiden valt, ziet in hem vooral den schilder van het diabolische, groteske en komische. Terwijl men de oorzaak vroeger uitsluitend in de fantasie van den kunstenaar zocht, bewees de historische critiek van de 19e eeuw het verband van deze eigenschappen met het geestesleven van de late middeleeuwen. De andere voorstelling daarentegen releveert zijn bijzondere qualiteiten als schilder, als voorbereider zelfs der moderne schilderkunst.
&lt;br&gt;{{gap}}Hieronymus Bosch leefde in het niet centraal gelegen ’s-Hertogenbosch, maar zijn vroeg werk wijst op relaties met de kunst van de zuidelijke Nederlanden (o.a. van Dirck Bouts). Hij is hierin betrekkelijk naturalistisch, maar al dadelijk vertoonen zich hier en daar ook spot en ironie, zelfs in de religieuze voorstellingen. Haar moreel didactische strekking beantwoordt aan het laat-middeleeuwsche danken. Het schilderij is voor Bosch een spiegel der wereld zooals het goddelijke of menschelijk oog. Het cirkelrond is hem een geliefd motief, den diepen zin, dien hij tot uitdrukking wil brengen door de verschijningen, kleedt hij in den vorm van het beeldraasel, van de charade. Menigmaal bood de Nederlandsche spreekwoordenwijsheid thema’s voor zijn schilderijen. Zoo zijn de zeven doodzonden in den vorm van een reusachtig oog van God vereenigd. Zoo wijkt Bosch van naturalistische tendenzen af, terwille van een andere, in het begin van de 15e eeuw gangbare bemoeiing met den menschelijke geest. Bovendien is de opzettelijk naïef en ouderwetsch geziene wereld getroffen met een meesterschap over het penseel, dat in het oproepen van het atmosperische verband der dingen en de oneindigheid van de vrije ruimten van het landschap dat der tijdgenooten, die zich vooral toelegden op de uitbeelding van het menschelijk lichaam, verre voorbijstreefde. Spreker ging aan de hand der meesterwerken dit meesterschap van het groot visioen na. Hij wees erop, dat Bosch een belezen mensch geweest moet zijn, die Latijn verstond en die zoowel de satireschrijvers van zijn tijd (Sebastiaan Brandt bijvoorbeeld) als de sprookjesvertellers der middeleeuwen kende.
&lt;br&gt;{{gap}}Toch gaat zijn visie uit boven het literaire en boven wat men ook als zijn bron moge aanwijzen. Vooral een groep teekeningen waarvan de volledige beteekenis ook door zijn tijdgnooten niet ontraadsels kon worden bewijst, hoe hij zich over zijn plaats in de wereld geuit heeft. Hij incorporeert zichzelf in het betooverde bosch (het bosch, dat ziet en hoort) of in spookgestalten. Een hem obsedeerende daemonenwereld dwingt hij in zijn schilderijen en zoodoende bevrijdt hij zich van deze op geniale wijze.

[[Bestand:Portrait of Jheronimus Bosch 001 black and white version 02.jpg|237px|center]]

{{c|{{fine|''HIERONYMUS BOSCH (Zelfportret)''.}}}}
&lt;section end=&quot;s8&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s9&quot;/&gt;{{gap}}Het programma van het volksconcert van het Concertgebouworkest onder leiding van Eduard van Beinum op Zondag 5 Maart in het Concertgebouw te Amsterdam vermeldt de Ouverture tot en een aria uit „Le nozze di Figaro”, en het Piano-concert in Es K.V. 271, van Mozart en de Symphonie in C van Schubert; solisten zijn Hélène Ludolph, sopraan en Sara Novikoff, piano.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s9&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s10&quot;/&gt;{{gap}}De pianist Leo Nadelmann zal Maandag 6 Maart in Pulchri te ’s-Gravenhage werken van Brahms, Mozart, Schubert en Chopin spelen.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s10&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s11&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|AGENDA}}}}

{{rechts|{{sp|Amsterda}}m.}}

{{gap}}In Theater Carré wordt van 4 Maart tot 4 April een tentoonstelling gehouden van schilderijen, aquarellen en teekeningen, betrekking hebbende op: „Het circus”.

{{rechts|’s-{{sp|Gravenhag}}e.}}

{{gap}}Van 6 Maart tot 1 April wordt in kunsthandel Gebrs. Koch te ’s-Gravenhage een tentoonstelling gehouden van werken van den Franschen schilder Paul Hannaux.

{{rechts|{{sp|Arnhe}}m.}}

{{gap}}Kunstzaal Brouwer: Werken door R. Kimpe, 4—25 Maart.
{{lijn|8em}}
&lt;section end=&quot;s11&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s12&quot;/&gt;{{rechts|{{x-larger|{{underline|''WETENSCHAP''}}}}}}
&lt;section end=&quot;s12&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s13&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|NEDERL. HERVORMDE KERK TE DREMPT}}}}

{{c|{{larger|Gebouw van vóór 1100.}}}}

{{gap}}Bij de restauratie — van wege het Rijksbureau voor Monumentenzorg — van den Romaanschen kerktoren, die behoort bij de Ned. Hervormde kerk te Drempt in den Achterhoek — heeft men een opmerkelijke ontdekking gedaan wat het kerkgebouw betreft. Bij kloppen op den buitenmuur werd een hol geluid gehoord. Een onderzoek toonde aan, dat de bepleisterde buitenmuren uit halvesteens spouwmuren bestaan, die langen tijd na den bouw van den kerk moeten zijn aangebracht. Er achter kwam de oorspronkelijke buitenmuur te voorschijn, die uit tufsteen, in romaanschen stijl, bleek opgetrokken te zijn. Alleen de muur van het kruisgedeelte bleek uit baksteen te bestaan. Hieruit kan worden afgeleid, dat, zoowel de thans gerestaureerd wordende toren, als het kerkgebouw, dateeren van omstreeks 800 tot 1100, aangezien vóór 1100 uitsluitend tufsteen werd gebruikt.
&lt;br&gt;{{gap}}Van wege het Rijksbureau voor Monumentenzorg is deze week een voorloopig onderzoek ingesteld. Stellig wordt verwacht, dat pogingen in het werk zullen worden gesteld om ook het kerkgebouw te laten restaureeren. Het kerkgebouw staat aan den verkeersweg Doesburg—Doetinchem.
&lt;section end=&quot;s13&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s14&quot;/&gt;{{lijn}}{{lijn}}
[[Bestand:Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad ad Onafhankelijk met Kelly.jpg|500px|center]]
&lt;section end=&quot;s14&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s15&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|''BAKHUIS-ROOZEBOOM EN LORENTZ-MEDAILLE''}}}}

{{c|{{larger|''Toekenning der beide onderscheidingen''.}}}}

{{gap}}De afdeeling Natuurkunde van de Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen heeft besloten de Bakhuis—Roozeboom-Medaille uit te reiken aan dr. Arthur L. Day te Washington, oud-directeur van het Geophysisch Laboratorium aldaar en de Lorentz-medaille aan prof. Arnold Sornmerfeld, hoogleeraar in de theoretische natuurkunde aan de Universiteit van München. De overhandiging zal geschieden in een plechtige zitting der afdeeling, vermoedelijk in September.
&lt;br&gt;{{gap}}De Bakhuis Roozeboom-medaille is een gouden medaille, ingesteld ter nagedachtenis van prof. H. W. Bakhuis Roozeboom. Zij wordt eenmaal in de vier of vijf jaren uitgereikt aan hem of haar, die door zijn of haar arbeid op het gebied der phasenleer daarvoor in aanmerking komt.
&lt;br&gt;{{gap}}De Lorentz-medaille is in 1926 ingesteld ter gelegenheid van het gouden doctorsjubileum van prof. Lorentz. Dit, eveneens gouden, onderscheidingsteeken wordt eens in de vier jaren uitgereikt aan den beoefenaar der theoretische natuurkunde, die zich in het voorafgaande vierjarig tijdvak op dat gebied het meest heeft onderscheiden. In 1935 ontving prof. Oebije, de nobelprijswinnaar vam 1936, de medaille.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s15&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s16&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|DR. CASIMIR NAAR BIRMINGHAM}}}}

{{gap}}Dr. H. {{SIC|W.|B.}} G. Casimir van het Kamerlingh Onnes Laboratorium te Leiden is uitgenoodigd dit jaar te Birmingham de Poynting Memorial Lecture te houden Hij zal een onderwerp behandelen over lage temperaturen.
{{lijn|8em}}
&lt;section end=&quot;s16&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s17&quot;/&gt;{{rechts|{{x-larger|{{underline|''ONDERWIJS''}}}}}}
&lt;section end=&quot;s17&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s18&quot;/&gt;{{c|{{x-larger|ONDERWIJS AAN SCHIPPERSKINDEREN}}}}

{{c|{{larger|Voortgang en vooruitgang der actie.}}}}

{{gap}}Onder voorzitterschap van den heer W. Polderman, inspecteur van het nijverheidsonderwijs, heeft het bestuur van het Onderwijsfonds voor de Scheepvaart dezer dagen te Amsterdam vergaderd. Volgens het verslag van den secretaris, den heer G. de Jong, waren er in het afgeloopen jaar 11.345 schipperskinderen in den leerplichtigen leeftijd, van wie 3358 of 29,6% (vorig jaar 27,6%) gedurende het geheele jaar een school bezochten. Niet minder dan 2969 kinderen of 26,2% (vorig jaar 28,2%) bezochten in het geheel geen school.
&lt;br&gt;{{gap}}Het aantal leerlingen, dat de binnenvaartscholen van het Onderwijsfonds bezocht, was 3011: te Amsterdam 597, te Breskens 90, te Dordrecht 226, te Groningen 304, enz. Er zijn plannen tot stichting van een binnenvaartschool te Zierikzee.
&lt;br&gt;{{gap}}De vergadering besloot, bij de gemeente Rotterdam ingevolge art. 25 der Nijverheidsonderwijswet een aanvraag in te dienen voor het oprichten van een dagnijverheidsschool voor de Rijn- en Binnenvaart.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s18&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s19&quot;/&gt;{{c|LEZINGEN PROF. DR. H. BOHR.}}

{{gap}}Prof. Harald Bohr uit Kopenhagen zal in de week van 6 tot 11 Maart een bezoek brengen aan ons land, op uitnoodiging van de „Organisatie van Natuurphilosophische en Technologische Faculteiten in Nederland”, voor het houden van eenige voordrachten over zijn werk. Hij zal spreken op 7 en 9 Maart te Utrecht, resp. Leiden; op 8 en 10 Maart resp. te Amsterdam en te Groningen.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s19&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s20&quot;/&gt;{{c|ACADEMISCHE EXAMENS.}}

{{gap}}{{sp|Leide}}n. Bevorderd tot doctor in de rechtsgeleerdheid op proefschrift getiteld: „Bijdrage tot de kennis van het leenstelsel in de republiek Holland” de heer dr. J. J. A. Wijs, geboren te Amsterdam; geslaagd examen van apothekersassistent mej. E. A. Lenjes, te ’s-Gravenhage.
&lt;br&gt;{{gap}}{{sp|Leide}}n. Doctoraal-examen rechten de heer F. H. Fries; arts-examen eerste gedeelte de heeren E. F. G. van Doorn, M. L. J. Vaessen, J. M. Mowoka; bevorderd tot arts de heeren A. B. van Haaften, A. P. Kalis, L. D. J. Reeser en mej. C. J. Buurman; doctoraal-examen geneeskunde de heeren A. C. M. Stam en H. Dekema.
&lt;br&gt;{{gap}}{{sp|Utrech}}t. Geslaagd voor het candidaats-examen Indisch recht mej. J. J. Th. Sneyders; doctoraal examen sociale geographie P. G. M. Timmermans; cand.-examen kunstgeschiedenis mej. B. L. D. Ihle; semi-artsexamen E. W. Saatruebe, R. Voorhorst en D. Ragay; artsexamen: S. M. van Ommeren, H. J. Hermans; theor. tandheelk. 1e ged. J. van Berge Henegouwen, E. Holthuis; tandartsex.: A. Hartong van Ark, A. F. Lintner.
&lt;br&gt;{{gap}}{{sp|Nĳmege}}n. Geslaagd voor het doctoraalexamen in de rechten de heer F. F. P. J. Kimmel uit Breda.
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s20&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s21&quot;/&gt;{{c|EXAMENS APOTHEKERSADSISTENT.}}

{{gap}}{{sp|Amsterda}}m. Geslaagd de dames M. J. Bosman (Hoogmade) en H. W. Roest (Ter Aar) en de heer F. H. Baalman (Achterveld).
{{lijn|5em}}
&lt;section end=&quot;s21&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;s22&quot;/&gt;{{c|STUURLIEDEN-EXAMENS.}}

{{gap}}’s-{{sp|Gravenhag}}e. Geslaagd voor derde stuurman groote handelsvaart J. Harkema, G. van Santen, A. Timmer en R. Wagenaar.&lt;section end=&quot;s22&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fyio6sgnlsmr863324vby78kqz6vsjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/411</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90113</id>
    <revision>
      <id>228574</id>
      <timestamp>2026-10-20T19:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228574</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="nf1cms33yo0l73o23b9kn2mm1kinj7z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|'''Eenige Nederlandsche Bladen over &quot;Christuslegenden&quot;.'''}}
{{lijn}}

:'''&quot;De Oprechte Haarlemsche Courant&quot;.'''

Er ligt een toon in van heerlijke warmte. Er zingt een klank in van
geloovige wijding. Elk der verhaaltjes, hoe eenvoudig ook en schijnbaar
kinderachtig, wordt onder haar hand vlammend van mystisch schoon.
Zij bracht in deze legenden niet als bloote, lieve vertelseltjes; maar dadelijk
voelde zij; hoe de kern van elk verhaaltje brandend was van liefde voor
het Kindeken Gods en zij puurde, die kern eruit, omstreelde die met den
geur heurer poëzie, vertelde toen kinderlijk-naïef, subliem-eenvoudig, wat
zoo eene sproke voor har geweest was en wat het anderen zijn moest;
'''prediking van liefde en trouw en geloof en godsvrucht.''' In elk der
legenden is als hoofdelement: de hoogste liefde loutert en verreint, maakt
goed wat slecht was, verandert het onschoone tot schoon. En dit is wellicht
ook Selma Lagerlöf's hoogste begeeren in àl haar werk: te getuigen
van liefde en geloof, die onafscheidelijk bij elkaar behooren en te zamen,
vereend, leidsters zijn van al wat goed is en schoon....


:'''&quot;Het Weekblad voor Litteratuur&quot;.'''

'''Zonder voorbehoud kunnen wij dezen bundel legenden, als reine,
'''ernstige ontspannings-lectuur aanvaarden.''' Wanneer men nu niet vergeet
dat het geen historie is, en het ook als zoodanig niet wordt gegeven, zal
niemand ze onvoldaan ter zijde leggen.

:'''&quot;Boekenschouw&quot;.'''

'''Dit boek, vol poëzie en piëteit worde in ons land door jong en oud
'''geleerden en niet geleerden gelezen,''' omdat de wereldberoemde schrijfster
van &quot;Gösta Berling&quot; en &quot;Jerusalem&quot; hier iets geleverd heeft, dat eenig
is in onze hedendaagsche literatuur, doordat zij de uitnemendste voorstellingen
van de moderne vertelkunst als werktuig eener religieuze inspiratie
gebruikt, waarvan de uitingen, door hun echte en spontane naïviteit
ongezocht herinneren aan wat de godsdienstige genieën der oude Christelijke
kerk een sgaven, als ze in gedichten en kunstwerken hun ingevingen
en droomen vereeuwigden.
{{right|{{x-smaller|''Henri H. van Calker.''}}}}

:'''&quot;De Nederlander&quot;.'''

Ofschoon wij met zulke legenden, waarin het zuiver-historische achter
al die voortbrengselen der fantasie schuil gaat, over 't algemeen niet zijn
ingeomen, moeten wij toch verklaren, dat het der schrijfster gelukt is
werkelijk treffende wenken daartusschen te voegen. Een enkel voorbeeld:
Aan het einde van De Kaarsvlam verklaart de schrijfster: &quot;Wat er uitgewerkt
is door het Licht, dat in de donkere dagen van Jerusalem is uitgegaan,
dat is niet uit te meten, noch te berekenen.&quot;

:'''&quot;De Tijdspiegel&quot;.'''

Aan wien is 't beter toevertrouwd dan aan deze auteur, om zulke stukjes
achter lijst en glas te zetten; aan haar, die 't ongekunstelde zoo weet te
vereenigen in spontane naïviteit met hetgeen goede smaak en kunstgevoel
eischen! Dat Selma Lagerlöf daarin geslaagd is, bewijzen deze studiën;
'''vooral de kleine stukjes zijn juweeltjes, welke waarlijk geen gouden
'''randje meer noodig hebben.'''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nf1cms33yo0l73o23b9kn2mm1kinj7z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228595</id>
      <parentid>228574</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228595</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="nnkwtrajfsmw8qv7yzpdojf2dypypxo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|'''Eenige Nederlandsche Bladen over &quot;Christuslegenden&quot;.'''}}
{{lijn}}

:'''&quot;De Oprechte Haarlemsche Courant&quot;.'''

Er ligt een toon in van heerlijke warmte. Er zingt een klank in van geloovige wijding. Elk der verhaaltjes, hoe eenvoudig ook en schijnbaar kinderachtig, wordt onder haar hand vlammend van mystisch schoon. Zij bracht in deze legenden niet als bloote, lieve vertelseltjes; maar dadelijk voelde zij; hoe de kern van elk verhaaltje brandend was van liefde voor het Kindeken Gods en zij puurde, die kern eruit, omstreelde die met den geur heurer poëzie, vertelde toen kinderlijk-naïef, subliem-eenvoudig, wat zoo eene sproke voor har geweest was en wat het anderen zijn moest; '''prediking van liefde en trouw en geloof en godsvrucht.''' In elk der legenden is als hoofdelement: de hoogste liefde loutert en verreint, maakt goed wat slecht was, verandert het onschoone tot schoon. En dit is wellicht ook Selma Lagerlöf's hoogste begeeren in àl haar werk: te getuigen van liefde en geloof, die onafscheidelijk bij elkaar behooren en te zamen, vereend, leidsters zijn van al wat goed is en schoon....


:'''&quot;Het Weekblad voor Litteratuur&quot;.'''

'''Zonder voorbehoud kunnen wij dezen bundel legenden, als reine, '''ernstige ontspannings-lectuur aanvaarden.''' Wanneer men nu niet vergeet dat het geen historie is, en het ook als zoodanig niet wordt gegeven, zal niemand ze onvoldaan ter zijde leggen.

:'''&quot;Boekenschouw&quot;.'''

'''Dit boek, vol poëzie en piëteit worde in ons land door jong en oud '''geleerden en niet geleerden gelezen,''' omdat de wereldberoemde schrijfster van &quot;Gösta Berling&quot; en &quot;Jerusalem&quot; hier iets geleverd heeft, dat eenig is in onze hedendaagsche literatuur, doordat zij de uitnemendste voorstellingen van de moderne vertelkunst als werktuig eener religieuze inspiratie gebruikt, waarvan de uitingen, door hun echte en spontane naïviteit ongezocht herinneren aan wat de godsdienstige genieën der oude Christelijke kerk een sgaven, als ze in gedichten en kunstwerken hun ingevingen en droomen vereeuwigden.
{{right|{{x-smaller|''Henri H, van Calker.''}}}}

:'''&quot;De Nederlander&quot;.'''

Ofschoon wij met zulke legenden, waarin het zuiver-historische achter al die voortbrengselen der fantasie schuil gaat, over 't algemeen niet zijn ingeomen, moeten wij toch verklaren, dat het der schrijfster gelukt is werkelijk treffende wenken daartusschen te voegen. Een enkel voorbeeld: Aan het einde van De Kaarsvlam verklaart de schrijfster: &quot;Wat er uitgewerkt is door het Licht, dat in de donkere dagen van Jerusalem is uitgegaan, dat is niet uit te meten, noch te berekenen.&quot;

:'''&quot;De Tijdspiegel&quot;.'''

Aan wien is 't beter toevertrouwd dan aan deze auteur, om zulke stukjes achter lijst en glas te zetten; aan haar, die 't ongekunstelde zoo weet te vereenigen in spontane naïviteit met hetgeen goede smaak en kunstgevoel eischen! Dat Selma Lagerlöf daarin geslaagd is, bewijzen deze studiën; '''vooral de kleine stukjes zijn juweeltjes, welke waarlijk geen gouden '''randje meer noodig hebben.'''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnkwtrajfsmw8qv7yzpdojf2dypypxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf/412</title>
    <ns>104</ns>
    <id>90114</id>
    <revision>
      <id>228577</id>
      <timestamp>2026-10-20T19:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proefgelezen */</comment>
      <origin>228577</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="2vfdp4pdnpmz42pknpj8dq9nrmzlts7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|'''Eenige Nederlandsche Bladen over &quot;Jerusalem&quot;.'''}}
{{lijn}}

:'''De Nieuwe Courant:'''

'''Dit is weer een heerlijk boek van de geniale dichteres-in-proza.''' Frissche
oorpsronkelijkheid, stoute fantasie, diepe zielkunde, forsche stijl en krachtige
typeering. Al deze menschen leven een sterk persoonlijk leven. '''Zoaals in
'''Gösta Berling bestaat het boek uit hoofdstukken, die hoewel ze in
'''verband staan met elkaar, elk op zichzelf een mooi fragment vormen,
'''zonder overgang, abrupt zonder dorheid.''' Het boek is zoo vol, dat elke andere schrijver verscheidene deelen had noodig gehad om het leven van
deze menschengroep te vertellen. Maar Selma Lagerlöf geeft dan ook
enkel het essentiëele, zonder beschrijvingen. En welk een kracht ligt er
niet in deze zelfbeperking! '''Prachtig zijn de Inleiding, De ondergang
'''van l'Univers. De verkooping. Gertrud. Dit is een boek vol intens
'''zieleleven, dat ons alleen daarom niet zoo verrast als Gösta Berling,
'''omdat wij gewend zijn van Selma Lagerlöf niet anders dan gaven van
'''schoonheid te ontvangen. Want zij is als de bevoorrechte koningsdochter
'''uit oude sprookjes; van haar dichterlippen regent het rozen
'''en paarlen.

:'''De Nederlander:'''

Wij hebben hier met een '''belangrijk verschijnsel''' op '''godsdienstig
'''gebied''' te doen. Gewone roman-lectuur is 't niet. Maar wiet walgt van
het alledaagsche, zal Selma Lagerlöf danken.

'''Wij verklaren in langen tijd niets te hebben gelzen, dat zooveel
'''te genieten en te dneken gaf.


:'''De Amsterdammer (Groene):'''

'''Selma Lagerlöf is een andere Zweedsche nachtegaal. Zij zingt uit
'''de ziel en de ziel uit van haar volk. EN zij doet dat als een nachtegaal.
'''Niet in diep-doordachte, kunstig geweven zangen. Als een
'''nachtegaal gaat zij zonder gezochte overgangen van de eene stemming
'''in de andere, rapsodisch maar bekorend.

:'''Boekenschouw:'''

Het moge volstaan, met het oog op de bizondere bestemming van
Boekenschouw, er op te wijzen dat Selma Lagerlöf's werk '''in geloofs-''' en
'''zedelik opzicht ongevaarlik is''' van 't begin tot het einde en meer nog,
'''een aanbevelenswaardige lektuur voor iedereen.''' Want ook daarin onderscheidt
ze zich van de meesten harer tijdgenooten dat ze niet God uit den
hemel jaagt en Zijn troon verdeelt onder haars gelijken, maar Hem
erkent als Alfa en Omega van alle dingen en Hem tracht te dienen in
ootmoed en gehoorzaamdheid.

:'''De Telegraaf:'''

'''Zoo biedt dit boek veel schoons,''' doorploegt het veld der mystiek en
roert het diepe gemoedsleven, slingert den band om millioenen en '''wekt
'''op tot een leven van eerlijkheid, trouw en liefde.'''

:'''Oprechte Haarlemsche Courant:'''

'''En om 't etische èn om 't aestetische verdient &quot;Jeruzalem&quot; groote
'''sympathie van zéér velen.

:'''De Kerkelijke Courant:'''

'''Men vraagt zich af, wat er heerlijks moet omgaan in het hoofd
'''der vrouw, die ons zooveel voortreffelijks te genieten geeft.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vfdp4pdnpmz42pknpj8dq9nrmzlts7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228578</id>
      <parentid>228577</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ben the Bear09</username>
        <id>16243</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>228578</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="7gqfm7k3uez0f6mr18b3yhodu3vgpzk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Ben the Bear09&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|'''Eenige Nederlandsche Bladen over &quot;Jeruzalem&quot;.'''}}
{{lijn}}

:'''De Nieuwe Courant:'''

'''Dit is weer een heerlijk boek van de geniale dichteres-in-proza.''' Frissche
oorpsronkelijkheid, stoute fantasie, diepe zielkunde, forsche stijl en krachtige
typeering. Al deze menschen leven een sterk persoonlijk leven. '''Zoaals in
'''Gösta Berling bestaat het boek uit hoofdstukken, die hoewel ze in
'''verband staan met elkaar, elk op zichzelf een mooi fragment vormen,
'''zonder overgang, abrupt zonder dorheid.''' Het boek is zoo vol, dat elke andere schrijver verscheidene deelen had noodig gehad om het leven van
deze menschengroep te vertellen. Maar Selma Lagerlöf geeft dan ook
enkel het essentiëele, zonder beschrijvingen. En welk een kracht ligt er
niet in deze zelfbeperking! '''Prachtig zijn de Inleiding, De ondergang
'''van l'Univers. De verkooping. Gertrud. Dit is een boek vol intens
'''zieleleven, dat ons alleen daarom niet zoo verrast als Gösta Berling,
'''omdat wij gewend zijn van Selma Lagerlöf niet anders dan gaven van
'''schoonheid te ontvangen. Want zij is als de bevoorrechte koningsdochter
'''uit oude sprookjes; van haar dichterlippen regent het rozen
'''en paarlen.

:'''De Nederlander:'''

Wij hebben hier met een '''belangrijk verschijnsel''' op '''godsdienstig
'''gebied''' te doen. Gewone roman-lectuur is 't niet. Maar wiet walgt van
het alledaagsche, zal Selma Lagerlöf danken.

'''Wij verklaren in langen tijd niets te hebben gelzen, dat zooveel
'''te genieten en te dneken gaf.


:'''De Amsterdammer (Groene):'''

'''Selma Lagerlöf is een andere Zweedsche nachtegaal. Zij zingt uit
'''de ziel en de ziel uit van haar volk. EN zij doet dat als een nachtegaal.
'''Niet in diep-doordachte, kunstig geweven zangen. Als een
'''nachtegaal gaat zij zonder gezochte overgangen van de eene stemming
'''in de andere, rapsodisch maar bekorend.

:'''Boekenschouw:'''

Het moge volstaan, met het oog op de bizondere bestemming van
Boekenschouw, er op te wijzen dat Selma Lagerlöf's werk '''in geloofs-''' en
'''zedelik opzicht ongevaarlik is''' van 't begin tot het einde en meer nog,
'''een aanbevelenswaardige lektuur voor iedereen.''' Want ook daarin onderscheidt
ze zich van de meesten harer tijdgenooten dat ze niet God uit den
hemel jaagt en Zijn troon verdeelt onder haars gelijken, maar Hem
erkent als Alfa en Omega van alle dingen en Hem tracht te dienen in
ootmoed en gehoorzaamdheid.

:'''De Telegraaf:'''

'''Zoo biedt dit boek veel schoons,''' doorploegt het veld der mystiek en
roert het diepe gemoedsleven, slingert den band om millioenen en '''wekt
'''op tot een leven van eerlijkheid, trouw en liefde.'''

:'''Oprechte Haarlemsche Courant:'''

'''En om 't etische èn om 't aestetische verdient &quot;Jeruzalem&quot; groote
'''sympathie van zéér velen.

:'''De Kerkelijke Courant:'''

'''Men vraagt zich af, wat er heerlijks moet omgaan in het hoofd
'''der vrouw, die ons zooveel voortreffelijks te genieten geeft.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7gqfm7k3uez0f6mr18b3yhodu3vgpzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>228596</id>
      <parentid>228578</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228596</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2927" sha1="f9qc2jmw2cgmnr66h51x4zx9l6whxkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Havang(nl)&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{x-larger|'''Eenige Nederlandsche Bladen over &quot;Jeruzalem&quot;.'''}}
{{lijn}}

:'''De Nieuwe Courant:'''

'''Dit is weer een heerlijk boek van de geniale dichteres-in-proza.''' Frissche oorpsronkelijkheid, stoute fantasie, diepe zielkunde, forsche stijl en krachtige typeering. Al deze menschen leven een sterk persoonlijk leven. '''Zoaals in Gösta Berling bestaat het boek uit hoofdstukken, die hoewel ze in verband staan met elkaar, elk op zichzelf een mooi fragment vormen, zonder overgang, abrupt zonder dorheid.''' Het boek is zoo vol, dat elke andere schrijver verscheidene deelen had noodig gehad om het leven van deze menschengroep te vertellen. Maar Selma Lagerlöf geeft dan ook enkel het essentiëele, zonder beschrijvingen. En welk een kracht ligt er niet in deze zelfbeperking! '''Prachtig zijn de Inleiding. De ondergang van l'Univers. De verkooping. Gertrud. Dit is een boek vol intens zieleleven, dat ons alleen daarom niet zoo verrast als Gösta Berling, omdat wij gewend zijn van Selma Lagerlöf niet anders dan gaven van schoonheid te ontvangen. Want zij is als de bevoorrechte koningsdochter uit oude sprookjes; van haar dichterlippen regent het rozen en paarlen.'''

:'''De Nederlander:'''

Wij hebben hier met een '''belangrijk verschijnsel''' op '''godsdienstig '''gebied''' te doen. Gewone roman-lectuur is 't niet. Maar wie walgt van het alledaagsche, zal Selma Lagerlöf danken.

'''Wij verklaren in langen tijd niets te hebben gelezen, dat zooveel te genieten en te denken gaf.'''


:'''De Amsterdammer (Groene):'''

'''Selma Lagerlöf is een andere Zweedsche nachtegaal. Zij zingt uit de ziel en de ziel uit van haar volk. En zij doet dat als een nachtegaal. Niet in diep-doordachte, kunstig geweven zangen. Als een nachtegaal gaat zij zonder gezochte overgangen van de eene stemming in de andere, rapsodisch maar bekorend.'''

:'''Boekenschouw:'''

Het moge volstaan, met het oog op de bizondere bestemming van Boekenschouw, er op te wijzen dat Selma Lagerlöf's werk '''in geloofs-''' en '''zedelik opzicht ongevaarlik is''' van 't begin tot het einde en meer nog, '''een aanbevelenswaardige lektuur voor iedereen.''' Want ook daarin onderscheidt ze zich van de meesten harer tijdgenooten dat ze niet God uit den hemel jaagt en Zijn troon verdeelt onder haars gelijken, maar Hem erkent als Alfa en Omega van alle dingen en Hem tracht te dienen in ootmoed en gehoorzaamdheid.

:'''De Telegraaf:'''

'''Zoo biedt dit boek veel schoons,''' doorploegt het veld der mystiek en roert het diepe gemoedsleven, slingert den band om millioenen en '''wekt op tot een leven van eerlijkheid, trouw en liefde.'''

:'''Oprechte Haarlemsche Courant:'''

'''En om 't etische èn om 't aestetische verdient &quot;Jeruzalem&quot; groote sympathie van zéér velen.'''

:'''De Kerkelijke Courant:'''

'''Men vraagt zich af, wat er heerlijks moet omgaan in het hoofd der vrouw, die ons zooveel voortreffelijks te genieten geeft.'''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f9qc2jmw2cgmnr66h51x4zx9l6whxkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Een nieuw schip voor de K.N.S.M.-vloot</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90115</id>
    <revision>
      <id>228580</id>
      <timestamp>2026-10-20T19:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="630" sha1="nmg0qgvvwhupuv52ff2zip5l6g2qfc6" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Een nieuw schip voor de K.N.S.M.-vloot te Bolnes van de helling’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s1 tosection=s1/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>nmg0qgvvwhupuv52ff2zip5l6g2qfc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90116</id>
    <revision>
      <id>228581</id>
      <timestamp>2026-10-20T19:30:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="k0lj4mc1q7qc7gbzetwy1neskbq9zfn" xml:space="preserve">[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112]]</text>
      <sha1>k0lj4mc1q7qc7gbzetwy1neskbq9zfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Rondleiding aquarium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90117</id>
    <revision>
      <id>228585</id>
      <timestamp>2026-10-20T19:36:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="587" sha1="biehkrgtxyx278gpz05mjt263345n7f" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Rondleiding aquarium’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s2 tosection=s2/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>biehkrgtxyx278gpz05mjt263345n7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niels Holgersson/XL</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90118</id>
    <revision>
      <id>228589</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:11:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="d1lef4jc339cofmyqx6gh8e7tiac7gd" xml:space="preserve">&lt;pages Index=&quot;Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf&quot; from=398 to=406 header=1 /&gt;</text>
      <sha1>d1lef4jc339cofmyqx6gh8e7tiac7gd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niels Holgersson/XLI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90119</id>
    <revision>
      <id>228597</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gevalideerd */</comment>
      <origin>228597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="kk9rki0d92kmrybugl5kgtcm9hpwvxs" xml:space="preserve">&lt;pages Index=&quot;Lagerlof, Niels Holgersson's Wonderbare Reis (1917).pdf&quot; from=407 to=409 header=1 /&gt;</text>
      <sha1>kk9rki0d92kmrybugl5kgtcm9hpwvxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:De Telegraaf, Jaargang 043</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90120</id>
    <revision>
      <id>228600</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:De Telegraaf]]'</comment>
      <origin>228600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="efpsre8n16odyi72ymvbbpfsglbailb" xml:space="preserve">[[Categorie:De Telegraaf]]</text>
      <sha1>efpsre8n16odyi72ymvbbpfsglbailb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Architectura, Jaargang 05, Nummer 03</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90121</id>
    <revision>
      <id>228603</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Architectura, Jaargang 05]]'</comment>
      <origin>228603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="eqjoq758shg8m6g8uw8xjqhr9x1l0tn" xml:space="preserve">[[Categorie:Architectura, Jaargang 05]]</text>
      <sha1>eqjoq758shg8m6g8uw8xjqhr9x1l0tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Architectura, Jaargang 05, Nummer 04</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90122</id>
    <revision>
      <id>228604</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Architectura, Jaargang 05]]'</comment>
      <origin>228604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="eqjoq758shg8m6g8uw8xjqhr9x1l0tn" xml:space="preserve">[[Categorie:Architectura, Jaargang 05]]</text>
      <sha1>eqjoq758shg8m6g8uw8xjqhr9x1l0tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Architectura, Jaargang 05, Nummer 05</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90123</id>
    <revision>
      <id>228605</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Architectura, Jaargang 05]]'</comment>
      <origin>228605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="eqjoq758shg8m6g8uw8xjqhr9x1l0tn" xml:space="preserve">[[Categorie:Architectura, Jaargang 05]]</text>
      <sha1>eqjoq758shg8m6g8uw8xjqhr9x1l0tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Architectura, Jaargang 05, Nummer 07</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90124</id>
    <revision>
      <id>228606</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Architectura, Jaargang 05]]'</comment>
      <origin>228606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="eqjoq758shg8m6g8uw8xjqhr9x1l0tn" xml:space="preserve">[[Categorie:Architectura, Jaargang 05]]</text>
      <sha1>eqjoq758shg8m6g8uw8xjqhr9x1l0tn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c., 1622</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90125</id>
    <revision>
      <id>228607</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:38:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]'</comment>
      <origin>228607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx" xml:space="preserve">[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]</text>
      <sha1>gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c., 1623</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90126</id>
    <revision>
      <id>228608</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:39:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]'</comment>
      <origin>228608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx" xml:space="preserve">[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]</text>
      <sha1>gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c., 1624</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90127</id>
    <revision>
      <id>228609</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]'</comment>
      <origin>228609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx" xml:space="preserve">[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]</text>
      <sha1>gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c., 1625</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90128</id>
    <revision>
      <id>228610</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]'</comment>
      <origin>228610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx" xml:space="preserve">[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]</text>
      <sha1>gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c., 1626</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90129</id>
    <revision>
      <id>228611</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]'</comment>
      <origin>228611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx" xml:space="preserve">[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]</text>
      <sha1>gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c., 1627</title>
    <ns>14</ns>
    <id>90130</id>
    <revision>
      <id>228612</id>
      <timestamp>2026-10-20T20:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Havang(nl)</username>
        <id>4330</id>
      </contributor>
      <comment>Nieuwe pagina aangemaakt met '[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]'</comment>
      <origin>228612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51" sha1="gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx" xml:space="preserve">[[Categorie:Courante uyt Italien, Duytslandt, &amp;c.]]</text>
      <sha1>gfkz2v0qbb9r80bvn0yl6pei4yfndtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Aanrijdingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90131</id>
    <revision>
      <id>228614</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:18:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="579" sha1="brfv33np5g66oeweygbtxejp47cs5kf" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Aanrijdingen’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s3 tosection=s3/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>brfv33np5g66oeweygbtxejp47cs5kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Fiets te bevragen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90132</id>
    <revision>
      <id>228615</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="584" sha1="al79tewn9jqc7c42ajuoq9q9r2xpar0" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Fiets te bevragen’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s4 tosection=s4/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>al79tewn9jqc7c42ajuoq9q9r2xpar0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Spreekuur wethouder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90133</id>
    <revision>
      <id>228616</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="t4sdyb2lvnfdu9awifn02sbr4njevul" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Spreekuur wethouder’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s5 tosection=s5/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>t4sdyb2lvnfdu9awifn02sbr4njevul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Ernst Zahn bij Mathis der Maler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90134</id>
    <revision>
      <id>228617</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="604" sha1="fx1ld9xchnx8563tahkb3ha550e0oom" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Ernst Zahn bij „Mathis der Maler”’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s7 tosection=s7/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>fx1ld9xchnx8563tahkb3ha550e0oom</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anoniem/Hieronymus Bosch/Hoe de kunsthistoricus dr. O. Benesj hem ziet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90135</id>
    <redirect title="Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Hieronymus Bosch" />
    <revision>
      <id>228619</id>
      <timestamp>2026-10-21T07:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>Vincent Steenberg heeft pagina [[Anoniem/Hieronymus Bosch/Hoe de kunsthistoricus dr. O. Benesj hem ziet]] hernoemd naar [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Hieronymus Bosch]]: normalisatie</comment>
      <origin>228619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="rp07jg6omoil4khof08e8rvx3xypqgg" xml:space="preserve">#DOORVERWIJZING [[Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Hieronymus Bosch]]</text>
      <sha1>rp07jg6omoil4khof08e8rvx3xypqgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoofdportaal:Beeldende kunst/Schilderkunst/Jheronimus Bosch/Het narrenschip</title>
    <ns>100</ns>
    <id>90136</id>
    <revision>
      <id>228622</id>
      <timestamp>2026-10-21T08:00:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>begin</comment>
      <origin>228622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1751" sha1="s1p7vaxumyxijgw5ftfttp9qwksxsc2" xml:space="preserve">{{Infobox thema
| naam                = Het narrenschip
| afbeelding          = Jheronimus Bosch 011.jpg
| alt                 = Het narrenschip
| beschrijving        = Bronnen bij het schilderij ''[[w:Het narrenschip (schilderij)|Het nar&amp;shy;ren&amp;shy;schip]]''
}}
== Algemeen ==
*Louis Demonts (1919) ‘Deux primitifs néerlandais. Au Musée du Louvre’, ''Gazette des Beaux-Arts'', 61e jaargang, pp. 1-20. Zie [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6111051b/f8.image.langEN gallica.bnf.fr].

== Voorstelling - Iconografie ==
*Anoniem (30 november 1938) [[Anoniem/Jeroen Bosch/Lezing door dr. J.L.A.A.M. van Rijckevorsel|‘Jeroen Bosch. Lezing door dr. J.L.A.A.M. van Rijckevorsel’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;1.
*Devoghelaere, H. (februari 1937) ‘Interpretations de la nef des fous de Jérôme Bosch’, ''L'art et la vie'', jrg. 4, nr. 2, p.&amp;nbsp;43-50.

== Bruikleen aan het Rijksmuseum ==
*Anoniem (12 mei 1927) [[Anoniem/Een Hiëronymus Bosch in het Rijksmuseum|‘Een Hiëronymus Bosch in het Rijksmuseum’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, p.&amp;nbsp;9.
*Anoniem (14 mei 1927) [[Anoniem/Een Hieronymus Bosch voor Amsterdam|‘Een Hieronymus Bosch voor Amsterdam’]], ''Algemeen Handelsblad'', Avondblad, [p. 12].
*Jeltes, H.F.W. (juli-december 1927) ‘Een Hieronymus Bosch in het Rijksmuseum’, ''Elsevier's Geïllustreerd Maandschrift'', jrg. 37, deel 74, p.&amp;nbsp;75-77, plaat XIV.
*Luns, Huib (4 juni 1927) [[Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant/1927/Nummer 129/Het Narreschip van Hieronymus Bosch|‘Het Narreschip van Hieronymus Bosch’]], ''Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche Courant'', derde blad, [p.&amp;nbsp;1].

[[Categorie:Wikisource:Hoofdportaal beeldende kunst]]</text>
      <sha1>s1p7vaxumyxijgw5ftfttp9qwksxsc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/Het programma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90137</id>
    <revision>
      <id>228624</id>
      <timestamp>2026-10-21T08:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="635" sha1="ta9iynsngiln0ndk5dg058wq7yq50qa" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘Het programma van het volksconcert van het Concertgebouworkest […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s9 tosection=s9/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>ta9iynsngiln0ndk5dg058wq7yq50qa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Algemeen Handelsblad/Jaargang 112/Nummer 36676/Ochtendblad/De pianist Leo Nadelmann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90138</id>
    <revision>
      <id>228625</id>
      <timestamp>2026-10-21T08:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Vincent Steenberg</username>
        <id>280</id>
      </contributor>
      <comment>nieuw</comment>
      <origin>228625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="599" sha1="d50tfuvmvs7f4m5yn8w982k1dba4xv0" xml:space="preserve">{{Koptekst
| Titel       = ‘De pianist Leo Nadelmann […]’
| Schrijver   = |Override_schrijver = een anonieme schrijver
| Vertaler    = |Override_vertaler = 
| Sectie      = 
| Vorige      = 
| Volgende    = 
| Jaar        = 
| Opmerkingen = Afkomstig uit het ''Algemeen Handelsblad'', zaterdag 4 maart 1939, Ochtendblad, derde blad, p.&amp;nbsp;5. [[Wikisource:Publiek domein|Publiek domein]].
}}
&lt;pages index=&quot;Algemeen Handelsblad vol 112 no 36676 Ochtendblad KUNST en WETENSCHAP.pdf&quot; from=&quot;1&quot; to=&quot;1&quot; fromsection=s10 tosection=s10/&gt;

[[Categorie:Algemeen Handelsblad, Jaargang 112, Nummer 36676]]</text>
      <sha1>d50tfuvmvs7f4m5yn8w982k1dba4xv0</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>