Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon TimedText TimedText talk Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 3478 3653506 3629176 2026-05-15T22:07:57Z ~2026-29479-23 154984 3653506 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist| |namn=Georg Friedrich Händel |bakgrunn = klassisk |bilete=George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg |bilettekst=Georg Friedrich Händel |fødd=[[23. februar]] [[1685]] |fødestad = [[Halle an der Saale]] i [[Hertugdømet Magdeburg]] |død={{dødsdato og alder|1759|4|14|1685|2|23}} |dødsstad = [[London]] i [[England]] |periode=[[Barokkmusikk|Barokken]] |yrke=[[Komponist]] }} [[Fil:Halle1.jpg|mini|Fødestaden til Händel i [[Halle an der Saale|Halle]], 2005]] [[Fil:Bundesarchiv Bild 183-84039-0007, Halle, Händel-Denkmal.jpg|mini|Händelstatue i Halle, 1961 {{foto|Deutsches Bundesarchiv}}]] '''Georg Friedrich Händel'''<ref>Ifølgje kyrkjeboka ''Georg Friederich Händel'', anglisert ''George Frideric Handel''</ref> ({{levde|23. februar|1685|14. april|1759|Handel, Georg Friedrich}}), var ein [[Tyskland|tysk]]-[[Storbritannia|britisk]] [[komponist]] kjend for sine [[opera]]er, [[oratorium]] og [[concerto grosso|concerti grossi]]. Han vert rekna som ein av dei mest produktive og viktigaste musikarane nokon sinne, og representerer ved sida av [[Johann Sebastian Bach]] høgdepunktet i [[seinbarokken]]. Händel var ein sann [[kosmopolitt]] som etter oppveksten i Halle levde formative vandre- og læreår i [[Hamburg]], [[Italia]] og [[Hannover]]. Han budde mesteparten av livet sitt i England og fekk britisk statsborgarskap 22. januar [[1727]].<ref>[http://www.parliament.uk/parliamentary_publications_and_archives/parliamentary_archives/handel_and_naturalisation.cfm British Citizen by Act of Parliament: George Frideric Handel]</ref> Händel skapte ein meisterleg musikalsk syntese av tysk, italiensk og engelsk tradisjon, og han skreiv musikk i alle sjangrane frå denne tida. Musikken til dei fleste av hans samtidige komponistar vart raskt gløymd etterkvart som musikksmaken endra seg, men verka til Händel har stått uavbrote på repertoaret i meir enn 250 år, lenger enn musikken til nokon annan komponist. Det mest spelte verket hans er oratoriet ''[[Händels Messias|Messias]]''. Øvrige kjende verk er orkesterstykka ''[[Water Music]]'' og ''[[Music for the Royal Fireworks]]''. Händel var sterkt påverka av teknikkane til dei store komponistane i den italienske barokken, såvel som [[Henry Purcell]] i England. Musikken til Händel vart flittig studert av komponistar etter han, til dømes [[Joseph Haydn|Haydn]], [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] og [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]]. == Biografi == === Opphav og ungdom i Halle === Den einaste kjelda til informasjon om ungdomstida til Händel er [[teolog]]en [[John Mainwaring]] sin biografi ''Memoirs of the life of the Late George Frederic Handel.''<ref>Georg Friedrich Händel, Hedwig Müller von Asow, John Mainwaring: [http://books.google.de/books?id=02rX1VarZSEC ''Biographie, Briefe und Schriften''] ([[Google Books]])</ref> Mainwaring fortel at han har opplysningane om det tidlege livet til komponisten direkte frå Händel. Nyare biografar har vist at kronologien i Mainwaring si framstilling ikkje kan vere korrekt, og sidan Händel sjølv fortalde lite om ungdommen sin, er kunnskapen om denne tida sparsam. Far til Händel Georg (1622–1697) var barbér og sårlege i residensbyen [[Halle an der Saale|Halle]] i [[hertugdømet Magdeburg]], seinare vart han òg livlege for den [[Huset Wettin|wettinske]] hertugen [[Johann Adolf I. av Sachsen-Weißenfels]]. Etter at den første kona til Georg døydde i 1682, gifta han seg snart på nytt med den 32-årige prestedottera Dorothea Taust (1651–1730). Det første barnet deira døydde under fødselen. Året etter vart Georg Friederich fødd og etter han fekk paret to døtrer, Johanna Christina (1690–1709) og Dorothea Sophia (1697–1718). Händel heldt kontakt med systrene sine og borna deira heile livet. Ifølgje biografen Mainwaring ønskte far til Händel at sonen skulle slå inn på ein juridisk karriereveg og motsette seg dei musikalske interessene hans. Dette endra seg først etter at faren og den åtteårige Händel avla eit besøk hos hertugen i [[Sachsen|saksiske]] [[Weissenfels|Weißenfels]]. Orgelspelet til guten overtydde hertugen om at han stod overfor eit stort talent, og han overtalte faren som sjølv ikkje hadde interesse for musikk, om å la sonen få verte musikar. [[Fil:MarienkircheHalle Ostseite.jpg|mini|Dagens ''Marktkirche Unser Lieben Frauen'' («Marienkirche») sett frå marknadsplassen. I denne kyrkja vart Händel døypt, og her lærte han å spele orgel.<ref>Tårnpara er skeive i forhold til kvarandre på grunn av ei [[forkasting]] under marknadsplassen</ref>]] Tilbake i Halle vart Händel elev av [[Friedrich Wilhelm Zachow]] (1663–1712), komponist og organist i Marienkirche. Komposisjonsstilen til Zachow utmerkte seg på den eine sida med stor romlegheit og på den andre (særleg i kantatekora) med ein frapperande tett [[kontrapunkt]]isk [[tekstur i musikk|tekstur]]. Händel tok seinare tematisk materiale frå Zachow og omarbeidde det på kunstferdig vis, det same gjorde [[J.S. Bach]], som òg søkte stillinga til Zachow etter han døydde. Hos Zachow fekk Händel grunnleggende komposisjons- og instrumentalutdanning. Mainwaring hevdar at Händel byrja å komponere kantater alt då han var ni år. Under læretida skreiv Händel òg ei [[harpe]]stemme til [[kantate]]n til Zachow, ''Herr, wenn ich nur dich habe''. I 1697 vart Händel ifølge Mainwaring send til det [[Markgrevskapet Brandenburg|brandenburgske]] hoffet i [[Berlin]]. Hertugen til Magdeburg, kurfyrsten [[Fredrik I av Preussen|Friedrich III]] var [[lensherre]]n til Händel, og han vart så imponert av det 12-årige vedunderbarnet at han tilbaud å finansiere musikkutdanning i [[Italia]], og dersom utdanninga gjekk som venta, skulle han seinare få ei stilling ved hoffet i Berlin. Faren til Händel avviste tilbodet – framleis ifølgje Mainwaring. Kong [[Fredrik Vilhelm I av Preussen]], som gjekk inn i historia som «Soldatkongen», vart seinare ein stor beundrar av komposisjonane til Händel. Händel sjølv stod openbert i kontakt med prøyssarkongen heile livet. Heilt til han vart engelsk statsborgar, var Händel borgar av Magdeburg og deretter av [[Preussen]]. I 1741 fortalde pressa at Händel kort tid etter [[Fredrik II av Preussen]] vart krona, hadde reist til Berlin for å oppvarte han. Kongen, som sjølv var komponist og dessutan ein dyktig fløytist, prøvde forgjeves å skaffe seg ein autograf av Händel etter at han døydde. Da [[Georg Philipp Telemann]] i 1701 reiste frå [[Magdeburg]] til [[Leipzig]], stoppa han i Halle for å bli kjend med «den alt då viktige Georg Fr. Händel.»<ref>Georg Philipp Telemann: ''Autobiographie'', utgjeven av Johann Mattheson, s. 358 ([http://de.wikisource.org/wiki/Georg_Philipp_Telemann/Autobiografie_1740 Wikisource]).</ref> Som Telemann fortel var dette kjennskapet byrjinga på eit konstruktivt og produktivt samarbeid mellom komponistane: «[…] i melodiske [[sats i musikk|satsar]] […] og undersøkinga av desse hadde Händel og eg, gjennom hyppige besøk på begge sider, såvel som skriftleg, ei stadig sysselsetting». Far Georg døydde i 1697 og dette stoppa for ein tid framgangen til Händel. For å etterkome ønska til faren immatrikulerte Händel seg i 1702 ved det nyoppretta [[Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg|universitetet]] i [[Halle i Saale|Halle]]. Meininga var å studere [[rettsvitskap]] hos [[Christian Thomasius]]. Thomasius var den første universitetslæraren som forelas på tysk, og han medverka òg til å få slutt på [[hekseprosessane]]. Juskarrieren til Händel varte derimot ikkje lenge: 13. mars 1702 avbraut han studia til fordel for [[organist]]posten ved ''Hallesche Dom''. === Hamburg === Sommaren 1703 reiste Händel til [[Hamburg]], der den første [[opera]]en i Tyskland, «operaen ved Gänsemarkt», som opna i 1678, blømde under leiinga til komponisten [[Reinhard Keiser]]. Händel spelte i operaorkesteret, først [[fiolin]] og seinare [[cembalo]].<ref name="Burrows">Donald Burrows. ''Handel.'' Oxford University Press, 1994.</ref> Her møtte han [[Christoph Graupner]] og vart ven med komponisten, dirigenten og songaren [[Johann Mattheson]] som seinare skreiv viktige musikkteoretiske skrifter, til dømes ''Das Neu-Eröffnete Orchestre'' og ''Grundlage einer Ehrenpforte''. Då det vart kjent at posten som organist ved [[Marienkirche i Lübeck|Mariakirche]] i [[Lübeck]] var i ferd med å verte ledig fordi den kjende komponisten og organisten [[Dietrich Buxtehude]] byrja å dra på åra og ville pensjonere seg, reiste Händel og Mattheson i august 1703 til [[Lübeck]]. Det enda med at ingen av dei søkte på jobben på grunn av den tradisjonelle skikken med at den nye organisten måtte gifte seg med dottera til forgjengaren. Dei to sterke personlegdomane hadde eit tidvis spent forhold, og midt under ei framføring av Matthesons opera ''Cleopatra'' kom det til ein støyande konfrontasjon om den musikalske leiinga av oppføringa. Konflikten førte til ein [[kårde]]duell ved Gänsemarkt-operaen. Ingen av dei vart skadde, men etter denne hendinga var forholdet spent og reservert. Seinare lét Händel, trass førespurnader frå Mattheson, vere å levere biografiske data til Matthesons ''Grundlage einer Ehrenpforte''. Til gjengjeld fletta Mattheson hatefulle og nedsetjande kommentarar inn i den tyske omsetjinga si av Händel-biografien til John Mainwaring. Den 8. januar 1705 vart Händels første opera, ''Almira'', med stor suksess, uroppført i Hamburg. Få veker seinare , 25. februar, følgde uroppføringa av ''Nero''. Medan ''Nero'' vert rekna som tapt, gjev ''Almira'', med blandinga si av både tysk og italiensk operaform og språk, eit interessant døme på ei tidstypisk operaform i Gänsemarkt-operaen. Händel omarbeidde fleire tema frå ''Almira'' i seinare verk, til dømes bygde han ved hjelp av opningstemaet i tredje akt «Lebet beglückt, höchst seeliges Paar» noko seinare det grandiose sluttkoret «Gloria Patri» i ''Dixit Dominus''. Händel komponerte ytterlegare ein opera i Hamburg, men han hadde eit slikt omfang at han vart splitta i to verk, ''Daphne'' og ''Florindo''. Òg desse operaene vert rekna som tapte. Etter å ha avvist fleire tilbod om ei Italia-reise frå adelege [[mesén]]ar, mellom anna truleg frå storhertugen av [[Toscana]], [[Gian Gastone de’ Medici]], reiste Händel sommaren eller hausten 1706 til Italia for eigen kostnad. Tilbake i Hamburg låg to kister med komposisjonar, begge er tapte. === Italia === [[Fil:Retrato de Domenico Scarlatti.jpg|mini|Domenico Scarlatti, [[Domingo Antonio Velasco]] (1738)]] Händel si studiereise gjennom Italia varte i fire år. Han stoppa mellom anna i [[Firenze]], [[Roma]], [[Napoli]] og [[Venezia]]. Dei eksakte omstenda rundt opphalda i desse byene er ikkje kjende, men det er overlevert fleire anekdotar frå møte med andre musikarar, som [[Arcangelo Corelli]], [[Antonio Lotti]], og [[Alessandro Scarlatti|Alessandro]] og [[Domenico Scarlatti]]. Händel vart kjend under namnet ''Il Sassone'' («Saksaren»), og då cembalovirtuosen og komponisten Domenico Scarlatti høyrte eit forrykande cembalospel under ein maskerade i Venezia, skal han ha ropt ut: «Anten er dette den kjende saksaren, eller så er det djevelen». Sidan det var ein maskerade, spelte Händel med ei maske over andletet. Mainwaring fortel at det kom til meiningsutvekslingar mellom Corelli og Händel over framføringa av dei doble [[punktering i musikk|punkteringane]] i dei langsame yttersatsane av den opphavlege [[ouverture]]n til ''Il Trionfo del Tempo i del Disinganno''. Händel, som hadde eit hissig gemytt, skal ha rive fiolinen ut av handa på Corelli for å demonstrere korleis han ønskte at punkteringane skulle utførast. Corelli på si side var ein elskverdig mann, og han kommenterte: «Min kjære saksar, denne musikken din er i fransk stil, og den forstår eg ikkje». Corelli gjorde Händel den tenesta å komponere ein ny ouverture i italiensk stil. Händel produserte to operaer i Italia, ''Rodrigo'' (sommaren 1707) i Firenze og ''Agrippina '' (årsskiftet 1709-10) i Venezia, den siste med ein [[libretto]] av kardinal og visekonge av Napoli, [[Vincenzo Grimani]] (1652–1710). Ouverturen til ''Agrippina'' med det intense [[tremolo]]-baserte [[fuge]]temaet over ein liten [[heksakord]] vert rekna som ein av Händels ypparste operaouverturar. I det heile var Agrippina eit eineståande modent verk, og det vart ein stor publikumsuksess med heile 27 førestillingar. Med Agrippina fann Händel fram til operastilen sin og etablerte sitt ry som operakomponist. I [[Roma]] hadde det vore [[jordskjelv]] og byen var truga av krig, så pave [[Klemens XI]] la ned forbod mot operaoppføringar i byen. Händel skreiv derfor to oratorium, den geistlege ''La Resurrezione'' (våren 1708) og den [[allegori]]ske ''Il Trionfo del Tempo e del Disinganno'' (våren 1707) med tekst av av kardinal Benedetto Pamphili (1652–1730). ''Il trionfo'' vart truleg oppført heime hos kardinal Pietro Ottoboni(1667–1740), som i likskap med Pamphili var ein viktig velgjerar og mesén for Händel. Materialet i ''Il Trionfo'' omarbeidde Händel to gonger i London: 1737 og til slutt i 1757 som ''The Triumph of Time and Truth''. Vidare komponerte Händel den kjende ''Dixit Dominus'' (over salme 110 i [[Salmane]] ), [[Serenade|serenataen]] ''Aci, Galatea e Polifemo'' (Napoli 1708), såvel som talrike kor- og solokantatar i Italia. Händel hadde no lagt grunnsteinen til ryktet sitt, og i 1709, medan han framleis var i Venezia, tilbaud kurfyrst [[Georg I av Storbritannia|Georg Ludwig av Hannover]] han posten som [[kapellmeister]] ved hoffet i [[Hannover]]. Händel aksepterte tilbodet, men sikra seg først aksept for å kunne reise vekk for lengre tidsrom no og då. Dette høvet nytta han seg av alt etter få månader; offisielt byrja han i stillinga 16. juni 1710, men reiste til London ved slutten av året. Alt 24. februar 1711 hausta han sin første suksess i England med uroppføringa av operaen ''Rinaldo'' ved [[Theatre Royal Haymarket|Haymarket-Theatre]]. Operaen inneheld den kjende [[sarabande]]-[[arie]]n «Lascia ch’io pianga» som har høyrt til standardrepertoaret på opera- og konsertscenene i hundreår saman med Cleopatras «V’doro, pupille, seatte d’Amore» frå ''Giulio Cesare'' og «[[largo]]en» (i røynde ein larghetto) frå ''Xerxes''.<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=uMlxM69ZJFA Largo på Youtube]</ref> I byrjinga av juni 1712, dvs. mot slutten av operasesongen, returnerte Händel til Hannover, der han mellom anna skreiv fleire vokalduettar, visstnok for kurprinsessa, den seinare dronning [[Caroline av Ansbach]]. === Dei første åra i London === [[Fil:London Kings Theatre Haymarket.jpg|mini|Queen’s Theatre (fra 1714 King’s Theatre) ved Haymarket i London. Her vart dei fleste av operaene til Händel oppførte.]] I oktober 1712 reiste Händel tilbake til London, denne gongen slo han seg ned for godt. Først budde han eit år hos ein rik musikkelskar i [[Barn Elms]]<ref>Se [http://www.barnelms.com/ barnelms.com.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100917025008/http://www.barnelms.com/ |date=2010-09-17 }}</ref>, [[Surrey]], dei neste tre åra hos Richard Boyle, jarlen av Burlington, i nærleiken av London. Hovudverka i denne perioden var to italienske operaer og ''Utrechter Te Deum''. Verka var skrivne på oppdrag av dronning [[Anne av Storbritannia]], og etter oppføringane gav ho han ein livslang årleg pensjon på 200 pund. Sjølv om fråværet til Händel frå hoffet i Hannover vart langt, finst det ikkje bevis for at kurfyrst Georg minte han på pliktene han hadde i Hannover. Kurfyrsten vart krona til [[Georg I av Storbritannia|Georg I]] av kongedøma [[Det sameinte kongedømet Storbritannia|Storbritannia]] og [[Kongedømet Irland|Irland]] i [[Westminster Abbey]] oktober 1714. Händel skreiv ''[[Water Music]]'' for kongen, og dei tre [[suite|suitane]] som utgjer verket vart oppført under ein fest på [[Themsen]] 17. juli 1717. Kongen skal ha vore så begeistra for musikken at han gav musikarane ordre om å spele han tre gonger<ref>{{cite book |title=Handel: Water Music and Music for the Royal Fireworks |last=Hogwood |first=Christopher |year=2005 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9780521836364 |page=27 }}</ref> og dobla årspensjonen til Händel. Seinare vart Händel musikklærar for døtrene til kongen. I 1716 vart han med kongen på ei kort reise på tysk grunn og komponerte der [[Pasjonsmusikk|pasjonen]] «Der für die Sünde der Welt gemarterte und sterbende JESUS» etter ein den gong omtykt tekst av [[Barthold Heinrich Brockes]]. Etter at Händel vende tilbake til Storbritannia, vart han huskomponist hos [[James Brydges, 1. Hertug av Chandos|jarlen av Carnavon]], den seinare hertugen av Chandos. Her var det samla ein framtidsretta krins av litteratar, mellom anna [[John Gay]] og [[Alexander Pope]]. Verka som Händel komponerte for hertugresidensen Canons i Edgware omfattar dei tolv ''Chandos Anthems'' såvel som den første versjonen av operaen ''Esther'' og den nye engelske versjonen av ''Acis and Galatea'' med tekst av John Gay. [[Trio|Tersetten]] med Galateas, Acis og Polyphemus, ''The flocks shall leave the mountains'', minnar frå takt 5 av om opningskoret i [[kantate]]n til Bach, ''[[Ich hatte viel Bekümmernis]]''. I Canons fullførte Händel truleg òg ''Suites de Pièces pour le Clavecin'' (publisert 1720), som mellom anna inneheld dei kjende [[Variasjon i musikk|variasjonane]] som seinare fekk tilnamnet «The Harmonious Blacksmith». Stadnamnet «Canons» var samtidig programmatisk: Jarlen av Chandos og kretsen hans uttrykte på denne måten at det dreidde seg om å etablere musikalske målestokkar ([[latin]] canon/[[gresk]] kanón; ''[[Kanon i musikk|kanon]]'' = målestokk, rettesnor, regel, tilvising). === Operaen blømer === [[Fil:Senesino, Cuzzoni, Berenstadt.JPG|mini|Karikatur av ei oppføring av ''Flavio'' med divaen ''Francesca Cuzzoni'' i midten og [[kastratsongar]]ane ''Senesino'' til venstre og ''Gaetano Berenstadt til høgre'']] Opphaldet til Händel i Canons enda våren 1719 og han starta førebuingane til eit nytt operaføretak ved [[Her Majesty’s Theatre|King’s Theatre]] under namnet «Royal Academy of Music» med Händel som musikalsk leiar. For å skaffe songarar reiste Händel til [[Dresden]], der han fekk engasjert fleire songarar, mellom anna [[Kastratsongar|stjernekastraten]] [[Senesino]]. Händels første operaoppsetting for det nye Operaakademiet, ''Radamisto'' med uroppføring 27. april 1720, vart særs vellukka. Ved sidan av Händel nytta akademiet seg tidvis av komponistane [[Giovanni Battista Bononcini|Giovanni Bononcini]] og [[Attilio Ariosti]] og publikummet delte seg i parti som anten støtta Händel eller Bononcini. I byrjinga var Bononcini mest framgangsrik – Händels dominans vart først merkbar etter den tredje sesongen. Dei påfølgjande åra skreiv han nokre av sine viktigaste operaer, ''Giulio Cesare'', ''Tamerlano'' og ''Rodelinda''. Desse høyrer òg til dei mest populære i vår tid. Etter kva ein i dag veit var operaakademiet underfinansiert alt frå starten og berre lønsam i dei beste periodane. Leiinga prøvde å auke publikumstilstrauminga ved å kjøpe inn fleire stjernesongarar. I januar 1723 vart [[Francesca Cuzzoni]] engasjert og i mai 1726 [[Faustina Bordoni]], den seinare ektefellen til hoffkomponisten i Dresden, [[Johann Adolf Hasse]]. Primadonnaene var fiendtleg innstilt overfor kvarandre og 6. juni 1727 fornærma og slo dei kvarandre for open scene, kraftig oppfyrt av eit støyande publikum som støtta sine respektive favorittar. Dei høge gasjane deira var til sterk finansiell belastning for operaføretaket. I tillegg kom at publikums smak var i endring mot lettare politisk-satirisk engelskspråkleg underhaldning og symptomatisk for denne tendensen var den dundrande suksessen til ''[[The Beggar’s Opera]]'' av John Gay i 1728. Høgdepunktet i denne operaen skal ha vore ein [[parodi i musikk|parodi]] på Händels opera ''Rinaldo'' sunge av «tiggarar», «tjuvar» og «kjeltringar». (''The Beggar’s Opera'' var modell for [[Bertolt Brecht]]s ''[[Tolvskillingsoperaen]]''). Etter sesongen 1727/28 vart operaakademiet oppløyst utan at det førte til nokre problem for Händel. === Nedgangstid for operaen === Etter at operaakademiet var oppløyst starta Händel eit nytt føretak i kompaniskap med den sveitsiske [[impresario]]en [[Johann Jacob Heidegger]]. I litteraturen vert dette rekna som «det andre operaakademiet». Dei overtok det som var igjen av det første akademiet og leigde King’s Theatre for fem år. Hausten 1728 reiste Händel til Italia for å rekruttere nye songarar. Det nye ensemblet var gjennomgåande lite disponert med [[Antonio Bernacchi]] som ny stjernesongar. På heimturen sommaren 1729 vitja Händel mor si i Halle og stoppa i Hannover og Hamburg. Det nye operaføretaket opna 2. desember 1729 med ''Lotario'', men på grunn av lunken mottaking vart kastraten [[Senesino]] engasjert som trekkplaster for neste sesong. Interessa til Händel vart i 1732 ganske tilfeldig styrt mot [[oratorium]] då begge hans engelskspråklege [[maskespel]] frå Canons-tida, ''Esther'' og ''Acis og Galatea'', vart oppført uautorisert. Händel reagerte raskt ved å omarbeide dei til oratorium og oppførte dei med stor suksess. [[Fil:Georg Friedrich Händel.jpg|mini|Georg Friedrich Händel]] Den neste sesongen, 1732/33, konkurrerte han for ein stor del med oppføringar av oratorium, mellom anna oratoriet ''Deborah'' som hovudsakleg bestod av gammalt materiale. Om sommaren reiste Händel og ensemblet til [[Oxford]] der dei med stor suksess oppførte oratoriet ''Athalia'' i festhallen til universitet, «Sheldonian Theatre». Andre akt vart avslutta av ein «Halleluja» i d-moll som er ein [[Fuge|dobbeltfuge]] over dei seks [[solmisasjon]]sstavingane: ''UT-FA RE-SOL MI-La'' (i dag utvida og omarbeidd til do-re-mi-fa-so-la-ti-(do)). Dette var Händel sin måte å heidre [[heksakord]]systemet til [[Guido av Arezzo]] (~992–1050). Som [[Kontrasubjekt|mottema]] til dei seks stavingane til Arezzo, valde Händel ein lett utbrodert utgåve av eit fugesubjekt frå den åttande klaversuiten sin i f-moll. I følgje ei forteljing i pressen skal Universitetet ha gjeve han tilbod om eit æresdoktorat, men av ukjente grunner skal han ha avvist dette. Trass i suksessen med oratoria heldt fram Händel å oppføre operaer sjølv om den italienske operaforma vart stadig mindre populær i London. I desember 1733 opna det rivaliserande operaelskapet ''Opera of the Nobility'' (ofte kalla «Adelsoperaen») i Lincoln’s Inn Fields Theater med [[Nicola Porpora]] som komponist. Tidlegare hadde dette selskapet teke over nesten heile det gamle songarensemblet til Händel, inklusive Senesino. Det var ikkje marknad for to konkurrerande operahus i London og det kom til ein ruinerande tvekamp mellom dei. Situasjonen skjerpa seg då leigekontrakten til Händel gjekk ut mot slutten av sesongen og Heidegger leigde ut King’s Theatre til Adelsoperaen. I tillegg lukkast det Adelsoperaen å engasjere den kjende italienske [[kastratsongar]]en [[Farinelli]]. De to operaselskapa delte ikkje berre operapublikumet i London i to leirar, men òg den kongelege familien. Prinsen av Wales, [[Fredrik Ludvig av Hannover]] støtta Adelsoperaen, medan meistereleven til Händel [[Anna av Storbritannia, Irland og Hannover|prinsesse Anne]] (1707–1759) var ein lidenskapeleg Händel-tilhengjar. Mange år seinare, året 1770 i [[Bologna]], fortalte Farinelli den engelske musikkhistorikaren [[Charles Burney]] om første gong han skulle synge for kong Georg II: Prinsessa, som akkompagnerte ved klaveret, la fram to Händel-ariar som var notert i ein uvanleg [[Nøkkel i musikk|nøkkel]] og skrivemåte og forlangte at Farinelli song dei [[Prima vista|frå bladet]]. [[Friedrich Wilhelm Marpurg]] fortalte i ''Kritischen Briefen über die Tonkunst'' (1763) at prinsessa var ein usedvanleg dyktig [[Basso continuo|generalbass-utøvar]] og Händel sjølv fortalte ein gong organisten [[Jacob Wilhelm Lustig]] at for han var prinsesse Anne «blomen av alle prinsessar» Händel flytta no til det nybygde [[Royal Opera House|Covent Garden Theatre]] og leia operaselskapet i eigen regi. Trass i at føretaket gjekk dårleg komponerte han i denne tida verk som ''Ariodante'' og ''Alcina''. Saman med ''Orlando'' vert desse rekna som dei viktigaste operaene hans etter samanbrotet av det første akademiet. Händel gjekk konkurs i 1737 og fekk samstundes eit slaganfall som lamma venstre arm for ei tid.<ref name="Burrows"/> Han klaga dessutan over vanskar med å fokusere synet. Eit kuropphold i [[Burtscheid]] ved [[Aachen]] hjelpte han fort tilbake til hektene og etter ei tid spelte han orgel for det lokale publikumet. Snart komponerte han like lett som før. Konkurransen mellom operahusa hadde vore så øydeleggjande at òg Adelsoperaen gjekk over ende og vart oppløyst. === Tida for oratoria === [[Fil:London Handel House.jpg|mini|Bustaden til Händel i 25 Brook Street i London. I dag ''Handel House Museum'' {{foto|Andreas Praefcke}}]] Trass i at Händel heilt fram til sin siste opera, ''Deidamia'' (1741) ei rekkje gonger freista å fortsette operaen, vart oratoria stadig viktigare (med oratoria ''Saul'' og ''Israel i Egypt'', begge frå 1739). Han tok òg opp igjen tidlegare verk, mellom anna ''Alexander’s Feast'' som var skriven i 1736. Teksten var [[ode]]n til [[John Dryden]] til ære for den heilage Cecilia av Roma, eit av meisterverka i [[engelsk litteratur]]. Året etter, i 1740, skreiv Händel oratoriet ''L’Allegro, il Penseroso ed il Moderato'' basert på ein tekst av [[John Milton]] som [[Charles Jennens]] omarbeidde for å auke spaninga mellom karakterane i diktet. Jennens skreiv òg tekstane til oratoria ''Saul'', ''Messias'' og ''Belshazzar'' av Händel . I 1742 reiste Händel til Dublin for å oppføre oratoriet ''[[Messias av Händel|Messias]]'' som eit ledd i ei rekkje veldedige konsertar. Tilbake i London overlet han inntektene frå Messias-oppføringane sine til veldedige føremål. Bak utkastet til temaet for [[Amen]]-fugen noterte Händel ein irsk dansemelodi som han kalla «Ballett for fattige irske ungdomar». Ein gong i året oppførte han ''Messias'' til fordel for ''Foundling-Hospital'' i London, ein barneheim for «utdanning og vern av utsette og forlatne unge born». Som takk for innsatsen sin vart han utnemnd til vise-æresdirektør ved sidan av den sosialkritiske målaren, grafikaren og forfattaren [[William Hogarth]]. Kort før tilbakereisa frå Dublin til London vart Händel kjent med forfattaren av ''[[Gullivers reiser]]'', [[Jonathan Swift]]. Etter denne tida komponerte ikkje Händel fleire operaer. I staden produserte han frå 1743 til 1752 ei kontinuerleg rekkje av éin til to nye oratorium per sesong, dei fleste med tema frå [[Det gamle testamentet]]. I tillegg skreiv han dei verdslege musikkdramaa ''Hercules'' og ''Semele''. Begge vert rekna med blant dei viktigaste engelske operaene sjølv om Händel ikkje oppførte dei scenisk. Ei tid prøvde adelskretsar å felle Händel, som på si side no stort sett sysla med oratorium. ''«Heile operaselskapet er rasande på Händel»'' skreiv ei samtidig kjelde. Til skilnad frå tida med Adelsoperaen hadde han som oratoriekomponist knapt noko konkurranse, men for å skade han prøvde motstandarane å arrangere ball og bankettar på same tid som oppføringane til Händel. Händel nådde snart fram til breie folkeslag med sine «Seiersoratorium» etter det [[jakobittane|jakobittiske]] opprøret i 1745. Av desse var ''Judas Maccabaeus'' hans aller mest populære oratorium ved sidan av ''Messias''. Til Judas Maccabaeus' arie «With honour let desert be crown’d» i tredje akt komponerte Händel ein uvanleg solo for [[naturtrompet]]. Ved å ta i bruk den sjuande [[overtone]]n i naturtrompeten, som den gong vart rekna som «unaturleg», fekk han fram «dobbeltnaturen til trompetklangen». Händel danna ved hjelp av den sjuande overtonen ein mollters som gjorde at trompetklangen heile tida veksla mellom ein [[elegisk]] a-moll og ein krigersk (dels òg festleg) D-dur. I 1745 fekk Händel æresmedlemsskap i den musikkvitskaplege foreininga ''Correspondierende Societät der musicalischen Wissenschaften''. Andre medlemmer var mellom anna [[G.P. Telemann]] og [[J.S. Bach]]. Det siste medlemmet som vart tatt opp var for øvrig [[Leopold Mozart]]. Dette skjedde rundt 1755, men selskapet vart oppløyst kort tid etter. Händel byrja å komponere på oratoriet ''Jephtha'' rundt 1751, og medan han skreiv på dette byrja dei første symptoma på at han var i ferd med å bli blind å vise seg. Med fleire avbrot og med store strev klarte han likevel å fullføre verket. Andre akt i ''Jephta'' slutta med eit kor med tekst av [[Alexander Pope]]s [[maksime]] frå ''Essay on Man'': «Whatever is, is right». Seinare overtok [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] Poes maksime med orda «Alles was ist, ist vernünftig», dette omtolka eleven til Hegel, [[Heinrich Heine]] til «Alles, was vernünftig ist, muss sein». I 1754 kunne Händel endeleg takke den botanikkinteresserte Telemann med ei kiste kostbare blomsterlaukar. Gåva var forseinka fordi Händel hadde fått feilaktige opplysningar om at kollegaen i Hamburg var død. Gåva var Händels takk for at Telemann hadde sendt den førehandsbestilte intervall-læra ''«Neues musikalisches System»'' (1752) som kom i Mizlers «Musikalischer Bibliothek». I denne delte Telemann kvar tone, kvart intervall i fire: ''Minimum'', ''Minor'', ''Major'' og ''Maximum''. ''Neues musikalisches System'' vart skarpt avvist av Telemanns samtidige fordi det nye ''[[hammarklaver]]et'' favoriserer [[temperert stemming]]. Denne firedelinga hadde Händel forøvrig alt delvis brukt i sine ''Cantaten con strumenti'' (1706–1709) - 72 italienske kantatar for songstemme og [[basso continuo]] - såvel som i ''Il Trionfo'' (arien «Io sperai»). Händel underla seg fleire mislukka augeoperasjonar, mellom ein av den omstridde okkultisten ''John Taylor'' som òg opererte augo til [[Johann Sebastian Bach|Bach]]. I Taylors ''History of the Travels and Adventures'' (London 1761) er det eit avsnitt om dei medisinske møta med Bach og Händel der Taylor opplyser om at komponistane «opphavleg var vorte oppdratt saman». Denne utsegna har Bach- og Händel-biografane tilbakevist i hundreår. Det finst bevis for at Händel tidvis kunne sjå igjen i sine siste år, men etter mai 1752 fekk han ikkje synet tilbake. Trass i dette heldt fram han å medverke ved oppføringane av oratoria sine, og mellom aktene spelte han sine delvis improviserte orgelkonsertar. Han komponerte òg nye ariar eller omarbeidde gamle. For ''Judas Maccabaeus'' skreiv han duett- og korsatsen ''Sion now her head shall raise''. Så kort tid som ei veke før han døydde sat Händel ved orgelet under ei oppføring av ''Messias''. Påskeaftan morgon den 14. april 1759, 74 år gammal, døydde Händel i heimen sin i 57 Brook Street (no nr. 25). Han vart bisett i [[Westminster Abbey]] 20. april. == Musikk == === Operaer === [[Fil:Händel-Tolomeo-Autograph.png|mini|Autograf av operaen ''Tolomeo'', 1728]] Dei 46 operaene til Händel er av typen [[Opera seria|dramma per musica]], ei musikkform som består av ei rekkje [[Resitativ|secco-resitativ]] og [[da capo-arie|da capo-ariar]]. Gjennom tida vidareutvikla han operaen utan dermed å bryte med den etablerte forma. For å framstille spesielt intense kjensler hos ein scenefigur brukte Händel gjerne ''accompagnato-resitativ'' (dvs. med orkesterakkompagnement). Døme er den store dødsscenen til Bajazet i ''Tamerlano'' og den kjende vanvidds-scenen i ''Orlando''. Ved sidan av ariar skreiv Händel [[duett]]ar, sjeldnare [[trio|tersettar]] eller [[kvartett]]ar. Kor skreiv han til å byrje med berre for finalane der dei vart sunge av hovudpersonane. Først frå 1735 kan det sjå ut som han har hatt tilgang til eit eige operakor. Same år skreiv han ballettnummer til operaene ''Alcina'' og ''Ariodante'' som vart oppført i Covent Garden der han kunne bruke prima ballerinaen og [[koreograf]]en [[Marie Sallé]] og ballettkompaniet hennar. Händel komponerte prologen ''[[Terpsikhore|Terpsichore]]'' i andre versjon av ''Il Pastor fido'' spesielt for henne. Marie Sallé, som revolusjonerte scenedansen alt før [[Jean-Georges Noverre]], vart for øvrig pipe av scenen under oppføringa av Händels ''Alcina'' av di ho viste seg som ''[[Eros|Cupido]]'' i mannsklede. Opera-ouverturane til Händel følgde den franske [[Jean-Baptiste Lully|Lully]]-prega forma: langsam-hurtig (ein [[fuge]])-langsam. Librettiane var ofte avleidde av venetianske mønster; trass i den store populariteten til [[Pietro Metastasio|Metastasio]] brukte Händel berre tekstane hans tre gonger. === Oratorium === Alt under si tid som komponist av italienske operaer utvikla Händel ei ny kunstform: det engelske oratoriet. Fram til denne tida var oratoriet ukjent i England. På kontinentet vart dei skriven etter det stivna skjemaet til ''[[opera seria]]en'': ei forslitt rekkje av resitativ der handlinga vart drive framover og da capo-ariar der kjenslene vart spelt ut; ensemble og kor fanst nesten ikkje. Händel tok element frå dei engelske [[plays]], [[Maskespel|masques]] og [[anthem]]s, frå klassiske franske drama, frå tyske kyrkjekantatar, og frå dei karakteristiske musikkformene i den italienske operaen: [[resitativ]]et, [[arie]]n, [[ouverture]]n og inndelinga i tre akter. Med desse ingrediensane som verktøy skapte han ei ny musikkform i stort format som var uavhengig av scenen. Teateret dannar framleis den ytre ramma, men den sceniske handlinga, kostyma, maskene og liknande er ikkje tekne med. Dette gjev høvet for brå skifte i scene og kjensler. Handlingsforløpet skjer no utelukkande i fantasien til dei som høyrer på, dermed vert det ideelle og kjenslemessige innhaldet i verket intensivert. Koret er ikkje berre integrert, men vert i vesentleg grad både eit element i handlinga og ein handlingsberar. Oratoriet får dermed ein episk-lyrisk karakter utan å miste det dramatiske aspektet. Librettist og komponist gjev koret to roller: På den eine sida deltar koret i handlinga, og på den andre fungerer det som skildrar og kommentator etter antikke førebilete. Lagnaden og aktivitetane til dei handlande personane utspeler seg på bakgrunn av folkelivet. Heile folkeslag vert personifisert, i ''Belshazzar'' vert til og med tre folkegrupper sett opp mot kvarandre. Heltekastraten forsvinn (så godt som) fullstendig, og den overveiande skurkaktige figuren i opera seriaen, tenoren, vert no tildelt helterolla. Händel tar sjølv regien i sine oratorium og opnar portane for eit nytt publikum, det borgarlege. === Kyrkjemusikk === Kyrkjemusikken til Händel kan delast i nokre salmemelodiar på latinske språk som han skreiv i Italia og dei engelskspråklege stykka. Til dei latinske verka høyrer vespersalmane ''Dixit Dominus'', ''Laudate pueri'' og ''Nisi Dominus''. ''Chandos Anthems'' frå den tidlege tida i London er av nokså intim karakter på grunn av det vesle ensemblet han den gongen rådde over. Dei andre kyrkjemusikalske verka frå tida i London vart stort sett skriven for [[Chapel Royal]] ved spesielle, ofte statspolitiske høve. ''Te Deum'' og ''Jubilate'' til feiringa av [[freden i Utrecht]] er prega av påverknaden til [[Henry Purcell|Purcell]]. ''[[Zadok the Priest]]'', som er av dei fire ''[[Coronation Anthems]]'' («kroningshymner») komponert til kroninga av Georg II og dronning Caroline i Westminster Abbey 1727, er sidan vorte spelt ved kvar einaste britiske kroningsseremoni. Stykket er òg kjenningsmelodi for [[Meisterligaen|UEFA Champions League]]. ''Funeral Anthem – The ways of Zion do mourn'' komponerte Händel for statsgravferda til [[Caroline av Ansbach|dronning Caroline]] i 1737 og ''Dettinger Te Deum'' med ''Dettingen Anthem'' 1743 til feiringa av sigeren i [[Slaget ved Dettingen|Dettingen]]. === Orkestermusikk === [[Fil:Arcangelo Corelli 2.jpg|mini|venstre|[[Arcangelo Corelli|Corelli]] var retningsgjevande for utviklinga av [[concerto grosso]]en <small>, ''J.F. Douven''</small>]] Ein viktig del av orkestermusikken til Händel vart skriven som [[ouverture|ouverturar]], mellomakt-, [[pantomime]]- og [[ballett]]musikk i operaene og oratoria. Til dei sjølvstendige konsertane høyrer dei seks såkalla «obokonsertane» op.&nbsp;3 som vart publisert i 1734, men skriven vesentleg mykje tidlegare for ulike høve, såvel som dei tolv ''[[Concerto grosso|Concerti grossi]] op.&nbsp;6'' frå 1739. Händels Concerti grossi op. 6 er orkesterverk med vekselspel mellom eit fullt strykeorkester ''([[ripieno]])'' og ei gruppe strykarsolistar ''([[concertino]])''.I sine konsertar knyter Händel den italienske tradisjonen med dei nye symfoniske utviklingane på 1700-talet. Händel føydde i ettertid oboparti til nokre av konsertane. Orgelkonsertane til Händel er hans eige utvikling og ved sidan av Bach sine cembalokonsertar representerer dei starten på utviklinga av musikkforma ''konsert for klaviaturinstrument og orkester''. Vanlegvis spelte Händel sjølv sine orgelkonsertar på eit [[orgelpositiv]] under pausane i dei store oratorie-oppføringane. Den trykte utgåva frå 1738 oppgav òg [[cembalo]] og [[harpe]] (op. 4, nr. 6) som mogelege soloinstrument. I motsetnad til dei seks konsertane op.&nbsp;4 (1738) utmerkte dei to frå «Second Series» (1740, den første under tilnamnet «The Cuckoo og the Nightingale») og dei seks posthumt publiserte konsertane op.&nbsp;7 ved at dei på mange stader og over heile satsar var markert med «[[ad libitum]]», det vil seie at Händel improviserte partia under oppføringane. For konsert op. 7 nr. 1, med ein mektig ''[[ostinato]]''-sats, føreskreiv Händel eit orgel med pedalar og to manual («Organo a. 2 Clav. e Pedale»). [[Fil:GeorgIvonGroßbritannienGeorgFriedrichHaendelHamman.jpg|mini|Händel og kong Georg I av Storbritannia i båt på Themsen, <small>''[[Romantikken|romantisk]] måleri av Edouard Jean Conrad Hamman (1819-1888)''</small>]] Åra 1747 og 1748 skreiv Händel tre ''Concerti a due cori'' der han i praksis delte orkesteret i tre: To «blåsarkor» (kvar med to [[obo]]ar, ein [[fagott]], to [[horn]]) og eit strykarkor med [[Basso continuo|continuo]]. Desse konsertane er for ein stor del ikkje frittståande komposisjonar, men arrangement av kor frå oratoria ''Esther'', ''Belshazzar'', ''Semele'' og ''Messiah'' orkestrert med tanke på oppføringar under open himmel. Friluftsmusikk var òg den tredelte ''Water Music''-[[suite]]n skriven for oppføring i båt på [[Themsen]], såvel som ''[[Music for the Royal Fireworks]]'' frå 1749. Den siste vart skriven på oppdrag av [[Georg II av Storbritannia|Georg II]] i høve [[Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748|freden i Aachen]] som vart slutta 7. oktober 1748. Uroppføringa skjedde 27. april 1749 i [[Green Park]] i London. På førehand kom det til motsetningar mellom kongen og Händel om orkestreringa av stykket. Kongen ville utelukkande vite av «militærinstrument» som oboar, fagottar, horn, trompetar og [[pauke]]r. Händel ville derimot ha med strykeinstrument òg. Kven som tilslutt fekk viljen sin veit ein ikkje sikkert, for Händel utstyrte opphavleg partituret med «militærinstrument», men noterte seinare at strykarar skulle doble obo- og fagottstemmene. Den offentlege prøven med 100 musikarar føre 12&nbsp;000 tilhøyrarar vart ein stor suksess, men den offisielle feiringa 27. april i Green Park enda i ein katastrofe. På grunn av teknisk svikt i fyrverkeriet tok bygg og dekorasjonar som var reist for høvet fyr og brann ned. Tre personar døydde, mellom anna ein trompetist.<ref>Donald Burrows. Handel. Oxford University Press, 1994.</ref> Berre musikken til Händel skal ha redda dagen. === Kammermusikk === [[Fil:Johann_Sebastian_Bach.jpg|mini|[[Johann Sebastian Bach]] <small>''måleri E.G. Haußmann'', 1748</small>]] Dei seks [[triosonate|triosonatane]] op. 2, for to fiolinar og basso continuo vart først publisert av Roger i Amsterdam rundt 1722. Gjennomgåande følgjer dei den firesatsige italienske [[Sonate|kyrkjesonateformen]]. I dei sju triosonatane op. 5, for to fiolinar og basso continuo som vart publisert i London 1739 er det frå fem til sju satsar, mellom anna dansesatsar som [[Passacaglia|passacaille]], [[sarabande]], [[gavotte]] etc., slik at dei nærast er som [[suite|suitar]] å rekne. Ytterlegare tre triosonatar er overlevert i handskrift. Òg dei 15 solosonatane op. 1, òg utgjevne første gong rundt 1722 av Roger, følgjer kyrkjesonateformen. Dei deler seg i tre sonatar for ''traversa'' og basso continuo, fire sonatar for ''flauto'' og basso continuo, to sonatar for obo og basso continuo og seks sonatar for fiolin og basso continuo. I den Hallensiske Händelutgaven er det òg seks triosonatar for to oboar og basso continuo, men det er usikkert om det er Händel som har skrive desse sonatane. Verka for [[cembalo]] av Händel vart stort sett skapt som lære- eller høvesverk. Dei åtte ''Suites dei Pièces pour le Clavecin'' (HWV 426–433, 1720) vert rekna som dei viktigaste ved sidan av ei anna suitesamling (HWV 434–438, 1730) og seks fuger (HWV 605–610, 1735). Den andre suitesamlinga inneheld to merkeverdige [[chaconne]]r (HWV 435 og HWV 442), variasjonsverk over eit åttetaktars [[Ostinato|ostinat]]-[[Basso continuo|generalbasstema]]. Denne [[basso ostinato]]en, som består av åtte fundamentale notar, nytta òg Bach i ''[[Goldbergvariasjonane]]'' sine såvel som for ''Canon triplex a. 6 Voc.'' som han held i handa på det velkjende portrettet til Elias Gottlieb Haußmann. [[Fil:Alessandro Scarlatti.jpg|mini|venstre|[[Alessandro Scarlatti]]]] I skriftet ''Der vollkommene Kapellmeister'' som Johann Mattheson gav ut i 1739 trykte han knapt 1 1/4 takt (takt 3–4) frå den fjerde satsen – sluttfugen – av Händels klaversuite nr. 2 i F-dur (frå ''Suites dei Pièces'' frå 1720). Ved sidan av notesitatet retta Mattheson, som sikkert hadde djupare innsikt i komposisjonsmåten til Händel, følgjande spørsmål til lesarane sine: «Kven kunne vel tenke seg at i desse få notane gøymer det seg - som om det var ein kort, tjukk gulltråd - ein tråd som kan trekkast ut så han vert hundre gonger så lang». Med gulltråd meinte Mattheson [[tema i musikk|fugetemaet]] til Händel med sitt [[mottema]]. På tida til Händel vart òg vokal- og instrumentalstykke rekna som [[kammermusikk]]. Han skreiv talrike verdslege kantatar: 72 kantatar for solostemme og generalbass som består av fleire ariar og resitativ etter modell av [[Alessandro Scarlatti]]. I tillegg kjem «Cantaten con strumenti», òg med sjølvstendige instrumentalstemmer. Til desse høyrer den vesle spanske kantaten ''Cantata Spagnuola a voce sola e Chitarra'' som Händel noterte i gammal stil. Dei fleste av dei verdslege kantatane stammer frå tida i Roma da Händel møttest saman med Scarlatti, [[Arcangelo Corelli|Corelli]] og [[Bernardo Pasquini|Pasquini]] i ''Accademia degli Arcadi''. ''Duetti e Terzetti'' for songstemme og basso continuo skreiv Händel i Italia eller Hannover, og mellom 1741 og 1745 i London. Händel utvida òg sine oratorium for firstemmige kor med diverse duettar og tersettar. == Ettermæle == [[Fil:Commemoration of Handel 1784.JPG|mini|Minnefeiring for Händel i Westminster Abbey, 1784]] I England vart Händel ein klassikar alt medan han levde: det vart reist ein statue i full storleik over han i fornøyelsesparken Vauxhall Gardens i 1738.<ref>Kfr. [http://www.vam.ac.uk/collections/sculpture/stories/Roubiliac's_Handel/ vam.ac.uk].</ref> og 15. juli 1762 vart Händels gravmonument avduket<ref>Vgl. [http://www.westminster-abbey.org/our-history/people/george-frederic-handel westminster-abbey.org].</ref> Mainwarings ''Memoirs of the Life of the Late George Frederic Handel'' vert rekna som den første biografi over ein musikar som kom ut i bokform. I motsetnad til mange av komponistane på den tida, til dømes Johann Sebastian Bach og Georg Philipp Telemann i Tyskland, gjekk ikkje Händel i gløymeboka i England etter han døydde, hovudsakleg på grunn av oratoria. Ved sidan av regelmessige oppføringar av utdrag frå oratoria vart mykje av musikken til Händel sett saman og spelt som [[pastisj]]ar. På det ein trudde var Händels hundreårsdag i 1784 vart det arrangert ein tredagars minnefest i [[Westminster Abbey]] og i [[Pantheon i Roma|Pantheon]]. Problem rundt overgangen frå [[juliansk kalender|juliansk]] til [[gregoriansk kalender|gregoriansk]] kalender førte til at ein bomma med eit år. Over 500 musikarar deltok i oppføringar av ''Messias'', av stykke frå oratoria og av orkestermusikken hans. Oppføringa av ''Messias'' vart ein stor suksess og vart gjenteken to gonger. Dette skapte ein tradisjon som varte til 1791. Messias-begeistringa nådde snart òg Tyskland og i 1772 vart oratoriet oppført i Hamburg med Michael Arne som dirigent, tre år seinare av [[Carl Philipp Emanuel Bach]], den nest eldste sonen til J. S. Bach. Seinare vart teksten omsett og sunge på tysk. [[Wolfgang Amadeus Mozart]] utvida og endra [[Instrumentering i musikk|orkestreringa]] av fleire av oratoria til Händel for å tilpasse dei smaken på tida. Dessuten brukte Mozart tema og kontrapunktikk frå Händels ''Funeral Anthem'' og oratoriet ''Joseph and his Brethren'' i sitt uferdige [[Mozarts Rekviem|Rekviem]] frå 1791. [[Joseph Haydn|Haydn]] vart djupt berørt då han høyrte oratoria til Händel under sine opphald i London: «[Det var] som om han var vorte sett tilbake til byrjinga av studietida og ikkje hadde lært noko fram til då». Med seg frå London hadde han ein libretto til oratoriet ''the Creation'' som opphavleg kan ha vore forfatta for Händel og fekk [[Gottfried van Swieten|baron van Swieten]] til omsetje han til tysk. Musikken til Haydn til ''Die Schöpfung'' («Skapinga») viser ein tydeleg påverknad frå Händel både i struktur og i korfugene. Òg [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]] let seg inspirere av Händel og skreiv ''Variationen für Cello und Klavier'' (1796) over «See the conqu’ring hero comes» frå ''Judas Maccabaeus'', samt ouverturen ''Die Weihe des Hauses'' der den store sentrale fugen bevisst er heldt i stilen til Händel. For Beethoven var Händel «den største blant oss alle... den største komponisten som nokon gong har levd. Eg ville blotta hovudet mitt og knele ved grava hans.» Beethoven la framfor alt vekt på det enkle og publikumsappellen i musikken til Händel då han sa «Gå til han og lær korleis ein kan oppnå store verknader med enkle verkemiddel.» I 1770-åra kom ''Messias'' til USA der ein i samsvar med den engelske tradisjonen overvegande oppførte stykket på arrangement til inntekt for veldedige formål. Tradisjonen med å oppføre oratoriet i adventstida oppstod på byrjinga av 1800-talet. [[Fil:DBP 1959 315 Georg Friedrich Händel.jpg|mini|venstre|Frimerke til Händels 200. dødsdag]] Frå og med 1842 utgav den engelske musikkforleggaren [[Vincent Novello]] ut eit lite utval oratorium i ei rimeleg klaverutgåve og gjorde dermed musikken tilgjengeleg for lokale korforeiningar utanfor byane. I åra frå 1859 til 1926 vart det kvart tredje år arrangert store Händelfestspel i [[Krystallpalasset|Crystal Palace]] i London. På sitt største medverka det kring 4&nbsp;000 korsongarar og rundt 500 orkestermusikarar og vart ein demonstrasjon av nasjonalkjensla til britane. [[Felix Mendelssohn|Felix Mendelssohn Bartholdy]] trekte Johann Sebastian Bach fram frå gløymsla med gjenoppføringa av «[[Matteuspasjonen]]» i 1829. Mendelssohn sørgde òg for at Händel sine oratorium vart oppført i Tyskland og han tilpassa eigenhendig nokre av oratoria til Händel til praktisk bruk. [[Georg Gottfried Gervinus]] omsette samtlege av oratorietekstane til tysk og gjorde at det vart mogeleg å innlemme dei i standardrepertoara til tyske korforeiningar. [[Johannes Brahms]] skreiv for den første komplette tyske Händel-utgåva klaverstemmer til ''Duetti e Terzetti'', for dei mange som ikkje lengre beherska [[basso continuo|generalbassnotasjon]] og -spel. I dag vert musikken til Händel spelt ved dei tyske festspela i Göttingen, Halle og Karlsruhe. == Utgjevingar == Händel gjorde så mange endringar, utvidingar og arrangement at det er fleire versjonar å velje mellom av nesten kvart einaste verk han skreiv. Den hallensiske Händel-utgåva har sett som mål å rekonstruere alle versjonane. For kammermusikken er problemet at Händel autoriserte fleire utgjevingar og at forleggarane stundom tok med forfalskingar. Det første forsøket på ei komplett Händel-utgåve stod [[Samuel Arnold]] i London for mellom 1787 og 1797. Han fekk etterkvart problem med finansieringa og måtte avbryte prosjektet slik at nesten alle operaene og ein stor del av den vokale kammermusikken manglar. [[Friedrich Chrysander]] sine samla Händel-verk i 94 bind vert rekna som eit pionerarbeid idet Chrysander baserte seg på Händel sine dirigentpartiturer og dels på autografar. == Verk == {{detaljar|musikkverk av Georg Friedrich Händel}} == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Georg Friedrich Händel|Georg Friedrich Händel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 2. mai 2010.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|nb}} oppgav desse kjeldene:'' * John Mainwaring: ''Memoirs of the Life of the Late George Frederic Handel'', London 1760/på tysk: Johann Mattheson, Hamburg 1760. ** George Frideric Handel, Hedwig Mueller von Asow, John Mainwaring: ''Biographie, Briefe und Schriften: Biographie, Briefe und Schriften'', publisert av Georg Olms Verlag, 1977, ISBN 978-3-487-06331-7 (òg [http://books.google.de/books?id=02rX1VarZSEC Google Books]). * Friedrich Chrysander: ''G. Fr. Händel'', Leipzig 1885–67, nyutgjeving 1966. * [[Romain Rolland]]: ''Haendel'', ved F. Alcan, Paris 1910. * Johanna Rudolph: ''Händelrenaissance – Eine Studie'', 2 bind, Aufbau-Verlag Berlin, 1960. * Alfred Mann: ''Georg Friedrich Händel – Composition lessons/Aufzeichnungen zur Kompositionslehre'', Hallische Händel-Ausgabe, Supplement Band 1, Bärenreiter-Verlag, Kassel 1878. * Konrad Sasse: ''Händel-Bibliographie'', Dt. Verl. für Musik, Leipzig 1963. * Walther Siegmund-Schultze: ''Georg Friedrich Händel'', Dt. Verl. für Musik, Leipzig 1980. * Walter Eisen (Hrsg.): ''Händel-Handbuch'', Bärenreiter-Verlag, Kassel, ** 1. – ''Lebens- und Schaffensdaten'', 1983, ISBN 3-7618-0610-8. ** 2. – ''Thematisch-systematisches Verzeichnis. Oratorische Werke, vokale Kammermusik, Kirchenmusik'', 1984, ISBN 3-7618-0715-5. ** 3. – ''Thematisch-systematisches Verzeichnis. Instrumentalmusik, Pasticci und Fragmente'', 1986, ISBN 3-7618-0716-3. ** 4. – ''Dokumente zu Leben und Schaffen'', 1985, ISBN 3-7618-0717-1. * [[Christopher Hogwood]]: ''Georg Friedrich Händel. Eine Biographie'', Insel Verlag, Frankfurt/M. 2000, ISBN 3-458-34355-5. * Hans Joachim Marx: ''Händels Oratorien, Oden und Serenaden'', Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1998, ISBN 3-525-27815-2. * Paul H. Lang: ''George Frideric Handel'', Dover Publications, Mineola, N. Y. 1996, ISBN 0-486-29227-4. * Dean Winton, John Merrill Knapp: ''Handel’s Operas, 1704–1726'', Clarendon, Oxford 1987, ISBN 0-19-315219-3. * Dean Winton: ''Handel’s dramatic oratorios and masques.'' Clarendon, Oxford 1990, ISBN 0-19-816184-0. * Werner Pieck: ''Leben Händels. Biographie'', EVA, Hamburg 2001, ISBN 978-3-434-50455-9. * Michael Heinemann: ''Georg Friedrich Händel.'' Reinbek 2004, ISBN 3-499-50648-3. * [[Stefan Zweig]]: ''Georg Friedrich Händels Auferstehung''. I: ''Sternstunden der Menschheit. Vierzehn historische Miniaturen''. Fischer Taschenbuch Verlag, ISBN 3-596-20595-6. * Hans Joachim Marx: ''Das Händel-Handbuch in 6 Bänden'', Laaber-Verlag, Laaber, 2008, ISBN 978-3-89007-684-3. ** Bind 1: ''Händel und seine Zeitgenossen'', ISBN 978-3-89007-685-0. ** Bind 2: ''Händels Oper'', ISBN 978-3-89007-686-7. ** Bind 3: ''Händels Oratorien, Oden und Serenaten'', ISBN 978-3-89007-687-4. ** Bind 4: ''Händels Kirchenmusik und vokale Kammermusik'', ISBN 978-3-89007-688-1. ** Bind 5: ''Händels Instrumentalmusik'', ISBN 978-3-89007-689-8. ** Bind 6: ''Das Händel-Lexikon'', ISBN 978-3-89007-552-5. * Peter Overbeck: ''Georg Friedrich Händel'', Suhrkamp-Verlag, Frankfurt/M. 2009 (BasisBiographien 37), ISBN 978-3-518-18237-6. * Michael Wersin: ''Händel & Co. Die Musik der Barockzeit'', Reclam, Stuttgart, 2009, ISBN 978-3-15-020181-7. == Referansar == {{fotnoteliste}} {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commons|Georg Friedrich Händel}} *{{DNB-Portal|118544489}} === Media === {{multi-listen start}} <div style="width:500px; height:255px; overflow:auto; border:thin grey solid; padding:5px;"> {{multi-listen item|filename=Handel - messiah - 04 and the glory of the lord.ogg|title=Händels Messiah, And the Glory of the Lord|description=|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - messiah - 12 for unto us a child is born.ogg|title=Händels Messiah, For unto us a child is born|description=|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - messiah - 44 hallelujah.ogg|title=Händels Messiah, Hallelujah|description=|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=George Frideric Handel - suite i, no. 2 in f major, hwv 427 - i. adagio.ogg|title=Suite I, nr. 2 i F-dur, HWV 427 - I. Adagio|description=Framført av Ivan Ilić, [http://www.musopen.com Musopen]|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Suite Vol.1 No. 2 in F major HWV 427 - 2. Allegro.oga|title=Suite I, nr. 2 in F-dur, HWV 427 - II. Allegro|description=Framført av Ivan Ilić, [http://www.musopen.com Musopen]|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Suite Vol.1 No. 2 in F major HWV 427 - 3. Adagio.oga|title=Suite I, No. 2 in F-dur, HWV 427 - III. Adagio|description=Framført av Ivan Ilić, [http://www.musopen.com Musopen]|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Suite Vol.1 No. 2 in F major HWV 427 - 4. Allegro.oga|title=Suite I, No. 2 in F-dur, HWV 427 - IV. Allegro|description=Framført av Ivan Ilić, [http://www.musopen.com Musopen]|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=George Frideric Handel - Fantasias 8,12 and Carillon.ogg|title=Fantasias 8, 12 og Carillon|description=|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Arrival of the Queen of Sheba.ogg|title=Arrival of the Queen of Sheba|description=Framført av Advent Chamber Orchestra med Humbert Lucarelli og Edino Biaggi på obo|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Concerto for Organ Op. 7 No. 1 HWV 306 - 1. Andante, 2. Andante.oga|title=Orgelkonsert - Op. 7 nr. 1 - HWV 306 - 1. Andante - 2. Andante|description=Framført av Advent Chamber Orchestra med organist David Schrader|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Concerto for Organ Op. 7 No. 1 HWV 306 - 3. Largo e piano.oga|title=Orgelkonsert - Op. 7 nr. 1 - HWV 306 - 3. Largo, e piano|description=Framført av Advent Chamber Orchestra med organist David Schrader|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Sonata for flute in E minor HWV 359b - 1. Grave.oga|title=Fløytesonate i e-moll - 1. Grave|description=Framført av Al Goldstein (fløyte) og Martha Goldstein (cembalo)|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Sonata for flute in E minor HWV 359b - 2. Allegro.oga|title=Fløytesonate i e-moll - 2. Allegro|description=Framført av Al Goldstein (fløyte) og Martha Goldstein (cembalo)|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Sonata for flute in E minor HWV 359b - 3. Adagio.oga|title=Fløytesonate i e-moll - 3. Adagio|description=Framført av Al Goldstein (fløyte) og Martha Goldstein (cembalo)|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Sonata for flute in E minor HWV 359b - 4. Allegro.oga|title=Fløytesonate i e-moll - 4. Allegro|description=Framført av Al Goldstein (fløyte) og Martha Goldstein (cembalo)|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Fitzwilliam Sonata 1.ogg|title=Fitzwilliam Sonata nr. 1|description=Framført av Alex Murray (fløyte) og Martha Goldstein (cembalo)|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Fitzwilliam Sonata 2.ogg|title=Fitzwilliam Sonata No. 2|description=Framført av Alex Murray (fløyte) og Martha Goldstein (cembalo)|format=[[ogg]]}} {{multi-listen item|filename=Handel - Fitzwilliam Sonata 3.ogg|title=Fitzwilliam Sonata No. 3|description=Framført av Alex Murray (fløyte) og Martha Goldstein (cembalo)|format=[[ogg]]}} {{refslutt}} {{multi-listen end}} * [http://cylinders.library.ucsb.edu/search.php?query=Handel+George+Frideric&queryType=%40attr+1%3D1 Voksrullopptak] * Kunst der Fuge: [http://www.kunstderfuge.com/handel.htm MIDI files] * [http://magnatune.com/collectios/handel Water Music, Organ Concertos op. 4, Tamerlano, etc.]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Creative Commons recordings === Primærkjelder, biografier osv. === * {{språkikon|en}}[http://ichriss.ccarh.org/HRD/ Händel-database] * {{språkikon|en}}[http://www.handelhouse.org The Handel House Museum i London] * {{språkikon|de}}[http://www.haendelhaus.de/en Händel-Haus i Halle (Saale)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205130722/http://www.haendelhaus.de/en/ |date=2008-12-05 }} * {{språkikon|en}}[http://www.gutenberg.org/etext/9089 Edward Dents Händelbiografi], Project Gutenberg * {{språkikon|en}}[http://www.boydell.co.uk/43832682.HTM Andre bind av Winton Dean "Handel's Operas", dekker åra 1726-1741] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926214736/http://www.boydell.co.uk/43832682.HTM |date=2009-09-26 }} * {{språkikon|de}}[http://www.zeno.org/Musik/M/Chrysander,+Friedrich/G.F.+Händel Digitalisert tekst av Friedrich Chrysanders Händelbiografi] * {{språkikon|de}}[http://mdz1.bib-bvb.de/~db/ausgaben/uni_ausgabe.html?projekt=1193214396&recherche=ja&ordnung=sig Liste over '''Händel-Gesamtausgabe''' av Friedrich Chrysander] * {{BBKL|h/haendel_g_f}} * {{språkikon|en}} [http://www.gfhandel.org/composition.htm Fullstendig verkfortegnelse (HWV)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090130044046/http://gfhandel.org/composition.htm |date=2009-01-30 }}. * {{språkikon|de}} [http://www.klassika.info/Komponisten/Haendel/ Tabellariske framstillinger] (livsløp, verk et) om G. F. Händel. ; Notar {{Mutopia|HandelGF}} {{WIMA|idx=Handel|name=Georg Friedrich Händel}} {{ChoralWiki|Handel}} * {{IMSLP|id=Handel%2C_George_Frideric|cname=Georg Friedrich Händel}} * [http://cantorion.org/musicsearch/composer/handel/ Gratis noter av Händel] på ''Cantorion.org'' * [http://kreusch-sheet-music.net/eng/index.php?page=show&query=Georg%20Friedrich%20H%E4ndel&order=op Notesamling av Händels verk] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Georg Friedrich Händel| ]] [[Kategori:Barokkomponistar]] [[Kategori:Operakomponistar]] [[Kategori:Tyske komponistar]] [[Kategori:Tyske organistar]] [[Kategori:Engelske komponistar]] [[Kategori:Engelske organistar]] [[Kategori:Folk frå Halle]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2010]] 25drirk37mm6bpix0qny1wvy1efy36z 0 12561 3653579 3510573 2026-05-16T10:56:45Z ~2026-29488-61 154996 Endra underlag frå gras til Mixto Hybridgras 3653579 wikitext text/x-wiki {{Infoboks arena | namn = Brann Stadion | bilete = Brann stadion-modf.jpg | kallenamn = | land = [[Noreg]] | adresse = Boks 161<br />5826 [[Minde]] | eigar = Brann Stadion ASA | drift = Brann Stadion ASA | brukarar = [[Sportsklubben Brann|Brann]] | underlag = Mixto Hybridgras | banestorleik = 105 x 68 m | kapasitet = 17 317 | arkitekt = Rasmussen & Lundekvam | pris = | kart = | tidlegare namn = | påbegynt = 1914 | opna = 1919 | stengt = | hendingar = Heimekampane til [[Sportsklubben Brann|Brann]]<br />Diverse konsertar }} '''Brann Stadion''' er ein fotballstadion på [[Minde]] i bydelen [[Årstad]], om lag 3 km sør for [[Bergen]] sentrum. Han er fotballklubben [[Sportsklubben Brann|Brann]] si heimebane. Stadionet er ein del av et [[idrett]]sanlegg saman med [[Haukelandshallen]] og Nymarksbanane, og vart bygd i [[1919]]. Publikumsrekorden er på 24&nbsp;800 i semifinalen i [[NM i fotball for menn|cupen]] mot [[Fredrikstad FK]] [[1. oktober]] [[1961]]. I seriesamanheng er rekorden 23&nbsp;900 mot [[Lillestrøm Sportsklubb|Lillestrøm]] [[8. mai]] [[1978]] == Tribunar == Brann Stadion er delt inn i fire tribunar: * Søndre tribune har ein kapasitet på 4&nbsp;496 sitteplassar, og er bygd i tre steg. Den midterste delen er eldst, og vart bygd i 1930-åra, vestre del på 1960-talet og austre del i 1997. *Frydenbøtribunen eller vestre sving (fram til 2005-sesongen kalla [[Hansa bryggeri|Hansasvingen]]) stod ferdig i 1999, og har ein kapasitet på 4&nbsp;053 sitteplassar. * [[Bergens Tidende|BT]]-tribunen (tidlegare Klokkesvingen) stod ny i 2006 og har ein kapasitet på 3&nbsp;655 sitteplassar. * I 2007 stod ein ny sittetribune, kalla SPV-tribunen ([[Sparebank1 Vest]]-tribunen), ferdig. Han erstatta Umbro-tribunen og Store Stå og har ein kapasitet på om lag 4&nbsp;300 sitteplassar og losjar. Totalt har Brann Stadion i 2007 om lag 17&nbsp;500 sitteplassar i tillegg til ståplassar føre vestre del av Søndre tribune. Etter 2007-sesongen vart det meininga at den gamle Søndre tribune skulle rivast og erstattast av ein ny tribune. På grunn av ein del uavklarte problemstillingar, som auke trafikk til stadion i vekene, vart rivinga utsett til 2008. I samband med den nye tribunen skal svingane mellom kortsidene og den nye tribunen fyllast igjen, og det er venta at den nye kapasiteten vil ligge i på rundt 22&nbsp;000 når tribunen står ferdig til sesongen 2009. Heile utbygginga, medrekna BT- og SPV-tribunen, har ei kostnadsrame på 120 millionar kroner. Banen er 105m x 68m == Historie == Tre cupfinalar har vorte spelt på Brann Stadion. Den første var i [[1922]] då [[Odd Grenland|Odd]] slo Kvik 5-1 føre 8&nbsp;000 tilskodarar. I [[1930]] såg 6&nbsp;000 tilskodarar Ørn slå Drammens BK 4-2, medan 25&nbsp;000 var til stades då Skeid i [[1947]] slo Viking 2-0. Noreg har spelt 17 A-landskampar på Brann Stadion. Den første var mot [[Wales]] i [[1933]], der det vart tap 1-2. Etter dette tapte aldri Noreg ein einaste A-landskamp i Bergen, og Noreg stod att med 12 sigrar og 4 uavgjort med ein total målskilnad på 52-18. Den siste A-landskampen på Brann Stadion var mellom Noreg og [[Ungarn]] i 1990. Den kampen enda 0-0. == Galleri == ;Brann Stadion <gallery widths=180px heights=130px> Fil:Brann stadion.jpg|Brann Stadion, 7. januar 2005 Fil:Brann Stadion.jpg|Brann Stadion, 16. april 2007 Fil:Brann stadion3.jpg|Brann Stadion, 16. april 2007 Fil:Brann stadion Bergen.JPG|Brann Stadion, 18. september 2008 Fil:Brann Stadion with surrounding fields.jpg|Brann Stadion, 7. april 2009 </gallery> [[Fil:Brann Stadium 2013.jpg|700px|mini|sentrum|Brann stadion 2013]] == Kjelder == {{refstart}} * [http://www.brann.no/index.php?mapping=85 www.brann.no] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927032828/http://www.brann.no/index.php?mapping=85 |date=2007-09-27 }} *[http://www.brann.no/om-stadion Om Stadion] ved brann.no {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.brann.no/om-stadion Om Stadion] ved brann.no {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fotballstadion i Vestland]] [[Kategori:Idrettsanlegg i Bergen]] [[Kategori:Sportsklubben Brann]] [[Kategori:1919 i Noreg]] [[Kategori:Årstad]] powatmfsvzyb58d3szkjduk9sflcdam 0 16525 3653511 3653412 2026-05-16T04:16:10Z Sigmundg 835 /* Øksteypar */ La til to øksetypar 3653511 wikitext text/x-wiki [[Fil:Altshausen Schloss Torgebaeude Deckengemaelde Axt.jpg|mini|høgre]] Ei '''øks''' (norrønt ''øx'') er ein [[reiskap]] som består av eit øksehovud i [[metall]] eller [[stein]] og eit [[skaft]], som oftast laga i [[tre]] eller [[plastikk]]. Øksehovudet har som regel ein skarp egg i den eine enden, mens den andre enden er butt. == Bruk == Ein kan bruka økser til å kløyva eller hogga sund ulike materiale, særleg [[tre]]. Sidan øksa gjev ein ekstra styrke og har ein skarp egg, vert ho også nytta som [[våpen]] og har i tidlegare tider vore viktig i krigar. Andre som nyttar ulike former for øks er brannmenn og klatrarar. ==Symbol== Økser kan symbolisera [[makt]]. I norsk samanheng har øks mellom anna blitt brukt i [[det norske riksvåpenet]] og dei tidlegare fylkesvåpena til [[telemark fylke|Telemark]], [[Hordaland fylke|Hordaland]] og [[Sør-Trøndelag fylke|Sør-Trøndelag]], i tillegg til [[Olavsmerket]] brukt av [[den norske kyrkja]]. Øksa i det norske riksvåpenet og Olavsmerket viser til våpenet som [[Olav den heilage]] brukte, eller til det som drap han ved [[slaget på Stiklestad]].<ref>{{kjelde www|forfattar=Lars Løberg|tittel=Riksløven - maktens symbol|utgjevar=Samlerhuset|url=https://www.samlerhuset.no/magasin-mynt-historie/154-riksloven-maktens-symbol|vitja=5. februar 2023}}</ref><ref>{{kjelde www|forfattar=Hans Cappelen|tittel=Et symbol på statsmakt|utgjevar=Stortinget.no|url=https://www.stortinget.no/no/Hva-skjer-pa-Stortinget/stortingets-visuelle-identitet/et-symbol-pa-statsmakt/|dato=22. september 2016|vitja=5. februar 2023}}</ref> Øks blir også brukt, i form av ein [[fasces]], som symbol på lov og orden. Dette finn ein til dømes i logoen til politiet i Noreg og Sverige, og [[det franske riksvåpenet]]. [[Fil:Feuersteinaxt.jpg|mini|[[Flint]]steinøks frå steinalderen.]] == Historie == Øks er ein av dei eldste reiskapane menneske har brukt. Dei eldste øksene som er funne, såkalla handøkser utan skaft, er to millionar år gamle og blei brukte av ''[[Homo habilis]]''. I Skandinavia finst økser i mellom anna flint mellom 8000–4000 f.Kr., og økser i kopar og bronse frå tidleg bronsealder frå om lag 2000 f.Kr.<ref>{{kjelde www|forfattar=Rosvold, Knut A.|tittel=øks|utgjevar=Store norske leksikon i snl.no|url=https://snl.no/øks|dato=6. juli 2021|vitja=5. februar 2023}}</ref> == Øksteypar == * Snikkerøks ** [[Bile]] ** Smaløks ** Køyrøks ** Skanteøks ** [[Teksle]] * [[Brannøks]] * [[Blinkeøks]] * [[Flintøks]] * [[Hellebard]] * [[Isøks]] * [[Skaftholøks]] * [[Stridsøks]] * Skogsøks ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{Skogsreiskapar}} {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Øksar| ]] [[Kategori:Trearbeidsverktøy]] [[Kategori:Ord frå norrønt]] bsajwcpruf6bxcg4w1strdns9fd0jq2 3653512 3653511 2026-05-16T04:19:13Z Sigmundg 835 /* Øksteypar */ 3653512 wikitext text/x-wiki [[Fil:Altshausen Schloss Torgebaeude Deckengemaelde Axt.jpg|mini|høgre]] Ei '''øks''' (norrønt ''øx'') er ein [[reiskap]] som består av eit øksehovud i [[metall]] eller [[stein]] og eit [[skaft]], som oftast laga i [[tre]] eller [[plastikk]]. Øksehovudet har som regel ein skarp egg i den eine enden, mens den andre enden er butt. == Bruk == Ein kan bruka økser til å kløyva eller hogga sund ulike materiale, særleg [[tre]]. Sidan øksa gjev ein ekstra styrke og har ein skarp egg, vert ho også nytta som [[våpen]] og har i tidlegare tider vore viktig i krigar. Andre som nyttar ulike former for øks er brannmenn og klatrarar. ==Symbol== Økser kan symbolisera [[makt]]. I norsk samanheng har øks mellom anna blitt brukt i [[det norske riksvåpenet]] og dei tidlegare fylkesvåpena til [[telemark fylke|Telemark]], [[Hordaland fylke|Hordaland]] og [[Sør-Trøndelag fylke|Sør-Trøndelag]], i tillegg til [[Olavsmerket]] brukt av [[den norske kyrkja]]. Øksa i det norske riksvåpenet og Olavsmerket viser til våpenet som [[Olav den heilage]] brukte, eller til det som drap han ved [[slaget på Stiklestad]].<ref>{{kjelde www|forfattar=Lars Løberg|tittel=Riksløven - maktens symbol|utgjevar=Samlerhuset|url=https://www.samlerhuset.no/magasin-mynt-historie/154-riksloven-maktens-symbol|vitja=5. februar 2023}}</ref><ref>{{kjelde www|forfattar=Hans Cappelen|tittel=Et symbol på statsmakt|utgjevar=Stortinget.no|url=https://www.stortinget.no/no/Hva-skjer-pa-Stortinget/stortingets-visuelle-identitet/et-symbol-pa-statsmakt/|dato=22. september 2016|vitja=5. februar 2023}}</ref> Øks blir også brukt, i form av ein [[fasces]], som symbol på lov og orden. Dette finn ein til dømes i logoen til politiet i Noreg og Sverige, og [[det franske riksvåpenet]]. [[Fil:Feuersteinaxt.jpg|mini|[[Flint]]steinøks frå steinalderen.]] == Historie == Øks er ein av dei eldste reiskapane menneske har brukt. Dei eldste øksene som er funne, såkalla handøkser utan skaft, er to millionar år gamle og blei brukte av ''[[Homo habilis]]''. I Skandinavia finst økser i mellom anna flint mellom 8000–4000 f.Kr., og økser i kopar og bronse frå tidleg bronsealder frå om lag 2000 f.Kr.<ref>{{kjelde www|forfattar=Rosvold, Knut A.|tittel=øks|utgjevar=Store norske leksikon i snl.no|url=https://snl.no/øks|dato=6. juli 2021|vitja=5. februar 2023}}</ref> == Øksteypar == * Snikkerøks ** [[Bile]] ** Smaløks ** Køyrøks ** Skanteøks ** [[Teksle]] * [[Brannøks]] * [[Blinkøks]] * [[Flintøks]] * [[Hellebard]] * [[Isøks]] * [[Skaftholøks]] * [[Stridsøks]] * Skogsøks ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{Skogsreiskapar}} {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Øksar| ]] [[Kategori:Trearbeidsverktøy]] [[Kategori:Ord frå norrønt]] 832p99w3ymd6hagyyxluyrrp0dekqdl 0 28396 3653509 3644779 2026-05-15T22:52:34Z ~2026-29353-97 154986 La til om at han grunnla Namdals folkehøgskole og la til referanse. 3653509 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar2}} '''Kristofer Marius Hægstad''' ({{levde|15. juli|1850|21. november|1927|Hægstad, Marius}}) var ein norsk språkmann. Han var professor i [[norsk språk]], med vekt på [[landsmål]]. Hægstad var fødd i [[Ålesund]], men voks opp i [[Davik]] og i [[Bergen]]. I 1898 vart Hægstad formann for ei nemnd som skulle finna fram til ei offisiell rettskriving for [[landsmål]] ([[nynorsk]]). Fleirtalet i nemnda ville gjennomføra ei radikal nyskaping, men Hægstad gjekk inn for små endringer av [[Ivar Aasen]] si skriftnorm. Departementet delte Hægstad sitt syn, og [[Hægstad-normalen]] vart med dette den fyrste offisielle rettskrivinga for landsmål. Marius Hægstad stifta Namdals folkehøgskole i 1884 og var rektor fram til 1892.<ref>{{Citation|title=Bygninger, internat og rom|url=https://www.namdals.fhs.no/bygninger-og-navn|website=Namdals folkehøgskole|accessdate=2026-05-15|language=no-NO}}</ref> Hægstad sat òg i fleire periodar på [[Stortinget]] for [[Venstre]]. Han vart òg den fyrste leiaren for [[Noregs Mållag]], frå 1906 til 1909. Hægstad var far til målmannen og skulemannen [[Leiv Heggstad]], og farfar til språkforskaren [[Kolbjørn Heggstad]]. Hægstad døydde i Oslo. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.sprakrad.no/templates/Page.aspx?id=233 Då nynorsken kom til universitetet – eit hundreårsminne] av [[Kjell Venås]] * [http://www.sprakrad.no/Politikk-Fakta/Fakta/Faksimilebiblioteket/Marius_Haegstad_Norsk_maallaera_1905/ Marius Hægstad: Norsk maallæra, 1905] www.sprakrad.no * https://www.namdals.fhs.no/bygninger-og-navn {{Leiarar for Noregs Mållag}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske språkforskarar]] [[Kategori:Professorar ved Universitetet i Oslo]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1892-1894]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1898-1900]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Venstre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Nord-Trøndelag]] [[Kategori:Leiarar av Noregs Mållag]] [[Kategori:Gravlagde på Vår Frelsers gravlund]] [[Kategori:Folk frå Ålesund]] [[Kategori:Folk frå Bergen]] ifi48twt9hzs80mfuyubzr9n6pcpg1m 3653515 3653509 2026-05-16T04:38:52Z Sigmundg 835 3653515 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar2}} '''Kristofer Marius Hægstad''' ({{levde|15. juli|1850|21. november|1927|Hægstad, Marius}}) var ein norsk språkmann. Han var professor i [[norsk språk]], med vekt på [[landsmål]]. Hægstad var fødd i [[Ålesund]], men voks opp i [[Davik kommune|Davik]] og i [[Bergen]]. I 1898 vart Hægstad formann for ei nemnd som skulle finna fram til ei offisiell rettskriving for [[landsmål]] ([[nynorsk]]). Fleirtalet i nemnda ville gjennomføra ei radikal nyskaping, men Hægstad gjekk inn for små endringer av [[Ivar Aasen]] si skriftnorm. Departementet delte Hægstad sitt syn, og [[Hægstad-normalen]] vart med dette den fyrste offisielle rettskrivinga for landsmål. Marius Hægstad stifta Namdals folkehøgskole i 1884 og var rektor fram til 1892.<ref>{{Citation|title=Bygninger, internat og rom|url=https://www.namdals.fhs.no/bygninger-og-navn|website=Namdals folkehøgskole|accessdate=2026-05-15|language=no-NO}}</ref> Hægstad sat òg i fleire periodar på [[Stortinget]] for [[Venstre]]. Han vart òg den fyrste leiaren for [[Noregs Mållag]], frå 1906 til 1909. Hægstad var far til målmannen og skulemannen [[Leiv Heggstad]], og farfar til språkforskaren [[Kolbjørn Heggstad]]. Hægstad døydde i Oslo. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.sprakrad.no/templates/Page.aspx?id=233 Då nynorsken kom til universitetet – eit hundreårsminne] av [[Kjell Venås]] * [http://www.sprakrad.no/Politikk-Fakta/Fakta/Faksimilebiblioteket/Marius_Haegstad_Norsk_maallaera_1905/ Marius Hægstad: Norsk maallæra, 1905] www.sprakrad.no * https://www.namdals.fhs.no/bygninger-og-navn {{Leiarar for Noregs Mållag}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske språkforskarar]] [[Kategori:Professorar ved Universitetet i Oslo]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1892-1894]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1898-1900]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Venstre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Nord-Trøndelag]] [[Kategori:Leiarar av Noregs Mållag]] [[Kategori:Gravlagde på Vår Frelsers gravlund]] [[Kategori:Folk frå Ålesund]] [[Kategori:Folk frå Bergen]] 2aihylg9yganlv2fu7et7tsvmi8rhei 3653525 3653515 2026-05-16T06:27:41Z Ranveig 39 Kjeldebolk 3653525 wikitext text/x-wiki {{Infoboks politikar}} '''Kristofer Marius Hægstad''' ({{levde|15. juli|1850|21. november|1927|Hægstad, Marius}}) var ein norsk språkmann. Han var professor i [[norsk språk]], med vekt på [[landsmål]]. Hægstad var fødd i [[Ålesund]], men voks opp i [[Davik kommune|Davik]] og i [[Bergen]]. I 1898 vart Hægstad formann for ei nemnd som skulle finna fram til ei offisiell rettskriving for [[landsmål]] ([[nynorsk]]). Fleirtalet i nemnda ville gjennomføra ei radikal nyskaping, men Hægstad gjekk inn for små endringar av [[Ivar Aasen]] si skriftnorm. Departementet delte Hægstad sitt syn, og [[Hægstad-normalen]] vart med dette den fyrste offisielle rettskrivinga for landsmål. Marius Hægstad stifta Namdals folkehøgskole i 1884 og var rektor fram til 1892.<ref>{{Citation|title=Bygninger, internat og rom|url=https://www.namdals.fhs.no/bygninger-og-navn|website=Namdals folkehøgskole|accessdate=2026-05-15|language=no-NO}}</ref> Hægstad sat òg i fleire periodar på [[Stortinget]] for [[Venstre]]. Han vart òg den fyrste leiaren for [[Noregs Mållag]], frå 1906 til 1909. Marius Hægstad var far til målmannen og skulemannen [[Leiv Heggstad]], og farfar til språkforskaren [[Kolbjørn Heggstad]]. Hægstad døydde i Oslo. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.sprakrad.no/templates/Page.aspx?id=233 Då nynorsken kom til universitetet – eit hundreårsminne] av [[Kjell Venås]] * [http://www.sprakrad.no/Politikk-Fakta/Fakta/Faksimilebiblioteket/Marius_Haegstad_Norsk_maallaera_1905/ Marius Hægstad: Norsk maallæra, 1905] www.sprakrad.no * https://www.namdals.fhs.no/bygninger-og-navn {{Leiarar for Noregs Mållag}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske språkforskarar]] [[Kategori:Professorar ved Universitetet i Oslo]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1892-1894]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1898-1900]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Venstre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Nord-Trøndelag]] [[Kategori:Leiarar av Noregs Mållag]] [[Kategori:Gravlagde på Vår Frelsers gravlund]] [[Kategori:Folk frå Ålesund]] [[Kategori:Folk frå Bergen]] bfn686np1azhqfddn4v5qrv3jm05pbv 0 39946 3653465 3653464 2026-05-15T12:55:21Z Ranveig 39 Fmt. 3653465 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} '''Kvalsundtunnelen''' er ein undersjøisk tunnel som bind saman øyene [[Kvaløya]] og [[Ringvassøya]] i [[Troms]] fylke. Han er ein del av [[Riksveg 863]] som går frå [[Kvaløysletta]] i [[Tromsø kommune]] til [[Vanna]] i [[Karlsøy]] kommune. Kvalsundtunnelen vart opna i [[1988]]. == Fakta == * Lengde: 1650 m. * Største djupne: - 56 m. == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kvalsundtunnelen|Kvalsundtunnelen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 30. juni 2006.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Troms]] [[Kategori:Vegar i Troms]] [[Kategori:Samferdsle i Tromsø]] [[Kategori:Tunnelar opna i 1988]] eupqjxldr5iwgiutzh126ugo0urvsfn 0 49132 3653514 2541896 2026-05-16T04:37:11Z Sigmundg 835 La til nokre linjer 3653514 wikitext text/x-wiki [[Fil:Axe.jpg|mini|300px]] '''Skogsreiskap''' er [[landbruksreiskap]] som vert nytt for [[skogbruk]]. Tidlegare var manuelt reiskap, som [[øks]], [[svans]], [[borkspade]], o.l. i bruk, men på 60-talet tok [[motorsag]]a over. I dag vert det for det meste nytta [[Hogstmaskin]]. Transport føregjekk tidlegare med [[hest]], men på 50-talet byrja ein å nytta [[traktor|landbrukstraktorar]] i skogbruket. Desse vart ofte utstyrte med [[halvbelte]]r og [[vinsj]]. I Noreg var det [[heilstammemetoden]] som dominerte. Dei kvista stammane vart drege saman med vinsjen og slepa etter traktoren fram til ein [[lunningsplass]]. På 1960-talet kom det spesialiserte [[skogsmaskin]]ar, som etter kvart tok over det meste av transporten. == Sjå òg == * [[Landbruksreiskap]] {{Skogsreiskapar}} [[Kategori:Skogsreiskapar]] qsn0mxlkn8iqmt0e7wl1jxzjmn4u1km 3653519 3653514 2026-05-16T06:16:20Z Ranveig 39 Flikk 3653519 wikitext text/x-wiki [[Fil:Axe.jpg|mini|Øks]] '''Skogsreiskap''' er ulike typar [[landbruksreiskap]] som vert nytt for [[skogbruk]]. Tidlegare var manuelt reiskapar, som [[øks]], [[svans]], [[borkspade]], o.l. i bruk, men på 1060-talet tok [[motorsag]]a over. I dag vert det for det meste nytta [[hogstmaskin]]. Transport føregjekk tidlegare med [[hest]], men på 50-talet byrja ein å nytta [[traktor|landbrukstraktorar]] i skogbruket. Desse vart ofte utstyrte med [[halvbelte]] og [[vinsj]]. I Noreg var det [[heilstammemetoden]] som dominerte. Dei kvista stammane vart dregne saman med vinsjen og slepa etter traktoren fram til ein [[lunningsplass]]. På 1960-talet kom det spesialiserte [[skogsmaskin]]ar, som etter kvart tok over det meste av transporten. == Sjå òg == * [[Landbruksreiskap]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar| ]] slpfse8t64stvmq5sx6xho3qo3bvas7 3653539 3653519 2026-05-16T07:53:36Z Sigmundg 835 + 900 år 3653539 wikitext text/x-wiki [[Fil:Axe.jpg|mini|Øks]] '''Skogsreiskap''' er ulike typar [[landbruksreiskap]] som vert nytt for [[skogbruk]]. Tidlegare var manuelt reiskapar, som [[øks]], [[svans]], [[borkspade]], o.l. i bruk, men på 1960-talet tok [[motorsag]]a over. I dag vert det for det meste nytta [[hogstmaskin]]. Transport føregjekk tidlegare med [[hest]], men på 50-talet byrja ein å nytta [[traktor|landbrukstraktorar]] i skogbruket. Desse vart ofte utstyrte med [[halvbelte]] og [[vinsj]]. I Noreg var det [[heilstammemetoden]] som dominerte. Dei kvista stammane vart dregne saman med vinsjen og slepa etter traktoren fram til ein [[lunningsplass]]. På 1960-talet kom det spesialiserte [[skogsmaskin]]ar, som etter kvart tok over det meste av transporten. == Sjå òg == * [[Landbruksreiskap]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar| ]] 7lxzpdy67hiz3hwcpm5cy8eqqhgh87l 0 63400 3653563 3096765 2026-05-16T09:21:08Z Carsten Steger 112648 Aerial image of Königssee inserted. 3653563 wikitext text/x-wiki {{Infoboks innsjø |namn = Königssee |bilete = Aerial image of Königssee (view from the south).jpg |bilettekst = |land = Tyskland |koordinatar = {{koord|47|33|N|12|58|E|vising=pålinje,tittel|type:waterbody}} |type = |tilsig = [[Schreinbach]], [[Obersee ved Königssee|Obersee]], [[Kesselbach]], [[Eisbach]], [[Königsbach]] |utsig = [[Königsseer Ache]] |tilsigsområde = |lengd = 7.7 |breidd = 1.7 |areal = 5.218 |djup = 98.1 |største_djup = 190 |volum = |opphaldstid = |kystlengd = |høgd = 603 |øyar = 1 ([[Christlieger]]) |byar = [[St. Bartholomä]], [[Schönau am Königssee]] }} [[Fil:Königssee mirror view from Malerwinkel.jpg|mini|venstre|Utsyn frå Malerwinkel]] [[Fil:Bartholomae-2005.jpg|mini|venstre|Kyrkja St. Batholomä Church og austsida av [[Watzmann]]]] '''Königssee''' er ein [[innsjø]] heilt søraust i [[Bayern]] i [[Tyskland]], nær grensa til [[Austerrike]]. Han ligg nær den bayerske byen [[Berchtesgaden]], like sør for den austerrikske byen [[Salzburg]] i dei tyske [[Alpane]]. Königssee (''Kongens innsjø'') er den djupaste innsjøen i Tyskland. Innsjøen vart danna av [[isbre]]ar under den siste [[istid]]a. Han er 7,7 km lang og om lag 1,7 km brei på det breiaste. Bortsett frå utsiget, elva Königsseer Ache ved landsbyen Königssee, er innsjøen omringa av bratte fjell, som [[Watzmann]]. Innsjøen er kjend for det klåre vatnet, og det vert sagt at det et den reinaste innsjøen i Tyskland. På grunn av dette har det berre vore lov med straumdrivne båtar og robåtar på innsjøen sidan 1909. Innsjøen og områda rundt er ein svært populær turiststad. [[St. Bartholomä]], eit lite og attraktivt [[kloster]], ligg ved innsjøen. == Bakrgunnsstoff == {{commons2|Königssee}} == Kjelde == {{en|Königssee}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Innsjøar i Tyskland]] [[Kategori:Fjellsjøar]] gfpvjizyzdrsqxpd90fvrrh40pboikr 3653565 3653563 2026-05-16T09:25:12Z Ranveig 39 Fmt. 3653565 wikitext text/x-wiki {{Infoboks innsjø |namn = Königssee |bilete = Aerial image of Königssee (view from the south).jpg |land = Tyskland |koordinatar = {{koord|47|33|N|12|58|E|vising=pålinje,tittel|type:waterbody}} |tilsig = [[Schreinbach]], [[Obersee ved Königssee|Obersee]], [[Kesselbach]], [[Eisbach]], [[Königsbach]] |utsig = [[Königsseer Ache]] |lengd = 7.7 |breidd = 1.7 |areal = 5.218 |djup = 98.1 |største_djup = 190 |høgd = 603 |øyar = 1 ([[Christlieger]]) |byar = [[St. Bartholomä]], [[Schönau am Königssee]] }} '''Königssee''' er ein [[innsjø]] heilt søraust i [[Bayern]] i [[Tyskland]], nær grensa til [[Austerrike]]. Han ligg nær den bayerske byen [[Berchtesgaden]], like sør for den austerrikske byen [[Salzburg]] i dei tyske [[Alpane]]. Königssee (''Kongens innsjø'') er den djupaste innsjøen i Tyskland. Innsjøen vart danna av [[isbre]]ar under den siste [[istid]]a. Han er 7,7 km lang og om lag 1,7 km brei på det breiaste. Bortsett frå utsiget, elva Königsseer Ache ved landsbyen Königssee, er innsjøen omringa av bratte fjell, som [[Watzmann]]. Innsjøen er kjend for det klåre vatnet, og det vert sagt at det et den reinaste innsjøen i Tyskland. På grunn av dette har det berre vore lov med straumdrivne båtar og robåtar på innsjøen sidan 1909. Innsjøen og områda rundt er ein svært populær turiststad. [[St. Bartholomä]], eit lite og attraktivt [[kloster]], ligg ved innsjøen. ==Galleri== <gallery> Königssee mirror view from Malerwinkel.jpg|Utsyn frå Malerwinkel]]. Bartholomae-2005.jpg|Kyrkja St. Batholomä Church og austsida av [[Watzmann]]. </gallery> == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Königssee|Königssee]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. juni 2007.'' {{refslutt}} == Bakrgunnsstoff == {{commons|Königssee}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Innsjøar i Tyskland]] [[Kategori:Fjellsjøar]] 6bh00n5qp9bi6nqix1r2f1m9m4zo3vt 3653567 3653565 2026-05-16T09:25:30Z Ranveig 39 3653567 wikitext text/x-wiki {{Infoboks innsjø |namn = Königssee |bilete = Aerial image of Königssee (view from the south).jpg |land = Tyskland |koordinatar = {{koord|47|33|N|12|58|E|vising=pålinje,tittel|type:waterbody}} |tilsig = [[Schreinbach]], [[Obersee ved Königssee|Obersee]], [[Kesselbach]], [[Eisbach]], [[Königsbach]] |utsig = [[Königsseer Ache]] |lengd = 7.7 |breidd = 1.7 |areal = 5.218 |djup = 98.1 |største_djup = 190 |høgd = 603 |øyar = 1 ([[Christlieger]]) |byar = [[St. Bartholomä]], [[Schönau am Königssee]] }} '''Königssee''' er ein [[innsjø]] heilt søraust i [[Bayern]] i [[Tyskland]], nær grensa til [[Austerrike]]. Han ligg nær den bayerske byen [[Berchtesgaden]], like sør for den austerrikske byen [[Salzburg]] i dei tyske [[Alpane]]. Königssee (''Kongens innsjø'') er den djupaste innsjøen i Tyskland. Innsjøen vart danna av [[isbre]]ar under den siste [[istid]]a. Han er 7,7 km lang og om lag 1,7 km brei på det breiaste. Bortsett frå utsiget, elva Königsseer Ache ved landsbyen Königssee, er innsjøen omringa av bratte fjell, som [[Watzmann]]. Innsjøen er kjend for det klåre vatnet, og det vert sagt at det et den reinaste innsjøen i Tyskland. På grunn av dette har det berre vore lov med straumdrivne båtar og robåtar på innsjøen sidan 1909. Innsjøen og områda rundt er ein svært populær turiststad. [[St. Bartholomä]], eit lite og attraktivt [[kloster]], ligg ved innsjøen. ==Galleri== <gallery> Königssee mirror view from Malerwinkel.jpg|Utsyn frå Malerwinkel. Bartholomae-2005.jpg|Kyrkja St. Batholomä Church og austsida av [[Watzmann]]. </gallery> == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Königssee|Königssee]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. juni 2007.'' {{refslutt}} == Bakrgunnsstoff == {{commons|Königssee}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Innsjøar i Tyskland]] [[Kategori:Fjellsjøar]] 4lnwjf4a7k42iac46cz1q59hec5depu 0 70561 3653510 3405775 2026-05-16T04:08:01Z Sigmundg 835 /* Sjå òg */ 3653510 wikitext text/x-wiki [[Fil:Balkenkreuz.svg|mini|''Balkenkreuz'', ein versjon av [[jarnkrossen]], var emblemet åt Wehrmacht.]] '''Wehrmacht''' ([[tysk]] for 'væpna styrkar', bokstaveleg 'forsvarsstyrke') var namnet på [[Tyskland]] sine vepna styrkar i Tyskland i tida frå [[1935]] til [[1945]]. Wehrmacht var bygd opp av «das Heer» (hæren), «die Kriegsmarine» (marinen) og «die Luftwaffe» (luftvåpenet). Waffen-SS, som starta som ein liten paramilitær seksjon av [[Heinrich Himmler]] sin [[Allgemeine SS]], men som voks til nesten ein million under 2. verdskrigen, var ikkje ein del av Wehrmacht, men var underlagt Wehrmacht sin kommando. == Sjå òg == * [[Det tredje riket]] * [[NSDAP]] * [[Schutzstaffel|SS]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.feldgrau.com Extensive history and information about German armed forces from 1919 to 1945] * [http://www.ess.uwe.ac.uk/genocide/wehrmacht.htm The Wehrmacht, the Holocaust, and War Crimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071124122923/http://www.ess.uwe.ac.uk/genocide/wehrmacht.htm |date=2007-11-24 }} * [http://www.h-net.org/reviews/showrev.cgi?path=22564917013611 The Wehrmacht: A Criminal Organization? A review of Hannes Heer and Klaus Naumann work on the subject] {{militærspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Det tredje riket]] [[Kategori:NSDAP]] h1y5nw5wlzpe6mampg9mzn9qm8k6pxg 0 76881 3653532 3653392 2026-05-16T06:52:11Z Ranveig 39 3653532 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel}} '''Uføretunnelen''' er ein 610 meter lang [[tunnel]] på [[europaveg 39]] i [[Stord kommune]] i [[Hordaland]]. Tunnelen går gjennom Uføro sør for [[Jektevik]] og vart opna [[1. oktober]] [[2004]]. Tunnelen vart mellombels stengd 22. november 2007 etter at ein inspeksjon påviste sprekker i brannsikringskvelvet i tunnellen.<ref>[http://www.bt.no/trafikk/article445030.ece Bergens Tidende: Uføretunnelen stengt] (22. november 2007)</ref> Namnet «Uføre» tyder «staden der det er vanskeleg å ta seg fram». == Kjelder == <references/> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Samferdsle i Stord]] [[Kategori:Europaveg 39 i Noreg]] [[Kategori:Tunnelar i Vestland]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2004]] fphag04d6j18jlsd4rlbnhtptfppto8 0 77702 3653468 3653422 2026-05-15T13:09:25Z Ranveig 39 Infoboks, fmt. 3653468 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} [[Fil:Korgfjelltunnelen-Knutli-2005-10-14.jpg|mini|Innkøyringa på sørsida]] '''Korgfjelltunnelen''' er ein 8533 meter lang veg[[tunnel]] mellom Knutlia i [[Vefsn kommune]] og [[Korgen]] i [[Hemnes kommune]], begge i [[Nordland fylke]] i [[Noreg]]. Arbeidet med tunnelen starta i [[2001]], og tunnelen vart opna den [[16. september]] [[2005]] av [[samferdselsminister]] [[Torild Skogsholm]]. Tunnelen, inkludert ny veg på begge sider, kosta 450 millionar [[Norsk krone|kroner]] med [[Statens vegvesen]] som byggherre. Nyvegen avløyser den kronglete og smale fjellovergangen over [[Korgfjellet]] og kortar vegstrekninga langs [[Europaveg 6|E6]] ned med 4 km. Tunnelen er den fjerde lengste [[Vegtunnelar i Noreg|vegtunnelen i Noreg]], og den lengste på E6. == Korgfjellvegen == Vegen over [[Korgfjellet]], eller ''Vesterfjellet'' som fjellet vert kalla i [[Korgen]], vart opna i [[1946]], og avløyste ei ferjestrekning frå [[Elsfjord]] til [[Hemnesberget]]. I arbeidsstyrken som bygde vegen over fjellet under [[den andre verdskrigen]] deltok mange [[Serbia|serbiske]] krigsfangar. Fangane budde i brakkeleirar i ved Osen i Knutlia og i Korgen. Dødstala var høge, over 600 krigsfangar døydde under arbeidet. [[Eidsivating lagmannsrett]] slo i 1947 fast at leirane var å rekne for utryddingsleirar. Fjellovergangen vart etterkvart ein flaskehals, spesielt vart det et problem at vogntog køyrde seg fast og sperra vegtrafikken. Vintersesongen 2003/2004 var fjellovergangen stengd 37 gonger på grunn av berging av vogntog. Arbeidet med tunnelen starta i oktober 2001. Entreprenørar var [[Leonhard Nilsen & Sønner]] AS og [[Mesta|Mesta AS]]. ==Galleri== <gallery> Korgfjelltunnelen-2005-10-14.jpg|Slik ser Korgfjellet ut på innsida. Korgfjelltunnelen-Korgen-2005-10-14.jpg|Innkøyring på nordsida. Korgfjellet E6.jpg|Den gamle vegen over Korgfjellet. </gallery> {{transportspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Europaveg 6]] [[Kategori:Tunnelar i Nordland]] [[Kategori:Vegar i Vefsn]] [[Kategori:Vegar i Hemnes]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2005]] 02gfu81s37lex3g2vu3wusj13anvnlw 3653478 3653468 2026-05-15T13:31:39Z Ranveig 39 Flikk 3653478 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} [[Fil:Korgfjelltunnelen-Knutli-2005-10-14.jpg|mini|Innkøyringa på sørsida]] '''Korgfjelltunnelen''' er ein 8533 meter lang veg[[tunnel]] mellom Knutlia i [[Vefsn kommune]] og [[Korgen]] i [[Hemnes kommune]], begge i [[Nordland fylke]] i [[Noreg]]. Arbeidet med tunnelen starta i 2001, og tunnelen vart opna den [[16. september]] [[2005]] av [[Norske samferdsleministrar|samferdsleminister]] [[Torild Skogsholm]]. Tunnelen, inkludert ny veg på begge sider, kosta 450 millionar [[Norsk krone|kroner]] med [[Statens vegvesen]] som byggherre. Nyvegen avløyser den kronglete og smale fjellovergangen over [[Korgfjellet]] og kortar vegstrekninga langs [[Europaveg 6|E6]] ned med 4 km. Tunnelen er den fjerde lengste [[Vegtunnelar i Noreg|vegtunnelen i Noreg]], og den lengste på E6. == Korgfjellvegen == Vegen over [[Korgfjellet]], eller «Vesterfjellet» som fjellet vert kalla i [[Korgen]], vart opna i 1946, og avløyste ei ferjestrekning frå [[Elsfjord]] til [[Hemnesberget]]. I arbeidsstyrken som bygde vegen over fjellet under [[den andre verdskrigen]] deltok mange [[Serbia|serbiske]] krigsfangar. Fangane budde i brakkeleirar i ved Osen i Knutlia og i Korgen. Dødstala var høge, over 600 krigsfangar døydde under arbeidet. [[Eidsivating lagmannsrett]] slo i 1947 fast at leirane var å rekne for utryddingsleirar. Fjellovergangen vart etterkvart ein flaskehals, spesielt vart det et problem at vogntog køyrde seg fast og sperra vegtrafikken. Vintersesongen 2003/2004 var fjellovergangen stengd 37 gonger på grunn av berging av vogntog. Arbeidet med tunnelen starta i oktober 2001. Entreprenørar var [[Leonhard Nilsen & Sønner]] AS og [[Mesta|Mesta AS]]. ==Galleri== <gallery> Korgfjelltunnelen-2005-10-14.jpg|Slik ser Korgfjellet ut på innsida. Korgfjelltunnelen-Korgen-2005-10-14.jpg|Innkøyring på nordsida. Korgfjellet E6.jpg|Den gamle vegen over Korgfjellet. </gallery> {{transportspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Europaveg 6]] [[Kategori:Tunnelar i Nordland]] [[Kategori:Vegar i Vefsn]] [[Kategori:Vegar i Hemnes]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2005]] 76lmbe6o3ospg6b14vchpdazi6n2rwm 3653479 3653478 2026-05-15T13:32:04Z Ranveig 39 Bildeflikk 3653479 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel|bilete=Korgfjelltunnelen-Knutli-2005-10-14.jpg||bilettekst=Innkøyringa på sørsida]] '''Korgfjelltunnelen''' er ein 8533 meter lang veg[[tunnel]] mellom Knutlia i [[Vefsn kommune]] og [[Korgen]] i [[Hemnes kommune]], begge i [[Nordland fylke]] i [[Noreg]]. Arbeidet med tunnelen starta i 2001, og tunnelen vart opna den [[16. september]] [[2005]] av [[Norske samferdsleministrar|samferdsleminister]] [[Torild Skogsholm]]. Tunnelen, inkludert ny veg på begge sider, kosta 450 millionar [[Norsk krone|kroner]] med [[Statens vegvesen]] som byggherre. Nyvegen avløyser den kronglete og smale fjellovergangen over [[Korgfjellet]] og kortar vegstrekninga langs [[Europaveg 6|E6]] ned med 4 km. Tunnelen er den fjerde lengste [[Vegtunnelar i Noreg|vegtunnelen i Noreg]], og den lengste på E6. == Korgfjellvegen == Vegen over [[Korgfjellet]], eller «Vesterfjellet» som fjellet vert kalla i [[Korgen]], vart opna i 1946, og avløyste ei ferjestrekning frå [[Elsfjord]] til [[Hemnesberget]]. I arbeidsstyrken som bygde vegen over fjellet under [[den andre verdskrigen]] deltok mange [[Serbia|serbiske]] krigsfangar. Fangane budde i brakkeleirar i ved Osen i Knutlia og i Korgen. Dødstala var høge, over 600 krigsfangar døydde under arbeidet. [[Eidsivating lagmannsrett]] slo i 1947 fast at leirane var å rekne for utryddingsleirar. Fjellovergangen vart etterkvart ein flaskehals, spesielt vart det et problem at vogntog køyrde seg fast og sperra vegtrafikken. Vintersesongen 2003/2004 var fjellovergangen stengd 37 gonger på grunn av berging av vogntog. Arbeidet med tunnelen starta i oktober 2001. Entreprenørar var [[Leonhard Nilsen & Sønner]] AS og [[Mesta|Mesta AS]]. ==Galleri== <gallery> Korgfjelltunnelen-2005-10-14.jpg|Slik ser Korgfjellet ut på innsida. Korgfjelltunnelen-Korgen-2005-10-14.jpg|Innkøyring på nordsida. Korgfjellet E6.jpg|Den gamle vegen over Korgfjellet. </gallery> {{transportspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Europaveg 6]] [[Kategori:Tunnelar i Nordland]] [[Kategori:Vegar i Vefsn]] [[Kategori:Vegar i Hemnes]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2005]] 869aobo2zopfm6roo3oruo9kawtwf63 3653480 3653479 2026-05-15T13:32:12Z Ranveig 39 3653480 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel|bilete=Korgfjelltunnelen-Knutli-2005-10-14.jpg||bilettekst=Innkøyringa på sørsida}} '''Korgfjelltunnelen''' er ein 8533 meter lang veg[[tunnel]] mellom Knutlia i [[Vefsn kommune]] og [[Korgen]] i [[Hemnes kommune]], begge i [[Nordland fylke]] i [[Noreg]]. Arbeidet med tunnelen starta i 2001, og tunnelen vart opna den [[16. september]] [[2005]] av [[Norske samferdsleministrar|samferdsleminister]] [[Torild Skogsholm]]. Tunnelen, inkludert ny veg på begge sider, kosta 450 millionar [[Norsk krone|kroner]] med [[Statens vegvesen]] som byggherre. Nyvegen avløyser den kronglete og smale fjellovergangen over [[Korgfjellet]] og kortar vegstrekninga langs [[Europaveg 6|E6]] ned med 4 km. Tunnelen er den fjerde lengste [[Vegtunnelar i Noreg|vegtunnelen i Noreg]], og den lengste på E6. == Korgfjellvegen == Vegen over [[Korgfjellet]], eller «Vesterfjellet» som fjellet vert kalla i [[Korgen]], vart opna i 1946, og avløyste ei ferjestrekning frå [[Elsfjord]] til [[Hemnesberget]]. I arbeidsstyrken som bygde vegen over fjellet under [[den andre verdskrigen]] deltok mange [[Serbia|serbiske]] krigsfangar. Fangane budde i brakkeleirar i ved Osen i Knutlia og i Korgen. Dødstala var høge, over 600 krigsfangar døydde under arbeidet. [[Eidsivating lagmannsrett]] slo i 1947 fast at leirane var å rekne for utryddingsleirar. Fjellovergangen vart etterkvart ein flaskehals, spesielt vart det et problem at vogntog køyrde seg fast og sperra vegtrafikken. Vintersesongen 2003/2004 var fjellovergangen stengd 37 gonger på grunn av berging av vogntog. Arbeidet med tunnelen starta i oktober 2001. Entreprenørar var [[Leonhard Nilsen & Sønner]] AS og [[Mesta|Mesta AS]]. ==Galleri== <gallery> Korgfjelltunnelen-2005-10-14.jpg|Slik ser Korgfjellet ut på innsida. Korgfjelltunnelen-Korgen-2005-10-14.jpg|Innkøyring på nordsida. Korgfjellet E6.jpg|Den gamle vegen over Korgfjellet. </gallery> {{transportspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Europaveg 6]] [[Kategori:Tunnelar i Nordland]] [[Kategori:Vegar i Vefsn]] [[Kategori:Vegar i Hemnes]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2005]] 48qsadhh10lb62u4t3hubdmwbslvlum 0 86125 3653534 2530033 2026-05-16T06:55:34Z Bårður frá Noregi 113638 fjernet overflødig ord 3653534 wikitext text/x-wiki '''Legd''' var nemning på det ein ytte til eit sams formål, samstundes vart nemninga også brukt om dei gardane eller krinsen som var saman om ytinga. Nemninga, i den siste tydinga, vart til dømes nytta om å utruste soldatar til kongen og krigsmakta hans (soldatlegd), og om å losjera og fø fattige o.l. Ordet legd vart oftast brukt om den forma som var vanleg før lova om fattigstellet av 19. mai 1900 tok til å gjelde. Gamle og sjuke utan skyldfolk, som ikkje lenger klarte å fø seg sjølve, vart sett bort på legd. Det hende òg at born som hadde mist foreldre (ein eller begge) kom på legd. Fattiglegda kunne ytast på ymse vis. For born var det vanleg med pengelegd, legdsytarane betalte då ein bestemt person å forsyte barnet. For eldre, lite arbeidsføre menneske var det vanlegare med omgangslegd, kvar legdsytar hyste legdpersonen eit bestemt tal dagar. Å vera legdakall eller legdakjerring var ikkje alltid så greit. Dei representerte ei ekstrautgift for legdsytarane og var difor sjeldan velkomne. Ofte fekk dei dårlegare mat og stell enn sjølvefolket, [[dreng]]ar og [[tenestejente]]r. Born som vart sette bort på legd vart ofte nytta til arbeid som [[gjeting]]. Skipnaden med soldatlegd var ordna frå 1628. I fylgje denne skulle ein viss gardkrins koste våpen og uniform til ein soldat som var frå same krinsen. Denne ordninga fall bort frå kring midten av 1800-talet. == Sjå og == * [[Kår]] == Kjelder == * ''Norsk Allkunnebok. VIII. bandet''. [[Fonna Forlag]], Oslo (1958?) [[Kategori:Norsk historie]] [[Kategori:Fattigvesen]] [[Kategori:Samfunnsinstitusjonar]] nm7x9xzr4gtv6h5pavs8zhn3sc8npdg 0 89169 3653472 3653463 2026-05-15T13:14:46Z Ranveig 39 Malar 3653472 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} '''Ibestadtunnelen''' er ein [[undersjøisk tunnel]] mellom øyene [[Andørja]] og [[Rolla]] i [[Ibestad kommune]] i [[Troms fylke|Troms]]. Tunnelen går mellom Sørvika på Andørja og [[Hamnvik]] på Rolla. Saman med [[Mjøsundbrua]] knyter han Rolla til fastlandet. Tunnelen vart opna 2. desember 2000. Han er ein del av [[riksveg 848]]. Ibestadtunnelen er 3396 meter lang, og det djupaste punktet er 112 meter under havoverflata. Den største stiginga i tunnelen er 9,9 %. Eit anna namn som er brukt om vegsambandet mellom Andørja og Rolla er «Bygdeforbindelsen», etter namnet på sundet Bygda som tunnelen kryssar under. Trafikantane i Ibestadtunnelen har vore plaga av at asfaltstøv og saltvatn som siv inn i tunnelen har gjord tunnelen glatt. Ibestadtunnelen er den einaste av dei undersjøiske vegtunnelane i Noreg som ikkje har ventilasjon.<ref>[http://www.vegkapital.net/getfile.php/123024.505/GAV.pdf Vegdirektoratet: «Beregning av gjenanskaffelsesverdien av riksvegnettet»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131208122132/http://vegkapital.net/getfile.php/123024.505/GAV.pdf |date=2013-12-08 }} (2004)</ref><ref>Harstad Tidende: «Krever full mobildekning i tunnelen» (papirutgåva 16. januar 2008)</ref> == Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ibestadtunnelen|Ibestadtunnelen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 6. april 2008.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Troms]] [[Kategori:Vegar i Ibestad]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2000]] 15cddeztqm3kjmisr8zem58voupvk7h 0 107753 3653518 3437900 2026-05-16T06:14:48Z Ranveig 39 skriven 3653518 wikitext text/x-wiki {{om|songen|filmen med same tittel|filmen Rock Around the Clock}} {{infoboks musikkalbum| |tittel=«Rock Around the Clock» |format=Singel |gruppe=[[Bill Haley & His Comets]] |utgjeve=Mai [[1954]] |innspeling=12. april 1954 |sjanger=[[Rock and roll]] |lengd=2:08 |selskap=[[Decca Records]] |produsent=[[Milt Gabler]] |kronologi=ja (dersom ikkje, fjern variablane kronologi, føre og neste) | førre=«Straight Jacket» |neste=«[[Shake Rattle and Roll]]» }} «'''Rock Around the Clock'''» er ein [[12-taktsblues]]song frå 1952 skriven av Max. C. Freedman og [[James E. Myers]] (som nytta psevdonymet Jimmy De Knight). Sjølv om det truleg ikkje er [[den første rock and roll-songen]], eller den første hitsingelen innan sjangeren (Haley hadde suksess med «[[Crazy Man, Crazy]]» i 1953 og «[[Shake, Rattle and Roll]]» i 1954, eitt år før «Rock Around the Clock» vart populær), vert han av mange rekna som songen som sette [[rock and roll]] på kartet i verda. Med tekstlinjer som :«Put your glad rags on, join me, Hon :We'll have some fun when the clock strikes one» og :«When the clock strikes two, three and four :If the band slows down we'll yell for more» Songen vart første spelt inn av det italiensk-amerikanske bandet Sonny Dae and His Knights,<ref>Sonny Dae and His Knights: [http://rcs-discography.com/rcs/artists/d/dae-1000.htm] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120722151014/http://rcs-discography.com/rcs/artists/d/dae-1000.htm |date=2012-07-22 }} [http://rcs-discography.com/rcs/ss/00/ss985.mp3]</ref> er ikkje den meir kjende versjonen av [[Bill Haley & His Comets]] strengt tatt ein coverversjon. Myers hevdar at songen vart skrive spesifikt for Haley, men av forskjellige årsaker fekk ikkje Haley spelt han inn sjølv før i 1954. Den originale lange tittelen på songen var «We're Gonna Rock Around the Clock Tonight!». Dette vart seinare korta ned til «(We're Gonna) Rock Around the Clock», og sjølv om denne forma generelt vart nytta av utgjevingar på Decca Records av Bill Haley si utgåve, nyttar dei fleste andre innspelingar av denne songen den kortare tittelen. == Opphav == Mange kjelder seier at «Rock Around the Clock» vart skriven i 1953, men dokument frå historikaren Jim Dawson indikerte at han vart skrive seint i 1952. Det originale arrangementet av songen likna lite på versjonen som Haley nytta, og var faktisk nærare ein populær instrumental på denne tida som heitte «[[The Syncopated Clock]]» (skrive av [[Leroy Anderson]]). Det var fleire tidlegare songar med tittelen «Rock Around the Clock» (av [[Hal Singer]] og [[Wally Mercer]]) men dei er ikkje same song som Freedman/Myers-songen. I tillegg vert det stundom skrive at «Rock Around the Clock» er kopiert frå [[Big Joe Turner]]-songen «Around the Clock Blues» frå seint på 1940-talet. Sjølv om tittelen liknar har dei to songane elles lite til felles. Det finst fleire [[blues]]songar med tema om det å feste «round the clock». Versemelodien til «Rock Around The Clock» er derimot særs lik melodien på den første hitten til [[Hank Williams]], «[[Move It On Over]]» frå 1947. Williams sin song var igjen særs lik [[Charley Patton]] sin «Going To Move To Alabama» frå 1930 - som igjen delvis var basert på [[Jim Jackson]] sin «Kansas City Blues» frå 1927. == Innspelinga == Etter å ha gått frå Essex Records våren 1954 signerte Bill Haley for det då viktige [[Decca Records]], og bandet gjekk i studio første gong for det nye selskapet 12. april 1954 ved [[Pythian Temple]] studios i [[New York City]]. Innspelinga den dagen gjekk nesten i vasken sidan ei ferje dei tok på veg frå New York til Philadelphia gjekk på grunn. Då dei kom til studio bad produsent [[Milt Gabler]], som hadde produsert [[Louis Jordan]] og [[Billie Holiday]]), bandet om å spele inn songen «Thirteen Women (and Only One Man in Town)» (tidlegare skrive og spelt inn av [[Dickie Thompson]]), som Gabler ville ha som [[A-side]] på den første singelen til Decca. Mot slutten av innspelinga gjorde bandet eit forsøk på «Rock Around the Clock», men vokalen til Haley drukna i resten av bandet. Eit nytt forsøk vart gjort med minimalt akkompagnement med [[Sammy Davis, Jr.]] ventande utanfor på sin tur til å nytte studioet. Decca sine lydteknikarar kombinerte seinare dei to versjonane. Pianisten til Haley, [[Johnny Grande]], har derimot fortalt seinare at den einaste årsaka til at det vart gjort eit nytt forsøk var fordi trommeslagaren hadde gjort ein feil i første forsøk. Musikarane som spelte på innspelinga var: * [[Bill Haley]] - vokal og rytmegitar * [[Marshall Lytle]] - [[kontrabass]] * [[Joey Ambrose]] (òg kalla Joey D'Ambrosio) - tenor[[sakosofon]] * [[Billy Williamson]] - [[steelgitar]] * [[Johnny Grande]] - [[piano]] * [[Billy Gussak]] - [[trommer]] * [[Danny Cedrone]] - [[elektrisk gitar]] Gussak og Cedrone var ikkje medlemmer av Bill Haley and His Comets, men medverka på fleire av Haley sine innspelingar. Cedrone sin gitarsolo hadde han nytta før på ei anna innspeling med Bill Haley And The Saddlemen sin versjon av «[[Rock the Joint]]» i 1952, og denne vert rekna som den første klassiske rock and roll-gitarsoloen nokon gong. Cedrone døydde då han fall ned ei trapp 17. juni 1954 og fekk aldri oppleve populariteten til innspelinga. == Etter utgjevinga == Som Gabler ønskte det vart «Rock Around the Clock» først gjeve ut våren 1954 som [[b-side]] til «Thirteen Women (and Only One Man in Town)». Songen nådde salslistene, men vart rekna som mislukka og selde dårleg. Det var først i 1955, då «Rock Around the Clock» vart nytta i byrjinga av filmen ''[[Blackboard Jungle]]'', at songen verkeleg tok av. Han var sterk, enkel og høg, og ein kunne danse til han. Årsaka til at songen vart nytta i filmen var at stjerna i filmen, [[Glenn Ford]], ønskte å nytta musikk som ungdommen lytta til den tida, og han lånte fleire plater av sonen Peter Ford, og ei av desse var «Rock Around the Clock».<ref>Dawson, Jim. ''Rock Around the Clock: The Record that Started the Rock Revolution'' (Backbeat Books, 2005).</ref> «Rock Around the Clock» vart den første rock and roll-innspelinga som nådde toppen av dei amerikanske salslistene og etter kvart fleire stader rundt om i verda.<ref>Dawson (2005).</ref> Songen låg på toppen av salslista i USA i åtte veker. «Rock Around the Clock» vert stundom omtalt som den mestseljande vinylsingelen gjennom tidene innan rock and roll. Kor mange eksemplar som vart seld er ukjend, men ''[[Guinness Rekordbok]]'' har nemnd 25 millionar. == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rock Around the Clock|Rock Around the Clock]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. september 2008.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' ** Ford, Peter. "Rock Around the Clock and Me" (''[[Goldmine (magazine)|Goldmine]]'' and ''Now Dig This'' magazines, 2004; [http://www.peterford.com/ratc.html online version]) ** Frazer-Harrison, Alex. "Rock Around the Clock: A Tribute" (Rockabilly Hall of Fame [http://www.rockabillyhall.com/RockClockTribute.html website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430162450/http://www.rockabillyhall.com/RockClockTribute.html |date=2011-04-30 }}, 1999-2004). ** Haley, John W. and John von Hoelle. ''Sound and Glory'' (Dyne-American, 1990). ** Pearl Jam - Ten Club News [http://pearljam.com/news/?what=News#240 Ten Club website] {{fotnoteliste}} </div> == Bakgrunnsstoff == * [http://www.rockabillyhall.com/RockClockTribute.html Rockabillyhall om songen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430162450/http://www.rockabillyhall.com/RockClockTribute.html |date=2011-04-30 }} * [http://www.the-jime.dk/Rockabilly_Guitar/Rock_Around_the_Clock_Solo.htm Rock Around the Clock sin gitarsolo] {{RS500|159 | song = Rock Around the Clock | artist = Bill Haley and His Comets | førre song = [[Moment of Surrender]] | førre artist = [[U2]] | neste song = [[I Only Have Eyes for You ]] | neste artist = [[The Flamingos]] }} [[Kategori:Rockabilly-songar]] [[Kategori:Songar frå 1952]] [[Kategori:Singlar frå 1954]] [[Kategori:Singlar frå 1955]] [[Kategori:Bill Haley-songar]] [[Kategori:Harry Nilsson-songar]] [[Kategori:Telex-songar]] [[Kategori:Sex Pistols-songar]] [[Kategori:Grammy Hall of Fame Award]] [[Kategori:Songar på toppen av Billboard-lista]] [[Kategori:Nummer-ein-singlar i Storbritannia]] [[Kategori:Nummer-ein-singlar i Tyskland]] [[Kategori:Decca Records-album]] [[Kategori:Beste songar gjennom tidene hos Rolling Stone| 159]] 2kpxotbawm73vq21902q578y3bzbw9x 0 109452 3653517 3482534 2026-05-16T06:14:04Z Ranveig 39 Rett. 3653517 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikkalbum | tittel = «Can’t Buy Me Love» | gruppe = [[The Beatles]] | album = [[albumet A Hard Day’s Night|A Hard Day’s Night]] | B-side = «You Can’t Do That» | utgjeve = 20. mars [[1964]] <small>([[Storbritannia|UK]])</small><br />16. mars [[1964]] <small>([[USA]])</small> | innspeling = Pathé Marconi Studios<br />29. januar [[1964]] | format = Singel | sjanger = [[Rock]] | lengd = 2:11 | selskap = [[Parlophone]] <small>R5114 (UK)</small><br />[[Capitol Records|Capitol]] <small>5150 (USA)</small> | låtskrivar = [[Lennon/McCartney]] | produsent = [[George Martin]] | kronologi = ja | førre = «[[I Want to Hold Your Hand]]»<br />(1963) | neste = «[[A Hard Day’s Night]]»<br />(1964) }} «'''Can’t Buy Me Love'''» er tittelen på ein song skriven av [[Paul McCartney]]<ref name="macdonald">{{kjelde bok |forfattar=Ian MacDonald |tittel =Revolution in the Head |utgjevingsår =1998 |side=93 |forlag=Pimlico |stad=London |isbn=0-7126-6697-4}}</ref> (kreditert til [[Lennon/McCartney]]) og gjeve ut av [[The Beatles]] som deira sjette britiske singel med «You Can’t Do That» som [[B-side]] «Can’t Buy Me Love» vart spelt inn 29. januar [[1964]] i [[EMI]] sitt Pathe Marconi Studios i [[Paris]] i [[Frankrike]],<ref name="lewisohn">{{kjelde bok |forfattar=Mark Lewisohn |tittel =The Complete Beatles Recording Sessions |utgjevingsår =1988 |side=38 |forlag=Hamlyn |stad=London |isbn=0-600-55798-7}}</ref> der Beatles spelte 18 dagar på Olympia Theatre. {{sitat|tekst=I don't care too much for money.<br /> Money can't buy me love. |kjelde=Paul McCartney|vidde=180px}} Då dei var i Paris budde The Beatles på [[George V hotell]] og fekk eit piano flytta inn til seg slik at dei kunne halde fram med å skrive songar.<ref name="miles161">{{kjelde bok |forfattar=Barry Miles |tittel =Paul McCartney: Many Years From Now |utgjevingsår =1992 |side=161}}</ref> Det var her McCartney skreiv «Can’t Buy Me Love». Songen vart skriven under press etter suksessen dei nettopp hadde oppnådd med «[[I Want to Hold Your Hand]]», som nettopp hadde nådd førsteplassen på den amerikanske hitlista. Då produsenten [[George Martin]] først høyrde songen følte han at songen trong ein betre intro og ein betre avslutning. Så han tok dei to første linje frå refrenget og plasserte dei i starten av songen. Resten av gruppa syns det var ein god idé og let det vere slik.<ref name="anthology">{{kjelde bok |forfattar =The Beatles |tittel =The Beatles Anthology |utgjevingsår =2000|side=114|forlag=Cassell& Co |stad=London |isbn=0-304-35605-0}}</ref> Verset i songen nyttar ein [[12-taktsblues]]-struktur, som Beatles sjeldan nytta på sine eigne songar.<ref name="Martin">{{kjelde bok |forfattar=George Martin |tittel =Summer Of Love. The Making Of Sgt Pepper |utgjevingsår =1994 |side=40 |forlag=Macmillan |stad=London |isbn=0-333-60398-2}}</ref> Songen gjekk til topps på den amerikanske [[Billboard Hot 100]] og var ein av fem Beatles-songar som låg på dei fem øvste plassane samstundes. Dette var den tredje Beatles-songen på rad som låg på førsteplassen og alle hadde avløyst kvarandre. Dei to føregåande på toppen var «[[I Want to Hold Your Hand]]» og «[[She Loves You]]». Den andre veka i april 1964 hadde Beatles 14 songar inne på Hot 100 samstundes. Songen nådde òg førsteplassen i heimlandet og vart her den tredje singelen deira som selde over ein million. I Noreg, låg songen 14 veker på Topp 10 på [[VG-lista]], men gjekk aldri høgare enn 3. plass. Musikkmagasinet [[Rolling Stone]] plasserte «Can’t Buy Me Love» på 295. plass på lista si over dei 500 største songane gjennom tidene.<ref>[http://www.rocklistmusic.co.uk/rstone.html#songs2010 Rocklistmusic - Rolling Stone Topp 500 songs]</ref> == Medverkande == * [[John Lennon]] – akustisk rytmegitar * [[Paul McCartney]] – vokal og bass * [[George Harrison]] – elektrisk rytmegitar og sologitar * [[Ringo Starr]] – trommer ==Salslister== {{col-begin}} {{col-2}} ===Vekeslister=== {|class="wikitable sortable" |- !Liste (1964) !Plassering |- |Australske [[Kent Music Report]]<ref>{{cite book | title=Australian Chart Book (1940–1969) | author=Kent, David | publisher=Australian Chart Book | location=Turramurra | year=2005 | isbn=0-646-44439-5}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |{{singlechart|Belgium (Flanders)|5|artist=The Beatles|song=Can't Buy Me Love|accessdate=10. mars 2018}} |- |{{singlechart|Ireland2|1|artist=The Beatles|song=Can't Buy Me Love|accessdate=10. mars 2018}} |- |{{singlechart|Dutch100|1|artist=The Beatles|song=Can't Buy Me Love|accessdate=10. mars 2018}} |- |{{singlechart|Norway|3|artist=The Beatles|song=Can't Buy Me Love|accessdate=10. mars 2018}} |- |{{singlechart|UK|1|date=1964-04-08|accessdate=10. mars 2018}} |- |{{singlechart|Billboardhot100|1|artist=The Beatles|accessdate=10. mars 2018}} |- |US [[magasinet Cashbox|''Cash Box'' Top 100]]<ref>{{cite book| first=Frank| last=Hoffmann| year=1983| title=The Cash Box Singles Charts, 1950-1981| publisher=The Scarecrow Press, Inc| location=Metuchen, NJ & London| pages= 32–34}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |Vest-Tyskland - [[Media Control]]<ref>{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/charts|title=Offizielle Deutsche Charts|format=Enter "Beatles" in the search box|publisher=[[GfK Entertainment Charts]]|language=de|accessdate=10. mars 2018}}</ref> |align=center|24 |} {{col-2}} ===Årslister=== {| class="wikitable sortable" |- !align="left"|Liste (1964) ! style="text-align:center;"|Plassering |- |UK Singles ([[UK Singles Chart|Official Charts Company]])<ref>{{cite web|first= Dan |last= Lane |title= The biggest selling singles of every year revealed! (1952–2011) |publisher= [[Official Charts Company]] |date= 18. november 2012 |accessdate= 10. mars 2018 |url= http://www.officialcharts.com/chart-news/the-biggest-selling-singles-of-every-year-revealed-1952-2011-1720/}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |US ''Billboard'' Hot 100<ref>{{cite web|url=http://www.musicoutfitters.com/topsongs/1964.htm |title=Top 100 Hits of 1964/Top 100 Songs of 1964 |website=Musicoutfitters.com |date= |accessdate=10. mars 2018}}</ref> | style="text-align:center;"|52 |- |US ''Cash Box''<ref>{{cite web|url=http://50.6.195.142/archives/60s_files/1964YESP.html |title=Archived copy |accessdate=10. mars 2018 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140719162944/http://50.6.195.142/archives/60s_files/1964YESP.html |archivedate=19. juli 2014 |df=dmy }}</ref> | style="text-align:center;"|68 |} ===Salstrofé=== {{Certification Table Top}} {{Certification Table Entry|region=United States|artist=The Beatles|title=Can't Buy Me Love|award=Gull|relyear=1964|certyear=1964|type=single|accessdate=10. mars 2018}} {{Certification Table Bottom}} {{col-end}} == Coverversjonar == * [[The Chipmunks]] (1964) * [[The Eliminators]] (1964) * [[Ella Fitzgerald]] (1964) * [[Johnny Rivers]] (1964) * [[George Martin]] (1964) * [[The Supremes]] (1964) * [[Dave «Baby» Cortez]] (1965) * [[Henry Mancini]] (1965) * [[Peter Sellers]] (1965) * [[Chet Atkins]] (1966) * [[Count Basie]] and his Orchestra (1966) * [[Cathy Berberian]] (1967) * [[Phil Seaman]] (1968) * [[David Clayton-Thomas]] (1973) * [[Shirley Scott]] & [[Stanley Turrentine]] (1978) * [[Stanley Turrentine]] (1981) * [[The King's Singers]] (1988) * [[Allen Toussaint|The Allen Toussaint Orchestra]] (1989) * [[Elena Duran]], [[Stephane Grappelli]] & Laurie Holloway (1991) * [[Giovanni]] (1993) * [[bandet Shenandoah|Shenandoah]] (1995) * [[Bugs Bunny]] og [[Daffy Duck]] ([[Joe Alaskey]]) (1995) * [[Blackstreet]] (1996) * [[John Pizzarelli]] (1998) * [[The Punkles]] (1998) * [[Laurence Juber]] (2000) * [[Jive Bunny]] & the Mastermixers (2001) * [[Michael Bublé]] (2005) * [[Wayne Brady]](2008) == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Can&#39;t Buy Me Love|Can&#39;t Buy Me Love]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 5. oktober 2008.'' ** ''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' ** Bronson, Fred. ''The Billboard Book of Number One Hits''. New York: Billboard Books, 2003. ISBN 0-8230-7677-6 ** Turner, Steve. ''A Hard Day's Write: The Stories Behind Every Beatles' Song'', Harper, New York: 1994, ISBN 0-06-095065-X {{fotnoteliste}} {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.icce.rug.nl/~soundscapes/DATABASES/AWP/cbml.html Alan W. Pollack sin analyse av «Can't Buy Me Love»] * [http://www.beatlesbible.com/songs/cant-buy-me-love/ The Beatles Bible: Can't Buy Me Love] * [http://covertogether.com/song/cant-buy-me-love CoverTogether: Can't Buy Me Love] * {{MetroLyrics song|beatles|cant-buy-me-love}}<!-- Licensed lyrics provider --> {{RS500|295 | song = Can't Buy Me Love | artist = The Beatles | førre song = [[Stan av Eminem|Stan]] | førre artist = [[Eminenm]] feat. [[Dido]] | neste song = [[Money (That's What I Want)]] | neste artist = [[Barrett Strong]] }} {{Beatles-singlar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Songar frå 1964]] [[Kategori:Singlar frå 1964]] [[Kategori:The Beatles-songar]] [[Kategori:Parlophone-singlar]] [[Kategori:Songar på toppen av Billboard-lista]] [[Kategori:Nummer-ein-singlar i Canada]] [[Kategori:Nummer-ein-singlar i Storbritannia]] [[Kategori:Nummer-ein-singlar i Irland]] [[Kategori:Songar skrivne av Lennon–McCartney]] [[Kategori:Songar produserte av George Martin]] [[Kategori:Capitol Records-singlar]] [[Kategori:Ella Fitzgerald-songar]] [[Kategori:The Jaybirds-songar]] [[Kategori:Johnny Rivers-songar]] [[Kategori:The Supremes-songar]] [[Kategori:Alvin and the Chipmunks-songar]] [[Kategori:Brenda Lee-songar]] [[Kategori:Paul McCartney-songar]] [[Kategori:Peter Sellers-songar]] [[Kategori:Tommy Körberg-songar]] [[Kategori:Michael Bublé-songar]] [[Kategori:Santo & Johnny-songar]] [[Kategori:Count Basie-songar]] [[Kategori:Chet Atkins-songar]] [[Kategori:Beste songar gjennom tidene hos Rolling Stone| 295]] [[Kategori:Nummer-ein-singlar i Australia]] eor2wmwnwlpp30ks4p2ael074jz465d 0 132054 3653528 3653444 2026-05-16T06:31:56Z Ranveig 39 Malar 3653528 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} '''Helgehorntunnelen''' er ein tunell på [[Fylkesveg 653]]. Han er ein del av [[Eiksundsambandet]] og vart opna for vanleg trafikk då Eiksundsambandet vart opna [[23. februar]] [[2008]]. Tunellen er 1160 m lang, og går frå [[Sørheim]] til [[Hovdevatnet]] i [[Ørsta]]. Som det framgår av namnet går tunellen under ein del av [[Helgehornet]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Samferdsle i Ørsta]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2008]] erzeah6ar975a0hu8w7yhdb3cbq1ar6 3653529 3653528 2026-05-16T06:39:55Z Ranveig 39 +Ref. 3653529 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} '''Helgehorntunnelen''' er ein tunell på [[fylkesveg 653]]. Han er ein del av [[Eiksundsambandet]] og vart opna for vanleg trafikk då Eiksundsambandet vart opna [[23. februar]] [[2008]].<ref>{{Citation|title=Eiksundsambandet åpnet|url=https://www.nrk.no/mr/eiksundsambandet-apnet-1.4910931|website=NRK|date=2008-02-23|accessdate=2026-05-16|language=nb-NO|first=Rune|last=Hustad}}</ref> Tunellen er 1160 m lang,<ref>{{Citation|title=Eiksundsambandet er 10 år|url=https://www.nrk.no/mr/eiksundsambandet-er-10-ar-1.13931212|website=NRK|date=2018-02-23|accessdate=2026-05-16|language=nn-NO|last=NRK}}</ref> og går frå [[Sørheim]] til [[Hovdevatnet]] i [[Ørsta]]. Som det framgår av namnet går tunellen under ein del av [[Helgehornet]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Samferdsle i Ørsta]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2008]] tdnklyngot6kdfsdyfu7kugwyyscknl 0 133445 3653524 3653458 2026-05-16T06:22:30Z Ranveig 39 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} 3653524 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel}} '''Valderøytunnelen''' er ein [[undersjøisk tunnel]] på [[riksveg 658]] i [[Ålesund]] og [[Giske kommune|Giske]] kommunar i [[Møre og Romsdal]]. [[Tunnel]]en går under [[Valderhaugfjorden]] mellom Hovset på [[Ellingsøya]] og [[Ytreland]] på [[Valderøya]]. Tunnelen er 4222 meter lang, når 137 meter under havet, og største stigning er 8,5 %. Valderøytunnelen blei opna i [[1987]]. Saman med [[Ellingsøytunnelen]] gav den ferjefritt vegsamband mellom Ålesund og Valderøya i [[Giske kommune]], og dermed også ferjefritt samband til [[Ålesund lufthamn, Vigra]] på [[Vigra]]. Tunnelen var ein [[bomveg]], bomstasjonen stod på [[Kverve]] på Ellingsøya. Bomperioden skulle opphavleg vare i 15 år, men på grunn av økonomiske problem hos tunnelselskapet, vart perioden forlenga til 22 år. Bompengeperioden opphøyrde i november 2009, og det er no gratis å bruke tunnelen. Det er ikkje tillate for fotgjengarar og syklistar å ferdast i Valderøytunnelen. == Sjå også == * [[Ellingsøytunnelen]] * [[Giskebrua]] * [[Alnestunnelen]] * [[Vegtunnelar i Noreg]] * [[Undersjøiske vegtunnelar i Noreg]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://home.no.net/lotsberg/data/norway/list.html The World's Longest Tunnel Page] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Undersjøiske tunnelar]] [[Kategori:Samferdsle i Ålesund]] [[Kategori:Samferdsle i Giske]] [[Kategori:Byggverk i Ålesund]] [[Kategori:Tunnelar opna i 1987]] ofcu43fyn3bpk5opaj61sibsbgtlstz 0 143993 3653530 3653428 2026-05-16T06:41:57Z Ranveig 39 Kjeldeflikk 3653530 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel |namn= Geiteryggtunnelen |bilete= Geitryggtunnelen Riksveg 50.jpg |bilettekst= Austre innkøyringa til tunnelen. Det er kuldeportar i tunnelen. {{foto|Jun Kwang Han}} |biletstorleik= |offisielt namn= |transporterer= {{Fylkesveg|50}} |stad= Geiteryggen |kommune= [[Hol kommune]] |fylke= [[Buskerud fylke|Buskerud]] |vedlikehald= |lengd= 3281 m |køyrehøgd= |vektgrense= |trafikk= |opna= 1974 |stengd= |bompengar= |koordinatar={{koord|60|42|51|N|7|36|37|E|vising=pålinje,tittel|type:landmark}} |kart stikkord= |kart= |karttekst= |kartstorleik= }} '''Geiteryggtunnelen''' er ein [[tunnel]] på [[Riksveg 50]] i [[Hol kommune]] i [[Buskerud fylke|Buskerud]]. Tunnelen går mellom Vestredalsvatnet og Vierbotn. Han er 3281 meter lang, og vart opna i 1974. Tunnelen har to [[kuldeport]]ar, ein i kvar ende. == Sjå òg == * [[Vegtunnelar i Norge]] == Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen byggjer på [[:nb:Geiteryggtunnelen (Hol)|«Geiteryggtunnelen (Hol)»]], henta frå Wikipedia på bokmål 6. desember 2009.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Buskerud]] [[Kategori:Vegar i Hol]] [[Kategori:Tunnelar opna i 1974]] bpx5ow3tpeb7ek476x5aheiubcicunv 0 165366 3653482 3653448 2026-05-15T13:33:41Z Ranveig 39 ==Kjelder== <references/> 3653482 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel |namn= Måndalstunnelen |stad= E136 |kommune= [[Rauma kommune]] |fylke= Møre og Romsdal |lengd= 2080 meter |opna= [[1993]] |koordinatar={{koord|62|33|07|N|007|25|26|E|vising=pålinje,tittel|type:landmark}} | comcat = Måndalstunnelen }} '''Måndalstunnelen''' er ein tunnel på [[europaveg 136|E 136]] i [[Rauma kommune]] i [[Møre og Romsdal fylke|Møre og Romsdal]]. Tunnelen går mellom [[Måndalen]] og Sauset. Han er 2080 meter lang og vart opna i mai 1993. Tunnelen erstatta eit rasfarleg vegparti. == Sjå òg == *[[Innfjordtunnelen]] *[[Vegtunnelar i Noreg]] *[[Undersjøiske vegtunnelar i Noreg]] ==Kjelder== <references/> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Vegar i Rauma]] [[Kategori:Tunnelar opna i 1993]] jjn7db46jg4ajtj2z2sehpftndwlo1s 0 165508 3653527 3653459 2026-05-16T06:30:42Z Ranveig 39 Infoboks 3653527 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel|bilete=Einfahrt Viketunnel.JPG|bilettekst=Viketunnelen frå sør, [[Eikesdalsvatnet]] i forgrunnen. {{foto|Rolf Jürgen Borchardt}} }} '''Viketunnelen''' er ein [[tunnel]] på [[Fylkesveg 191 i Møre og Romsdal|fylkesveg 191]] i [[Nesset kommune]] i [[Møre og Romsdal fylke|Møre og Romsdal]]. Tunnelen går mellom Fløta og Vike på austsida av [[Eikesdalsvatnet]] og er 4250 meter lang. Opphavleg var tunnelen 3535 meter lang og opna 12. mai 1997. Han vart forlenga ved Fløta etter at et jord- og steinras skada vegen der i august 2003. Den forlenga tunnelen vart offisielt opna 26. mai 2005. Etter forlenginga er Viketunnelen den nest lengste tunnelen på ein fylkesveg i [[Noreg]]. Lengst av fylkesvegtunnelane er [[Heggurtunnelen]] i [[Tafjord]] i [[Norddal kommune]]. == Sjå òg == * [[Vegtunnelar i Noreg]] * [[Undersjøiske vegtunnelar i Noreg]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.vareveger.no/nyheter/article35888.ece Våre veger: Tryggere veg til Eikesdal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927020012/http://www.vareveger.no/nyheter/article35888.ece |date=2007-09-27 }} (16. mai 2005) * [http://www.auraavis.no/lokale_nyheter/article1605890.ece Aura Avis: Endelig er veien sikker] (29. mai 2005) * [http://www.rbnett.no/apps/pbcs.dll/article?AID=/20061011/SPORT/110110023/1013/CUPQUIZ Romsdals Budstikke: Knut Anders Fostervold tråkker til i tunnelen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927200118/http://www.rbnett.no/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20061011%2FSPORT%2F110110023%2F1013%2FCUPQUIZ |date=2007-09-27 }} (11. oktober 2006) * [http://home.no.net/lotsberg/data/norway/list.html The World's Longest Tunnel Page] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Vegar i Molde]] [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Tunnelar opna i 1997]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2005]] tqgcjc5g6d65boiql8msky7hvly4dcb 0 165731 3653483 3653442 2026-05-15T13:34:59Z Ranveig 39 Malar 3653483 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} '''Heggurtunnelen''' er ein tunnel på [[fylkesveg 5928]] i [[Norddal kommune]] i [[Møre og Romsdal fylke]]. Tunnelen er ein del av vegsambandet til [[Tafjord]], og går under eit svært bratt fjellparti på nordaustsida av Tafjorden. Gjennomslaget i den 5277 meter lange tunnelen var 30.oktober 1981, og den vart offisielt opna i 1982.<ref>Storfjordnytt 26.november 1999.</ref> Heggurtunnelen var den lengste tunnelen i Møre og Romsdal då han vart opna og var den lengste tunnelen på ein fylkesveg i Noreg til reforma i 2010 då ei rad riksvegar vart overført frå staten til fylka. Den var òg ein av dei neste lengste vegtunnelane i Noreg berre slått av den samanbygde [[Haukelitunnelen]] og av [[Høyangertunnelen]] som opna same år. Fjellet over Heggurtunnelen raste ut i 1934, og førte til ei [[flodbølgje]] som tok 40 menneskeliv. (Sjå [[Tafjord-ulukka]]). == Sjå òg == * [[Vegtunnelar i Noreg]] * [[Undersjøiske vegtunnelar i Noreg]] ==Kjelder== <references/> * [http://home.no.net/lotsberg/data/norway/list.html The World's Longest Tunnel Page] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Vegar i Fjord]] [[Kategori:Tunnelar opna i 1982]] or0cgh65mq4u6dvxt0gtkuepgpc1h3e 0 167396 3653526 3653457 2026-05-16T06:30:09Z Ranveig 39 Infoboks 3653526 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} '''Svinviktunnelen''' er ein [[tunnel]] på [[fylkesveg 671|Fv671]] i [[Surnadal kommune]] i [[Møre og Romsdal fylke]]. Tunnelen går mellom Svinvika og Markussteinen på nordaustsida av [[Todalsfjorden]], er {{nts|1075}} meter lang og vart opna 10. august 2001. Tunnelen avløyste eit svingete og rasfarleg vegparti. == Sjå òg == *[[Vegtunnelar i Noreg]] *[[Undersjøiske vegtunnelar i Noreg]] ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.nrk.no/distrikt/more_og_romsdal/nyheiter/1202922.html NRK: Tunnelopning i Todalen] (9. august 2001) *[http://home.no.net/lotsberg/data/norway/list.html The World's Longest Tunnel Page] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Vegar i Surnadal]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2001]] nrj6gd7j24nh8757h1mypp01d98b0pd 0 170059 3653523 3653454 2026-05-16T06:21:48Z Ranveig 39 Flikk 3653523 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel | namn = Rotsethorntunellen | opna = [[1999]]/[[2004]] | strekning = [[Riksveg|Rv651]] | lengde = 3 962 | koordinatar = {{koord|62|07|21|N|006|05|55|E|vising=pålinje,tittel|type:landmark}} | comcat = Rotsethorntunnelen }} '''Rotsethorntunellen''' er ein [[tunell]] på [[riksveg 651]] i [[Volda kommune]] i [[Møre og Romsdal]]. Tunellen går gjennom [[Rotsethornet]] mellom Volda og [[Løvikneset]], på nordaustsida av [[Voldsfjorden]]. Tunellen avløyste i to etappar eit svært rasfarleg vegparti. Opphavleg gjekk Rotsethorntunellen til [[Greifsneset]] og var 2&nbsp;176 meter lang. Han blei opna [[19. juni]] [[1999]]. 5. desember 2002 begynte arbeidet med å forlenge tunellen til Løvikneset. Tunellen er i dag 3&nbsp;962 meter lang, og blei nyopna 28. mai 2004. Skulebussar fekk løyve til å køyre gjennom den nye, uferdige tunelldelen allereie frå januar 2004. Tunelldelen til Greifsneset er behalden, som ein arm av Rotsethorntunellen og riksveg 651. ==Sjå også== *[[Vegtunnelar i Noreg]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.tu.no/nyheter/samferdsel/article28591.ece Teknisk Ukeblad: Sikker mot ras] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927225914/http://www.tu.no/nyheter/samferdsel/article28591.ece |date=2007-09-27 }} (19. juli 2004) *[http://home.no.net/lotsberg/data/norway/list.html The World's Longest Tunnel Page] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Vegar i Volda]] [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Tunnelar opna i 1999]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2004]] 5hw8a0n29mrsw0wrrax8a0gzdtlehad 0 170370 3653531 3093642 2026-05-16T06:46:01Z Ranveig 39 Oppdat. innleiinga etter no: 3653531 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel}} [[File:Map Gjevingåsen.JPG|mini|Kart over tunnelen]] '''Gjevingåsen tunnel''' er ein [[jarnbanetunnel]] mellom [[Hommelvik stasjon|Hommelvik]] og [[Hell stasjon|Hell]] stasjonar på [[Meråkerbanen]].<ref>Andreassen, Bjørn Lønnum: «Gevingåsen tunnel: Etterlengtet togtunnel», ''Byggeindustrien'' nr. 10-2011 s. 171</ref> Tunnelen blei tatt i bruk 15. august 2011 og offisielt opna 23. august 2011.<ref name=JB/><ref name=TA/> Bygginga av tunnelen reduserte reisetida mellom [[Stjørdal]] og [[Trondheim]] med fire–fem minutt. Kapasiteten på strekninga mellom Hommelvik og Hell blei auka frå 5,4 til 8 tog per time, samtidig som strekninga mellom Hommelvik og Hell stasjonar blei 1&nbsp;627 meter kortare enn den gamle.<ref name=SN/> Ein annen positiv konsekvens av tunnelen er at ei rasutsett og vedlikehaldstung strekning kunne leggjast ned. Det gamle sporet mellom [[Muruvik]] og [[Hommelvik]] er fjerna og gjort om til tursti, mens strekninga frå Muruvik i retning Hell er halde på som sidespor.<ref>Andreassen, Bjørn Lønnum: «Gevingåsen tunnel: Etterlengtet togtunnel», ''Byggeindustrien'' nr. 10-2011 s. 173</ref> Over kulverten i Hommelvik er det anlagt en ny rundkjøring på [[Fylkesveg 950 i Sør-Trøndelag|fylkesveg 950]].<ref>Andreassen, Bjørn Lønnum: «Gevingåsen tunnel: Etterlengtet togtunnel», ''Byggeindustrien'' nr. 10-2011 s. 173</ref> == Prosjektet == Tunnelen er 4400 meter lang med enkeltspor og totalt blir det lagt 5700 meter nytt spor som følgje av nybygginga. Kostnadsramma er 635 millionar kroner og anlegget vil stå ferdig hausten 2011. Gjennomslaget i tunnelen kom 12. august 2010. Tunnelen vil bli klargjort for framtidig elektrifisering av strekningane mellom Trondheim - [[Steinkjer]] og Trondheim - [[Storlien]]. Som følgje av drivinga av tunnelen er det tatt ut 400 000 kubikkmeter masse som blir nytta av [[Avinor]] i samband med utvidinga av [[Trondheim lufthamn, Værnes]]. == Kjelder == <references> <ref name=JB>{{Kilde www|url=http://www.jernbaneverket.no/no/Prosjekter/Prosjekter/Gevingasen-tunnel/Prosjektartikler/Forste-tog-gjennom-Gevingasen/|utgiver=Jernbaneverket|tittel=Første tog gjennom Gevingåsen|dato=2011-08-15|besøksdato=2011-08-23}}</ref> <ref name=SN>{{Kilde www|url=http://stjordalsnytt.no/stjordal/lanke/1152-nye-gevingasen-tunnel-ferdigstilles|utgiver=''Stjørdals-Nytt''|tittel=Nye Gevingåsen Tunnel ferdigstilles|dato=2011-07-30|besøksdato=2011-09-05|url-status=død|arkivurl=https://archive.today/20130703162646/http://stjordalsnytt.no/stjordal/lanke/1152-nye-gevingasen-tunnel-ferdigstilles|arkivdato=2013-07-03}}</ref> <ref name=TA>{{Kilde www|url=http://www.t-a.no/nyheter/article175021.ece|utgiver=''Trønder-Avisa''|tittel= Åpnet Gevingåsentunnelen|dato=2011-08-23|besøksdato=2011-08-23}}</ref> </references> * [http://www.jernbaneverket.no/no/Prosjekter/Prosjekter/Gevingasen-tunnel/ Jernbaneverket si prosjektside om Gjevingåsen tunnel] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Jarnbanetunnelar i Noreg]] [[Kategori:Jarnbanestrekningar i Trøndelag]] [[Kategori:Tunnelar i Trøndelag]] [[Kategori:Samferdsle i Stjørdal]] [[Kategori:Samferdsle i Malvik]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2011]] [[Kategori:2011 i Noreg]] nhjseuly0mz2fzg94v7dcexm4ln26gj 0 172749 3653507 2821088 2026-05-15T22:29:16Z GrandEscogriffe 107995 cross-wiki replacement of an incorrect, low-quality map by a correct, higher-resolution one 3653507 wikitext text/x-wiki [[File:Bali Sea location.svg|mini|Utbreiinga av Balihavet, blått felt]] '''Balihavet''' er havområdet nord for dei indonesiske øyane [[Bali]] og [[Lombok]] og sør for Kangeanøyane. Balihavet går over i [[Javasjøen]] i nord og [[Floreshavet]] i aust. Det er eit randhav til [[Stillehavet]], og leier gjennom sundet mellom [[Bali]] og [[Lombok]] frå Stillehavet over i [[Indiahavet]]. Havet dekker eit arel på 45&nbsp;000 km2 og er ned til 1&nbsp;590 meter djupt. [[Oseanografi]]sk er Balihavet ein del av [[Floreshavet]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Bali Sea|Bali Sea]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. januar 2011.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Randhav i Stillehavet]] [[Kategori:Indonesia]] ozzgq2bgic6odn3byq8blsxatpr9ggj 14 196400 3653474 2455321 2026-05-15T13:22:19Z ~2026-29262-06 154972 Kategori:Verk om den kalde krigen 3653474 wikitext text/x-wiki [[Kategori:Songar om krig|Kalde krigen]] [[Kategori:Verk om den kalde krigen]] efs1khcibsnng5r3nxhk2d2jkh40prx 0 220718 3653577 2839171 2026-05-16T10:14:05Z Ranveig 39 Geoboks 3653577 wikitext text/x-wiki {{geoboks|tettstad}} '''Rundvik''' er ein [[Sverige|svensk]] [[tettstad]] i [[Nordmalings kommun]] i [[Västerbottens län]] i [[Landskap i Sverige|landskapet]] [[Ångermanland]]. I 2005 hadde tettstaden 414 [[innbyggjar]]ar. Rundvik ligg ved [[Bottenhavet]], cirka sju [[kilometer]] sør for [[Nordmaling]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Rundvik|Rundvik]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 7. juli 2012.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Nordmalings kommun]] [[Kategori:tettstader i Västerbottens län]] 8oxv2fiblmyixt4ttqfjej3jjhde94p 0 227451 3653572 3491104 2026-05-16T09:43:51Z Ranveig 39 Rett oms. tittel. 3653572 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |land = Tyrkia |tidssone=[[Eastern European Time|EET]] |utc_skilnad=+2 |tidssone_sommartid=[[Eastern European Summer Time|EEST]] |utc_skilnad_sommartid=+3 |namn = Gediz |regiontype=[[Regionar i Tyrkia|Region]] |region = Egearregionen |distrikttype=[[Provinsar i Tyrkia|Provins]] |distrikt = [[provinsen Kütahya|Kütahya]] |folketal = 19080 |folketal_i_år = 2009 |folketal merknad = <ref name="die" /> |høgdenivå = 817 |kartposisjon =Tyrkia |kart = Turkey location map.svg |lat_d = 39 |lat_m = 02 |lat_NS = N |long_d = 29 |long_m = 25 |long_EW = E |fritype = [[Postnummer]] |fri = 43xxx |fri2 = 43 |fri2type= Bilnummer |nettstad = [http://www.gediz.bel.tr www.gediz.bel.tr] }} '''Gediz''' er ein by og eit distrikt i [[provinsen Kütahya]] i [[Egearregionen]] i [[Tyrkia]]. Byen har kring 20 000 innbyggjarar, medan det bur opp mot 80 000 innbyggjarar.<ref name="die">{{cite web|url=http://www.die.gov.tr/nufus_sayimi/2000tablo5.xls|title=Census 2000, Key statistics for urban areas of Turkey|accessdate=29. august 2012|author=[[Turkish Statistical Institute]]|format=XLS|language=tyrkisk|archive-date=2007-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927020309/http://www.die.gov.tr/nufus_sayimi/2000tablo5.xls|url-status=yes}}</ref> ==Sjå òg== * [[Jordskjelvet i Gediz i 1970]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gediz, Kütahya|Gediz, Kütahya]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 29. august 2012.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{fotnoteliste}} </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Busetnader i provinsen Kütahya]] [[Kategori:Byar i Tyrkia]] e1hcrhpk695jmdfuo4yih8qfpevmlnx 0 227798 3653573 2836493 2026-05-16T09:46:31Z Ranveig 39 Oppdat., ref. frå en: 3653573 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by}} '''Emet''' er ein by i [[provinsen Kütahya]] i [[Egearregionen]] i [[Tyrkia]]. Han er administrasjonsstad for Emet distrikt.<ref name=ilce>[https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx İlçe Belediyesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150706215822/https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx |date=2015-07-06 }}, Turkey Civil Administration Departments Inventory. Retrieved 22 May 2023.</ref> Byen har 11&nbsp;431 innbyggjarar (2022).<ref name=tuik>{{Cite web |title=Address-based population registration system (ADNKS) results dated 31 December 2022, Favorite Reports|url=https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=en |access-date=22 May 2023|publisher=[[TÜİK]]|language=en|format=XLS}}</ref> Det ligg ei stor [[grunnstoffet bor|borgruve]] nokre kilometer nord for byen. ==Kjelder== <references/> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Emet|Emet]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 31. august 2012.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Busetnader i provinsen Kütahya]] [[Category:Byar i Tyrkia]] bm5n27n7u8tod876cs7i572epj9vmbt 0 231888 3653508 3373957 2026-05-15T22:30:28Z Spokiyny 148155 3653508 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by | andre namn = [[ukrainsk]] Судова Вишня |symboltype=våpen|symbol = HerbSadowaWisznia.jpg | опис |symboltype=våpen|symbolа = Герб Судової Вишні | kartposisjon = Ukraina | kart = Ukraine location map.svg | regiontype = Oblast | region = Lviv oblast | grunnlagd = [[1230]] som Visjnaja | land = Ukraina | grunnlagd1type = Magdeburgrettar| grunnlagd1 = [[1368]] | grunnlagd2type =Bystatus | grunnlagd2 = 1368 | folketal_i_år = 2011<ref>[http://stat6.stat.lviv.ua/PXWEB2007/ukr/publ/2011/chnas.zip Державний комітет статистики України. Чисельність наявного folketal України на 1. januar 2011 року, Київ-2011 (doc)]</ref> | folketal = 6434 | folketettleik = auto | areal = 2.81 | postnummer = 81341 | retningsnummer = 3234 | lat_d = 49 | lat_m = 47 | lat_s = 29 | lat_NS = N | long_d = 23 | long_m = 22 | long_s = 17 | long_EW =E }} '''Sudova Vysjnja''' ([[ukrainsk]] Судова Вишня, [[polsk]] ''Sądowa Wisznia'') er ein liten by i [[Mostyska rajon]] in [[Lviv oblast]] ([[oblast|provins]]) i [[Ukraina]]. Byen har kring 6 000 innbyggjarar (2026). Sudova Vysjnja ligg kring 50&nbsp;km vest for [[Lviv]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sudova Vyshnya|Sudova Vyshnya]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. oktober 2012.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{fotnoteliste}} </div> {{Lviv oblast}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Lviv oblast]] [[Kategori:Busetnader grunnlagde på 1200-talet]] 2g8v6io4j7f2ssckz4i9jfo18zovl0v 3653533 3653508 2026-05-16T06:54:11Z Ranveig 39 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/Spokiyny|Spokiyny]] ([[User talk:Spokiyny|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:TholmeBot|TholmeBot]] 3373957 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by | andre namn = [[ukrainsk]] Судова Вишня |symboltype=våpen|symbol = HerbSadowaWisznia.jpg | опис |symboltype=våpen|symbolа = Герб Судової Вишні | kartposisjon = Ukraina | kart = Ukraine location map.svg | regiontype = Oblast | region = Lviv oblast | grunnlagd = [[1230]] som Visjnaja | land = Ukraina | grunnlagd1type = Magdeburgrettar| grunnlagd1 = [[1368]] | grunnlagd2type =Bystatus | grunnlagd2 = 1368 | folketal_i_år = 2011<ref>[http://stat6.stat.lviv.ua/PXWEB2007/ukr/publ/2011/chnas.zip Державний комітет статистики України. Чисельність наявного folketal України на 1. januar 2011 року, Київ-2011 (doc)]</ref> | folketal = 6434 | folketettleik = auto | areal = 2.81 | postnummer = 81341 | retningsnummer = 3234 | lat_d = 49 | lat_m = 47 | lat_s = 29 | lat_NS = N | long_d = 23 | long_m = 22 | long_s = 17 | long_EW =E }} '''Sudova Vysjnja''' ([[ukrainsk]] Судова Вишня, [[polsk]] ''Sądowa Wisznia'') er ein liten by i [[Mostyska rajon]] in [[Lviv oblast]] ([[oblast|provins]]) i [[Ukraina]]. Byen har kring 6 000 innbyggjarar (2011). Sudova Vysjnja ligg kring 50&nbsp;km vest for [[Lviv]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sudova Vyshnya|Sudova Vyshnya]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 6. oktober 2012.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' {{fotnoteliste}} </div> {{Lviv oblast}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Lviv oblast]] [[Kategori:Busetnader grunnlagde på 1200-talet]] mnxhw6rj0quf76r5h1zmgeepsllv6hx 0 242809 3653467 3478613 2026-05-15T13:06:03Z Bondya 40450 /* Prosa */ 3653467 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar}} '''Ihor Zynovijovytsj Pavljuk'''{{mrk|Stundom stava Igor Pavlyk, Igor Pavluk; [[ukrainsk]] skrift Ігор Зиновійович Павлюк}} ({{fødd|1. januar|1967|Pavljuk, Ihor}}) er ein [[Ukraina|ukrainsk]] forfattar og forskar. Han er vinnar av Folkets [[Taras Sjevtsjenko]]-pris, [[Hryhorij Skovoroda]]-prisen, den internasjonale litterære [[Nikolaj Gogol]]-prisen «Triumph», den engelske [[PEN-klubben]] sin pris i 2013,<ref>{{Citation |title=English PEN's world bookshelf |url=http://worldbookshelf.englishpen.org/Writers-in-Translation-books-authors-Ihor-Pavlyuk |accessdate=2014-06-29 |archive-date=2018-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180513134926/http://worldbookshelf.englishpen.org/Writers-in-Translation-books-authors-Ihor-Pavlyuk |url-status=yes }}</ref><ref>{{Citation |title=The best of the World Bookshelf |url=http://worldbookshelf.englishpen.org/vote_results |accessdate=2015-12-20 |archive-date=2019-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190508023409/http://worldbookshelf.englishpen.org/vote_results |url-status=yes }}</ref> og den sveitsiske kritikarprisen 2021.<ref>[https://www.switzerlandliteraryprize.it/i-vincitori-2021.html?fbclid=IwAR1_Qlp0su5djzJho__IHQaaUGj1_jt4n-80iXUvrvH1_X8Yh-0RtP_m_sA I vincitori della 1^ edizione 2021], switzerlandliteraryprize.it</ref> Pavljuk har ein doktorsgrad i sosial kommunikasjon. <!-- == Liv == Pavlyuk blei fødd i [[Volyn]]-regionen den 1. januar 1967. Mor hans døydde ti dagar etter fødselen. Han voks opp heime hjå besteforeldra på morssida; dei var innvandrarar frå Helm-regionen. Han studerte ved det militæringeniør-tekniske universitetet i [[St. Petersburg]], men avbraut studia for å halda fram som forfattar. I ein periode havna han i Zabaykal'skiy regionen, arbeidde hardt, men heldt fram med å skriva så godt han kunne, driven av ein nostalgi for sitt ukrainske heimland. Etter Sovjetunionens fall fekk Pavlyuk sjansen til å bryta gjennom. I 1992 vart Ihor Pavlyuk uteksaminert frå Institutt for journalistikk ved [[Universitetet i Lviv]] og jobba som korrespondent for religiøs presse og radio i [[Lviv]]. Siden 2003 har han butt og arbeidt i [[Kiev]]. Han har delteke i ulike internasjonale litterære festivalar i [[Estland]], [[Georgia]], [[Russland]], [[Kviterussland]], [[USA]], [[Polen]], [[Tyrkia]] og [[Irland]]. Han har òg vore med i forskjellige internasjonale bokutgjevingar om ukrainarar frå Volyn-regionen, ukrainske forfattarar og diktarar. Ihor Pavlyuk har skrive et par [http://www.pisni.org.ua/persons/1667.html songar] og [http://www.youtube.com/watch?v=TYWpmSr0heg teatermanuskript]. Verka hans er blitt omsett til [[engelsk]] og [[russisk]]. Verk av Ihor Pavlyuk har blitt publisert i blad som "The Apple Valley Review" (Volume 7, Number 2 (Fall 2012)[http://www.applevalleyreview.com/], "Muddy River Poetry Review"[http://www.muddyriverpoetryreview.com/Spring%202013/Steve%20Komarnyckyj.pdf], "Asymptote"[http://asymptotejournal.com/article.php?cat=Poetry&id=142&curr_index=9&curPage=current], "Gold Dust" (Issue 23)[http://www.golddustmagazine.co.uk/BackIssues/iss23_gene.htm], "The Adirondack Review"[http://www.theadirondackreview.com/ihorpavlyuk.html], "The Recusant"[http://www.therecusant.org.uk/#/ihor-pavlyuk-poems/4584041067], "Metamorphoses"[http://www.smith.edu/metamorphoses/issues/2015spring.html] og andre. --> == Utvalde publikasjonar (bøker) == === Poesi === *''Ungdomsøyer'' (1990) ''Острови юності'' *''Vinden ikke fra her'' (1993) ''Нетутешній вітер'' *''Stemme av dagens mån'' (1994) ''Голос денного Місяця'' *''Glasstaverna'' (1995) ''Скляна корчма'' *''Allergi mot evigheten (Babylonia) ''(1999) ''Алергія на вічність'' *''Elementet'' (2002) ''Стихія'' *''Maskulin fortunetelling'' (2002) ''Чоловіче ворожіння'' *''Engelen (eller) engelsk språk? (Dikt av Ihor Pavlyuk på engelsk)'' (2004) *''Magma'' (2005) ''Магма'' *''Opprøret'' (2006) ''Бунт'' *''Stemmegaffelen'' (2007) ''Камертон'' *''Lyrik'' (2008) ''Лірика'' *''Ukraina i røyken'' (2009) ''Україна в диму'' *''Stratosfæren'' (2010) ''Стратосфера'' *''Fangende høstens spindelvev'' (2011) ''Ловлячи осінні павутинки'' *''En flytur over Svartehavet: utvalgte dikt'' (2019) ''A Flight over the Black Sea'': Selected Poems<ref>[https://www.bokus.com/bok/9781970160611/a-flight-over-the-black-sea/ Ihor Pavlyuk. A Flight Over the Black Sea: Selected Poems]</ref> === Prosa === *''Biografi av poetstammens tre'' (2003) ''Біографія дерева племені поетів'' *''Den forbudte blomst'' (2007) ''Заборонений цвіт'' *''«Cultivating diamods: Novel and poems. – USA: Buster Bodhi Press, LLC, 2026. – 154 p.»''<ref>[https://www.amazon.com/Cultivating-Diamonds-Ihor-Pavlyuk/dp/B0GP6P9XJ3/ref=sr_1_1?crid=1PFUOPPPZKO1L&dib=eyJ2IjoiMSJ9.Aut6XjV-BxA1Emhw67hsNIfRmckf-zeyqDDqJCDV2uj2BlpGJtpiNqE6oPaXcYFEazZpOpQOjoITlBtjskV0GSOJibNe5GqTdEg4e2KsJiuXIDbGqlTIV-0IeYaHCmr5e9HSvCyib-7T4q8yN9ioww.RebgfxvtDuBME5cq3Z3iyeMjuTPstHS8nFK8jJa_jBA&dib_tag=se&keywords=Ihor+pavlyuk&qid=1771594638&sprefix=ihor+pavlyuk%2Caps%2C180&sr=8-1 Ihor Pavlyuk. Cultivating Diamonds]</ref>,<ref>[https://www.zakordonna.com/pavlyuk-ihor-cultivating-diamonds-metaphysics-war-and-the-cost-of-genius/?fbclid=IwY2xjawQGVLdleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETJPMGxKeHlZWG1rMWpSZm1Gc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHulTcvKOHLll1nXylZ-QHqIURgpX2O6hgTEE1nKZJd71Xp30yX_q5TZs7jU7_aem_1A6z_7f3GKixyKXXCD1m0w Cultivating diamonds: metaphysics, war, and the cost of genius]</ref>, {{ISBN|979-899-915-045-5}} *''«Pavlyuk Ihor. Written Under Fire: A Ukrainian Poet's Diary.&nbsp;— USA: Buster Bodhi Press, 2026.&nbsp;— 324 p.»''<ref>[https://www.amazon.com/Written-Under-Fire-Ukrainian-Poets/dp/B0H1HSK63P/ref=sr_1_1?dib=eyJ2IjoiMSJ9.88k6VOcepajeKuAY3qDIk2wrDK-gw1qmZvAwz9tCh5Y1RzOv7wuTaoyo-lRkngy0IG58MqBtheOHctY-aB8PdWIF-_NC98aYVPbBhHjgAzMArzIo69LImyMXVEtuZHO352K4Sy_j2az9T1aUTDUNjw.g6uruZhHucV2VrEMaPxdPo01H8_oStNMEiYrWhBP4AI&dib_tag=se&qid=1778776678&refinements=p_27%3AIhor+Pavlyuk&s=books&sr=1-1&text=Ihor+Pavlyuk Written Under Fire: A Ukrainian Poet's Diary Paperback&nbsp;— May 11, 2026 by Ihor Pavlyuk (Author)]</ref>, {{ISBN|979-899-915-048-6}} === Monografiar === *''Kunstner – Makt – Media: historisk og typologisk analyse'' (1997) ''Митець – Влада – Преса: історико-типологічний аналіз'' *''Diagnostikk og prognose for løgn: digresjoner i teorien om kommunikasjon'' (2003) ''Діагностика і прогностика брехні: екскурси в теорію комунікації'' *''Forfattere i presse'' (2010) ''Письменники у пресі'' === Barnebøker === *''Den flyende kjelen'' (2003) ''Літаючий казан'' ==Merknadar== {{Merknadar}} ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.amazon.com/Catching-Gossamers-Gossamers~-Double-Poetry/dp/1461089492/ AMAZON.COM. Catching Gossamers: Catching Gossamers~A Double Hat Trick in Poetry] * [http://www.barnesandnoble.com/w/european-writer-introduction-source-source-wikipedia/1103958201?ean=9781157683803&itm=6&usri=european+writer+introduction/ European forfatter Innledning] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Ukrainske forfattarar]] it47uibk3e4t8ivuswr17bmfub3e4n5 0 278542 3653556 3653368 2026-05-16T08:40:35Z Migne 2086 /* Arendal og Grimstad */ 3653556 wikitext text/x-wiki '''Stortingsrepresentantar 1895-1897''' er ei liste over [[stortingsrepresentant]]ane i valperioden frå [[1895]] til [[1897]]. [[Stortinget]] hadde totalt 114 representantar, fordelt med 57 til Venstre, 33 til Høgre, 12 til Det Moderate Venstre og til Centrum. For 10 representantar manglar partitilknyting. {{TOC right}} ==Landkrinsar== ===Smaalenenes Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Fhv. Statsraad [[Johan Thorne]] |[[Høgre]] | |- |Brugsarbeider [[Ole Haagensen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Gunder Anton Jahren]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Anton Andreassen Oraug]] |? | |} ===Akershus Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Andreas O. Berger]] |[[Høgre]] | |- |Sagmester [[Johan Thoresen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Hans Haga den eldre|Hans Jensen Haga]] |[[Høgre]] | |- |Lensmand [[Albert Bøhn]] |[[Høgre]] | |- |Fhv. Statsminister, Godseier [[Carl Otto Løvenskiold]] |[[Høgre]] | |} ===Hedemarkens Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Statsadvokat [[Thomas von Westen Engelhart]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruker [[Even Larsen Glestad]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger, Handelsbestyrer [[Herman Aarsrud]] |[[Venstre]] | |- |Fhv. Statsraad [[Wollert Konow (H)]] |[[Venstre]] | |- |Lærer [[Thore Myrvang]] |[[Venstre]] | |} ===Kristians Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker og Landhandler [[Sigurd Blekastad]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Elling Wold]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger, Skolelærer [[Ole Ødegaard]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Halvor Jacobsen]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Anton Røstøen]] |[[Venstre]] | |} ===Buskerud Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Dampsagarbeider [[Anton Engen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Martin H. Gunnerud]] |[[Centrum]] | |- |Sorenskriver [[Ole Larsen Skattebøl]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Christian Kittelsen Næs]] |[[Høgre]] | |} ===Jarlsberg og Larviks amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Amtmand [[Carl Michelet]] |[[Høgre]] | |- |Bogtrykker [[Conrad Emil Andersen]] |? | |- |Skibsfører [[Hans Eriksen Bjønnæss]] |? | |- |Gaardbruger [[Hans Jacob Olsen Aschjem]] |? | |} ===Bratsberg Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker og Kirkesanger [[Olav Sveinsson]] |[[Venstre]] | |- |Ingeniør [[Gunnar Knudsen]] |[[Venstre]] | |- |Skibsreder [[Peder Rinde]] |[[Venstre]] | |- |Folkehøiskolebestyrer, cand.mag, [[Viggo Ullmann]] |[[Venstre]] | |} ===Nedenes amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Kasserer [[Jacob Aall Bonnevie]] |[[Høgre]] | |- |Skibsreder [[Johannes Andreas Henschien]] |[[Centrum]] | |- |Gaardbruger [[Ole Grændsen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Nils Pedersson Igland]] |[[Høgre]] | |} ===Lister og Mandal amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder, Gaardbruger [[Julius Olsen]] |[[Venstre]] | |- |Sogneprest [[Peder Eiesland]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Thore Foss]] |[[Venstre]] | |- |Lensmand [[Theodor Stousland]] |[[Venstre]] | |} ===Stavanger amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Eilert Schanche]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Lensmand [[Aasmund H. Vinje]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Lensmand [[Nikolai Lima]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Udskiftningsformand [[Ole Osmundsson Berge]] |[[Det Moderate Venstre]] |Døydde 1894. [[Thore Wølstad]] møtte heile perioden |- |Lensmand [[Jonas Ueland]] |[[Det Moderate Venstre]] | |} ===Søndre Bergenhus Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Brugseier [[Christian A. Irgens]] |? |[[Jacob Bull-Tornøe]] møtte 1896-sesjonen fram til 21. juni |- |Toldkasserer [[Baard Haugland]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Mathias Dugstad]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Lensmand [[Gerhard M. Gerhardsen]] |[[Høgre]] | |- |Lensmand [[Iver J. Svendsbøe]] |[[Det Moderate Venstre]] | |} ===Nordre Bergenhus Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Sognepræst, fhv. Statsraad [[Jakob Liv Rosted Sverdrup]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Knut A. Taraldset]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Gjert Holsen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Frederik Baltazar Fraas (Hillestad)]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Kirkesanger [[Anfinn L. Refsdal]] |[[Det Moderate Venstre]] | |} ===Romsdals Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Peder J. Utheim]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Ole I. Langeland]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Paul Andreas Jetmundsen Aklestad]] |[[Venstre]] | |- |Lensmand [[Wilhelm Børresen]] |[[Venstre]] | |- |Lensmand [[Hans Meisingset]] |[[Venstre]] | |} ===Søndre Trondhjems Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Arnt J. Einum]] |[[Venstre]] | |- |Amtmand [[Ole Anton Qvam]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger, Lærer [[Anders Bergan]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Jakob Hoff]] |[[Venstre]] | |} ===Nordre Trondhjems Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Oberstløitnant [[Peter Theodor Holst]] |[[Venstre]] | |- |Fhv. Statsraad [[Vilhelm Andreas Wexelsen]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Hans Konrad Foosnæs|Hans Konrad Henriksen Foosnæs]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Lars M. Bentsen|Lars Martinius Bentsen]] |[[Venstre]] | |} ===Nordlands Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Postmester [[Sivert Nielsen]] |[[Venstre]] | |- |Overretssagfører [[Fredrik Havig]] |[[Venstre]] | |- |Fhv. Statsminister [[Otto Albert Blehr]] |[[Venstre]] | |- |Handelsmand [[Carl Ellingsen]] |[[Venstre]] | |- |Kirkesanger [[Otto Holm]] |[[Venstre]] | |} ===Tromsø Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Hans M. Mikelborg]] |[[Venstre]] | |- |Sparebankdirektør [[Andreas P. Moe]] |[[Venstre]] | |} ===Finmarkens Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Handelsmand [[Emil Simonsen]] |[[Høgre]] | |- |Forstassitent [[Axel Otto Hagemann]] |[[Høgre]] | |} ==Bykrinsar== ===Fredrikshald=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Borgermester [[August Hansen]] |[[Høgre]] | |} ===Sarpsborg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Sogneprest [[Karl Julius Arnesen]] |[[Høgre]] | |} ===Fredrikstad=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Grosserer [[Anthon B. Nilsen]] |[[Høgre]] | |} ===Moss og Drøbak=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Glasmester [[Oluf Iversen]] |[[Venstre]] | |} ===Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Typograf [[Andreas Andresen]] |[[Venstre]] | |- |Sekondløitnant [[Hans Nysom]] |[[Venstre]] | |- |Høiesteretsadvokat [[Annæus Schjødt]] |[[Venstre]] | |- |Grosserer [[Elias Sunde]] |[[Venstre]] | |} ===Lillehammer, Hamar og Gjøvik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Stiftamtmand [[Oscar Mørch]] |[[Høgre]] | |} ===Drammen=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Residerende kapellan [[Christopher Knudsen]] |[[Høgre]] | |- |Overretssagfører [[Ole Roald Rynning]] |[[Høgre]] | |} ===Kongsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Myntguadein [[Thomas Münster]] |[[Venstre]] | |} ===Holmestrand=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Høiesteretsadvokat [[Christian Homann Schweigaard]] |[[Høgre]] | |} ===Tønsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder [[Georg Johan Knap]] |[[Høgre]] | |} ===Larvik og Sandefjord=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Overtoldbetjent [[Peter Debes]] |[[Høgre]] | |} ===Brevik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Sognepræst [[Hans Nilsen Hauge]] |[[Høgre]] | |} ===Porsgrund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder [[Jørgen Knudsen]] |[[Høgre]] | Sjukdomsforfall i896. [[Kristian H. Dyring]] møtte i staden. |} ===Skien=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Kontorist [[Hans Andersen|Hans Andersen]] |[[Venstre]] | |} ===Kragerø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder [[Ambortius Olsen Lindvig]] |[[Venstre]] | |} ===Østerrisør=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder [[Olaus Sigvart Caspersen]] |[[Høgre]] | |} ===Arendal og Grimstad=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Byfoged [[Gottfried Klem]] |[[Høgre]] | |} ===Kristiansand=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Bankbestyrer [[Jørgen Gunnarson Løvland]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Værftsformand [[Salve Hodne]] |[[Venstre]] | |} ===Flekkefjord=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Kjøbmand [[Sivert Hansen Sunde]] |[[Høgre]]/[[Det Moderate Venstre]] | |} ===Stavanger og Haugesund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder, Kjøbmand og Bankchef [[Isach Isachsen]] |[[Høgre]] | |- |Kjøbmand [[Poul Christian Pedersen]] |? | |} ===Bergen=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Fhv. Statsraad [[Carl Christian Berner]] |[[Venstre]] | |- |Agent [[John Theodor Lund]] |[[Venstre]] | |- |Dr. philos., Konservator [[Jørgen Brunchorst]] |[[Venstre]] | |- |Kst. Brigadeauditør [[Ferdinand Prahl]] |[[Venstre]] | |} ===Aalesund og Molde=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Postmester [[Edvard Apolloniussen Liljedahl]] |[[Venstre]] | |} ===Kristiansund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Fhv. Statsraad [[Hans Rasmus Astrup|Hans Rasmus Astrup]] |[[Venstre]] | |} ===Trondhjem og Levanger=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Lagmand [[Jacob Lindboe]] |[[Venstre]] | |- |Fhv. Statsminister [[Johannes Steen]] |[[Venstre]] | |- |Bakdirektør [[Karl Gether Bomhoff]] |[[Venstre]] | |- |Murer [[Hans Hagerup-Lyngvær]] |? |[[Hans Peter Jenssen den yngre]] møtte 1895–1897 |} ===Tromsø og Bodø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Rektor [[Hans Jakob Horst]] |[[Venstre]] | |} ===Hammerfest, Vardø og Vadsø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Byfoged [[Jørgen Selmer]] |[[Høgre]] | |} ==Bakgrunnsstoff== [http://www.nsd.uib.no/data/polsys/Index.cfm?ArkivNr=12&Institusjonsnummer=1&Typetekst=97&Spraak=&Periodetekst=44&Uttaksnummer=19 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897| ]] [[Kategori:Lister over Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1895-1897]] {{Stortingsrepresentantar}} stocnbvjq9ly1ko21vghqb8qz943dvl 0 287304 3653505 3612562 2026-05-15T19:47:47Z ~2026-29262-06 154972 260 millionar tre 3653505 wikitext text/x-wiki [[Fil:Eshtaol Forest.jpg|mini|Eshtaol, ein [[Jewish National Fund|JNF]]-skog i Israel.]] [[Fil:יער נטע אדם בישראל.jpg|mini|Kart over plantede skogar i Israel.]] Dette er '''ei liste''' over [[skog]]ar i [[Israel]] etter regoin. Skogane i dagens Israel kjem av massiv planting finansiert av [[Jewish National Fund]] (JNF). På 1800-talet og fram til [[fyrste verdskrigen]] fjerna [[Det osmanske riket]] heile Israel for [[furu]] og [[eik]] for å kunne byggje jernbanar over riket sitt.<ref>{{Cite book|title=Rejsen rundt i Israel|last=|first=|publisher=Politikkens forlag|year=1997|isbn=87-567-5751-4|location=Denmark|pages=127-128}}</ref> Sidan det vart grunnlagd har JNF planta meir enn 260 millionar tre og skapt 280 skogar, og prosjektet pågår framleis.<ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1997/Pages/CONSERVATION%20OF%20BIOLOGICAL%20DIVERSITY%20IN%20ISRAEL%20-%20O.aspx|title=CONSERVATION OF BIOLOGICAL DIVERSITY IN ISRAEL}}</ref> ==[[Jerusalem distrikt]]== [[Fil:Aminadav Forest 1.jpg|mini|[[Aminadav#Aminadavskogen|Aminadavskogen]]]] * [[Aminadav#Aminadavskogen|Aminadavskogen]] – Judeaåsane<ref>{{cite web|url=http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/latestupdates/2007/march/kkl-jnf%20germany%20mission%20at%20aminadav%20forest.x|title=Keren Kayemeth LeIsrael Jewish National Fund|access-date=2014-10-02|archive-date=2011-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102164441/http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/latestupdates/2007/march/kkl-jnf%20germany%20mission%20at%20aminadav%20forest.x|url-status=yes}}</ref> nær [[Aminadav]] * [[Canadaskogen]] – [[Jerusalemkorridoren]] * [[Eshtaolskogen]] - nær [[Beit Shemesh]] * [[Giloskogen]] – ([[Gilo]] nabolag) * [[Jerusalemskogen]] – (mellom [[Givat Shaul]] nabolag og [[Ein Karem]]) * [[Martyrsskogen]] – (oppom [[Moshav]] [[Ksalon]] ([[Shimshon]]-[[Sha'ar HaGai]]-krysset) * [[Peaceskogen]] – (nedanfor austlege [[Talpiot]]-promenaden) * [[Ramotskogen]] – (mellom [[Ramot]] nabolag og [[Shu'afat]]) ==[[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral-Israel]]== [[Fil:PikiWiki Israel 7077 Ben-Shemen Forest.JPG|mini|Ben Shemenskogen]] [[Fil:OliveAlmondYaarHulda.jpg|mini|Huldaskogen]] * [[Ben Shemenskogen]]&nbsp;– (aust for [[Ben Shemen]] ungdomslandsby) * [[Huldaskogen]]&nbsp;– ([[Nahshon]]-krysset&nbsp;– [[Rehovot]]vegen)<ref name="jpost.com">{{cite web|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1170359813531&pagename=JPost%2FJPArticle%2FPrinter |title=JPost &#124; French-language news from Israel, the Middle East & the Jewish World |publisher=Fr.jpost.com |date= |accessdate=2. oktober 2014}}</ref> Planlagt i 1907 av Jewish National Fund, som førte inn den tyske agronomen Louis Barish for å styre prosjektet. Oppretta på ny i 1998.<ref>{{cite web|author=Seth J. Frantzman |url=http://www.jpost.com/Experts/AuthorPage.aspx?id=43 |title=Walks i woods, Review of '&#39;Israel'sskogen Book,'&#39; Anat Madmony |publisher=Jpost.com |date= |accessdate=2. oktober 2014}}</ref> * [[Meginimskogen]] - [[Gezer]]-regionen * [[Tzoraskogen]]&nbsp;– (mellom [[Shimshon]] og [[Nahshon i Israel|Nahshon]]-krysset) nær [[Tzora]] == [[Det nordlege distriktet i Israel|Nord distrikt]]== * [[Karmelkystskogen]] – ([[Fureidis]]-[[Haifa]]) * [[Haderaskogen]] – (nær jernbanestasjonen) * [[Irronskogen]] – ([[Hadera]]-[[Megiddo i Israel|Megiddo]]) * [[Hurshan]] – (nær [[Amikam]]) * [[Shehumit|Shehumit (Har Nahash)]] - ([[Kiryat Shmona]]) ===[[Galilea]]=== * [[Ahihudskogen]] – ([[Akko]]-[[Safed]] vegen nær [[Gamal|Mt. Gamal]]) * [[Biriyaskogen]] – ([[Safed]]-[[Biriya]]-vegen)<ref name="jpost.com"/> * [[Lower Hanitaskogen]] – ([[Shlomi i Israel|Shlomi]]-[[Hanita]]-vegen) * [[Parodskogen]] – ([[Akko]]-[[Safed]]-vegen, nær [[Parod kibbutz]]) ====[[Øvre Galilea]]==== * [[Baramskogen]] – ([[Shlomi i Israel|Shlomi]]-[[Sasa i Israel|Sasa]]-vegen, nær [[Meron i Israel|Meron]]-krysset) * [[Laviskogen]] – (Golani) * [[Turanfjellet]] – (nær Golani-[[Mitzpe Netofa]]) * [[Segevskogen]]<ref>{{cite web |url=http://old.misgav.org.il/e/93/ |title=Misgav regionale kommune |publisher=Old.misgav.org.il |date= |accessdate=2. oktober 2014 |archive-date=2013-04-12 |archive-url=https://archive.is/20130412224343/http://old.misgav.org.il/e/93/ |url-status=yes }}</ref> ====[[Nedre Galilea]]==== *[[Beit Keshet]]skogen<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-45256549.html|title=Deep into the forest|access-date=2014-10-02|archive-date=2015-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150323011802/http://www.highbeam.com/doc/1P1-45256549.html|url-status=yes}}</ref> *[[Swissskogen]] *[[Tiberiasskogen]] ==[[Det sørlege distriktet i Israel|Sør distrikt]]== * [[Amatzia woodlands]] – (nær [[Amatzia moshav|Amatzia]]) * [[Melachimskogen]], [[Shachariya]] – (mellom [[Kiryat Gat]] og [[Lakhish moshav|Lakhish]]-krysset) ===[[Negev]]=== * [[Be'eriskogen]] – (ved veg 232 nær [[Be'eri]] frå [[Hodiya]]-krysset (veg 232) utafor [[Zikim]]-[[Karmia]]-vegen) * [[Lahavskogen]] – (nordlege [[Negev]]) * [[Yatirskogen]] – (nordlege [[Negev]]) ==Sjå òg== * [[nasjonalparkar og naturreservat i Israel]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of forests in Israel|List of forests in Israel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. oktober 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/forest_and_places/fgeneral/atary%20kkl%20english.mht KKL-JNFskogen Recreation Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071209145258/http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/forest_and_places/fgeneral/atary%20kkl%20english.mht |date=2007-12-09 }} [[Kategori:Skogar i Israel| ]] [[Kategori:Verneområde i Israel]] 2yisgaublcz6mof46j8hkd1zwce2h84 3653521 3653505 2026-05-16T06:20:22Z Ranveig 39 Presise tal og ref. 3653521 wikitext text/x-wiki [[Fil:Eshtaol Forest.jpg|mini|Eshtaol, ein [[Jewish National Fund|JNF]]-skog i Israel.]] [[Fil:יער נטע אדם בישראל.jpg|mini|Kart over plantede skogar i Israel.]] Dette er '''ei liste''' over [[skog]]ar i [[Israel]] etter region. Skogane i dagens Israel kjem av massiv planting finansiert av [[Jewish National Fund]] (JNF). På 1800-talet og fram til [[fyrste verdskrigen]] fjerna [[Det osmanske riket]] heile Israel for [[furu]] og [[eik]] for å kunne byggje jernbanar over riket sitt.<ref>{{Cite book|title=Rejsen rundt i Israel|publisher=Politikkens forlag|year=1997|isbn=87-567-5751-4|location=Denmark|pages=127-128}}</ref> Sidan det vart grunnlagd har JNF planta meir enn 250 millionar tre<ref>{{Citation|title=JNF Forestry and Green Innovations|url=https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations|website=jnf.org|accessdate=2026-05-16|language=en}}</ref> og skapt 280 skogar.<ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1997/Pages/CONSERVATION%20OF%20BIOLOGICAL%20DIVERSITY%20IN%20ISRAEL%20-%20O.aspx|title=CONSERVATION OF BIOLOGICAL DIVERSITY IN ISRAEL |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222031900/http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1997/Pages/CONSERVATION%20OF%20BIOLOGICAL%20DIVERSITY%20IN%20ISRAEL%20-%20O.aspx|archivedate=2014-02-22|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref> ==[[Jerusalem distrikt]]== [[Fil:Aminadav Forest 1.jpg|mini|[[Aminadav#Aminadavskogen|Aminadavskogen]]]] * [[Aminadav#Aminadavskogen|Aminadavskogen]] – Judeaåsane<ref>{{cite web|url=http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/latestupdates/2007/march/kkl-jnf%20germany%20mission%20at%20aminadav%20forest.x|title=Keren Kayemeth LeIsrael Jewish National Fund|access-date=2014-10-02|archive-date=2011-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102164441/http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/latestupdates/2007/march/kkl-jnf%20germany%20mission%20at%20aminadav%20forest.x|url-status=yes}}</ref> nær [[Aminadav]] * [[Canadaskogen]] – [[Jerusalemkorridoren]] * [[Eshtaolskogen]] - nær [[Beit Shemesh]] * [[Giloskogen]] – ([[Gilo]] nabolag) * [[Jerusalemskogen]] – (mellom [[Givat Shaul]] nabolag og [[Ein Karem]]) * [[Martyrsskogen]] – (oppom [[Moshav]] [[Ksalon]] ([[Shimshon]]-[[Sha'ar HaGai]]-krysset) * [[Peaceskogen]] – (nedanfor austlege [[Talpiot]]-promenaden) * [[Ramotskogen]] – (mellom [[Ramot]] nabolag og [[Shu'afat]]) ==[[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral-Israel]]== [[Fil:PikiWiki Israel 7077 Ben-Shemen Forest.JPG|mini|Ben Shemenskogen]] [[Fil:OliveAlmondYaarHulda.jpg|mini|Huldaskogen]] * [[Ben Shemenskogen]]&nbsp;– (aust for [[Ben Shemen]] ungdomslandsby) * [[Huldaskogen]]&nbsp;– ([[Nahshon]]-krysset&nbsp;– [[Rehovot]]vegen)<ref name="jpost.com">{{cite web|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1170359813531&pagename=JPost%2FJPArticle%2FPrinter |title=JPost &#124; French-language news from Israel, the Middle East & the Jewish World |publisher=Fr.jpost.com |date= |accessdate=2. oktober 2014}}</ref> Planlagt i 1907 av Jewish National Fund, som førte inn den tyske agronomen Louis Barish for å styre prosjektet. Oppretta på ny i 1998.<ref>{{cite web|author=Seth J. Frantzman |url=http://www.jpost.com/Experts/AuthorPage.aspx?id=43 |title=Walks i woods, Review of '&#39;Israel'sskogen Book,'&#39; Anat Madmony |publisher=Jpost.com |date= |accessdate=2. oktober 2014}}</ref> * [[Meginimskogen]] - [[Gezer]]-regionen * [[Tzoraskogen]]&nbsp;– (mellom [[Shimshon]] og [[Nahshon i Israel|Nahshon]]-krysset) nær [[Tzora]] == [[Det nordlege distriktet i Israel|Nord distrikt]]== * [[Karmelkystskogen]] – ([[Fureidis]]-[[Haifa]]) * [[Haderaskogen]] – (nær jernbanestasjonen) * [[Irronskogen]] – ([[Hadera]]-[[Megiddo i Israel|Megiddo]]) * [[Hurshan]] – (nær [[Amikam]]) * [[Shehumit|Shehumit (Har Nahash)]] - ([[Kiryat Shmona]]) ===[[Galilea]]=== * [[Ahihudskogen]] – ([[Akko]]-[[Safed]] vegen nær [[Gamal|Mt. Gamal]]) * [[Biriyaskogen]] – ([[Safed]]-[[Biriya]]-vegen)<ref name="jpost.com"/> * [[Lower Hanitaskogen]] – ([[Shlomi i Israel|Shlomi]]-[[Hanita]]-vegen) * [[Parodskogen]] – ([[Akko]]-[[Safed]]-vegen, nær [[Parod kibbutz]]) ====[[Øvre Galilea]]==== * [[Baramskogen]] – ([[Shlomi i Israel|Shlomi]]-[[Sasa i Israel|Sasa]]-vegen, nær [[Meron i Israel|Meron]]-krysset) * [[Laviskogen]] – (Golani) * [[Turanfjellet]] – (nær Golani-[[Mitzpe Netofa]]) * [[Segevskogen]]<ref>{{cite web |url=http://old.misgav.org.il/e/93/ |title=Misgav regionale kommune |publisher=Old.misgav.org.il |date= |accessdate=2. oktober 2014 |archive-date=2013-04-12 |archive-url=https://archive.is/20130412224343/http://old.misgav.org.il/e/93/ |url-status=yes }}</ref> ====[[Nedre Galilea]]==== *[[Beit Keshet]]skogen<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-45256549.html|title=Deep into the forest|access-date=2014-10-02|archive-date=2015-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150323011802/http://www.highbeam.com/doc/1P1-45256549.html|url-status=yes}}</ref> *[[Swissskogen]] *[[Tiberiasskogen]] ==[[Det sørlege distriktet i Israel|Sør distrikt]]== * [[Amatzia woodlands]] – (nær [[Amatzia moshav|Amatzia]]) * [[Melachimskogen]], [[Shachariya]] – (mellom [[Kiryat Gat]] og [[Lakhish moshav|Lakhish]]-krysset) ===[[Negev]]=== * [[Be'eriskogen]] – (ved veg 232 nær [[Be'eri]] frå [[Hodiya]]-krysset (veg 232) utafor [[Zikim]]-[[Karmia]]-vegen) * [[Lahavskogen]] – (nordlege [[Negev]]) * [[Yatirskogen]] – (nordlege [[Negev]]) ==Sjå òg== * [[nasjonalparkar og naturreservat i Israel]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of forests in Israel|List of forests in Israel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. oktober 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/forest_and_places/fgeneral/atary%20kkl%20english.mht KKL-JNFskogen Recreation Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071209145258/http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/forest_and_places/fgeneral/atary%20kkl%20english.mht |date=2007-12-09 }} [[Kategori:Skogar i Israel| ]] [[Kategori:Verneområde i Israel]] ns1i1ip8l5olqu7rk2rwowwdet9ibg6 3653522 3653521 2026-05-16T06:20:35Z Ranveig 39 /* Nedre Galilea */ -s 3653522 wikitext text/x-wiki [[Fil:Eshtaol Forest.jpg|mini|Eshtaol, ein [[Jewish National Fund|JNF]]-skog i Israel.]] [[Fil:יער נטע אדם בישראל.jpg|mini|Kart over plantede skogar i Israel.]] Dette er '''ei liste''' over [[skog]]ar i [[Israel]] etter region. Skogane i dagens Israel kjem av massiv planting finansiert av [[Jewish National Fund]] (JNF). På 1800-talet og fram til [[fyrste verdskrigen]] fjerna [[Det osmanske riket]] heile Israel for [[furu]] og [[eik]] for å kunne byggje jernbanar over riket sitt.<ref>{{Cite book|title=Rejsen rundt i Israel|publisher=Politikkens forlag|year=1997|isbn=87-567-5751-4|location=Denmark|pages=127-128}}</ref> Sidan det vart grunnlagd har JNF planta meir enn 250 millionar tre<ref>{{Citation|title=JNF Forestry and Green Innovations|url=https://www.jnf.org/our-work/forestry-green-innovations|website=jnf.org|accessdate=2026-05-16|language=en}}</ref> og skapt 280 skogar.<ref>{{cite web|url=http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1997/Pages/CONSERVATION%20OF%20BIOLOGICAL%20DIVERSITY%20IN%20ISRAEL%20-%20O.aspx|title=CONSERVATION OF BIOLOGICAL DIVERSITY IN ISRAEL |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140222031900/http://mfa.gov.il/MFA/PressRoom/1997/Pages/CONSERVATION%20OF%20BIOLOGICAL%20DIVERSITY%20IN%20ISRAEL%20-%20O.aspx|archivedate=2014-02-22|publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref> ==[[Jerusalem distrikt]]== [[Fil:Aminadav Forest 1.jpg|mini|[[Aminadav#Aminadavskogen|Aminadavskogen]]]] * [[Aminadav#Aminadavskogen|Aminadavskogen]] – Judeaåsane<ref>{{cite web|url=http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/latestupdates/2007/march/kkl-jnf%20germany%20mission%20at%20aminadav%20forest.x|title=Keren Kayemeth LeIsrael Jewish National Fund|access-date=2014-10-02|archive-date=2011-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20110102164441/http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/latestupdates/2007/march/kkl-jnf%20germany%20mission%20at%20aminadav%20forest.x|url-status=yes}}</ref> nær [[Aminadav]] * [[Canadaskogen]] – [[Jerusalemkorridoren]] * [[Eshtaolskogen]] - nær [[Beit Shemesh]] * [[Giloskogen]] – ([[Gilo]] nabolag) * [[Jerusalemskogen]] – (mellom [[Givat Shaul]] nabolag og [[Ein Karem]]) * [[Martyrsskogen]] – (oppom [[Moshav]] [[Ksalon]] ([[Shimshon]]-[[Sha'ar HaGai]]-krysset) * [[Peaceskogen]] – (nedanfor austlege [[Talpiot]]-promenaden) * [[Ramotskogen]] – (mellom [[Ramot]] nabolag og [[Shu'afat]]) ==[[Det sentrale distriktet i Israel|Sentral-Israel]]== [[Fil:PikiWiki Israel 7077 Ben-Shemen Forest.JPG|mini|Ben Shemenskogen]] [[Fil:OliveAlmondYaarHulda.jpg|mini|Huldaskogen]] * [[Ben Shemenskogen]]&nbsp;– (aust for [[Ben Shemen]] ungdomslandsby) * [[Huldaskogen]]&nbsp;– ([[Nahshon]]-krysset&nbsp;– [[Rehovot]]vegen)<ref name="jpost.com">{{cite web|url=http://fr.jpost.com/servlet/Satellite?cid=1170359813531&pagename=JPost%2FJPArticle%2FPrinter |title=JPost &#124; French-language news from Israel, the Middle East & the Jewish World |publisher=Fr.jpost.com |date= |accessdate=2. oktober 2014}}</ref> Planlagt i 1907 av Jewish National Fund, som førte inn den tyske agronomen Louis Barish for å styre prosjektet. Oppretta på ny i 1998.<ref>{{cite web|author=Seth J. Frantzman |url=http://www.jpost.com/Experts/AuthorPage.aspx?id=43 |title=Walks i woods, Review of '&#39;Israel'sskogen Book,'&#39; Anat Madmony |publisher=Jpost.com |date= |accessdate=2. oktober 2014}}</ref> * [[Meginimskogen]] - [[Gezer]]-regionen * [[Tzoraskogen]]&nbsp;– (mellom [[Shimshon]] og [[Nahshon i Israel|Nahshon]]-krysset) nær [[Tzora]] == [[Det nordlege distriktet i Israel|Nord distrikt]]== * [[Karmelkystskogen]] – ([[Fureidis]]-[[Haifa]]) * [[Haderaskogen]] – (nær jernbanestasjonen) * [[Irronskogen]] – ([[Hadera]]-[[Megiddo i Israel|Megiddo]]) * [[Hurshan]] – (nær [[Amikam]]) * [[Shehumit|Shehumit (Har Nahash)]] - ([[Kiryat Shmona]]) ===[[Galilea]]=== * [[Ahihudskogen]] – ([[Akko]]-[[Safed]] vegen nær [[Gamal|Mt. Gamal]]) * [[Biriyaskogen]] – ([[Safed]]-[[Biriya]]-vegen)<ref name="jpost.com"/> * [[Lower Hanitaskogen]] – ([[Shlomi i Israel|Shlomi]]-[[Hanita]]-vegen) * [[Parodskogen]] – ([[Akko]]-[[Safed]]-vegen, nær [[Parod kibbutz]]) ====[[Øvre Galilea]]==== * [[Baramskogen]] – ([[Shlomi i Israel|Shlomi]]-[[Sasa i Israel|Sasa]]-vegen, nær [[Meron i Israel|Meron]]-krysset) * [[Laviskogen]] – (Golani) * [[Turanfjellet]] – (nær Golani-[[Mitzpe Netofa]]) * [[Segevskogen]]<ref>{{cite web |url=http://old.misgav.org.il/e/93/ |title=Misgav regionale kommune |publisher=Old.misgav.org.il |date= |accessdate=2. oktober 2014 |archive-date=2013-04-12 |archive-url=https://archive.is/20130412224343/http://old.misgav.org.il/e/93/ |url-status=yes }}</ref> ====[[Nedre Galilea]]==== *[[Beit Keshet]]skogen<ref>{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-45256549.html|title=Deep into the forest|access-date=2014-10-02|archive-date=2015-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150323011802/http://www.highbeam.com/doc/1P1-45256549.html|url-status=yes}}</ref> *[[Swisskogen]] *[[Tiberiasskogen]] ==[[Det sørlege distriktet i Israel|Sør distrikt]]== * [[Amatzia woodlands]] – (nær [[Amatzia moshav|Amatzia]]) * [[Melachimskogen]], [[Shachariya]] – (mellom [[Kiryat Gat]] og [[Lakhish moshav|Lakhish]]-krysset) ===[[Negev]]=== * [[Be'eriskogen]] – (ved veg 232 nær [[Be'eri]] frå [[Hodiya]]-krysset (veg 232) utafor [[Zikim]]-[[Karmia]]-vegen) * [[Lahavskogen]] – (nordlege [[Negev]]) * [[Yatirskogen]] – (nordlege [[Negev]]) ==Sjå òg== * [[nasjonalparkar og naturreservat i Israel]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:List of forests in Israel|List of forests in Israel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 2. oktober 2014.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/forest_and_places/fgeneral/atary%20kkl%20english.mht KKL-JNFskogen Recreation Sites] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071209145258/http://www.kkl.org.il/kkl/english/main_subject/forest_and_places/fgeneral/atary%20kkl%20english.mht |date=2007-12-09 }} [[Kategori:Skogar i Israel| ]] [[Kategori:Verneområde i Israel]] owjmpviphusaw5uzgzqxuvly6afpg5l 0 291991 3653470 3653425 2026-05-15T13:11:25Z Ranveig 39 Infoboks 3653470 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel|bilete=Toventunnelen Brattli 2010.JPG|bilettekst=Tunnelinnslaget ved Brattlia i [[Drevja]].}} '''Toventunnelen''' er ein 10,7 km lang vegtunnel på [[fylkesveg 78]] i Nordland mellom [[Leirfjord]] og [[Vefsn]] kommunar. Tunnelen vart opna 22. november 2014.<ref>Byggfakta: [http://www.byggfakta.no/snart-apner-nord-norges-lengste-tunnel-80002/nyhet.html Snart åpner Nord-Norges lengste tunnel]</ref> Tunellen går gjennom fjellet Toven, mellom Leirosen i Leirfjord og Brattlia i [[Drevja]]. Det er den lengste tunnelen i Nord-Noreg, og avløyste ei lite framkommeleg strekning av fv 78, med særs dårleg standard.<ref>{{Citation |title=Fakta Statens vegvesen |url=http://www.vegvesen.no/Fylkesveg/fv78toventunnelen/Fakta |accessdate=2014-12-30 |archive-date=2014-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517114802/http://www.vegvesen.no/Fylkesveg/fv78toventunnelen/Fakta |url-status=yes }}</ref> == Historie == Hæhre Entreprenør AS var hovudentreprenør for arbeidet med denne strekninga av fv 78. Arbeidet tok til i januar 2010, første salve vart skoten mars 2010, og tunnelen opna 22. november 2014. Arbeidet var kostnadsrekna til 1460 millionar 2009-kroner. Av dette skulle 405 millionar finansoerast med bompengar, 852 med fylkeskommunale midlar, 150 med innsparte fylkeskommunale tilskott til ferjesambandet Hemnesberget-Leirvika, 40 millionar med kompensasjonsmidlar for auka arbeidsgivaravgift og 13 millionar med statlege midlar.<ref>[http://www.vegvesen.no/_attachment/126328/binary/243790?fast_title=Informasjonsark+mars+2010.pdf Nærinformasjon Statens vegvesen mars 2010 (PDF)]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Totalkostnaden på anlegget vart 1,90 milliardar 2014-kroner. == Referansar == {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Nordland]] [[Kategori:Samferdsle i Leirfjord]] [[Kategori:Byggverk i Leirfjord]] [[Kategori:Samferdsle i Vefsn]] [[Kategori:Byggverk i Vefsn]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2014]] 71l7mru3ysonf6oa6ffn06pgyag2eyd 3653471 3653470 2026-05-15T13:11:43Z Ranveig 39 /* Historie */ Rett. 3653471 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel|bilete=Toventunnelen Brattli 2010.JPG|bilettekst=Tunnelinnslaget ved Brattlia i [[Drevja]].}} '''Toventunnelen''' er ein 10,7 km lang vegtunnel på [[fylkesveg 78]] i Nordland mellom [[Leirfjord]] og [[Vefsn]] kommunar. Tunnelen vart opna 22. november 2014.<ref>Byggfakta: [http://www.byggfakta.no/snart-apner-nord-norges-lengste-tunnel-80002/nyhet.html Snart åpner Nord-Norges lengste tunnel]</ref> Tunellen går gjennom fjellet Toven, mellom Leirosen i Leirfjord og Brattlia i [[Drevja]]. Det er den lengste tunnelen i Nord-Noreg, og avløyste ei lite framkommeleg strekning av fv 78, med særs dårleg standard.<ref>{{Citation |title=Fakta Statens vegvesen |url=http://www.vegvesen.no/Fylkesveg/fv78toventunnelen/Fakta |accessdate=2014-12-30 |archive-date=2014-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517114802/http://www.vegvesen.no/Fylkesveg/fv78toventunnelen/Fakta |url-status=yes }}</ref> == Historie == Hæhre Entreprenør AS var hovudentreprenør for arbeidet med denne strekninga av fv 78. Arbeidet tok til i januar 2010, første salve vart skoten mars 2010, og tunnelen opna 22. november 2014. Arbeidet var kostnadsrekna til 1460 millionar 2009-kroner. Av dette skulle 405 millionar finansierast med bompengar, 852 med fylkeskommunale midlar, 150 med innsparte fylkeskommunale tilskott til ferjesambandet Hemnesberget-Leirvika, 40 millionar med kompensasjonsmidlar for auka arbeidsgivaravgift og 13 millionar med statlege midlar.<ref>[http://www.vegvesen.no/_attachment/126328/binary/243790?fast_title=Informasjonsark+mars+2010.pdf Nærinformasjon Statens vegvesen mars 2010 (PDF)]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Totalkostnaden på anlegget vart 1,90 milliardar 2014-kroner. == Referansar == {{fotnoteliste}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Nordland]] [[Kategori:Samferdsle i Leirfjord]] [[Kategori:Byggverk i Leirfjord]] [[Kategori:Samferdsle i Vefsn]] [[Kategori:Byggverk i Vefsn]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2014]] ifgnx16y748amuwybjmeb2ug0olm0ys 0 303040 3653566 3472195 2026-05-16T09:25:15Z Migne 2086 3653566 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Christian Cantwell''' ({{fødd|30. september|1980|Cantwell}}) er ein USA-amerikansk tidlegare [[friidrett]]sutøvar frå [[Jefferson City]] i delstaten [[Missouri]] som vart verdsmeister i kulestøyt i 2009. Hans personlege rekord er 22,54 meter er frå 2004. ==Aktiv== Cantwell sigra i kulestøyt under innandørs-VM 2004 i [[Budapest]] med eit støyt på 21,49 m. Tre månader seinare fekk han fullklaff i Gresham i [[Oregon]] den 5. juni, kula landa etter 22,54 m, hans livs lengste kulestøyt. I 2008 vann han kuletevlinga ved innandørs-VM i [[Valencia]], som i Budapest fire år tidlegare viste han landsmannen [[Reese Hoffa]] til andreplass. Cantwell vann så sølvmedaljen i kulestøyt under [[Friidrett under Sommar-OL 2008|dei olympiske leikane 2008]] i [[Beijing]] med eit bestestøyt på 21,09 meter, [[Tomasz Majewski]] frå [[Polen]] tok gullmedaljen. Under [[VM i friidrett 2009]] i [[Berlin]] bytta dei plass, Cantwell vann gullet med 22,03 meter og Majewski sølvet med 21,91 m. Med eit bestestøyt på 22,07 m vann Cantwell IAAF-finalen i [[Thessaloniki]] nokre veker etter. I 2010 vart Cantwell fyrstemann i innandørs-VM for tredje gong, han sigra i Daegu med 21,83 m. Utandørssesongen 2010 gjekk han til topps i Diamond League, etter å ha vunne fire av seks tevlingar. Aller best var han i [[Eugene]] 3. juli, då han presterte 22,41 m. Ved [[VM i friidrett 2011|friidretts-VM 2011]] i [[Daegu]] støytte Cantwell som best 21,36 m, noko som gav han bronsemedaljen i tevlinga. Han kom til [[Sommar-OL 2012]] med ein årsbeste på 22,31 meter, men lukkast ikkje i OL-finalen og vart fjerdemann med 21,19 m. Han la opp i 2016. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2005|VM 2005]] i [[Helsinki]]: Nr 4 – 20,87 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Sølvmedalje – 21,09 m, bakom Tomasz Majewski (21,51 m) *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Gullmedalje – 22,03 m, fraom Tomasz Majewski (21,91 m) *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Bronsemedalje – 21,36 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 4 – 21,19 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 12 ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Christian Cantwell|Christian Cantwell]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 18. august 2015.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kulestøytarar frå USA]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for USA]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] 918vl9gy2h1i68pztrdjn4su1hfehrf 3653568 3653566 2026-05-16T09:26:12Z Ranveig 39 3653568 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettsutøvar}} '''Christian Cantwell''' ({{datoar}}) er ein USA-amerikansk tidlegare [[friidrett]]sutøvar frå [[Jefferson City]] i delstaten [[Missouri]] som vart verdsmeister i kulestøyt i 2009. Hans personlege rekord er 22,54 meter er frå 2004. ==Aktiv== Cantwell sigra i kulestøyt under innandørs-VM 2004 i [[Budapest]] med eit støyt på 21,49 m. Tre månader seinare fekk han fullklaff i Gresham i [[Oregon]] den 5. juni, kula landa etter 22,54 m, hans livs lengste kulestøyt. I 2008 vann han kuletevlinga ved innandørs-VM i [[Valencia]], som i Budapest fire år tidlegare viste han landsmannen [[Reese Hoffa]] til andreplass. Cantwell vann så sølvmedaljen i kulestøyt under [[Friidrett under Sommar-OL 2008|dei olympiske leikane 2008]] i [[Beijing]] med eit bestestøyt på 21,09 meter, [[Tomasz Majewski]] frå [[Polen]] tok gullmedaljen. Under [[VM i friidrett 2009]] i [[Berlin]] bytta dei plass, Cantwell vann gullet med 22,03 meter og Majewski sølvet med 21,91 m. Med eit bestestøyt på 22,07 m vann Cantwell IAAF-finalen i [[Thessaloniki]] nokre veker etter. I 2010 vart Cantwell fyrstemann i innandørs-VM for tredje gong, han sigra i Daegu med 21,83 m. Utandørssesongen 2010 gjekk han til topps i Diamond League, etter å ha vunne fire av seks tevlingar. Aller best var han i [[Eugene]] 3. juli, då han presterte 22,41 m. Ved [[VM i friidrett 2011|friidretts-VM 2011]] i [[Daegu]] støytte Cantwell som best 21,36 m, noko som gav han bronsemedaljen i tevlinga. Han kom til [[Sommar-OL 2012]] med ein årsbeste på 22,31 meter, men lukkast ikkje i OL-finalen og vart fjerdemann med 21,19 m. Han la opp i 2016. ===Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap=== *[[VM i friidrett 2005|VM 2005]] i [[Helsinki]]: Nr 4 – 20,87 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2008|OL 2008]] i [[Beijing]]: Sølvmedalje – 21,09 m, bakom Tomasz Majewski (21,51 m) *[[VM i friidrett 2009|VM 2009]] i [[Berlin]]: Gullmedalje – 22,03 m, fraom Tomasz Majewski (21,91 m) *[[VM i friidrett 2011|VM 2011]] i [[Daegu]]: Bronsemedalje – 21,36 m *[[Friidrett under Sommar-OL 2012|OL 2012]] i [[London]]: Nr 4 – 21,19 m *[[VM i friidrett 2015|VM 2015]] i [[Beijing]]: Nr 12 ==Kjelder== <references/> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Christian Cantwell|Christian Cantwell]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 18. august 2015.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kulestøytarar frå USA]] [[Kategori:Verdsmeistrar i friidrett for USA]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for USA]] [[Kategori:Medaljevinnarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2008]] [[Kategori:USA-amerikanske deltakarar under sommar-OL 2012]] [[Kategori:Friidrettsutøvarar under sommar-OL 2012]] 8ay901qpl6y8hyifs3lrx4puiwscdnn 0 313827 3653481 3653433 2026-05-15T13:33:05Z Ranveig 39 Infoboks 3653481 wikitext text/x-wiki {{infoboks tunnel}} '''Atlanterhavstunnelen''' er ein 5 779 meter lang [[undersjøisk tunnel]] for [[fylkesveg 64]] mellom øykommunane [[Kristiansund]] og [[Averøy]] på [[Nordmøre]], opna for trafikk 19. desember 2009. Tunnelen går ned til om lag 250 meter under havoverflata. Med denne tunnelen er det vegsamband mellom Kristiansund og fastlandet over Averøya og [[Atlanterhavsvegen]] til Eide på Nordmøre, i tillegg til at det frå 1992 har vore fastlandssamband over [[Bergsøya i Gjemnes|Bergsøya]], der den undersjøiske [[Freifjordtunnelen]] går frå Bergsøya til Kristiansund, [[hengjebru]]a [[Gjemnessundbrua]] gjev samband i retninga sørover og mot [[Molde]], og flytebrua [[Bergsøysundbrua]] gjev samband mellom Bergsøya, Aspøya og Tingvoll-halvøya og vidare nordover. ==Kjelder== <references/> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar i Møre og Romsdal]] [[Kategori:Undersjøiske tunnelar]] [[Kategori:Vegar i Averøy]] [[Kategori:Vegar i Kristiansund]] [[Kategori:Tunnelar opna i 2009]] ldxfzzdi2w97r7w69i59z2iiwbed3bw 0 347464 3653564 3020655 2026-05-16T09:23:27Z Ranveig 39 Infoboks 3653564 wikitext text/x-wiki {{infoboks bygning}} '''Alpensia Resort''' er eit idretts- og turistområde ved byen [[Pyeongchang]] i Gangwonprovinsen i Sør-Korea. Området vart planlagd med von om å få arrangere vinter-OL. Pyeongchang tapte kampen om Vinter-OL 2010 (som vart tildelt Vancouver i Canada) og 2014 (som Sotsji i Russland fekk), men idrettsområdet vart likevel bygd, og er hovudarena for [[Vinter-OL 2018]] arrangert i Pyeongchang. Området vart opna sumaren 2009. [[Fil:Alpensia 20170202 08 (32537578151).jpg|mini|venstre|Skihoppet i Alpensia Resort.]] Området har mellom anna fleire golfbaner, skiskyttararena, langrennsarena, hoppbakkar, hotell og konferansesenter. Namnet er sett saman av Alpen ([[Alpane]] på tysk), Asia og Fantasia, og skal tyde «Asias fantastiske Alpar». Planlegginga av området starta i desember 2003 og bygginga tok til i oktober 2006. Pyeongchang vart tildelt VM i skiskyting 2009, og debuterte med verdscuprenn vinteren 2008. Meisterskapet vart avvikla i februar 2009. Alpensia var arena for det sørkoreanske meisterskapet og Far East Cup i langrenn i januar og februar 2009. ==Kjelder== <references/> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Alpensia Resort|Alpensia Resort]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 11. februar 2018.'' </div> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Vinter-OL 2018]] [[Kategori:Gangwonprovinsen]] ax0puesci3t4cmbcylw275iu6yl914p 0 359071 3653574 3653082 2026-05-16T10:11:17Z Ranveig 39 Nynorsk tittel. Om nokon finn ei nyare omsetjing kan kanskje den nyttast. 3653574 wikitext text/x-wiki {{infoboks bok|tittel=Dei nye klædi til keisaren|bilete=Emperor_Clothes_01.jpg|bilettekst=Illustrasjon til eventyret av [[Vilhelm Pedersen]]. }} [[Fil:Page 234 of Andersen's fairy tales (Robinson).png|mini|Illustrasjon til eventyret av William Heath]] [[Fil:Page_475_of_Fairy_tales_and_stories_(Andersen,_Tegner).png|mini|Illustrasjon til eventyret av Hans Tegner.]] '''«Dei nye klædi til keisaren»''', dansk originaltittel '''«Keiserens nye Klæder»''', er eit [[kunsteventyr]] frå 1837 skrive av den danske forfattaren [[H.C. Andersen]]. Eventyret fortel om ein forfengeleg [[keisar]] som blir lurt til å tru at han går rundt i særs flotte nye klede som i røyndomen ikkje finst. Ingen våger å seia at dei ikkje ser kleda, sidan [[skreddar]]ane som har laga dei har sagt at berre dei som er dumme eller ikkje passa i embetet sitt ikkje kan sjå det. Til slutt utbryt eit barn at han ikkje har noko på seg, og endeleg vedgår alle at dei ikkje kan sjå kleda.<ref>{{kjelde www|tittel=Keiserens nye Klæder|url=https://da.wikisource.org/wiki/Keiserens_nye_Kl%C3%A6der |utgjevar=Dansk Wikisource}}</ref> Eventyret kom først ut saman med «[[Den lille Havfrue]]» i København, på forlaget C.A. Reitzel, den 7. april 1837. Det er blitt omsett til over 100 språk.<ref>Andersen 2005a 4</ref> «Keiserens nye klær» er blitt til eit fast uttrykk for uvilje mot å peika på problem eller kritisera noko som generelt er godt omtykt.<ref>{{cite web|url=http://idioms.thefreedictionary.com/the+emperor's+new+clothes|website=TheFreeDictionary.com|title=Idoioms}}</ref> Det blei omsett til nynorsk som «Dei nye klædi til keisaren» av [[Halvor Floden]] i 1930.<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1930-06-24 | tittel=Dei nye klædi til keisaren| blad = Agder tidend 1930.06.24 | stad = Kristiansand| url =https://www.nb.no/items/f9cebdfc8779e8069991bf444b80d1e9?page=0&searchText=andersen%20keisaren| side =1 }}</ref> På bokmål er det kjent som «Keiserens nye klær». ==Opphav== Kunsteventyret byggjer på eldre [[folkeeventyr]]. Ei gammal kjelde finst i ei spansk [[fabel]]- og eventyrsamling frå 1335, ''{{lang|es|[[Libro de los ejemplos del conde Lucanor y de Patronio|Libro de los ejemplos]]}}'' (eller ''{{Lang|es|El Conde Lucanor}}''),<ref>Spansk ''[[wikisource:es:Conde Lucanor:Ejemplo 32|Exemplo XXXIIº]]&nbsp;– De lo que contesció a un rey con los burladores que fizieron el paño''. Engelsk [http://www.elfinspell.com/CountLucanor3.html#ch7 Of that which happened to a King and three Impostors] from ''Count Lucanor; of the Fifty Pleasant Stories of Patronio'', written by the Prince Don Juan Manuel and first translated into English by James York, M. D., 1868, Gibbings & Company, Limited; London; 1899; pp. xiii–xvi. Accessed 2010-03-06.</ref> av [[Juan Manuel, prins av Villena]] (1282–1348), med kjelder i [[Æsops fablar]] og persiske eventyr. Andersen hadde ikkje lese det spanske eventyret, men las ei tysk omsetjing, {{Lang|de|«So ist der Lauf der Welt»}}.<ref>Bredsdorff s. 312–3</ref> I det opphavlege eventyret blir ei konge lurt av vevarar som påstår at dei kan laga klede som er usynlege for einkvar mann som ikkje er ekte son av den påståtte faren sin. Andersen endra eventyret til å fokusera på byrgskap og forfengelegheit.<ref>Wullschlager 2000, s. 176</ref><ref>{{cite book|url=http://www.andersen.sdu.dk/forskning/konference/tekst_e.html?id=10922 |publisher=HC Andersen Centret|title=Count Lucanor by Don Juan Manuel as Inspiration for Hans Christian Andersen and Other European Writers}}</ref> Det finst også ein indisk versjon av soga som blir gjengjeven i ''Līlāvatīsāra'' av Jinaratna (1283), ei samanfatting av ei fabelsamling som no er tapt, ''Nirvāṇalīlāvatī'' av Jineśvara (1052). Den uærleg handeslmannen Dhana frå [[Hastinapur|Hastināpura]] svindlar kongen av [[Shravasti|Śrāvastī]] ved å tilby å veva eit overnaturleg stoff som ein uektefødd person ikkje kan sjå eller føla. Når kongen tek på seg det påståtte kledet lèt heile hoffet som om dei ser det. Når kongen så går ut i byen for å visa fram det nye kledet, spør vanlege folk om han er blitt til ein [[Digambara|naken asket]]. Han forstår at han er blitt lurt, men svindlaren har allereie flykta.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fl0l5ZTkNxI|author=Anthony Kennedy Warder|year=1992|title=Indian Kāvya Literature: The art of storytelling, Volume 6|pages=261-262, 268-270}}{{Død lenkje|date=januar 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Keiserens nye klær|Keiserens nye klær]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. november 2018.'' {{refslutt}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Emperor's New Clothes|The Emperor's New Clothes]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 5. mai 2019.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: &nbsp;'' </div> ;Bibliografi * {{cite book | author = Andersen, Hans Christian | author2 = Tatar, Maria (Ed. and transl.) | author3 = Allen, Julie K. (Transl.) | year = 2008 | title = The Annotated Hans Christian Andersen | location = New York and London | publisher = W. W. Norton & Company, Inc. | isbn = 978-0-393-06081-2 }} * {{cite book | author = Andersen, Hans Christian | author3 = Nunnally, Tiina (Transl.) | author2 = Wullschlager, Jackie (Ed.) | year = 2005 | title = Fairy Tales | location = New York | publisher = Viking | isbn = 0-670-03377-4 }} * {{cite book | author = Andersen, Hans Christian | author2 = Frank, Diane Crone (Ed. and transl.) | author3 = Frank, Jeffrey (Ed. and transl.) | year = 2005 | title = The Stories of Hans Christian Andersen: A New Translation from the Danish | location = Durham and London | publisher = Duke University Press | isbn = 0-8223-3693-6 }} * {{cite book | author = Andersen, Jens | author2 = Nunnally, Tiina (Transl.) | year = 2005 | title = Hans Christian Andersen: A New Life | location = New York, Woodstock, London | publisher = Overlook Duckworth | isbn = 1-58567-737-X }} * {{cite book | author = Bredsdorff, Elias | year = 1975 | title = Hans Christian Andersen: The Story of His Life and Work, 1805–75 | location = London | publisher = Phaidon Press Ltd. | isbn = 0-7148-1636-1 }} * {{cite book | author = Prince, Alison | year = 1998 | title = Hans Christian Andersen: The Fan Dancer | location = London | publisher = Allison & Busby Ltd. | isbn = 0-7490-0478-9 }} * {{cite journal | url=http://muse.jhu.edu/login?uri/journals/new_literary_history/v034/34.4robbins.html | title = Emperor's New Critique | journal = [[New Literary History]] | author = Robbins, Hollis | issue = 4 | volume = 34 | date = Autumn 2003 | pages = 659–675 | issn = 0028-6087 | doi=10.1353/nlh.2004.0010}} * {{cite journal | author = Wood, Naomi | year = 2007 | title = The Ugly Duckling's Legacy: Adulteration, Contemporary Fantasy, and the Dark | journal = Marvels & Tales | volume = 20 | issue = 2 | pages = 193–207 | doi=10.1353/mat.2007.0019}} * {{cite book | author = Wullschlager, Jackie | year = 2000 | title = Hans Christian Andersen: The Life of a Storyteller | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn = 0-226-91747-9 }} * {{cite book | author = Zipes, Jack David | year = 2005 | title = Hans Christian Andersen: The Misunderstood Storyteller | location = New York and Middleton Park | publisher = Routledge | isbn = 0-415-97433-X }} == Bakgrunnsstoff == *[https://da.wikisource.org/wiki/Keiserens_nye_Kl%C3%A6der Keiserens nye klæder] ved Dansk Wikisource * runeberg.org [https://runeberg.org/hcaeventyr/0210.html Keiserens nye Klæder] skann av førsteutgåva frå 1837 ([[gotisk skrift]]) [[Kategori:Danske eventyr]] [[Kategori:Kunsteventyr]] [[Kategori:Eventyr av H.C. Andersen]] [[Kategori:Kultur i 1837]] [[Kategori:Uttrykk]] [[Kategori:Oppdikta keisarar]] [[Kategori:Oppdikta skreddarar]] 0ee89yfz1k7iv3qzkt99liiaax3uzct 3653575 3653574 2026-05-16T10:11:26Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Keiserens nye Klæder]] til [[Dei nye klædi til keisaren]] 3653574 wikitext text/x-wiki {{infoboks bok|tittel=Dei nye klædi til keisaren|bilete=Emperor_Clothes_01.jpg|bilettekst=Illustrasjon til eventyret av [[Vilhelm Pedersen]]. }} [[Fil:Page 234 of Andersen's fairy tales (Robinson).png|mini|Illustrasjon til eventyret av William Heath]] [[Fil:Page_475_of_Fairy_tales_and_stories_(Andersen,_Tegner).png|mini|Illustrasjon til eventyret av Hans Tegner.]] '''«Dei nye klædi til keisaren»''', dansk originaltittel '''«Keiserens nye Klæder»''', er eit [[kunsteventyr]] frå 1837 skrive av den danske forfattaren [[H.C. Andersen]]. Eventyret fortel om ein forfengeleg [[keisar]] som blir lurt til å tru at han går rundt i særs flotte nye klede som i røyndomen ikkje finst. Ingen våger å seia at dei ikkje ser kleda, sidan [[skreddar]]ane som har laga dei har sagt at berre dei som er dumme eller ikkje passa i embetet sitt ikkje kan sjå det. Til slutt utbryt eit barn at han ikkje har noko på seg, og endeleg vedgår alle at dei ikkje kan sjå kleda.<ref>{{kjelde www|tittel=Keiserens nye Klæder|url=https://da.wikisource.org/wiki/Keiserens_nye_Kl%C3%A6der |utgjevar=Dansk Wikisource}}</ref> Eventyret kom først ut saman med «[[Den lille Havfrue]]» i København, på forlaget C.A. Reitzel, den 7. april 1837. Det er blitt omsett til over 100 språk.<ref>Andersen 2005a 4</ref> «Keiserens nye klær» er blitt til eit fast uttrykk for uvilje mot å peika på problem eller kritisera noko som generelt er godt omtykt.<ref>{{cite web|url=http://idioms.thefreedictionary.com/the+emperor's+new+clothes|website=TheFreeDictionary.com|title=Idoioms}}</ref> Det blei omsett til nynorsk som «Dei nye klædi til keisaren» av [[Halvor Floden]] i 1930.<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1930-06-24 | tittel=Dei nye klædi til keisaren| blad = Agder tidend 1930.06.24 | stad = Kristiansand| url =https://www.nb.no/items/f9cebdfc8779e8069991bf444b80d1e9?page=0&searchText=andersen%20keisaren| side =1 }}</ref> På bokmål er det kjent som «Keiserens nye klær». ==Opphav== Kunsteventyret byggjer på eldre [[folkeeventyr]]. Ei gammal kjelde finst i ei spansk [[fabel]]- og eventyrsamling frå 1335, ''{{lang|es|[[Libro de los ejemplos del conde Lucanor y de Patronio|Libro de los ejemplos]]}}'' (eller ''{{Lang|es|El Conde Lucanor}}''),<ref>Spansk ''[[wikisource:es:Conde Lucanor:Ejemplo 32|Exemplo XXXIIº]]&nbsp;– De lo que contesció a un rey con los burladores que fizieron el paño''. Engelsk [http://www.elfinspell.com/CountLucanor3.html#ch7 Of that which happened to a King and three Impostors] from ''Count Lucanor; of the Fifty Pleasant Stories of Patronio'', written by the Prince Don Juan Manuel and first translated into English by James York, M. D., 1868, Gibbings & Company, Limited; London; 1899; pp. xiii–xvi. Accessed 2010-03-06.</ref> av [[Juan Manuel, prins av Villena]] (1282–1348), med kjelder i [[Æsops fablar]] og persiske eventyr. Andersen hadde ikkje lese det spanske eventyret, men las ei tysk omsetjing, {{Lang|de|«So ist der Lauf der Welt»}}.<ref>Bredsdorff s. 312–3</ref> I det opphavlege eventyret blir ei konge lurt av vevarar som påstår at dei kan laga klede som er usynlege for einkvar mann som ikkje er ekte son av den påståtte faren sin. Andersen endra eventyret til å fokusera på byrgskap og forfengelegheit.<ref>Wullschlager 2000, s. 176</ref><ref>{{cite book|url=http://www.andersen.sdu.dk/forskning/konference/tekst_e.html?id=10922 |publisher=HC Andersen Centret|title=Count Lucanor by Don Juan Manuel as Inspiration for Hans Christian Andersen and Other European Writers}}</ref> Det finst også ein indisk versjon av soga som blir gjengjeven i ''Līlāvatīsāra'' av Jinaratna (1283), ei samanfatting av ei fabelsamling som no er tapt, ''Nirvāṇalīlāvatī'' av Jineśvara (1052). Den uærleg handeslmannen Dhana frå [[Hastinapur|Hastināpura]] svindlar kongen av [[Shravasti|Śrāvastī]] ved å tilby å veva eit overnaturleg stoff som ein uektefødd person ikkje kan sjå eller føla. Når kongen tek på seg det påståtte kledet lèt heile hoffet som om dei ser det. Når kongen så går ut i byen for å visa fram det nye kledet, spør vanlege folk om han er blitt til ein [[Digambara|naken asket]]. Han forstår at han er blitt lurt, men svindlaren har allereie flykta.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fl0l5ZTkNxI|author=Anthony Kennedy Warder|year=1992|title=Indian Kāvya Literature: The art of storytelling, Volume 6|pages=261-262, 268-270}}{{Død lenkje|date=januar 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Kjelder == {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Keiserens nye klær|Keiserens nye klær]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 18. november 2018.'' {{refslutt}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:The Emperor's New Clothes|The Emperor's New Clothes]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 5. mai 2019.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene: &nbsp;'' </div> ;Bibliografi * {{cite book | author = Andersen, Hans Christian | author2 = Tatar, Maria (Ed. and transl.) | author3 = Allen, Julie K. (Transl.) | year = 2008 | title = The Annotated Hans Christian Andersen | location = New York and London | publisher = W. W. Norton & Company, Inc. | isbn = 978-0-393-06081-2 }} * {{cite book | author = Andersen, Hans Christian | author3 = Nunnally, Tiina (Transl.) | author2 = Wullschlager, Jackie (Ed.) | year = 2005 | title = Fairy Tales | location = New York | publisher = Viking | isbn = 0-670-03377-4 }} * {{cite book | author = Andersen, Hans Christian | author2 = Frank, Diane Crone (Ed. and transl.) | author3 = Frank, Jeffrey (Ed. and transl.) | year = 2005 | title = The Stories of Hans Christian Andersen: A New Translation from the Danish | location = Durham and London | publisher = Duke University Press | isbn = 0-8223-3693-6 }} * {{cite book | author = Andersen, Jens | author2 = Nunnally, Tiina (Transl.) | year = 2005 | title = Hans Christian Andersen: A New Life | location = New York, Woodstock, London | publisher = Overlook Duckworth | isbn = 1-58567-737-X }} * {{cite book | author = Bredsdorff, Elias | year = 1975 | title = Hans Christian Andersen: The Story of His Life and Work, 1805–75 | location = London | publisher = Phaidon Press Ltd. | isbn = 0-7148-1636-1 }} * {{cite book | author = Prince, Alison | year = 1998 | title = Hans Christian Andersen: The Fan Dancer | location = London | publisher = Allison & Busby Ltd. | isbn = 0-7490-0478-9 }} * {{cite journal | url=http://muse.jhu.edu/login?uri/journals/new_literary_history/v034/34.4robbins.html | title = Emperor's New Critique | journal = [[New Literary History]] | author = Robbins, Hollis | issue = 4 | volume = 34 | date = Autumn 2003 | pages = 659–675 | issn = 0028-6087 | doi=10.1353/nlh.2004.0010}} * {{cite journal | author = Wood, Naomi | year = 2007 | title = The Ugly Duckling's Legacy: Adulteration, Contemporary Fantasy, and the Dark | journal = Marvels & Tales | volume = 20 | issue = 2 | pages = 193–207 | doi=10.1353/mat.2007.0019}} * {{cite book | author = Wullschlager, Jackie | year = 2000 | title = Hans Christian Andersen: The Life of a Storyteller | location = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn = 0-226-91747-9 }} * {{cite book | author = Zipes, Jack David | year = 2005 | title = Hans Christian Andersen: The Misunderstood Storyteller | location = New York and Middleton Park | publisher = Routledge | isbn = 0-415-97433-X }} == Bakgrunnsstoff == *[https://da.wikisource.org/wiki/Keiserens_nye_Kl%C3%A6der Keiserens nye klæder] ved Dansk Wikisource * runeberg.org [https://runeberg.org/hcaeventyr/0210.html Keiserens nye Klæder] skann av førsteutgåva frå 1837 ([[gotisk skrift]]) [[Kategori:Danske eventyr]] [[Kategori:Kunsteventyr]] [[Kategori:Eventyr av H.C. Andersen]] [[Kategori:Kultur i 1837]] [[Kategori:Uttrykk]] [[Kategori:Oppdikta keisarar]] [[Kategori:Oppdikta skreddarar]] 0ee89yfz1k7iv3qzkt99liiaax3uzct 0 376033 3653516 3197970 2026-05-16T06:13:40Z Ranveig 39 Litt meir frå no: 3653516 wikitext text/x-wiki [[Fil:Twelve bar boogie-woogie blues in C.png|mini|Typisk boogie woogie-bassline i ein 12-takts-blues i C-dur, grunntonane i akkordane i raudt. {{audio|Twelve bar boogie-woogie blues in C.mid|Spel}}]] [[Fil:Blues shuffle bass line.ogg|mini|Bassline i ein blues.]] '''Tolvtakts-blues''' eller '''12-takts-blues''' er ei kjend form for [[blues]] som følgjer eit skjema av 12 [[akkord]]ar som ein så gjentek gjennom songen.<ref>{{kjelde www|tittel=bluesskjema|url=http://www.musikkordboken.no/ord-b.html#bluesskjema|verk=musikkordboken.no|vitja=2020-02-17}}</ref> Tolvtaktsblues er den enklaste og mest elementære bluesforma som finst, og mønsteret blir også nytta i sjangrar som [[rhythm and blues]] og [[rock]]. I musikkopplæring er denne besifringsforma ein basis for harmoniforståeing for mange musikksjangrar, frå [[jazz]] til [[heavy metal]].<ref>{{kilde www|url=https://gitartimen.no/10-tolvtakters-blues/|tittel=tolvtakters-blues|besøksdato=2021-06-17 |dato=|fornavn=|etternavn=|språk=no|verk=gitartimen.no}}</ref> == Hovudmønster == Mønsteret består av 3 [[Akkord i musikk|hovudakkordar]]; [[tonika]], [[subdominant]] og [[dominant]]. Eit tema ser då slik ut: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |'''Takt'''|| 1|| 2|| 3|| 4|| 5|| 6|| 7|| 8|| 9|| 10|| 11|| 12 |- |'''Akkord'''|| T|| T|| T|| T|| S|| S|| T|| T|| D|| S|| T|| T |- |'''Døme (C-dur)'''|| C|| C|| C|| C|| F|| F|| C|| C|| G|| F|| C|| C |} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |'''Takt'''|| 1|| 2|| 3|| 4|| 5|| 6|| 7|| 8|| 9|| 10|| 11|| 12 |- |'''Akkord'''|| T|| T|| T|| T|| S|| S|| T|| T|| D|| S|| T|| T |- |'''Døme (A-moll)'''|| Am|| Am|| Am|| Am|| Dm|| Dm|| Am|| Am|| E7|| Dm|| Am|| Am |} == Døme == Nokre døme på låtar der ein nyttar mønsteret frå tolvtaktsblues er: * [[Rock Around the Clock]] med [[Bill Haley & His Comets]] * [[Hound Dog]] med [[Elvis Presley]] * [[Johnny B. Goode]] med [[Chuck Berry]] * [[Can’t Buy Me Love]] med [[The Beatles]] ==Kjelder== {{referansar}} {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:12-takts-blues|12-takts-blues]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 16. mai 2026.'' {{refslutt}} {{spire|musikk}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Blues]] jmgm3yvxohcdsgks54ai17n17nkzzw3 0 408585 3653549 3652873 2026-05-16T08:35:46Z Ranveig 39 +Etter 2000. 3653549 wikitext text/x-wiki [[Fil:Murphys' Bar Killarney 2006 (3).jpg|mini|[[Irsk folkemusikk|Irske tradisjonsmusikarar]] i Murphys' Bar i Killarney.]] '''Irsk musikk''' er [[musikk]] innan fleire ulike sjangrar som er blitt til på øya [[Irland]]. Tradisjonsmusikken frå øya er kjend som [[irsk folkemusikk]], og er både ei levande musikkform i heimlandet og populær utanfor, med påverknad på musikkstilar i Storbritannia og USA, som [[country]] og [[USA-amerikansk folkemusikk|roots music]], som vidare har hatt ein del påverknad på moderne [[rock]]. Ein har også blanda musikkstilen med andre sjangrar, som [[Rock and roll|rock og roll]] og [[pønkrock]], tidvis med stor suksess blant publikum både heime og utanlands. Innan kunstmusikk har Irland ei historie som går tilbake til [[gregoriansk song]] i [[mellomalderen]], [[Kor|kor-]] og [[harpe]]musikk frå [[Renessansemusikk|renessansen]], fyrsteleg [[barokkmusikk]] og tidleg [[klassisistisk musikk]] til [[Romantisk musikk|romantisk]], seinromantisk og modernistisk musikk. Han er framleis ein levande sjanger med mange komponistar og ensemble som verker i den klassiske tradisjonen. I mindre skala har Irland også fått fram fleire kjende [[jazz]]musikarar, særleg etter 1950-talet. == Tidleg irsk musikk == [[Irske annalar]] frå høg- og seinmellomalderen lista opp kjende musikarar, til dømes: * 921: Cú Congalta, prest ved Lann-Leire, tethra (dvs. songar eller talar) for stemme, personleg form og kunne, døydde. * 1011: Connmhach Ua Tomhrair, prest og hovudsongar for Cluain-mic-Nois, døydde. * 1329: Maol Ruanaidh Cam Ó Cearbhaill, [[tiompan]]spelar, drepen under Braganstown-massakren i [[County Louth]]. * 1360: Gilla na Naem Ó Conmaigh, musikk-[[ollamh]] ved [[Thomond]] ... døydde. * 1361. Magraith Ó Fionnachta, musikalsk leiar og tiompanspelar for Síol Muireadaigh, døydde. === Moderne tolkingar === Tidleg irsk poesi og song er blitt omsett til moderne irsk og engelsk av kjende irske diktarar, songsamlarar og musikarar.<ref>{{Cite book |last=Crosson |first=Seán |title='The Given Note' Traditional Music and Modern Irish Poetry |publisher=Cambridge Scholars Publishing |year=2008 |isbn=978-1847185693 |location=Newcastle}}</ref> Salmen «Rop tú mo baile» av [[Dallán Forgaill]] frå 500-talet blei til dømes gjeven ut på engelsk i 1905 i ei omsetjing av [[Mary Elizabeth Byrne]] som er blitt kjend som «[[Deg å få skode|Be Thou My Vision]]» («[[Deg å få skode]]»). «The Blackbird of Belfast Lough» (gammalirsk «Int én bec» {{Lang-ga|An t-éan beag}}) er mellom anna blitt omsett av diktarar som [[Seamus Heaney]], [[Ciaran Carson]] og [[Frank O'Connor]]. Nokre kjende innspelingar av moderne tolkingar av tidleg irsk musikk er mellom anna [[Pádraigín Ní Uallacháin]] sin ''Songs of the Scribe'', fleire album av korgruppa [[Anúna]] og innspelingar av [[Caitríona O'Leary]] med Dúlra og eX Ensemble.<ref>{{citation|title=Caitríona O'Leary|url=http://en.beethovenfest.de/archiv/2013/kuenstler/caitriona-o-leary/ |website=beethovenfest.de|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302231745/http://en.beethovenfest.de/archiv/2013/kuenstler/caitriona-o-leary/|archivedate=2. mars 2014}}</ref> == Tidleg nytid == [[Fil:Dancing Willow - Demo-CD 2007 06 - Give me your hand.ogg|mini|Give Me Your Hand. Instrumental med viola da gamba og blokkfløyte, framført av Dancing Willow.]] Fram til det 1600-talet blei harpemusikarar verna av aristokratiet i Irland. Denne tradisjonen døydde ut på 1700-talet då gælisk Irland braut saman. [[Turlough O'Carolan]] (1670–1738) er den best kjende av desse harpespelarane,<ref>{{Citation|last=Sawyers|first=June Skinner|title=The Complete Guide to Celtic Music|year=2002|place=London|publisher=Aurum}}, s. 28.</ref><ref>{{Citation|last=Yeats, Gráinne|url=http://www.harpspectrum.org/folk/yeats_short.shtml|title=The Rediscovery of Carolan|publisher=Harpspectrum.com|access-date=25. april 2008}}</ref> og ein kjenner til over 200 av verka hans. Nokre av stykka hans bruker element frå samtidig [[barokkmusikk]], men musikken hans er gått inn i tradisjonen og blir framført av mange folkemusikarar i dag. [[Edward Bunting]] samla inn nokre av dei siste kjende irske harpetonane på [[Belfast Harp Festival]] i 1792. Andre viktige innsamlarar av irsk musikk er [[Francis O'Neill]]<ref>{{Citation|last=Haggerty Bridget|title=Francis O'Neill – The Man Who Saved Our Music|url=http://www.irishcultureandcustoms.com/AMusic/FrancisONeil.html|publisher=Irishcultureandcustoms.com|access-date=25. april 2008}}</ref> og [[Innsamlaren George Petrie|George Petrie]]. Andre kjende irske musikarar frå denne tida er harpespelarane og komponistene [[Cearbhall Óg Ó Dálaigh]] (verka kring 1630); [[Piaras Feiritéar]] (1600?–1653); [[William Connellan]] (midten av 1600-talet) og broren hans [[Thomas Connellan]] (ca. 1640/1645–1698), harpespelarane [[Dominic Ó Mongain]] (levde på 1700-talet) og [[Donnchadh Ó Hámsaigh]] (1695–1807); diktaren [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]] (1748–1782); harpespelarane [[Harpespelaren Arthur O'Neill|Arthur O'Neill]] (kring 1792) og [[Musikaren Patrick Byrne|Patrick Byrne]] (ca. 1794–1863); den verdskjende sekkepipespelaren [[Tarlach Mac Suibhne]] (ca. 1831–1916) og songdiktaren [[Colm de Bhailís]] (1796–1906). == Tradisjonsmusikk == {{detaljar|Irsk folkemusikk}} [[Fil:"Down the Back Lane", David Lim.webm|mini|David Lim speler «Down the Back Lane» på sekkepipe ([[uilleann pipes]]).]] [[Fil:Dungloe_music_festival_(1)_-_geograph.org.uk_-_51567.jpg|mini|Samling av folk som speler tradisjonsmusikk, kjent som ein ''session'' eller på [[irsk]] ein ''seisiún''.]] Irsk tradisjonsmusikk omfattar mange typar songar, som [[drikkevise]]r, [[Ballade|balladar]] og [[klagesong]]ar. Desse kan framførast utan akkompagnement eller i lag med ulike instrument. Tradisjonell [[irsk dans]]emusikk omfattar [[reel]] (4/4), [[hornpipe]] og [[jig]] (typisk 6/8).<ref>{{Cite web|title=Whistle Workshop|url=http://www.whistleworkshop.co.uk/jigs.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120621170754/http://www.whistleworkshop.co.uk/jigs.htm|archive-date=21. juni 2012|access-date=2. april 2012|publisher=Whistle Workshop}}</ref> [[Polka]] kom til landet på byrjinga av 1800-talet, og blei spreidd av omreisande danselærarar og leigesoldatar som vende tilbake frå Kontinentet.<ref>{{Cite book|last=Sawyers|first=June Skinner|title=The Complete Guide to Celtic Music|year=2002|place=London|publisher=Aurum}}, s. 48-49.</ref> Set dancing, basert på [[kvadrilje]], kan ha kome inn på 1700-talet.<ref>{{Cite web|title=Inside Ireland|url=http://www.insideireland.com/sample02.htm|access-date=2. april 2012|publisher=Inside Ireland}}</ref> Seinare blei det innført danseformer som [[masurka]] og ''highlands'' (ein slags irsk versjon av skotsk [[Dansen strathspey|strathspey]]).<ref>{{Cite book|last=Sawyers|first=June Skinner|title=The Complete Guide to Celtic Music|year=2002|place=London|publisher=Aurum|page= 48}}</ref> Irsk fele er blitt hevda av ein nasjonalistisk forskar å ha vore spelt på Irland sidan 700-talet, men det finst ikkje tekstar eller gjenstandar som viser dette.<ref>William H. Grattan Flood: ''A History of Irish Music'', chapter III: «Ancient Irish musical instruments» (Dublin, 1905).</ref> [[Sekkepipe]] har ei lang historie knytt til landet, med bruk av [[irsk krigssekkepipe]] kjend frå slag så langt tilbake som 1400-talet.<ref>Donnelly, Seán: ''The Early History of Piping in Ireland'' (2001), s. 9.</ref> [[Trekkspel]] og [[concertina]] blei utbreidde instrument på 1800-talet.<ref>{{Citation|title=Dan Worrall: Notes on the Beginnings of Concertina Playing in Ireland, 1834-1930|url=http://www.concertina.com/worrall/beginnings-concertina-in-ireland/index.htm|website=www.concertina.com|accessdate=2023-06-05}}</ref> [[Irsk steppedans]] blei dansa ved [[Cèilidh|céilí]]-tilstellingar, organiserte tevlingar og ved nokre herskapshus der lokale og omreisande musikarar var velkomne.<ref>{{Cite web|date=14. januar 2006|title=Country House music|url=http://www.setdancingnews.net/news/quotes3.lp|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207142019/http://www.setdancingnews.net/news/quotes3.lp|archive-date=7. februar 2012|access-date=2. april 2012|publisher=Setdancingnews.net}}</ref> Tradisjonell irsk dans fekk etterkvart støtte frå utdanningssystemet og patriotiske organisasjonar. Ein tradisjonell irskspråkleg songstil blei kjend som ''sean-nós'' (‘på gammalt vis’).<ref>{{Cite web|title=Sean nos|url=http://www.mustrad.org.uk/articles/sean-nos.htm|access-date=2. april 2012|publisher=Mustrad.org.uk}}</ref> Frå 1820 til 1920 utvandra over {{formatnum:4400000}} irar til USA. Dette førte til ein irsk diaspora som særleg var tydeleg i Philadelphia, Chicago (sjå [[Francis O'Neill]]), Boston, New York og andre byar.<ref>{{Cite web|title=Irish emigration|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAEireland.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110514035701/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/USAEireland.htm|archive-date=14. mai 2011|access-date=2. april 2012|publisher=Spartacus.schoolnet.co.uk}}</ref> O'Neill utførte dei fyrste innspelingane av irsk musikk på vokssylindrar frå [[Edison Records]].<ref>{{Cite web|date=18. juni 2017|title=Dunn Family Collection|url=http://chiefoneill.com/dunn-family-collection}}</ref> Seinare stod irske musikarar som hadde suksess i USA for kommersielle innspelingar som blei spreidde over heile verda, og gjenoppliva musikkstilar i heimlandet.<ref>{{Citation|last=Clarke|first=Gerry|title=Oldtime Records Vol 1|year=2006|place=Galway|publisher=Oldtime Records}}, CD-heftet.</ref> Felespelarar som [[Spelemannen Michael Coleman|Michael Coleman]], [[Spelemannen James Morrison|James Morrison]] og [[Paddy Killoran]], som var baserte i USA, gjorde mykje for å popularisera irsk musikk på 1920- og 1930-talet, medan [[Ed Reavy]] skreiv over hundre songar som sidan har gått inn i musikktradisjonen både på Irland og i diasporaen. Irsk folkemusikk har vore prega av balladar og av [[Irsk opprørsmusikk|motstand]] mot ulike herskarar og fiendar. Den irske nasjonalsongen «[[Amhrán na bhFiann]]» oppstod som ein opprørssong, og var utbreidd under [[den irske sjølvstendekrigen]].<ref>{{Citation|title=The origins of Ireland's national anthem, Amhrán na bhFiann|url=https://www.irishcentral.com/roots/history/ireland-national-anthem|website=IrishCentral.com|date=2023-12-12|accessdate=2025-02-15|language=en}}</ref> I 1951 blei det skipa eit selskap for irske musikarar, Comhaltas Ceoltóirí Éireann, som arrangerer tevlingar i tradisjonsmusikk og dans over heile Irland. Den all-irske tevlinga [[Fleadh Cheoil]] blir halden årleg. Det blir også halde liknande tevlingar utanfor Irland.<ref>{{Citation|title=Fleadh Cheoil: Belfast to host Irish music festival in 2026|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cge1q4qj415o|website=BBC News|date=2025-03-08|accessdate=2025-03-09|language=en-GB}}</ref> [[Fil:Brian_Boru's_March_-_U.S._Marine_Band.ogg|mini|Brian Boru's March framført av U.S. Marine Band.]] Etter ein stille periode for tradisjonsmusikk på 1940- og 1950-talet, bortsett for céilí-band, fann det stad ei stor bølgje av revitalisering på 1960-talet, med artistar som [[Seán Ó Riada]] si gruppe [[Ceoltóirí Chualann]], [[The Chieftains]], [[Tom Lenihan]], [[The Clancy Brothers|The Clancy Brothers and Tommy Makem]], [[The Irish Rovers]], [[The Dubliners]], [[Ryan's Fancy]] og [[Sweeney's Men]]. Særleg Sean O'Riada er blitt nemnt som ein pådrivar for irsk musikk, gjennom program på Radio Éireann frå seint på 1940-talet og fram til 1960-talet. Han prøvde å framheva og oppmuntra til framføring av irsk tradisjonsmusikk, og bidrog direkte til danninga av The Chieftains. Arbeidet hans påverka også grupper som [[Planxty]], [[The Bothy Band]] og [[Clannad]] på 1970-talet. Seinare kom grupper som [[Stockton's Wing]], [[De Dannan]], [[Musikkgruppa Altan|Altan]], [[Musikkgruppa Arcady|Arcady]], [[Musikkgruppa Dervish|Dervish]] og [[Patrick Street]] til, i lag med ei rekkje soloartistar.<ref>Geoff Wallis: Rough Guide to Irish Music</ref> == Klassisk musikk på Irland == === Kjende musikarar === [[Fil:John Field.png|miniatyr|John Field rundt 1835]] Bortsett frå harpekomponistane på 1500-talet kom komponistar på 1500- og 1600-talet vanlegvis frå ein protestantisk anglo-irsk bakgrunn, sidan katolikkar var utestengde frå formell utdanning, inkludert innan musikk. Komponistar var ofte knytte til anten [[Dublin Castle]] eller ei av domkyrkjene i Dublin ([[St Patrick's Cathedral i Dublin|St Patrick's]] og [[Christ Church Cathedral i Dublin|Christ Church]]). Nokre av desse var innvandrarar på 1700-talet, som [[Johann Sigismund Kusser|Johann Sigismund Cousser]], [[Matthew Dubourg]] og [[Tommaso Giordani]]. [[Thomas Roseingrave]] og broren hans Ralph var leiande irske barokkomponistar. I den neste generasjonen av komponistar var Cork-fødde [[Philip Cogan]] (1750–1833), som blei kjend for pianomusikk, mellom anna pianokonsertar, [[John Stevenson|John Andrew Stevenson]] (1761–1833), som er best kjend for utgjevinga si av ''Irish Melodies'' med diktaren [[Thomas Moore]], og også skreiv opera, religiøs musikk, ''catches, glees'', ode og songar. Tidleg på 1800-talet dominerte irskfødde komponistar engelskspråkleg opera i England og Irland, med namn som [[Charles Thomas Carter]] (ca. 1735–1804), [[Tenoren Michael Kelly|Michael Kelly]] (1762–1826), [[Thomas Simpson Cooke]] (1782–1848), [[William Henry Kearns]] (1794–1846), [[Joseph Augustine Wade]] (1801–1845) og, seinare i hundreåret, [[Michael William Balfe|Michael W. Balfe]] (1808–1870) og [[William Vincent Wallace]] (1812–1865). [[John Field]] (1782–1837) er blitt tilskriven skapinga av nocturneforma, som påverka [[Frédéric Chopin]]. [[John William Glover]] (1815–1899), [[Komponisten Joseph Robinson|Joseph Robinson]] (1815–1898) og [[Robert Prescott Stewart]] (1825–1894) heldt klassisk musikk i live i Dublin på 1880-talet, medan emigrantar på midten av hundreåret mellom anna var [[George Torrance|George William Torrance]] og [[George Alexander Osborne]]. [[Charles Villiers Stanford]] (1852–1924) og [[Hamilton Harty]] (1879–1941) var nokre av dei siste emigrantane innan irsk musikk, med ein kombinasjon av seinromantisk musikalsk språk og irsk folklore. På same tid var den italienske immigranten [[Michele Esposito]] (1855–1929) aktiv på Irland. Han blei ein viktig figur innan irsk musikk etter å ha kome til Irland i 1882. Åra etter irsk sjølvstende var ein vanskeleg periode der komponistar prøvde å finna ei identifiserbar irsk stemme i eit anti-britisk klima, som også inkluderte motstand mot klassisk musikktradisjon. Utviklinga av irsk kringkasting på 1920-talet og ei gradvis utviding av Radio Éireann Orchestra seint på 1930-talet betra tilhøvet til musikken. Viktige komponistar i desse åra var [[John F. Larchet]] (1884–1967), [[Ina Boyle]] (1889–1967), [[Arthur Duff]] (1899–1956), [[Aloys Fleischman]]n (1910–1992), [[Komponisten Frederick May|Frederick May]] (1911–1985), [[Joan Trimble]] (1915–2000) og [[Brian Boydell]] (1917–2000). Midten av 1900-talet blei også forma av [[A.J. Potter]] (1918–1980), [[Gerard Victory]] (1921–1995), [[Komponisten James Wilson|James Wilson]] (1922–2005), [[Seán Ó Riada]] (1931–1971), [[Komponisten John Kinsella|John Kinsella]] (1932–2021) og [[Seóirse Bodley]] (f. 1933). Viktige namn blant den eldre generasjonen av komponistar i Irland i dag er [[Frank Corcoran]] (f. 1944), Eric Sweeney (f. 1948), [[Komponisten John Buckley|John Buckley]] (f. 1951), [[Komponisten Gerald Barry|Gerald Barry]] (f. 1952), [[Raymond Deane]] (f. 1953), [[Komponisten Patrick Cassidy|Patrick Cassidy]] (f. 1956) og [[Fergus Johnston]] (f. 1959). Kjende musikarar innan den klassiske tradisjonen er mellom anna [[Sopranen Catherine Hayes|Catherine Hayes]] (1818–1861), den fyrste store internasjonale ''prima donnaen'' frå Irland og den fyrste irske kvinna til å opptre på La Scala i Milano; tenoren [[Barton McGuckin]] (1852–1913), ein songar det var mykje etterspurnad etter seint på 1800-talet; tenoren Joseph O'Mara (1864–1927), ein svært kjend songar rundt hundreårsskiftet; [[Tenoren John McCormack|John McCormack]] (1884–1945), som var den best kjende tenoren i si samtid; operasongaren [[Margaret Burke Sheridan|Margaret Burke-Sheridan]] (1889–1958); pianisten [[Pianisten Charles Lynch|Charles Lynch]] (1906–1984); tenoren [[Josef Locke]] (1917–1999), som hadde global suksess, og blei avbilda i filmen ''Hear My Song'' frå 1991; fløytisten [[James Galway|sir James Galway]] og pianisten [[Pianisten Barry Douglas|Barry Douglas]].<ref name="grove2">Niall O'Loughlin/Richard Wigmore, 'Galway, Sir James', ''[[Grove Dictionary of Music and Musicians|Grove Music Online]]'', . Retrieved 12 August 2007.</ref> Douglas blei kjend i 1986 då han vann gullmedaljen i den internasjonale Tsjaikovskijkonkurransen. Mezzosopranane [[Bernadette Greevy]] og [[Ann Murray]] har også hatt internasjonal suksess.<ref>"A Remarkable Voice of Remarkable Longevity", I: ''The Irish Times'', 30. september 2008.</ref> === Opera === Sjølv om Irland aldri har hatt eit spesialbygd operahus ([[Cork Opera House]] er ein fleirbruksbygning) har opera vore framført her sidan 1600-talet. På 1700-talet var Irland eit senter for engelskspråkleg [[balladeopera]]. Det blei skapt viktige verk som bidrog til å utvikla sjangeren i retning av operetta, mellom anna av [[Charles Coffey]] og [[Kane O'Hara]]. Nasjonalt identifiserbare irske operaer er blitt skrivne både av innvandrarar som [[Tommaso Giordani]] og [[Johann Bernhard Logier]] og av innfødde komponistar som [[John Stevenson|John Andrew Stevenson]] og [[Thomas Simpson Cooke]], fortsett på 1800-talet av [[John William Glover]] og [[Paul McSwiney]].<ref>Axel Klein: "Stage-Irish, or The National in Irish Opera, 1780–1925", I: ''Opera Quarterly'' 21:1 (Winter 2005), p. 27–67.</ref> [[Michael William Balfe]] og [[Vincent Wallace]] var dei leiande representantane for engelskspråkleg opera på midten av 1800-talet. Den keltiske renessansen etter 1900 gav verk som ''Muirgheis'' (1903) av [[Thomas O'Brien Butler]], ''Connla of the Golden Hair'' (1903) av William Harvey Pélissier, ''Eithne'' (1909) av [[Robert O'Dwyer]] og ''The Tinker and the Fairy'' (1910) av [[Michele Esposito]]. ''Muirgheis'' og ''Eithne'' har irske librettoar, det same har fleire verk av [[Geoffrey Molyneux Palmer]] og verk frå 1940- og 1950-talet av [[Éamonn Ó Gallchobhair]]. Dei fleste irske operaer skrivne sidan 1960-talet har ei moderne, internasjonalt innstilling, med viktige verk av [[Gerard Victory]], [[Komponisten James Wilson|James Wilson]], [[Raymond Deane]], [[Komponisten Gerald Barry|Gerald Barry]] og fleire yngre komponistar. [[Wexford Festival Opera]] er ein stor internasjonal festival som blir halden årleg i oktober og november. == Populærmusikk == Utøvarar av populærmusikk byrja bli kjende så tidleg som på slutten av 1940-talet. [[Delia Murphy]] gjorde irske folkesongar populære med ei innspeling for [[His Master's Voice]] i 1949; [[Margaret Barry]] er også gjeven ære for å gjera folkesongar kjende. [[Bridie Gallagher]] frå Donegal blei kjend i 1956, og er rekna som 'Ireland's first international pop star'.<ref>{{Cite news|date=9. januar 2012|title=Bridie Gallagher: Ireland's 'first international pop star'|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-16470862}}</ref> Songaren [[Ruby Murray]] frå Belfast fekk hitlistesuksess i Storbritannia på midten av 1950-talet; [[Carmel Quinn]] frå Dublin emigrerte til USA og blei ein fast songar på [[Arthur Godfrey's Talent Scouts]]; ho var ofte også på andre TV-program på 1950- og 60-talet. [[The Bachelors]] var ei mannleg harmonigruppe frå Dublin som hadde hittar i Storbritannia, kontinentale Europa, USA, Australia og Russland; [[Mary O'Hara]] var ein sopran og harpist som hadde suksess på begge sider av Atlanterhavet på 1950- og byrjinga av 1960-talet; crooneren [[Val Doonican]] frå Waterford hadde fleire hittar i Storbritannia og presenterte sitt eige TV-program på BBC frå 1965 til 1986. === Jazz=== Jazzen kom til Irland på 1910-talet, og veksten hans i popularitet fall saman med opprettinga av [[Den irske fristaten]] og aukande irsk nasjonalisme.<ref>{{Citation|title=A short history of Irish jazz|author=Evers, Liz|date=27. juni 2023|url=https://www.dib.ie/blog/a-short-history-irish-jazz}}</ref> Innan den katolske kyrkja, som hadde stor makt i det nye sjølvstyrte området, og innan det irsk-nasjonalistiske [[Gaelic League]] såg ein på jazz og den tilknytte dansen som umoralsk. Anti-jazz-kampanjen førte til regulering av dansetilstellingar gjennom Dance Halls Act frå 1935, og at jazz i stor grad var utestengd frå nasjonalkringkastaren 2RN/Radio Éireann. Trass i forboda voks jazz fram som ein viktig undergrunnskultur blant ungdom. Viktige irske jazzutøvarar var mellom anna [[gitaristen Louis Stewart|Louis Stewart]], [[Noel Kelehan]], John Wadham, Mick Delahunty, George Hodnett, [[Earl Gill]], [[Agnes Bernelle]], [[Ottilie Patterson]], Dara Ó Lochlainn, Anne Bushnell og «Professor» Peter O’Brien.<ref>{{Citation|title=Guest Article: by Mark O'Callahan, musician, musicologist and educator based in Ireland|url=https://www.kcsm.org/kcsm-headlines/2026-03-13/guest-article-by-melanie-oreilly-jazz-vocalist-composer-educator|website=KCSM Jazz 91|date=2026-03-13|accessdate=2026-05-10|language=en|last=KCSM}}</ref> Showband var ei stor kraft i irsk populærmusikk, særleg på landsbygda, i tjue år frå midten av 1950-talet. Showband spelte i dansesalar og var laust basert på [[dixieland]]-danseband, med seks-sju medlemmar. Det grunnleggjande showbandrepertoaret inkluderte standard dansenummer, [[coverversjon]]ar av pophittar med eit spenn frå [[rock and roll]], [[Country|country and western]] til [[jazz]]-standardar. Nøkkelen til suksess for showband var evna til å læra og framføra songar på platelistene. Av og til kunne dei spela [[Irsk folkemusikk|irsk tradisjonsmusikk]] eller [[Céilidh|céilidh-musikk]] og nokre få sjølvskrivne songar.<ref>{{Citation|last=Finbar O'Keefe|year=2002|title=Goodnight, God Bless and Safe Home – The Golden Showband Era|publisher=[[The O'Brien Press]]|isbn=0-86278-777-7}}</ref> === Country and Irish === Med auka popularitet for [[Country|amerikansk countrymusikk]] utvikla det seg ein ny undersjanger på Irland kjend som «Country and Irish». Han blei danna ved å blanda amerikansk countrymusikk med påverknadar frå irsk musikk, og å inkorporere irsk folkemusikk. Dette resulterte ofte i at tradisjonelle irske songar blei framførte i ein countrymusikkstil. Stilen er særskild populær på landsbygda i Midlands og nordvest i landet. Han er framleis populær blant irske emigrantar i Storbritannia. [[Big Tom and The Mainliners]] var den fyrste større gruppa innan denne sjangeren, etter å ha kryssa over frå showband-tida på 1960-talet. Andre større artistar var [[Philomena Begley]], kalla «The Queen of Country»,<ref>{{Cite web|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/philomena-begley-on-her-recent-heart-surgery-and-aiming-to-be-back-on-stage-in-september-38283708.html|title=Philomena Begley on her recent heart surgery and aiming to be back on stage in September|website=Belfasttelegraph.co.uk|access-date=2020-07-03}}</ref> og [[Songaren Margo|Margo]], kalla «Queen of Country & Irish».<ref>{{Cite web|last=Advertiser.ie|date=8. august 2008|title=Emotional anniversary for Margo, the 'Queen of Country and Irish' in Castlebar|url=http://www.advertiser.ie/mayo/article/1187|access-date=2. april 2012|publisher=Advertiser.ie}}</ref><ref>{{Cite news|date=11. november 1998|title=The queen of Country and Irish|work=The Irish Times|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/features/1998/1119/98111900093.html|arkivurl=https://web.archive.org/web/20130618084558/http://www.irishtimes.com/culture/the-queen-of-country-and-irish-1.216357|arkivdato=2013-06-18}}</ref> I seinare tid har [[Daniel O'Donnell]] hatt mest suksess innan sjangeren i Storbritannia, USA og Australia.<ref>{{Cite web|title=COUNTRY 'N' BESTERN Daniel O'Donnell, Popular Irish Singer and Performer from Donegal, Ireland, writes about music, life and more for the Sunday World|url=http://www.sundayworld.com/columnists/daniel-odonnell.php?aid=6760|access-date=2. april 2012|publisher=Sundayworld.com}}</ref> [[Mary Duff]], som ofte har sunge i lag med O'Donnell, har også hatt suksess innan sjangeren. Endå seinare har [[Songaren Derek Ryan|Derek Ryan]] frå County Carlow oppnådd hittar på dei irske topplistene med denne typen musikk. === Fusion === Tradisjonsmusikk har spelt ei rolle innan irsk populærmusikk frå slutten av 1900-talet, med bruk av tradisjonelle element frå artistar som [[Clannad]], [[Van Morrison]], [[Hothouse Flowers]] og [[Sinéad O'Connor]]. [[Enya]] fekk internasjonal suksess med [[New age-musikk|new age]]- og keltisk fusion. [[Afro-Celt Sound System]] blei kjend for å bruka vestafrikansk påverknad og elektroniske danserytmar i tillegg til keltisk tradisjon på 1990-talet, medan grupper som [[Kíla]] blandar irsk tradisjonsmusikk med rock og verdsmusikk. [[Horslips]] blei internasjonalt kjend for å blanda irske tema med heavyrock. ''[[Riverdance]]'' er ei musikk- og danseframsyning som byrja som eit pauseinnslag med [[Michael Flatley]] og [[Jean Butler]] og koret [[Anúna]]. Ho blei framført under [[Eurovision Song Contest 1994]], og var så populær at ho blei bygd ut til ei heil framsyning. === Pop og rock === På 1960-talet oppstod det fleire kjende irske rockegrupper og artistar, som [[Them]], [[Van Morrison]], [[Emmet Spiceland]], [[Eire Apparent]], [[Musikkgruppa Skid Row frå Irland|Skid Row]], [[Musikkgruppa Taste frå Irland|Taste]], [[Rory Gallagher]], [[Dr. Strangely Strange]], [[Thin Lizzy]], [[Gary Moore]] og [[Mellow Candle]]. [[Fil:Front_Thin_Lizzy.jpg|høgre|mini|Thin Lizzy-konsert i 1981]] I 1970 sette [[Dana Rosemary Scallon|Dana]] Irland på popkartet ved å vinna Eurovision Song Contest med songen «[[All Kinds of Everything]]». Ho oppnådde ein listetopp i Storbritannia og fleire andre stader i Europa, og bana veg for fleire irske artistar. [[Gilbert O'Sullivan]] hadde også fleire listetoppar på begge sider av Atlanteren i 1972 med fleire hittar, medan [[The Nolans]] fekk internasjonal listesuksess seint på 1970-talet. Britisk-irske [[Chris de Burgh]] fekk internasjonal ros i 1986 med hitten «Lady in Red». Nokre grupper som blei skipa under utviklinga av [[Pønkrock|punk rock]] frå midten av 1970-talet var [[U2]], [[Virgin Prunes]], [[The Boomtown Rats]], [[The Undertones]], [[Rockegruppa Aslan|Aslan]], [[Gavin Friday]] og [[Stiff Little Fingers]]. Seinare på 1980- og inn på 1990-talet delte irsk punk seg opp i nye stilar av [[alternativ rock]], mellom anna gjennom [[That Petrol Emotion]], [[In Tua Nua]], [[The Fatima Mansions|Fatima Mansions]], [[Musikkgruppa My Bloody Valentine|My Bloody Valentine]], [[Musikkgruppa Ash|Ash]] og [[Therapy?]].<ref name="roc">{{Cite web|title=Irish Rockers – History of Irish Rock Music|url=http://irishrockers.com/IrishRockHistory.php}}</ref> På 1990-talet blei fleire popgrupper som [[The Corrs]], [[B*Witched]], [[Boyzone]], [[Westlife]] og [[The Cranberries]] kjende. I det same tiåret bidrog Irland også til ein undersjanger av [[folk metal]] kjend som [[celtic metal]], med grupper som [[Musikkgruppa Cruachan|Cruachan]],<ref>{{Citation|title=Cruachan Biography, Songs, & Albums|url=https://www.allmusic.com/artist/cruachan-mn0000110616/biography|website=AllMusic|accessdate=2023-06-11|language=en}}</ref> [[Musikkgruppa Primordial|Primordial]],<ref>{{Citation|title=Folk Metal Music Guide: 5 Notable Folk Metal Bands - 2025|url=https://www.masterclass.com/articles/folk-metal-guide|website=MasterClass|accessdate=2025-12-13|language=en}}</ref> [[Musikkgruppa Geasa|Geasa]] og [[Musikkgruppa Waylander|Waylander]].<ref>{{Citation|title=CELTIC-METAL’S TOP FIVE BANDS|url=https://londoncelticpunks.wordpress.com/2013/11/11/the-top-five-bands-of-celtic-metal/|date=2013-11-11|accessdate=2023-06-11|language=en}}</ref> Sidan 2000 har grupper som [[Chasing Abbey]]<ref>{{Citation|title=Chasing Abbey: On Longitude, their debut EP, and aiming for global stardom|url=https://www.hotpress.com/music/chasing-abbey-longitude-debut-ep-aiming-global-stardom-22779232|website=Hotpress|accessdate=2026-05-16|language=en|last=petermcgoran}}</ref> og [[Kneecap]]<ref>{{Citation|title=Kneecap Want to Piss Off the World -- And Unite It|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/kneecap-irish-rap-debut-album-interview-1234966880/|website=Rolling Stone|date=2024-02-20|accessdate=2026-05-16|language=en-US|first=Jon|last=Blistein}}</ref> skapt unike stilar med blanding av hip-hop, rap, irske tradisjonar og politiske tekstar. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Music of Ireland|Music of Ireland]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. juni 2023.'' {{refslutt}} == Bibliografi == * Boydell, Barra: ''A History of Music at Christ Church Cathedral, Dublin'' (Woodbridge: Boydell & Brewer, 2004). * Boydell, Brian: ''A Dublin Musical Calendar, 1700–1760'' (Dublin: Irish Academic Press, 1988). * Boydell, Brian: ''Rotunda Music in Eighteenth-Century Dublin'' (Dublin: Irish Academic Press, 1992). * Breathnach, Breandán: ''Folk Music and Dances of Ireland'' (Cork: Mercier Press, 1971). * Breathnach, Breandán: ''Ceól Rince na hÉireann'' (Dublin: Oifig an tSoláthair, 1963 (vol. 1), 1976 (vol. 2), vol. 3 (1985)). * Clayton-Lea, Tony & Taylor, Rogan: ''Irish Rock. Where it’s Come From, Where it’s At, Where it’s Going'' (Dublin: Gill & Macmillan, 1992). * Daly, Kieran Anthony: ''Catholic Church Music in Ireland, 1878–1903. The Cecilian Reform Movement'' (Dublin: Four Courts Press, 1995). * Dervan, Michael (red.): ''The Invisible Art. A Century of Music in Ireland, 1916–2016'' (Dublin: New Island, 2016). * Dwyer, Benjamin: ''Different Voices. Irish Music and Music in Ireland'' (Hofheim: Wolke, 2014). * Fitzgerald, Mark & O’Flynn, John (ed.): ''Music and Identity in Ireland and Beyond'' (Aldershot: Ashgate, 2014). * Fleischmann, Aloys (red.): ''Music in Ireland. A Symposium'' (Cork: Cork University Press, 1952). * Grindle, William Henry: ''Irish Cathedral Music. A History of Music at the Cathedrals of the Church of Ireland'' (Belfast: Institute of Irish Studies, Queen's University of Belfast, 1989). * Hast, Dorothea & Scott, Stanley: ''Music in Ireland. Experiencing Music, Expressing Culture'' (New York: Oxford University Press, 2004). * Hogan, Ita M.: ''Anglo-Irish Music, 1780–1830'' (Cork: Cork University Press, 1966). * Klein, Axel: ''Die Musik Irlands im 20. Jahrhundert'' (Hildesheim: Georg Olms, 1996). * Klein, Axel: ''Irish Classical Recordings. A Discography of Irish Art Music'' (Westport, Conn.: Greenwood Press, 2001). * Mangaoang, Áine; O'Flynn, John & Ó Briain, Lonán (ed.): ''Made in Ireland: Studies in Popular Music''. (Routledge, 2020). {{ISBN|978-1-138-93652-2}} * McAvoy, Mark: ''Cork Rock: From Rory Gallagher to the Sultans of Ping'' (Cork: Mercier Press, 2009). * McCarthy, Marie: ''Passing it on. The Transmission of Music in Irish Culture'' (Cork: Cork University Press, 1999). * Ó Canainn, Tomás: ''Traditional Music in Ireland'' (London: Routledge & Kegan Paul, 1978; new ed. Cork: Ossian Publications, 1993). * O'Connor, Nuala: ''Bringing it all back home. The Influence of Irish Music'' (London: BBC Books, 1991; rev. ed. Dublin: Merlin Publications, 2001). * [[Seoirse Ó Dochartaigh|Ó Dochartaigh, Seóirse]]: ''Sunlight & Shadow. A Listener's Guide to Irish Classical Music'' (Leckemy, Co. Donegal: Seóirse Ó Dochartaigh, 2016). * O'Dwyer, Simon: ''Prehistoric Music of Ireland'' (Stroud, Gloucestershire: Tempus Publishing, 2004). * Pine, Richard: ''Music and Broadcasting in Ireland'' (Dublin: Four Courts Press, 2005). * Pine, Richard & Acton, Charles (eds.): ''To Talent Alone. The Royal Irish Academy of Music, 1848–1998'' (Dublin: Gill & Macmillan, 1998). * Porter, James: ''The Traditional Music of Britain and Ireland: A Select Bibliography and Research Guide'' (New York: Garland Publishing, 1989). * Power, Vincent: ''Send 'Em Home Sweatin'. The Showband Story'' (Cork: Mercier Press, 1990; rev. ed. 2000). * Prendergast, Mark J.: ''Irish Rock. Roots, Personalities, Directions'' (Dublin: O’Brien Press, 1987). * Shields, Hugh: ''Narrative Singing in Ireland'' (Dublin: Irish Academic Press, 1993). * Smith, Thérèse: ''Ancestral Imprints. Histories of Irish Traditional Music and Dance'' (Cork: Cork University Press, 2012). * Smyth, Gerry: ''Noisy Island. A Short History of Irish Popular Music'' (Cork: Cork University Press, 2005). * Smyth, Gerry & Campbell, Seán: ''Beautiful Day. Forty Years of Irish Rock'' (Cork: Atrium Press, 2005). * Vallely, Fintan: ''The Companion to Irish Traditional Music'' (Cork: Cork University Press 1999), {{ISBN|1-85918-148-1}}. * Wallis, Geoff & Wilson, Sue: ''The Rough Guide to Irish Muaboutsic'' (London: Rough Guides Ltd., 2001), {{ISBN|1-85828-642-5}}. * Walsh, Basil: ''Michael W. Balfe. A Unique Victorian Composer'' (Dublin: Irish Academic Press, 2008), {{ISBN|978-0-7165-2947-7}}. * Walsh, Basil: ''Catherine Hayes, The Hibernian Prima Donna''(Dublin: Irish Academic Press, 2000), {{ISBN|0-7165-2662-X}}. * Walsh, T.J.: ''Opera in Dublin, 1705–1797. The Social Scene'' (Dublin: Allen Figgis, 1973). * Walsh, T.J.: ''Opera in Dublin, 1798–1820. Frederick Jones and the Crow Street Theatre'' (Oxford: Oxford University Press, 1993). * White, Harry: ''The Keeper’s Recital. Music and Cultural History in Ireland, 1770–1970'' (Cork: Cork University Press, 1998). * White, Harry & Boydell, Barra: ''The Encyclopaedia of Music in Ireland'' (Dublin: UCD Press, 2013). * Zimmermann, Georges-Denis: ''Songs of Irish Rebellion. Political Street Ballads and Rebel Songs, 1780–1900'' (Dublin: Allen Figgis, 1967; 2nd ed. Dublin: Four Courts Press, 2002). [[Kategori:Irsk kultur]] [[Kategori:Irsk musikk| ]] 4za48m0bkqc5e65mjgpem6imlhlmjws 0 411870 3653490 3512513 2026-05-15T18:04:36Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653490 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn= Domnești |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Ioan-Adrian Ghiță }} '''Domnești''' er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Domnesti ilfov.png|mini|Kommunen Domnești innanfor Ilfov fylke]] Domnești er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Domnești || 7 910 || 11 337 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Țegheș}} || 772 || 1 524 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Domnești, Ilfov|Comuna Domnești, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Domnesti]] 2egkjpr64hpvo7bd6sfz4bi9caja0bb 0 411871 3653491 3512510 2026-05-15T18:05:31Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653491 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = DragomirestiVale.jpg |bilettekst = Gate i Dragomirești-Vale |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Gheorghe Socol }} '''Dragomirești-Vale''', tidlegare ''Popești-Dragomirești'', er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Dragomiresti-Vale ilfov.png|mini|Kommunen Dragomirești-Vale innanfor Ilfov fylke]] Dragomirești-Vale er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Dragomirești-Vale || 1 579 || 1 933 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dragomirești-Deal}} || 2 669 || 3 427 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Zurbaua}} || 995 || 1 171 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Dragomirești-Vale, Ilfov|Comuna Dragomirești-Vale, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Dragomiresti-Vale]] 174n7zbqgxcvutdtzj4y776doah2w5r 0 411873 3653492 3512518 2026-05-15T18:06:22Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653492 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn = Găneasa |bilete = RO IF Moara Domneasca church.JPG |bilettekst = Ortodoks kyrkje i landsbyen Moara Domnească i&nbsp;Găneasa |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Raul-Gabriel Niculae }} '''Găneasa''', tidlegare ''Moara Domnească'', er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Ganeasa ilfov.png|mini|Kommunen Găneasa innanfor Ilfov fylke]] Găneasa er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Găneasa || 861 || 1 048 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cozieni}} || 832 || 835 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Moara Domnească}} || 662 || 624 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Piteasca}} || 1 341 || 1 438 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Șindrilița}} || 1 267 || 1 457 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Găneasa, Ilfov|Comuna Găneasa, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Ganeasa]] jfej9ar2ht7dskdm8w6r71221ch15oo 0 411874 3653493 3512524 2026-05-15T18:07:11Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653493 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn = Glina |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Ionuț-Răzvan Tudor }} '''Glina''' er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Glina ilfov.png|mini|Kommunen Glina innanfor Ilfov fylke]] Glina er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Glina || 5 494 || 6 131 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cățelu}} || 2 790 || 2 708 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Manolache}} || 308 || 370 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Glina, Ilfov|Comuna Glina, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Glina]] h1t4b7rpm85jfakrmkeoeb1epopx0ge 0 411876 3653494 3512529 2026-05-15T18:08:10Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653494 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn = Gruiu |bilete = RO IF Gruiu A3 motorway from airplane 3.jpg |bilettekst = Utsyn over Gruiu |våpen = Coat of arms of Gruiu, Ilfov, Romania.svg |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Ion Samoilă }} '''Gruiu''' er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Gruiu ilfov.png|mini|Kommunen Gruiu innanfor Ilfov fylke]] Gruiu er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Gruiu || 1 997 || 1 918 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Lipia}} || 2 272 || 2 326 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Șanțu-Florești}} || 745 || 937 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Siliștea Snagovului}} || 2 398 || 2 405 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Gruiu, Ilfov|Comuna Gruiu, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Gruiu]] 0bn8swwn655wwybm5fefn84qaho3rt7 0 411878 3653495 3512541 2026-05-15T18:08:59Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653495 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Fortul 13 Jilava.jpg |bilettekst = Frå den historiske fengselsbygningen i Jilava |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Petre Ilie Elefterie |høgd=71 |postnummer = 077120 }} '''Jilava''', tidlegare ''Jilava-Mierlari'', er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Jilava ilfov.png|mini|Kommunen Jilava innanfor Ilfov fylke]] Jilava er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med den eine busetnaden: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Jilava || 12 223 || 10 611 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Jilava, Ilfov|Jilava, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Jilava]] jglape4ij8nkhqgwztj96echbtqkevc 0 411879 3653496 3512543 2026-05-15T18:10:06Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653496 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Palatul Ghica din Caciulati.jpg |bilettekst = Ghicapalasset i Moara Vlăsiei |våpen = ROU IF Moara Vlasiei CoA.png |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Andrei Filip |postnummer = 077130 }} '''Moara Vlăsiei''', tidlegare ''Căciulați'', er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:MoaraVlasiei ilfov.png|mini|Kommunen Moara Vlăsiei innanfor Ilfov fylke]] Moara Vlăsiei er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Moara Vlăsiei || 4 411 || 4 552 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Căciulați}} || 1 896 || 2 045 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Moara Vlăsiei, Ilfov|Comuna Moara Vlăsiei, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Moara Vlasiei]] 9nlprw6dy0mo172v29yzrketef4weuk 0 411880 3653497 3512544 2026-05-15T18:10:58Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653497 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = RO IF Mogosoaia Palace front.jpg |bilettekst = Mogoșoaiapalasset i Mogoșoaia |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Paul Mihai Nicu Precup |postnummer = 077135 }} '''Mogoșoaia''' er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Mogosoaia ilfov.png|mini|Kommunen Mogoșoaia innanfor Ilfov fylke]] Mogoșoaia er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med den eine busetnaden: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Mogoșoaia || 7 625 || 9 820 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Mogoșoaia, Ilfov|Mogoșoaia, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Mogoșoaia]] hqq3vcsz3vvkklh98qt7y2iqimr1vrx 0 411881 3653498 3512549 2026-05-15T18:11:46Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653498 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Biserica " Sf. Nicolae" a fostului schit Bălteni (3).jpg |bilettekst = Frå ortodoks kyrkje i Periș |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Anghel Albu |postnummer = 077150 }} '''Periș''' er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Peris ilfov.png|mini|Kommunen Periș innanfor Ilfov fylke]] Periș er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Periș || 5 682 || 5 490 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bălteni}} || 484 || 540 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Buriaș}} || 1 391 || 1 327 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Periș, Ilfov|Comuna Periș, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Peris]] bkasf6ixs7hr2j5qo0eej6mz7bt90uy 0 411883 3653499 3512555 2026-05-15T18:12:57Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653499 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn = Snagov |bilete = Flickr - fusion-of-horizons - Snagov (19).jpg |bilettekst = Frå [[Snagov kloster]] på ei øy i [[Snagovsjøen]] |flagg = Flag of Snagov, Romania.svg |våpen = Coat of arms of Snagov.svg |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Mihai Anghel |postnummer = 077165 }} '''Snagov''' er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Snagov Ilfov.png|mini|Kommunen Snagov innanfor Ilfov fylke]] Snagov er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Snagov || 1 763 || 2 207 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ciofliceni}} || 1 223 || 1 342 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ghermănești}} || 2 560 || 3 083 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Tâncăbești}} || 1 385 || 1 378 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vlădiceasca}} || 341 || 321 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Snagov, Ilfov|Comuna Snagov, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Snagov]] tbu9ugbbgywgbg2pedquemles1kpes8 0 411884 3653500 3512557 2026-05-15T18:13:54Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653500 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = RO IF Stefanestii de Sus St Nicholas church.jpg |bilettekst = Kyrkje i landsbyen Ștefăneștii de Sus i kommunen Ștefăneștii de Jos |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Ionel-Robert Ștefan |postnummer = 077175 }} '''Ștefăneștii de Jos''', tidlegare ''Ștefănești-Lipovățul'' og ''Ștefănești'', er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:StefanestiiDeJos ilfov.png|mini|Kommunen Ștefăneștii de Jos innanfor Ilfov fylke]] Ștefăneștii de Jos er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Ștefăneștii de Jos || 2 923 || 7 436 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Crețuleasca}} || 419 || 785 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ștefăneștii de Sus}} || 2 433 || 2 367 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Ștefăneștii de Jos, Ilfov|Comuna Snagov, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Stefanestii de Jos]] d74d2kwcqf28jucnr5ijey40xuibqv8 0 411885 3653501 3512559 2026-05-15T18:14:42Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653501 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = RO IF Tunari St Nicholas church.jpg |bilettekst = Ortodoks kyrkje i Tunari |våpen = ROU IF Tunari CoA.png |fylke = [[Ilfov fylke|Ilfov]] |borgarmeister = Cristian Niculae |postnummer = 077180 }} '''Tunari''', tidlegare ''Tunari-Dimieni'', er ein kommune i [[Ilfov fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Tunari ilfov.png|mini|Kommunen Tunari innanfor Ilfov fylke]] Tunari er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! Busetnad !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Tunari || 5 007 || 9 112 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dimieni}} || 329 || 505 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 15. april 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} * ''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Tunari, Ilfov|Comuna Tunari, Ilfov]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Ilfov fylke|Tunari]] at52ttedv0yzwfjf6u7xdy0925tkj0z 0 429493 3653559 3647160 2026-05-16T09:15:38Z Ranveig 39 Malar 3653559 wikitext text/x-wiki {{Infoboks idrettsutøvar}} '''Magnus Saugstrup Jensen''' ({{datoar}}) er ein dansk handballspelar frå [[Ålborg]]. Han er verdsmeister 2021, 2023, 2025, olympisk meister 2024 og europameister 2026 med [[Danmark]] sitt sigerrike landslag. Saugstrup, som er linjespelar, har to gongar vunne EHF-meisterligaen for tyske [[SC Magdeburg]]. Han er særleg kjend for sine evner som midtstoppar. Saugstrup var i tida i 2014–21 aktiv i det danske topplaget Aalborg HB. Her var han med å vinne den danske seriemeisterskapen i 2017, 2019, 2020 og 2021. I 2018 vart laget dansk cupmeister. Sommaren 2021 skreiv han kontrakt med SC Magdeburg. Våren 2022 var han med å vinne bundesligaen, men å tape finalekampen om DHB-pokalen og finalen i europaserien. Eitt år seinare tapte Magdeburg og Saugstrup finalekampen om DHB-pokalen på ny, før laget gjekk heilt til topps i EHF-meisterligaen 2023 ved å vinne med 30–29 over polske Kielce, etter ekstraomgangar. I 2024 sikra Magdeburg seg både DHB-pokalen og fyrsteplassen i bundesligaen. Våren 2025 kvalifiserte Magdeburg til ein ny finale i EHF-meisterligaen, ein kamp der Saugstrup skåra 3 mål og laget hans vann med 32 skåringar mot Füchse Berlin sine 26. Saugstrup debuterte for Danmark i 2018. Han var med å vinne gullmedalje i VM 2021, sølvmedalje i sommar-OL i 2021, bronsemedalje i EM 2022, gullmedalje i VM 2023, sølvmedalje i EM 2024, gullmedalje i [[Sommar-OL 2024]], gullmedalje i såvel VM 2025 som i EM 2026. Pr februar 2026 har han delteke i 116 landskampar og skåra 220 mål. Frå 2024 er Saugstrup kaptein på landslaget. ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Magnus Saugstrup|Magnus Saugstrup]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 13. mars 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Danske handballspelarar]] [[Kategori:Olympiske meistrar for Danmark]] [[Kategori:Verdsmeistrar i handball]] [[Kategori:Europameistrar i handball]] [[Kategori:Olympiske sølvmedaljevinnarar for Danmark]] obbnjulb3vtn6e1c1wzn1whtownvb44 0 430008 3653560 3651032 2026-05-16T09:17:27Z Ranveig 39 Malar 3653560 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Marcus Pløen''' ({{levde|11. august|1778|11. juli|1836|Pløen, Marcus}}) var ein dansk-norsk kjøpmann og stortingsmann. Pløen var fødd i [[København]]. Han dreiv trelasthandel i [[Christiania]] og tok i 1810 borgarskap i byen. Han møtte i [[Stortinget]] i 1821 og i omframtstortinget i 1822 som 3. representant frå hovudstaden. I 1821 var han medlem i 9 komitear, mellom anna i komiteen om sal av staten sin glasverk. Han var og medlem i Tollkomiteen og sekretær i Protokollkomiteen. Begge tingsesjonane var han medlem i ein komite om oppgjeret med [[Danmark]]. Pløen eigde storgarden Høvik i [[Bærum]] og døydde der. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1821-1823]] b9u8x6ifyhc52yffxz32pwsayhxmot5 3653561 3653560 2026-05-16T09:17:54Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Oslo]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653561 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Marcus Pløen''' ({{levde|11. august|1778|11. juli|1836|Pløen, Marcus}}) var ein dansk-norsk kjøpmann og stortingsmann. Pløen var fødd i [[København]]. Han dreiv trelasthandel i [[Christiania]] og tok i 1810 borgarskap i byen. Han møtte i [[Stortinget]] i 1821 og i omframtstortinget i 1822 som 3. representant frå hovudstaden. I 1821 var han medlem i 9 komitear, mellom anna i komiteen om sal av staten sin glasverk. Han var og medlem i Tollkomiteen og sekretær i Protokollkomiteen. Begge tingsesjonane var han medlem i ein komite om oppgjeret med [[Danmark]]. Pløen eigde storgarden Høvik i [[Bærum]] og døydde der. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1821-1823]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Oslo]] piizdbdfmfh25zhxfw566gp375nngur 0 430243 3653562 3652747 2026-05-16T09:19:32Z Ranveig 39 Malar 3653562 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Johannes Jenssen Skoug''' ({{levde|24. mars|1867|5. mai|1926|Skoug, Johannes}}) var ein norsk gardbrukar og politikar frå [[Ringsaker]], busett i [[Fåberg]]. Skoug kjøpte i 1894 garden Hindkleiv i Fåberg herad i [[Oppland]], ein gard han dreiv til han døydde. I 1899 tok han eksamen ved den høgre avdeling på [[landbruk]]sskulen på [[Ås i Akershus]]. Frå 1901 til 1925 var han medlem i heradsstyret i Fåberg, [[ordførar]] 1908–10. Tingbolken 1910–12 var han varamann for Søndre [[Gudbrandsdalen]] krins til [[Stortinget]], møtte i 1912 frå 21. februar. Han hadde då sete i [[Lagtinget]] og var medlem i Landbrukskomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1910-1912]] [[Kategori:Norske gardbrukarar]] [[Kategori:Folk frå Lillehammer]] c8idj37qb2rcsix705366f4td69i53q 0 430256 3653544 3652838 2026-05-16T08:32:07Z Ranveig 39 /* Fyrste suksess */ 3653544 wikitext text/x-wiki {{Infoboks forfattar}} '''Thomas Moore''' ({{datoar}}) var ein [[Irland|irsk]] diktar, songar, låtskrivar og underhaldar som i dag særleg er kjend for songtekstane til «The Minstrel Boy» og «Last Rose of Summer». Han var ein svært produktiv forfattar, med ein omfattande forfattarskap. I tillegg til dikta og songtekstane sine skreiv han òg romanar, biografiar og eit verk i fire bind om [[irsk historie]]. Saman med [[John Murray]] var han ansvarleg for å brenna memoarane til [[George Gordon Byron|lord Byron]] etter at denne var død. Medan han levde blei han ofte referert til som ''Anacreon Moore''. == Bakgrunn == Thomas Moore blei fødd over kolonialhandelen til far sin på eit gatehjørne i [[Dublin]] i [[1779]].<ref>[http://www.wnet.org/ihas/composer/moore.html I Hear America Singing] {{Wayback|url=http://www.wnet.org/ihas/composer/moore.html|date=20080520112734}}</ref> Far hans var ein irsktalar frå [[Gaeltacht]] i [[County Kerry|Kerry]] i sørlege Irland, og mor hans, Anastasia Codd, var frå [[Wexford]]. Han hadde to yngre systrer, Kate og Ellen. Frå relativ ung alder viste Moore interesse for [[musikk]] og anna framføring. Han opptredde tidvis i skodespel saman med vennene sine, som i stykket ''The Poor Soldier'' av [[John O'Keeffe (forfatter)|John O’Keeffe]], og ei tid hadde han ambisjonar om å bli [[Drama|skodespelar]].<ref>Kelly, Ronan (2009), s. 25</ref> Moore gjekk på fleire skular i Dublin, mellom anna Samuel Whyte’s English Grammar School i Grafton Street der han lærte å snakka med engelsk aksent som han sidan hadde resten av livet.<ref>Kelly, s. 21-24</ref> Frå 1795 studerte han på [[Trinity College i Dublin|Trinity College]] som då nyleg hadde byrja å akseptera [[Den katolske kyrkja|katolske]] studentar. Dette var eit forsøk på å oppfylla mora sin draum om at hans skulle bli advokat. Moore var innleiingsvis ein god student, men etter kvart arbeidde han mindre energisk med studiane sine. Tida hans på Trinity kom samtidig med dei pågåande opprøret som følgde [[den franske revolusjonen]]. Nokre av medstudentane hans, som [[Robert Emmett]], var tilhengjarar av [[United Irishmen]], ei politisk foreining som blei grunnlagd på Irland i 1791. Dei søkte støtte frå den franske regjeringa for å kunna fremja ein revolusjon på Irland. I [[1795|1798]] braut det ut eit opprør, følgt av ein fransk invasjon, men begge delar blei slått ned av britiske styrkar. == Fyrste suksess == Moore studerte jus ved [[Middle Temple]] i [[London]], men det var som poet, omsetjar, visediktar og songar at han blei kjend. Verka hans blei snart svært populære, og omfatta «The Harp That Once Through Tara’s Halls», «Believe Me, if All Those Endearing Young Charms», «The Meeting of the Waters» og mange andre. [[Ballade|Balladane]] hans blei gjevne ut som ''Moore's Irish Melodies'' (vanlegvis kalla for ''Moore's Melodies'') i 1846 og 1852.<ref>[https://www.amazon.com/dp/048641101X Moore's ''Irish Melodies: The Illustrated 1846 Edition'' (Dover Pictorial Archive Series)]</ref><ref>Captain Fiddle Music Ryan J Thomson: [http://www.captainfiddle.com/mooresbook.html ''Moores Irish Melodies book'']</ref> Medan Thomas Moore heldt på å fullføra dei mange songane sine møtte han ei jente som heitte Lena Angese som oppmuntra han i arbeidet. Ho hjelpte han òg med seinare komposisjonar, og dei vart svært nær. Ein dag forsvann ho brått. Då han leita etter henne fann Moore ut at ho hadde døydd berre nokre dagar tidlegare. Moore var meir enn ein ballademakar. Han hadde betydeleg suksess som sosietetsfigur i London, møtte prinsen av Wales, den framtida [[Georg IV av Storbritannia]]. ved fleire høve, og fekk særleg vern frå den irske aristokraten [[Francis Rawdon-Hastings, 1. marki av Hastings|lord Moira]]. Moore oppheldt seg fleire gonger i huset til Moira i Donnington Park i [[Leicestershire]], der han òg kunne dra nytte av det omfattande biblioteket. Han samarbeidde med [[tenoren Michael Kelly|Michael Kelly]] om å setja opp den komiske [[Opera|operaen]] ''The Gypsy Prince'' i 1801. Han såg ikkje på det som ein suksess sjølv, men musikken blei populær. I kjølvatnet av dette feilskjæret valde han ikkje å skriva for teateret det neste tiåret. == Nord-Amerika == I 1803 blei Moore utnemnd til protokollførar for admiralitetet på [[Bermuda]]. Han var bortimot 3 månader på øya, men fann arbeidet svært lett og lite inspirerande. Det var fleire andre tinghus i nærleiken og svært få erobra skip som vart ført til Bermuda, og han hadde difor lite å gjera. Sjølv om han fann inspirasjon på Bermuda syntest han at samfunnet var avgrensa, og reiste snart tilbake til [[Norfolk i Virginia]].<ref>Kelly, s. 106-107</ref> Likevel, på trass av det korte opphaldet, er han tidvis blitt rekna som ein uoffisiell hoffdiktar av Bermuda.<ref>Kelly, s. 105</ref> Frå Norfolk reiste han vidare til [[USA]] og [[Canada]] på ei danningsreise. I løpet av denne turen utvikla Moore eit djupt kritisk syn på USA. Han mislikte særleg det regjerande [[Det demokratisk-republikanske partiet|republikanske partiet]] og president [[Thomas Jefferson]]. Medan han var seg i [[Washington]], budde han hjå den britiske ambassadøren der, og møtte Jefferson kortvarig. Han drog deretter gjennom ulike amerikanske byar, og var mest tilfreds med tida si i [[Philadelphia]], der han allereie hadde opparbeidd seg eit omdømme. Han drog så nordover til britiskkontrollerte Canada, stoppa ved [[Niagarafalla]], og segla så attende til Storbritannia frå [[Nova Scotia]] ombord på eit britisk marineskip som nådde heimlandet i november 1804.<ref>Kelly, s. 105</ref> == Duell og ekteskap == [[Fil:Francis_Jeffrey,_Lord_Jeffrey_by_Andrew_Geddes.jpg|høgre|mini|[[Francis Jeffrey, lord Jeffrey|Lord Jeffrey]], som Moore nær nedkjempa i ein duell i 1806 etter å ha fått dårleg omtale av boka si. Omstenda ved den avbrotne duellen førte til at Moore blei latterleggjort.]] Det var etter denne reisa at han gav ut boka ''Epistles, Odes, and Other Poems'' som blant anna hadde festhymnen til den historiske fossen Cohoes Falls, kalla «Lines Written at the Cohos, or Falls of the Mohawk River». Eit gjengtakande tema i verka hans om USA var tankane hans kring [[Slaveri|slaverispørsmålet]]. Moore sin spottande kritikk av USA førte til raseri i landet, som særleg var imot at slaveriet vart kritisert, og førte til fleire motsvar.<ref>Kelly, s. 148-149</ref> I Storbritannia førte ei kritisk melding av verket hans til at han utfordra redaktøren [[Francis Jeffrey, lord Jeffrey|Francis Jeffrey]] til [[duell]]. Dei møtte kvarandre ved Chalk Farm nord i London, men duellen blei avbroten då politiet kom til staden og begge blei arresterte. Det blei sagt at motstandaren til Moore var blitt gjeven ein uladd pistol, og hendinga førte til at Moore blei vidare latterleggjort.<ref>Kelly, s. 139-147</ref> [[George Gordon Byron|Lord Byron]] dreiv gjøn med Moore sin «blyfrie pistol» og skreiv «ved undersøking blei kulene til pistolane, som motet til dei stridande, funne å ha fordampa.»<ref>Kelly, s. 182-183</ref> Moore blei rasande over dette og sende eit brev til Byron som gav beskjed at om ikkje kommentarane blei oppklarte var Moore villig til å slost med Byron. På denne tida hadde Byron reist frå Storbritannia for å reise i utlandet, og brevet nådde han ikkje. Då dei to mennene til sist møtte kvarandre blei striden lagt til side, og dei blei snart nære venar.<ref>Kelly, s. 184 & s. 204-209</ref> Mellom 1808 og 1810 opptredde Moore kvart år med Kilkenny Players i ei rekkje framføringar for gode formål i [[Kilkenny]] i Irland, saman med ein blanding av den irske eliten og profesjonelle skodespelarar. Moore opptredde ofte i komiske roller i stykke som ''Rivalane'' av [[Richard Brinsley Sheridan]] og ''Andalusias festning'' av [[John O'Keeffe (forfatter)|John O'Keeffe]].<ref>Kelly, s. 170-175</ref> Moore gifta seg med skodespelaren Elizabeth Bessy Dyke i 1811. Han hadde møtt henne saman med skodespelarane i Kilkenny der ho opptredde saman med systrene sine. Ho var dotter av ein funksjonær i [[Det britiske austindiske kompaniet]], men var blitt oppdregen saman med systrene av mor si åleine. Moore kunne ikkje fortelja foreldra sine om ekteskapet, truleg delvis fordi ho var ein engelsk [[Protestantisme|protestant]], og delvis fordi ho var ei kvinne utan medgift. Moore hadde kostbar smak, og til trass for dei store summane han tente på forfattarskapen sin, hamna han i gjeld. Situasjonen blei forverra av at mannen han hadde tilsett for å vikariera for seg i Bermuda gjorde underslag. Moore blei ansvarleg for 6000 pund som var blitt ulovleg tekne av agenten hans i Bermuda, og tapte ei avgjersle i admiralitetet i denne saken. == «Irish Melodies» == [[Fil:Those_Evening_Bells.JPEG|mini|Noteblad til «Those Evening Bells».]] Tidleg i karrieren hans var arbeidet til Moore i stor grad generelt, og om han hadde døydd på dette tidspunktet ville han ikkje blitt rekna som ein irsk poet.<ref>Kelly, s. 151</ref> Frå 1806-1807 endra han dramatisk skrivestilen og fokuset sitt. Som følgje av ein førespurnad frå ein utgjevar skreiv han tekstar til irske songar i samarbeid med [[John Stevenson (komponist)|John Stevenson]], og desse blei gjevne ut i fleire bind. Moore blei best kjend for desse irske melodiane som blei enormt populære og inneheld songar som «The Minstrel Boy», «The Last Rose of Summer» og «Oft, in the Stilly Night». I 1811 skreiv Moore ''[[M.P. (skuespill)|M.P.]]'', ein komisk opera, i samarbeid med [[Samuel James Arnold|Samuel Arnold]]. Sjølv om dei fekk fleire positive meldingar hadde Moore ingen stor glede av å skriva for teateret, og bestemte seg for å ikkje skriva fleire teaterstykke igjen, sjølv om han blei oppmuntra til å gjera det.<ref>Kelly, s. 200</ref> Gjennom heile 1810-talet skreiv han fleire politiske [[Satire|satirar]]. Etter å ha vore ein tilhengar av prinsen av Wales snudde han i 1811 då prinsen vart prinsregent og byrja å omfamna [[Torypartiet|Tory-regjeringa]] til trass for den tidlegare tilknytinga si til opposisjonen, [[Whigpartiet|whiggane]]. Eit anna betydeleg mål for satiren hans var utanriksministeren [[Robert Stewart, vicomte Castlereagh|lord Castlereagh]], som fleire gonger blei referert til i Moore sin verk som til dømes ''Tom Crib's Memorial to Congress'', som var ein parodi på [[Kongressen i Aachen|kongressen i Aachen (1818)]] mellom Storbritannia og dei allierte. Han blei portrettert som [[Boksing|boksekamp]].<ref>Kelly, s. 322-327</ref> I 1818 skreiv Moore ''The Fudge Family in Paris'', ei forteljing der ein britisk familie reiser for å oppleva sjåverdige stader i Paris og fekk seinare ein oppfølgjar, ''The Fudge Family in England'' frå 1835. På rundt same tid byrja Moore òg å arbeida på ein biografi over dramatikaren og politikaren [[Richard Brinsley Sheridan]] som han møtte fleire gonger, men delvis på grunn av juridiske grunner blei ikkje boka utgjeven før i 1825.<ref>Kelly, s. 315-325</ref> == Frankrike == Til trass for ei gjeld på 6 000 pund avviste Moore i 1819 fleire tilbod om finansiell støtte frå venene og beundrarane sine, og måtte forlata Storbritannia for å ikkje hamna i [[gjeldsfengsel]]. I selskap med [[John Russell|lord John Russell]] reiste han til Kontinentet og etter ein grand tour, eller danningsreise, gjennom [[Frankrike]], [[Sveits]] og [[Italia]], budde han i [[Paris]] fram til 1822, mest kjent saman med familien til [[Martin de Villamil]]. Til slutt var gjelda hans blitt betalt ned takka vera støtte frå den seinaste vernaren hans, [[Henry Petty-Fitzmaurice, 3. marki av Lansdowne|lord Lansdowne]], og eit forskot gjeve til han av utgjevaren hans Longman. I løpet av reisa sine over Europa var han ei del tid med [[George Gordon Byron|lord Byron]] i [[Venezia]] i det som kom til å vera det siste møtet deira. Byron gav Moore memoara sine med instruksjonar om å gje dei ut etter at han var død som den litterære testamentfullbyrdaren hans. Moore blei mykje kritisert seinare for å la seg overtale til å øydeleggja sjølvbiografen på vegner av Byron sin familie ettersom verket blei sett på som altfor ærleg. Moore kom likevel til å redigera og gje ut ''Letters and Journals of Lord Byron, with Notices of his Life'' i 1830, seks år etter at diktaren døydde i [[Hellas]] i 1824. Etter å ha kome tilbake til Storbritannia gav Moore ut ny poesi, men til trass for gode meldingar og gode sal, var han blitt desillusjonert over å skriva poesi. Han byrja å skriva [[Roman|romanar]], ein litterær sjanger som var blitt svært populær på grunn av suksessen til [[Walter Scott]] sine historiske forteljingar. I oktober 1825 blei biografien ''Life of Richard Brinsley Sheridan'' endeleg gjeven ut etter ni års arbeid, av og på. Boka blei svært populær, og blei raskt gjeven ut i ei rekkje nye opplag. Ho bidrog til å gje Moore eit meir seriøst omdøme blant dei litterære folka i samtida hans. == Seinare liv == [[Fil:Thomas_Moore_2.jpg|mini|Thomas Moore avbilda med skrivebrettet sitt.]] Moore busette seg til sist i Sloperton Cottage ved [[Bromham (Wiltshire)|Bromham]] i Wiltshire i England, og byrja å skriva romanar og biografiar i tillegg til å vera ein suksessfull poet. Ved innføringa av Reformloven, som utvida stemmeretten i riket, blei han invitert til å stilla til val for parlamentet. Han vurderte moglegheita, men det blei ikkje noko av det.<ref>Kelly, s. 476-477</ref> I 1829 blei han måla av [[Thomas Lawrence]], eit av dei siste fullførte verka av målaren før han døydde.<ref>Kelly, s. 477-478</ref> I 1830 song Moore for den framtidige dronning [[Victoria av Storbritannia|Victoria]] i ein duett saman med mor hennar, og seinare komponerte han den monarkitru songen «Sovereign Woman» til hennar ære.<ref>Kelly, s. 478</ref> Moore var i mange år ein sterk motstandar mot katolsk undertrykking, noko han meinte var kjelda for alle problem i Irland, og den einaste kjelda bak opprøret i 1798, eit poeng han nemnd i biografien ''Life and Death of Lord Edward Fitzgerald'' (1831).<ref>Kelly, s. 484-485</ref> Han hadde eit vanskeleg samband med leiaren av den katolske politiske foreininga [[Catholic Association]], [[Daniel O'Connell]], som han betrakta som ein [[Demagogi|demagog]].<ref>Kelly, s. 504</ref> Etter ''Catholic Relief Act'' i 1829 gjekk gjennom meinte Moore at innblandinga hans i politikken var komen til ende. Han blei likevel trekt tilbake ved ei rekkje [[Folkestyre|demokratiske]] opprør over heile Europa i [[Belgia]], [[Frankrike]] og [[Polen]].<ref>Kelly, s. 477</ref> Moore sympatiserte òg med grekarane i [[Den greske sjølvstendekrigen|sjølvstendighetskrigen]] deira, ein lidenskap han delte med venen Byron. Han fekk pensjon av staten, men det personlege livet hans var plaga av tragedie. Alle dei fem borna hans døydde medan han sjølv levde, og sjølv fekk han slag seinare i livet. Dette hindra han frå å opptre, aktiviteten han var mest berømt for. Leivingane hans er i kvelvet ved St. Nicholas-kyrkja i Bromham. == Ettermæle == [[Fil:TommyMoore5016w.jpg|mini|Byste av Thomas Moore ved Meeting of the Waters.]] Moore er betrakta som irsk nasjonalskald, og har same stilling for Irland som [[Robert Burns]] har for [[Skottland]]. Han er minna fleire stadar; ved eit plakett på huset der han bleifødd, ein byste ved ''The Meetings'' i [[County Wicklow|Wicklow]] og ein i [[Central Park]] i [[New York by|New York]], og med ein stor bronsestatue i nærleiken av [[Trinity College i Cambridge|Trinity College]] i Dublin. Mange komponistar har sett musikk til Moore sine dikt. Nokre av desse er [[Gaspare Spontini]], [[Robert Schumann]], [[Hector Berlioz]], [[Charles Ives]], [[William Bolcom]], [[Lori Laitman]], [[Benjamin Britten]] og [[Henri Duparc (komponist)|Henri Duparc]]. Songen «Believe Me If All Those Endearing Young Charms» er ofte nytta som ein berømt vits i fleire teiknefilmar frå [[Warner Bros.|Warner Brothers]], vanlegvis ved å involvera eit piano eller xylofon som er sett opp for å eksplodera når ein viss note blir spelt. Helten, vanlegvis Snurre Sprett, prøver å spela songen, men feilar alltid på å treffa den bestemde noten; C over middel C. Skurken eller rivalen blir til sist irritert, dyttar helten til side og speler songen sjølv, treffer den rette noten og blæs seg sjølv til himmels. Fleire av songane til Thomas Moore er refererte til i verka til [[James Joyce]], til dømes «Silent, O Moyle!» i ''Two Gallants'' (''Dublinere'')<ref>Bauerle, Ruth (1982): ''The James Joyce Songbook'', Garland Publishing Inc., New York – London, ss. 158-160</ref> eller «The Last Rose of Summer» i ''Ulysses''. == Bibliografi == {{Col-begin}} {{Col-2}} * ''Odes of Anacreon'' (1800) * ''Poetical Works of the Late Thomas Little'', Esq. (1801) * ''The Gypsy Prince'' (en lett opera; sammen med Michael Kelly, 1801) * ''Epistles, Odes and Other Poems'' (1806) * ''A Selection of Irish Melodies'', 1 & 2 (April 1808) * ''Corruption and Intolerance, Two Poems'' (1808) * ''The Sceptic: A Philosophical Satire'' (1809) * ''A Selection of Irish Melodies'', 3 (Januar 1810) * ''A Letter to the Roman Catholics of Dublin'' (1810) * ''A Melologue upon National Music'' (1811) * ''M.P. (play): or, The Blue-Stocking'' (en komisk opera satt opp på Lyceum, 9. september 1811) * ''A Selection of Irish Melodies'', 4 (November 1811) * ''Parody of a Celebrated Letter'' (Trykket og spredt privat, februar 1812, ''Examiner'', 8. mars 1812) * ''To a Plumassier'' (''Morning Chronicle'', 16. mars 1812) * ''Extracts from the Diary of a Fashionable Politician'' (''Morning Chronicle'', 30. mars 1812) * ''The Insurrection of the Papers'' (''Morning Chronicle'', 23. april 1812) * ''Lines on the Death of Mr. P[e]rc[e]v[a]l'' (Mai 1812) * ''The Sale of the Tools'' (''Morning Chronicle'', 21. desember 1812) * ''Correspondence Between a Lady and a Gentleman'' (''Morning Chronicle'', 6. januar 1813) * ''Intercepted Letters, or the Two-Penny Post-Bag'' (Mars 1813) * ''Reinforcements for Lord Wellington'' (''Morning Chronicle'', 27. august 1813) * ''A Selection of Irish Melodies'', 5 (Desember 1813) * ''A Collection of the Vocal Music of Thomas Moore'' (1814) * ''A Selection of Irish Melodies'', 6 (Mars 1815) * ''Sacred Songs'', 1 (Juni 1816) * ''Lines on the Death of Sheridan'' (''Morning Chronicle'', juni 1816) * ''Lalla-Rookh, an Oriental Romance'' (Mai 1817) * ''The Fudge Family in Paris'' (20. april 1818) * ''National Airs'', 1 (23. april 1818) * ''To the Ship in which Lord C[A]ST[LE]R[EA]GH Sailed for the Continent'' (''Morning Chronicle'', 22. september 1818) * ''Lines on the Death of Joseph Atkinson'', Esq. of Dublin (25. september 1818) * ''Go, Brothers in Wisdom'' (''Morning Chronicle'', 18. august 1818) * ''To Sir Hudson Lowe'' (''Examiner'', 4. oktober 1818) * ''A Selection of Irish Melodies'', 7 (October 1818) * ''The Works of Thomas Moore'' (6 bind) (1819) * ''Tom Crib's Memorial to Congress'' (Januar 1819) * ''National Airs'', 2 (1820) * ''Irish Melodies, with a Melologue upon National Music'' (1820) * ''A Selection of Irish Melodies'', 8 (1821) * ''Irish Melodies'' (1821) * ''National Airs'', 3 (Juni 1822) * ''National Airs'', 4 (1822) * ''The Loves of the Angels, a Poem'' (23. desember 1822) * ''The Loves of the Angels, an Eastern Romance'' (5. red. av ''Loves of the Angels'') (1823) * ''Fables for the Holy Alliance, Rhymes on the Road'', &c. &c. (7. mai 1823) * ''Sacred Songs'', 2 (1824) * ''A Selection of Irish Melodies'', 9 (1. november 1824) * ''Memoirs of Captain Rock'' (9. april 1824) * ''Memoirs of the Life of Richard Brinsley Sheridan'' (2 bind) (1825) * ''National Airs'', 5 (1826) * ''Evenings in Greece'', 1 (1826) * ''A Dream of Turtle'' (''The Times'', 28. september 1826) * ''The Epicurean, a Tale'' (1827) {{Col-2}} * ''National Airs'', 6 (1827) * ''A Set of Glees'' (1827) * ''Odes upon Cash, Corn, Catholics, and other Matters'' (1828) * ''Letters & Journals of Lord Byron, with Notices of his Life'' (bind 1) (15. januar 1830) * ''Legendary Ballads'' (1830) * ''Letters & Journals of Lord Byron, with Notices of his Life'' (bind 2) (Januar 1831) * ''The Life and Death of Lord Edward FitzGerald'' (2 bind) (1831) * ''The Summer Fete'' (1831) * ''Evenings in Greece'', 2 (1832) * ''Irish Antiquities'' (''The Times'', 5. mars 1832) * ''From the Hon. Henry ---, to Lady Emma ---'' (''The Times'', 9. april 1832) * ''To Caroline, Viscountess Valletort'' (''The Metropolitan Magazine'', juni 1832) * ''Ali's Bride...'' (''The Metropolitan Magazine'', August 1832) * ''Verses to the Poet Crabbe's Inkstand'' (''The Metropolitan Magazine'', august 1832) * ''Tory Pledges'' (''The Times'', 30. august 1832) * ''Song to the Departing Spirit of Tithe'' (''The Metropolitan Magazine'', september 1832) * ''The Duke is the Lad'' (''The Times'', 2. oktober 1832) * ''St. Jerome on Earth, First Visit'' (''The Times'', 29. oktober 1832) * ''St. Jerome on Earth, Second Visit'' (''The Times'', 12. november 1832) * ''Travels of an Irish Gentleman in Search of a Religion'' (2 bind) (1833) * ''To the Rev. Charles Overton'' (''The Times'', 6. november 1833) * ''Irish Melodies'', 10 (1834) * ''Vocal Miscellany'', 1 (1834) * ''The Numbering of the Clergy'' (''Examiner'', 5. oktober 1834) * ''Vocal Miscellany'', 2 (1835) * ''The poetical works of Thomas Moore'', fullstendig i to bind, Paris, Baudry's European library (rue du Coq, near the Louvre), 1835 * ''The Fudge Family in England'' (1835) * ''The History of Ireland'' (bind 1) (1835) * ''The History of Ireland'' (bind 2) (1837) * ''The Song of the Box'' (''Morning Chronicle'', 19. februar 1838) * ''Sketch of the First Act of a New Romantic Drama'' (''Morning Chronicle'', 22. mars 1838) * ''Thoughts on Patrons, Puffs, and Other Matters'' (Bentley's Miscellany, 1839) * ''Alciphron, a Poem'' (1839) * ''The History of Ireland'' (bind 3) (1840) * ''The Poetical Works of Thomas Moore, collected by himself'' (10 bind) (1840–1841) * ''Thoughts on Mischief'' (''Morning Chronicle'', 2. mai 1840) * ''Religion and Trade'' (''Morning Chronicle'', 1. juni 1840) * ''An Account of an Extraordinary Dream'' (''Morning Chronicle'', 15. juni 1840) * ''The Retreat of the Scorpion'' (''Morning Chronicle'', 16. juli 1840) * ''Musings, suggested by the Late Promotion of Mrs. Nethercoat'' (''Morning Chronicle'', 27. august 1840) * ''The Triumphs of Farce'' (1840) * ''Latest Accounts from Olympus'' (1840) * ''A Threnody on the Approaching Demise of Old Mother Corn-Law'' (''Morning Chronicle'', 23. februar 1842) * ''The Homeless' Guide to Love'' (bind 1) (1846) * ''Sayings and Doings of Ancient Nicholas'' (''Morning Chronicle'', 7. april 1842) * ''More Sayings and Doings of Ancient Nicholas'' (''Morning Chronicle'', 12. may 1842) * ''The History of Ireland'' (bind 4) (1846) {{Col-2}} {{Col-end}} == Kjelder == <references /> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Thomas Moore|Thomas Moore]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 10. mai 2026.'' {{refslutt}} == Litteratur == * Kelly, Ronan (2009): ''Bard of Erin: The Life of Thomas Moore'' * Kelly, Linda (2007): ''Ireland's Minstrel: A Life of Tom Moore: Poet, Patriot and Byron's Friend'' {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Irske historikarar]] [[Kategori:Irske komponistar]] [[Kategori:Irske forfattarar]] [[Kategori:Irske lyrikarar]] [[Kategori:Folk frå Dublin]] [[Kategori:Folk frå County Dublin]] o8bo2ww5m2p0agfqtypnpdk7gj232bj 0 430316 3653502 3653265 2026-05-15T18:55:12Z Roarjo 183 bilete i taksoboks + flikk 3653502 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = James's Flamingo MC.jpg | bilettekst = [[Punaflamingo]] (''Phoenicoparrus jamesi'') i [[Laguna Hedionda (Nor Lípez)]], Bolivia }} '''''Phoenicoparrus''''' er ei [[biologisk slekt]] i [[flamingofamilien]], Phoenicopteridae. Ho vart oppretta av [[Charles Lucien Bonaparte]] i 1856 og omfattar to artar som begge lever i grunne saltsjøar og andre våte område, særleg på og rundt [[Altiplano]] i sentrale [[Andes]] i [[Sør-Amerika]]. == Skildring == [[Fil:JamesFlamingo.jpg|mini|Nebbutforming. [[Andesflamingo]] (øvst) og [[punaflamingo]] (nedst)]] Slekta skil seg frå andre flamingogrupper ved at ho høyrer til gruppa med djupt kjølforma nebb, samstundes som begge artane manglar baktå. Det djupe, kjølforma nebbet åt desse artane er særleg tilpassa filtrering av næring frå vatn og slam i saltrike innsjøar, som er det typiske leveområdet deira. Føda inkluderer i stor grad [[kiselalgar]]. Skildaden i nebbforma gjev [[punaflamingoen]] eit føremon i å ta dei minste algane, under ca. 60 µm. [[Andesflamingoen]] et vanlegvis kiselalgar i området 61-120 µm. Han tar òg krepsdyrlarvar og insekt, mens punaflamingoen får i seg organisk materiale og bakteriar.<ref name=jamesi/><ref name=andinus/> Begge artane matar ungane sine med [[Kro i zoologien|krosekret]] gjennom dei første 4–7 levevekene til ungane. Sekretet inneheld meir feitt enn protein, men òg noko karbohydrat. <ref name=sabat/> <!-- Ungane får ikkje [[sukrose]] frå foreldra, og mangel på dette sukkerstoffet kan i enkelte tilfelle vere dødeleg. Ungfuglar har ofte høgare konsentrasjonar av arsen og jern i kroppen, og for store mengder kan vere skadelege. Vaksne fuglar, særleg hoer, har lågare jerninnhald i kroppen fordi egga og skala rundt egga inneheld mykje jern.--> Artane finst i våte, høgtliggande område i Andes, Sør-Amerika, mellom anna i nordlege [[Chile]], sørlege [[Peru]], [[Bolivia]] og i [[Argentina]]. === Åtferd === ''Phoenicoparrus''-flamingoar brukar mesteparten av tida til næringssøk, men òg til rørsler, hekking og fjørstell. Dei er nomadiske og vel ofte leveområde etter tilgang på mat og eigenskapane til vassmassane. Menneskeleg aktivitet som gruvedrift, ulovleg jakt og eggsanking påverkar både førekomst og åtferd hos fuglane. Slike aktivitetar kan føre til at flamingoane forlèt område eller oppgjev reira sine. Førekomsten varierer òg med vasstanden; fleire fuglar er vanlegvis samla når vassnivået er høgt enn når det er lågt. Sjølv om andesflamingo og punaflamingo høyrer til same slekta og lever i overlappande område, byggjer dei ofte reira noko skilde frå kvarandre. Begge artane brukar mykje tid på fjørstell og kvile.{{tr}} == Artsoversyn == Medlemmer av ''Phoenicoparrus'' i rekkjefølgje etter [[AviList]] v2025:<ref name=avilist25/> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name=NNKF/> {| class="wikitable" |- ! Bilete !! Norsk namn !! Vitskapleg namn !! scope="col" style="width: 450px;" | Kroppslengd og utbreiing !! [[Global_raudliste#Kriteria_for_raudlisting|Status]] !! Utbreiing |- |[[Fil:Andean Flamingo, Salta, AR imported from iNaturalist photo 171995487 (cropped).jpg|120px]]|| [[Andesflamingo]] ||''Phoenicoparrus andinus,'' ||Ca. 99 cm i kroppslengd frå nebbspiss til haletupp,<ref name=andinus/> kroppsmasse mellom 1,5 og 4 kg.<ref name=Meyers/> Høgtliggande Andes i Bolivia inn i sørlege Peru, NE Chile og NW Argentina, til over 4000 moh.<ref name=andinus/>||(VU)||[[Fil:Phoenicoparrus andinus map.svg|80px]] |- |[[Fil:James Flamingo.jpg|120px]]|| [[Punaflamingo]] ||''Phoenicoparrus jamesi,'' ||0,9-1,1 m i kroppslengd, 2-2,5 kg i gjennomsnittleg kroppsmasse, lever i puna økoregion, opptil 4900 moh.<ref name=jamesi/>||(NT)||[[Fil:Phoenicoparrus jamesi map.svg|80px]] |} {{Bildeutsnitt med CSS |Image = FLAMENCOS_ANDINO.jpg |bSize = 700 |cWidth = 690 |cHeight = 250 |oTop = 80 |oLeft = 10 |Description = I flukt: Ein andesflamingo midt i biletet omgjeve av punaflamingoar |Location = center }} == Status, trugsmål og vern == [[Punaflamingo]] er rekna som [[nær truga]], medan [[andesflamingo]] er klassifisert som ein [[sårbar art]]. Populasjonen av punaflamingo er ca. 100&nbsp;000 modne individ i følgje teljingar i 2020 og er trudd å vere stabil.<ref name=iucnjamesi/> Andesflamingo har ikkje sikkert estimat for storleik av estimat i dag, men bestanden er minkande. Ei teljing i 2010 indikerte over 38&nbsp;000 individ.<ref name=iucnandinus/> Tidlegare var eggsanking for matauk og sal samt gruvedrift sterkaste trugsmål mot flamingoane, i dag går det føre seg [[litium]]utvinning i saltsjøar som innskrenkar og fragmenterer habitata. Tiltak for å verne desse artane omfattar mellom anna å førebygge sanking av egg, auke kunnskapen om flamingoane hos folk flest, og koordinere forsking, overvaking og vernetiltak med jamlege teljingar. <!-- == Evolusjon == Det er vanskeleg å fastslå det opphavlege opphavet til ''Phoenicoparrus'', men det finst teikn på at slekta oppstod i den nye verda og seinare skilde lag frå andre flamingogrupper. Ein reknar med at slekta først utvikla seg frå andesflamingoen. ''Phoenicoparrus'' skilde lag frå andre flamingogrupper for kring 2,56 millionar år sidan, medan dei to nolevande artane divergerte frå kvarandre for om lag 0,5–2,5 millionar år sidan.--> == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Phoenicoparrus|Phoenicoparrus]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. mai 2026'' {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|2|refs= <ref name=iucnandinus>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Phoenicoparrus andinus'' |volume=2020 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22697387A182422217.en |access-date=14.05.2026}}</ref> <ref name=iucnjamesi>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2025 |title=''Phoenicoparrus jamesi'' |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22697398A275207078.en|access-date=14.05.2026}}</ref> <ref name=Meyers>{{Cite web |last=Meyers |first=Jacob |title=Phoenicoparrus andinus (Andean flamingo) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Phoenicoparrus_andinus/ |access-date=14.05.2026 |website=Animal Diversity Web |language=en}}</ref> <ref name=andinus>{{cite BOW |citation=Mahmood, Z. A., B. D. Alarcon, K. G. Roberts, J. C. Patton, J. del Hoyo, P. F. D. Boesman, and E. Garcia (2020). Andean Flamingo (Phoenicoparrus andinus), version 2.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, B. K. Keeney, and S. M. Billerman, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.andfla2.02 }}</ref> <ref name=jamesi>{{cite BOW |citation=Rivas, C. E., V. Pantoja-Maggi, E. Mardones Muñoz, R. Tapia, J. Cabezas, N. Olmos-Moya, and M. Cortés-Norambuena (2024). James's Flamingo (Phoenicoparrus jamesi), version 2.0. In Birds of the World (F. Medrano and G. M. Kirwan, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.jamfla1.02 }}</ref> <ref name=sabat>{{cite journal |last1=Sabat |first1=Pablo |last2=Novoa |first2=F. Fernando |last3=Parada |first3=Mario |title=Digestive Constraints and Nutrient Hydrolysis in Nestlings of Two Flamingo Species |journal=The Condor |date=1 May 2001 |volume=103 |issue=2 |pages=396–399 |doi=10.1093/condor/103.2.396 |doi-access=free}}</ref> <ref name=avilist25>{{kjelde www |forfattar=AviList Core Team. 2025. |tittel=AviList: The Global Avian Checklist, v2025. |doi=10.2173/avilist.v2025 |url=https://doi.org/10.2173/avilist.v2025 |utgjevar=AviList: The Global Avian Checklist © 2025 by AviList Core Team is licensed under CC BY 4.0}}</ref> <ref name=NNKF>{{kjelde www |utgjevar=Norsk navnekomité for fugl (NNKF) |tittel=Norske navn på verdens fugler |url=https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/navn/ |dato=26.10.2025}}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Flamingofamilien]] [[Kategori:Fugleslekter]] nmffu0p3d30d9mywceibuj1tu3ic900 3653503 3653502 2026-05-15T19:20:18Z Roarjo 183 /* Status, trugsmål og vern */ 3653503 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = James's Flamingo MC.jpg | bilettekst = [[Punaflamingo]] (''Phoenicoparrus jamesi'') i [[Laguna Hedionda (Nor Lípez)]], Bolivia }} '''''Phoenicoparrus''''' er ei [[biologisk slekt]] i [[flamingofamilien]], Phoenicopteridae. Ho vart oppretta av [[Charles Lucien Bonaparte]] i 1856 og omfattar to artar som begge lever i grunne saltsjøar og andre våte område, særleg på og rundt [[Altiplano]] i sentrale [[Andes]] i [[Sør-Amerika]]. == Skildring == [[Fil:JamesFlamingo.jpg|mini|Nebbutforming. [[Andesflamingo]] (øvst) og [[punaflamingo]] (nedst)]] Slekta skil seg frå andre flamingogrupper ved at ho høyrer til gruppa med djupt kjølforma nebb, samstundes som begge artane manglar baktå. Det djupe, kjølforma nebbet åt desse artane er særleg tilpassa filtrering av næring frå vatn og slam i saltrike innsjøar, som er det typiske leveområdet deira. Føda inkluderer i stor grad [[kiselalgar]]. Skildaden i nebbforma gjev [[punaflamingoen]] eit føremon i å ta dei minste algane, under ca. 60 µm. [[Andesflamingoen]] et vanlegvis kiselalgar i området 61-120 µm. Han tar òg krepsdyrlarvar og insekt, mens punaflamingoen får i seg organisk materiale og bakteriar.<ref name=jamesi/><ref name=andinus/> Begge artane matar ungane sine med [[Kro i zoologien|krosekret]] gjennom dei første 4–7 levevekene til ungane. Sekretet inneheld meir feitt enn protein, men òg noko karbohydrat. <ref name=sabat/> <!-- Ungane får ikkje [[sukrose]] frå foreldra, og mangel på dette sukkerstoffet kan i enkelte tilfelle vere dødeleg. Ungfuglar har ofte høgare konsentrasjonar av arsen og jern i kroppen, og for store mengder kan vere skadelege. Vaksne fuglar, særleg hoer, har lågare jerninnhald i kroppen fordi egga og skala rundt egga inneheld mykje jern.--> Artane finst i våte, høgtliggande område i Andes, Sør-Amerika, mellom anna i nordlege [[Chile]], sørlege [[Peru]], [[Bolivia]] og i [[Argentina]]. === Åtferd === ''Phoenicoparrus''-flamingoar brukar mesteparten av tida til næringssøk, men òg til rørsler, hekking og fjørstell. Dei er nomadiske og vel ofte leveområde etter tilgang på mat og eigenskapane til vassmassane. Menneskeleg aktivitet som gruvedrift, ulovleg jakt og eggsanking påverkar både førekomst og åtferd hos fuglane. Slike aktivitetar kan føre til at flamingoane forlèt område eller oppgjev reira sine. Førekomsten varierer òg med vasstanden; fleire fuglar er vanlegvis samla når vassnivået er høgt enn når det er lågt. Sjølv om andesflamingo og punaflamingo høyrer til same slekta og lever i overlappande område, byggjer dei ofte reira noko skilde frå kvarandre. Begge artane brukar mykje tid på fjørstell og kvile.{{tr}} == Artsoversyn == Medlemmer av ''Phoenicoparrus'' i rekkjefølgje etter [[AviList]] v2025:<ref name=avilist25/> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name=NNKF/> {| class="wikitable" |- ! Bilete !! Norsk namn !! Vitskapleg namn !! scope="col" style="width: 450px;" | Kroppslengd og utbreiing !! [[Global_raudliste#Kriteria_for_raudlisting|Status]] !! Utbreiing |- |[[Fil:Andean Flamingo, Salta, AR imported from iNaturalist photo 171995487 (cropped).jpg|120px]]|| [[Andesflamingo]] ||''Phoenicoparrus andinus,'' ||Ca. 99 cm i kroppslengd frå nebbspiss til haletupp,<ref name=andinus/> kroppsmasse mellom 1,5 og 4 kg.<ref name=Meyers/> Høgtliggande Andes i Bolivia inn i sørlege Peru, NE Chile og NW Argentina, til over 4000 moh.<ref name=andinus/>||(VU)||[[Fil:Phoenicoparrus andinus map.svg|80px]] |- |[[Fil:James Flamingo.jpg|120px]]|| [[Punaflamingo]] ||''Phoenicoparrus jamesi,'' ||0,9-1,1 m i kroppslengd, 2-2,5 kg i gjennomsnittleg kroppsmasse, lever i puna økoregion, opptil 4900 moh.<ref name=jamesi/>||(NT)||[[Fil:Phoenicoparrus jamesi map.svg|80px]] |} {{Bildeutsnitt med CSS |Image = FLAMENCOS_ANDINO.jpg |bSize = 700 |cWidth = 690 |cHeight = 250 |oTop = 80 |oLeft = 10 |Description = I flukt: Ein andesflamingo midt i biletet omgjeve av punaflamingoar |Location = center }} == Status, trugsmål og vern == [[Punaflamingo]] er rekna som [[nær truga]], medan [[andesflamingo]] er klassifisert som ein [[sårbar art]]. Populasjonen av punaflamingo er ca. 100&nbsp;000 modne individ i følgje teljingar i 2020 og er trudd å vere stabil.<ref name=iucnjamesi/> Andesflamingo har ikkje sikkert estimat i dag, men bestanden er minkande. Ei teljing i 2010 indikerte over 38&nbsp;000 individ.<ref name=iucnandinus/> Tidlegare var eggsanking for matauk og sal samt gruvedrift sterkaste trugsmål mot flamingoane, i dag går det føre seg [[litium]]utvinning i saltsjøar som innskrenkar og fragmenterer habitata. Tiltak for å verne desse artane omfattar mellom anna å førebygge sanking av egg, auke kunnskapen om flamingoane hos folk flest, og koordinere forsking, overvaking og vernetiltak med jamlege teljingar. <!-- == Evolusjon == Det er vanskeleg å fastslå det opphavlege opphavet til ''Phoenicoparrus'', men det finst teikn på at slekta oppstod i den nye verda og seinare skilde lag frå andre flamingogrupper. Ein reknar med at slekta først utvikla seg frå andesflamingoen. ''Phoenicoparrus'' skilde lag frå andre flamingogrupper for kring 2,56 millionar år sidan, medan dei to nolevande artane divergerte frå kvarandre for om lag 0,5–2,5 millionar år sidan.--> == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen byggjer på «[[:en:Phoenicoparrus|Phoenicoparrus]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 14. mai 2026'' {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|2|refs= <ref name=iucnandinus>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Phoenicoparrus andinus'' |volume=2020 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22697387A182422217.en |access-date=14.05.2026}}</ref> <ref name=iucnjamesi>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2025 |title=''Phoenicoparrus jamesi'' |doi=10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22697398A275207078.en|access-date=14.05.2026}}</ref> <ref name=Meyers>{{Cite web |last=Meyers |first=Jacob |title=Phoenicoparrus andinus (Andean flamingo) |url=https://animaldiversity.org/accounts/Phoenicoparrus_andinus/ |access-date=14.05.2026 |website=Animal Diversity Web |language=en}}</ref> <ref name=andinus>{{cite BOW |citation=Mahmood, Z. A., B. D. Alarcon, K. G. Roberts, J. C. Patton, J. del Hoyo, P. F. D. Boesman, and E. Garcia (2020). Andean Flamingo (Phoenicoparrus andinus), version 2.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, B. K. Keeney, and S. M. Billerman, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.andfla2.02 }}</ref> <ref name=jamesi>{{cite BOW |citation=Rivas, C. E., V. Pantoja-Maggi, E. Mardones Muñoz, R. Tapia, J. Cabezas, N. Olmos-Moya, and M. Cortés-Norambuena (2024). James's Flamingo (Phoenicoparrus jamesi), version 2.0. In Birds of the World (F. Medrano and G. M. Kirwan, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.jamfla1.02 }}</ref> <ref name=sabat>{{cite journal |last1=Sabat |first1=Pablo |last2=Novoa |first2=F. Fernando |last3=Parada |first3=Mario |title=Digestive Constraints and Nutrient Hydrolysis in Nestlings of Two Flamingo Species |journal=The Condor |date=1 May 2001 |volume=103 |issue=2 |pages=396–399 |doi=10.1093/condor/103.2.396 |doi-access=free}}</ref> <ref name=avilist25>{{kjelde www |forfattar=AviList Core Team. 2025. |tittel=AviList: The Global Avian Checklist, v2025. |doi=10.2173/avilist.v2025 |url=https://doi.org/10.2173/avilist.v2025 |utgjevar=AviList: The Global Avian Checklist © 2025 by AviList Core Team is licensed under CC BY 4.0}}</ref> <ref name=NNKF>{{kjelde www |utgjevar=Norsk navnekomité for fugl (NNKF) |tittel=Norske navn på verdens fugler |url=https://www.birdlife.no/fuglekunnskap/navn/ |dato=26.10.2025}}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Flamingofamilien]] [[Kategori:Fugleslekter]] cjv2zpaiiiivm13pj82e4osl27uwzr2 0 430333 3653484 3653364 2026-05-15T14:09:25Z Ranveig 39 Malar 3653484 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Kristian Henrik Dyring''', ofte '''Kr. H Dyring''', ({{levde|4. august|1858|19. oktober|1945|Dyring, Kristian}}) var ein norsk boktrykkar og politikar frå [[Porsgrunn]]. Dyring var son til ein bokhandlar. Sjølv utdanna han seg til boktrykkar og grunnla i 1877 bladet Grenmar, redaktør i same frå 1879. Også i 1879 byrja han forlagsbokhandel. Dyring var medlem i bystyret frå 1891, varaordførar 1896–1904 og 1907-09. Valperioden 1910–12 var han [[ordførar]] i Porsgrunn. I ei rekke år var han ein sentral figur i næringslivet og i lagsverksemda i byen. Dyring gav også ut handbøker i fjørfeavl og var eit par år redaktør av Dyrenes Ven. Valbolkane 1895–97, 1906–09 og 1910–12 var Dyring varamann til [[Stortinget]] frå Porsgrunn for [[Høgre]]. Han møtte i 1896-sesjonen, i delar av 1908-sesjonen og heile 1909, samt i 1912 frå 11. juli. 1896 var han medlem i Justiskomiteen, 1908–09 i Militærkomiteen og 1912 i [[Lagtinget]] og Tollkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/e0e06ffb0395d64036e61e906e22466b?page=1&searchText=dyring Porsgrunns Dagblad, 20. oktober 1945] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1907-1909]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1910-1912]] [[Kategori:Norske boktrykkarar]] [[Kategori:Folk frå Porsgrunn]] rzjspai4kw6ivfuakvqhy17q1uvousl 0 430348 3653469 3653424 2026-05-15T13:09:46Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Steinar moldal]] til [[Steinar Moldal]] utan å lata etter ei omdirigering: Rettskriving 3653424 wikitext text/x-wiki <ref>{{Kjelde bok|tittel=Om det å lafte|bind=1|side=279}}</ref>Steinar Moldal (f.1948) arbeidde i 11 år som [[tømrar]] før han tok sveinebrev i 1975 og meisterbrev i 1977. I 1978 var han ferdig utdanna ingeniør. Etter utdanninga var han lærar i tømrarfag ved [[Hjerleid skole og håndverkssenter|Hjerleid]] vidaregåande skule i 25 år. Frå 1989 har han arbeidd med dokumentasjon av handverk over store delar av landet i regi av [[Maihaugen|Norsk Handverksinstitutt]]. Han har vore dagleg leiar av Senter for bygdekultur og Dovre handverksenter. Han har og stått for oppbygginga av Bygningshistorisk park på [[Dovre kommune|Dovre]] og vore ein sentral figur i oppbygginga av eit fagleg miljø kring [[tradisjonshandverk]]. 6orugogr8dascrvmt2wurlfcpej3si7 0 430358 3653473 2026-05-15T13:20:05Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:en:Special:Redirect/revision/1347845755|Patrick Byrne (musician)]]» 3653473 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist|alias=Pádraig Dall Ó Beirn|genre=Irish traditional music|yrke=Harper|instrument=Gaelic harp|aktive år=1820s–1863}} [[Fil:David_Octavius_Hill_and_Robert_Adamson_-_Patrick_Byrne,_about_1794_-_1863._Irish_Harpist_-_Google_Art_Project.jpg|mini|Fotografi av Patrick Byrne av Hill &amp;amp; Adamson (1845), kalotyp, 203 × 164 mm, Skotsk National GallerySkotske nasjonalgaleri]] '''Patrick Byrne''' or '''Pádraig Dall Ó Beirn''' (ca. 1794&#x2013;8. april 1863) var den siste kjende irske utøvaren av den historiske [[Keltisk harpe|keltiske harpa]], og den fyrste irske folkemusikaren til å bli fotografert. == Liv og karriere == Etter [[Belfast Harp Festival]] i 1792 blei det gjort ulike forsøk på å gjenoppliva spelet av den irske harpa (irsk ''Cláirseach''). Det blei skipa eit Irish Harp Society i byen og ein harpeskule for unge blinde gutar. Byrne, som blei fødd kring 1794 i [[Magheracloone]] sokn i Monaghan County, blei teken inn som elev ved harpeskulen i 1820. Belfast Society registrerte han som utdanna i 1821 «having acquired considerable proficiency on the instrument (60 tunes)».<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., p. 353.</ref> Han flytta deretter til [[London]] og spelte i ulike herskapshus. I 1829 blei han tildelt ein sølvmedalje av Shakespearean Club of [[Stratford-upon-Avon|Stratford på Avon]] som anerkjenning for evnene sine. Frå 1837 til 1845 var han basert i Skottland der han spelte for [[Victoria av Storbritannia|dronning Victoria]], og fekk tittel som Irish Harper to [[Albert av Sachsen-Coburg-Gotha|Prince Albert]].<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., p. 354.</ref> Då han var i [[Edinburgh]] blei han fotografert rundt 1. april 1845 av Hill &amp;amp; Adamson. Serien av [[kalotypi]] som blei teken av Hill & Adamson skal vera dei fyrste fotografia av ein harpespelar nokon stad i verda, og dei fyrste av ein irsk folkemusikar.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.earlygaelicharp.info/history/byrne.htm|tittel=''Patrick Byrne (1794-1863)'' – part of the history of the Gaelic harp|forfattar=Simon Chadwick|vitja=2013-09-03}}</ref> Nokre døme på desse bilda er no ved [[Scottish National Portrait Gallery]].<ref>{{Kjelde www|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait.php?LinkID=mp00690&role=sit&rNo=0|tittel=National Portrait Gallery - Portrait - NPG P6(146); Irish Harper (Patrick Byrne)|utgjevar=Npg.org.uk|vitja=2013-09-03}}</ref> Byrne vende tilbake til Irland i 1846/47 og blei tilsett som harpespelar av familien Shirley. Han er omtalt i fleire samtidige aviser som ein kjend og omtykt musikar. Ein omtale seier at «He could make the strings whisper like the sigh of the rising wind on a summer eve, or clang with a martial fierceness that made your pulses beat quicker.»<ref>Francis O’Neill, (1913) ''Irish Minstrels and Musicians'', p81-82.</ref> [[Edward Bunting]] samla inn to stykke frå Patrick Byrne, «Nurse Putting the Child to Sleep» og «Rose McWard».<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., pp.354-355.</ref> I tillegg til andre melodiar ein kjenner til at han har spelt er «An Chuilfhionn» og «Brian Boru's March». I 1855 blei Patrick Byrne æra på eit møte i Shirley Arms Hotel i [[Carrickmacross]] og gjeve ein pung med gull donert av innbyggjarane i fødestaden sin.<ref>Micheál Mac Diarmada. (2005) Mr. Patrick Byrne – The Blind Irish Harper. ''The Northern Standard'', 14 April, p.40.</ref> Han døydde i [[Dundalk]] den 8. april 1863 og er gravlagd i Carrickmacross. Den store innsamlaren av [[irsk musikk]], [[Francis O'Neill]], kalla han «den siste av dei store irske harpespelarane.»<ref>Francis O’Neill, (1913) ''Irish Minstrels and Musicians'', p. 82.</ref> Då han døydde enda også den gamle stilen med å spela irsk harpe. Eit anna fotografi som blei tatt av Patrick Byrne i seinare år blei publisert i ''Ulster Journal of Archaeology'' i 1911.<ref>{{Kjelde www|url=http://wirestrungharp.com/harps/harpers/byrne.html|tittel=Patrick Byrne, clarsair|utgjevar=Wirestrungharp.com|vitja=2013-09-03}}</ref> Det finst ikkje dokumentasjon om kven som tok fotografiet eller kva tid og kvar det blei tatt.<ref>Keith Sanger & Alison Kinnaird, (1992) – ''Tree of Strings / Crann nan Teud''. Temple: Kinmore Music, pp. 196-197.</ref> Frå 2007 har den lokale avdelinga av [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] organisert ei helg med musikkurs for å æra Patrick Byrne. Festivalen blir kalla ''Féile Patrick Byrne'' og blir halden årleg helga før [[påske]] i og rundt Carrickmacross.<ref>{{Kjelde www|url=http://comhaltas.ie/locations/detail/carrickmacross/|tittel=Comhaltas: Carrickmacross Branch|utgjevar=Comhaltas.ie|vitja=2013-09-03}}</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Patrick Byrne (musician)|Patrick Byrne (musician)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. mai 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Døde i 1863]] [[Kategori:Fødde i 1790-åra]] exwg831xuvncees74bgw13aeqbnsjgb 3653475 3653473 2026-05-15T13:27:22Z Ranveig 39 3653475 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist|namn=Patrick Byrne|alias=Pádraig Dall Ó Beirn|aktive år=1820-talet til 1863}} [[Fil:David_Octavius_Hill_and_Robert_Adamson_-_Patrick_Byrne,_about_1794_-_1863._Irish_Harpist_-_Google_Art_Project.jpg|mini|Fotografi av Patrick Byrne av Hill &amp;amp; Adamson (1845), kalotyp, 203 × 164 mm, Skotsk National GallerySkotske nasjonalgaleri]] '''Patrick Byrne''' or '''Pádraig Dall Ó Beirn''' (ca. {{levde-lua|1794-8. april 1863}}) var den siste kjende irske utøvaren av den historiske [[Keltisk harpe|keltiske harpa]], og den fyrste irske folkemusikaren til å bli fotografert. == Liv og karriere == Etter [[Belfast Harp Festival]] i 1792 blei det gjort ulike forsøk på å gjenoppliva spelet av den irske harpa (irsk ''Cláirseach''). Det blei skipa eit Irish Harp Society i byen og ein harpeskule for unge blinde gutar. Byrne, som blei fødd kring 1794 i [[Magheracloone]] sokn i Monaghan County, blei teken inn som elev ved harpeskulen i 1820. Belfast Society registrerte han som utdanna i 1821 «having acquired considerable proficiency on the instrument (60 tunes)».<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., p. 353.</ref> Han flytta deretter til [[London]] og spelte i ulike herskapshus. I 1829 blei han tildelt ein sølvmedalje av Shakespearean Club of [[Stratford-upon-Avon|Stratford på Avon]] som anerkjenning for evnene sine. Frå 1837 til 1845 var han basert i Skottland der han spelte for [[Victoria av Storbritannia|dronning Victoria]], og fekk tittel som Irish Harper to [[Albert av Sachsen-Coburg-Gotha|Prince Albert]].<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., p. 354.</ref> Då han var i [[Edinburgh]] blei han fotografert rundt 1. april 1845 av Hill &amp;amp; Adamson. Serien av [[kalotypi]] som blei teken av Hill & Adamson skal vera dei fyrste fotografia av ein harpespelar nokon stad i verda, og dei fyrste av ein irsk folkemusikar.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.earlygaelicharp.info/history/byrne.htm|tittel=''Patrick Byrne (1794-1863)'' – part of the history of the Gaelic harp|forfattar=Simon Chadwick|vitja=2013-09-03}}</ref> Nokre døme på desse bilda er no ved [[Scottish National Portrait Gallery]].<ref>{{Kjelde www|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait.php?LinkID=mp00690&role=sit&rNo=0|tittel=National Portrait Gallery - Portrait - NPG P6(146); Irish Harper (Patrick Byrne)|utgjevar=Npg.org.uk|vitja=2013-09-03}}</ref> Byrne vende tilbake til Irland i 1846/47 og blei tilsett som harpespelar av familien Shirley. Han er omtalt i fleire samtidige aviser som ein kjend og omtykt musikar. Ein omtale seier at «He could make the strings whisper like the sigh of the rising wind on a summer eve, or clang with a martial fierceness that made your pulses beat quicker.»<ref>Francis O’Neill, (1913) ''Irish Minstrels and Musicians'', p81-82.</ref> [[Edward Bunting]] samla inn to stykke frå Patrick Byrne, «Nurse Putting the Child to Sleep» og «Rose McWard».<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., pp.354-355.</ref> I tillegg til andre melodiar ein kjenner til at han har spelt er «An Chuilfhionn» og «Brian Boru's March». I 1855 blei Patrick Byrne æra på eit møte i Shirley Arms Hotel i [[Carrickmacross]] og gjeve ein pung med gull donert av innbyggjarane i fødestaden sin.<ref>Micheál Mac Diarmada. (2005) Mr. Patrick Byrne – The Blind Irish Harper. ''The Northern Standard'', 14 April, p.40.</ref> Han døydde i [[Dundalk]] den 8. april 1863 og er gravlagd i Carrickmacross. Den store innsamlaren av [[irsk musikk]], [[Francis O'Neill]], kalla han «den siste av dei store irske harpespelarane.»<ref>Francis O’Neill, (1913) ''Irish Minstrels and Musicians'', p. 82.</ref> Då han døydde enda også den gamle stilen med å spela irsk harpe. Eit anna fotografi som blei tatt av Patrick Byrne i seinare år blei publisert i ''Ulster Journal of Archaeology'' i 1911.<ref>{{Kjelde www|url=http://wirestrungharp.com/harps/harpers/byrne.html|tittel=Patrick Byrne, clarsair|utgjevar=Wirestrungharp.com|vitja=2013-09-03}}</ref> Det finst ikkje dokumentasjon om kven som tok fotografiet eller kva tid og kvar det blei tatt.<ref>Keith Sanger & Alison Kinnaird, (1992) – ''Tree of Strings / Crann nan Teud''. Temple: Kinmore Music, pp. 196-197.</ref> Frå 2007 har den lokale avdelinga av [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] organisert ei helg med musikkurs for å æra Patrick Byrne. Festivalen blir kalla ''Féile Patrick Byrne'' og blir halden årleg helga før [[påske]] i og rundt Carrickmacross.<ref>{{Kjelde www|url=http://comhaltas.ie/locations/detail/carrickmacross/|tittel=Comhaltas: Carrickmacross Branch|utgjevar=Comhaltas.ie|vitja=2013-09-03}}</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Patrick Byrne (musician)|Patrick Byrne (musician)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. mai 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Døde i 1863]] [[Kategori:Fødde i 1790-åra]] 8yub6nij3rr13z83856o4u9bzy74rec 3653476 3653475 2026-05-15T13:28:28Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Irske harpistar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653476 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist|namn=Patrick Byrne|alias=Pádraig Dall Ó Beirn|aktive år=1820-talet til 1863}} [[Fil:David_Octavius_Hill_and_Robert_Adamson_-_Patrick_Byrne,_about_1794_-_1863._Irish_Harpist_-_Google_Art_Project.jpg|mini|Fotografi av Patrick Byrne av Hill &amp;amp; Adamson (1845), kalotyp, 203 × 164 mm, Skotsk National GallerySkotske nasjonalgaleri]] '''Patrick Byrne''' or '''Pádraig Dall Ó Beirn''' (ca. {{levde-lua|1794-8. april 1863}}) var den siste kjende irske utøvaren av den historiske [[Keltisk harpe|keltiske harpa]], og den fyrste irske folkemusikaren til å bli fotografert. == Liv og karriere == Etter [[Belfast Harp Festival]] i 1792 blei det gjort ulike forsøk på å gjenoppliva spelet av den irske harpa (irsk ''Cláirseach''). Det blei skipa eit Irish Harp Society i byen og ein harpeskule for unge blinde gutar. Byrne, som blei fødd kring 1794 i [[Magheracloone]] sokn i Monaghan County, blei teken inn som elev ved harpeskulen i 1820. Belfast Society registrerte han som utdanna i 1821 «having acquired considerable proficiency on the instrument (60 tunes)».<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., p. 353.</ref> Han flytta deretter til [[London]] og spelte i ulike herskapshus. I 1829 blei han tildelt ein sølvmedalje av Shakespearean Club of [[Stratford-upon-Avon|Stratford på Avon]] som anerkjenning for evnene sine. Frå 1837 til 1845 var han basert i Skottland der han spelte for [[Victoria av Storbritannia|dronning Victoria]], og fekk tittel som Irish Harper to [[Albert av Sachsen-Coburg-Gotha|Prince Albert]].<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., p. 354.</ref> Då han var i [[Edinburgh]] blei han fotografert rundt 1. april 1845 av Hill &amp;amp; Adamson. Serien av [[kalotypi]] som blei teken av Hill & Adamson skal vera dei fyrste fotografia av ein harpespelar nokon stad i verda, og dei fyrste av ein irsk folkemusikar.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.earlygaelicharp.info/history/byrne.htm|tittel=''Patrick Byrne (1794-1863)'' – part of the history of the Gaelic harp|forfattar=Simon Chadwick|vitja=2013-09-03}}</ref> Nokre døme på desse bilda er no ved [[Scottish National Portrait Gallery]].<ref>{{Kjelde www|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait.php?LinkID=mp00690&role=sit&rNo=0|tittel=National Portrait Gallery - Portrait - NPG P6(146); Irish Harper (Patrick Byrne)|utgjevar=Npg.org.uk|vitja=2013-09-03}}</ref> Byrne vende tilbake til Irland i 1846/47 og blei tilsett som harpespelar av familien Shirley. Han er omtalt i fleire samtidige aviser som ein kjend og omtykt musikar. Ein omtale seier at «He could make the strings whisper like the sigh of the rising wind on a summer eve, or clang with a martial fierceness that made your pulses beat quicker.»<ref>Francis O’Neill, (1913) ''Irish Minstrels and Musicians'', p81-82.</ref> [[Edward Bunting]] samla inn to stykke frå Patrick Byrne, «Nurse Putting the Child to Sleep» og «Rose McWard».<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., pp.354-355.</ref> I tillegg til andre melodiar ein kjenner til at han har spelt er «An Chuilfhionn» og «Brian Boru's March». I 1855 blei Patrick Byrne æra på eit møte i Shirley Arms Hotel i [[Carrickmacross]] og gjeve ein pung med gull donert av innbyggjarane i fødestaden sin.<ref>Micheál Mac Diarmada. (2005) Mr. Patrick Byrne – The Blind Irish Harper. ''The Northern Standard'', 14 April, p.40.</ref> Han døydde i [[Dundalk]] den 8. april 1863 og er gravlagd i Carrickmacross. Den store innsamlaren av [[irsk musikk]], [[Francis O'Neill]], kalla han «den siste av dei store irske harpespelarane.»<ref>Francis O’Neill, (1913) ''Irish Minstrels and Musicians'', p. 82.</ref> Då han døydde enda også den gamle stilen med å spela irsk harpe. Eit anna fotografi som blei tatt av Patrick Byrne i seinare år blei publisert i ''Ulster Journal of Archaeology'' i 1911.<ref>{{Kjelde www|url=http://wirestrungharp.com/harps/harpers/byrne.html|tittel=Patrick Byrne, clarsair|utgjevar=Wirestrungharp.com|vitja=2013-09-03}}</ref> Det finst ikkje dokumentasjon om kven som tok fotografiet eller kva tid og kvar det blei tatt.<ref>Keith Sanger & Alison Kinnaird, (1992) – ''Tree of Strings / Crann nan Teud''. Temple: Kinmore Music, pp. 196-197.</ref> Frå 2007 har den lokale avdelinga av [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] organisert ei helg med musikkurs for å æra Patrick Byrne. Festivalen blir kalla ''Féile Patrick Byrne'' og blir halden årleg helga før [[påske]] i og rundt Carrickmacross.<ref>{{Kjelde www|url=http://comhaltas.ie/locations/detail/carrickmacross/|tittel=Comhaltas: Carrickmacross Branch|utgjevar=Comhaltas.ie|vitja=2013-09-03}}</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Patrick Byrne (musician)|Patrick Byrne (musician)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. mai 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Døde i 1863]] [[Kategori:Fødde i 1790-åra]] [[Kategori:Irske harpistar]] 57owezvf8uz87td22oi9jk8m4yv7qrz 3653477 3653476 2026-05-15T13:29:24Z Ranveig 39 3653477 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikkartist|namn=Patrick Byrne|alias=Pádraig Dall Ó Beirn|aktive år=1820-talet til 1863}} [[Fil:David_Octavius_Hill_and_Robert_Adamson_-_Patrick_Byrne,_about_1794_-_1863._Irish_Harpist_-_Google_Art_Project.jpg|mini|Fotografi av Patrick Byrne av Hill &amp;amp; Adamson (1845), kalotyp, 203 × 164 mm, Skotsk National GallerySkotske nasjonalgaleri]] '''Patrick Byrne''' or '''Pádraig Dall Ó Beirn''' (ca. {{levde-lua|1794-8. april 1863|sortering=Byrne, Patrick}}) var den siste kjende irske utøvaren av den historiske [[Keltisk harpe|keltiske harpa]], og den fyrste irske folkemusikaren til å bli fotografert. == Liv og karriere == Etter [[Belfast Harp Festival]] i 1792 blei det gjort ulike forsøk på å gjenoppliva spelet av den irske harpa (irsk ''Cláirseach''). Det blei skipa eit Irish Harp Society i byen og ein harpeskule for unge blinde gutar. Byrne, som blei fødd kring 1794 i [[Magheracloone]] sokn i Monaghan County, blei teken inn som elev ved harpeskulen i 1820. Belfast Society registrerte han som utdanna i 1821 «having acquired considerable proficiency on the instrument (60 tunes)».<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., p. 353.</ref> Han flytta deretter til [[London]] og spelte i ulike herskapshus. I 1829 blei han tildelt ein sølvmedalje av Shakespearean Club of [[Stratford-upon-Avon|Stratford på Avon]] som anerkjenning for evnene sine. Frå 1837 til 1845 var han basert i Skottland der han spelte for [[Victoria av Storbritannia|dronning Victoria]], og fekk tittel som Irish Harper to [[Albert av Sachsen-Coburg-Gotha|Prince Albert]].<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., p. 354.</ref> Då han var i [[Edinburgh]] blei han fotografert rundt 1. april 1845 av Hill &amp;amp; Adamson. Serien av [[kalotypi]] som blei teken av Hill & Adamson skal vera dei fyrste fotografia av ein harpespelar nokon stad i verda, og dei fyrste av ein irsk folkemusikar.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.earlygaelicharp.info/history/byrne.htm|tittel=''Patrick Byrne (1794-1863)'' – part of the history of the Gaelic harp|forfattar=Simon Chadwick|vitja=2013-09-03}}</ref> Nokre døme på desse bilda er no ved [[Scottish National Portrait Gallery]].<ref>{{Kjelde www|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/portrait.php?LinkID=mp00690&role=sit&rNo=0|tittel=National Portrait Gallery - Portrait - NPG P6(146); Irish Harper (Patrick Byrne)|utgjevar=Npg.org.uk|vitja=2013-09-03}}</ref> Byrne vende tilbake til Irland i 1846/47 og blei tilsett som harpespelar av familien Shirley. Han er omtalt i fleire samtidige aviser som ein kjend og omtykt musikar. Ein omtale seier at «He could make the strings whisper like the sigh of the rising wind on a summer eve, or clang with a martial fierceness that made your pulses beat quicker.»<ref>Francis O’Neill, (1913) ''Irish Minstrels and Musicians'', p81-82.</ref> [[Edward Bunting]] samla inn to stykke frå Patrick Byrne, «Nurse Putting the Child to Sleep» og «Rose McWard».<ref>[[Pádraigín Ní Uallacháin]], (2003) ''[[A Hidden Ulster|A Hidden Ulster – people, songs and traditions of Oriel]]''. Dublin: Four Courts Press Ltd., pp.354-355.</ref> I tillegg til andre melodiar ein kjenner til at han har spelt er «An Chuilfhionn» og «Brian Boru's March». I 1855 blei Patrick Byrne æra på eit møte i Shirley Arms Hotel i [[Carrickmacross]] og gjeve ein pung med gull donert av innbyggjarane i fødestaden sin.<ref>Micheál Mac Diarmada. (2005) Mr. Patrick Byrne – The Blind Irish Harper. ''The Northern Standard'', 14 April, p.40.</ref> Han døydde i [[Dundalk]] den 8. april 1863 og er gravlagd i Carrickmacross. Den store innsamlaren av [[irsk musikk]], [[Francis O'Neill]], kalla han «den siste av dei store irske harpespelarane.»<ref>Francis O’Neill, (1913) ''Irish Minstrels and Musicians'', p. 82.</ref> Då han døydde enda også den gamle stilen med å spela irsk harpe. Eit anna fotografi som blei tatt av Patrick Byrne i seinare år blei publisert i ''Ulster Journal of Archaeology'' i 1911.<ref>{{Kjelde www|url=http://wirestrungharp.com/harps/harpers/byrne.html|tittel=Patrick Byrne, clarsair|utgjevar=Wirestrungharp.com|vitja=2013-09-03}}</ref> Det finst ikkje dokumentasjon om kven som tok fotografiet eller kva tid og kvar det blei tatt.<ref>Keith Sanger & Alison Kinnaird, (1992) – ''Tree of Strings / Crann nan Teud''. Temple: Kinmore Music, pp. 196-197.</ref> Frå 2007 har den lokale avdelinga av [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] organisert ei helg med musikkurs for å æra Patrick Byrne. Festivalen blir kalla ''Féile Patrick Byrne'' og blir halden årleg helga før [[påske]] i og rundt Carrickmacross.<ref>{{Kjelde www|url=http://comhaltas.ie/locations/detail/carrickmacross/|tittel=Comhaltas: Carrickmacross Branch|utgjevar=Comhaltas.ie|vitja=2013-09-03}}</ref> == Kjelder == {{Fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Patrick Byrne (musician)|Patrick Byrne (musician)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. mai 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Fødde i 1790-åra]] [[Kategori:Irske harpistar]] 1lptozaveqg4cbhc3fo5ea2g1gl0pj6 0 430359 3653485 2026-05-15T17:38:31Z Njardarlogar 3022 snøgg spire frå fri SNL-artikkel 3653485 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua | taksonomi_WD = ja}} '''Vasslauparar''' (Gerridae) er ein [[biologisk familie|familie]] av [[insekt]] i underordenen [[teger]]. Dei lever på yta av stille [[innsjø]]ar eller langsamt rennande [[elv]]ar. Dei to attarste beinpara er særs lange og har vassavstøytande hår som gjer at vasslauparane kan flyta på og røra seg på vassyta. Dei er særs snøgge, og kan oppnå ein fart på over éin meter per sekund. == Kjelder == * {{snl|vannløpere|henta dato=15. mai 2026}} {{spire|biologi}} [[Kategori:Vasslauparar| ]] 5ebyzlq5ytzbbrqkoirz2gj4oamit0f 0 430360 3653486 2026-05-15T17:40:51Z Njardarlogar 3022 Omdirigerer til [[Vasslauparar]] 3653486 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Vasslauparar]] 0uemykk16rgv3iy3vgc4i8vwh3xcw2k 0 430361 3653487 2026-05-15T17:41:09Z Njardarlogar 3022 Omdirigerer til [[Vasslauparar]] 3653487 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Vasslauparar]] 0uemykk16rgv3iy3vgc4i8vwh3xcw2k 0 430362 3653488 2026-05-15T17:41:17Z Njardarlogar 3022 Omdirigerer til [[Vasslauparar]] 3653488 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Vasslauparar]] 0uemykk16rgv3iy3vgc4i8vwh3xcw2k 0 430363 3653489 2026-05-15T17:49:49Z Njardarlogar 3022 Omdirigerer til [[Vasslauparar]] 3653489 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Vasslauparar]] 0uemykk16rgv3iy3vgc4i8vwh3xcw2k 0 430365 3653513 2026-05-16T04:20:21Z Sigmundg 835 Omdirigerer til [[Blinkøks]] 3653513 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Blinkøks]] 0zxq2d52uiaryp6u0xr1nksjrw3a966 0 430366 3653535 2026-05-16T07:50:13Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:en:Special:Redirect/revision/1311606197|Alva B. Adams Tunnel]]» 3653535 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel|opna=1947}}'''Alva B. Adams-tunnelen''' er den viktigaste delen av det største prosjektet med å frakta vatn gjennom fjell i Colorado, [[Colorado-Big Thompson Project|Colorado-Big Thompson-prosjektet]] (C-BT). Tunnelen overfører vatn frå den vestlege kanten av nedslagsfeltet til [[Colorado-elva|Coloradoelva]] til fjellkjeda [[Front Range]] aust i Colorado. Han er 21,1 kilometer lang og har ein diameter på 2,97 meter. Tunnelen fell 33 meter ned langs heile lengda, og går i ei rett linje under [[det amerikanske vasskiljet]] frå vest til aust. Han går under [[Otis Peak]] i Rocky Mountain nasjonalpark. På det djupaste punktet av tunnelen er han kring 1.200 meter under overflata til fjelltoppene. Bygginga byrja 15. juni 1940, men blei sett på pause som følgje av prioriteringar under [[andre verdskrigen]], frå slutten av 1942 til august 1943. Tunnelen blei gjennomhola 31. mars 1944, ei hending som blei kringkasta over heile USA av NBC Radio. Tunnelen blei kalla opp etter hovudforkjemparen for han, den avdøde amerikanske senatoren [[Alva B. Adams]]. Prosjektet blei seremonielt opna 23. juni 1947.<ref name="usbr2">{{Kjelde www|url=http://www.usbr.gov/projects//ImageServer?imgName=Doc_1303159857902.pdf|tittel=Colorado-Big Thompson Project|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20150923112057/https://www.usbr.gov/projects//ImageServer?imgName=Doc_1303159857902.pdf|arkivdato=23 September 2015|forfattar=Autobee|førenamn=Robert|år=1996|utgjevar=U.S. Bureau of Reclamation|vitja=25 August 2011}}</ref> Vest for det amerikanske vasskiljet blir vatn til tunnelen pumpa inn frå Windy Gap Reservoir, Willow Creek Reservoir og andre nedslagsfelt til Coloradoelva til [[Granbysjøen]]. Frå Granbysjøen blir vatnet pumpa inn i Shadow Mountain-reservoaret og renn deretter til [[Grand Lake i Colorado|Grand Lake]], den største naturlege vassmassen i Colorado. Derfrå renn det gjennom tunnelen. Granbysjøen er det nest største reservoaret i Colorado, med ein nominell kapasitet på 0,58 km³.<ref>West slope water collection system Accessed 7 September 2011</ref> Når vatnet når Front Range på austsida av [[Rocky Mountains]], har det eit fall på nesten 0,8 på veg ned, og blir nytta til å produsera i fem kraftverk.<ref>C-BT and Alva B. Adams tunnel system Accessed 7 September 2011</ref> For å få krafta frå Front Range-kraftverka tilbake til pumpane på vestsida er det montert eit vasstett nitrogenfylt røyr med ein diameter 5 tommar (13 cm) som kan føra 69 000 volt i taket av tunnelen.<ref name="ncwcd1">{{Kjelde www|url=http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|tittel=East Portal (Adams Tunnel) by the Numbers|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20110723034724/http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|arkivdato=23 July 2011|utgjevar=Northern Colorado Water Conservancy District|vitja=25 August 2011}}</ref> Krafta blir nytta til å drive pumpene på vestsida av tunnelen, medan retkrafta blir selt. Vatnet i den vestlege skråninga blir lagra på Front Range i Mary's Lake, Lake Estes, Carter Lake (alle reservoar), Flatiron Reservoir, Horsetooth Reservoir og Boulder Reservoir for kraftproduksjon eller frislepping etter snøsmeltinga på toppane frå mai til juli.&nbsp; Tunnelen kan ha ei gjennomstrøyming på {{Omrekning|550|cuft/s|m3/s}}.<ref name="usbr1">{{Kjelde www|url=http://www.usbr.gov/projects/Project.jsp?proj_Name=Colorado-Big+Thompson+Project|tittel=Colorado-Big Thompson Project|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20120916140936/http://www.usbr.gov/projects/Project.jsp?proj_Name=Colorado-Big+Thompson+Project|arkivdato=2012-09-16|utgjevar=US Bureau of Reclamation|vitja=25 August 2011}}</ref> Han frakter ein gjennomsnittleg årleg total of {{Omrekning|213,000|acre.ft|km3}} vatn. Tunnelen kan transportera så mykje som {{Omrekning|1,100|acre.ft|m3}} på ein dag.<ref name="ncwcd1">{{Kjelde www|url=http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|tittel=East Portal (Adams Tunnel) by the Numbers|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20110723034724/http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|arkivdato=23 July 2011|utgjevar=Northern Colorado Water Conservancy District|vitja=25 August 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp "East Portal (Adams Tunnel) by the Numbers"]. Northern Colorado Water Conservancy District. [https://web.archive.org/web/20110723034724/http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp Archived] from the original on 23 July 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 August</span> 2011</span>.</cite></ref> Vatnet som blir flytta gjennom tunnelen er rekna som ein del av Colorado si tildeling av vatn frå Coloradoelva på {{Omrekning|3880000|acre.ft|km3}} per år, etter avtalen Colorado River Compact frå 1922. == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alva B. Adams Tunnel|Alva B. Adams Tunnel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. mai 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Tunnelar opna i 1947]] [[Kategori:Tunnelar i USA]] [[Kategori:Byggverk i Colorado]] [[Kategori:Vasstunnelar]] 638a0howdlbewu4l2xykd05fqce86t6 3653537 3653535 2026-05-16T07:51:28Z Ranveig 39 3653537 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel}} '''Alva B. Adams-tunnelen''' er den viktigaste delen av det største prosjektet med å frakta vatn gjennom fjell i Colorado, [[Colorado-Big Thompson Project|Colorado-Big Thompson-prosjektet]] (C-BT). Tunnelen overfører vatn frå den vestlege kanten av nedslagsfeltet til [[Colorado-elva|Coloradoelva]] til fjellkjeda [[Front Range]] aust i Colorado. Han er 21,1 kilometer lang og har ein diameter på 2,97 meter. Tunnelen fell 33 meter ned langs heile lengda, og går i ei rett linje under [[det amerikanske vasskiljet]] frå vest til aust. Han går under [[Otis Peak]] i Rocky Mountain nasjonalpark. På det djupaste punktet av tunnelen er han kring 1.200 meter under overflata til fjelltoppene. Bygginga byrja 15. juni 1940, men blei sett på pause som følgje av prioriteringar under [[andre verdskrigen]], frå slutten av 1942 til august 1943. Tunnelen blei gjennomhola 31. mars 1944, ei hending som blei kringkasta over heile USA av NBC Radio. Tunnelen blei kalla opp etter hovudforkjemparen for han, den avdøde amerikanske senatoren [[Alva B. Adams]]. Prosjektet blei seremonielt opna 23. juni 1947.<ref name="usbr2">{{Kjelde www|url=http://www.usbr.gov/projects//ImageServer?imgName=Doc_1303159857902.pdf|tittel=Colorado-Big Thompson Project|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20150923112057/https://www.usbr.gov/projects//ImageServer?imgName=Doc_1303159857902.pdf|arkivdato=23 September 2015|forfattar=Autobee|førenamn=Robert|år=1996|utgjevar=U.S. Bureau of Reclamation|vitja=25 August 2011}}</ref> Vest for det amerikanske vasskiljet blir vatn til tunnelen pumpa inn frå Windy Gap Reservoir, Willow Creek Reservoir og andre nedslagsfelt til Coloradoelva til [[Granbysjøen]]. Frå Granbysjøen blir vatnet pumpa inn i Shadow Mountain-reservoaret og renn deretter til [[Grand Lake i Colorado|Grand Lake]], den største naturlege vassmassen i Colorado. Derfrå renn det gjennom tunnelen. Granbysjøen er det nest største reservoaret i Colorado, med ein nominell kapasitet på 0,58 km³.<ref>West slope water collection system Accessed 7 September 2011</ref> Når vatnet når Front Range på austsida av [[Rocky Mountains]], har det eit fall på nesten 0,8 på veg ned, og blir nytta til å produsera i fem kraftverk.<ref>C-BT and Alva B. Adams tunnel system Accessed 7 September 2011</ref> For å få krafta frå Front Range-kraftverka tilbake til pumpane på vestsida er det montert eit vasstett nitrogenfylt røyr med ein diameter 5 tommar (13 cm) som kan føra 69 000 volt i taket av tunnelen.<ref name="ncwcd1">{{Kjelde www|url=http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|tittel=East Portal (Adams Tunnel) by the Numbers|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20110723034724/http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|arkivdato=23 July 2011|utgjevar=Northern Colorado Water Conservancy District|vitja=25 August 2011}}</ref> Krafta blir nytta til å drive pumpene på vestsida av tunnelen, medan retkrafta blir selt. Vatnet i den vestlege skråninga blir lagra på Front Range i Mary's Lake, Lake Estes, Carter Lake (alle reservoar), Flatiron Reservoir, Horsetooth Reservoir og Boulder Reservoir for kraftproduksjon eller frislepping etter snøsmeltinga på toppane frå mai til juli.&nbsp; Tunnelen kan ha ei gjennomstrøyming på {{Omrekning|550|cuft/s|m3/s}}.<ref name="usbr1">{{Kjelde www|url=http://www.usbr.gov/projects/Project.jsp?proj_Name=Colorado-Big+Thompson+Project|tittel=Colorado-Big Thompson Project|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20120916140936/http://www.usbr.gov/projects/Project.jsp?proj_Name=Colorado-Big+Thompson+Project|arkivdato=2012-09-16|utgjevar=US Bureau of Reclamation|vitja=25. august 2011}}</ref> Han frakter ein gjennomsnittleg årleg total of {{Omrekning|213,000|acre.ft|km3}} vatn. Tunnelen kan transportera så mykje som {{Omrekning|1,100|acre.ft|m3}} på ein dag.<ref name="ncwcd1"/> Vatnet som blir flytta gjennom tunnelen er rekna som ein del av Colorado si tildeling av vatn frå Coloradoelva på {{Omrekning|3880000|acre.ft|km3}} per år, etter avtalen Colorado River Compact frå 1922. == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alva B. Adams Tunnel|Alva B. Adams Tunnel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. mai 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Tunnelar opna i 1947]] [[Kategori:Tunnelar i USA]] [[Kategori:Byggverk i Colorado]] [[Kategori:Vasstunnelar]] 39gkvqyawatoe0vmqdwwp1abviaqeb8 3653538 3653537 2026-05-16T07:52:37Z Ranveig 39 3653538 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel}} '''Alva B. Adams-tunnelen''' er den viktigaste delen av det største prosjektet med å frakta vatn gjennom fjell i Colorado, [[Colorado-Big Thompson Project|Colorado-Big Thompson-prosjektet]] (C-BT). Tunnelen overfører vatn frå den vestlege kanten av nedslagsfeltet til [[Colorado-elva|Coloradoelva]] til fjellkjeda [[Front Range]] aust i Colorado. Han er 21,1 kilometer lang og har ein diameter på 2,97 meter. Tunnelen fell 33 meter ned langs heile lengda, og går i ei rett linje under [[det amerikanske vasskiljet]] frå vest til aust. Han går under [[Otis Peak]] i Rocky Mountain nasjonalpark. På det djupaste punktet av tunnelen er han kring 1.200 meter under overflata til fjelltoppene. Bygginga byrja 15. juni 1940, men blei sett på pause som følgje av prioriteringar under [[andre verdskrigen]], frå slutten av 1942 til august 1943. Tunnelen blei gjennomhola 31. mars 1944, ei hending som blei kringkasta over heile USA av NBC Radio. Tunnelen blei kalla opp etter hovudforkjemparen for han, den avdøde amerikanske senatoren [[Alva B. Adams]]. Prosjektet blei seremonielt opna 23. juni 1947.<ref name="usbr2">{{Kjelde www|url=http://www.usbr.gov/projects//ImageServer?imgName=Doc_1303159857902.pdf|tittel=Colorado-Big Thompson Project|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20150923112057/https://www.usbr.gov/projects//ImageServer?imgName=Doc_1303159857902.pdf|arkivdato=23 September 2015|forfattar=Autobee|førenamn=Robert|år=1996|utgjevar=U.S. Bureau of Reclamation|vitja=25 August 2011}}</ref> Vest for det amerikanske vasskiljet blir vatn til tunnelen pumpa inn frå Windy Gap Reservoir, Willow Creek Reservoir og andre nedslagsfelt til Coloradoelva til [[Granbysjøen]]. Frå Granbysjøen blir vatnet pumpa inn i Shadow Mountain-reservoaret og renn deretter til [[Grand Lake i Colorado|Grand Lake]], den største naturlege vassmassen i Colorado. Derfrå renn det gjennom tunnelen. Granbysjøen er det nest største reservoaret i Colorado, med ein nominell kapasitet på 0,58 km³.<ref>West slope water collection system Accessed 7 September 2011</ref> Når vatnet når Front Range på austsida av [[Rocky Mountains]], har det eit fall på nesten 0,8 på veg ned, og blir nytta til å produsera i fem kraftverk.<ref>C-BT and Alva B. Adams tunnel system Accessed 7 September 2011</ref> For å få krafta frå Front Range-kraftverka tilbake til pumpane på vestsida er det montert eit vasstett nitrogenfylt røyr med ein diameter 5 tommar (13 cm) som kan føra 69 000 volt i taket av tunnelen.<ref name="ncwcd1">{{Kjelde www|url=http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|tittel=East Portal (Adams Tunnel) by the Numbers|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20110723034724/http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|arkivdato=23 July 2011|utgjevar=Northern Colorado Water Conservancy District|vitja=25 August 2011}}</ref> Krafta blir nytta til å drive pumpene på vestsida av tunnelen, medan retkrafta blir selt. Vatnet i den vestlege skråninga blir lagra på Front Range i Mary's Lake, Lake Estes, Carter Lake (alle reservoar), Flatiron Reservoir, Horsetooth Reservoir og Boulder Reservoir for kraftproduksjon eller frislepping etter snøsmeltinga på toppane frå mai til juli.&nbsp; Tunnelen kan ha ei gjennomstrøyming på {{Omrekning|550|cuft/s|m3/s}}.<ref name="usbr1">{{Kjelde www|url=http://www.usbr.gov/projects/Project.jsp?proj_Name=Colorado-Big+Thompson+Project|tittel=Colorado-Big Thompson Project|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20120916140936/http://www.usbr.gov/projects/Project.jsp?proj_Name=Colorado-Big+Thompson+Project|arkivdato=2012-09-16|utgjevar=US Bureau of Reclamation|vitja=25. august 2011}}</ref> Han frakter ein gjennomsnittleg årleg total på 0,263 km³ vatn. Tunnelen kan transportera så mykje som {{Omrekning|1,100|acre.ft|m3}} på ein dag.<ref name="ncwcd1"/> Vatnet som blir flytta gjennom tunnelen er rekna som ein del av Colorado si tildeling av vatn frå Coloradoelva på {{Omrekning|3880000|acre.ft|km3}} per år, etter avtalen Colorado River Compact frå 1922. == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alva B. Adams Tunnel|Alva B. Adams Tunnel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. mai 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar opna i 1947]] [[Kategori:Tunnelar i USA]] [[Kategori:Byggverk i Colorado]] [[Kategori:Vasstunnelar]] 0wkq9rao9roj11eh7c6stdsai0mkshj 3653540 3653538 2026-05-16T07:54:24Z Ranveig 39 3653540 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tunnel}} '''Alva B. Adams-tunnelen''' er den viktigaste delen av det største prosjektet med å frakta vatn gjennom fjell i Colorado, [[Colorado-Big Thompson Project|Colorado-Big Thompson-prosjektet]] (C-BT). Tunnelen overfører vatn frå den vestlege kanten av nedslagsfeltet til [[Colorado-elva|Coloradoelva]] til fjellkjeda [[Front Range]] aust i Colorado. Han er 21,1 kilometer lang og har ein diameter på 2,97 meter. Tunnelen fell 33 meter ned langs heile lengda, og går i ei rett linje under [[det amerikanske vasskiljet]] frå vest til aust. Han går under [[Otis Peak]] i Rocky Mountain nasjonalpark. På det djupaste punktet av tunnelen er han kring 1.200 meter under overflata til fjelltoppene. Bygginga byrja 15. juni 1940, men blei sett på pause som følgje av prioriteringar under [[andre verdskrigen]], frå slutten av 1942 til august 1943. Tunnelen blei gjennomhola 31. mars 1944, ei hending som blei kringkasta over heile USA av NBC Radio. Tunnelen blei kalla opp etter hovudforkjemparen for han, den avdøde amerikanske senatoren [[Alva B. Adams]]. Prosjektet blei seremonielt opna 23. juni 1947.<ref name="usbr2">{{Kjelde www|url=http://www.usbr.gov/projects//ImageServer?imgName=Doc_1303159857902.pdf|tittel=Colorado-Big Thompson Project|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20150923112057/https://www.usbr.gov/projects//ImageServer?imgName=Doc_1303159857902.pdf|arkivdato=23 September 2015|forfattar=Autobee|førenamn=Robert|år=1996|utgjevar=U.S. Bureau of Reclamation|vitja=25. august 2011}}</ref> Vest for det amerikanske vasskiljet blir vatn til tunnelen pumpa inn frå Windy Gap Reservoir, Willow Creek Reservoir og andre nedslagsfelt til Coloradoelva til [[Granbysjøen]]. Frå Granbysjøen blir vatnet pumpa inn i Shadow Mountain-reservoaret og renn deretter til [[Grand Lake i Colorado|Grand Lake]], den største naturlege vassmassen i Colorado. Derfrå renn det gjennom tunnelen. Granbysjøen er det nest største reservoaret i Colorado, med ein nominell kapasitet på 0,58 km³.<ref>{{citation|url=http://www.ncwcd.org/project_features/West_Slope_Map.asp|title=West slope water collection system |accessdate=7. september 2011}}</ref> Når vatnet når Front Range på austsida av [[Rocky Mountains]], har det eit fall på nesten 0,8 på veg ned, og blir nytta til å produsera i fem kraftverk.<ref>{{citation|url=http://www.ncwcd.org/project_features/location_map.asp|title=C-BT and Alva B. Adams tunnel system |accessdate= 7. september 2011}}</ref> For å få krafta frå Front Range-kraftverka tilbake til pumpane på vestsida er det montert eit vasstett nitrogenfylt røyr med ein diameter 5 tommar (13 cm) som kan føra 69 000 volt i taket av tunnelen.<ref name="ncwcd1">{{Kjelde www|url=http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|tittel=East Portal (Adams Tunnel) by the Numbers|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20110723034724/http://www.ncwcd.org/project_features/East_Portal_numbers.asp|arkivdato=23 July 2011|utgjevar=Northern Colorado Water Conservancy District|vitja=25. august 2011}}</ref> Krafta blir nytta til å drive pumpene på vestsida av tunnelen, medan restkrafta blir selt. Vatnet i den vestlege skråninga blir lagra på Front Range i Mary's Lake, Lake Estes, Carter Lake (alle reservoar), Flatiron Reservoir, Horsetooth Reservoir og Boulder Reservoir for kraftproduksjon eller frislepping etter snøsmeltinga på toppane frå mai til juli.&nbsp; Tunnelen kan ha ei gjennomstrøyming på {{Omrekning|550|cuft/s|m3/s}}.<ref name="usbr1">{{Kjelde www|url=http://www.usbr.gov/projects/Project.jsp?proj_Name=Colorado-Big+Thompson+Project|tittel=Colorado-Big Thompson Project|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20120916140936/http://www.usbr.gov/projects/Project.jsp?proj_Name=Colorado-Big+Thompson+Project|arkivdato=2012-09-16|utgjevar=US Bureau of Reclamation|vitja=25. august 2011}}</ref> Han frakter ein gjennomsnittleg årleg total på 0,263 km³ vatn. Tunnelen kan transportera så mykje som {{Omrekning|1,100|acre.ft|m3}} på ein dag.<ref name="ncwcd1"/> Vatnet som blir flytta gjennom tunnelen er rekna som ein del av Colorado si tildeling av vatn frå Coloradoelva på {{Omrekning|3880000|acre.ft|km3}} per år, etter avtalen Colorado River Compact frå 1922. == Kjelder == {{Fotnoteliste}}{{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Alva B. Adams Tunnel|Alva B. Adams Tunnel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 16. mai 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tunnelar opna i 1947]] [[Kategori:Tunnelar i USA]] [[Kategori:Byggverk i Colorado]] [[Kategori:Vasstunnelar]] culpghhpeif278n4xidfd4u2dfokido 0 430367 3653536 2026-05-16T07:50:35Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[Alva B. Adams-tunnelen]] 3653536 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Alva B. Adams-tunnelen]] 2n6o0xd0n5cr7meplclycto8y9mxijp 0 430368 3653541 2026-05-16T08:14:10Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:no:Special:Redirect/revision/25439406|Conradh na Gaeilge]]» 3653541 wikitext text/x-wiki '''Conradh na Gaeilge''' ({{IPA|['kʌnɹæ næ 'gweɪlgæ]}}{{IPA|['kʌnɹæ næ 'gweɪlgæ]}}{{IPA|['kʌnɹæ næ 'gweɪlgæ]}}, historisk kjent på [[engelsk]] som '''Gaelic League''', «Gælisk forbund») er ein sosial og kulturell organisasjon som arbeider for å bevara [[irsk]] som eit levande talespråk i [[Øya Irland|Irland]] og over heile verda. Organisasjonen blei grunnlagd 31. juli 1893 av [[Douglas Hyde]] frå Frenchpark i [[County Roscommon|Roscommon]], som var den fyrste leiaren, i lag med Eugene O’Growney, [[Eoin MacNeill|Eoin Macneill]], Luke K. Walsh og andre. Han stod fram som etterfølgjaren til fleire grupper frå 1800-talet, som Gaelic Union, og blei raskt den viktigaste organisasjonen til fremje av gælisk kultur i Irland.<ref name="History">[https://cnag.ie/en/?view=article&id=22:a-brief-history-of-the-conradh&catid=25 «A Brief History of Conradh na Gaeilge»], ''Conradh na Gaeilge''</ref> Den fyrste avisa som blei gitt ut av organisasjonen var ''[[An Claidheamh Soluis]]'' («Sverdet til lyset»);<ref>Murphy, Brian P. (2005): [https://books.google.com/books?id=0ESaAAAACAAJ&q=The+Catholic+Bulletin+and+Republican+Ireland ''The Catholic Bulletin and Republican Ireland: with special reference to J. J. O'Kelly ('Sceilg')'']. London: Athol Books. ISBN 0-85034-108-6; s. 51–53.</ref> den mest kjende redaktøren for denne var [[Pádraig Pearse]]. Mottoet til forbundet var «Sinn Féin, Sinn Féin amháin» (‘Oss sjølve, oss åleine’).<ref>Murphy, Brian P. (2005): [https://books.google.com/books?id=0ESaAAAACAAJ&q=The+Catholic+Bulletin+and+Republican+Ireland ''The Catholic Bulletin and Republican Ireland: with special reference to J. J. O'Kelly ('Sceilg')'']. London: Athol Books. ISBN 0-85034-108-6; s. 51–53.</ref> Medan Douglas Hyde lykkast i å trekkja fagforeningarfolk til sambandet, gav organisasjonen i aukande grad uttrykk for den nasjonalistiske impulsen bak språkvekkinga. Frå 1915 anerkjende medlemmar leiarskapen til [[Irish Republican Brotherhood]] i kampen for irsk statsdanning. Etter opprettinga av [[Den irske fristaten]], og avgrensa framsteg med omsyn til undervising og offisiell bruk av det irske språket, overførte mange medlemmar forpliktingane sine til dei nye institusjonane, dei politiske partia og utdanningssystemet. == Organisasjonen i dag == [[Fil:Conradh_na_Gaeilge_Baile_Átha_Cliath_2006.jpg|venstre|mini|Kontora til Conradh na Gaeilge i Dublin.]] I seinare år har organisasjonen hatt meir av ei bakgrunnsrolle i det offentlege livet. Ein av dei viktigaste kampanjane han har drive er å få anerkjent irsk som eit offisielt språk i [[Den europeiske unionen|EU]]. Conradh na Gaeilge var i byrjinga av 2000-åra innblanda i ein strid med partiet [[Fine Gael]], som føreslo å fjerna irsk som obligatorisk fag på avgangseksamen frå grunnskulen. Organisasjonen oppfordra veljarar til å berre stemme på kandidatar som var for å halda på irsk som obligatorisk fag. Organisasjonen er særleg sterk i [[Nord-Irland]], medan det i staten Irland berre er nokre få aktive lokallag. I 2008 vedtok Conradh na Gaeilge nye vedtekter, der referansane til «irsk fridom» frå etter 1915 blei fjerna, samtidig som dei stadfesta ambisjonen om å gjenoppretta irsk som kvardagsspråk i heile Irland.<ref>[https://cnag.ie/en/news/316-exciting-new-era-for-the-conradh.html «Exciting New Era for the Conradh»] (pressemedling). ''News: Conradh na Gaeilge.'' 22. august 2013.</ref> I Nord-Irland kjempa organisasjonen for ein lov om irsk språk, ''Irish Language Act''.<ref>McClafferty, Enda (26. oktober 2022): [https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597 «Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament»], ''BBC News''</ref> Då Nord-Irland ikkje hadde ei fungerande nasjonalforsamling innlemma [[det britiske parlamentet]] i 2022 mange av dei foreslåtte føresegnene i Loven om identitets- og språk for Nord-Irland, ''Identity and Language (Northern Ireland) Act''.<ref>[https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2022/45/contents «Identity and Language (Northern Ireland) Act 2022»], ''Legislation.gov.uk''</ref> [[Kategori:Keltiske språk]] [[Kategori:Irske organisasjonar]] [[Kategori:6°V]] [[Kategori:53°N]] o5z28k0l2bjphgxum8cugh0mq3x0saa 3653542 3653541 2026-05-16T08:15:20Z Ranveig 39 3653542 wikitext text/x-wiki {{infoboks organisasjon}} '''Conradh na Gaeilge''', historisk kjend på [[engelsk]] som '''Gaelic League''', «Gælisk forbund») er ein sosial og kulturell organisasjon som arbeider for å bevara [[irsk]] som eit levande talespråk i [[Øya Irland|Irland]] og over heile verda. Organisasjonen blei grunnlagd 31. juli 1893 av [[Douglas Hyde]] frå Frenchpark i [[County Roscommon|Roscommon]], som var den fyrste leiaren, i lag med Eugene O’Growney, [[Eoin MacNeill|Eoin Macneill]], Luke K. Walsh og andre. Han stod fram som etterfølgjaren til fleire grupper frå 1800-talet, som Gaelic Union, og blei raskt den viktigaste organisasjonen til fremje av gælisk kultur i Irland.<ref name="History">[https://cnag.ie/en/?view=article&id=22:a-brief-history-of-the-conradh&catid=25 «A Brief History of Conradh na Gaeilge»], ''Conradh na Gaeilge''</ref> Den fyrste avisa som blei gitt ut av organisasjonen var ''[[An Claidheamh Soluis]]'' («Sverdet til lyset»);<ref>Murphy, Brian P. (2005): [https://books.google.com/books?id=0ESaAAAACAAJ&q=The+Catholic+Bulletin+and+Republican+Ireland ''The Catholic Bulletin and Republican Ireland: with special reference to J. J. O'Kelly ('Sceilg')'']. London: Athol Books. ISBN 0-85034-108-6; s. 51–53.</ref> den mest kjende redaktøren for denne var [[Pádraig Pearse]]. Mottoet til forbundet var «Sinn Féin, Sinn Féin amháin» (‘Oss sjølve, oss åleine’).<ref>Murphy, Brian P. (2005): [https://books.google.com/books?id=0ESaAAAACAAJ&q=The+Catholic+Bulletin+and+Republican+Ireland ''The Catholic Bulletin and Republican Ireland: with special reference to J. J. O'Kelly ('Sceilg')'']. London: Athol Books. ISBN 0-85034-108-6; s. 51–53.</ref> Medan Douglas Hyde lykkast i å trekkja fagforeningarfolk til sambandet, gav organisasjonen i aukande grad uttrykk for den nasjonalistiske impulsen bak språkvekkinga. Frå 1915 anerkjende medlemmar leiarskapen til [[Irish Republican Brotherhood]] i kampen for irsk statsdanning. Etter opprettinga av [[Den irske fristaten]], og avgrensa framsteg med omsyn til undervising og offisiell bruk av det irske språket, overførte mange medlemmar forpliktingane sine til dei nye institusjonane, dei politiske partia og utdanningssystemet. == Organisasjonen i dag == [[Fil:Conradh_na_Gaeilge_Baile_Átha_Cliath_2006.jpg|venstre|mini|Kontora til Conradh na Gaeilge i Dublin.]] I seinare år har organisasjonen hatt meir av ei bakgrunnsrolle i det offentlege livet. Ein av dei viktigaste kampanjane han har drive er å få anerkjent irsk som eit offisielt språk i [[Den europeiske unionen|EU]]. Conradh na Gaeilge var i byrjinga av 2000-åra innblanda i ein strid med partiet [[Fine Gael]], som føreslo å fjerna irsk som obligatorisk fag på avgangseksamen frå grunnskulen. Organisasjonen oppfordra veljarar til å berre stemme på kandidatar som var for å halda på irsk som obligatorisk fag. Organisasjonen er særleg sterk i [[Nord-Irland]], medan det i staten Irland berre er nokre få aktive lokallag. I 2008 vedtok Conradh na Gaeilge nye vedtekter, der referansane til «irsk fridom» frå etter 1915 blei fjerna, samtidig som dei stadfesta ambisjonen om å gjenoppretta irsk som kvardagsspråk i heile Irland.<ref>[https://cnag.ie/en/news/316-exciting-new-era-for-the-conradh.html «Exciting New Era for the Conradh»] (pressemedling). ''News: Conradh na Gaeilge.'' 22. august 2013.</ref> I Nord-Irland kjempa organisasjonen for ein lov om irsk språk, ''Irish Language Act''.<ref>McClafferty, Enda (26. oktober 2022): [https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597 «Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament»], ''BBC News''</ref> Då Nord-Irland ikkje hadde ei fungerande nasjonalforsamling innlemma [[det britiske parlamentet]] i 2022 mange av dei foreslåtte føresegnene i Loven om identitets- og språk for Nord-Irland, ''Identity and Language (Northern Ireland) Act''.<ref>[https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2022/45/contents «Identity and Language (Northern Ireland) Act 2022»], ''Legislation.gov.uk''</ref> ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Conradh na Gaeilge|Conradh na Gaeilge]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 16. mai 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Keltiske språk]] [[Kategori:Irske organisasjonar]] [[Kategori:6°V]] [[Kategori:53°N]] 0w795e1qrzvxe8w3fcyzohq3vcv3sgq 0 430369 3653543 2026-05-16T08:16:25Z Ranveig 39 Omdirigerer til [[Conradh na Gaeilge]] 3653543 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Conradh na Gaeilge]] 3g40uxubn9yhugu9kshjbfhy3qdnhp9 0 430370 3653545 2026-05-16T08:33:04Z Migne 2086 Oppretta sida med «[[Fil:Jon Gunnes.jpg|mini|]] '''Jon Gunnes''' ({{fødd|8. november|1956|Gunnes}}) er ein ingeniør og politikar som representerte [[Sør-Trøndelag]] og partiet [[Venstre]] i [[Stortinget]] 2017–21. Gunnes utdanna seg 1977-79 i elektro sterkstraum ved Trondheim Ingeniørhøyskole og i sosial[[økonomi]] 1984 ved [[Universitetet i Oslo]]. Etter å ha arbeidd for [[Statkraft]] nokre år, var han 1984–86 og 1991–97 tilsett i Trondheim Elektrisitetsverk. 1986–91…» 3653545 wikitext text/x-wiki [[Fil:Jon Gunnes.jpg|mini|]] '''Jon Gunnes''' ({{fødd|8. november|1956|Gunnes}}) er ein ingeniør og politikar som representerte [[Sør-Trøndelag]] og partiet [[Venstre]] i [[Stortinget]] 2017–21. Gunnes utdanna seg 1977-79 i elektro sterkstraum ved Trondheim Ingeniørhøyskole og i sosial[[økonomi]] 1984 ved [[Universitetet i Oslo]]. Etter å ha arbeidd for [[Statkraft]] nokre år, var han 1984–86 og 1991–97 tilsett i Trondheim Elektrisitetsverk. 1986–91 hadde han jobb i Samkøyringa av kraftverka i Noreg, og 1997–2007 var han avdelingsleiar i firmaet Powel. Gunnes var medlem 1995–99 i Trondheim bystyre og på ny frå 2007, då med sete i formannskapet. 2014–18 var han med i Venstre sitt landsstyre. Perioden 2015–17 var han kommunalråd. Gjennom stortingsvalet 2017 fekk han plass i Stortinget på sørtrønderbenken. I fireårsperioden var han medlem av Transport- og kommunikasjonskomitéen. 2006-08 var Gunnes leiar av [[Byåsen Idrettslag]]. ==Kjelder== *[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=JG&tab=Biography stortinget.no] ke1xk48edxj3z1v7603yu35ynh11gac 3653546 3653545 2026-05-16T08:33:23Z Migne 2086 la til [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653546 wikitext text/x-wiki [[Fil:Jon Gunnes.jpg|mini|]] '''Jon Gunnes''' ({{fødd|8. november|1956|Gunnes}}) er ein ingeniør og politikar som representerte [[Sør-Trøndelag]] og partiet [[Venstre]] i [[Stortinget]] 2017–21. Gunnes utdanna seg 1977-79 i elektro sterkstraum ved Trondheim Ingeniørhøyskole og i sosial[[økonomi]] 1984 ved [[Universitetet i Oslo]]. Etter å ha arbeidd for [[Statkraft]] nokre år, var han 1984–86 og 1991–97 tilsett i Trondheim Elektrisitetsverk. 1986–91 hadde han jobb i Samkøyringa av kraftverka i Noreg, og 1997–2007 var han avdelingsleiar i firmaet Powel. Gunnes var medlem 1995–99 i Trondheim bystyre og på ny frå 2007, då med sete i formannskapet. 2014–18 var han med i Venstre sitt landsstyre. Perioden 2015–17 var han kommunalråd. Gjennom stortingsvalet 2017 fekk han plass i Stortinget på sørtrønderbenken. I fireårsperioden var han medlem av Transport- og kommunikasjonskomitéen. 2006-08 var Gunnes leiar av [[Byåsen Idrettslag]]. ==Kjelder== *[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=JG&tab=Biography stortinget.no] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] jpwddac54ac1a5gpq6nomp7p176nh7w 3653547 3653546 2026-05-16T08:33:36Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske ingeniørar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653547 wikitext text/x-wiki [[Fil:Jon Gunnes.jpg|mini|]] '''Jon Gunnes''' ({{fødd|8. november|1956|Gunnes}}) er ein ingeniør og politikar som representerte [[Sør-Trøndelag]] og partiet [[Venstre]] i [[Stortinget]] 2017–21. Gunnes utdanna seg 1977-79 i elektro sterkstraum ved Trondheim Ingeniørhøyskole og i sosial[[økonomi]] 1984 ved [[Universitetet i Oslo]]. Etter å ha arbeidd for [[Statkraft]] nokre år, var han 1984–86 og 1991–97 tilsett i Trondheim Elektrisitetsverk. 1986–91 hadde han jobb i Samkøyringa av kraftverka i Noreg, og 1997–2007 var han avdelingsleiar i firmaet Powel. Gunnes var medlem 1995–99 i Trondheim bystyre og på ny frå 2007, då med sete i formannskapet. 2014–18 var han med i Venstre sitt landsstyre. Perioden 2015–17 var han kommunalråd. Gjennom stortingsvalet 2017 fekk han plass i Stortinget på sørtrønderbenken. I fireårsperioden var han medlem av Transport- og kommunikasjonskomitéen. 2006-08 var Gunnes leiar av [[Byåsen Idrettslag]]. ==Kjelder== *[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=JG&tab=Biography stortinget.no] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] [[Kategori:Norske ingeniørar]] ky4vp63aaahdx34ywksdlobmquej6ml 3653548 3653547 2026-05-16T08:33:49Z Migne 2086 la til [[Kategori:Folk frå Trondheim]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653548 wikitext text/x-wiki [[Fil:Jon Gunnes.jpg|mini|]] '''Jon Gunnes''' ({{fødd|8. november|1956|Gunnes}}) er ein ingeniør og politikar som representerte [[Sør-Trøndelag]] og partiet [[Venstre]] i [[Stortinget]] 2017–21. Gunnes utdanna seg 1977-79 i elektro sterkstraum ved Trondheim Ingeniørhøyskole og i sosial[[økonomi]] 1984 ved [[Universitetet i Oslo]]. Etter å ha arbeidd for [[Statkraft]] nokre år, var han 1984–86 og 1991–97 tilsett i Trondheim Elektrisitetsverk. 1986–91 hadde han jobb i Samkøyringa av kraftverka i Noreg, og 1997–2007 var han avdelingsleiar i firmaet Powel. Gunnes var medlem 1995–99 i Trondheim bystyre og på ny frå 2007, då med sete i formannskapet. 2014–18 var han med i Venstre sitt landsstyre. Perioden 2015–17 var han kommunalråd. Gjennom stortingsvalet 2017 fekk han plass i Stortinget på sørtrønderbenken. I fireårsperioden var han medlem av Transport- og kommunikasjonskomitéen. 2006-08 var Gunnes leiar av [[Byåsen Idrettslag]]. ==Kjelder== *[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=JG&tab=Biography stortinget.no] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] [[Kategori:Norske ingeniørar]] [[Kategori:Folk frå Trondheim]] 1x4ihnhfcjhnve3beozcs3ysyzacnnb 3653571 3653548 2026-05-16T09:31:37Z Ranveig 39 Malar 3653571 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Jon Gunnes''' ({{datoar}}) er ein norsk ingeniør og politikar som representerte [[Sør-Trøndelag]] og partiet [[Venstre]] i [[Stortinget]] 2017–21. Gunnes utdanna seg 1977-79 i elektro sterkstraum ved Trondheim Ingeniørhøyskole og i [[sosialøkonomi]] 1984 ved [[Universitetet i Oslo]]. Etter å ha arbeidd for [[Statkraft]] nokre år, var han 1984–86 og 1991–97 tilsett i Trondheim Elektrisitetsverk. 1986–91 hadde han jobb i Samkøyringa av kraftverka i Noreg, og 1997–2007 var han avdelingsleiar i firmaet Powel. Gunnes var medlem 1995–99 i Trondheim bystyre og på ny frå 2007, då med sete i formannskapet. 2014–18 var han med i Venstre sitt landsstyre. Perioden 2015–17 var han kommunalråd. Gjennom stortingsvalet 2017 fekk han plass i Stortinget på sørtrønderbenken. I fireårsperioden var han medlem av Transport- og kommunikasjonskomitéen. 2006-08 var Gunnes leiar av [[Byåsen Idrettslag]]. ==Kjelder== *[https://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representant/?perid=JG&tab=Biography stortinget.no] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 2017-2021]] [[Kategori:Norske ingeniørar]] [[Kategori:Folk frå Trondheim]] fm7sq6tvgp5rok52v7aiifzscwhlwsc 0 430371 3653550 2026-05-16T08:36:46Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Wilhelm Hansen Klem''' ({{levde|14. september|1854|21. juli|1929|Klem, W}}) var ein norsk skulemann og politikar. Prestesonen Klem vart [[cand.theol.]] i 1877. Frå 1878 underviste han ved den høgre allmennskulen i [[Horten]]. Jamsides var han frå 1888 kemner i kommunen. Han var medlem i bystyret 1896-99 og frå 1907 til ?, ordførar i 1919. Størstedelen av tida 1888 til 1919 var han medlem i skulestyret, også som formann. Ei tid var han styreleiar i den lokale…» 3653550 wikitext text/x-wiki '''Wilhelm Hansen Klem''' ({{levde|14. september|1854|21. juli|1929|Klem, W}}) var ein norsk skulemann og politikar. Prestesonen Klem vart [[cand.theol.]] i 1877. Frå 1878 underviste han ved den høgre allmennskulen i [[Horten]]. Jamsides var han frå 1888 kemner i kommunen. Han var medlem i bystyret 1896-99 og frå 1907 til ?, ordførar i 1919. Størstedelen av tida 1888 til 1919 var han medlem i skulestyret, også som formann. Ei tid var han styreleiar i den lokale sparebanken. Valperioden 1910-12 var Klem varamenn til [[Stortinget]] frå Horten for [Frisinnede Venstre]]. Han møtte i 1911 og 1912, medlem i Lagtinget og i Militærkomiteen. [[Gottfried Klem]] var bror hans. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/fd9ffd2274244cabc3729632d84efe43?page=3&searchText=%22wilhelm%20Klem%22 Dagsposten, 22. juli 1929] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1910-1912]] 13x74hvuqebsh8mtfqancf1g1smrfis 3653557 3653550 2026-05-16T08:41:07Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske skulefolk]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653557 wikitext text/x-wiki '''Wilhelm Hansen Klem''' ({{levde|14. september|1854|21. juli|1929|Klem, W}}) var ein norsk skulemann og politikar. Prestesonen Klem vart [[cand.theol.]] i 1877. Frå 1878 underviste han ved den høgre allmennskulen i [[Horten]]. Jamsides var han frå 1888 kemner i kommunen. Han var medlem i bystyret 1896-99 og frå 1907 til ?, ordførar i 1919. Størstedelen av tida 1888 til 1919 var han medlem i skulestyret, også som formann. Ei tid var han styreleiar i den lokale sparebanken. Valperioden 1910-12 var Klem varamenn til [[Stortinget]] frå Horten for [Frisinnede Venstre]]. Han møtte i 1911 og 1912, medlem i Lagtinget og i Militærkomiteen. [[Gottfried Klem]] var bror hans. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/fd9ffd2274244cabc3729632d84efe43?page=3&searchText=%22wilhelm%20Klem%22 Dagsposten, 22. juli 1929] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1910-1912]] [[Kategori:Norske skulefolk]] cezcuv9e4jn3rlhsekuyty5r6f1t05t 3653558 3653557 2026-05-16T08:41:31Z Migne 2086 3653558 wikitext text/x-wiki '''Wilhelm Hansen Klem''' ({{levde|14. september|1854|21. juli|1929|Klem, W}}) var ein norsk skulemann og politikar. Prestesonen Klem vart [[cand.theol.]] i 1877. Frå 1878 underviste han ved den høgre allmennskulen i [[Horten]]. Jamsides var han frå 1888 kemner i kommunen. Han var medlem i bystyret 1896-99 og frå 1907 til ?, ordførar i 1919. Størstedelen av tida 1888 til 1919 var han medlem i skulestyret, også som formann. Ei tid var han styreleiar i den lokale sparebanken. Valperioden 1910-12 var Klem varamenn til [[Stortinget]] frå Horten for [[Frisinnede Venstre]]. Han møtte i 1911 og 1912, medlem i [[Lagtinget]] og i Militærkomiteen. [[Gottfried Klem]] var bror hans. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/fd9ffd2274244cabc3729632d84efe43?page=3&searchText=%22wilhelm%20Klem%22 Dagsposten, 22. juli 1929] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1910-1912]] [[Kategori:Norske skulefolk]] qer1jdv0ivuf46esogq2w1sj2fccfm9 3653569 3653558 2026-05-16T09:29:42Z Ranveig 39 Malar 3653569 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Wilhelm Hansen Klem''' ({{levde|14. september|1854|21. juli|1929|Klem, Wilhelm }}) var ein norsk skulemann og politikar. Prestesonen Klem vart [[cand.theol.]] i 1877. Frå 1878 underviste han ved den høgre allmennskulen i [[Horten]]. Jamsides var han frå 1888 kemner i kommunen. Han var medlem i bystyret 1896-99 og frå 1907 til ?, ordførar i 1919. Størstedelen av tida 1888 til 1919 var han medlem i skulestyret, også som formann. Ei tid var han styreleiar i den lokale sparebanken. Valperioden 1910-12 var Klem varamenn til [[Stortinget]] frå Horten for [[Frisinnede Venstre]]. Han møtte i 1911 og 1912, medlem i [[Lagtinget]] og i Militærkomiteen. [[Gottfried Klem]] var bror hans. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/fd9ffd2274244cabc3729632d84efe43?page=3&searchText=%22wilhelm%20Klem%22 Dagsposten, 22. juli 1929] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1910-1912]] [[Kategori:Norske skulefolk]] bd0xas98095nklyk4tlbtsd90mrdyx5 3653578 3653569 2026-05-16T10:44:49Z Ranveig 39 Fullstendig setn. 3653578 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Wilhelm Hansen Klem''' ({{levde|14. september|1854|21. juli|1929|Klem, Wilhelm}}) var ein norsk skulemann og politikar. Prestesonen Klem vart [[cand.theol.]] i 1877. Frå 1878 underviste han ved den høgre allmennskulen i [[Horten]]. Jamsides var han frå 1888 kemner i kommunen. Han var medlem i bystyret 1896-99 og frå 1907, og blei ordførar i 1919. Størstedelen av tida 1888 til 1919 var han medlem i skulestyret, også som formann. Ei tid var han styreleiar i den lokale sparebanken. Valperioden 1910-12 var Klem varamenn til [[Stortinget]] frå Horten for [[Frisinnede Venstre]]. Han møtte i 1911 og 1912, medlem i [[Lagtinget]] og i Militærkomiteen. [[Gottfried Klem]] var bror hans. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/fd9ffd2274244cabc3729632d84efe43?page=3&searchText=%22wilhelm%20Klem%22 Dagsposten, 22. juli 1929] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1910-1912]] [[Kategori:Norske skulefolk]] 65fobl5artgybvlsecpbduw4t7udlgx 0 430372 3653551 2026-05-16T08:39:05Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Gottfried Gustav Klem''' ({{levde|5. oktober|1851|7. januar|1907|Klem, G}}) var ein norsk jurist, [[fut]] og stortingsmann for partiet [[Høgre]. Klem vart utdanna [[cand.jur.]] i 1876. Han var frå 1878 tilsett i [[Justisdepartementet]], [[byråsjef]] 1887. Frå 1894 arbeidde han som byfut i [[Arendal]], der han døydde. Tingbolken 1895–97 representerte han Arendal og [[Grimstad]] i [[Stortinget]]. Her var han medlem i [[Lagtinget]] og i Sosialkomiteen. I 1896…» 3653551 wikitext text/x-wiki '''Gottfried Gustav Klem''' ({{levde|5. oktober|1851|7. januar|1907|Klem, G}}) var ein norsk jurist, [[fut]] og stortingsmann for partiet [[Høgre]. Klem vart utdanna [[cand.jur.]] i 1876. Han var frå 1878 tilsett i [[Justisdepartementet]], [[byråsjef]] 1887. Frå 1894 arbeidde han som byfut i [[Arendal]], der han døydde. Tingbolken 1895–97 representerte han Arendal og [[Grimstad]] i [[Stortinget]]. Her var han medlem i [[Lagtinget]] og i Sosialkomiteen. I 1896 var han sekretær i komiteen om «ihændehaveraktier». [[Wilhelm Klem]] var hans yngre bror. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/db648302238e545555f30fa04892788b?page=3&searchText=%22Gottfried%20Klem%22 Aftenposten: Ukens nytt, 8. januar 1907] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] iesz57msqw3gz4c6r4u3ymhi9g8dc8a 3653552 3653551 2026-05-16T08:39:19Z Migne 2086 3653552 wikitext text/x-wiki '''Gottfried Gustav Klem''' ({{levde|5. oktober|1851|7. januar|1907|Klem, G}}) var ein norsk jurist, [[fut]] og stortingsmann for partiet [[Høgre]]. Klem vart utdanna [[cand.jur.]] i 1876. Han var frå 1878 tilsett i [[Justisdepartementet]], [[byråsjef]] 1887. Frå 1894 arbeidde han som byfut i [[Arendal]], der han døydde. Tingbolken 1895–97 representerte han Arendal og [[Grimstad]] i [[Stortinget]]. Her var han medlem i [[Lagtinget]] og i Sosialkomiteen. I 1896 var han sekretær i komiteen om «ihændehaveraktier». [[Wilhelm Klem]] var hans yngre bror. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/db648302238e545555f30fa04892788b?page=3&searchText=%22Gottfried%20Klem%22 Aftenposten: Ukens nytt, 8. januar 1907] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] t0n1n7w86kz4fzdruu6moj74aznpajx 3653553 3653552 2026-05-16T08:39:30Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske juristar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653553 wikitext text/x-wiki '''Gottfried Gustav Klem''' ({{levde|5. oktober|1851|7. januar|1907|Klem, G}}) var ein norsk jurist, [[fut]] og stortingsmann for partiet [[Høgre]]. Klem vart utdanna [[cand.jur.]] i 1876. Han var frå 1878 tilsett i [[Justisdepartementet]], [[byråsjef]] 1887. Frå 1894 arbeidde han som byfut i [[Arendal]], der han døydde. Tingbolken 1895–97 representerte han Arendal og [[Grimstad]] i [[Stortinget]]. Her var han medlem i [[Lagtinget]] og i Sosialkomiteen. I 1896 var han sekretær i komiteen om «ihændehaveraktier». [[Wilhelm Klem]] var hans yngre bror. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/db648302238e545555f30fa04892788b?page=3&searchText=%22Gottfried%20Klem%22 Aftenposten: Ukens nytt, 8. januar 1907] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Norske juristar]] ck66r5d5zjea7ugb43l3icolndez6wj 3653554 3653553 2026-05-16T08:39:48Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske byråkratar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653554 wikitext text/x-wiki '''Gottfried Gustav Klem''' ({{levde|5. oktober|1851|7. januar|1907|Klem, G}}) var ein norsk jurist, [[fut]] og stortingsmann for partiet [[Høgre]]. Klem vart utdanna [[cand.jur.]] i 1876. Han var frå 1878 tilsett i [[Justisdepartementet]], [[byråsjef]] 1887. Frå 1894 arbeidde han som byfut i [[Arendal]], der han døydde. Tingbolken 1895–97 representerte han Arendal og [[Grimstad]] i [[Stortinget]]. Her var han medlem i [[Lagtinget]] og i Sosialkomiteen. I 1896 var han sekretær i komiteen om «ihændehaveraktier». [[Wilhelm Klem]] var hans yngre bror. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/db648302238e545555f30fa04892788b?page=3&searchText=%22Gottfried%20Klem%22 Aftenposten: Ukens nytt, 8. januar 1907] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Norske juristar]] [[Kategori:Norske byråkratar]] f7pu9700bt0b334umgqveiaas7o8asr 3653555 3653554 2026-05-16T08:39:59Z Migne 2086 fjerna [[Kategori:Norske byråkratar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3653555 wikitext text/x-wiki '''Gottfried Gustav Klem''' ({{levde|5. oktober|1851|7. januar|1907|Klem, G}}) var ein norsk jurist, [[fut]] og stortingsmann for partiet [[Høgre]]. Klem vart utdanna [[cand.jur.]] i 1876. Han var frå 1878 tilsett i [[Justisdepartementet]], [[byråsjef]] 1887. Frå 1894 arbeidde han som byfut i [[Arendal]], der han døydde. Tingbolken 1895–97 representerte han Arendal og [[Grimstad]] i [[Stortinget]]. Her var han medlem i [[Lagtinget]] og i Sosialkomiteen. I 1896 var han sekretær i komiteen om «ihændehaveraktier». [[Wilhelm Klem]] var hans yngre bror. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/db648302238e545555f30fa04892788b?page=3&searchText=%22Gottfried%20Klem%22 Aftenposten: Ukens nytt, 8. januar 1907] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Norske juristar]] ck66r5d5zjea7ugb43l3icolndez6wj 3653570 3653555 2026-05-16T09:30:29Z Ranveig 39 Malar 3653570 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Gottfried Gustav Klem''' ({{levde|5. oktober|1851|7. januar|1907|Klem, Gottfried}}) var ein norsk jurist, [[fut]] og stortingsmann for partiet [[Høgre]]. Klem vart utdanna [[cand.jur.]] i 1876. Han var frå 1878 tilsett i [[Justisdepartementet]], [[byråsjef]] 1887. Frå 1894 arbeidde han som byfut i [[Arendal]], der han døydde. Tingbolken 1895–97 representerte han Arendal og [[Grimstad]] i [[Stortinget]]. Her var han medlem i [[Lagtinget]] og i Sosialkomiteen. I 1896 var han sekretær i komiteen om «ihændehaveraktier». [[Wilhelm Klem]] var hans yngre bror. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/db648302238e545555f30fa04892788b?page=3&searchText=%22Gottfried%20Klem%22 Aftenposten: Ukens nytt, 8. januar 1907] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Norske juristar]] htxi236jgb6cx0s4a8zrul8p3xss0lb 0 430373 3653576 2026-05-16T10:11:26Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Keiserens nye Klæder]] til [[Dei nye klædi til keisaren]] 3653576 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Dei nye klædi til keisaren]] sihn2kuepjblhahnsbni7zives19ksh