Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon TimedText TimedText talk Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 14669 3654029 3360775 2026-05-20T01:45:20Z Ryvyly 41584 3654029 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Fringilla coelebs chaffinch male edit2.jpg | bilettekst = Bokfink (hann) | status_noreg =lc | status_noreg_kjelde = <ref name="adbr" /> }} '''Bokfinken''' (''Fringilla coelebs'') er ein fugl i [[finkefamilien]]. Han er om lag 15&nbsp;[[cm]] lang, og veg rundt 20&nbsp;[[gram]]. [[Fil:Chaffinch at Watersmeet, Exmoor.jpg|mini|venstre|Hofugl.]][[File:Pinson des arbres – Fringilla coelebs moreletti – Flamengos Fayal Açores 222.jpg|thumb|''Fringilla coelebs'']] Bokfinken har to tydelege kvite [[vengeband]], og issen og nakken er blågrå. Dei ytste stjert[[fjør]]ene er kvite, og andletet og brystet er brunraudt. Hoa har ei mørk, grøngrå overside, men på undersida er ho ljosare. Bokfinken hekkar på same stedet kvart år. Reiret vert bygt i [[tre]] og ser ut som ei djup skål som er pynta med mose og lav. Bokfinken hekkar i [[april]]–[[juli]] og han legg tre til seks [[egg]]. Rugetida er 13 dagar, og ungane forlèt reiret etter 13–14 dagar. Bokfinken kan få to kull om året. Bokfinken er ein av dei vanlegaste fuglane i Noreg.<ref name="adb" /> == Trekktilhøve == Dei fleste bokfinkane flyg ut av [[Noreg]] i september-oktober. Nokre få allereie i august. Trekket går mot sør gjennom [[Danmark]], [[Tyskland]], [[Nederland]] og [[Belgia]]. Nokre overvintrar i desse landa. De fleste flyg vidare frå Belgia til [[Storbritannia]] og nokre til [[Irland]]. Eit mindretal fuglar flyg beint over [[Nordsjøen]] til desse øyane. Nokre norske hekkefuglar reiser sørover for å overvintre i det sørvestlege [[Europa]]. Eit fåtal bokfinkar overvintrar i Noreg. Bokfinkane kjem att i [[mars]]–[[april]], og då kjem hannen eit par veker før hoa. Bokfinken har difor fått det latinske namnet ''coelebs'' som tyder 'ugift'. Når hoa kjem, jagar hannen sint alle rivalane sine vekk ifrå området sitt. == Kjelder == * [[Norsk RingmerkingsAtlas]], 2006. ;Referansar {{reflist|refs= <ref name="adb">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/Taxon/_/4250 |tittel = Artsdatabankens artsopplysningar |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2022-03-14 }}</ref> <ref name="adbr">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/32037 |tittel = Fugler: Vurdering av bokfink Fringilla coelebs for Norge. Norsk rødliste for arter 2021. |forfattar = Stokke BG, Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R og Strøm H |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commons|Fringilla coelebs}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Finkefamilien]] ii0yqyg4nf1hcc1fe6lsdlzj6dk4w3v 3654051 3654029 2026-05-20T06:27:26Z Ranveig 39 Flikk 3654051 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | status_noreg =lc | status_noreg_kjelde = <ref name="adbr" /> }} '''Bokfinken''' (''Fringilla coelebs'') er ein fugl i [[finkefamilien]]. Han er om lag 15&nbsp;[[cm]] lang, og veg rundt 20&nbsp;[[gram]]. Bokfinken har to tydelege kvite [[vengeband]], og issen og nakken er blågrå. Dei ytste stjert[[fjør]]ene er kvite, og andletet og brystet er brunraudt. Hoa har ei mørk, grøngrå overside, men på undersida er ho ljosare. [[File:Pinson des arbres – Fringilla coelebs moreletti – Flamengos Fayal Açores 222.jpg|mini|venstre|Bokfinkegg]] Bokfinken hekkar på same stedet kvart år. Reiret vert bygt i [[tre]] og ser ut som ei djup skål som er pynta med mose og lav. Bokfinken hekkar i [[april]]–[[juli]] og han legg tre til seks [[egg]]. Rugetida er 13 dagar, og ungane forlèt reiret etter 13–14 dagar. Bokfinken kan få to kull om året. Bokfinken er ein av dei vanlegaste fuglane i Noreg.<ref name="adb" /> == Trekktilhøve == Dei fleste bokfinkane flyg ut av [[Noreg]] i september-oktober. Nokre få allereie i august. Trekket går mot sør gjennom [[Danmark]], [[Tyskland]], [[Nederland]] og [[Belgia]]. Nokre overvintrar i desse landa. De fleste flyg vidare frå Belgia til [[Storbritannia]] og nokre til [[Irland]]. Eit mindretal fuglar flyg beint over [[Nordsjøen]] til desse øyane. Nokre norske hekkefuglar reiser sørover for å overvintre i det sørvestlege [[Europa]]. Eit fåtal bokfinkar overvintrar i Noreg. Bokfinkane kjem att i [[mars]]–[[april]], og då kjem hannen eit par veker før hoa. Bokfinken har difor fått det latinske namnet ''coelebs'' som tyder 'ugift'. Når hoa kjem, jagar hannen sint alle rivalane sine vekk ifrå området sitt. == Kjelder == * [[Norsk RingmerkingsAtlas]], 2006. ;Referansar {{reflist|refs= <ref name="adb">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/Taxon/_/4250 |tittel = Artsdatabankens artsopplysningar |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2022-03-14 }}</ref> <ref name="adbr">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/32037 |tittel = Fugler: Vurdering av bokfink Fringilla coelebs for Norge. Norsk rødliste for arter 2021. |forfattar = Stokke BG, Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R og Strøm H |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commons|Fringilla coelebs}} * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Finkefamilien]] j7wz39orh4wxkpjfko5ld1kzz3ubis7 0 14672 3654031 3461414 2026-05-20T01:49:02Z Ryvyly 41584 /* Underartane si utbreiing og ulikskapar */ 3654031 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Parus caeruleus1.jpg }} '''Blåmeis''' (''Cyanistes caeruleus'', framleis ofte ''Parus caeruleus'') er ein fugl i [[meisefamilien]]. Ho er om lag 12 cm lang, og veg 11 gram. == Utsjånad== Blåmeisa er ljoseblå på issen, vengjene og stjerten. Brystet og buken er gul. Leten til hoa er mykje bleikare enn til hannen. Ungfuglane har gulvorne kinn og ein grågrøn isse. Blåmeisa er ein hardfør og særs nyfiken fugl. Nyfikna og kreativiteten gjer at blåmeisa kan finna nye ting å eta når ho er nøydd til det. Somme har sagt at blåmeisa enkelte stader har hakka laus vindaugskitt og ete dette for å overleva. == Utbreiing == [[Fil:CyanistesCaeruleusDistribution.png|thumb|upright=1.3|Blåmeisa sitt utbreiingsområde:<br />mørkgrøn: ''caeruleus''-gruppa<br />lysgrøn: ''teneriffae''-gruppa ([[koboltmeis]])]] Blåmeisa finst i store delar av [[Europa]] og det vestre [[Asia]]. Blåmeisa si utbreiing er, sett bort frå to små område i det nordlege og sørlege [[Iran]], avgrensa til det vestlege [[palearktis]]. Fuglen finst over mykje av [[Europa]], i nord og i større høgder i [[Alpane]] og truleg også i fjellområde på [[Balkan]], men for dei siste er kartlegginga ufullstendig. Blåmeisa manglar på [[Island]] samt i nordlege delen av [[Skottland]] og på mange av øyane utanfor. Dei ytre [[Hebridane]] vart kolonisete først i 1963. I [[Skandinavia]] innskrenkar utbreiinga seg til dei sørlegare og midtre landsdelane og låglandsområda, medan fuglane ikkje lever i [[fjell]]traktene. Nordgrensa for utbreiinga ligg i [[Noreg]] kring 67° nord, i [[Sverige]] rekk det samanhengande hekkeområdet til 61°, ved kysten eit smalt belte til 65° nord. I Finland når utbreiinga til 65° nord, gjennom 1900-talet har blåmeisa utvida arealet der nordover. Frå det sørlege Finland strekker nordgrensa søraustover til sørlege delen av [[Ural]]. Austgrensa er kompleks og variabel. Denne kan ha samanheng med vestgrensa til [[asurmeis]]a, ein art som ekspanderer vestover. === Underartane si utbreiing og ulikskapar === Blåmeisa vert delt i ni [[underart]]ar: * ''P. c. caeruleus'' - nominatforma hekkar i Europa sør til det nordlege [[Spania]], på [[Sicilia]], nord i [[Hellas]], [[Ukraina]] og nord i [[Tyrkia]], og aust til [[Ural]]. * ''P. c. obscurus'' (Prazák, 1894) - hekkar i [[Storbritannia]], på [[Irland]] og [[Kanaløyane]]. I det vestlege Frankrike førekjem blandning med nominatforma, noko som saman med små skilnader gjer statusen som underart tvilsam. Issen er noko mørkare blå, mantelen er også mørkare og går meir i grønaktig. ''C. c. obscurus'' er i gjennomsnitt noko mindre enn nominatforma. * ''P. c. ogliastrae'' (Hartert, 1905) - hekkar i [[Portugal]], det søre Spania, på [[Korsika]] og [[Sardinia]]. I nokre spanske provinsar finn ein blandingsformer med nominatforma. ''C. c. ogliastrae'' er mykje lik underarten på dei britiske øyane. Mantelen verkar litt meir blå eller grå, vengedekkfjørene er i regelen mørkare og meir lysande blå. Påfallande er den reduserte [[kjønnsdimorfisme]]n. Hoa sine fargar er iblant like lysande som hannen sine. * ''P. c. balearicus'' (von Jordans, 1913) - hekkar på [[Mallorca]]. Denne underarten skil seg også berre lite frå nominatforma. Fjørdrakta verkar mindre skarp og bukstripa er tydeleg redusert. * ''P. c. calamensis'' (Parrot, 1908) -hekkar på [[Peloponnes]], [[Kykladane]], [[Rhodos]] og [[Kreta]]. Jamført med nominatforma er denne ofte mindre, i fjørkjenneteikn er der knapt skilnadar. Det er tvilsamt om denne underarten sin status skulle halde for ei kritisk prøve. * ''P. c. orientalis'' (Zarudny & Loudon, 1905) - hekkar i det søraustre [[europeiske Russland]], frå [[Volga]] til det sentrale og sørlege Ural. Skilnadane mot nominatforma består hovudsakleg av den meir uskarpe fargen på oversida, som går meir åt grågult og i den lysare gule buksida. Der er likevel usemje om skilnadane er store nok til å skilje ut denne frå nominatforma. * ''P. c. satunini'' (Zarudny, 1908) - hekkar på [[Krim]], i [[Kaukasus]], [[Transkaukasus]], i austre Tyrkia, [[Taurusfjella]] i søre Tyrkia, [[Armenia]] og nordvestre [[Iran]]. Underarten syner ein gradvis overgang til nominatforma. Det finst ein vidstrekt blandingsone, og berre fuglane i aust skil seg tydeleg ut. På oversida er oliven- og gråtonar dominerande, medan buksida er eisfarga og mindre skarp gul. * ''P. c. raddei'' (Zarudny, 1908) - hekckar nord i Iran og sørvest i [[Turkmenistan]]. Denne syner både likskapar med nominatforma og med ''C. c. satunini''. Mantelen er i gjennomsnitt mørkare og meir blåaktig, undersida klarare og kraftigare gul. * ''P. c. persicus'' (Blanford, 1873) - hekkar i [[Zagros]] sørvest i Iran. Ved nordgrensa til området finst blandingsformer med ''C. c. raddei''. Eksemplar av denne underarten er i gjennomsnitt mindre enn nominatforma og generelt bleikt farga. Oversida er blåaktig grøngrå, undersida meir variabel. Nærståande fuglar som hekkar på [[Kanariøyane]] og i det nordvestre [[Afrika]] vert i dag kategoriserte som ein eigen art, [[kalottmeis]] (''Cyanistes teneriffae''). == Levevis == Blåmeisa er ein sosial fugl som gjerne held seg saman med andre fuglar om vinteren. Om vinteren leitar ho ofte etter mat saman med [[kjøtmeis]]a i sokalla [[meisetog]]. Fuglen hekkar frå mai til juli. Blåmeisa får 7–14 egg, og rugetida er 13–15 dagar. Ungane forlèt reiret etter om lag 16 dagar. Ho nyttar ofte gamle hole tre som hekkeplass, men ho hekkar òg gjerne i fuglekasser. Blåmeisa er den fuglen som med størst intensitet tek opp kampen med [[flugesnappar]]en for å tryggja seg fuglekassene om våren. Ho kan òg driva vekk større og sterkare kjøtmeiser. Blåmeisa er [[fylkesfugl]] for [[Buskerud fylke|Buskerud]]. == Galleri == <gallery> Fil:Parus caeruleus egg.JPG|Egg, Larvik 22. mai <br />{{foto|Arnstein Rønning}} Fil:Parus_caeruleus_nest.JPG|Ho på reir, Larvik 22. mai Fil:Parus_caeruleus_children.JPG|1 dag gamle ungar, Larvik 29. mai Fil:Parus_caeruleus_children2.JPG|19 dagar gamle ungar, siste dag i reiret 16. juni. </gallery> ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Blåmes|Blåmes]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 2. februar 2012.'' </div> == Bakgrunnsstoff == {{Commons|Parus caeruleus}} * [http://www.smp.no/section/video/1225&id=617 Video frå blåmeisreir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090419075614/http://www.smp.no/section/video/1225%26id%3D617 |date=2009-04-19 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Meisefamilien]] im9e0h9mtdtu47ka9nyjwdpd6bx4mdv 0 14920 3654018 3328993 2026-05-19T19:21:51Z Ryvyly 41584 /* Barking for konservering */ 3654018 wikitext text/x-wiki {{Om|borken i vedplantar|bork i organ|bork i anatomi}} [[Fil:Melia azedarach trunk bark01.jpg|mini|Bork på [[paternostertre]].]] '''Bork''' (frå [[norrønt]] ''bǫrkr''<ref>{{Nynorskordboka}}</ref>) er det ytste laget av ei [[grein]] eller ein [[stamme]] på eit [[tre]] eller ein [[busk]]. Plantebork består av fleire lag. Ytst er det i dei fleste tilfelle ein død skorpebork, der det som regel er sprekkar på langs. Under det er borken sitt vekstlag, og under igjen er det som regel eit bastlag. Inst er det eit vekstlag ([[innerbork]]en), som dannar årsvoksteren av sjølve [[ved]]en. [[Fil:Tree secondary components diagram.png|venstre|mini|Tverrsnitt av tre og framstilling av borklaga.]] [[Fil:Quercus ilex rotundifolia bark.jpg|mini|Sprokken [[eik]]ebork med [[lav]] på.]] == Bruk == === Matlaging === Visse typar bork kan tørkast og brukast som krydder. Borken av [[kaneltre]]et blir tørka og bruka som krydder — anten som kanelstenger eller oppmalen som strøkrydder. I naudsår har ein nytta bork som tilsetting i maten. [[Borkebrød]] var brød der bork vart nytta i staden for eller tilsett [[mjøl]]. [[Alm]] var rekna å ha den beste borken til borkebrød. Bork og kvist kunne nyttast som tilleggsfôr til dyra i [[vårknipa]]. === Som skriftmedium === [[Never]], det ytre laget av bork på [[bjørk]]etreet, har stundom blitt bruka til å skrive brev og andre dokument på. === Som vasstett membran === Bjørkenever blir tradisjonelt bruka som første lag oppå [[taktro|troa]] ved tekking av [[torvtak]]. Nevra verkar her som ein vasstett membran mellom det ofte vasstrekte jordlaget som graset veks på og taktroa, som er tilverka av tre og som ville rotne mykje fortare om ho vart utsett for vasstrekt jord. ===Barking for konservering=== [[Barking for konservering|Barking]] er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i bork som konserveringsmiddel. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{biologispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Botanikk]] af048ycrqj6qs00ccc0quyr3w46dsz4 3654019 3654018 2026-05-19T19:23:25Z Ryvyly 41584 /* Bruk */ 3654019 wikitext text/x-wiki {{Om|borken i vedplantar|bork i organ|bork i anatomi}} [[Fil:Melia azedarach trunk bark01.jpg|mini|Bork på [[paternostertre]].]] '''Bork''' (frå [[norrønt]] ''bǫrkr''<ref>{{Nynorskordboka}}</ref>) er det ytste laget av ei [[grein]] eller ein [[stamme]] på eit [[tre]] eller ein [[busk]]. Plantebork består av fleire lag. Ytst er det i dei fleste tilfelle ein død skorpebork, der det som regel er sprekkar på langs. Under det er borken sitt vekstlag, og under igjen er det som regel eit bastlag. Inst er det eit vekstlag ([[innerbork]]en), som dannar årsvoksteren av sjølve [[ved]]en. [[Fil:Tree secondary components diagram.png|venstre|mini|Tverrsnitt av tre og framstilling av borklaga.]] [[Fil:Quercus ilex rotundifolia bark.jpg|mini|Sprokken [[eik]]ebork med [[lav]] på.]] == Bruk == === Matlaging === Visse typar bork kan tørkast og brukast som krydder. Borken av [[kaneltre]]et blir tørka og bruka som krydder – anten som kanelstenger eller oppmalen som strøkrydder. I naudsår har ein nytta bork som tilsetting i maten. [[Borkebrød]] var brød der bork vart nytta i staden for eller tilsett [[mjøl]]. [[Alm]] var rekna å ha den beste borken til borkebrød. Bork og kvist kunne nyttast som tilleggsfôr til dyra i [[vårknipa]]. === Som skriftmedium === [[Never]], det ytre laget av bork på [[bjørk]]etreet, har stundom blitt bruka til å skrive brev og andre dokument på. === Som vasstett membran === Bjørkenever blir tradisjonelt bruka som første lag oppå [[taktro|troa]] ved tekking av [[torvtak]]. Nevra verkar her som ein vasstett membran mellom det ofte vasstrekte jordlaget som graset veks på og taktroa, som er tilverka av tre og som ville rotne mykje fortare om ho vart utsett for vasstrekt jord. ===Barking for konservering=== [[Barking for konservering|Barking]] er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i bork som konserveringsmiddel. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{biologispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Botanikk]] 5wzzmg60oxeec21y1k51o1vzn7vqlef 0 18931 3653956 3650018 2026-05-19T13:52:29Z HerVal7752 105842 Landboks 3653956 wikitext text/x-wiki {{landboks |andre namn = {{lang|en|European Union}}<br/> {{lang|fr|Union européenne}} |flagg = Flag of Europe.svg |adjektiv = europeisk |motto = In varietate concordia |song = Europahymnen |nasjonaldagtype = Unionsdag |nasjonaldag = [[9. mai]] ([[Europadagen]]) |kart = Europe and the European Union.svg |styresett = Konføderasjon |statsoverhovudtype = [[Det europeiske råd|Det europ. råd]] |statsoverhovud = António Costa |statsministertype = [[Europakommisjonen|Kommisjonen]] |statsminister = Ursula von der Leyen |leiartype = [[Europaparlamentet|Parlamentet]] |leiar = Roberta Metsola |hovudstad = Brussel |hovudstad1type = Sentralbanken |hovudstad1 = Frankfurt |hovudstad2type = Domstolar |hovudstad2 = Luxembourg |hovudstad3type = Parlamentet |hovudstad3 = Strasbourg |valuta = [[Euro]] |grunnlagdtype = Historie |grunnlagd = &nbsp; |grunnlagd1type = Grunnlagd som [[EEC]],<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;''[[Romapakten]]'' |grunnlagd1 = Signert [[25. mars]] [[1957]], ikraftsett [[1. januar]] [[1958]] |grunnlagd2type = Grunnlagd som EU,<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;''[[Maastricht-traktaten]]'' |grunnlagd2 = Signert [[7. februar]] [[1992]], ikraftsett [[1. november]] [[1993]] |domene = .eu }}<!--{{fakta om EU}} -->{{Nobelprisvinnar|type=[[Nobels fredspris]]|år=2012}} '''Den europeiske unionen''' ('''EU''') er ein mellomstatleg organisasjon av [[Europa|europeiske]] statar. Den vart etablert etter ei underteikning av representatar frå [[Den europeiske fellesskapen]] (EF) i byen [[Maastricht]] i [[Nederland]], nemleg [[Maastricht-traktaten]]. Det juridiske grunnlaget i dag er Nice-traktaten, som vart gjeldande frå 1. mars 2003. EU er den mektigaste regionalt avgrensa, mellomstatlege organisasjon ein kjenner i historia, og går attende til den tysk-franske kol- og stålunionen frå 1950. Leiande personar i dette miljøet var pådrivarar for ein politisk prosess som førte fram til Roma-traktaten som la det formelle grunnlaget for det fellesskapet som har utvikla seg til Den europeiske unionen. == Historie == [[Fil:EGKS.png|mini|venstre]] Organisasjonen vart grunnlagd som Den europeiske kol- og stålfellesskapen. Tanken var at ein ved å samarbeide om desse nøkkelindustriane ville motiva for ein ny krig i Europa falle bort. Organisasjonen skifta namn til Det europeiske økonomiske fellesskapet. Namnet vart seinare endra til Det europeiske fellesskapet (EF), og sidan til Den europeiske unionen (EU). I Noreg har det vore to folkeavstemmingar om landet skulle gå inn i EU. Både i 1972 og i 1994 vart det eit knapt fleirtal mot medlemskap. Den europeiske unionen fekk [[Nobels fredspris]] i 2012.<ref>{{cite web|url=http://www.nrk.no/nyheter/nobels_fredspris/1.8355716|title=EU får Nobels fredspris|publisher=NRK}}</ref> == Organisering == [[Fil:European-parliament-strasbourg-inside.jpg|mini|Frå [[Europaparlamentet]] i [[Strasbourg]].]] EU har fem institusjonar: * [[Europaparlamentet]] * [[Rådet for Den europeiske unionen]] * [[Europakommisjonen]] * EU[[EF-domstolen|-domstolen]] * [[Revisjonsretten i EU|Revisjonsretten]] I tillegg kjem fem viktige organ: * [[Den økonomiske og sosiale komiteen i EU|Den økonomiske og sosiale komiteen]] * [[Regionskomiteen i EU|Regionskomiteen]] * [[Den europeiske sentralbanken]] * [[Den europeiske ombudsmannen]] * [[Den europeiske investeringsbanken]] == EUs tre søyler == EU byggjer på tre hovudområde, kalla søyler: * 1. søyle: [[Dei europeiske fellesskapa]] (overstatleg); omfattar [[tollunion]]en, [[landbruk]], [[fiske]] og alt som går inn under den indre marknaden. Europakommisjonen førebur saker, set dei ut i livet når vedtak er gjort og overvakar at regelverket vert etterlevd i den enkelte medlemsstaten. EF-domstolen er øvste [[domsinstans]]. * 2. søyle: [[Felles utanriks- og tryggleikspolitikk i EU|Felles utanriks- og tryggleikspolitikk]] (mellomstatleg); omfattar felles utanriks- og tryggleiksspolitikk i EU. Europakommisjonen kan fremje forslag, men har ingen utøvande oppgåver. Hovudregelen er at vedtak må fattast einstemmig. EF-domstolen har ingen [[domsrett]]. * 3. søyle: [[Politi- og strafferettsleg samarbeid i EU|Politi- og strafferettsleg samarbeid]] (mellomstatleg); omfattar det strafferettslege samarbeidet (kamp mot kriminalitet, politisamarbeid med meir). Europakommisjonen kan fremje forslag, men har ingen utøvande oppgåver. Hovudregelen er at vedtak må fattast einstemmig. EF-domstolen har ingen domsrett. Alt samarbeid som finn stad i EU, skjer i dei tre søylene og er heimla i dei ulike traktatane og traktatreglane som utgjer samarbeidet. EU er slik ikkje ein eigen internasjonal organisasjon, men er eit samlebegrep for dei tre søylene. Fordi EU ikkje er eit eige rettssubjekt, kan den heller ikkje opptre utad på vegner av medlemslanda. Skal EU opptre utad som ei eining, må medlemslanda opptre i fellesskap som [[stat]]ar - dei har ingen felles organ som har myndigheit til å forplikte dei. Organa som kan opptre utad på vegner av medlemsstatane og til å gje reglar som er bindande for dei, høyrer til Det europeiske fellesskap, dvs. den første «søyla» i samarbeidet. == Medlemsland == {| class="wikitable" ! År || Land || Areal (km²) || Innbyggarar (2011) || Hovudstad || Valuta |- | 1957 || {{flaggland|Belgia}} ||align="right"| 30 528 ||align="right"| 10 431 477 || [[Brussel]] || [[Euro]] |- | 1957 || {{flaggland|Frankrike}} ||align="right"| 674 843 ||align="right"| 65 821 885 || [[Paris]] || [[Euro]] |- | 1957 || {{flaggland|Vest-Tyskland}}<sup id="ref_1">[[#endnote 1|[1]]]</sup> ||align="right"| 357 022 ||align="right"| 81 471 834 || [[Berlin]] || [[Euro]] |- | 1957 || {{flaggland|Italia}} ||align="right"| 301 340 ||align="right"| 61 016 804 || [[Roma]] || [[Euro]] |- | 1957 || {{flaggland|Luxembourg}} ||align="right"| 2 586 ||align="right"| 503 302 || [[Luxembourg by|Luxembourg]] || [[Euro]] |- | 1957 || {{flaggland|Nederland}} ||align="right"| 41 543 ||align="right"| 16 847 007 || [[Amsterdam]] || [[Euro]] |- | 1973 || {{flaggland|Danmark}} ||align="right"| 43 094 ||align="right"| 5 529 888 || [[København]] || [[Dansk krone]] |- | 1973 || {{flaggland|Irland}} ||align="right"| 70 273 ||align="right"| 4 670 976 || [[Dublin]] || [[Euro]] |- | 1981 || {{flaggland|Hellas}} ||align="right"| 131 957 ||align="right"| 10 760 136 || [[Athen]] || [[Euro]] |- | 1986 || {{flaggland|Portugal}} ||align="right"| 92 090 ||align="right"| 10 760 305 || [[Lisboa]] || [[Euro]] |- | 1986 || {{flaggland|Spania}} ||align="right"| 505 370 ||align="right"| 46 754 784 || [[Madrid]] || [[Euro]] |- | 1995 || {{flaggland|Austerrike}} ||align="right"| 83 871 ||align="right"| 8 217 280 || [[Wien]] || [[Euro]] |- | 1995 || {{flaggland|Finland}} ||align="right"| 338 145 ||align="right"| 5 259 250 || [[Helsingfors]] || [[Euro]] |- | 1995 || {{flaggland|Sverige}} ||align="right"| 450 295 ||align="right"| 9 088 728 || [[Stockholm]] || [[Svensk krona]] |- | 2004 || {{flaggland|Kypros}} ||align="right"| 9 251 ||align="right"| 1 120 489 || [[Levkosía]] || [[Euro]] |- | 2004 || {{flaggland|Tsjekkia}} ||align="right"| 78 867 ||align="right"| 10 190 213 || [[Praha]] || [[Tsjekkisk koruna]] |- | 2004 || {{flaggland|Estland}} ||align="right"| 45 228 ||align="right"| 1 282 963 || [[Tallinn]] || [[Euro]] |- | 2004 || {{flaggland|Ungarn}} ||align="right"| 93 028 ||align="right"| 9 976 062 || [[Budapest]] || [[Forint]] |- | 2004 || {{flaggland|Latvia}} ||align="right"| 64 589 ||align="right"| 2 204 708 || [[Riga]] || [[Euro]] |- | 2004 || {{flaggland|Litauen}} ||align="right"| 65 300 ||align="right"| 3 535 547 || [[Vilnius]] || [[Euro]] |- | 2004 || {{flaggland|Malta}} ||align="right"| 316 ||align="right"| 408 333 || [[Valletta]] || [[Euro]] |- | 2004 || {{flaggland|Polen}} ||align="right"| 312 685 ||align="right"| 38 441 588 || [[Warszawa]] || [[Polsk złoty]] |- | 2004 || {{flaggland|Slovakia}} ||align="right"| 49 035 ||align="right"| 5 477 038 || [[Bratislava]] || [[Euro]] |- | 2004 || {{flaggland|Slovenia}} ||align="right"| 20 273 ||align="right"| 2 000 092 || [[Ljubljana]] || [[Euro]] |- | 2007 || {{flaggland|Bulgaria}} ||align="right"| 110 879 ||align="right"| 7 093 635 || [[Sofia]] || [[Bulgarsk lev]] |- | 2007 || {{flaggland|Romania}} ||align="right"| 238 391 ||align="right"| 21 904 551 || [[Bucureşti]] || [[Rumensk leu]] |- | 2013 || {{flaggland|Kroatia}} ||align="right"| 56 594 ||align="right"| 4 284 889 || [[Zagreb]] || [[Euro]] |- | '''Totalt''' || '''{{flaggland|EU}}''' ||align="right"| '''4 511 003''' ||align="right"| '''507 752 126''' || || |} <div class="references-small"> * 1 <span id="endnote_1"></span>[[#ref 1|^]] I 1990 vart [[Tyskland]] gjenforeint, og [[Aust-Tyskland]] vart ein del av EU. </div> == Kandidatar == [[Nord-Makedonia]], [[Montenegro]] og [[Island]] er offisielle søkarland. Tyrkia har forhandla om eit eventuelt medlemskap heilt sidan 1987, men det har ikkje vore så stor framdrifta. Det er mange grunnar til dette, både politiske og økonomiske. Dei politiske grunnane er i stor grad relaterte til manglande demokratiske rettar i Tyrkia og til striden med den [[Kurdarar|kurdiske]] folkesetnaden. == Noreg sitt tilhøve til EU == Noreg er ikkje medlem av EU. I to folkerøystingar, den fyrste i 1972 og den andre i 1994 vart det eit knapt fleirtal mot medlemskap. Begge røystingane førte til ei splitting av opinionen, der eksportretta industri gjekk inn for norsk medlemskap i EU medan særleg representantane for landbruksnæringa var imot. Store delar av den kulturelle, økonomiske og politiske eliten var for medlemskap. Dei fleste avisene var for. Denne debatten viste ei elite som var i utakt med fleirtalet av folket. [[Motkulturane]] har svekka seg, men i denne saka kom dei fram igjen. Det var også regionale skilnader. Mange av dei politiske partia er splitta i synet på norsk EU-medlemskap, noko som har ført til at saka i dag ikkje er på den politiske dagsorden. Ja-sida sitt argument var, at Noreg skulle verte medlem, for å kunne påverke europeisk politikk, medan nei-sida frykta redusert norsk sjølvstyre ved ein medlemskap. Noreg sitt medlemskap i [[EFTA]] kan på mange måtar sjåast på som eit kompromiss mellom fullt EU-medlemskap og det å stå heilt utanfor det europeiske samarbeidet {{kjelde manglar}}. Etter røystinga i 1972, så vart det underskriven ein frihandelsavtale mellom EFTA og EEC, som EU heite då. Den avtalen vart seinare erstatta av EØS-avtalen. [[Thorbjørn Jagland]] var ein sentral politikar på 1990-talet. Han vart seinare leiar for [[nobelkomiteen]], som gav [[Nobels Fredspris]] til [[EU]] i 2012 for organisasjonen sitt arbeid for [[fred]], forsoning, [[demokrati]] og [[utvikling]] i [[Europa]]. På grunn av Noreg sitt tilhøve til EU, så var dette ei omstridd tildeling {{kjelde manglar}}. <!--Dette er ikkje lenger aktuelt, men delar av det er av historisk interesse. Klipp, lim og oppdater, den som har tid. == Aktuelt == - Folkeavrøystinga i [[Frankrike]] om [[den europeiske forfatningstraktaten]] 29. mai 2005 gav som resultat eit nei med 54,7 %. Nokre dagar seinare vart nei-fleirtalet enda klarare i [[Nederland]], der 61,6 % av røystene var mot [[traktat]]en. I begge landa har dei fleste store partia i nasjonalforsamlingane uttrykt at dei vil respektere resultatet av folkerøystinga. Traktaten kan ikkje tre i kraft om den ikkje vert [[ratifikasjon|ratifisert]] av alle medlemsstatane. - Aktuelle emne no er utvidinga av EU mot aust og sør den 1. mai 2004, den europeiske forfatningstraktaten vedteken 18. juni 2004, unionen sitt tilhøve til [[USA]] og [[NATO]], og medlemskap i [[den økonomiske og monetære unionen]] (ØMU) for dei statane som framleis er utanfor [[eurosona]]. - - === Grunnlova === - [[fil:EU constitution es 01.png|mini|Framsida til den føreslåtte europeiske grunnlova på spansk.]] - - Den nye grunnlova vil føre til eit felles rammeverk for alle traktatane som allereie er etablert. Den fører til andre store endringar, mellom anna for å gjere styringa av organisasjonen smidigare, etter at den er utvida til å omfatte 25 medlemmer. Europakommisjonen står for den daglege leiinga, men alle medlemslanda får ikkje ein fast [[kommisær]] slik dei hadde tidlegare. Frå [[2014]] skal Europakommisjonen reduserast til to tredelar av medlemslanda. Vidare fastset grunnlova prinsipp for det doble fleirtal for å fatte vedtak, som inneber at vedtak i Ministerrådet må ha eit fleirtal av landa som er representert og eit fleirtal av befolkninga i EU bak seg. Europaparlamentet får meir makt over EU-budsjettet og lovgjevingsprosessen, og vetoretten til det einskilde land vert innskrenka. Det vil likevel framleis vere vetorett innan skatte-, tryggings- og sosialpolitiske spørsmål. - - Talet medlemmer i parlamentet er fastsett til 750. Det minste talet på plassar eit land kan ha i Europaparlamentet er 6, og det høgste er sett til 96. - - EU får ein eigen president vald for to og et halvt år om gangen, noko som gjer at det roterande formannskapet fell bort. Unionen får dessutan eigen utanriksminister, og EU-medlemmene gjev kvarandre ein militær tryggingsgaranti, som inneber at dei er forplikta til å støtte eit medlem som vert utsett for terrorisme eller væpna åtak. - - Grunnlova inneheld ikkje referanse til [[kristendom]]men, slik nokre land har kravd, men ei referanse til den kulturelle, religiøse og humanistiske arven i Europa. - - Den nye europeiske grunnlova, som erstatta Roma-traktaten (1957), «Enhetsakten» (1986), Maastricht-traktaten (1991), Amsterdam-traktaten (1997) og Nice-traktaten (2000), vil gjelde for 450 millionar europearar i alle dei 25 EU-landa, etter at den er ratifisert av dei enkelte medlemsland sine parlament. Nokre land vil halde folkerøystingar om grunnlova. Etter den sterke motvilja mot grunnlova er det lite truleg at han kan tre i kraft i den forma han no har. Han skulle etter planane ha komme i kraft i 2006. --> == Sjå òg== * [[EFTA]] * [[EØS]] * [[NATO]] '''Norske organisasjonar som arbeider med EU-spørsmål''' * [[Europarørsla]] * [[Europeisk Ungdom]] * [[Nei til EU]] * [[Folkeaksjonen mot EU-medlemskap]] * [[Ungdom mot EU]] <gallery> Quai d'Orsay.jpg Eurotower in Frankfurt.jpg </gallery> == Kjelder== {{kjeldeliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commons2|European Union}} * [http://europa.eu/ Offisiell side] * [http://www.eu-norge.org/ Noregs delegasjon til EU] * [http://www.ecb.int Den europeiske sentralbanken i Frankfurt am Main] * [http://www.EUobserver.com EU Observer] * [http://www.euronews.net Euronews] * [http://www.europedia.moussis.eu/books/Book_2/ Europedia] * [http://www.mehr-europa.de/ Informasjon om EU-utvidinga] {{EU}} {{Treng oppdatering|dato=april 2026}} {{opprydding}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:EU| ]] [[Kategori:Konføderasjonar]] [[Kategori:G20-land]] [[Kategori:G7-land]] [[Kategori:G8-land]] [[Kategori:Europeiske organisasjonar]] [[Kategori:Organisasjonar tildelt Nobels fredspris]] [[Kategori:Organisasjonar skipa i 1993]] [[Kategori:Politiske system]] [[Kategori:Handelsblokker]] [[Kategori:Observatørar ved SNs generalforsamling]] [[Kategori:Permanente observatørar i SN|Europeiske union]] [[Kategori:Skipingar i 1993 i Nederland]] [[Kategori:Statar og territorium skipa i 1993]] p3wh2gn75vl5yil809ipd7kn80xkksd 0 27036 3653979 2541584 2026-05-19T16:06:06Z Ranveig 39 +Ref. frå en: 3653979 wikitext text/x-wiki Ein '''sjølvoppfyllande profeti''' er ein [[spådom]] eller ein [[profeti]] som går i oppfylling berre for di han vert ytra og/eller på grunn av at nokon trur eller ventar at han skal gå i oppfylling.<ref name=":02">{{Citation|last=Biggs|first=Michael|chapter=Prophecy, Self-Fulfilling/Self-Defeating|encyclopedia=Encyclopedia of Philosophy and the Social Sciences|publisher=SAGE Publications, Inc.|isbn=978-1-4129-8689-2|doi=10.4135/9781452276052.n292|year=2013}}</ref> Profetien treng ikkje ha noko rot i [[røyndom]]en, men med di han vert teken opp att jamt og trutt, hender det som profetien spår. Eit døme på ein sjølvoppfyllande profeti er når nokon sår [[gjetord]]et om at [[bank]]en kjem til å gå [[konkurs]]. Uavhengig av om banken verkeleg står i fåre for å gå konkurs, ottast folk for [[pengar|pengane]] sine, tek dei ut av banken, og banken går faktisk konkurs.<ref>{{Cite book|title=On social structure and science|author=Merton, Robert King|date=1996|publisher=University of Chicago Press|isbn=0-226-52070-6|oclc=34116334}}</ref> Ovringa sjølvoppfyllande profeti vart fyrst sett ord på av [[Robert Merton]], som spreidde ideen omat «a belief or expectation, correct or incorrect, could bring about a desired or expected outcome.»<ref name=":02" /><ref>{{Cite book|title=Oxford English Dictionary|at=self-fulfilling|quote=1832 Morning Post 4 Apr. Suffice it to say, the licensed fabricators of self-fulfilling prophecies are again upon their stools.}}</ref> Verka til filosofane [[Karl Popper]] og [[Alan Gewirth]] har også bidrege til ideen.<ref>{{cite journal |last1=Houghton |first1=David Patrick |title=The Role of Self-Fulfilling and Self-Negating Prophecies in International Relations |journal=International Studies Review |date=2009 |volume=11 |issue=3 |pages=552–584 |doi=10.1111/j.1468-2486.2009.00873.x |jstor=40389142 |issn=1521-9488}}</ref> ==Kjelder== <references/> {{autoritetsdata}} [[Kategori:Spådommar]] [[Kategori:Kausalitet]] r5ifh1wfe7tccytontf02mu3wfyl95d 0 30861 3654079 3614726 2026-05-20T09:47:13Z Sigmundg 835 /* Tilfeldig støy */ 3654079 wikitext text/x-wiki [[Fil:Noise effect.svg|mini|A: rein sinuskurve, B: sinuskurve med støy.]] '''Støy''' er signal som ofte, men ikkje alltid, vert oppfatta som uønskt. Støy kan vera akustisk, elektromagnetisk, mekanisk, osb. Støy er ofte aperiodisk, men treng ikkje å vera det. Til dømes inneheld støy frå roterande maskinar, som til dømes [[motor]]ar, kraftige periodiske støykomponentar. == Eigenskapar == Innan vitskapleg og ingeniørfag har ein ofte bruk for å skildra eigenskapane til ulike typar ''tilfeldig'' støy. === Tilfeldig støy === Tilfeldig støy er signal, eller sekvensar (diskrete signal) som ikkje kan verta predikert. Av di ein ikkje kan prediktera støyen vert han ofte referert til som «informasjon», «inovasjon», osb. Sidan støyen ikkje kan verta predikert kan han berre skildrast statistisk. === Sprektrale eigenskapar === Ein viktig eigenskap er [[effektspektrum|effektspektret]] til støyen. Om effektspektret er flatt (effekten varierer ikkje med frekvensen) nyttar ein ofte omgrepet «kvit støy». Dette omgrepet er henta frå [[optikk]], der kvitt ljos har eit flatt effektspektrum. Når effektspektret ikkje er flatt nyttar ein ofte omgrepet «farga støy». Generelt kan ein uttrykka den spektrale tettleiken som :<math>P(f) \propto 1/f^\alpha,</math> der ''ƒ'' er frekvensen og 0 < ''α'' < 2 er ein konstant som bestemmer korleis effekten varierer med frekvensen. Om ein set ''α'' = 0 vert effekten uavhengig av frekvensen og ein får kvit støy. Om ein set ''α'' = 2 vil effekten avta med 6 dB/[[oktav]] (20 dB/dekade), noko ein kallar «raud støy», og om ein set ''α'' = 1 vil effekten avta med 3 dB/[[oktav]] (10 dB/dekade), som ein kallar «[[rosa støy]]». Farga støy har større effekt i lågfrekvens- enn i høgfrekvensområdet og vert ofte nytta som eksitasjonssignal ved målingar. === Amplitudefordeling === Amplituden til tilfeldig støy kan berre skildrast statistisk. Om alle verdiar i eit gitt interval er like sannsynlege seier ein at støyen har «jamn», [[amplitudefordeling]]. Støy frå fenomen i naturen har så godt som alltid tilnærma [[gaussisk]] amplitudefordeling, noko som kan forklarast ut frå at dei er sett saman frå fleire uavhengige støykjelder; det fyljer difor frå [[sentralgrenseteoremet]] at amplitudefordelinga vert gaussisk. == Akustisk støy == Akustisk støy er grovt sett uønskt lyd. Typiske døme er støy frå køyretøy, fabrikkar, fly, osb., men høglydte samtalar, [[musikk]] frå naboar, og liknande kan og klassifiserast som akustisk støy. Om støyen er kraftig nok kan [[hørsel]]en ta skade <ref>Howard, D.M. og Angus, J., ''Acoustics and psychoacoustics'', 3. utg., Focal Press, 2006.</ref>. == Elektromagnetisk støy == Så lange [[temperatur]]en er over det absolutte nullpunktet inneheld alltid analoge signal i elektroniske krinsar [[elektromagnetisk]] [[termisk støy]]. I krinsar som handsamar svake signal, som til dømes [[mikrofonforsterkar]]ar, fyrste trinnet i [[radiomottakar]]ar og liknande er elektromagnetisk støy ofte eit problem <ref>Davis, E.R., ''Electronics noise and signal recovery'', Academic Press, 1993.</ref>. I komunikasjonssystem fører støy til redusert informasjonsrate (for ei gitt sendeeffekt) <ref>Schwartz, M., ''Information transmission, modulation, and noise'', McGraw-Hill, 1981.</ref>. Når kortvarige støyskurer forstyrrar kommunikasjon, eller anna utstyr, vert det ofte kalla [[interferens]]. Ettersom lys er [[elektromagnetisk felt|elektromagnetiske felt]] <ref>Sears, F.W., Zemansky, M.W. og Young, H.D., ''University physics'', 5. utg., Addison-Wesley Publ. Comp., 1978.</ref> er òg visuell støy ei form for elektromagnetisk støy. Visuell støy ser ein til dømes på stillbilete og video-/fjernsynsbilete. == Mekanisk støy == Mekanisk støy er uønskt vibrasjon, som til dømes risting ved køyring på ujamn vegbane, vibrasjon frå maskinar, og liknande. == Nyttig støy == Det finst fleire døme på at støy kan vera nyttig. I samband med [[adaptivt filter|adaptive filter]] vert [[tilfeldig kvit støy]] ofte nytta som [[eksitasjonsignal]] <ref>Haykin, S., ''Adaptive filter theory '', Prentice Hall, 2001.</ref>. I samband med [[digital audio]] vert lågnivåstøy, kalla «[[dither]]» nytta for å linearisera [[kvantisering]]sprosessar i [[AD-omformar|AD-]] og [[DA-omformar]]ar og aritmetiske operasjonar <ref>Vanderkooy, J. og Lipshitz, S., ''Dither in digital audio'', J. Audio Eng. Soc., Vol. 35, No. 12, Des. 1987, ss. 966-975.</ref>. «Dither» vert òg nytta innan [[biletehandsaming]] <ref>Schuchman, L., ''Dither signals and their effect on quantization noise'', IEEE Trans. on Communication Thechology, Des. 1964, ss. 162-165.</ref>. == Kjelder == {{Kjeldeliste}} == Sjå òg == * [[Kvit støy]] * [[Farga støy]] * [[1/f-støy]] * [[Brownsk rørsle]] * [[Støykansellering]] * [[Vibrasjonsdemping]] == Bakgrunnsstoff == * [http://www.stoyforeningen.no Heimesida til Norsk forening mot støy] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stokastiske prosessar]] [[Kategori:Akustikk]] [[Kategori:Elektronikk]] [[Kategori:Kommunikasjon]] [[Kategori:Signalhandsaming]] [[Kategori:Forureining]] rvik36nzoj5rr7ovpv9v7thgajz8q07 0 34610 3654008 3653736 2026-05-19T18:30:25Z Ryvyly 41584 3654008 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Dendrocopos major 1 (Marek Szczepanek).jpg | bilete2 = Great Spotted Woodpecker (Picoides major) (W1CDR0001405 BD15).ogg | bilettekst2 = Læte }} Ein '''flaggspett''' eller ei '''flaggspette''' (''Dendrocopos major'') er ein av dei største fuglane i [[spettefamilien]], og han liknar mykje på [[kvitryggspett]]en. Ryggen plar vere svart med ein kvit stor flekk på kvar side. Undersida er kvit med ein sterkt raud [[undergump]]. Hannen har ein raud liten flekk på nakken. Hoa har ikkje raud flekk på hovudet. Nebbet er kraftig og har ein meiseforma utsjånad. Flaggspetten er om lag 25 cm lang, og veg rundt 70–90 g. == Utbreiing == Den mest talrike av [[spettefamilien|spettane]] i Europa er flaggspetten. I [[Noreg]] held han seg mest i lauvskog, barskog og blandingsskog både på [[Austlandet]] og [[Sørlandet]], medan han finst lite på [[Vestlandet]] og i [[Trøndelag]]. Han tilpassar seg i større grad enn mange av dei andre spettane i landet. Han er den vanlegaste spettarten i heile landet, og det er registrert over tusen par. Talet varierer mykje i takt med frøsetjinga til bartre osv. På grunn av hogst av [[osp]] som dei brukar mykje som [[reir]], flyttar dei. == Forplanting == [[Fil:Dendrocopos major MHNT 232.jpg|mini|Egg]] Flaggspetten har alltid eit eige område og kan difor [[hekke]] tettare og tettare enn dei andre spettane. Reiret er ofte i [[osp]] og har ein diameter på 4,5–5,5 cm. Det ligg helst 5 m over bakken, men heilt ned i 1 m er også vanleg. Området han held til i, vert alltid markert med den kjende tromminga på trestammen. Han kan også markere det ved å hakke på eit underlag som gjev god lyd. [[Egg]]a blir lagde i mai. Han legg som regel 5–7 egg. Egga vert ruga av begge kjønn i 12 dagar. Dei kan også rugast heilt ned til 8–9 dagar, men det er uvanleg. Ungane vert i reiret i 21–23 dagar, og dei vert mata 14 dagar etterpå. == Næring == Han lever av frø frå [[gran]] og [[furu]] om vinteren, men kan også ete [[borkbille]]r. Det er typisk for flaggspetten å ha spettesmier, som han set fast og et frøa frå [[kongle|konglar]]. Han tek mykje [[insekt]] om sommaren, og ein del [[bær]] om vinteren. Han tek òg fuglereir frå andre fuglar. == Tilpassing == Flaggspetten er ein [[standfugl]]. Han kan flytte langt vekk frå området han lever i. == Bakgrunnsstoff == {{commons|Dendrocopos major}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Spettefamilien]] [[Kategori:Fuglar i Noreg]] k8ttat8b7u8rodotp3xrexfwn1beivd 0 41486 3654020 3647106 2026-05-19T19:26:52Z -Lemmy- 62384 3654020 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballklubb | klubbnamn = Eintracht Frankfurt | bilete =| fullt namn = Eintracht Frankfurt e. V. | kallenamn = Die Adler, SGE |   kort namn = | grunnlagd = 8. mars 1899 | heimebane = [[Deutsche Bank Park]],<br />[[Frankfurt am Main]] | kapasitet = 59 500 | styreleiar = {{DEU}} Mathias Beck | trenar = {{ESP}} [[Albert Riera]] liga = [[Bundesliga]] | sesong = 2025/26 | plassering = 8. plass i Bundesliga | nettstad = eintracht.de |mønster_va1=_frankfurt2526h| mønster_k1=_frankfurt2526h| mønster_ha1=_frankfurt2526h| venstrearm1=FF0000| kropp1=000000| høgrearm1=000000| shorts1=000000| sokkar1=000000| mønster_va2=_frankfurt2526a| mønster_k2=_frankfurt2526a| mønster_ha2=_frankfurt2526a| venstrearm2=| kropp2=| høgrearm2=| shorts2=| sokkar2=| mønster_va3=_frankfurt2526t| mønster_k3=_frankfurt2526t| mønster_ha3=_frankfurt2526t| venstrearm3=7c85a4| kropp3=7c85a4| høgrearm3=7c85a4| shorts3=7c85a4| sokkar3=7c85a4 }} '''Eintracht Frankfurt''' er ein [[Tyskland|tysk]] [[fotball]]klubb som spelar i [[Bundesliga]]. Klubben vart stifta i [[1899]]. «Die Adler», som er kallenamnet til Frankfurt, spelar heimekampane sine på [[Deutsche Bank Park]] i [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]. == Merittar == * [[UEFA Champions League|Europacupen/Cupvinnercupen]] ** Tapande finalist: 1960 * [[Europa-ligaen|UEFA Cup / Europa-ligaen]] vinnar (2): 1980, 2022 * [[Tysk seriemeister]] (1): 1959 * Tysk Vizemeister (1): 1932 * [[DFB-Pokal]] vinnar (5): 1974, 1975, 1981, 1988, 2018 * DFB-Pokal finalist (3): 1964, 2006, 2017 * Sørtysk meister (2): 1930, 1932 == Spelarstall 2025/26-sesongen == (per 12. mars 2026)<ref>[https://profis.eintracht.de/2025-2026/kader/ Kader - Eintracht Frankfurt Profis]</ref> {| |valign=”top”| * {{0}}2. {{DEU}} [[Elias Baum]] * {{0}}3. {{BEL}} [[Arthur Theate]] * {{0}}4. {{DEU}} [[Robin Koch]] * {{0}}5. {{SUI}} [[Aurèle Amenda]] * {{0}}6. {{DEN}} [[Oscar Højlund]] * {{0}}7. {{DEU}} [[Ansgar Knauff]] * {{0}}8. {{ALG}} [[Farès Chaïbi]] * {{0}}9. {{DEU}} [[Jonathan Burkardt]] * 11. {{DEU}} [[Younes Ebnoutalib]] * 13. {{DEN}} [[Rasmus Kristensen]] * 15. {{TUN}} [[Ellyes Skhiri]] * 16. {{SWE}} [[Hugo Larsson]] * 18. {{DEU}} [[Mahmoud Dahoud]] * 19. {{FRA}} [[Jean-Mattéo Bahoya]] * 20. {{JPN}} [[Ritsu Doan]] * 21. {{DEU}} [[Nathaniel Brown]] * 22. {{USA}} [[Timothy Chandler]] * 23. {{DEU}} [[Michael Zetterer]] |width="55"|&nbsp; |valign="top"| * 25. {{FRA}} [[Arnaud Kalimuendo]] * 26. {{JPN}} [[Keita Kosugi]] * 27. {{DEU}} [[Mario Götze]] * 29. {{MAR}} [[Ayoube Amaimouni]] * 30. {{BEL}} [[Michy Batshuayi]] * 31. {{SWE}} [[Love Arrhov]] * 33. {{DEU}} [[Jens Grahl]] * 34. {{DEU}} [[Nnamdi Collins]] * 37. {{DEU}} [[Jeremiaha Maluze]] * 38. {{DEU}} [[Ebu Bekir Is]] * 39. {{DEU}} [[Amil Šiljević]] * 40. {{BRA}} [[Kauã Santos]] * 41. {{MLI}} [[Fousseny Doumbia]] * 42. {{TUR}} [[Can Uzun]] * 44. {{DEU}} [[Davis Bautista]] * 45. {{DEU}} [[Marvin Dills]] * 48. {{ESP}} [[Junior Awusi]] * 49. {{ESP}} [[Derek Boakye Osei]] * 50. {{DEU}} [[Alessandro Gaul Souza]] * 53. {{DEU}} [[Alexander Staff]] <!-- * {{0}}?. {{FRA}} [[Éric Junior Dina Ebimbe]] * {{0}}?. {{HUN}} [[Noah Fenyő]] * {{0}}?. {{DEU}} [[Noel Futkeu]] * {{0}}?. {{HUN}} [[Krisztián Lisztes]] * {{0}}?. {{DEU}} [[Jessic Ngankam]] * {{0}}?. {{FRA}} [[Niels Nkounkou]] * {{0}}?. {{ALB}} [[Simon Simoni]] * {{0}}?. {{CRO}} [[Hrvoje Smolčić]] * {{0}}?. {{FRA}} [[Elye Wahi]] Joining in July 2026 --> |} === Utlånte spelarar === * {{FRA}} [[Éric Junior Dina Ebimbe]] hos [[Stade Brestois]] til juli 2026 * {{HUN}} [[Noah Fenyő]] hos [[Újpest FC]] til juli 2026 * {{HUN}} [[Krisztián Lisztes]] hos [[Ferencvárosi TC]] til juli 2026 * {{DEU}} [[Jessic Ngankam]] hos [[Wolfsberger AC]] til juli 2026 * {{FRA}} [[Niels Nkounkou]] hos [[Torino FC]] til juli 2026 * {{ALB}} [[Simon Simoni]] hos [[1. FC Kaiserslautern]] til juli 2026 * {{CRO}} [[Hrvoje Smolčić]] hos [[Kocaelispor]] til juli 2026 * {{FRA}} [[Elye Wahi]] hos [[OGC Nice]] til juli 2026 ==Kjelder== {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballag]] [[Kategori:Frankfurt am Main]] [[Kategori:Fotballag skipa i 1899]] jm0f13cee94d42dknq4eyz6r0g8hmsw 3654021 3654020 2026-05-19T19:27:17Z -Lemmy- 62384 3654021 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballklubb | klubbnamn = Eintracht Frankfurt | bilete =| fullt namn = Eintracht Frankfurt e. V. | kallenamn = Die Adler, SGE |   kort namn = | grunnlagd = 8. mars 1899 | heimebane = [[Deutsche Bank Park]],<br />[[Frankfurt am Main]] | kapasitet = 59 500 | styreleiar = {{DEU}} Mathias Beck | trenar = {{ESP}} [[Albert Riera]] | liga = [[Bundesliga]] | sesong = 2025/26 | plassering = 8. plass i Bundesliga | nettstad = eintracht.de |mønster_va1=_frankfurt2526h| mønster_k1=_frankfurt2526h| mønster_ha1=_frankfurt2526h| venstrearm1=FF0000| kropp1=000000| høgrearm1=000000| shorts1=000000| sokkar1=000000| mønster_va2=_frankfurt2526a| mønster_k2=_frankfurt2526a| mønster_ha2=_frankfurt2526a| venstrearm2=| kropp2=| høgrearm2=| shorts2=| sokkar2=| mønster_va3=_frankfurt2526t| mønster_k3=_frankfurt2526t| mønster_ha3=_frankfurt2526t| venstrearm3=7c85a4| kropp3=7c85a4| høgrearm3=7c85a4| shorts3=7c85a4| sokkar3=7c85a4 }} '''Eintracht Frankfurt''' er ein [[Tyskland|tysk]] [[fotball]]klubb som spelar i [[Bundesliga]]. Klubben vart stifta i [[1899]]. «Die Adler», som er kallenamnet til Frankfurt, spelar heimekampane sine på [[Deutsche Bank Park]] i [[Frankfurt am Main|Frankfurt]]. == Merittar == * [[UEFA Champions League|Europacupen/Cupvinnercupen]] ** Tapande finalist: 1960 * [[Europa-ligaen|UEFA Cup / Europa-ligaen]] vinnar (2): 1980, 2022 * [[Tysk seriemeister]] (1): 1959 * Tysk Vizemeister (1): 1932 * [[DFB-Pokal]] vinnar (5): 1974, 1975, 1981, 1988, 2018 * DFB-Pokal finalist (3): 1964, 2006, 2017 * Sørtysk meister (2): 1930, 1932 == Spelarstall 2025/26-sesongen == (per 12. mars 2026)<ref>[https://profis.eintracht.de/2025-2026/kader/ Kader - Eintracht Frankfurt Profis]</ref> {| |valign=”top”| * {{0}}2. {{DEU}} [[Elias Baum]] * {{0}}3. {{BEL}} [[Arthur Theate]] * {{0}}4. {{DEU}} [[Robin Koch]] * {{0}}5. {{SUI}} [[Aurèle Amenda]] * {{0}}6. {{DEN}} [[Oscar Højlund]] * {{0}}7. {{DEU}} [[Ansgar Knauff]] * {{0}}8. {{ALG}} [[Farès Chaïbi]] * {{0}}9. {{DEU}} [[Jonathan Burkardt]] * 11. {{DEU}} [[Younes Ebnoutalib]] * 13. {{DEN}} [[Rasmus Kristensen]] * 15. {{TUN}} [[Ellyes Skhiri]] * 16. {{SWE}} [[Hugo Larsson]] * 18. {{DEU}} [[Mahmoud Dahoud]] * 19. {{FRA}} [[Jean-Mattéo Bahoya]] * 20. {{JPN}} [[Ritsu Doan]] * 21. {{DEU}} [[Nathaniel Brown]] * 22. {{USA}} [[Timothy Chandler]] * 23. {{DEU}} [[Michael Zetterer]] |width="55"|&nbsp; |valign="top"| * 25. {{FRA}} [[Arnaud Kalimuendo]] * 26. {{JPN}} [[Keita Kosugi]] * 27. {{DEU}} [[Mario Götze]] * 29. {{MAR}} [[Ayoube Amaimouni]] * 30. {{BEL}} [[Michy Batshuayi]] * 31. {{SWE}} [[Love Arrhov]] * 33. {{DEU}} [[Jens Grahl]] * 34. {{DEU}} [[Nnamdi Collins]] * 37. {{DEU}} [[Jeremiaha Maluze]] * 38. {{DEU}} [[Ebu Bekir Is]] * 39. {{DEU}} [[Amil Šiljević]] * 40. {{BRA}} [[Kauã Santos]] * 41. {{MLI}} [[Fousseny Doumbia]] * 42. {{TUR}} [[Can Uzun]] * 44. {{DEU}} [[Davis Bautista]] * 45. {{DEU}} [[Marvin Dills]] * 48. {{ESP}} [[Junior Awusi]] * 49. {{ESP}} [[Derek Boakye Osei]] * 50. {{DEU}} [[Alessandro Gaul Souza]] * 53. {{DEU}} [[Alexander Staff]] <!-- * {{0}}?. {{FRA}} [[Éric Junior Dina Ebimbe]] * {{0}}?. {{HUN}} [[Noah Fenyő]] * {{0}}?. {{DEU}} [[Noel Futkeu]] * {{0}}?. {{HUN}} [[Krisztián Lisztes]] * {{0}}?. {{DEU}} [[Jessic Ngankam]] * {{0}}?. {{FRA}} [[Niels Nkounkou]] * {{0}}?. {{ALB}} [[Simon Simoni]] * {{0}}?. {{CRO}} [[Hrvoje Smolčić]] * {{0}}?. {{FRA}} [[Elye Wahi]] Joining in July 2026 --> |} === Utlånte spelarar === * {{FRA}} [[Éric Junior Dina Ebimbe]] hos [[Stade Brestois]] til juli 2026 * {{HUN}} [[Noah Fenyő]] hos [[Újpest FC]] til juli 2026 * {{HUN}} [[Krisztián Lisztes]] hos [[Ferencvárosi TC]] til juli 2026 * {{DEU}} [[Jessic Ngankam]] hos [[Wolfsberger AC]] til juli 2026 * {{FRA}} [[Niels Nkounkou]] hos [[Torino FC]] til juli 2026 * {{ALB}} [[Simon Simoni]] hos [[1. FC Kaiserslautern]] til juli 2026 * {{CRO}} [[Hrvoje Smolčić]] hos [[Kocaelispor]] til juli 2026 * {{FRA}} [[Elye Wahi]] hos [[OGC Nice]] til juli 2026 ==Kjelder== {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballag]] [[Kategori:Frankfurt am Main]] [[Kategori:Fotballag skipa i 1899]] 9e8q1k8kk4xrf0jmovtc6aeb4ddnrf3 0 41843 3654077 3535947 2026-05-20T07:42:07Z SimplyFreddie 107070 3654077 wikitext text/x-wiki {{utgår|2008|1|1|1|innhald=innhald|merknad=spelarstall lyt oppdaterast}} {{Infoboks fotballag | klubbnamn = Arsenal | fullt namn = Arsenal Football Club | kallenamn = The Gunners | grunnlagd = [[1886]] | heimebane = [[Emirates Stadium]] i [[London]] | kapasitet = 60&nbsp;432 | trenar = [[Mikel Arteta]] | styreleiar = Chips Keswick | liga = [[Premier League]] | sesong = 2025/26 | plassering = 1 plass i ''Premier League'' | mønster_va1=_arsenal2324h|mønster_k1=_arsenal2324h|mønster_ha1=_arsenal2324h| mønster_sh1=_arsenal2324h| mønster_so1=_arsenal2324h1| venstrearm1=FFFFFF | kropp1=EF0000|høgrearm1=FFFFFF|shorts1=FFFFFF|sokkar1=FFFFFF| mønster_va2=_arsenal2324a| mønster_k2=_arsenal2324a| mønster_ha2=_arsenal2324a| mønster_sh2=_arsenal2324a| mønster_so2=_arsenal2324a| venstrearm2=181818| kropp2=181818|høgrearm2=181818|shorts2=000000|sokkar2=D8FA0D| }} '''Arsenal Football Club''' er ein [[England|engelsk]] [[fotball]]klubb som spelar i [[Premier League]]. Klubben vart stifta i [[1886]], og vart vald inn i [[The Football League]] i 1893. «The Gunners», som er kallenamnet til Arsenal, spela heimekampane sine på Highbury før, no heter stadionen Emirates Stadion. Highbury er ein stad i bydelen [[Islington]] som ligg i det nordlege [[London]]. == Historie == Arsenal vart grunnlagt av arbeidarar ved Woolwich Arsenal i [[Woolwich]] i søraust-London, og tok namnet etter arbeidsstaden sin. I [[1913]] flytta klubben tvers over byen til Arsenal stadion i [[Highbury]] i det nordlege London. Fram til [[2006]] var Highbury heimebane, etter det bytta laget til nybygde [[Emirates Stadium|The Emirates Stadium]]. Stadionet har 60432 plassar. Arsenal har vore i den øvste engelske divisjonen lenger enn nokon annan klubb, heilt sidan 1919. == Meritt == {| class="wikitable" ! TROFE ! TAL ! ÅR |----- | Ligameister || '''10 ''' | 1930/31, 1932/33, 1933/34, 1934/35, 1937/38,<br /> 1947/48, 1952/53, 1970/71, 1988/89, 1990/91 |----- | [[Premier League]] || '''3''' || 1997/98, 2001/02, 2003/04 |----- | [[FA-cupen]] || '''10''' | 1930, 1936, 1950, 1971, 1979, 1993, 1998, 2002, 2003, 2005 |----- | [[Ligacupen]] || '''2 ''' || 1987, 1993 |----- | [[FA Charity Shield]] || '''10''' | 1930, 1931, 1933, 1934, 1938, 1948, 1953, 1991, 1998, 1999 |----- | [[FA Community Shield]] || '''2''' || 2002, 2004 |----- | [[Fairs Cup]] || '''1''' || 1969/70 |----- | [[Europacupen for cupvinnarar]] || '''1''' | 1993/94 |----- | [[FA Youth-cup]] || '''6''' || 1966, 1971, 1988, 1994, 2000, 2001 |} * Finalist i [[Meisterligaen]]: 2005/2006. * Finalist i FA-Cupen: 1927, 1932, 1952, 1972, 1978, 1980 og 2001. * Finalist i ligacupen: 1968, 1969 og 1988. * Finalist i Europacupen for cupvinnarar: 1979/80 og 1994/95. * Finalist i UEFA Cupen: 1999/00. == Arsenal sine managerar == {| class="wikitable" |----- align="center" !Manager !Periode !Manager !Periode |----- |[[Sam Hollis]] |align=center| (1894-1897) |[[George Swindin]] |align=center|(1958-1962) |----- |[[Tom Mitchell]] |align=center|(1897-1898) |[[Billy Wright]] |align=center|(1962-1966) |----- |[[George Elcoat]] |align=center|(1898-1899) |[[Bertie Mee]] |align=center|(1966-1976) |----- |[[Harry Bradshaw]] |align=center|(1899-1904) |[[Terry Neill]] |align=center|(1976-1983) |----- |[[Phil Kelso]] |align=center|(1904-1908) |[[Don Howe]] |align=center|(1984-1986) |----- |[[George Morrell]] |align=center|(1908-1915) |[[George Graham]] |align=center|(1986-1995) |----- |[[Leslie Knighton]] |align=center|(1919-1925) |[[Bruce Rioch]] |align=center|(1995-1996) |----- |[[Herbert Chapman]] |align=center|(1925-1934) |[[Arsène Wenger]] |align=center|(1996-2018) |----- |[[George Allison]] |align=center|(1934-1947) |[[Unai Emery]] |align=center|(2018-2019) |----- |[[Tom Whittaker]] |align=center|(1947-1956) |[[Mikel Arteta]] |align=center|(2019-) |----- |[[Jack Crayton]] |align=center|(1956-1958) |} == Spelarstall == Endra 24. januar 2026<ref>{{cite web |title=Squad: First team |url=https://www.arsenal.com/men/players|publisher=Arsenal F.C. |accessdate=17 oktober 2021}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ESP|pos=GK|name=[[David Raya]]}} {{Fs player|no=2|nat=FRA|pos=DF|name=[[William Saliba]]}} {{Fs player|no=3|nat=ESP|pos=DF|name=[[Cristhian Mosquera]]}} {{Fs player|no=4|nat=ENG|pos=DF|name=[[Ben White]]}} {{Fs player|no=5|nat=ECU|pos=DF|name=[[Piero Hincapié]]}} {{Fs player|no=6|nat=BRA|pos=DF|name=[[Gabriel Magalhães]]}} {{Fs player|no=7|nat=ENG|pos=FW|name=[[Bukayo Saka]]}} {{Fs player|no=8|nat=NOR|pos=MF|name=[[Martin Ødegaard]]}} {{Fs player|no=9|nat=BRA|pos=FW|name=[[Gabriel Jesus]]}} {{Fs player|no=10|nat=ENG|pos=MF|name=[[Eberechi Eze]]}} {{Fs player|no=11|nat=BRA|pos=FW|name=[[Gabriel Martinelli]]}} {{Fs player|no=12|nat=NED|pos=DF|name=[[Jurriën Timber]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=13|nat=ESP|pos=GK|name=[[Kepa Arrizabalaga]]}} {{Fs player|no=14|nat=SWE|pos=FW|name=[[Viktor Gyökeres]]}} {{Fs player|no=16|nat=DEN|pos=MF|name=[[Christian Nørgaard]]}} {{Fs player|no=19|nat=BEL|pos=FW|name=[[Leandro Trossard]]}} {{Fs player|no=20|nat=ENG|pos=FW|name=[[Noni Madueke]]}} {{Fs player|no=23|nat=ESP|pos=MF|name=[[Mikel Merino]]}} {{Fs player|no=29|nat=GER|pos=FW|name=[[Kai Havertz]]}} {{Fs player|no=33|nat=ITA|pos=DF|name=[[Riccardo Calafiori]]}} {{Fs player|no=35|nat=ENG|pos=GK|name=[[Tommy Setford]]}} {{Fs player|no=36|nat=ESP|pos=MF|name=[[Martín Zubimendi]]}} {{Fs player|no=41|nat=ENG|pos=MF|name=[[Declan Rice]]}} {{Fs player|no=49|nat=ENG|pos=DF|name=[[Myles Lewis-Skelly]]}} {{Fs end}} == Nordmenn i Arsenal == * {{NOR}} [[Pål Lydersen]] * {{NOR}} [[Håvard Nordtveit]] * {{NOR}} [[Sean McDermott]] * {{NOR}} [[Martin Ødegaard]] == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.arsenal.com Den offisielle heimesida til klubben] * [http://www.arsenal.no Arsenal Norge Online] * [http://www.gunners.no Gunners.no Offisiell norsk supporterklubb for Arsenal] {{FA Premier League}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Engelske fotballag]] [[Kategori:Fotballklubbar i London]] [[Kategori:Skipingar i 1886]] sn78qm3oi2dl0y8fvs54w44ti2rmnek 0 44118 3654038 3535129 2026-05-20T02:00:40Z Ryvyly 41584 3654038 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja }} '''Alm''' (''Ulmus glabra'') er eit tre i [[almeslekta]]. Almen høyrer til dei varmekjære trea. Han treng god jord. Alm er utbreidd over store delar av Eurasia og Nord Afrika. I Europa veks han nord for [[Appenninane]], [[Pyreneane]] og [[Balkanfjella]]. Almen kan verte opptil 40&nbsp;m høg, og har grå bork som på eldre tre gjerne vert oppsprokken. Han har [[pælerot]] som går djupt i jorda. I nyare tid har almen vore alvorleg truga av «[[almesjuke|almesjuka]]». Denne sjukdomen, som kjem av ein soppart, har nærast utradert almen på store delar av kontinentet. I Noreg, der almebestanden ligg spreidd, har ikkje sjukdomen fått feste. Alm veks fyrst og fremst i varme, sørvende lier nord til [[Nordland]] i Noreg. I [[Beiarn]] finn ein nordlegaste førekomsten i verda. [[Fil:Ulmus glabra 001.jpg|mini|venstre|Almeblad.]] [[Fil:almefrø1.jpg|mini|venstre|Frukt av alm.]] == Blad, blomar og frukt == Blada på almen er skeive nedst og har korte stive [[hår]], så dei er ru å kjenne på. Dei har dobbelt sagtanna rand. Blomane sit i små knippe, og i blomen er det både [[mjølknapp]]ar og [[fruktknute]]. Almen blømer tidleg om våren, før lauvet kjem på treet. Frukta er ei lita [[nøtt]] med ei brei lauvtynn fruktveng, så ho kan førast lang veg med vinden. Får trea vekse fritt lagar dei ofte breie, eggforma kroner. == Bruk == [[fil:Wood Ulmus glabra.jpg|mini|[[Trevirke]] av alm.]] Alm er eit middels tungt treslag. Veden er sterk, elastisk, slitesterk og har stor styrke mot slag. Den har såleis hatt mange bruksområde. Den har mellom anna vorte brukt til reiskapar, skaft og eiker i [[hjul]]. Den egnar seg godt til ulike sportsartiklar. Alm er etterspurd som emne til dreiing. Sidan kjerneveden held seg godt i jord og vatn, har den vore brukt til vassrøyr og til sluser i kanalar. Overflata er lett å behandle, og han har vorte brukt til møblar og panel. Almeski har vore rekna for å vere svært glatte. Nokre stader har det vorte sagt at den som omkom med almeski på beina, ikkje kom i vigsla jord på vanleg vis. Skiene glei så godt at bruken av dei kunne føre til sjølvmord. Det har og heitt seg at at det var ulovleg å lage almeski. Det kan ha samanheng med vyrdnad for almen som mattre. Eller det kan grunnast i eit skriv som [[Det Kgl. Selskap for Norges Vel|Norges Vel]] gav ut i [[1808]], der det vert innprenta at alm måtte brukast til mat, og ingen ting anna. Almeveden har stor brennverdi. Han er vanskeleg å kløyve. Alm har vorte rekna som ei verdfull matplante. Inste laget av borken har vore brukt til borkebrød. Særleg har dette vore tilfelle i naudår. Almebork har og vorte bruk i brødmjølet når det ikkje har vore naud. Borken, og delvis tynne kvistar, vart oppkutta, godt tørka og malen. Og så blanda i brødmjølet. Alm har den eigenskapen at han gjer brøddeigen seigare og betre å bake. Det kunne vere umoge korn eller korn som kom dårleg i hus som gav så stutt mjøl at det var vanskeleg å bake. Ofte var det vatn som almebork var oppbløytt i dei hadde i deigen. Det er hovudsak til flatbrød vi høyrer om borkemjøl. Med det er og overleveringar om bruk til omnsbrød og til graut. Alm har vore rekna som svært god til husdyrfôr. Sidan alm dei fleste stader ikkje er ei talrik plante, og fordi den har vore verdfull til folkemat, har bruken til fôr likevel vore liten. Både bork, lauv og kvist vart brukt. Bruken har vore noko ulik i ulike distrikt. Det vanlegaste har vore: almelauv til [[grisen]]. [[Kalv]]edrikk laga av bork. Kvist og lauv til [[sau]]en. Og bork, kvist og lauv til [[ku]]a. I liten grad har almebast vorte brukt til å lage reip , og til barking og farging. For at alm skulle verte mest mogleg produktiv, vart den styvd (greinene nedskorne) med nokre års mellomrom. ==Alm i kulturen== {{Infoboks namn på andre språk | dialektnamn = | norrønt = Almr | nordsamisk = | nordsamisk lenke = | svensk = Alm | svensk lenke =Almsläktet | dansk = Elm | dansk lenke =Elm | engelsk = Elm | engelsk lenke =Elm | tysk = Ulme | tysk lenke =Ulmen | fransk =Orme | fransk lenke =Orme | spansk =Ulmus | spansk lenke =Olmo | russisk = Vjaz (Вяз), ilm (ильм) | russisk lenke =Вяз }} Kor verdfull almen har vore kan vi forstå av dei mange stadnamna med alm i seg. I [[norrøn mytologi]] var [[Embla]] den fyrste kvinna.Ho vart til ved at [[Odin]] bles liv i ein almestokk. == Bakgrunnsstoff == {{artslenkjer}} * Ove Arbo Høeg: Planter og tradisjon. ISBN 82-00-08930-4 * Bohumil Kucera og Ragnar M. Næss: TRE naturens vakreste råstoff. ISBN 82-529-2167-1 {{autoritetsdata}} [[Kategori:Almefamilien]] [[Kategori:Lauvtre]] 2ai0lfx34rw5dwizbg8u9cq9dm2vqe9 0 44725 3654016 3287246 2026-05-19T19:17:25Z Ryvyly 41584 3654016 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja |bilettekst=Snigel }} '''Sniglar''' (Gastropoda) er ein klasse av [[blautdyr]]. Mange artar lever på land, men to tredelar av artane held til i vatn. ==Kjelder== {{manglar kjelder}} {{Biologispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Sniglar| ]] [[Kategori:Blautdyr]] 6nkjbe08nyhop36fl9ac7kgbzwq79ly 0 46481 3654027 3607248 2026-05-20T01:41:20Z Ryvyly 41584 3654027 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Gallinago gallinago a1.JPG | bilettekst = Enkeltbekkasin i [[Japan]] i april 2012. | bilete2=Common_Snipe_(Gallinago_gallinago)_(W_GALLINAGO_GALLINAGO_R3_C5).ogg | bilettekst2=Læte | status_noreg = lc | status_noreg_kjelde = <ref name="adbr" /> | kart = GallinagoGallinagoIUCNver2019-2.png | karttekst = Utbreiing av enkeltbekkasin <div align="left";>{{legend|#00FF00|Hekkeområde sommar|outline=gray}} {{legend|#008000|Heilårig|outline=gray}} {{legend|#007FFF|Overvintring|outline=gray}} </div> }} '''Enkeltbekkasin''' eller '''enkelbekkasin''' ''(Gallinago gallinago)'' er ein mellomstor [[vadefugl]] med eit langt nebb. Hekkeområdet er i [[Eurasia]] frå [[Island]] og [[Irland]] i vest, gjennom Nord- og Sentral-Europa og heile [[Russland]] til [[Kamtsjatkahalvøya]] i aust. Han overvintrar i Sør-Europa og rundt [[Middelhavet]], i [[Afrika]], gjennom [[Midt-Austen]] og [[Sør-Asia]] til [[Søraust-Asia]] og sørlege [[Koreahalvøya]] og sørlege [[Japan]].<ref name="van_gils"/> Arten har ei rekke tradisjonelle norske lokale namn, inkludert mekregauk/mekkergauk, himmerhest/hømmerhest i Nord-Noreg, røssegaug i Rogaland og jargeit i Hordaland.<ref name="haftorn"/> Ein deler enkeltbekkasinen opp i to ulike [[underart]]ar med ''G. g. faeroensis'' på Island og [[Færøyane]]. Den andre er nominatforma. Tidlegare rekna ein ''G. g. delicata'' i [[Nord-Amerika]] som ein underart, men han er no godtatt som ein sjølvstendig art [[indianarbekkasin]], ''Gallinago delicata''. == Skildring == Han er om lag 25–27&nbsp;cm lang og veg i området 75 til 180 gram. Fjørdrakta har fire lyse lengdestriper på ryggsida og er brunspragla. Enkeltbekkasinen har rein og kvit buk og stjerten er nesten utan kvitt, noko som gjer at den skil seg frå [[dobbeltbekkasin]]en, som han elles er svært lik. Om ein enkeltbekkasin vert skremd, kan ein høyre eit håst «tsjær» i det han flyg av garde. Oppflukta skil seg òg frå dobbeltbekkasinen. Medan dobbeltbekkasinen flyg rett fram, flyg enkeltbekkasinen i ei helt tilfeldig retning. Dei fleste kjenner igjen denne fuglen med hannen sitt fluktspel i hekkesesongen. Når fuglen skal markere området sitt, vibrerer han med dei ytre stjertfjørene sine i tillegg til ein mekrande lyd. Når enkeltbekkasinen markerer området sitt, vert det kalla «mekregauking» grunna lyden. === Utbreiing === [[Art]]en hekkar i eit breitt belte rundt heile den nordlege delen av Eurasia, inkludert store delar av [[Europa]] unnateke i søraust, men han er klart meir talrik i nord. Særleg Island, [[Sverige]] og [[Finland]] har store bestandar. ;I Noreg Enkeltbekkasinen er ein av dei vanlegaste trekkfuglane og kan treffast på frå kysten og heilt opp til dei mellomalpine områda. Han er spesielt knytt til opne og fuktige område, men likar seg òg godt i open skog.<ref name="adb" /> ;Trekk og overvintring Norske hekkefuglar overvintrar spesielt på dei britiske øyane og i Frankrike/Portugal. Om det er milde vintrar i Noreg, overvintrar han på kysten i dei sørlege delane. Enkeltbekkasinen er attende allereie i mars/april. Lenger nord og i fjellområda er dei vanlegvis ikkje attende på områda sine før like før at hoa legg egg i slutten av mai. === Forplanting === Hannen er på hekkeplassane ganske tidleg på våren og forsvarar området sitt ovanfor andre hannar. Reiret er lagt i ei enkel grop i bakken, og er laga av strå og blad. Hoa legg 4 egg som vert lagt i mai-juni og vert ruga i 18-20 døger. Ungane forlèt reiret rett etter klekkinga. Foreldra fordelar ungane mellom seg, og dei fyrste dagane fôrar foreldra dei. Ungane kan fly etter 20 dagar. === Føde === Enkeltbekkasinen et fyrst og fremst [[makk]], men et òg insekt og andre smådyr og kan dessutan ete ein del frø. ==Galleri== <gallery> Long Bill (12046095243).jpg|Detaljar hovud og nebb Common snipe (Gallinago gallinago) in courtship flight.jpg|I flukt Gallinago gallinago MHNT.jpg|Enkeltbekkasin-egg </gallery> ==Kjelder== * [http://www.birdlife.no/fuglekunnskap/fugleatlas/index.php?art_id=28 Norsk ornitologisk forening] * ''Norsk Fugleatlas'', 1994. ;Referansar {{reflist|refs= <ref name="van_gils">Van Gils, J., Wiersma, P., Kirwan, G.M. & Sharpe, C.J. (2016). ''[http://www.hbw.com/node/53878 Common Snipe (Gallinago gallinago)]'' I: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. august 2016</ref> <ref name="haftorn">{{Kjelde bok | forfattar = Haftorn, Svein | utgjeve år = 1971 | tittel = Norges fugler | forlag = Universitetsforlaget | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2011110208197 | side = 300}}</ref> <ref name="adb">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/Taxon/_/3754 |tittel = Artsdatabankens artsopplysningar |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2022-03-14 }}</ref> <ref name="adbr">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/31920 |tittel = Fugler: Vurdering av enkeltbekkasin Gallinago gallinago for Norge. Norsk rødliste for arter 2021. |forfattar = Stokke BG, Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R og Strøm H |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{Infoboks namn på andre språk | vidd = 242px | svensk = Enkelbeckasin | svensk lenke =Enkelbeckasin | dansk =Dobbeltbekkasin | dansk lenke =Dobbeltbekkasin | engelsk =Snipe, Common Snipe | engelsk lenke =Common Snipe | tysk = Bekassine | tysk lenke =Bekassine | fransk =Bécassine des marais | fransk lenke =Bécassine des marais | spansk = Agachadiza, agachadiza común | spansk lenke =Gallinago gallinago | russisk = Bekas (Бекас) | russisk lenke =Бекас }} {{commons|Gallinago gallinago}} * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Snipefamilien]] [[Kategori:Fuglar i Noreg]] 9a98o3d5c20fezmmdfgto1lp3agc9tl 0 64578 3654083 3652487 2026-05-20T11:42:17Z Egil Arne 2624 Oppdaterte etter dødsfall 3654083 wikitext text/x-wiki '''Internasjonal meister (IM)''' i sjakk er ein [[sjakktittel]] som [[Verdssjakkforbundet]] (FIDE) deler ut til svært sterke sjakkspelarar. Tittelen er livsvarig. Internasjonal meister rangerer lågare enn tittelen [[sjakkstormeister]]. For å få tittelen krevst det normalt sett at spelaren har oppnådd sterke resultat i 2 eller 3 internasjonale sjakkturneringar, med til saman minst 27 sjakkparti. Sjakkturneringane må vanlegvis vere på minst 9 rundar. For internasjonale meistrar krevst det ein ratingprestasjon i den enkelte turneringa på minst 2450. Dei må dessutan på eit eller anna tidspunkt ha hatt ein eigen FIDE-rating på minst 2400. ([[Elo-rating]].) Dei viktigaste andre krava, er at spelaren må ha spela mot minst 2 stormeistrar eller 3 internasjonale meistrar i turneringa, at minst halvparten av motstandarane må ha ein offisiell FIDE-tittel, og at minst ein tredjedel av spelarane må vere frå eit anna land. Det var per 1. april 2021 3890 sjakkspelarar med IM-tittel.<ref>[http://ratings.fide.com/advaction.phtml?idcode=&name=&title=m&country=%25&sex=&srating=0&erating=3000&birthday=&radio=rating&line=desc FIDE si ratingliste]</ref> == Avlidne Internasjonale meistrar frå Noreg == Dei første frå Noreg som vart utnemnde til tittelen internasjonal meister var: *[[Olaf Barda]], tidlegare [[Olaf Barda|Olaf M. Olsen]] (1909-1971), utnemnd som den første internasjonale meisteren i 1952.<ref name="Brekke s. 95">Brekke s. 95</ref> *[[Svein Johannessen]] (1937-2007), utnemnd i 1961.<ref name="Brekke s. 95"/> *Den fjerde norske som fekk IM-tittelen var [[Arne Zwaig]] (1947-2022), utnemnd i 1975<ref name="Brekke s. 95"/> *Den sjette norske som fekk IM-tittelen var [[Knut Jøran Helmers]] (1957-2021), utnemnd i (1978)<ref name="Brekke s. 95"/> *Den sjuande norske som fekk IM-tittelen var [[Sjakkspelaren Arne Vinje|Arne Vinje]], (tidlegare Arne Vinje Gulbrandsen) (1943-2011), utnemnd i 1981<ref name="Brekke s. 95"/> *[[Sjakkspelaren Joachim Thomassen|Joachim Thomassen]] (1990-2026), utnemnd (2010)<ref>[http://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/4808-title-applications-approved-in-khanty-mansiysk-2010-fide-congress.html FIDE si liste over utnemningar på kongressen i Khanty-Mansiysk 23.9-4.10.2010, vitja 2.11.2010]</ref> == Nolevande Internasjonale meistrar frå Noreg == Per 20. mai 2026 hadde Noreg 34 sjakkspelarar med tittelen internasjonal meister.<ref>[http://ratings.fide.com FIDE si ratingliste med søkbar oversikt over norske IM, vitja 11. juli 2024]</ref> Desse er, med året for tittelen i parantes: *[[Terje Wibe]] (1977)<ref name="Brekke s. 95"/> *[[Bjørn Tiller]] (1982)<ref name="Brekke s. 95"/> *[[Petter Haugli]] (1988)<ref name="Brekke s. 95"/> *[[Ivar Bern]] (1992) *[[Roy Fyllingen]] (1995) *[[Erik Fossan]] (1997) *[[Eirik Gullaksen]] (1998) *[[Frode Elsness]] (2001) *[[Helge Nordahl]] (2005)<ref>[https://ratings.fide.com/card.phtml?event=1501135 Spelarkort hos FIDE for Helge Nordahl]</ref> *Bjarte Leer-Helgesen (2006)<ref>[https://ratings.fide.com/card.phtml?event=1501496 Spelarkort hos FIDE for Bjarte Leer-Helgesen]</ref> *Øystein Hole (2007)<ref>[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=1501526 Spelarkort hos FIDE for Øystein Hole]</ref> *Magne Sagafos (2007)<ref>[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=1502506 Spelarkort hos FIDE for Magne Sagafos]</ref> *[[Espen Lie]] (2007) *[[Torstein Bae]] (2007) *[[Atle Grønn]] (2008) *[[Nicolai Getz]] (2011)<ref>[http://ratings.fide.com/card.phtml?event=1505572 Ratingkort hos FIDE for Nicolai Getz]</ref> *[[Geir Sune Tallaksen Østmoe]] (2011)<ref>[http://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/5652-titles-approved-in-krakow-poland.html Tittelgodkjenningar på FIDE-kongressen i Krakow, oktober 2011]</ref> *[[Andreas Moen]] (2012) *[[Kjetil Stokke]] (2013) * [[Joachim Birger Nilsen]] (2017)<ref>[https://ratings.fide.com/card.phtml?event=1506331 Spelarside hos FIDE for Joachim Birger Nilsen]</ref> * [[Lasse Østebø Løvik]] (2017) * [[Tor Fredrik Kaasen]] (2018) * Benjamin Haldorsen (2018) * Erlend Mikalsen (2019) * Johannes Haug (2019) * Mads Vestby-Ellingsen (2020) * Semen Mitusov (2022) * Jens E Ingebretsen (2023) * Saad Abobaker Elmi (2025) *[[Bjarke Sahl]] (tidlegare Bjarke Kristensen), frå [[Danmark]], har budd mange år i Noreg. Han melde i 2007 overgang frå Danmark til Noreg, og vart dermed av verdssjakkforbundet per 1. oktober 2007 registrert som Noreg sin 20. dåverande IM.<ref>[https://ratings.fide.com/fedchange.phtml?year=2007 FIDE overgangar 2007]</ref> *[[Maxim L. Devereaux|Maxim Barth Stanford]] (2008) melde overgang frå [[England]] til Noreg frå 7. juli 2012.<ref>[https://ratings.fide.com/fedchange.phtml?year=2012 FIDE overgangar 2012]</ref> * Vadims Daskevics Berg (2010) melde overgang frå [[Latvia]] til Noreg med verknad frå 10. desember 2017.<ref>[https://ratings.fide.com/transfers.phtml FIDE transfers, sjå lista for 2017]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *[[John Paul Wallace]] (1996) melde overgang frå [[Australia]] til Noreg frå 25. april 2023.<ref name="FIDE transfers, sjå lista for 2023">[https://ratings.fide.com/transfers.phtml FIDE transfers, sjå lista for 2023]</ref> * Jesper Hall (1993) melde overgang frå Sverige til Noreg frå 10. april 2024<ref>https://ratings.fide.com/transfers.phtml FIDE transfers, sjå lista for 2024</ref> I tillegg har alle dei 20 norske spelarane med tittelen [[Stormeister i sjakk]] vore internasjonal meister i kortare eller lengre tid, før dei klarte å kvalifisere seg til den gjævare tittelen stormeister. * Sebastian Mihajlov (2017), melde overgang frå Noreg til [[Kroatia]] frå 11. mai 2023<ref name="FIDE transfers, sjå lista for 2023"/> == Kjelder == *[http://www.fide.com/info/handbook?id=58&view=article Verdssjakkforbundet FIDE sine reglar for sjakktitlar i nærsjakk] * Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2 * [[Norsk Sjakkblad]] ==Fotnotar== {{fotnoteliste}} [[Kategori:Sjakktitlar]] [[Kategori:Internasjonale meistrar i sjakk]] ma6ob2xgmoqh1amhfb1mfgz6hm6pt8x 0 76843 3654003 3653929 2026-05-19T18:16:48Z Ryvyly 41584 /* Spreiingsstrukturar */ 3654003 wikitext text/x-wiki [[Fil:Лишайник (тип 2).jpg|høgre|mini|Ein uidentifisert bladlav]] '''Lav''' er eit [[mutualisme|mutualistisk]] samliv mellom ein [[sopp]] og ein [[alge]] der dei to organismane framstår som éin. Algen [[fotosyntese|fotosyntetiserer]] sukker or lufta, medan soppen vernar ho mot beite. Lav finst over heile verda, ofte under særs tøffe tilhøve, trass i at dei ikkje veks vidare fort. Ein finn dei på mange ulike substrat, mellom anna [[stein]], [[mose]], [[bork]] og [[blad]]. Ein reknar med at fenomenet har oppstått fleire gongar i evolusjonshistoria uavhengig av kvarandre. Dei eldste lavfossila er om lag 400 millionar år gamle, men ein trur dei kan vera langt eldre - [[fossil]]iseringsprosessar har særs vanskeleg for å skje i dei harde omgjevnadane lavar flest heldt til i. == Oppbygnad == Alle lavar består av ein ''mykobiont'', [[sopp]]en, og ein ''fotobiont'', [[alge]]n. Soppane er som regel [[sekksporesopp]] (''Ascomycota''), men det finst òg nokre få [[stilksporesopp]] som dannar lav. 20 % av alle kjende sopp dannar lav. Algane er som regel [[grønalgar]], ved somme høve òg [[cyanobakteriar]]. Ein del lavslekter har begge delar; grønalgane driv fotosyntese og cyanobakteriane fikserer [[nitrogen]] or lufta. Slik lav kjenner ein gjerne att på dei blågrøne flekkane (''cephalodiane'') dei har på thallus. Reint økologisk og morfologisk kan me dela lavet inn i tre kategoriar. Dette har ingenting å gjera med [[biologisk systematikk]], men er ei praktisk inndeling basert på korleis sopp- og lavcellene er organiserte i høve til kvarandre. '''''Skorpelav''''' (som til dømes [[kartlav]]) er den minste og mest hardføre lav-varianten. Her veks margen av [[hyfe|sopphyfar]] rett på substratet med eit tynt lag algar over seg, godt verna av eit tjukt lag overbork soppen produserer. Hyfane kan gjerne bora seg ned i hardt berg og halda seg til dels særs godt fast. '''''Bladlav''''' har tilnærma bladforma thallus og har rotliknande strukturar (rhizinar) som festar dei til substratet. Mellom rhizinlaget og margen har dei i tillegg ein underbork. '''''Busklav''''' er oftast sylindrisk, og har eit ståande eller hengande thallus med greinar. Dei er som regel fest til substratet berre med ei einskild festeskive dei har ved basis. Desse vekstformene gjeld for lav med ''heteromere'' thallus, det vil seie lavformer med klar laginndeling. Det er dette som er mest vanleg, men me kjenner òg ein del artar med ''homoiomere'' thallus: ei merg som består både av foto- og mykobiontar. Dette finn me helst hjå bladlav med cyanobakterie som fotobiont. == Spreiingsstrukturar == [[Fil:Lisaj2.jpg|mini|venstre|Ein busklav.]] Sidan lav har minst to ulike celletypar som er særs genetisk distinkte, er det vanskeleg for dei å formeira seg kjønna. Som regel spreier lav seg difor som fragment; så godt som alle brotstykke av eit lav er i stand til å veksa opp til heilt nye individ. Nokre lav har spesialiserte fragmenteringsstrukturar som fører til at dei vert spreidd over større avstandar. ''Isidium'' er borkkledde utvekstar frå thallusoverflata som både inneheld sopp- og algeceller. Desse brekk av og vert spreidd med vinden. ''Soredia'' er små gryn-aktige pakkar med algeceller og sopphyfer som veks i dei områda på thallus som manglar bork (''soral''). Lav som er fullstendig dekt med soral, vert kalla leprøs. Stundom formeirar soppen seg utan at algane vert med. Han er då vanlegvis avhengig av å finna nye algeceller der sporane landar, for å kunne veksa opp til eit nytt lav. Det vert danna såkalla ''apothecium'' – «krater» med ''asci'' eller ''basidium'' avhengig av om mykobionten er ein [[sekksporesopp|sekk]]- eller [[stilksporesopp]] – som produserer seksuelle sporar som vert spreidd med vinden. Flaskeforma ''perithecium'' kan dessutan danna aseksuelle ''konidiesporar''. == Bruk == Lav er særs rikt på [[karbohydrat]] og kan nyttast som mat både for dyr og menneske. Det vert òg nytta som materiale til m.a. kransar og tau og som isolasjonsmateriale i hus. == Kjelder == {{fotnoteliste}} * Andersen, Heidi Lie: ''Lav'', Forelesningsnotater for BIO112 botanikk ved Universitetet i Bergen hausten 2007 * Ennos, Roland & Sheffield, Elizabeth: ''Plant Life'' Blackwell Science 2000 == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lav| ]] [[Kategori:Sporeplantar]] [[Kategori:Polyekstremofile organismar]] [[Kategori:Oligotrofe organismar]] [[Kategori:Bioindikatorar]] [[Kategori:Indikatorartar]] i59sr1wqw39s76wqfj7k7wofyrl5tam 3654005 3654003 2026-05-19T18:22:53Z Ryvyly 41584 3654005 wikitext text/x-wiki [[Fil:Лишайник (тип 2).jpg|høgre|mini|Ein uidentifisert bladlav]] '''Lav''' er eit [[mutualisme|mutualistisk]] samliv mellom ein [[sopp]] og ein [[alge]] der dei to organismane framstår som éin. Algen [[fotosyntese|fotosyntetiserer]] sukker or lufta, medan soppen vernar han mot beite. Lav finst over heile verda, ofte under særs tøffe tilhøve, trass i at dei ikkje veks vidare fort. Ein finn dei på mange ulike substrat, mellom anna [[stein]], [[mose]], [[bork]] og [[blad]]. Ein reknar med at fenomenet har oppstått fleire gonger i evolusjonshistoria uavhengig av kvarandre. Dei eldste lavfossila er om lag 400 millionar år gamle, men ein trur dei kan vera langt eldre – [[fossil]]iseringsprosessar har særs vanskeleg for å skje i dei harde omgjevnadene lav flest held til i. == Oppbygnad == Alle lav består av ein ''mykobiont'', [[sopp]]en, og ein ''fotobiont'', [[alge]]n. Soppane er som regel [[sekksporesopp]] (''Ascomycota''), men det finst òg nokre få [[stilksporesopp]] som dannar lav. 20 % av alle kjende sopp dannar lav. Algane er som regel [[grønalgar]], ved somme høve òg [[cyanobakteriar]]. Ein del lavslekter har begge delar; grønalgane driv fotosyntese, og cyanobakteriane fikserer [[nitrogen]] or lufta. Slikt lav kjenner ein gjerne att på dei blågrøne flekkene (''cephalodiane'') dei har på thallus. Reint økologisk og morfologisk kan me dela lavet inn i tre kategoriar. Dette har ingenting å gjera med [[biologisk systematikk]], men er ei praktisk inndeling basert på korleis sopp- og lavcellene er organiserte i høve til kvarandre. '''''Skorpelav''''' (som til dømes [[kartlav]]) er den minste og mest hardføre lav-varianten. Her veks mergen av [[hyfe|sopphyfar]] rett på substratet med eit tynt lag algar over seg, godt verna av eit tjukt lag overbork soppen produserer. Hyfane kan gjerne bora seg ned i hardt berg og halda seg til dels særs godt fast. '''''Bladlav''''' har tilnærma bladforma thallus og har rotliknande strukturar (rhizinar) som festar dei til substratet. Mellom rhizinlaget og mergen har dei i tillegg ein underbork. '''''Busklav''''' er oftast sylindrisk, og har eit ståande eller hengande thallus med greiner. Dei er som regel fest til substratet berre med ei einskild festeskive dei har ved basis. Desse vekstformene gjeld for lav med ''heteromere'' thallus, det vil seie lavformer med klar laginndeling. Det er dette som er mest vanleg, men me kjenner òg ein del artar med ''homoiomere'' thallus: ein merg som består både av foto- og mykobiontar. Dette finn me helst hjå bladlav med cyanobakterie som fotobiont. == Spreiingsstrukturar == [[Fil:Lisaj2.jpg|mini|venstre|Eit busklav.]] Sidan lav har minst to ulike celletypar som er særs genetisk distinkte, er det vanskeleg for dei å formeira seg kjønna. Som regel spreier lav seg difor som fragment; så godt som alle brotstykke av eit lav er i stand til å veksa opp til heilt nye individ. Nokre lav har spesialiserte fragmenteringsstrukturar som fører til at dei vert spreidd over større avstandar. ''Isidium'' er borkkledde utvekstar frå thallusoverflata som både inneheld sopp- og algeceller. Desse brekk av og vert spreidd med vinden. ''Soredia'' er små gryn-aktige pakkar med algeceller og sopphyfar som veks i dei områda på thallus som manglar bork (''soral''). Lav som er fullstendig dekt med soral, vert kalla leprøs. Stundom formeirar soppen seg utan at algane vert med. Han er då vanlegvis avhengig av å finna nye algeceller der sporane landar, for å kunne veksa opp til eit nytt lav. Det vert danna såkalla ''apothecium'' – «krater» med ''asci'' eller ''basidium'' avhengig av om mykobionten er ein [[sekksporesopp|sekk]]- eller [[stilksporesopp]] – som produserer seksuelle sporar som vert spreidd med vinden. Flaskeforma ''perithecium'' kan dessutan danna aseksuelle ''konidiesporar''. == Bruk == Lav er særs rikt på [[karbohydrat]] og kan nyttast som mat både for dyr og menneske. Det vert òg nytta som materiale til m.a. kransar og tau og som isolasjonsmateriale i hus. == Kjelder == {{fotnoteliste}} * Andersen, Heidi Lie: ''Lav'', Forelesningsnotater for BIO112 botanikk ved Universitetet i Bergen hausten 2007 * Ennos, Roland & Sheffield, Elizabeth: ''Plant Life'' Blackwell Science 2000 == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lav| ]] [[Kategori:Sporeplantar]] [[Kategori:Polyekstremofile organismar]] [[Kategori:Oligotrofe organismar]] [[Kategori:Bioindikatorar]] [[Kategori:Indikatorartar]] 78ly1x7qab2zgm4fhjaam8ah4vwypbj 3654006 3654005 2026-05-19T18:23:07Z Ryvyly 41584 3654006 wikitext text/x-wiki [[Fil:Лишайник (тип 2).jpg|høgre|mini|Eit uidentifisert bladlav]] '''Lav''' er eit [[mutualisme|mutualistisk]] samliv mellom ein [[sopp]] og ein [[alge]] der dei to organismane framstår som éin. Algen [[fotosyntese|fotosyntetiserer]] sukker or lufta, medan soppen vernar han mot beite. Lav finst over heile verda, ofte under særs tøffe tilhøve, trass i at dei ikkje veks vidare fort. Ein finn dei på mange ulike substrat, mellom anna [[stein]], [[mose]], [[bork]] og [[blad]]. Ein reknar med at fenomenet har oppstått fleire gonger i evolusjonshistoria uavhengig av kvarandre. Dei eldste lavfossila er om lag 400 millionar år gamle, men ein trur dei kan vera langt eldre – [[fossil]]iseringsprosessar har særs vanskeleg for å skje i dei harde omgjevnadene lav flest held til i. == Oppbygnad == Alle lav består av ein ''mykobiont'', [[sopp]]en, og ein ''fotobiont'', [[alge]]n. Soppane er som regel [[sekksporesopp]] (''Ascomycota''), men det finst òg nokre få [[stilksporesopp]] som dannar lav. 20 % av alle kjende sopp dannar lav. Algane er som regel [[grønalgar]], ved somme høve òg [[cyanobakteriar]]. Ein del lavslekter har begge delar; grønalgane driv fotosyntese, og cyanobakteriane fikserer [[nitrogen]] or lufta. Slikt lav kjenner ein gjerne att på dei blågrøne flekkene (''cephalodiane'') dei har på thallus. Reint økologisk og morfologisk kan me dela lavet inn i tre kategoriar. Dette har ingenting å gjera med [[biologisk systematikk]], men er ei praktisk inndeling basert på korleis sopp- og lavcellene er organiserte i høve til kvarandre. '''''Skorpelav''''' (som til dømes [[kartlav]]) er den minste og mest hardføre lav-varianten. Her veks mergen av [[hyfe|sopphyfar]] rett på substratet med eit tynt lag algar over seg, godt verna av eit tjukt lag overbork soppen produserer. Hyfane kan gjerne bora seg ned i hardt berg og halda seg til dels særs godt fast. '''''Bladlav''''' har tilnærma bladforma thallus og har rotliknande strukturar (rhizinar) som festar dei til substratet. Mellom rhizinlaget og mergen har dei i tillegg ein underbork. '''''Busklav''''' er oftast sylindrisk, og har eit ståande eller hengande thallus med greiner. Dei er som regel fest til substratet berre med ei einskild festeskive dei har ved basis. Desse vekstformene gjeld for lav med ''heteromere'' thallus, det vil seie lavformer med klar laginndeling. Det er dette som er mest vanleg, men me kjenner òg ein del artar med ''homoiomere'' thallus: ein merg som består både av foto- og mykobiontar. Dette finn me helst hjå bladlav med cyanobakterie som fotobiont. == Spreiingsstrukturar == [[Fil:Lisaj2.jpg|mini|venstre|Eit busklav.]] Sidan lav har minst to ulike celletypar som er særs genetisk distinkte, er det vanskeleg for dei å formeira seg kjønna. Som regel spreier lav seg difor som fragment; så godt som alle brotstykke av eit lav er i stand til å veksa opp til heilt nye individ. Nokre lav har spesialiserte fragmenteringsstrukturar som fører til at dei vert spreidd over større avstandar. ''Isidium'' er borkkledde utvekstar frå thallusoverflata som både inneheld sopp- og algeceller. Desse brekk av og vert spreidd med vinden. ''Soredia'' er små gryn-aktige pakkar med algeceller og sopphyfar som veks i dei områda på thallus som manglar bork (''soral''). Lav som er fullstendig dekt med soral, vert kalla leprøs. Stundom formeirar soppen seg utan at algane vert med. Han er då vanlegvis avhengig av å finna nye algeceller der sporane landar, for å kunne veksa opp til eit nytt lav. Det vert danna såkalla ''apothecium'' – «krater» med ''asci'' eller ''basidium'' avhengig av om mykobionten er ein [[sekksporesopp|sekk]]- eller [[stilksporesopp]] – som produserer seksuelle sporar som vert spreidd med vinden. Flaskeforma ''perithecium'' kan dessutan danna aseksuelle ''konidiesporar''. == Bruk == Lav er særs rikt på [[karbohydrat]] og kan nyttast som mat både for dyr og menneske. Det vert òg nytta som materiale til m.a. kransar og tau og som isolasjonsmateriale i hus. == Kjelder == {{fotnoteliste}} * Andersen, Heidi Lie: ''Lav'', Forelesningsnotater for BIO112 botanikk ved Universitetet i Bergen hausten 2007 * Ennos, Roland & Sheffield, Elizabeth: ''Plant Life'' Blackwell Science 2000 == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Lav| ]] [[Kategori:Sporeplantar]] [[Kategori:Polyekstremofile organismar]] [[Kategori:Oligotrofe organismar]] [[Kategori:Bioindikatorar]] [[Kategori:Indikatorartar]] qhrqiwxzpqswyw08xlcaw6yctq9zohy 0 83339 3654001 3653915 2026-05-19T18:05:03Z Ryvyly 41584 /* Gavl-løysingar */ sitat 3654001 wikitext text/x-wiki [[fil:Bour, Faroe Islands (13).JPG|mini|Torvtak i bygda [[Bøur]] på [[Færøyane]]. {{foto|Erik Christensen, 2005}}]] [[fil:1973_Røros03.jpg|mini|Torvtak i Sleggveien på [[Røros]]. {{foto|Frode Inge Helland, 1973}}]] '''Torvtekking''' er ein type [[taktekking]] der ein vasstett membran mot [[taktro]]et blir dekt med levande [[torv]]. Torvtekte tak blir oftast kalla '''torvtak'''. I Noreg i dag er torvtak vanlegast på eldre hus i indre fjord- og dalstrøk. Historisk var torvtak mykje bruka i byane òg, men på grunn av den store faren for smittebrann i dei tettbygde byane gjekk dei så å seie heilt or bruk. Frå [[1980-åra]] av, da torvtak fekk ein renessanse, har det òg komme enkelte byhus med torvtak att. Tradisjonelle torvtak har eit undertak av bord ([[taktro|tro]]), eit lag med [[bjørk]]enever og gjerne to lag [[torv]] øvst. Mange stader vart det bruka myrtorv i det nedste laget. Myrtorva drenerte betre og gav betre isolasjon mot kulda. No blir det oftast bruka plastplater med knastar som tettesjikt i staden for bjørkenever. I det øvste laget eignar myrtorva seg dårlegare fordi ho krympar lettare og sprekk opp ved uttørking. == Tradisjonell tekking med torv på [[never]] == [[fil:Heidal.jpg|mini|Torvtak på garden Kruke i [[Heidal]] i [[Gudbrandsdalen]]. {{foto|Roede}}]] [[fil:Torvtak Hemsdal.jpg|mini|Torvtak i forfall på [[utløe]] i [[Hemsedal]]. ''[[Torvvol]]en'' er borte, men kroken han var festa med er der enno. {{foto|Roede}}]] Det innarbeidde namnet «torvtak» kan gje inntrykk av at torva er hovudsaka. Men torva er berre den mest synlege delen av torvtaket, som like gjerne kunne heitt «nevertak». [[Bjørk]]enever var i eldre tid den viktigaste delen av torvtaket. Never var det aktive, vasstette laget i tekkinga. For folk flest i dag er ''utsjånaden'' poenget ved eit torvtak. Denne måten å tenkje på har opna for ulike moderne erstatningsmaterialar under torva. For om eit torvtak berre er ein måte å sjå ut på, er det ikkje så viktig kva som ligg under, berre taket ikkje lek.På eldre torvtak var derimot bjørkenever ein helt nødvendig føresetnad. Kor viktig nevra var ser vi i at ordet ''tak'' tyder ‘never’ på [[setesdalsmål]], mens det som i andre dialektar blir kalla ''tak'', heiter ''toke'' i [[Setesdal]]en. Eit tak med never og torv blir kalla ''taktoke'' eller ''rett tak'' i motsetning til andre tekkemåtar. Never er varig, vasstett, motstandsdyktig og tilgjengeleg over alt i Noreg &mdash; eit mesta ideelt materiale til takbruk. Men etter at det er flekka av [[bjørk]]estamma vil eit neverflak snart krølle seg motsett veg. Det lyt tyngast ned for ikkje å krølle seg eller blåse bort. Både trevirke og stein har vore bruka til dette, men torv er særleg godt eigna. Torv finst over alt, krev ikkje noko pengeutlegg og isolerer relativt bra mot både kulde og varme. Men oppgåva til torv er først og fremst å halde nevra på plass, så ho kan oppfylle misjonen sin som den eigentlege taktekkinga. === Torvtakshistorie === Tak kan ha vore tekte med never og jord i uminnelege tider. Langhusa frå forhistorisk tid vart truleg oftast tekte slik, i alle fall etter at klimaet vart kaldare i eldre [[jarnalderen|jarnalder]], kring [[500 fvt.]] Men strå, [[lyng]] og andre vekstar kan òg ha vore bruka, samanbunta i tjukke lag. Da [[lafteverk|lafteteknikken]] vart importert austfrå i [[vikingtida]] og snart fortrengte [[stavverk]] som dominerande byggjemåte, førte det neppe til endringar i så måte. Gjennom [[mellomalderen]] fortsette dei fleste husa å vera tekte med torv. Tak som var for bratte, slik som på [[kyrkje]]r og [[naust]], vart helst tekte med bord eller [[spon]], medan [[skifer]] kunne bli bruka til fjells og [[bly]] på nokre få kyrkjetak. Men torvtak med never var regelen. [[fil:Authentic Viking recreation.jpg|mini|[[Canada|Kanadisk]] rekonstruksjon av [[hus]] frå [[viking]]tida med torvtak. {{foto|Dylan Kereluk}}]] I bygdene var torvtak mesta einerådande til langt inn på 1700-talet, og berre i sentrale flatbygder nær byene fekk [[tegl]]tak ei viss utbreiing. Først kring 1900 følgde fjellbygdene og andre utkantstrøk etter. Men da var alternativa fleire, og ofte var det skifer, [[bølgjeblikk]], [[flis]] eller [[papp]] som erstatta torvtekkinga. På 1600- og 1700-talet fann importert teglstein vegen til bytaka, mest på rike borgarhus og på offentlege bygningar. Berre i [[Christiania]] ser det ut til at tegltekking vart gjennomført allereie etter at byen vart flytta i [[1624]]. Enno ei stund inn på [[1800-talet]] var mange småhus i andre byar tekte med torv eller berre bord. Større utbreiing fekk tegltaka først da norske teglverk for ålvor kom i gang sist på 1700-talet. Bygder som framleis bruka torvtak ved inngangen til 1900-talet gjekk etterkvart over til andre tekkematerialar, men overgangen tok tid. I [[Hornindal kommune|Hornindal]] var det enno i 1933 torv på ¾ av alle tak. Etter kvart vart [[skifer]], [[spon]] og flis eller stikker meir utbreidde, deretter [[bølgjeblikk]] og papp, og så følgde [[sementstein]], [[bølgjeeternitt]] og nye platematerialar av metall eller plast. Men akkurat da torvtekkinga som normal metode var i ferd med å forsvinne, fekk skikken eit brått oppsving: [[Nasjonalromantikken]] og den nye nasjonalismen kring [[1900]] opna to nisjar for overleving. Den eine var [[friluftsmuseum|friluftsmusea]] og [[kulturvern|kulturminnevernet]] med dei freda husa; den andre var hyttene som byfolk med begeistring for natur og friluftsliv skaffa seg. Kring [[1950]] var kontinuiteten i den eldgamle torvtekkingstradisjonen broten. Det vart knapt lagt nokon nye tak med torv på alminnelege bruksbygningar, sjølv om nokre av dei gamle taka vart haldne ved like. Men på hus verna som kulturminne vart torvtaka sett på som viktige, og det same syntest mange hytteeigarar. Mange av dei tidlegaste fjellhyttene var dessutan avlagde bygdestuer som byfolk kjøpte og flytta som ein lettvint måte å skaffe seg husvære i naturen. Frå særfalla kulturminne og hytter begynte torvtaka å finne vegen tilbake til den vanlege husbygginga att. I dei seinaste tiåra har dei vorte stadig vanlegare på nye bustader og bruksbygningar, inkludert i byane. == Lokale tradisjonar == [[fil:Bour Faroe Islands closer.jpg|mini|Hus med torvtak i bygda [[Bøur]] på [[Færøyane]]. {{foto|Erik Christensen, 2005}}]] === Takvinkel === Torvtekking vart bruka både på [[sperretak]], [[åstak]] og [[mønsåstak]]. I nyare tid har reine sperretak vore bruka hovudsakleg på [[Vestlandet]] og med relativt bratt takvinkel, gjerne omkring 33° eller brattare. Tømrarane bruka to ulike formlar for å få den rette takvinkelen. Sperrelengda frå mønet til utsida av veggen kunne utgjera 3/5 av husbreidda. Ofte vart det lagt til 1&ndash;3 tommar ekstra på sperrelengda. Eller dei gjorde sperrene så lange som ⅔ av husbreidda. I begge falla fekk dei omtrent den takvinkelen som i mange bygder vart kalla «[[triungsraust]]», der høgda i gavltrekanten er ⅓ av husbreidda. Slakare sperretak ville gje for stort sidetrykk på langveggene. Men med brattare tak enn triungsraustet på 34° var det fare for at torva ville sige. Reine åstak var vanlege over mesteparten av [[Austlandet]] og [[Trøndelag]], og her var takvinkelen ofte bunden til formelen «[[fjordungsraust]]», omkring 27°. Regelen var da at høgda i gavltrekanten utgjorde ¼ av husbreidda. Heilt faste reglar for takvinkelen er det vanskeleg å påvise. Arkitekturhistorikaren [[Erling Gjone]] oppgjev at det var skikken i [[Gudbrandsdalen]] å legge ei handsbreidd til mønehøgda på store hus og trekkje frå ei handsbreidd på småe. I [[Hallingdal]], [[Valdres]] og [[Setesdal]] ser det ut til at folk føretrekte brattare tak enn i Gudbrandsdal og [[Østerdalen]]. I desse austlegaste dalføra finst det takvinklar heilt ned til 22° &mdash; såkalla «[[femtungsraust]]». Lokalklimaet og nedbørsmengda kan ha påverka byggjeskikken. Mønsåstaket, eventuelt med to sideåsar, som i nyare tid var svært utbreidd i fjelldalane på Austlandet, fekk ofte ein takvinkel på kring 30°. === Undertak === Underlaget for never og torv var vanlegvis et relativt plant bordtak, ''[[taktro]]et''.<ref>Godal og Moldal 1994 har registrert nøytrumsforma av ''tro'' om undertaket som heilheit, medan hokjønnsforma ''troa'' blir bruka for kvart enkelt bord på undertaket</ref> Med telgja yte eller grov skurflate vart troet ujamt nok til at nevra fekk godt feste. I [[Setesdal]] og nokre andre stader sa dei tradisjonelt at borda skulle leggast litt glisse, slik at nokre neverflak kunne gripe fatt i bordkantane. På åstak vart det lagt ''reistro'' frå mønet til rafta, på sperretak ''langtro'' parallelt med mønet. Med reistro blir store takutstikk for svake. Takutstikket, som er mest utsett for roteskade, kan vanskeleg utbetrast utan å skøyte borda på første åsen. Rein reistro fanst derfor mest på småe og enkle bygningar. På større og meir forseggjorte hus med åstak gjekk reistroet berre ned til langveggen. Troet utanføre veggen bestod av langsgåande bord eller ''tro'' &mdash; ''fortro'', ''ringved'' eller ''bruntro'' &mdash; bore av korte ''[[raftsperrer]]'' (i Gudbrandsdalen berre kalla ''rafter'') frå takkanten til første åsen. Raftsperrene var gjerne telgja slik at dei smalna av oppover. Dei var nagla til åsen, men låg laust i ei ''skore'' i ''raftlægjet'', den øvste stokken i veggen. Om dei var festa her, kunne veggene bli pressa utover om åsane bøygde seg.<ref>Paulsrud 1984, s. 112</ref> Bordtjukkelsen kunne variere mellom 1" og 2" og var helst over 1½" (3,5 cm). I uthus eller på mørkloft vart det bruka ukanta bord i eldre tid, som regel med vankantane ned. Kantane vart berre grovtelgja for å få bort dei største sprekkene. I stuer og loft med opne rom oppunder taket vart borda meir nøyaktig tilpassa. I nyare tid er pløgde bord blitt bruka til taktro òg. Bordtak var ikkje heilt einerådande i gamle dagar. Andre trotypar som kan gå tilbake til forhistorisk tid har overlevd lenge nokre stader, mest under enkle tilhøve og i uthus og utmarkshus. Undertak av kløyvd virke (''skived'', ''farved'') eller staur (i Gudbrandsdal «rundhællingo») er nokre slike eksempel. Sjølve ordet ''tro'' kan i seg sjølv tyde ‘[[stong|stenger]]’ eller ‘[[staur]]ar’.<ref>{{Nynorskordboka|Tro}}</ref> Dermed er det rimeleg å tru at undertak med staur eller skier var det vanlegaste i eldre tider. Truleg vart bordtro berre bruka på særleg fine hus den gongen kvart bord måtte telgjast med øks frå ein kløyvd stokk, før [[oppgangssag]]er gjorde borda rimelegare. Til uthus vart det ofte valt mindre kostbare og arbeidskrevande trotypar. Det finst òg opplysningar om bruk av [[eine]]kvistar eller samanbunta småkvist som undertak i eldre tid, truleg på ei form for ''lekter'' eller ''tilfar'' av staur eller skier. === [[Never]] === [[Bjørk]] finst overalt i Skandinavia nordanfor Danmark, og nevra lèt seg lett flekkje av til riktig årstid. Tida føre og kring [[jonsok]] vart rekna som den beste tida for dette mange stader, avhengig av lokalt klima og høgd over havet. I mange fjellbygder kan nevra flekkjast heilt til midten av august. Nevra blir teken frå tre med diameter frå 8 til 30&nbsp;cm, mest mogleg rettvaksne, glatte og frie for kvister og sår. Med ein skarp kniv skjer ein eit loddrett snitt, men ikkje gjennom bastlaget og inn i veden. Flaket blir så breitt som snittlengda og så langt som omkretsen på stamma. Til tekking kan alle format brukast, frå mesta meterlange flak til småe lappar på størrelse med ei handflate. Men idealet er jamstore flak med breidd og lengd frå 30 til 50&nbsp;cm. Treet tek ikkje skade om bastlaget får vera i fred. Men treet får eit arr i form av nydanna svart [[bork]] som vernar sårflata. Etter sju–åtte år kan denne nye nevra flekkjast av òg. Ho er tjukkare og stivare enn førstegangsproduktet. I Setesdal blir denne ''kartnevra'' bruka til dei mest utsette delane av taket, blant anna som berelag for den utstikkande neverkanten på gavlen. Etter nokre få timar vil neverflaket begynna å krumme seg motsett av retninga på trestamma. Om ein ikkje legg det i press, vil det etter kvart rulle seg i hop til ein tett rull med «innsida» ut. Derfor blir den flekte nevra lagt i ''lad'' og tørka under press på eit plant underlag av bord – kvart lag med fiberretninga på tvers av det førre laget. Øvst blir det lagt ein lem som vert nedtyngd med stein. === Tekkjardugnad === Taktekking var ofte [[dugnad]]sarbeid som heile [[bedarlaget]] vart invitert til å delta i. Da skulle torv og never vera henta av husbonden og gardsfolket. Det var gjerne nokre erfarne eldre karar som stod for sjølve legginga på kvar sin teig, mens dei yngre spadde torv og langa never. Takflata vart delt i teigar frå [[takufs|ufs]] til [[møne]], med ein eller to erfarne karar på kvar teig – like mange som taket var langt i [[alen]]. På grunn av vêret skulle tekkinga helst gjerast unna på éin dag, og om det trongst, laut dei ta natta til hjelp.<ref>Hjelmeland 1993, s. 159.</ref> Denne dugnaden gjekk under ulike namn. På [[Nordmøre]] tala ein helst om ''tekkjardóna''. === Neverlegging === Never vart alltid lagt med den gule, grøne eller etter kvart brune innsida opp og ut. Da vil kanten bøye seg nedover, slik at vatnet renn lettare av. Innsida er mest vassavvisande òg. Fargen vil snart bleikne til kvitt. Berre ved takkantane er det tradisjon nokre stader at ein legg det nedste neverlaget med utsida opp for å styrke og understøtte den utstikkande kanten. Nevra vart lagt direkte på taktroet nedanfrå (frå ''ufsa'') og oppover, i overlappande skikt eller ''flo'' med nokre tommar avstand. Fire til seks lag har vore det vanlege etter tradisjonen i mange bygder, men opptil 16 lag er nemnt som et ideal. Da skulle taket vara i 80 til 100 år. Det må vera eit slikt tak [[Rikard Berge]] (1975) refererer til når han skriv om [[Telemark]]: «Paa troi la dei daa næveri og det so tykt at den nemnde aarestoga fraa Hestehaga hadde ein halv aln tykt næverlag. Med det same eit slikt tak var lagt, tottest næveri stande paa ende, so tykt var laget». Gammal never var ein verdifull ressurs som helst vart bruka om att. Gammal og ny never vart bruka saman, med flak av god, ny never mellom dei gamle. Små og dårlege neverflak vart bruka til utfylling. I følgje Hjelmeland (1993) skilte vestlendingane mellom ulike kvalitetar til ulike formål, som ''møningsnever'', ''yfsinganever'' eller ''korpenever'' (til nedre kant av taket), ''lågnever'' eller ''slettnever'' (til generell bruk) og ''røytenever'' (gammal never til utfylling). Nevra vart aldri stifta til undertaket. Friksjonen mot taktroet og tyngda av torva var nok til å halde ho på plass. Derfor kunne det berre arbeidast med små felt i gongen før torva vart pålagt. Øvst laut neverflaka vera så lange at dei kunne brettast over mønet. Nedst med rafta (ufsen) vart det første laget lagt med god overlapp sidevegs og med eit utstikk på 2&ndash;3[[tomme|"]] utanføre bordkanten. Nevra skulle krølle seg fint kring bordkanten så det danna ein dryppnase. Dei neste laga stakk òg utanfor kanten for å gjera han mest mogleg solid og kompakt. Denne «rullen», som avsluttar taket, er det tydelegaste visuelle uttrykket for eit tradisjonelt torvtak. ''Torvvolen'' som heldt torva på plass nedst langsmed takkanten vart som regel kledd med never på øversida og inn mot torva. Under tre- eller jarnkrokane som heldt torvvolen vart det òg lagt neverflak, medan den eigentlege nevertekkinga vart lagt oppå krokane. På gavlane var mange ulike løysingar i bruk, alt etter tid og stad. Dei eldste taka hadde neppe [[vindski]]er &mdash; eventuelt berre «krossflak» over mønet. Seinare vart det vanleg i nokre bygder å feste vindskier under eller inntil taktroet på åstak. Dei stakk sjeldan høgare opp enn bordtaket, og da kunne nevra leggast som på tak utan vindskier. Mange stader vart nevra langs kanten lagt som elles på taket, men med eit par tommar utstikk. Andre stader vart den ytste rada med never lagt på tvers så ho krølla seg kring takkanten. Kanten kunne òg gjerast sterkare ved at dei først la ei rad never på tvers og opp-ned for å motverke nedbøying. Med tida vart det vanleg med oppstikkande vindskier, kanskje påverka av tegltak, og ofte òg når det vart lagt «åved» eller bordtak oppå torva. Da laut dei brette opp nevra mot vindskiene, og eit dekkbord vart lagt oppå. ===Torvvol=== [[fil:Torvtak 3.png|mini|Snitt av tradisjonelt torvtak med ''torvvol'' festa med sjølvgrodde trekrokar og med ''røytestokk'' innanføre.]] [[Image:Torvtak 2.png|thumb|Snitt av torvtak i Gudbrandsdal med ''torvvol'' festa med ''kolvar'' nagla til ''raftene''.]] Torva vart halden på plass på den skråe takflata av ein kraftig stokk eller planke langs takkanten (rafta, ufsa). Det finst mange ulike namn på denne stokken, slik som ''torvvol'' (Gudbrandsdal), ''torvhald'' (kanskje ei litterær form av torvvol), ''moldvar'' eller ''ringved'' ([[Nord-Østerdalen]]). Det [[norrønt|norrøne]] namnet var ''torfvǫlr''. Det fanst svært mange lokale former og festemåtar for torvvolen. Den enklaste utgåva er ein rund stokk av [[furu]] med diameter frå 10 til 20&nbsp;cm. Rundstokkar har vore i bruk til alle tider når det vart stilt småe krav til kvalitet, slik som på [[uthus]]. Meir forseggjorte hus fekk torvvolar av firhogne bjelkar eller plankar, nokre gonger med eit særskilt utforma tverrsnitt. Hogde torvvolar hadde ofte tettstilte V-forma hakk i underkanten til drenering av torva. Dei vart oftast kledde med never på tre sider, men ikkje på den synlege utsida. Nevra laut vera lang nok til å gripe fatt i og krølle seg kring forkanten, slik at ho danna ein samanhengande dryppkant. For å gje den utsette torvvolen lengre liv vart det stundom lagt ein ekstra stokk eller planke innanfor mot torva, som eit «offerskikt». Kjente namn på denne ekstrastokken er ''torvemat'' og ''røytestokk''. Til å feste torvvolen fanst det mange ulike løysingar: * Sjølvvaksne krokar, helst av [[eine]], vart festa med trenaglar gjennom taktroet og ned i sperrer eller rafter der slike fanst. I nyare tid har [[spikar]] vore bruka. Løysinga var vanleg på enkle hus over alt i landet. Krokar danna av rotgreiner på [[gran]] eller [[furu]] kunne bli bruka i staden for eine. * Krokar av naturleg rotgrein eller sidegrein på «trøer» eller kløyvningar i sjølve troet. Metoden gjorde det vanskeleg å reparere skadar ved takkanten utan full omlegging. * Sperrer med naturleg krok av rotgrein. Her òg vart vedlikehaldet vanskeleg. * Trenaglar gjennom framspringande sperreendar som vil rotne med tida. * Grankvister (eller einekvister?) tredde gjennom hol i torvvolen. Kvisten hadde eit «hovud» i den tjukke enden, der kvisten voks ut av trestamma. Den tynne enden vart nagla eller spikra til bordtaket. * ''Kolvar'' av furu eller anna virke som vart telgja til ei spesiell form og tredde gjennom torvvolen. På utsida hadde kolven eit «hovud» som heldt torvvolen fast. Resten bestod av eit [[alen]]langt skaft som var nagla til taktroet, og helst ned i sperre eller raft òg. Kolvhovuda kunne gjerast til dekorative element langs takkanten. Dei kunne vera verna av ei remse never som følgde med gjennom holet i torvvolen. Kolven hadde rett skaft om torvvolen hang utanføre takkanten, og svinga skaft om han kvilte oppå troet. Tradisjonen for bruk av kolvar har vore særleg sterk i Gudbrandsdalen. * Jarnkrokar av [[flatjarn]], eventuelt med krokenden dekorativt utsmidd og med det lengste vinkelbeinet spikra til bordtaket. Jarnkrokar fekk gjennomslag særleg på [[1900-talet]], men eldre eksempel finst òg. Krokane kunne òg bøyast til av gamle [[hestesko]]r. === Gavl-løysingar === Torvvolen var heilt nødvendig ved takfoten for å halde torva på plass. Ein tilsvarande kant var ikkje like viktig på gavlane, men i mange strøk vart det lagt til eit vern ved kanten av torvlaget mot uttørking og erosjon frå vind og vatn. Mest utbreidd var skikken å kante torva med ei steinrad. Mange slags stein har vore bruka til ''yfsingstein''. Rundslipt morenestein eignar seg dårleg fordi telen kan skyve han ut av stilling og utfor kanten. Steinane lyt vera så tunge at dei ligg fast og støtt. Helst bør dei vera rektangulære, og i alle fall lyt dei ha éi flat side å liggja på. Ein annan gammal skikk er kanting med rundtømmer eller tilhogde stokkar. I [[Numedal]] og nokre andre stader blir torva kanta mot gavlen med ein halvkløyvning der eit stykke av veden er telgja bort for å danne ein overgang til sjølve troet. Dermed får undertaket ein naturleg oppkant å avslutte torva mot. I Hallingdal og andre bygder var det vanleg å avslutte gavlkanten med firhogde stokkar, ''krossflak'', som vart samanblada i kryss over mønet. Slike kantstokkar på gavlane kunne òg bli kalla ''svillar'' eller ''ringved'', og i [[Etne]] vart dei kalla ''vêrlæsingar'' (av ''lås'') fordi dei stengte for vêr og vind.<ref>Nicolaysen 1882</ref> I nokre vestlandsstrøk, og kanskje fleire stader i eldre tider, vart dei oppstikkande endane skorne ut som horn &mdash; truleg ein skikk med utspring i magiske førestillingar. Slike løysingar kan ha vore forløparar for eigentlege vindskier i form av tynnare bord, som vart vanlege i nyare tid. ''Vindskier'' av eit eller fleire bord festa til åsendar, gavlsperrer eller krossflak er truleg eit ganske nytt fenomen. Oftast har dei mest ein estetisk funksjon, som i Gudbrandsdal og Setesdal, der breie vindskier vart festa med overkanten i same nivå som taktroet. Vindskier omtala i kjelder frå [[mellomalderen]] var truleg plankar som hang på ''kolvar'' utanfor kanten av bordtaket, omtrent som torvvolar. Etter at sagskorne bord vart tilgjengelege, vart det vanlegare å trekkje vindskiene opp framom torvskiktet, ofte med fleire bord i høgda, det eine utanpå det førre. Overgangen frå kantsteinar til vindskier skjedde nokså seint i Hornindal, ifølgje Melheim (1933): «I seinare tid har det istaden for steinar vorte spikra på bord-listor på sidekantane av taket slik at dei laga ei slir kring torv- og never-kanten, vindskeid eller vindskide.» I Gudbrandsdal kunne torvtekkinga stå heilt utan vern langs gavlkantane, men da vart det ytste partiet med torv særleg omhyggjeleg lagt. Torvstykka kunne bli stabla på høgkant for å gjera kanten sterkare. === Torv === Torvlaget var gjerne frå 12 til 20&nbsp;cm tjukt, med 15&nbsp;cm som eit gjennomsnitt. Idealet skal etter den allment kjente tradisjonen ha vore to lag torv, nedst med graset ned og øvst med graset opp. Svært ofte vart oppskrifta forenkla til eitt tjukt lag ''“med grassvorden ned mot nevra og molda upp”'', som så vart utjamna og utfylt med laus jord.<ref>Melheim 1933</ref> Ved omlegging av gamle tak vart den gamle torva mellomlagra i haugar på taket. Ho vart lagt ut att som ei blanding av torvklumpar og laus jord. Det var best å bruke godt grasbunden torv for å hindre uttørking, siging og erosjon. Men elles sprikar tradisjonsstoffet og litteraturen med omsyn til kva slags torv som vart føretrekt. Myrtorv har vore tilrådd som mindre aggressiv mot nevra, medan annan torv, særleg i fjellstrøk, blir sagt å tære bort nevra raskt. Men myrtorv vil krympe ved tørking og danne sprekker som lyt etterfyllast. Mange rekna sandrik morenejord som den beste taktorva. Det vanlege har nok vore å stikke torv på nærmaste eng eller voll, utan å ta spesielt omsyn til jordarten. Uppstad (1990) fortel at torva vart teken på sjølve tufta når eit nytt hus vart oppsett, og at ein elles henta torva «her og der», gjerne i form av god matjord. Melheim (1933) fortel frå [[Hornindal kommune|Hornindal]] at torv ''“ikkje [vart] teke på serleg turre plassar, men heller ikkje på våte myrer.”'' Frå [[Nordfjord]] refererer elles Hjelmeland (1993) at ''«torven ble tatt på tørrmark, helst var det lyngtorv; myrtorv dudde ikke.»'' Torvene vart stukne i omtrent kvadratiske stykke, opp til 30&ndash;40&nbsp;cm på kvar kant. Dei måtte ikkje vera tyngre enn eit rimeleg løft, og størrelsen laut avpassast etter fastheita, slik at dei ikkje smuldra opp under transport og handtering. Tjukkelsen kom an på jordarten og graslaget og avgjorde dermed om det trongst eitt eller to lag. 7&ndash;10&nbsp;cm var ideell tjukkelse, fortel Melheim (1933). Legginga av torva laut gå føre seg i takt med nevertekkinga, nedanfrå og oppover. Første laget med torv laut raskt på plass føre nevra kom i ulage. Stykka vart lagde kant i kant, og sprekker vart fylte med jordklumpar og lausjord. Anten det var eit ordna torvlag øvst eller mest lausjord med torvklumpar, var det tilstrekkeleg med røter og frø til at stadeigen vegetasjon raskt etablerte seg og danna fast torv. {{sitat|tekst=Når han var planta i det heile på 15 [[våningshus]] og berre 2 andre hus, so syner det kva hus som var mest vyrde. Eg spurte alltid etter kvifor dei hadde planta 'Systergras' (som planten ålment vert kalla i Hornindal) på taket; men det var ingen som vilde vera ved nokon grunn. Sume sa det var fordi planten var so vakker, sume fordi gamle-bestefar hadde ynskt det, sume ogso fordi grannen hadde det slik. Mange trudde dei synte meg noko reint uvanleg; ‘for den har eg henta nord i fjella’.}} Stadeigne engvekstar følgde med og overlevde på taket. Men langvarig tørke kunne svekke vegetasjonen slik at jorda tørka og smuldra opp, for så å bli erodert av vind og regn. Til sikring mot tørke og erosjon har det nokre stader vore innplanta særleg seigliva vekstar som [[fjellkaur]] eller rosenrot (''Sedum roseum''), [[smørbukk]] (''Sedum maximum''), [[svenskeløk]] (''Allium fistolosum'') eller ''takløk'' (''Sempervivum tectorum''). Den praktiske tydinga var kanskje mindre viktig enn dei magiske førestillingane som knyta seg til dei spesielle takplantane, for eksempel at dei kunne forhindre brann og lynnedslag.<ref>Høeg 1985:223, 261; Nordhagen 1934:101-127.</ref> Melheim (1933) undersøkte takfloraen i Hornindal og fann berre ''Sedum roseum'' utplanta på taka, men til gjengjeld alltid planta, og på svært mange tak. == Torvtak utan never == [[fil:TorvtakMod2.jpg|mini|Isolert og lufta torvtak på moderne bindingsverkshus. Her blir isdanning ved raftet unngått; mineraullisolasjonen gjev betre gjennomlufting på kalde dagar og gjev vern mot gjennombrenning.{{byline|Frode Inge Helland|type=Teikning}}]] Torvtak gjekk ut av den vanlege byggjeskikken tidleg på 1900-talet, men kulturminnevernet, friluftsmusea og hyttefolket ville halde på torvtaka. Grunnen til dette var i all hovudsak ''[[estetikk]]en'': Utsjånaden var det viktigaste, og «djupstrukturen» med nevra som viktigaste delen vart lagt til sides. Nevra var dyr og vanskeleg å skaffe og nevertekkinga arbeidskrevande. Ho var sett på som eit upraktisk og umoderne element som det galdt å erstatte med noko meir praktisk. Derfor leita dei etter materialar som kunne gje eit tett underlag for torva til rimelegare pris. Musea og kulturminnevernet gjekk over til å vedlikehalde torvtak med erstatningsmaterialar òg. Undertekking med [[tjørepapp]] vart tidleg teke i bruk, men viste seg mindre haldbar enn den tradisjonelle nevra. [[Asfaltpapp]]en som avløyste tjørepappen på 1900-talet var enda dårlegare eigna, ettersom den sure torva fort braut ned asfalten. Mange nye og «vedlikehaldsfrie» materialar vart prøvde med vekslande hell. Bølgjeplater av «[[Eternit]]» vart vanlege i etterkrigstida. Dei var i utgangspunktet vasstette nok, men dei var utsette for frostsprenging og siging. De norske eternittproduksjonen vart stoppa i 1978 på grunn av det helsefarlege [[asbest]]innhaldet. Tynne plastfoliar vart prøvd og forkasta. Det mest brukande syntetiske alternativet har vist seg å vera [[grunnmurplast]]. Frå [[1970-åra]] har grunnmursplasten vorte mesta einerådande, inkludert på freda hus og museumshus. Fagfolka har likevel vore litt meir påpasselege enn hytteeigarar flest med å legge never langs kantane for å gje ein tradisjonell utsjånad. Mot slutten av 1980-åra vart museumsfolk og antikvarar klare over at det ikkje var nok å ta vare på utsjånaden, men at kunnskapen om korleis ting vart gjort, ''[[handlingsboren kunnskap]]'', laut takast vare på òg. Sidan 1990 har [[riksantikvaren]] gjennomført eit program for vern og istandsetting av [[mellomalderen|mellomalderhus]], der torvtaka systematisk er reparerte med never. I løpet av 1990-åra tok dei leiande friluftsmusea òg opp att tradisjonen med nevertak for å halde kunnskapen ved like og formidle autentiske torvtak. == Torvtak med mineralullisolasjon == [[fil:BarførstueFolldal.jpg|mini|Gammal barfrøstue frå [[Folldal]] med sjeldan [[lafteverk|laftekonstruksjon]] og torvtak.{{foto|Frode Inge Helland}}]] [[fil:Torvtak Ål i Hallingdal.jpg|mini|Torvtak bind bygningane visuelt saman med terrenget. [[Ål kommune|Ål i Hallingdal]].{{foto|Frode Inge Helland}}]] Frå først i [[1980-åra]] vart isolert torvtak på lufta taktro vanleg mange stader i [[Noreg]]. Torva vart bruka på same måten som andre tekkingstypar og oppbygd av ein vasstett membran nedst mot taktroa, deretter eit lag med 5&nbsp;cm fast [[mineralull]]isolasjon, og til slutt eit lag med torv. Fordeler med det lette torvtaket er: * Betre isolasjon &mdash; som medfører: ** betre gjennomlufting under taktroa jo kaldare det er i vêret; og ** betre vern mot smittebrann på grunn av sjiktet med mineralullisolasjon som gjev betre vern mot gjennombrenning. * Mindre fare for sig i torva fordi ho grør fast i mineralullplatene som kviler på nedste torvhaldsstokken nedmed [[raft]]et. Dette gjer i sin tur at ** ein kan laga torvtak med brattare helling &mdash; opp til 35 grader, medan tradisjonelle torvtak med never kan vera vanskeleg å få til ved takvinklar over 27 grader; * faren for takras blir lågare; og * taket toler større snømengder (sjå «Torvtak og snølast» nedanfor). Bakdelar med det mineralullisolerte torvtaket er: * Kraftigere drenering fordi mineralullplatene er vassavvisande &mdash; noko som medfører ** raskare uttørking av torva Fordelar som gjeld vanlege torvtak òg: * Det bind bygningane betre til terrenget og skaper visuell samanheng med naturomgjevnader. * Større masse fører til betre temperaturutjamning innandørs mellom dag og natt * Levetida på taket aukar ved at torva vernar membranen (tettesjiktet) mot mekaniske og klimatiske påkjenningar. Ulemper som gjeld vanlege torvtak òg: * Isdanning i rafta i periodar med kuldegradar; * fare for at gneistar frå pipa kan fatte i tørt gras på taket; sjølve torva kan òg brenne når ho er tørr; og * torv kan vera svært dyrt om ein ikkje har tilgang frå eiga mark. == Torvtak og snølast == [[fil:1973_Røros02.jpg|mini|Torvtak i by: [[Røros]]. {{foto|Frode Inge Helland, 1973}}]] Torv (tung tekking) utgjer størstedelen av den totale konstruksjonsvekta. Ein kunne tru at torvtak var meir utsette for snølast sidan snøen ikkje sig av, men blir liggande snøperiodane igjennom. Men faktisk er det akkurat motsett: Under dimensjoneringa av den berande delen av konstruksjonen lyt ein ta omsyn til dette. Konstruksjonen skal bera seg sjølv + tekkinga + venta snølast. I tillegg til dette skal det leggast inn ein sikkerheitsreserve. Denne er sett til 100&nbsp;%. Erfaringsmessig varierer snømengdene sterkt i dei ulike delane av landet, og derfor varierer krava til konstruksjonsstyrke tilsvarande. Tak med lett tekking og tak med tung tekking skal i prinsippet tola same snølast. Men på grunn av måten krava til sikkerheitsreserve i byggjeforskriftene er sett opp, vil eit torvtak i praksis tole større snølast. Dette ser vi om vi samanliknar ein lett konstruksjon som [[papptekke]] og ein tung konstruksjon som torvtekke: * Lett konstruksjon (papptekke): eigenvekt av berekonstruksjon 60&nbsp;kg/m² + snølast 200&nbsp;kg/m². Om vi reknar ein sikkerheitsreserve på 100&nbsp;% gjev det 260&nbsp;kg + reserve 260&nbsp;kg, lik summen av dei føregåande tala) som gjev ei brotgrense på totalt 520&nbsp;kg/m². Det lette taket vil tola ei snølast på 520&nbsp;kg-60&nbsp;kg, det vil seie 460&nbsp;kg/m² før det blir venta at det bryt saman. * Tung konstruksjon (torvtak): Berekonstruksjon 80&nbsp;kg/m² + tekking med 220&nbsp;kg + snølast 200&nbsp;kg/m2 + sikkerheitsreserve (100%, lik summen av dei føregåande tala), som tilsvarande gjev ei brotgrense på totalt 1000&nbsp;kg/m². Fråtrekt den totale eigenvekta gjer dette at torvtaket toler ei snølast på 700&nbsp;kg/m² før det bryt saman, mot 460&nbsp;kg/m² for det lette taket, det vil seie ein forskjell på 240&nbsp;kg/m², eller over 50&nbsp;%. (Utrekningsreglane i Byggjeforskrifta brukar kN (kilo-Newton) i staden for kilo. 1&nbsp;kN svarar til kring 100&nbsp;kg.) == Vegetasjonen på torvtak == [[fil:Iceland Glaumbaer.jpg|mini|Hus isolert med grasvaksen torv i Glaumbær på [[Island]]. {{foto|Christian Wirth}}]] [[Fil:Sod roof last stage.jpg|mini|Hus i [[Hemsedal]] med torvtak som treng tømmerhogst. {{foto|Lars Roede}}]] Torvlaget bør vera 15&nbsp;cm tjukt. Som torv kan ein bruke vanleg stukken grastorv med tett rotsystem. Mange gartneri og gardbrukarar har no spesialisert seg på å levere torv til tak. Torva blir nokre gonger levert på rullar som blir heisa opp på taket og utrulla. Ein annan leveringsmåte er nettingsekkar med veksttorv tilsett grasfrø; ein legg berre sekkene utover taket og vatnar dei. Eit tredje alternativ i vår tid er å fylle plastkassettar med [[veksttorv]]. Ein sår så grasfrø i dei og let dei gro på bakken før dei blir plasserte på taket. Ein kan bruke slike kassettar i hellingar opp til 35°. Når torva blir flytta frå marka til taket, får ho heilt andre vekstvilkår, og taket som [[biotop]] gjennomgår ei endring. Jordsmonnet blir mykje grunnare og meir utsett for uttørking. I mange fall vil takhellinga gjera plantane meir utsette for solstråling enn på den flate marka. Torvtaket vil derfor gjennomgå ei endring og tilpasse seg dei nye forholda. Planteartar forsvinn og blir erstatta av andre. I overgangstida kan det vera nyttig med litt vatning for å gje tid til denne endringa. Det kan da løne seg å hente hardføre grasortar som for eksempel [[svingel]] som toler grunt jordsmonn og uttørking betre enn dei fleste andre grassortane. En kan òg sette ut ville stemorsblomster (''Viola tricolor''); dei trivst godt på torvtak. Det løner seg å sette ut plantane på den delen av taket som vender mot hovudvindretninga, slik at plantane frør seg med vinden. Ei utvikling tidleg i levetida åt taket mot skrinnare tak med dominerande innslag av mose er heilt normalt. Vi ser dette i alle dalføra der torvtak framleis er vanlege. == Torvtak og brannfare == [[fil:TorvtakTrad.jpg|mini|Tradisjonell torvtakkonstruksjon, lett modifisert med moderne tettesjikt i staden for nevertekking. Isdanning ved rafta kan skje i periodar under null gradar fordi vasssiget i torva ikkje får varme innanfrå når det passerer ytterveggen lenger.{{byline|Frode Inge Helland|type=Teikning}}]] Tørt gras på torvtak med røykpipe gjer taket litt meir brannfarleg enn ved andre taktypar. Etter byggjeforskrifta skal taktekking på brennbart underlag vera utført i klasse Ta. Torvtak tilfredsstiller ikkje dette kravet. Torvtak blir likevel tillate når faren for smittebrann er liten, som i område med minst 8 m mellom husa. Tradisjonelt var det vanleg å sette ut plantar med saftfulle blad nærme skorsteinen for å unngå at gnistar skulle fatne i graset på taket. Vanlege plantar som vart bruka var [[rosenrot]] (''Rhodiola rosea'') og [[taklauk]] (''Sempervivum tectorum''). Etter folketradisjonen vart det etter kvart trudd at dei verna huset mot lynnedslag òg. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Litteratur == * Berg, Arne: ''Norske tømmerhus frå mellomalderen''. Landbruksforlaget, Oslo 1989, Band I, s. 70-73. ISBN 82-529-1300-8 * Byggforskserien, ''Byggdetaljer'' 544.803. Norges byggforskningsinstitutt, Oslo 1996. * Drange, Tore; Hans Olaf Aanensen og Jon Brænne: ''Gamle Trehus - Historikk, reparasjon og vedlikehold''. Universitetsforlaget, Oslo 1992, s. 93-99. ISBN 82-00-21389-7 * Hjelmeland, Britt-Alise: ''Husbygging langs kyst og fjord 1850-1950''. Magistergradsavhandling i etnologi, UiO, Oslo 1993, s. 100-113, 159. * Melheim, Anders: ''Um floraen på hustak i Hornindal''. Hovedoppgåve i botanikk, UiO, Oslo 1933. * Meyer, Johan: ''Fortids kunst i norske bygder''. Kunstindustrimuseet i Oslo, Forum forlag 1987. * Nicolaysen, Nicolay: ''Kunst og Haandverk fra Norges Fortid'', Foreningen til norske Fortidsmindesmærkers Bevaring. Kristiania 1881-1890. 1. Række. * Nordhagen, Rolf: «Taklauk og fjellkaur». I: Olsen, Magnus (red.) ''Maal og minne - norske studier''. Bymaals-lagets forlag, Oslo 1934, s. 101-127. * Paulsrud, Geir: ''Fjos i Fron frå omkring 1750 og fram til 1980-åra''. Magistergradsavhandling i etnologi, UiO, Oslo 1984, s. 112. * Uppstad, Torjus: ''Taktekkjing med never og torv''. Valle Laftebygg, Valle i Setesdal 1990. * Vreim, Halvor: ''Laftehus - tømring og torvtekking''. Noregs Boklag, Oslo 1966, s.64-75. ---- {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Torvtak|Torvtak]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 15. februar 2008.'' {{refslutt}} == Sjå òg == * [[never]] * [[taktekking]] * [[torv]] * [[torvmyr]] * [[torving]] * [[snøvekt]] [[Kategori:Byggjemåtar]] [[Kategori:Trebygningar]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2010]] [[de:Dachbegrünung]] [[fr:Toiture végétale]] [[ja:屋上緑化]] [[zh:綠化屋頂]] e6i71l9oq58t767s880c80d2bg4spgk 0 84672 3654037 3486546 2026-05-20T01:59:22Z Ryvyly 41584 3654037 wikitext text/x-wiki {{TaksoboksLua |taksonomi_WD=ja |status_noreg = lc |status_noreg_kjelde = <ref name="adbr" /> }} '''Hengjebjørk''', '''hengebjørk''', '''vortebjørk''' eller '''låglandsbjørk''' (''Betula pendula'') er eit tre i [[bjørk]]eslekta. [[Fil:Birkenallee.JPG|mini|venstre|[[Allé]] av hengjebjørker i Donauried i Bayern.]] Ein skil treet frå [[dunbjørk]]a ved at hengjebjørka har dobbelt sagtakka blad, harpiksvorter på årsskota og oppsprokken skorpebork på gamle stammar. Skota kan ofte henge, noko som har gjeve namn til treet. Hengjebjørka har [[kromosom]]talet 2n=28, medan dunbjørka har 2n=56; trea vil likevel kunne danne [[hybrid]] med 2n=42. I Noreg veks hengebjørka på tørre marker i låglandet nord til [[Trøndelag]], elles i [[Saltdal]], [[Sørfold]] og [[Sør-Varanger]].<ref name="adb" /> == Bruk == [[Fil:Betula-pendula-dalecarlica2.jpg|mini|venstre|''Betula verrucosa var. dalecarlica'']] Av bjørkeartane som veks i Noreg, er det hengjebjørk som har produserer trevirke av best kvalitet. Spesielt ettertrakta er masurbjørka som har ved med flammespel. Hengjebjørka er ofte planta i hagar og parkar. Det finst mange [[kultivar]]ar til hagebruk, blant dei er orrnäsbjørk eller var. ''dalecarlica'', som har særs djupe bladfliker. == Kjelder == * [[Johannes Lid]], ''Norsk og svensk flora''. [[Det Norske Samlaget]] 1974. ISBN 82-521-0297-2 ;Referansar {{reflist|refs= <ref name="adb">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/Taxon/_/102139 |tittel = Artsdatabankens artsopplysningar |henta = 2022-03-13 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2022-03-13 }}</ref> <ref name="adbr">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/26194 |tittel = Karplanter: Vurdering av hengebjørk Betula pendula for Norge. Norsk rødliste for arter 2021. |forfattar = Solstad H, Elven R, Arnesen G, Eidesen PB, Gaarder G, Hegre H, Høitomt T, Mjelde M og Pedersen O |henta = 2022-03-13 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> }} ==Bakgrunnsstoff== {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Bjørkeslekta]] [[Kategori:Lauvtre]] [[Kategori:Hageplantar]] [[Kategori:Subarktisk flora]] 5g6aivolht5wwpuyvhb9yioj551gs0o 0 87863 3653962 3636594 2026-05-19T14:41:07Z TMS61 155111 3653962 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kyrkje | namn = | bilete = Tunnsjoe kapell Wilse.jpeg| | stad = Kyrkja fotografert i 1936. | dato = | foto = {{foto|[[Anders Beer Wilse]]}} | innvigd = 1876 | endringar = 1981 | kyrkjesamfunn = Den norske kyrkja | bispedøme = [[Nidaros bispedømme|Nidaros]] | prosti = [[Namdal prosti|Namdal]] | fellesråd = [[Lierne]] | sokn = [[Nordli]] | kyrkjegard = Ved kyrkja | type = [[Langkyrkje]] | arkitekt = [[Carl Julius Bergstrøm]] | teknikk = | materiale = Tre | mål = | preikestol = | døypefont = | altartavle = | sitjeplassar = 100 | diverse = |Orgel=Viscount Domus 4 fra 2025}} '''Tunnsjø kyrkje''', tidlegare ''Tunnsjø kapell'', er ei [[langkyrkje]] frå 1876 i [[Lierne kommune]] i [[Trøndelag fylke]]. Ho ligg ved austenden av [[Tunnsjøen i Røyrvik og Lierne|Tunnsjøen]]. Byggverket er i tømmer og har 100 plassar. Arkitekt for kyrkja var [[Carl Julius Bergstrøm]]. Kyrkja er bygd i nygotisk stil. == Kjelder == * {{Kjelde bok |forfattar= Alf Henry Rasmussen | utgjeve= 1993 | artikkel= Tunnsjø kapell | tittel= Våre kirker. Norsk kirkeleksikon | stad=Kirkenær | forlag=Vanebo forlag | side=213 | isbn=82-75-27022-7 | url=https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2014121107543?page=214}} == Bakgrunnsstoff == * {{Kirkesøk}} * {{Kulturminne|85688}} * Arkivverket: [https://www.arkivverket.no/forskere/historikk-for-prestegjeld-og-sogn/prestegjeld-og-sogn-i-nord-trondelag-trondelag/ Prestegjeld og sogn i Nord-Trøndelag] {{Kyrkjer i Namdal prosti}} {{spire|kyrkje|Trøndelag}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kyrkjer i Namdal prosti]] [[Kategori:Kyrkjer i Lierne]] [[Kategori:Norske kyrkjer frå 1870-åra]] [[Kategori:Bygningar teikna av Carl J. Bergstrøm]] [[Kategori:Kulturminne i Lierne]] [[Kategori:1876 i Noreg]] [[Kategori:Langkyrkjer i Nidaros bispedømme]] asn1zogmqphnc2zm6epsjax6o616t1o 0 99625 3654025 3276255 2026-05-20T01:37:25Z Ryvyly 41584 3654025 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Brown_boobytern.JPG | bilettekst = [[Brunsule]] ''Sula leucogaster''<br /> ''(Foto: Duncan Wright)'' }} '''Suler''' er ein [[biologisk familie|familie]], Sulidae, av sjøfuglar som stupdykkar etter [[fisk]] ved kystar og på ope [[hav]]. Dei varierer i lengd frå 60 til 85 [[cm]] og i vengespenn frå 141 cm til 174 cm. [[Veng]]ene er lange, smale og skråstilte, halen er ganske lang og avsmalande, dei ytre stjertfjørene er kortare enn dei midtre. Flygemusklane er heller små, og lasten på vengene vert høg. Det er kompensert av ei straumlinja, torpedoforma kroppsform. Sulene har trauste bein og føter med symjehud mellom alle fire tærne. Somme artar har bein og symjehud i kraftfulle og lyse [[farge]]r som fangar merksemd. [[Nebb]]et har klår farge, det er langt, rett, konisk og kraftig ved rota. Øvre del av nebbet kurvar nedover mot spissen og kan bevegast opp for å gripe over store bytte. Naseopningane vert lukka under dukk. Auga er framoverretta for å gje samsyn og til hjelp for å berekne avstandar.<ref name="hbwa">del Hoyo ''et al.'' (2015)</ref> Fjørdrakta har lys underside, [[raudfotsula]] kan ha lysebrun underside og mørkebrun overside. Sulene har ein gumpkjertel som skil ut eit [[voks]]fylt sekret som dei nyttar til å impregnere fjørene mot væte og skydde mot [[insekt]]. Generelt [[Myting|myter]] dei kontinuerleg for å oppretthalde normal flygeevne; halefjørene vert skifta ut uregelbunde, medan vengefjørene vert skifta ut etappevis slik at det alltid er somme gamle fjører att, og somme halvt utvaksne vengefjører samstundes som vengefjører vert felt. == Artar == Suler i rekkjefølgje etter [[Clementslista]] versjon 6.9 frå august 2014<ref name="clements">{{Referanse:Clements6.9|lestdato=24. januar 2015}}</ref> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler''.<ref name="nof2008">{{Referanse:NorskeFuglenamn‎}}</ref> ;Slekt ''[[Fugleslekta Sula|Sula]]'' * [[Maskesule]], ''Sula dactylatra'', Masked Booby, <small>LC, Lesson, 1831</small> * [[Nazcasula]], ''Sula granti'', Nazca Booby, <small>LC, Rothschild, 1902</small> * [[Blåfotsule]], ''Sula nebouxii'', Blue-footed Booby, <small>LC, Milne-Edwards, 1882</small> * [[Humboldtsule]], ''Sula variegata'', Peruvian Booby, <small>LC, Tschudi, 1843</small> * [[Brunsule]], ''Sula leucogaster'', Brown Booby, <small>LC, Boddaert, 1783</small> * [[Raudfotsule]], ''Sula sula'', Red-footed Booby, <small>LC, Linné, 1766</small> ;Slekt ''[[Papasula]]'' * [[Christmassule]], ''Papasula abbotti'', Abbott's Booby, <small>EN, Ridgway, 1893</small> ;Slekt ''[[Morus]]'' * [[Havsule]], ''Morus bassanus'', Northern Gannet, <small>LC, Linné, 1758</small> * [[Kappsule]], ''Morus capensis'', Cape Gannet, <small>VU, Lichtenstein, 1823</small> * [[Australsule]], ''Morus serrator'', Australasian Gannet, <small>LC, Gray, 1843</small> == Kjelder == {{en|Sulidae}} *''Family Sulidae'' i del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. (Henta frå http://www.hbw.com/family/gannets-boobies-sulidae den 24. januar 2015) ===Referansar === {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{Wikispecies|Sulidae}} [[Kategori:Sulefamilien|*]] [[Kategori:Suliformes]] [[Kategori:Sjøfuglar]] [[Kategori:Takson namngjevne av Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach]] 7l4faru4fx3ry6k66lflrpae26o00nx 0 106063 3654026 3453053 2026-05-20T01:39:47Z Ryvyly 41584 3654026 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Gymnopithys-leucaspis-002.jpg | bilettekst = [[Brunflankemaurvaktar]] <br />''Gymnopithys leucaspis'' }} '''Maurfuglar''', ''Thamnophilidae'', er ein [[biologisk familie|familie]] av små [[art]]ar av [[sporvefuglar]] med [[habitat]] i [[subtropisk]] og [[tropisk]] [[Sentral-Amerika]] og [[Sør-Amerika]]. Familien samlar over 200 artar og inneheld maurvarslarar, maursmettar, maurvireoar, gloaugo, maurvaktarar og grovnebb. Dei er nært relaterte til artar i [[maurriksefamilien]], [[tapakuloar]] og spesielt [[myggetarar]]. Dette er små fuglar med avrunda venger og sterke bein, typiske [[fjørdrakt]]er hos maurfuglar har farger i mørkegrått, kvitt, brunt og raudbrunt. Dei fleste artane viser [[kjønnsdimorfisme]] i mønster og farger. Nokre artar kommuniserer åtvaringar til kvarandre ved å eksponere kvite fjørflekker på stjertfjørene eller skuldra. Dei fleste artane har kraftige nebb, ofte har overnebbet ein nedbøygning heilt i enden. Ein typisk maurfugl lever i skogshabitat, sjølv om det finst funn i andre habitat. Den viktigaste dietten er [[insekt]] og andre [[leddyr]], men dei kan òg fange små [[virveldyr]] av og til. Vi finn dei fleste artane i underskog eller i meddels høgd, men nokre få artar hentar fôr i lauvtaket eller nede på bakken. Mange artar kan gå inn i større [[fleirartsflokk]]ar for å søkje mat. Eit mindretal spesialiserer seg på å følgje kolonnar av [[vandremaur]] for å ete små virvellause dyr som flyktar frå maurane, mange artar kan hente mat på denne måten meir vilkårleg. Maurfuglar er [[monogami|monogame]] og forsvarar territoriet. Dei legg vanlegvis to [[egg]] i et [[reir]] som anten er hengt opp i greiner eller vert stødd av ei grein, ein stubbe eller ein jordhaug på bakken. Begge foreldra deler på oppgåvene med ruging og fôring av ungar. Etter at ungane forlèt reiret, tar dei ansvar for kvar sin unge. Ei rekkje artar er utryddingstrua på grunn av menneskelege aktivitetar, hovudsakleg tap av habitat. Dei er sårbare for fragmentering av habitat og for auka predasjon på dei oppdelte habitata. ==Systematikk== :{{Sjå|Systematikk med oversyn over maurfuglartar}} Maurfuglamilien Thamnophilidae vart tidlegare rekna som ein underfamilie, Thamnophilinae, innanfor ein større familie [[Formicariidae]] som òg inkluderte [[maurrikser]] og [[maurpittaer]]. Den gongen var den større familien kjent som «maurfuglfamilien» og underfamilien Thamnophilinae var kalla «typiske maurfuglar». I denne artikkelen refererer både «maurfuglar» og «maurfuglfamilien» til dagens definisjon av familien som har det vitskaplege namnet Thamnophilidae. Thamnophilinae vart fjerna frå Formicariidae, og maurrikser og maurpittaer stod att fordi ein vart klår over skilnader i strukturen på brystbeinet, [[sternum]], og i [[syrinx]], og etter resultata frå [[Sibley-Ahlquist-taksonomi|Sibley og Ahlquist]] sine studiar i DNA-DNA-hybridisering.<ref>[[Charles Sibley|Sibley, C. G.]] & [[Jon Edward Ahlquist|J. E. Ahlquist]] (1990) [http://google.com/books?id=cfjAvuxL-9wC&printsec=frontcover ''Phylogeny and classification of birds'']. Yale University Press, New Haven, Conn.</ref><ref name = "Rice">Rice, N. H. (2005): [https://web.archive.org/web/20070927013404/http://www.ansp.org/research/biodiv/ornithology/pdf/antbird-paraphyly.pdf Further Evidence for Paraphyly of the Formicariidae (Passeriformes). (PDF)] ''[[Condor (journal)|Condor]]'' '''107'''(4): 910–915. {{Doi|10.1650/7696.1}}</ref> Seinare har maurpittaer vorte isolert i sin eigen familie [[Grallariidae]].<ref name="clements">{{Referanse:Clements6.5|lestdato=2. januar 2011}}</ref> ==Morfologi== [[Fil:Gymnopithys-leucaspis-001 edit2.jpg|mini|venstre|Beina og føtene av [[Maurfølgjarar|maurfølgjande]] maurfuglar er stabile og tilpassa å ta grep på vertikale stammar og greiner. Hos [[brunflankemaurvaktar]] gjer beinmuskulaturen ut for 13 % av den totale kroppsvekta.]] Maurfuglar er ei gruppe små til mellomstore [[sporvefuglar]] som varierer i storleik frå den store [[risemaurvarslar]], som måler 45&nbsp;cm og veg 150 gram, til den vesle 8&nbsp;cm lange [[dvergmaursmett]], som veg 7 gram.<ref name = "HBW">{{Referanse:HBW-8 |sider=459–531 |kapittel=Family Thamnophilidae (Typical Antbirds) |forfattar=Zimmer, K. & M. Isler}}</ref> Maurfuglslektene varierer sterkt i storleik, i generelle termar er [[maurvarslarar]] relativt store kraftige fuglar, [[maurvireoar]] mellomstore og tettvaksne, medan [[maursmettar]] inkluderer dei fleste mindre artane. Medlemmer av denne familien har korte avrunda [[veng]]er som gjev god manøvreringsevner ved [[flyging]] i tett underskog. Beina er store og sterke, særleg blant artar som kan leve som [[maurfølgjarar]]. Desse fuglane har føter som er godt tilpassa å gripe tak i loddrette stenglar og ungtre, som er meir vanlege enn horisontale greiner i underskogen. Evna til å gripe dei er eit føremon for [[fugl]]ar som følgjer kolonnar av [[vandremaur]]. Klørne på desse maurfuglane er lengre enn artar som ikkje følgjer maurar, og sålene på nokre artar har anslag som er hardt gripande når foten er knytt. Lengda på [[tarse]]n hos maurfuglar er relatert til strategien dei har for næringssøk. Lengre tarsar finn ein vanlegvis i slekter som ''[[Thamnophilus]]''-maurvarslarar som beitar frå ei grein og snappar [[insekt]] frå greina, medan kortare tarse vanlegvis finst blant dei som fangar byttedyr i flukt, slik som ''[[Thamnomanes]]''-maurvarslarar gjer.<ref name = "Schulenberg">Schulenberg, T. S. (1983). [https://web.archive.org/web/20041229012117/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v095n04/p0505-p0521.pdf ''Foraging behaviour, ecomorphology and systematic of some antshrikes (Formicariidae: Thamnomanes).'' (PDF)] ''Wilson Bulletin''. '''95''': 505–521.</ref> Dei fleste maurfuglar har forholdsmessig store, tunge [[nebb]].<ref name = "Schulenberg"/> Fleire [[Biologisk slekt|slekter]] av maurvarslarar har ein kraftig krok på nebbspissen, og alle maurfuglar har eit hakk eller ei «tann» på nebbtuppen som hjelper til å halde og knuse insekt. Dei to slektene av [[grovnebb]] har oppeikande meiselliknande nebb.<ref>Lanyon, S.; Stotz, D. & Willard, D. (1990) [https://web.archive.org/web/20041229022646/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v102n04/p0571-p0580.pdf ''Clytoctantes atrogularis, a new species of antbird from western Brazil''. (PDF)] ''Wilson Bulletin'' '''102''' (4): 571–580</ref> [[Fjørdrakt]]a hos maurfuglar er generelt mjuk og lite fargerik, sjølv om det er nokre unntak av artar med meir iaugefallande farger.<ref name = "HBW"/> Fargepaletten for dei fleste artane går i gråsvarte nyansar, kvitaktige nyansar, raudbrunt, kastanje og brunt. Drakta kan vere einsarta i farge eller mønstra med sperrer eller flekker. Kjønnsdimorfisme - skilnadar i farger og mønster mellom hannar og hoer - er vanleg i familien. Samla sett er mønstret innan familien for hannar kombinasjonar av grått, svart eller kvitt og hoene har gulbrune, raudbrune og brune farger. Til dømes er hannfuglen av [[perlevengmaursmett]] primært gråsvart, medan hoa har rustfarga underside.<ref name = "Greenberg">Greenberg, R. & J. Gradwohl (1983) [https://web.archive.org/web/20081011204041/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v100n04/p0920-p0925.pdf ''Sexual Roles in the Dot-Winged Antwren (Microrhopias quixensis), a Tropical Forest Passerine''. (PDF)] ''Auk'' '''100''' (4): 920–925</ref> Hos nokre slekter som ''Myrmotherula'', er artar mest kjennelege av fjørdrakta hos hofuglar enn hannar.<ref>Rice, N. H. & A. M. Hutson (2003) "Antbirds". pp. 446–449 ''in'' [[Chris Perrins|Perrins, C.]] (editor). (2003). ''Firefly Encyclopedia of Birds. '' Firefly Books. ISBN 1-55297-777-3</ref> Mange artar av maurfuglar har ein avvikande flekk av kvite [[fjør]]er, nokre gonger i andre farger, på ryggen, skulder eller undervengen. Desse flekkene er vanlegvis skjulte av mørkare fjører på ryggen, men når fuglen er opphissa eller skremt, kan desse fjørene hevast til å blinke i kvitt. Perlevengmaursmett viser kvit flekk på ryggen, medan [[stålmaurvarslar]] og [[kvitflankemaursmett]] har kvit flekk på skuldra.<ref name = "Munn">Munn, C. A. & J. W. Terborgh (1979) [https://web.archive.org/web/20081029210022/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v081n04/p0338-p0347.pdf ''Multi-Species Territoriality in Neotropical Foraging Flocks''. (PDF)] ''Condor'' '''81''' (4): 338–347.</ref> === Læte === [[Fil:Song of Thamnophilus doliatus.ogg|høgre|mini|[[Fuglesong|Song]] frå [[bandmaurvarslar]]]] [[Fuglesong|Songane]] og andre lydytringar frå maurfuglar består generelt av gjentatte, enkle ukompliserte tonar. Familien er ein [[underorden Tyranni|suboscine]] sporvefuglfamilie som har enklare [[syrinx]]ar enn [[Passeri]], songfuglar. Likevel er maurfuglsongane karakteristiske og artsspesifikke, slik at identifikasjon er mogleg ut frå songen.<ref name = "HBW"/> Maurfuglar nyttar lydytringar til å halde kontakt, noko som er typisk for fuglar som lever i underskogar med lite lys. Dei fleste artane har minst to typar av song, høge og mjuke. Funksjonane til ulike lydytringar har blitt utleidd frå samanhengen, til dømes har einskilde høge songar eit territorialt mål og blir gjeve når fuglane møtest på grenser mellom territorium. I tilfelle av konflikt om territorium vil hannen i det eine paret møte hannen frå det andre paret og likeins vil hoene frå begge para møtest.<ref name = "HBW"/> Duettsong er potensielt knytt til vedlikehald av parband.<ref>Seddon N & J Tobias (2006) ''Duets defend mates in a suboscine passerine, the warbling antbird (Hypocnemis cantator)''. ''Behavioral Ecology'' '''17''' (1): 73–83 {{doi|10.1093/beheco/ari096}}</ref> Funksjonane til mjuke songar er meir komplekse, og moglegvis relatert til å stadfeste parband. Andre lydar inkluderer skjenn ved predatormobbing.<ref name ="antwren coop">Wiley, R. H. (1971) [https://web.archive.org/web/20081029210020/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n04/p0881-p0892.pdf ''Cooperative Roles in Mixed Flocks of Antwrens (Formicariidae)''. (PDF)] ''Auk'' '''88''' (4): 881–892</ref> Lydkontakt mellom maurfuglar føregår òg på tvers av artsgrenser. Nokre artar av maurfuglar, og jamvel fuglar av andre familiar, vil aktivt søkje mot maursvermar ut frå kall frå nokre kjerneartar av maurfølgjarar.<ref name = "calls">Chaves-Campos, J. (2003) [https://web.archive.org/web/20110722231104/http://www.ibiologia.unam.mx/links/neo/revista/pdf%20revistas/14-3/14_289-294.pdf ''Localization of army-ant swarms by ant-following birds of the Caribbean slope of Costa Rica: following the vocalization of antbirds to find the swarms''] ''Ornitología Neotropical'' '''14''' (3): 289–294</ref> == Utbreiing og habitat == [[Fil:Thamnophilus doliatus.jpg|mini|høgre|[[Bandmaurvarslar]] er utbreidd frå [[Mexico]] til [[Argentina]]. Han har nedbøygd nebbtupp, typisk for maurvarslarar.{{foto|Dario Sanches}}]] Utbreiinga av maurfuglar er avgrensa til [[den neotropiske regionen]], det største artsmangfaldet finst i [[Tropisk klima|tropane]]. Nokre få artar når nord til det sørlege Mexico og sør til det nordlege Argentina. Nokre artar, til dømes [[bandmaurvarslar]], har ei kontinental utbreiing som strekkjer seg over det meste av [[Mellom-Amerika]] og [[Sør-Amerika]]. Andre, slik som [[oskestrupemaursmett]], har ei snever utbreiing<ref>[[BirdLife International]] (2010) [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=4672&m=0 Species factsheet: ''Herpsilochmus parkeri''.] Lest hos Birdlife International 24. mai 2011</ref> Fuktig regnskog i lågland er typisk [[biotop]] for maurfuglar.<ref name = "HBW"/> Få artar finst i høgareliggande område, mindre enn 10 % av artane over 2000 [[moh.]], og nesten ingen over 3000 moh. Den høgste artsdiversiteten finst i [[Amazonasbassenget]], opp til 45 artar er funne på einskilde stader i område i [[Brasil]], [[Colombia]], [[Bolivia]] og [[Peru]]. Mengda av artar går dramatisk ned mot ytterkantane av utbreiingsområdet, det er berre sju artar i Mexico, til dømes. Område med lågare maurfuglmangfald kan likevel innehalde endemiske artar. [[Yapacanamaurfugl]], til dømes, er avgrensa til småskog som veks i område med næringsfattige kvit sandjord, den såkalla [[Caatinga|amazoncaatinga]] i Brasil, Venezuela og Colombia.<ref name = "Zimmer">Zimmer, K. (1999) [https://web.archive.org/web/20041229031136/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v111n02/p0195-p0209.pdf "Behavior and vocalizations of the Caura and the Yapacana Antbirds" (PDF)] ''Wilson Bulletin'' '''111''' (2): 195–209</ref> Nokre artar er hovudsakleg knytt til mikrohabitat innanfor eit større økosystem, til dømes er [[bambusmaurvarslar]] hovudsakleg funne inne i små [[bambus]]skogar.<ref>Pierpont, N. & J. W. Fitzpatrick (1983) [https://web.archive.org/web/20081014030410/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v100n03/p0645-p0652.pdf ''Specific Status and Behavior of Cymbilaimus sanctaemariae, the Bamboo Antshrike, from Southwestern Amazonia''. (PDF)] ''Auk'' '''100''' (3): 645–652</ref> == Åtferd == Maurfuglar er dagaktive: dei gjer alle aktivitetar innan matsøk, [[hekking]] og forsvar av territorium i dagslys. Mange artar i familien er likevel tilbakehaldne med å syne seg fram i område der direkte sollys bryt gjennom lauvverket. Maurfuglar vil ta [[maurbad]], ei åtferd der fuglar smørar fjørene sine med væske som maurar eller andre leddyr skil ut, før dei blir kasta eller ete.<ref name = "Willis">Willis, E. & Y. Oniki (1978) [http://www.jstor.org/stable/2096750 ''Birds and Army Ants''] ''Annual Review of Ecology and Systematics'' '''9''': 243–263</ref> Mens åtferda konvensjonelt har vore tenkt å vere ein måte å fjerne og kontrollere fjørparasittar på, har det blitt foreslått at for maurfuglar kan åtferda berre vere ein måte å takle usmakelege stoff i byttedyr.<ref name = "HBW"/> === Føde === [[Fil:Thamnophilus caerulescens gleaning.jpg|mini|høgre|Ein [[krattmaurvarslar]] plukkar insekt frå lauvverket.{{foto|Dario Sanches}}]] Den viktigaste komponenten i dietten av alle maurfuglar er [[leddyr]].<ref name = "HBW"/> Dette er i hovudsak [[insekt]], mellom anna [[grashoppar]] og [[sirissar]], [[kakerlakkar]], [[knelarar]], stikkinsekt, [[sommarfugllarver]] og [[møll]]. I tillegg tar maurfuglar ofte [[edderkoppar]], [[skorpionar]] og [[tusenbein]]. Dei svelgjer mindre byttedyr raskt, medan dei ofte slår større bytte mot greiner for å fjerne venger og ryggsøyle. Større maurfuglartar kan drepe og ete froskar og øgler òg, men generelt gjer ikkje dette ut for ein viktig del av kosthaldet til fuglar i denne familien.<ref>Lopes, L. E; Fernandes, A. M. & A. M. Marini (2005). [https://web.archive.org/web/20100509041100/http://www.icb.ufmg.br/~lundiana/full/vol612005/8.pdf ''Predation on vertebrates by Neotropical passerine birds'']. ''Lundiana'' '''6''' (1): 57–66</ref> Anna føde inkluderer frukt, egg og sniglar.<ref name = "HBW"/> Familien brukar ei rekkje teknikkar for å skaffe byttedyr. Dei fleste av maurfuglar er trelevande fuglar med habitat nede i underskogen, men mange lever i midtsona og nokre få oppe i trekroner. Nokre få artar søkjer føde blant nedfallslauv, til dømes lever [[vaktelmaurfugl]] i område med tett nedfallslauv. Dei brukar ikkje beina til å sparke bort daudt lauv, slik som mange andre fuglar gjer, i staden brukar dei det lange nebbet til å snu blad raskt, men løftar dei aldri opp.<ref>Tostain, O. & J. Dujardin (1988) [https://web.archive.org/web/20060911082100/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v090n01/p0236-p0239.pdf ''Nesting of the Wing-Banded Antbird and the Thrush-like Antpitta in French Guiana''.] ''Condor'' '''90''' (1): 236–239</ref> Maurfuglar som beitar i skog viser ei rekkje teknikkar og spesialiseringar. Nokre artar held utkikk frå greiner, og snappar byttedyr som flyg innanfor rekkjevidda, andre flyg opp frå greiner og snappar bytte i flukt.<ref name = "Schulenberg"/> I begge fall vil fuglar hoppe gjennom lauvverk eller undervegetasjon, stoppe opp, kikke etter byttedyr før dei eventuelt slår ned på byttet eller flyttar seg vidare. Lengda på stoppen varierer, men mindre artar har ein tendens til å vere meir aktive og tar kortare pause enn større artar.<ref name = "HBW"/> ==== Fleirartsflokkar==== [[Fil:Black-hooded Antshrike, Thamnophilus bridgesi (Drake Bay).jpg|mini|høgre|[[Kolmaurvarslar]] er ein relativt treig art som ein ofte finn einskildvis eller i par. Her er ein hannfugl som et på ei larve.{{foto|Julian Tysoe}}]] Mange artar deltar i [[fleirartsflokk]]ar,<ref name = "HBW"/> maurfuglar gjer ut for ein stor del av dei deltakande artane innanfor utbreiingsområdet sitt. Nokre av desse er «kjerneartar». Kjerneartar deler territorium med andre kjerneartar, men ekskluderer medlemmer av same arten, og finnast i nesten alle flokkar saman med «deltakarartar». Kjerneartar har viktige eigenskapar som høge og særprega varselrop og tydelege fjørdrakter sidan det fremjar samhald i flokken. Samansettinga av desse flokkane varierer geografisk, og i Amazonas er artar av ''Thamnomanes''-maurvarslarar leiande kjerneartar,<ref name = "Munn"/> andre stader vil andre artar, til dømes [[perlevengmaursmett]] og [[spraglestrupemaursmett]], fylle denne rolla.<ref name = "HBW"/> Andre artar av maursmettar og maurfuglar kan bli med i flokkar saman med [[maurtanagarar]], [[treløparar]], [[lauvgranskarar]] og ''[[Hylophilus]]''-vireoar.<ref name = "Munn"/> Ein trur føremonane med blanda flokkar er relatert til predasjon, sidan mange auge er betre enn få for å oppdage rovfuglar. Samanlikningar mellom fleirartsflokkar i ulike delar av verda synte at førekomstar av flokkar var positivt korrelert med risiko for predasjon frå rovfuglar.<ref name = "Thiollay">Thiollay, J. (1999) [http://www.jstor.org/sici?sici=0908-8857(199909)30%3A3%3C282%3AFOMSFI%3E2.0.CO%3B2-C ''Frequency of Mixed Species Flocking in Tropical Forest Birds and Correlates of Predation Risk: An Intertropical Comparison''.] ''Journal of Avian Biology''. '''30''' (3): 282–294</ref> Til dømes gjev ''Thamnomanes''-maurvarslarar høgt varselrop i nærvære av predatorar når dei leider ein flokk. Desse varsla blir forstått og reagert på av alle andre artane i flokken. Føremonen for ''Thamnomanes''-maurvarslarar er å la resten av flokken, som typisk er lauvgranskarar, å opptre som klapparar, jagar opp bytte medan dei beitar, bytte som maurvarslarar etterpå kan overfalle og få tak i. Liknande roller fyllast i andre flokkar av andre maurfuglartar eller fuglar frå andre familiar, til dømes ''[[Lanio]]''-tanagar-artane.<ref name = "HBW"/> Innanfor fleirartsflokkane blir konkurransen redusert med oppdeling i delflokkar med eigne nisjar. Om perlevengmaursmett, spraglestrupemaursmett og [[kvitflankemaursmett]] beitar saman i ein flokk, vil perlevengmaursmett ta den tettaste vegetasjonen, kvitflankemaursmett mindre tett vegetasjon, og spraglestrupemaursmett vil beite i same tettleik som sistnemnde, men der det berre er daudt lauv.<ref name ="antwren coop"/> ==== Maurfølgjarar ==== [[Fil:Myrmeciza-immaculata-001.jpg|mini|høgre|[[Fløyelsmaurfugl]] følgjer regelmessig vandremaursvermar for å finne føde, men dei er ikkje avhengige [[maurfølgjarar]], dei beitar òg borte frå svermar.]] Svermar av [[vandremaur]]ar er ein viktig ressurs som blir brukt av nokre maurfuglartar, åtferda som [[maurfølgjarar]] av vandrarmaurar har gjeve fellesnamnet til maurfuglfamilien. Det er mange [[Tropisk klima|tropiske]] maurartar som dannar store vandresvermar, men svermane er ofte nattlege eller flyttar seg under bakken. Maurarten som oftast trekkjer til seg fuglar er den [[Neotropisk område|neotropiske]] arten ''[[Eciton burchellii]]'',<ref name = "Willis"/> ein maur som både er dagaktiv og svermar over bakken. Ein trudde ein gong at maurfølgjarane faktisk åt av sjølve maursvermen, men ei rekkje studiar i ulike delar av utbreiingsområdet for ''E. burchellii'' har vist at maurane fungere som vispar, dei skremmer [[insekt]], andre [[leddyr]] og små [[virveldyr]] mot dei ventande flokkane av maurfølgjarar. Beiteeffektivitet kan bli dramatisk betre ved maurfølging, ein studie av [[brunryggmaurfugl]] fann at dei gjorde forsøk på fangst kvart 112. sekund når dei beita ordinært utan vandrarmaursvermar, men nær svermar gjorde dei fangstforsøk kvart 32. sekund.<ref name = "Spotted">Willis, E. O. (1972) [https://web.archive.org/web/20070101070800/http://elibrary.unm.edu/sora/om/om010.pdf ''The Behavior of Spotted Antbirds. '' (PDF)] ''Ornithological Monographs'' '''10''' 103</ref> Medan mange artar av maurfuglar og fuglar frå andre familiar beitar opportunistisk på vandrarmaursvermar, er 18 artar av maurfuglfamilien avhengige av svermar, dei får det meste av føda frå svermar.<ref name = "HBW"/> Med berre tre unntak, jaktar desse artane aldri regelmessig utan maursvermar. Fire andre er regelmessige maurfølgjarar, men oftast finn dei næring med andre strategiar. Avhengige maurfølgjarar vitjar maurtuer om morgonen for å sjekke om det er svermeaktivitetar, dei andre artane gjer det ikkje.<ref>Swartz, M. B. (2001) [http://faculty.washington.edu/sisneros/SwartzBivChecking.pdf ''Bivouac Checking, a Novel Behavior Distinguishing Obligate from Opportunistic Species of Army-Ant-Following Birds'']. ''Condor'' '''103''' (3): 629–633</ref> Desse artane har ein tendens til å kome fram til svermane først, og lydytringane deira blir brukte av andre artar for å finne fram til maursvermane.<ref name = "calls"/> Fordi vandremaurar er ubereknelege i rørslene sine, er det upraktisk for avhengige maurfølgjarar å oppretthalde eit territorium som alltid inneheld svermar å beite på.<ref name = "HBW"/> Maurfuglar har utvikla eit meir komplisert system enn det strenge territoriale systemet dei fleste andre fuglartar følgjer. Generelt vil dei forsvare hekketerritorium, med streif utanfor desse hekkeområda for å beite på svermar, detaljar varierer frå art til art. Fleire par av same arten kan delta i ein sverm, paret som held på territoriet som svermen er inne i er det dominerande paret på svermen. I tillegg til konkurransen innan arten, finst konkurranse mellom artane, og større artar er dei dominerande. Innanfor utbreiingsområdet sitt er [[blåmaskemaurvaktar]] den største av dei avhengige maurfølgjande maurfuglar og er dominant over andre medlemmer av familien, sjølv om det er underordna ulike artar frå andre familiar inkludert visse [[treløparar]], [[motmotar]] og [[rustbukjordgauk]]. Ved beiting på ein sverm, tar den dominerande arten posisjonen ovanfor den sentrale svermfronten, plassen som gjev den største mengda av byttedyr. Mindre dominerande artar med mindre storleik plasserer seg lengjer bort frå sentrum, eller høgare over den dominerande arten, der byttedyr er mindre rikeleg.<ref name = "Willis"/> === Hekking === Maurfuglar er monogame, i nesten alle tilfelle dannar para band som varer til ein av fuglane i paret døyr.<ref name = "HBW"/> Studium av [[tinnmaurfugl]] og [[smekkemaurfugl]] fann ikkje «utruskap».<ref>Fedy, Bradley C. & Stutchbury, Bridget J. M. (2004) [https://web.archive.org/web/20120327045259/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/3671/1/Fedy_and_Stutchbury.pdf ''Territory Switching and Floating in White-bellied Antbird (Myrmeciza longipes), a Resident Tropical Passerine in Panama''. (PDF)] ''Auk'' '''121''' (2): 486–496</ref> Hos [[maskerademaurvaktar]] er skilsmisser mellom para er vanlege, men så langt som kjent, er denne arten eksepsjonell. Blant dei fleste artane forsvarar para eit klassisk territorium, sjølv om hekketerritorium hos maurfølgjarar er litt avvikande. [[Revir|Territoriet]] varierer i storleik frå så lite som 0,5 [[hektar]] for [[manumaurfugl]], til 1500 m i diameter for blåmaskemaurvaktar. Blåmaskemaurvaktar har eit uvanleg sosialt system kor det hekkande paret dannar kjernen i ei gruppe eller ein klan som inkluderer dei mannlege avkomma deira og maka deira. Desse klanane, som kan inkludere opp til åtte fuglar, arbeider saman for å forsvare eit territorium mot rivalar. Parbanda blir danna med lokking med mat, der hannfuglen presenterer matgåver for hoa.<ref name = "HBW"/> Blant [[brunryggmaurfugl]] kan faktisk matgåver til hoer vere tilstrekkeleg føde slik at ho å lèt vere å søkje næring sjølv. Etter at [[kopulasjon]] har skjedd vil ho ta opp att eigen jakt på føde.<ref name = "Spotted"/> Gjensidig fjørpleie spelar òg ei rolle i kurtisen blant einskilde artar.<ref>Willis, E. O. & Y. Oniki (1972) [https://web.archive.org/web/20081029210016/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v074n01/p0087-p0098.pdf ''Ecology and Nesting Behavior of the Chestnut-Backed Antbird (Myrmeciza exsul)''. (PDF)] ''Condor'' '''74''' (1): 87–98)</ref> [[Fil:Phaenostictus-mcleannani-001.jpg|mini|venstre|[[Blåmaskemaurvaktar]] har eit uvanleg sosialt system av felles hekketerritorium. Eit dominerande par kan dele eit territorium med opp til seks andre samarbeidande fuglar av same arten.]] [[Forplanting]]sbiologien hos maurfuglar har ikkje vorte godt undersøkt. Sjølv i relativt godt kjende artar kan hekkeåtferda vere dårleg kjent,. Eksempelvis vart [[Fuglereir|reiret]] av [[blåmaskemaurvaktar]] først skildra i 2004.<ref>Buehler, D. M.; Castillo, A. I.; & J. D. Brawn (2004) [http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1676%2F04-006 ''First Nest Description for the Ocellated Antbird (Phaenostictus mcleannani)''.] ''Wilson Bulletin'' '''116''' (3): 277–279</ref> Reiret blir bygd av begge foreldra, sjølv om hannen forpliktar seg meir til arbeidet enn maken gjer blant somme artar. Maurfuglreir er koppforma, laga av vegetasjon som kvistar, døydde blad og plantefiber, og konstruksjonen følgjer to grunnleggjande mønster: anten hengt opp eller stødd.<ref name = "HBW"/> Hengjande reir, frå gaflar i [[grein]]er, eller mellom to greiner, er den mest vanlege typen av konstruksjonar. Stødde reir kviler på greiner, blant planteranker, i gropar, og nokre gonger på haugar av vegetasjon på bakken. Kvar art hekkar på det høgdnivået dei beitar, så midtsoneartar vil byggje reir i midtsonen. Nært nærskylde artar hekkar på same måte. Til dømes byggjer alle maurvireoar i slekta ''[[Dysithamnus]]'' opphengde reir.<ref>Greeney, H. F. (2004). [http://www.yanayacu.org/Ecuador_nests/Publicaciones/Greeney%202004_dysithamnus.pdf ''Breeding behavior of the Bicolored Antvireo (Dysithamnus occidentalis)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917091948/http://www.yanayacu.org/Ecuador_nests/Publicaciones/Greeney%202004_dysithamnus.pdf |date=2021-09-17 }}. ''Ornithologia Neotropical'' '''15''': 349–356</ref> [[Fil:Female Thamnophilus caerulescens constructing nest.jpg|mini|høgre|Hofugl av [[krattmaurvarslar]] byggjer reir.{{foto|Dario Sanches}}]] Nesten alle maurfuglar legg to [[Fugleegg|egg]].<ref name = "HBW"/> Nokre få artar av maurvarslarar legg tre egg, og ei mindre mengd maurfuglar legg eitt egg, men dette er uvanleg. Små kullstorleikar er typiske for tropiske fuglar i tilhøve til meir tempererte artar av same storleik, moglegvis på grunn av reirpredasjon, men dette er omstridd.<ref>Roper, J. J & R. R. Goldstein (1997) [http://www.jstor.org/stable/3677304 ''A Test of the Skutch Hypothesis: Does Activity at Nests Increase Nest Predation Risk?''] ''Journal of Avian Biology'', '''28''' (2): 111–116</ref> Begge foreldra deltar i ruginga, men berre hoa rugar om natta. Rugetida er 14-16 dagar hos dei fleste artane, sjølv om nokre, som tinnmaurfugl, har så lang tid som 20 dagar. Dei hjelpelause ungane blir fødd nakne og blinde. Begge foreldra varmar ungane til dei er i stand til å termoregulere, men som med runginga, berre hoa ligg på reiret på natta.<ref name = "HBW"/> Til likskap med mange [[Underorden songfuglar|songfuglar]], tar foreldra ekskrementsekker vekk frå reiret. Begge foreldra matar ungane, ofte bringer dei store bitar føde til reiret. Når ungane kjem i flygedyktig alder etter 8-15 dagar, kallar foreldra på ungane sine. Når den einskilde ungen forlèt reiret, blir han tatt hand om utelukkande av forelderen som var tilstades akkurat då. Etter at den første ungen forlét med ein forelder, kan den attverande forelderen auke mattilbodet for å framskynde veksten. Etter at ungane er ute av reiret, held dei seg godt skjulte dei første dagane ettersom foreldra syter for føda. Blant einskilde maursmettar blir ungane uavhengige frå foreldra først etter fire månader, men to månader er meir typisk for resten av familien. == Økologi== Maurfuglar er vanlege komponentar i fuglefaunaen av nokre dele av neotropane og blir antatt å vere viktig i einskilde økologiske prosessar. Dei er byte for [[rovfuglar]], og tendensen deira til å bli med i flokkar er antatt å gje vern mot slik predasjon.<ref name = "Thiollay"/> [[Flaggermus]]-arten ''[[Tonatia bidens]]'' jaktar på nokre maurfuglartar, slik som [[brynjemaurfugl]] og [[bandhalemaurfugl]], sistnemnde er det føretrekte byttedyr for flaggermusene.<ref>Martuscelli, P. (1995) [http://www.jstor.org/stable/2560229 ''Avian Predation by the Round-Eared Bat (Tonatia bidens, Phyllostomidae) in the Brazilian Atlantic Forest''] ''Journal of Tropical Ecology'', '''11''' (3): 461–464</ref> Reirplassen, inkludert rugande vaksne, ungar og egg, er sårbare for [[rovdyr]], spesielt [[slangar]], men òg nattaktive [[pattedyr]].<ref name = "HBW"/> Hekkesuksessen er låg for mange artar, spesielt i område med fragmenterte [[habitat]].<ref name = "HBW"/><ref name = "Loiselle">Loiselle, B. A. & W. G. Hoppes (1983) [http://www.jstor.org/stable/1367897 ''Nest Predation in Insular and Mainland Lowland Rainforest in Panama'']. ''Condor'' '''85''' (1): 93–95</ref> Tidlegare var det framlegg om at samspelet mellom spesialiserte, vanlege maurfølgjarar og vandremaurar, særleg ''Eciton burchellii'', var til gjensidig nytte, ved at maurar fekk føremon av fuglar når bytte blir skremt tilbake ned mot maurane. Men eksperiment der maurfølgjarar vart ekskludert har vist at beitesuksess for vandremaurar var 30 % lågare når fuglane var tilstades. Det tyder på at fuglane faktisk er [[Parasittisme|parasittiske]].<ref>Wrege, P.H.; Wikelski, M.; Mandel, J.T.; Rassweiler, T. & I.D. Couzin (2005) ''Antbirds parasitize foraging army ants''. ''Ecology'' '''86''' (3): 555&ndash;559</ref> Maurar har utvikla åtferd for å redusere parasittismen, medrekna å dekkje til sikra byttedyr under nedfallslauv og mellomlagring av mat. [[Maurfølgjarar|Følgjande maurfuglar]] blir sjølv følgt av tre artar av [[sommarfuglar]] i familien [[Ithomiini|Ithomiinae]] som beitar på [[avføring]]a deira.<ref>Ray, T. & C. C. Andrews (1980) [http://dx.doi.org/10.1126/science.210.4474.1147 ''Antbutterflies: Butterflies That Follow Army Ants to Feed on Antbird Droppings''] ''Science'' '''210''': 1147–1148</ref> Fugleavføring er vanlegvis ein uføreseieleg ressurs i ein regnskog, men den regelbundne oppførselen til maurfølgjarar gjer utnyttinga av denne ressursen mogleg. == Status og vern== [[Fil:Pectoral Antwren.jpg|mini|høgre|[[Halvmånemaursmett]] i Brasil er truga av tap av lauvskog og er oppført som sårbar av [[IUCN]].{{foto|Arthur Grosset}}]] Per mai 2011, er 38 artar vurdert av [[IUCN]] å vere nær trua eller verre, og difor i fare for å bli utrydda. Av dei 38 er tre artar kritisk trua.<ref>[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] (2010). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/search 2010 IUCN Red List of Threatened Species: Søk på Thamnophilidae]. Lest 26 mai 2011.</ref> Maurfuglar er verken mål for kjæledyrhandel eller store nok til å vere jaktbytte for menneske. Hovudårsaka til populasjonsreduksjon blant maurfuglartane er tap av habitat.<ref name = "HBW"/> Øydelegging eller endring av skog har fleire effektar på ulike artar av maurfuglar. Fragmentering av skog i mindre flekker påverkar artar som er uvillige til å krysse opningar i skog så som veg. Dersom desse artane blir lokalt utrydda i eit fragment, gjer motviljen mot å krysse barrierar utan skog at reetablering er usannsynleg. Mindre skogfragment er ute av stand til å oppretthalde fleirartsflokkar, noko som fører til lokal utrydding.<ref>Stouffer, P. C & R. O. Bierregaard, Jr. (1995) [https://web.archive.org/web/20060908080646/http://www.rnr.lsu.edu/pstouffer/StoufferBierregaardEcology95.pdf ''Use of Amazonian Forest Fragments by Understory Insectivorous Birds'']. ''Ecology'' '''76''' (8): 2429–2445</ref> Ein annan risiko overfor maurfuglar i fragmentert habitat er auka hekkepredasjon. Eit ikkje-planlagt eksperiment i fragmentering skjedde på [[Barro Colorado Island]], ei tidlegare høgd i Panama som vart ei isolert øy då [[Panamakanalen]] blei etablert. Talrike artar av maurfuglar med tidlegare leveområde på høgda vart lokalt utrydda, for ein stor del på grunn av auka nivå av reirpredasjon på øya.<ref>Sieving, K. (1992) [http://www.wec.ufl.edu/faculty/SievingK/PUBS/differential_extinction.pdf ''Nest Predation and Differential Insular Extinction among Selected Forest Birds of Central Panama'']. ''Ecology'' '''73''' (6): 2310–2328</ref> Jamvel om artane lokalt gjekk tapt på Barro Colorado er dei ikkje globalt trua, det illustrerer kor sårbare artar er i fragmenterte leveområde og det bidrar til å forklare bestandsnedgangen av einskilde artar. Majoriteten av truga artar har særs små, naturlege leveområde.<ref name = "HBW"/> Nokre er òg ekstremt dårleg kjente, til dømes er [[riomaursmett]] berre kjent frå eit enkelteksemplar innsamla i 1982, sjølv om det har vore ikkje-stadfesta rapportar sidan 1994, er han i dag oppført som kritisk trua.<ref>[[BirdLife International]] (2007) [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=4658&m=0 Species factsheet: ''Myrmotherula fluminensis''.] Downloaded from Birdlife International on 26 May 2011</ref> I tillegg blir hittil ukjente artar oppdaga med jamne mellomrom. [[Caatingamaursmett]] vart skildra i 2000, [[divisormaurvarslar]] i 2004, ''[[Formicivora grantsaui]]'' i 2007, og skildringa av ein slektning av [[marskmaursmett]] oppdaga i 2005 i utkanten av [[São Paulo]] er under utarbeiing.<ref>Brief notes: ''Nova espécie para o Brasil: bicudinho-do-brejo-paulista. '' (2005) Atulidades Ornitológieas 125: 14.</ref> Sjølv om arten enno ikkje er vitskapleg skildra, har naturvernarbeid allereie synt seg naudsynt, fordi staden der han vart oppdaga vart lagt under eit vassreservoar. Følgjeleg vart 72 individ av arten fanga og overført til ein annan lokalitet. == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antbird|Antbird]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. august 2008.'' {{refslutt}} {{fotnoteliste|2}} == Bakgrunnsstoff == {{commons2|Thamnophilidae}} * Xeno-Canto.org: [http://www.xeno-canto.org/browse.php?query=thamnophilidae Lydopptak av maurfuglar] * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=108 Videoar med maurfuglar]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategori:Maurfuglfamilien| ]] [[Kategori:Sporvefuglar]] [[Kategori:Fuglar i den neotropiske regionen]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2016]] 8y3jrhswm13f0itzpmc0sz57k18e5nc 3654052 3654026 2026-05-20T06:31:17Z Ranveig 39 Fmt. 3654052 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Gymnopithys-leucaspis-002.jpg | bilettekst = [[Brunflankemaurvaktar]] <br />''Gymnopithys leucaspis'' }} '''Maurfuglfamilien''', ''Thamnophilidae'', er ein [[biologisk familie|familie]] av små [[art]]ar av [[sporvefuglar]] med [[habitat]] i [[subtropisk]] og [[tropisk]] [[Sentral-Amerika]] og [[Sør-Amerika]]. Familien samlar over 200 artar og inneheld maurvarslarar, maursmettar, maurvireoar, gloaugo, maurvaktarar og grovnebb. Dei er nært relaterte til artar i [[maurriksefamilien]], [[tapakuloar]] og spesielt [[myggetarar]]. Dette er små fuglar med avrunda venger og sterke bein, typiske [[fjørdrakt]]er hos maurfuglar har farger i mørkegrått, kvitt, brunt og raudbrunt. Dei fleste artane viser [[kjønnsdimorfisme]] i mønster og farger. Nokre artar kommuniserer åtvaringar til kvarandre ved å eksponere kvite fjørflekker på stjertfjørene eller skuldra. Dei fleste artane har kraftige nebb, ofte har overnebbet ein nedbøygning heilt i enden. Ein typisk maurfugl lever i skogshabitat, sjølv om det finst funn i andre habitat. Den viktigaste dietten er [[insekt]] og andre [[leddyr]], men dei kan òg fange små [[virveldyr]] av og til. Vi finn dei fleste artane i underskog eller i meddels høgd, men nokre få artar hentar fôr i lauvtaket eller nede på bakken. Mange artar kan gå inn i større [[fleirartsflokk]]ar for å søkje mat. Eit mindretal spesialiserer seg på å følgje kolonnar av [[vandremaur]] for å ete små virvellause dyr som flyktar frå maurane, mange artar kan hente mat på denne måten meir vilkårleg. Maurfuglar er [[monogami|monogame]] og forsvarar territoriet. Dei legg vanlegvis to [[egg]] i et [[reir]] som anten er hengt opp i greiner eller vert stødd av ei grein, ein stubbe eller ein jordhaug på bakken. Begge foreldra deler på oppgåvene med ruging og fôring av ungar. Etter at ungane forlèt reiret, tar dei ansvar for kvar sin unge. Ei rekkje artar er utryddingstrua på grunn av menneskelege aktivitetar, hovudsakleg tap av habitat. Dei er sårbare for fragmentering av habitat og for auka predasjon på dei oppdelte habitata. ==Systematikk== :{{Sjå|Systematikk med oversyn over maurfuglartar}} Maurfuglamilien Thamnophilidae vart tidlegare rekna som ein underfamilie, Thamnophilinae, innanfor ein større familie [[Formicariidae]] som òg inkluderte [[maurrikser]] og [[maurpittaer]]. Den gongen var den større familien kjent som «maurfuglfamilien» og underfamilien Thamnophilinae var kalla «typiske maurfuglar». I denne artikkelen refererer både «maurfuglar» og «maurfuglfamilien» til dagens definisjon av familien som har det vitskaplege namnet Thamnophilidae. Thamnophilinae vart fjerna frå Formicariidae, og maurrikser og maurpittaer stod att fordi ein vart klår over skilnader i strukturen på brystbeinet, [[sternum]], og i [[syrinx]], og etter resultata frå [[Sibley-Ahlquist-taksonomi|Sibley og Ahlquist]] sine studiar i DNA-DNA-hybridisering.<ref>[[Charles Sibley|Sibley, C. G.]] & [[Jon Edward Ahlquist|J. E. Ahlquist]] (1990) [http://google.com/books?id=cfjAvuxL-9wC&printsec=frontcover ''Phylogeny and classification of birds'']. Yale University Press, New Haven, Conn.</ref><ref name = "Rice">Rice, N. H. (2005): [https://web.archive.org/web/20070927013404/http://www.ansp.org/research/biodiv/ornithology/pdf/antbird-paraphyly.pdf Further Evidence for Paraphyly of the Formicariidae (Passeriformes). (PDF)] ''[[Condor (journal)|Condor]]'' '''107'''(4): 910–915. {{Doi|10.1650/7696.1}}</ref> Seinare har maurpittaer vorte isolert i sin eigen familie [[Grallariidae]].<ref name="clements">{{Referanse:Clements6.5|lestdato=2. januar 2011}}</ref> ==Morfologi== [[Fil:Gymnopithys-leucaspis-001 edit2.jpg|mini|venstre|Beina og føtene av [[Maurfølgjarar|maurfølgjande]] maurfuglar er stabile og tilpassa å ta grep på vertikale stammar og greiner. Hos [[brunflankemaurvaktar]] gjer beinmuskulaturen ut for 13 % av den totale kroppsvekta.]] Maurfuglar er ei gruppe små til mellomstore [[sporvefuglar]] som varierer i storleik frå den store [[risemaurvarslar]], som måler 45&nbsp;cm og veg 150 gram, til den vesle 8&nbsp;cm lange [[dvergmaursmett]], som veg 7 gram.<ref name = "HBW">{{Referanse:HBW-8 |sider=459–531 |kapittel=Family Thamnophilidae (Typical Antbirds) |forfattar=Zimmer, K. & M. Isler}}</ref> Maurfuglslektene varierer sterkt i storleik, i generelle termar er [[maurvarslarar]] relativt store kraftige fuglar, [[maurvireoar]] mellomstore og tettvaksne, medan [[maursmettar]] inkluderer dei fleste mindre artane. Medlemmer av denne familien har korte avrunda [[veng]]er som gjev god manøvreringsevner ved [[flyging]] i tett underskog. Beina er store og sterke, særleg blant artar som kan leve som [[maurfølgjarar]]. Desse fuglane har føter som er godt tilpassa å gripe tak i loddrette stenglar og ungtre, som er meir vanlege enn horisontale greiner i underskogen. Evna til å gripe dei er eit føremon for [[fugl]]ar som følgjer kolonnar av [[vandremaur]]. Klørne på desse maurfuglane er lengre enn artar som ikkje følgjer maurar, og sålene på nokre artar har anslag som er hardt gripande når foten er knytt. Lengda på [[tarse]]n hos maurfuglar er relatert til strategien dei har for næringssøk. Lengre tarsar finn ein vanlegvis i slekter som ''[[Thamnophilus]]''-maurvarslarar som beitar frå ei grein og snappar [[insekt]] frå greina, medan kortare tarse vanlegvis finst blant dei som fangar byttedyr i flukt, slik som ''[[Thamnomanes]]''-maurvarslarar gjer.<ref name = "Schulenberg">Schulenberg, T. S. (1983). [https://web.archive.org/web/20041229012117/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v095n04/p0505-p0521.pdf ''Foraging behaviour, ecomorphology and systematic of some antshrikes (Formicariidae: Thamnomanes).'' (PDF)] ''Wilson Bulletin''. '''95''': 505–521.</ref> Dei fleste maurfuglar har forholdsmessig store, tunge [[nebb]].<ref name = "Schulenberg"/> Fleire [[Biologisk slekt|slekter]] av maurvarslarar har ein kraftig krok på nebbspissen, og alle maurfuglar har eit hakk eller ei «tann» på nebbtuppen som hjelper til å halde og knuse insekt. Dei to slektene av [[grovnebb]] har oppeikande meiselliknande nebb.<ref>Lanyon, S.; Stotz, D. & Willard, D. (1990) [https://web.archive.org/web/20041229022646/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v102n04/p0571-p0580.pdf ''Clytoctantes atrogularis, a new species of antbird from western Brazil''. (PDF)] ''Wilson Bulletin'' '''102''' (4): 571–580</ref> [[Fjørdrakt]]a hos maurfuglar er generelt mjuk og lite fargerik, sjølv om det er nokre unntak av artar med meir iaugefallande farger.<ref name = "HBW"/> Fargepaletten for dei fleste artane går i gråsvarte nyansar, kvitaktige nyansar, raudbrunt, kastanje og brunt. Drakta kan vere einsarta i farge eller mønstra med sperrer eller flekker. Kjønnsdimorfisme - skilnadar i farger og mønster mellom hannar og hoer - er vanleg i familien. Samla sett er mønstret innan familien for hannar kombinasjonar av grått, svart eller kvitt og hoene har gulbrune, raudbrune og brune farger. Til dømes er hannfuglen av [[perlevengmaursmett]] primært gråsvart, medan hoa har rustfarga underside.<ref name = "Greenberg">Greenberg, R. & J. Gradwohl (1983) [https://web.archive.org/web/20081011204041/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v100n04/p0920-p0925.pdf ''Sexual Roles in the Dot-Winged Antwren (Microrhopias quixensis), a Tropical Forest Passerine''. (PDF)] ''Auk'' '''100''' (4): 920–925</ref> Hos nokre slekter som ''Myrmotherula'', er artar mest kjennelege av fjørdrakta hos hofuglar enn hannar.<ref>Rice, N. H. & A. M. Hutson (2003) "Antbirds". pp. 446–449 ''in'' [[Chris Perrins|Perrins, C.]] (editor). (2003). ''Firefly Encyclopedia of Birds. '' Firefly Books. ISBN 1-55297-777-3</ref> Mange artar av maurfuglar har ein avvikande flekk av kvite [[fjør]]er, nokre gonger i andre farger, på ryggen, skulder eller undervengen. Desse flekkene er vanlegvis skjulte av mørkare fjører på ryggen, men når fuglen er opphissa eller skremt, kan desse fjørene hevast til å blinke i kvitt. Perlevengmaursmett viser kvit flekk på ryggen, medan [[stålmaurvarslar]] og [[kvitflankemaursmett]] har kvit flekk på skuldra.<ref name = "Munn">Munn, C. A. & J. W. Terborgh (1979) [https://web.archive.org/web/20081029210022/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v081n04/p0338-p0347.pdf ''Multi-Species Territoriality in Neotropical Foraging Flocks''. (PDF)] ''Condor'' '''81''' (4): 338–347.</ref> === Læte === [[Fil:Song of Thamnophilus doliatus.ogg|høgre|mini|[[Fuglesong|Song]] frå [[bandmaurvarslar]]]] [[Fuglesong|Songane]] og andre lydytringar frå maurfuglar består generelt av gjentatte, enkle ukompliserte tonar. Familien er ein [[underorden Tyranni|suboscine]] sporvefuglfamilie som har enklare [[syrinx]]ar enn [[Passeri]], songfuglar. Likevel er maurfuglsongane karakteristiske og artsspesifikke, slik at identifikasjon er mogleg ut frå songen.<ref name = "HBW"/> Maurfuglar nyttar lydytringar til å halde kontakt, noko som er typisk for fuglar som lever i underskogar med lite lys. Dei fleste artane har minst to typar av song, høge og mjuke. Funksjonane til ulike lydytringar har blitt utleidd frå samanhengen, til dømes har einskilde høge songar eit territorialt mål og blir gjeve når fuglane møtest på grenser mellom territorium. I tilfelle av konflikt om territorium vil hannen i det eine paret møte hannen frå det andre paret og likeins vil hoene frå begge para møtest.<ref name = "HBW"/> Duettsong er potensielt knytt til vedlikehald av parband.<ref>Seddon N & J Tobias (2006) ''Duets defend mates in a suboscine passerine, the warbling antbird (Hypocnemis cantator)''. ''Behavioral Ecology'' '''17''' (1): 73–83 {{doi|10.1093/beheco/ari096}}</ref> Funksjonane til mjuke songar er meir komplekse, og moglegvis relatert til å stadfeste parband. Andre lydar inkluderer skjenn ved predatormobbing.<ref name ="antwren coop">Wiley, R. H. (1971) [https://web.archive.org/web/20081029210020/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v088n04/p0881-p0892.pdf ''Cooperative Roles in Mixed Flocks of Antwrens (Formicariidae)''. (PDF)] ''Auk'' '''88''' (4): 881–892</ref> Lydkontakt mellom maurfuglar føregår òg på tvers av artsgrenser. Nokre artar av maurfuglar, og jamvel fuglar av andre familiar, vil aktivt søkje mot maursvermar ut frå kall frå nokre kjerneartar av maurfølgjarar.<ref name = "calls">Chaves-Campos, J. (2003) [https://web.archive.org/web/20110722231104/http://www.ibiologia.unam.mx/links/neo/revista/pdf%20revistas/14-3/14_289-294.pdf ''Localization of army-ant swarms by ant-following birds of the Caribbean slope of Costa Rica: following the vocalization of antbirds to find the swarms''] ''Ornitología Neotropical'' '''14''' (3): 289–294</ref> == Utbreiing og habitat == [[Fil:Thamnophilus doliatus.jpg|mini|høgre|[[Bandmaurvarslar]] er utbreidd frå [[Mexico]] til [[Argentina]]. Han har nedbøygd nebbtupp, typisk for maurvarslarar.{{foto|Dario Sanches}}]] Utbreiinga av maurfuglar er avgrensa til [[den neotropiske regionen]], det største artsmangfaldet finst i [[Tropisk klima|tropane]]. Nokre få artar når nord til det sørlege Mexico og sør til det nordlege Argentina. Nokre artar, til dømes [[bandmaurvarslar]], har ei kontinental utbreiing som strekkjer seg over det meste av [[Mellom-Amerika]] og [[Sør-Amerika]]. Andre, slik som [[oskestrupemaursmett]], har ei snever utbreiing<ref>[[BirdLife International]] (2010) [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=4672&m=0 Species factsheet: ''Herpsilochmus parkeri''.] Lest hos Birdlife International 24. mai 2011</ref> Fuktig regnskog i lågland er typisk [[biotop]] for maurfuglar.<ref name = "HBW"/> Få artar finst i høgareliggande område, mindre enn 10 % av artane over 2000 [[moh.]], og nesten ingen over 3000 moh. Den høgste artsdiversiteten finst i [[Amazonasbassenget]], opp til 45 artar er funne på einskilde stader i område i [[Brasil]], [[Colombia]], [[Bolivia]] og [[Peru]]. Mengda av artar går dramatisk ned mot ytterkantane av utbreiingsområdet, det er berre sju artar i Mexico, til dømes. Område med lågare maurfuglmangfald kan likevel innehalde endemiske artar. [[Yapacanamaurfugl]], til dømes, er avgrensa til småskog som veks i område med næringsfattige kvit sandjord, den såkalla [[Caatinga|amazoncaatinga]] i Brasil, Venezuela og Colombia.<ref name = "Zimmer">Zimmer, K. (1999) [https://web.archive.org/web/20041229031136/http://elibrary.unm.edu/sora/Wilson/v111n02/p0195-p0209.pdf "Behavior and vocalizations of the Caura and the Yapacana Antbirds" (PDF)] ''Wilson Bulletin'' '''111''' (2): 195–209</ref> Nokre artar er hovudsakleg knytt til mikrohabitat innanfor eit større økosystem, til dømes er [[bambusmaurvarslar]] hovudsakleg funne inne i små [[bambus]]skogar.<ref>Pierpont, N. & J. W. Fitzpatrick (1983) [https://web.archive.org/web/20081014030410/http://elibrary.unm.edu/sora/Auk/v100n03/p0645-p0652.pdf ''Specific Status and Behavior of Cymbilaimus sanctaemariae, the Bamboo Antshrike, from Southwestern Amazonia''. (PDF)] ''Auk'' '''100''' (3): 645–652</ref> == Åtferd == Maurfuglar er dagaktive: dei gjer alle aktivitetar innan matsøk, [[hekking]] og forsvar av territorium i dagslys. Mange artar i familien er likevel tilbakehaldne med å syne seg fram i område der direkte sollys bryt gjennom lauvverket. Maurfuglar vil ta [[maurbad]], ei åtferd der fuglar smørar fjørene sine med væske som maurar eller andre leddyr skil ut, før dei blir kasta eller ete.<ref name = "Willis">Willis, E. & Y. Oniki (1978) [http://www.jstor.org/stable/2096750 ''Birds and Army Ants''] ''Annual Review of Ecology and Systematics'' '''9''': 243–263</ref> Mens åtferda konvensjonelt har vore tenkt å vere ein måte å fjerne og kontrollere fjørparasittar på, har det blitt foreslått at for maurfuglar kan åtferda berre vere ein måte å takle usmakelege stoff i byttedyr.<ref name = "HBW"/> === Føde === [[Fil:Thamnophilus caerulescens gleaning.jpg|mini|høgre|Ein [[krattmaurvarslar]] plukkar insekt frå lauvverket.{{foto|Dario Sanches}}]] Den viktigaste komponenten i dietten av alle maurfuglar er [[leddyr]].<ref name = "HBW"/> Dette er i hovudsak [[insekt]], mellom anna [[grashoppar]] og [[sirissar]], [[kakerlakkar]], [[knelarar]], stikkinsekt, [[sommarfugllarver]] og [[møll]]. I tillegg tar maurfuglar ofte [[edderkoppar]], [[skorpionar]] og [[tusenbein]]. Dei svelgjer mindre byttedyr raskt, medan dei ofte slår større bytte mot greiner for å fjerne venger og ryggsøyle. Større maurfuglartar kan drepe og ete froskar og øgler òg, men generelt gjer ikkje dette ut for ein viktig del av kosthaldet til fuglar i denne familien.<ref>Lopes, L. E; Fernandes, A. M. & A. M. Marini (2005). [https://web.archive.org/web/20100509041100/http://www.icb.ufmg.br/~lundiana/full/vol612005/8.pdf ''Predation on vertebrates by Neotropical passerine birds'']. ''Lundiana'' '''6''' (1): 57–66</ref> Anna føde inkluderer frukt, egg og sniglar.<ref name = "HBW"/> Familien brukar ei rekkje teknikkar for å skaffe byttedyr. Dei fleste av maurfuglar er trelevande fuglar med habitat nede i underskogen, men mange lever i midtsona og nokre få oppe i trekroner. Nokre få artar søkjer føde blant nedfallslauv, til dømes lever [[vaktelmaurfugl]] i område med tett nedfallslauv. Dei brukar ikkje beina til å sparke bort daudt lauv, slik som mange andre fuglar gjer, i staden brukar dei det lange nebbet til å snu blad raskt, men løftar dei aldri opp.<ref>Tostain, O. & J. Dujardin (1988) [https://web.archive.org/web/20060911082100/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v090n01/p0236-p0239.pdf ''Nesting of the Wing-Banded Antbird and the Thrush-like Antpitta in French Guiana''.] ''Condor'' '''90''' (1): 236–239</ref> Maurfuglar som beitar i skog viser ei rekkje teknikkar og spesialiseringar. Nokre artar held utkikk frå greiner, og snappar byttedyr som flyg innanfor rekkjevidda, andre flyg opp frå greiner og snappar bytte i flukt.<ref name = "Schulenberg"/> I begge fall vil fuglar hoppe gjennom lauvverk eller undervegetasjon, stoppe opp, kikke etter byttedyr før dei eventuelt slår ned på byttet eller flyttar seg vidare. Lengda på stoppen varierer, men mindre artar har ein tendens til å vere meir aktive og tar kortare pause enn større artar.<ref name = "HBW"/> ==== Fleirartsflokkar==== [[Fil:Black-hooded Antshrike, Thamnophilus bridgesi (Drake Bay).jpg|mini|høgre|[[Kolmaurvarslar]] er ein relativt treig art som ein ofte finn einskildvis eller i par. Her er ein hannfugl som et på ei larve.{{foto|Julian Tysoe}}]] Mange artar deltar i [[fleirartsflokk]]ar,<ref name = "HBW"/> maurfuglar gjer ut for ein stor del av dei deltakande artane innanfor utbreiingsområdet sitt. Nokre av desse er «kjerneartar». Kjerneartar deler territorium med andre kjerneartar, men ekskluderer medlemmer av same arten, og finnast i nesten alle flokkar saman med «deltakarartar». Kjerneartar har viktige eigenskapar som høge og særprega varselrop og tydelege fjørdrakter sidan det fremjar samhald i flokken. Samansettinga av desse flokkane varierer geografisk, og i Amazonas er artar av ''Thamnomanes''-maurvarslarar leiande kjerneartar,<ref name = "Munn"/> andre stader vil andre artar, til dømes [[perlevengmaursmett]] og [[spraglestrupemaursmett]], fylle denne rolla.<ref name = "HBW"/> Andre artar av maursmettar og maurfuglar kan bli med i flokkar saman med [[maurtanagarar]], [[treløparar]], [[lauvgranskarar]] og ''[[Hylophilus]]''-vireoar.<ref name = "Munn"/> Ein trur føremonane med blanda flokkar er relatert til predasjon, sidan mange auge er betre enn få for å oppdage rovfuglar. Samanlikningar mellom fleirartsflokkar i ulike delar av verda synte at førekomstar av flokkar var positivt korrelert med risiko for predasjon frå rovfuglar.<ref name = "Thiollay">Thiollay, J. (1999) [http://www.jstor.org/sici?sici=0908-8857(199909)30%3A3%3C282%3AFOMSFI%3E2.0.CO%3B2-C ''Frequency of Mixed Species Flocking in Tropical Forest Birds and Correlates of Predation Risk: An Intertropical Comparison''.] ''Journal of Avian Biology''. '''30''' (3): 282–294</ref> Til dømes gjev ''Thamnomanes''-maurvarslarar høgt varselrop i nærvære av predatorar når dei leider ein flokk. Desse varsla blir forstått og reagert på av alle andre artane i flokken. Føremonen for ''Thamnomanes''-maurvarslarar er å la resten av flokken, som typisk er lauvgranskarar, å opptre som klapparar, jagar opp bytte medan dei beitar, bytte som maurvarslarar etterpå kan overfalle og få tak i. Liknande roller fyllast i andre flokkar av andre maurfuglartar eller fuglar frå andre familiar, til dømes ''[[Lanio]]''-tanagar-artane.<ref name = "HBW"/> Innanfor fleirartsflokkane blir konkurransen redusert med oppdeling i delflokkar med eigne nisjar. Om perlevengmaursmett, spraglestrupemaursmett og [[kvitflankemaursmett]] beitar saman i ein flokk, vil perlevengmaursmett ta den tettaste vegetasjonen, kvitflankemaursmett mindre tett vegetasjon, og spraglestrupemaursmett vil beite i same tettleik som sistnemnde, men der det berre er daudt lauv.<ref name ="antwren coop"/> ==== Maurfølgjarar ==== [[Fil:Myrmeciza-immaculata-001.jpg|mini|høgre|[[Fløyelsmaurfugl]] følgjer regelmessig vandremaursvermar for å finne føde, men dei er ikkje avhengige [[maurfølgjarar]], dei beitar òg borte frå svermar.]] Svermar av [[vandremaur]]ar er ein viktig ressurs som blir brukt av nokre maurfuglartar, åtferda som [[maurfølgjarar]] av vandrarmaurar har gjeve fellesnamnet til maurfuglfamilien. Det er mange [[Tropisk klima|tropiske]] maurartar som dannar store vandresvermar, men svermane er ofte nattlege eller flyttar seg under bakken. Maurarten som oftast trekkjer til seg fuglar er den [[Neotropisk område|neotropiske]] arten ''[[Eciton burchellii]]'',<ref name = "Willis"/> ein maur som både er dagaktiv og svermar over bakken. Ein trudde ein gong at maurfølgjarane faktisk åt av sjølve maursvermen, men ei rekkje studiar i ulike delar av utbreiingsområdet for ''E. burchellii'' har vist at maurane fungere som vispar, dei skremmer [[insekt]], andre [[leddyr]] og små [[virveldyr]] mot dei ventande flokkane av maurfølgjarar. Beiteeffektivitet kan bli dramatisk betre ved maurfølging, ein studie av [[brunryggmaurfugl]] fann at dei gjorde forsøk på fangst kvart 112. sekund når dei beita ordinært utan vandrarmaursvermar, men nær svermar gjorde dei fangstforsøk kvart 32. sekund.<ref name = "Spotted">Willis, E. O. (1972) [https://web.archive.org/web/20070101070800/http://elibrary.unm.edu/sora/om/om010.pdf ''The Behavior of Spotted Antbirds. '' (PDF)] ''Ornithological Monographs'' '''10''' 103</ref> Medan mange artar av maurfuglar og fuglar frå andre familiar beitar opportunistisk på vandrarmaursvermar, er 18 artar av maurfuglfamilien avhengige av svermar, dei får det meste av føda frå svermar.<ref name = "HBW"/> Med berre tre unntak, jaktar desse artane aldri regelmessig utan maursvermar. Fire andre er regelmessige maurfølgjarar, men oftast finn dei næring med andre strategiar. Avhengige maurfølgjarar vitjar maurtuer om morgonen for å sjekke om det er svermeaktivitetar, dei andre artane gjer det ikkje.<ref>Swartz, M. B. (2001) [http://faculty.washington.edu/sisneros/SwartzBivChecking.pdf ''Bivouac Checking, a Novel Behavior Distinguishing Obligate from Opportunistic Species of Army-Ant-Following Birds'']. ''Condor'' '''103''' (3): 629–633</ref> Desse artane har ein tendens til å kome fram til svermane først, og lydytringane deira blir brukte av andre artar for å finne fram til maursvermane.<ref name = "calls"/> Fordi vandremaurar er ubereknelege i rørslene sine, er det upraktisk for avhengige maurfølgjarar å oppretthalde eit territorium som alltid inneheld svermar å beite på.<ref name = "HBW"/> Maurfuglar har utvikla eit meir komplisert system enn det strenge territoriale systemet dei fleste andre fuglartar følgjer. Generelt vil dei forsvare hekketerritorium, med streif utanfor desse hekkeområda for å beite på svermar, detaljar varierer frå art til art. Fleire par av same arten kan delta i ein sverm, paret som held på territoriet som svermen er inne i er det dominerande paret på svermen. I tillegg til konkurransen innan arten, finst konkurranse mellom artane, og større artar er dei dominerande. Innanfor utbreiingsområdet sitt er [[blåmaskemaurvaktar]] den største av dei avhengige maurfølgjande maurfuglar og er dominant over andre medlemmer av familien, sjølv om det er underordna ulike artar frå andre familiar inkludert visse [[treløparar]], [[motmotar]] og [[rustbukjordgauk]]. Ved beiting på ein sverm, tar den dominerande arten posisjonen ovanfor den sentrale svermfronten, plassen som gjev den største mengda av byttedyr. Mindre dominerande artar med mindre storleik plasserer seg lengjer bort frå sentrum, eller høgare over den dominerande arten, der byttedyr er mindre rikeleg.<ref name = "Willis"/> === Hekking === Maurfuglar er monogame, i nesten alle tilfelle dannar para band som varer til ein av fuglane i paret døyr.<ref name = "HBW"/> Studium av [[tinnmaurfugl]] og [[smekkemaurfugl]] fann ikkje «utruskap».<ref>Fedy, Bradley C. & Stutchbury, Bridget J. M. (2004) [https://web.archive.org/web/20120327045259/http://si-pddr.si.edu/dspace/bitstream/10088/3671/1/Fedy_and_Stutchbury.pdf ''Territory Switching and Floating in White-bellied Antbird (Myrmeciza longipes), a Resident Tropical Passerine in Panama''. (PDF)] ''Auk'' '''121''' (2): 486–496</ref> Hos [[maskerademaurvaktar]] er skilsmisser mellom para er vanlege, men så langt som kjent, er denne arten eksepsjonell. Blant dei fleste artane forsvarar para eit klassisk territorium, sjølv om hekketerritorium hos maurfølgjarar er litt avvikande. [[Revir|Territoriet]] varierer i storleik frå så lite som 0,5 [[hektar]] for [[manumaurfugl]], til 1500 m i diameter for blåmaskemaurvaktar. Blåmaskemaurvaktar har eit uvanleg sosialt system kor det hekkande paret dannar kjernen i ei gruppe eller ein klan som inkluderer dei mannlege avkomma deira og maka deira. Desse klanane, som kan inkludere opp til åtte fuglar, arbeider saman for å forsvare eit territorium mot rivalar. Parbanda blir danna med lokking med mat, der hannfuglen presenterer matgåver for hoa.<ref name = "HBW"/> Blant [[brunryggmaurfugl]] kan faktisk matgåver til hoer vere tilstrekkeleg føde slik at ho å lèt vere å søkje næring sjølv. Etter at [[kopulasjon]] har skjedd vil ho ta opp att eigen jakt på føde.<ref name = "Spotted"/> Gjensidig fjørpleie spelar òg ei rolle i kurtisen blant einskilde artar.<ref>Willis, E. O. & Y. Oniki (1972) [https://web.archive.org/web/20081029210016/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v074n01/p0087-p0098.pdf ''Ecology and Nesting Behavior of the Chestnut-Backed Antbird (Myrmeciza exsul)''. (PDF)] ''Condor'' '''74''' (1): 87–98)</ref> [[Fil:Phaenostictus-mcleannani-001.jpg|mini|venstre|[[Blåmaskemaurvaktar]] har eit uvanleg sosialt system av felles hekketerritorium. Eit dominerande par kan dele eit territorium med opp til seks andre samarbeidande fuglar av same arten.]] [[Forplanting]]sbiologien hos maurfuglar har ikkje vorte godt undersøkt. Sjølv i relativt godt kjende artar kan hekkeåtferda vere dårleg kjent,. Eksempelvis vart [[Fuglereir|reiret]] av [[blåmaskemaurvaktar]] først skildra i 2004.<ref>Buehler, D. M.; Castillo, A. I.; & J. D. Brawn (2004) [http://www.bioone.org/perlserv/?request=get-abstract&doi=10.1676%2F04-006 ''First Nest Description for the Ocellated Antbird (Phaenostictus mcleannani)''.] ''Wilson Bulletin'' '''116''' (3): 277–279</ref> Reiret blir bygd av begge foreldra, sjølv om hannen forpliktar seg meir til arbeidet enn maken gjer blant somme artar. Maurfuglreir er koppforma, laga av vegetasjon som kvistar, døydde blad og plantefiber, og konstruksjonen følgjer to grunnleggjande mønster: anten hengt opp eller stødd.<ref name = "HBW"/> Hengjande reir, frå gaflar i [[grein]]er, eller mellom to greiner, er den mest vanlege typen av konstruksjonar. Stødde reir kviler på greiner, blant planteranker, i gropar, og nokre gonger på haugar av vegetasjon på bakken. Kvar art hekkar på det høgdnivået dei beitar, så midtsoneartar vil byggje reir i midtsonen. Nært nærskylde artar hekkar på same måte. Til dømes byggjer alle maurvireoar i slekta ''[[Dysithamnus]]'' opphengde reir.<ref>Greeney, H. F. (2004). [http://www.yanayacu.org/Ecuador_nests/Publicaciones/Greeney%202004_dysithamnus.pdf ''Breeding behavior of the Bicolored Antvireo (Dysithamnus occidentalis)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917091948/http://www.yanayacu.org/Ecuador_nests/Publicaciones/Greeney%202004_dysithamnus.pdf |date=2021-09-17 }}. ''Ornithologia Neotropical'' '''15''': 349–356</ref> [[Fil:Female Thamnophilus caerulescens constructing nest.jpg|mini|høgre|Hofugl av [[krattmaurvarslar]] byggjer reir.{{foto|Dario Sanches}}]] Nesten alle maurfuglar legg to [[Fugleegg|egg]].<ref name = "HBW"/> Nokre få artar av maurvarslarar legg tre egg, og ei mindre mengd maurfuglar legg eitt egg, men dette er uvanleg. Små kullstorleikar er typiske for tropiske fuglar i tilhøve til meir tempererte artar av same storleik, moglegvis på grunn av reirpredasjon, men dette er omstridd.<ref>Roper, J. J & R. R. Goldstein (1997) [http://www.jstor.org/stable/3677304 ''A Test of the Skutch Hypothesis: Does Activity at Nests Increase Nest Predation Risk?''] ''Journal of Avian Biology'', '''28''' (2): 111–116</ref> Begge foreldra deltar i ruginga, men berre hoa rugar om natta. Rugetida er 14-16 dagar hos dei fleste artane, sjølv om nokre, som tinnmaurfugl, har så lang tid som 20 dagar. Dei hjelpelause ungane blir fødd nakne og blinde. Begge foreldra varmar ungane til dei er i stand til å termoregulere, men som med runginga, berre hoa ligg på reiret på natta.<ref name = "HBW"/> Til likskap med mange [[Underorden songfuglar|songfuglar]], tar foreldra ekskrementsekker vekk frå reiret. Begge foreldra matar ungane, ofte bringer dei store bitar føde til reiret. Når ungane kjem i flygedyktig alder etter 8-15 dagar, kallar foreldra på ungane sine. Når den einskilde ungen forlèt reiret, blir han tatt hand om utelukkande av forelderen som var tilstades akkurat då. Etter at den første ungen forlét med ein forelder, kan den attverande forelderen auke mattilbodet for å framskynde veksten. Etter at ungane er ute av reiret, held dei seg godt skjulte dei første dagane ettersom foreldra syter for føda. Blant einskilde maursmettar blir ungane uavhengige frå foreldra først etter fire månader, men to månader er meir typisk for resten av familien. == Økologi== Maurfuglar er vanlege komponentar i fuglefaunaen av nokre dele av neotropane og blir antatt å vere viktig i einskilde økologiske prosessar. Dei er byte for [[rovfuglar]], og tendensen deira til å bli med i flokkar er antatt å gje vern mot slik predasjon.<ref name = "Thiollay"/> [[Flaggermus]]-arten ''[[Tonatia bidens]]'' jaktar på nokre maurfuglartar, slik som [[brynjemaurfugl]] og [[bandhalemaurfugl]], sistnemnde er det føretrekte byttedyr for flaggermusene.<ref>Martuscelli, P. (1995) [http://www.jstor.org/stable/2560229 ''Avian Predation by the Round-Eared Bat (Tonatia bidens, Phyllostomidae) in the Brazilian Atlantic Forest''] ''Journal of Tropical Ecology'', '''11''' (3): 461–464</ref> Reirplassen, inkludert rugande vaksne, ungar og egg, er sårbare for [[rovdyr]], spesielt [[slangar]], men òg nattaktive [[pattedyr]].<ref name = "HBW"/> Hekkesuksessen er låg for mange artar, spesielt i område med fragmenterte [[habitat]].<ref name = "HBW"/><ref name = "Loiselle">Loiselle, B. A. & W. G. Hoppes (1983) [http://www.jstor.org/stable/1367897 ''Nest Predation in Insular and Mainland Lowland Rainforest in Panama'']. ''Condor'' '''85''' (1): 93–95</ref> Tidlegare var det framlegg om at samspelet mellom spesialiserte, vanlege maurfølgjarar og vandremaurar, særleg ''Eciton burchellii'', var til gjensidig nytte, ved at maurar fekk føremon av fuglar når bytte blir skremt tilbake ned mot maurane. Men eksperiment der maurfølgjarar vart ekskludert har vist at beitesuksess for vandremaurar var 30 % lågare når fuglane var tilstades. Det tyder på at fuglane faktisk er [[Parasittisme|parasittiske]].<ref>Wrege, P.H.; Wikelski, M.; Mandel, J.T.; Rassweiler, T. & I.D. Couzin (2005) ''Antbirds parasitize foraging army ants''. ''Ecology'' '''86''' (3): 555&ndash;559</ref> Maurar har utvikla åtferd for å redusere parasittismen, medrekna å dekkje til sikra byttedyr under nedfallslauv og mellomlagring av mat. [[Maurfølgjarar|Følgjande maurfuglar]] blir sjølv følgt av tre artar av [[sommarfuglar]] i familien [[Ithomiini|Ithomiinae]] som beitar på [[avføring]]a deira.<ref>Ray, T. & C. C. Andrews (1980) [http://dx.doi.org/10.1126/science.210.4474.1147 ''Antbutterflies: Butterflies That Follow Army Ants to Feed on Antbird Droppings''] ''Science'' '''210''': 1147–1148</ref> Fugleavføring er vanlegvis ein uføreseieleg ressurs i ein regnskog, men den regelbundne oppførselen til maurfølgjarar gjer utnyttinga av denne ressursen mogleg. == Status og vern== [[Fil:Pectoral Antwren.jpg|mini|høgre|[[Halvmånemaursmett]] i Brasil er truga av tap av lauvskog og er oppført som sårbar av [[IUCN]].{{foto|Arthur Grosset}}]] Per mai 2011, er 38 artar vurdert av [[IUCN]] å vere nær trua eller verre, og difor i fare for å bli utrydda. Av dei 38 er tre artar kritisk trua.<ref>[[International Union for Conservation of Nature|IUCN]] (2010). [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/search 2010 IUCN Red List of Threatened Species: Søk på Thamnophilidae]. Lest 26 mai 2011.</ref> Maurfuglar er verken mål for kjæledyrhandel eller store nok til å vere jaktbytte for menneske. Hovudårsaka til populasjonsreduksjon blant maurfuglartane er tap av habitat.<ref name = "HBW"/> Øydelegging eller endring av skog har fleire effektar på ulike artar av maurfuglar. Fragmentering av skog i mindre flekker påverkar artar som er uvillige til å krysse opningar i skog så som veg. Dersom desse artane blir lokalt utrydda i eit fragment, gjer motviljen mot å krysse barrierar utan skog at reetablering er usannsynleg. Mindre skogfragment er ute av stand til å oppretthalde fleirartsflokkar, noko som fører til lokal utrydding.<ref>Stouffer, P. C & R. O. Bierregaard, Jr. (1995) [https://web.archive.org/web/20060908080646/http://www.rnr.lsu.edu/pstouffer/StoufferBierregaardEcology95.pdf ''Use of Amazonian Forest Fragments by Understory Insectivorous Birds'']. ''Ecology'' '''76''' (8): 2429–2445</ref> Ein annan risiko overfor maurfuglar i fragmentert habitat er auka hekkepredasjon. Eit ikkje-planlagt eksperiment i fragmentering skjedde på [[Barro Colorado Island]], ei tidlegare høgd i Panama som vart ei isolert øy då [[Panamakanalen]] blei etablert. Talrike artar av maurfuglar med tidlegare leveområde på høgda vart lokalt utrydda, for ein stor del på grunn av auka nivå av reirpredasjon på øya.<ref>Sieving, K. (1992) [http://www.wec.ufl.edu/faculty/SievingK/PUBS/differential_extinction.pdf ''Nest Predation and Differential Insular Extinction among Selected Forest Birds of Central Panama'']. ''Ecology'' '''73''' (6): 2310–2328</ref> Jamvel om artane lokalt gjekk tapt på Barro Colorado er dei ikkje globalt trua, det illustrerer kor sårbare artar er i fragmenterte leveområde og det bidrar til å forklare bestandsnedgangen av einskilde artar. Majoriteten av truga artar har særs små, naturlege leveområde.<ref name = "HBW"/> Nokre er òg ekstremt dårleg kjente, til dømes er [[riomaursmett]] berre kjent frå eit enkelteksemplar innsamla i 1982, sjølv om det har vore ikkje-stadfesta rapportar sidan 1994, er han i dag oppført som kritisk trua.<ref>[[BirdLife International]] (2007) [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=4658&m=0 Species factsheet: ''Myrmotherula fluminensis''.] Downloaded from Birdlife International on 26 May 2011</ref> I tillegg blir hittil ukjente artar oppdaga med jamne mellomrom. [[Caatingamaursmett]] vart skildra i 2000, [[divisormaurvarslar]] i 2004, ''[[Formicivora grantsaui]]'' i 2007, og skildringa av ein slektning av [[marskmaursmett]] oppdaga i 2005 i utkanten av [[São Paulo]] er under utarbeiing.<ref>Brief notes: ''Nova espécie para o Brasil: bicudinho-do-brejo-paulista. '' (2005) Atulidades Ornitológieas 125: 14.</ref> Sjølv om arten enno ikkje er vitskapleg skildra, har naturvernarbeid allereie synt seg naudsynt, fordi staden der han vart oppdaga vart lagt under eit vassreservoar. Følgjeleg vart 72 individ av arten fanga og overført til ein annan lokalitet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Antbird|Antbird]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. august 2008.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commons2|Thamnophilidae}} * Xeno-Canto.org: [http://www.xeno-canto.org/browse.php?query=thamnophilidae Lydopptak av maurfuglar] * {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Maurfuglfamilien| ]] [[Kategori:Sporvefuglar]] [[Kategori:Fuglar i den neotropiske regionen]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2016]] e024vbyv1v3u1uzd3yzeporxohpembw 0 106160 3654028 3560204 2026-05-20T01:42:43Z Ryvyly 41584 /* Skildring */ 3654028 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = MomotusAequatorialisKeulemans.jpg | bilettekst = [[Bergmotmot]], ''Momotus aequatorialis''<br /><small>Illustrasjon av John Gerrard Keulemans, 1892, Public domain</small> }} '''Motmotar''', '' Momotidae'', er ein [[biologisk familie|familie]] som lever i [[Neotropisk region|den neotropiske regionen]]. Familien på 13 artar går inn i [[biologisk orden|ordenen]] [[Coraciiformes]], råkefuglar, saman med mellom anna [[isfuglfamilien]], [[råkar]] og [[bietarfamilien]]. == Skildring == [[Fil:Broad-billed Motmot 2.jpg|mini|venstre|[[Breinebbmotmot]], ''Electron platyrhynchum''{{foto|Joseph C Boone}}]] Motmotar er mellomstore fuglar med [[habitat]] i tett [[skog]]. Distribusjonen er avgrensa til [[tropisk]] del av [[«den nye verda»]], til det kjem eit fossilt individ som er oppdaga i [[Sveits]]. Desse fuglane har fargerike fjørdrakter og lange stjertfjører som dei kan svinga i sideretninga for å trekke merksemd frå andre fuglar. Forsking har vist at [[turkisbrynmotmot]] utfører halesvingingar når dei oppdagar ein [[predator]] for å gjere predatoren merksam på at han er oppdaga og at motmoten er førebudd på å flykte. Denne forma for signalisering gjev eit føremon for både motmoten og predatoren: signalet hindrar motmoten frå å kaste bort tid og energi til å flykte samstundes som predatoren unngår et kostbart arbeid med dårlege utsikter til fangst. Det er òg vist at halefjørene til hannane, som er litt større enn halen åt hoa, fungerer som et seksuelt signal hos turkisbrynmotmot. Dei to sentrale halefjørene hos motmotar har form som [[rekkert]]ar, med unntak av hos to artar. Det skjer fordi bistrålane har svakt feste til fjørskaftet og fell av. Dermed oppstår den karakteristiske forma på halefjørene. Motmotar et små byttedyr som [[insekt]] og små [[øgler]], og gjerne litt [[frukt]]. I [[Costa Rica]] er det observert at motmotar har fora ungar med [[pilgift frosk]]. Som dei fleste andre familiar av Coraciiformes hekkar motmotar i hòl i bakken. Dei legg omkring fire kvite egg i kullet. Nokon artar dannar store koloniar på opp til 40 par. Egga vert klekt etter ca 20 dagar, og ungane forlèt reiret etter om lag 30 dagar. Begge foreldra syter for fôring av ungane. == Artsliste == [[Fil:Blue-crowned Motmot back 2.jpg|mini|høgre|[[Trinidadmotmot]], ''Momotus bahamensis''{{foto|Stephen Turner}}]] Motmotar i rekkjefølgje etter [[EBird/Clements Checklist]] v2018<ref name="ebird">{{Referanse:eBird v2018|lestdato=24. februar 2019}}</ref> med norske namn etter ''Norske navn på verdens fugler'':<ref name="nof2008">{{Referanse:NorskeFuglenamn‎2017}}</ref> '''Slekt ''Hylomanes''''' * [[Dvergmotmot]], ''Hylomanes momotula'', Tody Motmot, <small>Lichtenstein, MHK, 1839, (LC)</small> '''Slekt ''Aspatha''''' * [[Blåstrupemotmot]], ''Aspatha gularis'', Blue-throated Motmot, <small>Lafresnaye, 1840, (LC)</small> '''Slekt ''[[Momotus]]''''' * [[Mexicomotmot]], ''Momotus mexicanus'', Russet-crowned Motmot, <small>Swainson, 1827, (LC)</small> * [[Blåkronemotmot]], ''Momotus coeruliceps'', Blue-capped Motmot, <small>Gould, 1836, (LC)</small> * [[Diademmotmot]], ''Momotus lessonii'', Lesson's Motmot, <small>Lesson, R, 1842, (LC)</small> * [[Karamellmotmot]], ''Momotus subrufescens'', Whooping Motmot, <small>Sclater, PL, 1853, (LC)</small> * [[Trinidadmotmot]], ''Momotus bahamensis'', Trinidad Motmot, <small>Swainson, 1838, (LC)</small> * [[Blåpannemotmot]], ''Momotus momota'', Amazonian Motmot, <small>Linné, 1766, (LC)</small> * [[Bergmotmot]], ''Momotus aequatorialis'', Andean Motmot, <small>Gould, 1858, (LC)</small> '''Slekt ''[[Baryphthengus]]''''' * [[Kanelmotmot]], ''Baryphthengus martii'', Rufous Motmot, <small>von Spix, 1824, (LC)</small> * [[Brunkronemotmot]], ''Baryphthengus ruficapillus'', Rufous-capped Motmot, <small>Vieillot, 1818, (LC)</small> '''Slekt ''[[Electron]]''''' * [[Brunpannemotmot]], ''Electron carinatum'', Keel-billed Motmot, <small>Du Bus de Gisignies, 1847, (VU)</small> * [[Breinebbmotmot]], ''Electron platyrhynchum'', Broad-billed Motmot, <small>Leadbeater, 1829, (LC)</small> '''Slekt ''Eumomota''''' * [[Turkisbrynmotmot]], ''Eumomota superciliosa'', Turquoise-browed Motmot, <small>Sandbach, 1837, (LC)</small> == Kjelder == {{en|Motmot|x}} :* Murphy, Troy G. (2006). [http://beheco.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/17/4/547 Predator-elicited visual signal: why the turquoise-browed motmot wag-displays its racketed tail.] Behavioral Ecology 17:547-553. :* Murphy, Troy G. (2007). [http://www.blackwell-synergy.com/doi/abs/10.1111/j.2007.0908-8857.04055.x Lack of melanized keratin and barbs that fall off: how the racketed tail of the turquoise-browed motmot Eumomota superciliosa is formed.]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Journal of Avian Biology 38:139-143. :* Murphy, Troy G. (2007). [http://springerlink.com/content/qu46x43374262488/ Racketed tail of the male and female turquoise-browed motmot: male but not female tail length correlates with pairing success, performance, and reproductive success.] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121216144646/http://springerlink.com/content/qu46x43374262488/ |date=2012-12-16 }} Behavioral Ecology and Sociobiology 61:911-918. :* Murphy, Troy G. (2007). [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6W9W-4NHV739-3&_user=10&_coverDate=06%2F30%2F2007&_rdoc=6&_fmt=summary&_orig=browse&_srch=doc-info(%23toc%236693%232007%23999269993%23660765%23FLA%23display%23Volume)&_cdi=6693&_sort=d&_docanchor=&_ct=21&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=fa5323214aee11fb4379dfc47ac6aca5Dishonest Dishonest 'preemptive' pursuit-deterrent signal? Why the turquoise-browed motmot wags its tail before feeding nestlings.] Animal Behaviour 73: 965-970. :* Becker, Jonathan J. (1986): A Fossil Motmot (Aves: Momotidae) from the Late Miocene of Florida. Condor 88(4): 478-482. [http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v088n04/p0478-p0482.pdf PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908053959/http://elibrary.unm.edu/sora/Condor/files/issues/v088n04/p0478-p0482.pdf |date=2008-09-08 }} :* Forshaw, Joseph (1991). in Forshaw, Joseph: Encyclopaedia of Animals: Birds. London: Merehurst Press, 143-144. ISBN 1-85391-186-0. :* Beebe, W. 1910. Racket formation in the tail-feathers of the motmots.1910 Zoologica, 1 (5): 140-149 === Fotnotar === {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/familia.phtml?idFamilia=90 Videoar med motmotar] * [http://post.queensu.ca/~tm45/motmot/Troy_Murphy_Research.html Nettside om motmotar ved Troy G. Murphy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426064505/http://post.queensu.ca/~tm45/motmot/Troy_Murphy_Research.html |date=2009-04-26 }} [[Kategori:Motmotfamilien| ]] [[Kategori:Råkefuglar]] [[Kategori:Fuglar i den neotropiske regionen]] cut1wsi31byvgsgvzei7o1qf4b1narn 0 126388 3654042 3074443 2026-05-20T02:05:19Z Ryvyly 41584 3654042 wikitext text/x-wiki {{Infoboks svensk kommune| |kommunevåpen=Smedjebacken vapen.svg |län=[[Dalarnas län]] |landskap=[[Dalarna]] |adminsenter=[[Smedjebacken]] |areal=1&nbsp;063.77 |landareal=953.89 |vassareal=109.88 |folketal=10 715 |tettleik=11 |nummer=2061 |internettside=[http://www.smedjebacken.se/ www.smedjebacken.se] |kart=Smedjebacken Municipality in Dalarna County.png }} '''Smedjebackens kommun''' er ein [[kommune]] i [[Dalarnas län]] i [[Sverige]]. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Dalarnas län, [[Ludvika kommun]] i vest og [[Säters kommun]] og [[Hedemora kommun]] i nord. I tillegg grensar han til [[Ljusnarsbergs kommun]] og [[Lindesbergs kommun]] i [[Örebro län]] i sørvest og [[Norbergs kommun]], [[Fagersta kommun]] og [[Skinnskattebergs kommun]] i [[Västmanlands län]] i aust og søraust. Administrasjonssenteret i kommunen er [[Smedjebacken]]. Smedjebacken er ein gammal ''[[bruksort]]'' som ligg ved sjøen [[Barken]] i vassystemet til Kolbäcksån. Gjennom tettstaden renn vatnet ned mot [[Mälaren]] gjennom [[Strömsholms kanal]] via [[Fagersta]], [[Virsbo]], [[Surahammar]], [[Hallstahammar]] og [[Kolbäck]]. Sørvest i kommunen renn vassystemet til [[Hedströmmen]] ned mot Mälaren via [[Tettstaden Köping|Köping]]. Landskapet i kommunen er kupert og oppsprokke. Det er mange vatn og mykje myrmark. Smedjebackens kommun er ein del av [[Bergslagen]] og har lange gruvetradisjonar, men i dag har industriproduksjon teke over mykje med mellom anna [[stål]]- og verkstadindustri. Mange i kommunen pendlar, og då særleg til [[Ludvika]]. == Administrativ historikk == ''[[Municipalsamhälle]]t'' [[Smedjebacken]] vart i [[1895]] innlemma i [[Norrbärke landskommun]]. Dette området fekk i [[1918]] namnet Smedjebackens ''[[köping]]'' og braut ut av Norrbärke kommun. Ved [[Kommunereformer i Sverige|kommunereforma i 1952]] vart [[Malingsbo kommun]] slått saman med [[Söderbärke kommun]]. Det vart ikkje gjort forandringar i Smedjebackens köping og [[Norrbärke landskommun]]. I [[1967]] vart Norrbärke innlemma i köpingen. I [[1971]] vart denne gjord om til Smedjebackens kommun, og i [[1974]] vart også Söderbärke innlemma. == Kommunevåpenet == [[Blasonering]]: ''Eit delt skjold, det øvste feltet i sølv med ein raud tomasta seglbåt med sette segl, det nedste feltet i raudt med tre raude tannhjul, to øvst og eitt nedst.''.<ref>«''Sköld delad, övre fältet silver, vari en röd tvåmastad segelbåt med seglen satta, undre fältet rött, vari tre kugghjul av silver, ordnade två och ett.''».</ref> Våpenet vart fastsett for köpingen i [[1947]]. Slk det var vanleg i [[Dalarna]], hadde også Norrbärke og Söderbärke eigne våpen. Desse gjekk ut av bruk og våpenet til köpingen vart registrert for kommunen i [[1980]]. == Tettstader == Det er seks [[tettstad]]er i Smedjebackens kommun. Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva. {| class="wikitable" ! Nr. !! Tettstad !! Folketal |- | 1. || '''[[Smedjebacken]]''' || align=right |5&nbsp;121 |- | 2. || [[Söderbärke]] || align=right |939 |- | 3. || [[Ludvika]]¹ || align=right |392 |- | 4. || [[Hagge]] || align=right |382 |- | 5. || [[Vad (Dalarna)|Vad]] || align=right |302 |- | 6. || [[Gubbo]] || align=right |227 |} ¹ Ein mindre del av tettstaden ligg i Smedjebackens kommun, mesteparten ligg i [[Ludvika kommun]]. == Kjelder == * Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «[[:sv:Smedjebackens kommun|Smedjebackens kommun]]» på [[:sv:|Wikipedia på svensk]]. * «[http://snl.no/Smedjebacken/kommune Smedjebacken – kommune]» på [[Store Norske Leksikon]]. == Fotnote == {{fotnoteliste}} {{Dalarnas län}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Smedjebackens kommun| ]] [[Kategori:Kommunar i Dalarnas län]] nzmjzf86m1n6pngx79qh2rktr768nb5 3654047 3654042 2026-05-20T06:15:46Z Ranveig 39 Færre lenkjer til årstal. 3654047 wikitext text/x-wiki {{Infoboks svensk kommune| |kommunevåpen=Smedjebacken vapen.svg |län=[[Dalarnas län]] |landskap=[[Dalarna]] |adminsenter=[[Smedjebacken]] |areal=1&nbsp;063.77 |landareal=953.89 |vassareal=109.88 |folketal=10 715 |tettleik=11 |nummer=2061 |internettside=[http://www.smedjebacken.se/ www.smedjebacken.se] |kart=Smedjebacken Municipality in Dalarna County.png }} '''Smedjebackens kommun''' er ein [[kommune]] i [[Dalarnas län]] i [[Sverige]]. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Dalarnas län, [[Ludvika kommun]] i vest og [[Säters kommun]] og [[Hedemora kommun]] i nord. I tillegg grensar han til [[Ljusnarsbergs kommun]] og [[Lindesbergs kommun]] i [[Örebro län]] i sørvest og [[Norbergs kommun]], [[Fagersta kommun]] og [[Skinnskattebergs kommun]] i [[Västmanlands län]] i aust og søraust. Administrasjonssenteret i kommunen er [[Smedjebacken]]. Smedjebacken er ein gammal ''bruksort'' som ligg ved sjøen [[Barken]] i vassystemet til Kolbäcksån. Gjennom tettstaden renn vatnet ned mot [[Mälaren]] gjennom [[Strömsholms kanal]] via [[Fagersta]], [[Virsbo]], [[Surahammar]], [[Hallstahammar]] og [[Kolbäck]]. Sørvest i kommunen renn vassystemet til [[Hedströmmen]] ned mot Mälaren via [[Tettstaden Köping|Köping]]. Landskapet i kommunen er kupert og oppsprokke. Det er mange vatn og mykje myrmark. Smedjebackens kommun er ein del av [[Bergslagen]] og har lange gruvetradisjonar, men i dag har industriproduksjon teke over mykje med mellom anna [[stål]]- og verkstadindustri. Mange i kommunen pendlar, og då særleg til [[Ludvika]]. == Administrativ historikk == ''Municipalsamhället'' [[Smedjebacken]] vart i 1895 innlemma i [[Norrbärke landskommun]]. Dette området fekk i 1918 namnet Smedjebackens ''[[köping]]'' og braut ut av Norrbärke kommun. Ved [[Kommunereformer i Sverige|kommunereforma i 1952]] vart [[Malingsbo kommun]] slått saman med [[Söderbärke kommun]]. Det vart ikkje gjort forandringar i Smedjebackens köping og [[Norrbärke landskommun]]. I 1967 vart Norrbärke innlemma i köpingen. I 1971 vart denne gjord om til Smedjebackens kommun, og i 1974 vart også Söderbärke innlemma. == Kommunevåpenet == [[Blasonering]]: ''Eit delt skjold, det øvste feltet i sølv med ein raud tomasta seglbåt med sette segl, det nedste feltet i raudt med tre raude tannhjul, to øvst og eitt nedst.''<ref>«''Sköld delad, övre fältet silver, vari en röd tvåmastad segelbåt med seglen satta, undre fältet rött, vari tre kugghjul av silver, ordnade två och ett.''».</ref> Våpenet vart fastsett for köpingen i 1947. Slk det var vanleg i [[Dalarna]], hadde også Norrbärke og Söderbärke eigne våpen. Desse gjekk ut av bruk og våpenet til köpingen vart registrert for kommunen i 1980. == Tettstader == Det er seks [[tettstad]]er i Smedjebackens kommun. Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva. {| class="wikitable" ! Nr. !! Tettstad !! Folketal |- | 1. || '''[[Smedjebacken]]''' || align=right |5&nbsp;121 |- | 2. || [[Söderbärke]] || align=right |939 |- | 3. || [[Ludvika]]¹ || align=right |392 |- | 4. || [[Hagge]] || align=right |382 |- | 5. || [[Vad (Dalarna)|Vad]] || align=right |302 |- | 6. || [[Gubbo]] || align=right |227 |} ¹ Ein mindre del av tettstaden ligg i Smedjebackens kommun, mesteparten ligg i [[Ludvika kommun]]. == Kjelder == * Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «[[:sv:Smedjebackens kommun|Smedjebackens kommun]]» på [[:sv:|Wikipedia på svensk]]. * «[http://snl.no/Smedjebacken/kommune Smedjebacken – kommune]» på [[Store Norske Leksikon]]. == Fotnote == {{fotnoteliste}} {{Dalarnas län}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Smedjebackens kommun| ]] [[Kategori:Kommunar i Dalarnas län]] qtner5lgvdvh6t4g2hyjpt9yewhtlwz 0 139133 3654040 3527444 2026-05-20T02:03:45Z Ryvyly 41584 /* Byggjemetode */ 3654040 wikitext text/x-wiki {{Infoboks bru | namn = Svinesundsbrua | bilete = Svinesundbrua.JPG | offisielt namn = | kallenamn = | transporterer = Biltrafikk | kryssar = [[Ringdalsfjorden]] | veg = {{europaveg|6}} | bane = | stad = [[Halden kommune|Halden]] i [[Noreg]]–[[Strömstad]] i [[Sverige]] | vedlikehald = | konstruktør = | utforming = Bogebru | konstruksjonsmetode = [[Fritt frambygg]] | materiale = Betong | lengste spenn = 247 m | spenn = | total lengd = 704 m | breidd = 28 m | høgd = 92 m | vektgrense = | fri høgd = | seglingshøgd = 55 m | trafikk = | freda = | påbegynt = [[2003]] | opna = [[10. juni]] [[2005]] | opna av = | stengd = | øydelagt = | byggherre = [[Statens vegvesen]] og [[Trafikverket]] | entreprenør = | arkitekt = [[Lund Slaatto Arkitekter AS]] | bompengar = | pris = | tidlegare namn = }} '''Svinesundsbrua''' ([[svensk]] ''Svinesundsbron'') er ei [[motorveg]][[bru]] over [[sund]]et [[Svinesund]], som her er grensefjord mellom [[Noreg]] og [[Sverige]], og soleis òg yttergrense for [[Den europeiske unionen]] (EU). På norsk side ligg [[Halden kommune]] i [[Østfold fylke]] og på svensk side [[Strömstad]] kommune i [[Västra Götalands län]]. {{koord|59|5|39.926|N|11|15|7.1064|E|type:landmark|vising=tittel}} {{europaveg|6}} går over Svinesundsbrua, og er hovudvegen mellom Noreg og Sverige og for trafikk vidare nedetter kontinentet. Då den første Svinesundsbrua blei opna i 1946 hadde ho totalt rundt 10&nbsp;500 køyretøypasseringar. I 2000-åra hadde talet stige til rundt det dobbelte kvart døgn, inkludert tungtrafikk.<ref name=Statsbygg/> Ei ny bru tilpassa dette vart opna i 2005. [[Fil:Svinesund10okt2004ny.jpg|mini|Den gamle og den nye Svinesundsbrua.]] == Historie == Svinesundsbrua og den tilstøytande vegstrekninga avløyste den gamle Svinesundsbrua frå 1946, som ikkje stetta nyare krav til eit hovudvegsamband mellom Noreg og Sverige. Opninga av den nye brua skulle etter planen gå føre seg 7. juni 2005, til 100-årsmarkeringa av [[unionsoppløysinga]], men vart flytta til 10. juni 2005 slik at dei norske og svenske kongehusa kunne vere til stades samstundes. Med opninga av den nye brua fekk den gamle namnet ''Gamle Svinesundsbrua'', medan den nye overtok namnet Svinesundsbrua. På svensk heiter bruene «Gamla Svinesundsbron» og «Svinesundsbron». Dagen etter opninga gjennomførte Strömstad Löparklubb og Halden Skiklubb «Svinesundsløpet» over Svinesundsbrua. Etter at ho vart opna for biltrafikk 12. juni vart brua stengd for fotgjengarar. == Kostnadar og finansiering == Byggjekostnadane er rekna til 675 millionar svenske kroner eller 616 millionar norske kroner, og skal i sin heilskap nedbetalast med bompengar over inntil 20 år. Bomstasjonane ved både den nye brua og den gamle brua vart sette i drift 1. juli 2005, slik at det ikkje skulle vera mogleg å sleppe bompengar ved å køyre gamlevegen. Avgifta for ei passering er 20 [[NOK]] (23 SEK) for køyretøy under 3,5 tonn og 100 NOK (115 SEK) køyretøy over 3,5 tonn. Pendlarar kan få rabatt ved å nytte det norske betalingsbrikkesystemet [[Autopass|AutoPASS]].<ref name=priser/> Fram til 1. mai 2006 var passeringar på den gamle brua i retning frå Noreg til Sverige avgiftsfrie. Tunge køyretøy med tillaten totalvekt over 3,5 tonn har ikkje lengre løyve til å bruke den gamle brua, bortsett frå når det gjeld linetrafikk og turistbussar. == Konstruksjonen == Tilfartsbruene er bygde som bjelkebruer, der overbygginga med køyrebanen er understøtta av totalt 5 pilarar. Overbygginga består av to 11 m breie [[kassebru|stålkassar]] som er bunde til kvarandre med tverrberarar. I midtdelen av brua er overbygginga opphengd i ein einaste berande betongboge ved hjelp av vertikale kablar festa til horisontale stivarar mellom brubanane. I tillegg er brubanane kopla direkte til bogen på båe sider, for å oppnå stabilitet sidevegs. Sjølve bogen er hol innvendig. For å kunne gjere inspeksjonar av brua er det innvendige trapper gjennom heile bogen, og luker direkte inn mot stålkassane som ber køyrebanane. Det er installert avfuktingsanlegg for å hindre [[korrosjon]]. I dei vertikale kablane som ber brubana er det festa nokre sensorar som måler dynamiske spenningar og krefter i konstruksjonen. == Byggjemetode == [[Fil:Svinesundbrua Bridge build2.JPG|mini|Her vert dei to bogehalvdelane kopla saman]] Bogebrua er bygd etter ein spesiell variant av «fritt frambygg»-metoden. Det vart fyrst bygd høge hjelpetårn på båe sider av fjorden, og kablar frå desse tårna vart mellombels kopla direkte til «fritt fram»-delen etter kvart som bogen vart støypt ut frå kvar side av fjorden. Slik vart dei to halvpartane av bogen haldne oppe fram til bogen var ferdig støypt over heile sundet og stod av seg sjølv. Støypevogna var festa til ei linebane som gjekk mellom hjelpetårna. Hjelpetårna vart tekne ned etter at bogen var ferdigstøypt. Bogen er solid festa til grunnen på båe sider. På nordre delen var fjellet oppsprokke, så der måtte ein bore hol ned til 12 meter djupne, for so å tette att med betong. Heile midtre del av overbygginga (køyrebana) vart lyfta opp frå eit lasteskip i sundet og montert direkte. == Prisar og utmerkingar == Svinesundsbrua fekk ''Vägverkets Vackra Vägars Pris'' den 23. oktober 2007. Brua blei rosa for si rolle som landemerke med kjensle for staden og landskapet rundt.<ref name=vegpris/>Brua vart heidra med [[Betongtavlen]] i 2006. <ref>[http://www.betong.net/ikbViewer/Content/750448/BETONGTAVLENoversikt.pdf Betongtavlen 1961-2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140317195803/http://www.betong.net/ikbViewer/Content/750448/BETONGTAVLENoversikt.pdf |date=2014-03-17 }} frå Betong.net</ref> == Den gamle Svinesundsbrua == {{detaljar|Den gamle Svinesundsbrua}} [[Fil:Svinesundbrua (gamle) 026.JPG|mini|Den gamle Svinesundsbrua]] [[Fil:Old Svinesund Bridge.jpg|mini|Den gamle Svinesundsbrua, sett frå Sverige]] Den gamle Svinesundsbrua, som vart innvigd i 1946, avløyste ei ferje som hadde gått over sundet. Den totale lengda på brua er 420 meter, og lengste spenn er 155 meter. Største høgde over fjorden er 65 meter. Hovudspennet er bygt som ei [[bogebru]] med underliggjande boge i betong. Sidespenna er bygde som viadukter og føreblenda med granitt. Brua hadde ulike namn på norsk og svensk side, I Noreg hadde brua det offisielle namnet «Brunr. 1-109 Svinesund», medan det svenske namnet var «Bro 06 över Idefjorden vid Svinesund (Svinesundsbron) i Strömstad på väg E6». På folkemunne var namnet berre «Svinesundbrua» og «Svinesundsbron». Bygginga av brua starta i 1939. Då Tyskland invaderte Noreg i april 1940 vart situasjonen i området særs spent, og byggjearbeidet vart mellombels stoppa. Arbeidet vart likevel teke opp att etter eit avbrot på nokre veker, og planen var å opne brua for trafikk i laupet av 1942. Den 7.&nbsp;juli&nbsp;1942 fann det stad ein eksplosjon som råka delar av dei ferdige brukvelva. Det vart aldri oppklart om det var ei ulukke eller sabotasje. Bygginga vart då innstilt og ikkje teken oppatt før krigen var over. Brua vart ferdigstilt og offisielt opna 15.&nbsp;juni&nbsp;1946. == Sjå òg == * [[Bruer i Noreg]] * [[Bruer i Noreg etter lengd]] == Bakgrunnsstoff == * [http://broer.no/bro/index.php?ID=7 Gamle] og [http://broer.no/bro/index.php?ID=15 nye] Svinesundsbrua på broer.no * [http://www.vv.se/templates/page3____8366.aspx Det svenske vägverkets heimeside om brubygginga] * [http://www.vv.se/templates/page3wide____9134.aspx Det svenske vägverkets heimeside, bilete frå brubygginga] * [http://www.svinesundsforbindelsen.no Om bompengeinnkrevjinga] * [http://www.aftenposten.no/nyheter/iriks/article543917.ece Grafikk i Aftenposten] * [http://www.riksantikvaren.no/?module=Articles;action=Article.publicShow;ID=3552 Riksantikvaren, Fredinga av Svinesundsbrua] {{commons|Svinesund Bridge}} == Kjelder == <div class="references-small"> * ''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Svinesundsbroen|Svinesundsbroen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 25. september 2009.'' </div> {{refstart|liste= <ref name=priser>[http://www.svinesundsforbindelsen.no/priser.htm Pris/Rabatt (01.06.2007)] ved svinesundsforbindelsen.no</ref> <ref name=Statsbygg>[http://www.statsbygg.no/prosjekter/prosjektkatalog/641_Svinesund/html/info/historikk.html Historikk] ved statsbygg.no</ref> <ref name=vegpris>[http://www.vegvesen.no/Vegprosjekter/e6ostfold/Nyhetsarkiv/Svensk+vegpris+til+Svinesundsbrua.54921.cms Svensk vegpris til Svinesundsbrua] ved vegvesen.no</ref> }} {{refslutt}} [[Kategori:Europaveg 6]] [[Kategori:Den norsk-svenske riksgrensa]] [[Kategori:Bruer i Sverige]] [[Kategori:Bruer i Østfold]] [[Kategori:Samferdsle i Halden]] [[Kategori:Strömstad]] [[Kategori:Betongtavlen]] [[Kategori:Bruer opna i 2005]] [[Kategori:2005 i Sverige]] [[Kategori:2005 i Noreg]] [[Kategori:Betongbruer]] ebcl9upa3lg6grutpw62ftezwx3ln85 0 145043 3653947 3037953 2026-05-19T12:41:09Z Gnisk 155105 La til logo i artikkelen 3653947 wikitext text/x-wiki [[Fil:Fossegrimen-logo2.webp|mini|250x250pk|Orkesteret Fossegrimens logo]] '''Orkesteret Fossegrimen''' er eit regionalt amatørsymfoniorkester for dei indre kommunane i [[Hordaland]] og nabokommunar i [[Sogn og Fjordane]]. Det vart starta i 1917 av lektor Erik Eggen ved [[Voss landsgymnas|Voss off. Landsgymnas]] og har vore i mest kontinuerleg drift sidan, frå 1981 som regionalt [[symfoniorkester]]. Orkesteret tel i dag rundt 40 aktive medlemer, både [[amatør]]ar og yrkesutdanna musikarar i "alle" aldrar frå ungdomsskuleelevar til pensjonistar. Medlemene vert rekrutterte frå heile regionen, og Fossegrimen har full symfoniorkesterbesetning. Fast dirigent og kunstnerisk leiar er [[violin]]isten Dagfinn Rohde, til dagleg musikar i [[Bergen Filharmoniske Orkester]]. Forutan dirigenten er 3 distriktsmusikarar og 4 andre yrkesutdana musikarar engasjerte fast som gruppeleiarar og instruktørar. Orkesteret har prøver fast ein kveld i veka. Fossegrimen held vanlegvis 6-10 offentlege konsertar i regionen kvart år, då gjerne med 4 ulike program, som vanlegvis inkluderer eit barne-/familieprogram der unge musikarar/ kulturskule-elevar får vera med i orkesteret og gjerne vera solistar med orkesteret, framføring av eit større kor-orkesterverk (oratorium e.l.), eit symfonisk program og gjerne eit lettare sesongavslutningsprogram. I tillegg kjem gjerne tilfeldige ekstraoppgåver. Orkesteret Fossegrimen ser det som si oppgåve å vera eit aktivitetstilbod for interesserte musikarar - amatørar og profesjonelle - i regionen, både [[strykeinstrument|strykarar]], [[treblåsarar]], [[messingblåsarar]] og [[slagverk]]arar. Ved å halde regelbundne konsertar ynskjer vi å gi eit tilbod om "levande" orkestermusikk til publikum. Nær kontakt med kulturskulane i regionen er heilt naturleg, og vi har og samarbeid med musikklinene ved [[Voss Gymnas]] og [[Voss Folkehøgskule]]. Ofte er vi saman med andre lag i regionen (kor, korps o.a.) om enkeltprosjekt. Fossegrimen samarbeider med komponistar i regionen for framføring av deira musikk og med utøvande musikarar for samspel og akkompagnering. Orkesteret har sitt sete på [[Voss]]. Øvingane vert haldne i forsamlingshuset «Nain» i Voss sentrum. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.fossegrimen.no Nettside] [[Kategori:Kultur i Voss|Fossegrimen]] [[Kategori:Norske orkester|Fossegrimen]] [[Kategori:Skipingar i 1917|Fossegrimen]] dlg5bvn7bg7h5n4r9pysmbksgktqe75 3653948 3653947 2026-05-19T12:50:44Z Gnisk 155105 Gamal informasjon. Kjelde: https://fossegrimen.no/om-fossegrimen/ 3653948 wikitext text/x-wiki [[Fil:Fossegrimen-logo2.webp|mini|250x250pk|Orkesteret Fossegrimens logo]] '''Orkesteret Fossegrimen''' er eit regionalt amatørsymfoniorkester for dei indre kommunane i [[Hordaland]] og nabokommunar i [[Sogn og Fjordane]]. Det vart starta i 1917 av lektor Erik Eggen ved [[Voss landsgymnas|Voss off. Landsgymnas]] og har vore i mest kontinuerleg drift sidan, frå 1981 som regionalt [[symfoniorkester]]. Orkesteret tel i dag rundt 40 aktive medlemer, både [[amatør]]ar og yrkesutdanna musikarar i "alle" aldrar frå ungdomsskuleelevar til pensjonistar. Medlemene vert rekrutterte frå heile regionen, og Fossegrimen har full symfoniorkesterbesetning. Fast dirigent og kunstnerisk leiar er [[violin]]isten Dagfinn Rohde, til dagleg musikar i [[Bergen Filharmoniske Orkester]]. Forutan dirigenten er 3 distriktsmusikarar og 4 andre yrkesutdana musikarar engasjerte fast som gruppeleiarar og instruktørar. Orkesteret har prøver fast ein kveld i veka. Fossegrimen held vanlegvis 6-10 offentlege konsertar i regionen kvart år, då gjerne med 4 ulike program, som vanlegvis inkluderer eit barne-/familieprogram der unge musikarar/ kulturskule-elevar får vera med i orkesteret og gjerne vera solistar med orkesteret, framføring av eit større kor-orkesterverk (oratorium e.l.), eit symfonisk program og gjerne eit lettare sesongavslutningsprogram. I tillegg kjem gjerne tilfeldige ekstraoppgåver. Orkesteret Fossegrimen ser det som si oppgåve å vera eit aktivitetstilbod for interesserte musikarar - amatørar og profesjonelle - i regionen, både [[strykeinstrument|strykarar]], [[treblåsarar]], [[messingblåsarar]] og [[slagverk]]arar. Ved å halde regelbundne konsertar ynskjer vi å gi eit tilbod om "levande" orkestermusikk til publikum. Nær kontakt med kulturskulane i regionen er heilt naturleg, og vi har og samarbeid med musikklinene ved [[Voss Gymnas]] og [[Voss Folkehøgskule]]. Ofte er vi saman med andre lag i regionen (kor, korps o.a.) om enkeltprosjekt. Fossegrimen samarbeider med komponistar i regionen for framføring av deira musikk og med utøvande musikarar for samspel og akkompagnering. Orkesteret har sitt sete på [[Voss]]. Øvingane vert haldne i Voss kulturhus i Voss sentrum. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.fossegrimen.no Nettside] [[Kategori:Kultur i Voss|Fossegrimen]] [[Kategori:Norske orkester|Fossegrimen]] [[Kategori:Skipingar i 1917|Fossegrimen]] qbn03bil4c2yrycfj4umaz58avi1y65 3653949 3653948 2026-05-19T13:08:38Z Gnisk 155105 La til bilete av fossegrimen som let ungdom være solist 3653949 wikitext text/x-wiki [[Fil:Fossegrimen-logo2.webp|mini|250x250pk|Orkesteret Fossegrimens logo]] [[Fil:Soloists Hans Olav Hjetland and Eivind Hjeltnes rygg with the Fossegrimen Orchestra.webp|mini|320x320pk|Dei unge [[Solo|solistane]] Eivind Hjeltnes Rygg (2007) og Hans Olav Hjetland (2008) med Orkesteret Fossegrimen 24.06.2025]] '''Orkesteret Fossegrimen''' er eit regionalt amatørsymfoniorkester for dei indre kommunane i [[Hordaland]] og nabokommunar i [[Sogn og Fjordane]]. Det vart starta i 1917 av lektor Erik Eggen ved [[Voss landsgymnas|Voss off. Landsgymnas]] og har vore i mest kontinuerleg drift sidan, frå 1981 som regionalt [[symfoniorkester]]. Orkesteret tel i dag rundt 40 aktive medlemer, både [[amatør]]ar og yrkesutdanna musikarar i "alle" aldrar frå ungdomsskuleelevar til pensjonistar. Medlemene vert rekrutterte frå heile regionen, og Fossegrimen har full symfoniorkesterbesetning. Fast dirigent og kunstnerisk leiar er [[violin]]isten Dagfinn Rohde, til dagleg musikar i [[Bergen Filharmoniske Orkester]]. Forutan dirigenten er 3 distriktsmusikarar og 4 andre yrkesutdana musikarar engasjerte fast som gruppeleiarar og instruktørar. Orkesteret har prøver fast ein kveld i veka. Fossegrimen held vanlegvis 6-10 offentlege konsertar i regionen kvart år, då gjerne med 4 ulike program, som vanlegvis inkluderer eit barne-/familieprogram der unge musikarar/ kulturskule-elevar får vera med i orkesteret og gjerne vera solistar med orkesteret, framføring av eit større kor-orkesterverk (oratorium e.l.), eit symfonisk program og gjerne eit lettare sesongavslutningsprogram. I tillegg kjem gjerne tilfeldige ekstraoppgåver. Orkesteret Fossegrimen ser det som si oppgåve å vera eit aktivitetstilbod for interesserte musikarar - amatørar og profesjonelle - i regionen, både [[strykeinstrument|strykarar]], [[treblåsarar]], [[messingblåsarar]] og [[slagverk]]arar. Ved å halde regelbundne konsertar ynskjer vi å gi eit tilbod om "levande" orkestermusikk til publikum. Nær kontakt med kulturskulane i regionen er heilt naturleg, og vi har og samarbeid med musikklinene ved [[Voss Gymnas]] og [[Voss Folkehøgskule]]. Ofte er vi saman med andre lag i regionen (kor, korps o.a.) om enkeltprosjekt. Fossegrimen samarbeider med komponistar i regionen for framføring av deira musikk og med utøvande musikarar for samspel og akkompagnering. Orkesteret har sitt sete på [[Voss]]. Øvingane vert haldne i Voss kulturhus i Voss sentrum. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.fossegrimen.no Nettside] [[Kategori:Kultur i Voss|Fossegrimen]] [[Kategori:Norske orkester|Fossegrimen]] [[Kategori:Skipingar i 1917|Fossegrimen]] lhneae61htyk842zcyppurekkb2axyl 3653950 3653949 2026-05-19T13:15:27Z Gnisk 155105 nøyakteggjering av lenkje 3653950 wikitext text/x-wiki [[Fil:Fossegrimen-logo2.webp|mini|250x250pk|Orkesteret Fossegrimens logo]] [[Fil:Soloists Hans Olav Hjetland and Eivind Hjeltnes rygg with the Fossegrimen Orchestra.webp|mini|320x320pk|Dei [[Vedunderbarn|unge solistane]] Eivind Hjeltnes Rygg (2007) og Hans Olav Hjetland (2008) med Orkesteret Fossegrimen 24.06.2025]] '''Orkesteret Fossegrimen''' er eit regionalt amatørsymfoniorkester for dei indre kommunane i [[Hordaland]] og nabokommunar i [[Sogn og Fjordane]]. Det vart starta i 1917 av lektor Erik Eggen ved [[Voss landsgymnas|Voss off. Landsgymnas]] og har vore i mest kontinuerleg drift sidan, frå 1981 som regionalt [[symfoniorkester]]. Orkesteret tel i dag rundt 40 aktive medlemer, både [[amatør]]ar og yrkesutdanna musikarar i "alle" aldrar frå ungdomsskuleelevar til pensjonistar. Medlemene vert rekrutterte frå heile regionen, og Fossegrimen har full symfoniorkesterbesetning. Fast dirigent og kunstnerisk leiar er [[violin]]isten Dagfinn Rohde, til dagleg musikar i [[Bergen Filharmoniske Orkester]]. Forutan dirigenten er 3 distriktsmusikarar og 4 andre yrkesutdana musikarar engasjerte fast som gruppeleiarar og instruktørar. Orkesteret har prøver fast ein kveld i veka. Fossegrimen held vanlegvis 6-10 offentlege konsertar i regionen kvart år, då gjerne med 4 ulike program, som vanlegvis inkluderer eit barne-/familieprogram der unge musikarar/ kulturskule-elevar får vera med i orkesteret og gjerne vera solistar med orkesteret, framføring av eit større kor-orkesterverk (oratorium e.l.), eit symfonisk program og gjerne eit lettare sesongavslutningsprogram. I tillegg kjem gjerne tilfeldige ekstraoppgåver. Orkesteret Fossegrimen ser det som si oppgåve å vera eit aktivitetstilbod for interesserte musikarar - amatørar og profesjonelle - i regionen, både [[strykeinstrument|strykarar]], [[treblåsarar]], [[messingblåsarar]] og [[slagverk]]arar. Ved å halde regelbundne konsertar ynskjer vi å gi eit tilbod om "levande" orkestermusikk til publikum. Nær kontakt med kulturskulane i regionen er heilt naturleg, og vi har og samarbeid med musikklinene ved [[Voss Gymnas]] og [[Voss Folkehøgskule]]. Ofte er vi saman med andre lag i regionen (kor, korps o.a.) om enkeltprosjekt. Fossegrimen samarbeider med komponistar i regionen for framføring av deira musikk og med utøvande musikarar for samspel og akkompagnering. Orkesteret har sitt sete på [[Voss]]. Øvingane vert haldne i Voss kulturhus i Voss sentrum. == Bakgrunnsstoff == * [http://www.fossegrimen.no Nettside] [[Kategori:Kultur i Voss|Fossegrimen]] [[Kategori:Norske orkester|Fossegrimen]] [[Kategori:Skipingar i 1917|Fossegrimen]] rzt20e13dhsspgz94mt4phu4edb24i1 3654055 3653950 2026-05-20T06:52:04Z Ranveig 39 Standard biletstorleik, tok ut litt "vi"-tekst. 3654055 wikitext text/x-wiki [[Fil:Fossegrimen-logo2.webp|mini|Orkesteret Fossegrimens logo]] [[Fil:Soloists Hans Olav Hjetland and Eivind Hjeltnes rygg with the Fossegrimen Orchestra.webp|mini|Dei [[Vedunderbarn|unge solistane]] Eivind Hjeltnes Rygg (2007) og Hans Olav Hjetland (2008) med Orkesteret Fossegrimen 24.06.2025]] '''Orkesteret Fossegrimen''' er eit regionalt amatørsymfoniorkester for dei indre kommunane i [[Hordaland]] og nabokommunar i [[Sogn og Fjordane]]. Det vart starta i 1917 av lektor Erik Eggen ved [[Voss landsgymnas|Voss off. Landsgymnas]] og har vore i mest kontinuerleg drift sidan, frå 1981 som regionalt [[symfoniorkester]]. Orkesteret tel i dag rundt 40 aktive medlemer, både [[amatør]]ar og yrkesutdanna musikarar i alle aldrar, frå ungdomsskuleelevar til pensjonistar. Medlemene vert rekrutterte frå heile regionen, og Fossegrimen har full symfoniorkesterbesetning. Fast dirigent og kunstnerisk leiar er [[violin]]isten Dagfinn Rohde, til dagleg musikar i [[Bergen Filharmoniske Orkester]]. Forutan dirigenten er 3 distriktsmusikarar og 4 andre yrkesutdana musikarar engasjerte fast som gruppeleiarar og instruktørar. Orkesteret har prøver fast ein kveld i veka. Fossegrimen held vanlegvis 6-10 offentlege konsertar i regionen kvart år, då gjerne med 4 ulike program, som vanlegvis inkluderer eit barne-/familieprogram der unge musikarar/ kulturskule-elevar får vera med i orkesteret og gjerne vera solistar med orkesteret, framføring av eit større kor-orkesterverk (oratorium e.l.), eit symfonisk program og gjerne eit lettare sesongavslutningsprogram. I tillegg kjem gjerne tilfeldige ekstraoppgåver. Orkesteret Fossegrimen ser det som si oppgåve å vera eit aktivitetstilbod for interesserte musikarar – amatørar og profesjonelle – i regionen, både [[strykeinstrument|strykarar]], [[treblåsarar]], [[messingblåsarar]] og [[slagverk]]arar. Det har òg samarbeid med musikklinene ved [[Voss Gymnas]] og [[Voss Folkehøgskule]]. Orkesteret har sete på [[Voss]]. Øvingane vert haldne i Voss kulturhus i Voss sentrum. == Bakgrunnsstoff == *{{offisiell nettstad}} [[Kategori:Kultur i Voss|Fossegrimen]] [[Kategori:Norske orkester|Fossegrimen]] [[Kategori:Skipingar i 1917|Fossegrimen]] tcku6vwbuwjcz76k16trt62p1buxkqi 0 147967 3653967 3653934 2026-05-19T15:48:53Z Ranveig 39 +Bilde 3653967 wikitext text/x-wiki [[Fil:Report of the Committee on leather for bookbinding (1905) (14591585460).jpg|mini|Lêr farga med bork frå ulike tre.]] [[Fil:Lohschälen im Eichenwald.webm|mini|Barking av tre i Bladersbach i Tyskland i 1976.]] [[Fil:Arbeidsgjeng arbeider ute med fisk. GBS.F.008243-00803.jpg|mini|Fiskearbeidsgjeng med ei rekkje tønner og barkekar. {{foto|Hans M. Skaugvold }}]] [[Fil:Barkekar funnet på Vestlandsbanken sin tomt i Bergen. Bf A 001316b.jpg|mini|Barkekar funne under utgraving på tomta til Vestlandsbanken i Bergen.]] '''Barking''' er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i [[bork]] som konserveringsmiddel. Barking, vegetabilsk [[garving]], av huder har vorte utført av bønder og fiskarar for å skaffe seg [[lêr]] til sko og skinnklede. == Borken == Bork av ulike tre kan brukast til barking. I Noreg har det vore vanlegast å bruke [[eik]] og [[bjørk]]. Men og andre [[lauvtre]] og [[gran]] har vore brukte. Likeeins har det vorte nytta grankonglar.<ref>Høeg 1975</ref> Når ein tek borken av eit tre, vil det døy. Difor har det vore vanleg at ein tek [[never]] samtidig som ein tek bork. Ein tek og gjerne heile treet til ved. Bork og never er lettast å få laus når det er sevje i treet. Juni og juli har vorte rekna som beste tida til dette, noko avhengig av kvar i landet ein held til. Ved å ringe rundt treet med kniv i 0,5–1 meters avstand og så lage eit loddbeint snitt mellom ringane, kan ein flå borken av stamma. Borkerullane ein då får må tørkast. Tørkinga bør gå så raskt som råd utan å verte for mykje utsett for direkte sol. Den tørka borken må knusast til bitar på 1–2&nbsp;cm før bruk. Det kan gjerast ved at han vert knust i ein sekk eller ved bruk av kompostkvern. Tørr bork kan lagrast i fleire år. == Barkekar == For barking av segl, [[fangstgarn|garn]] og [[not|nøter]] trengst det store kar. Gamle barkekar er [[Lagge|lagga]]. Dei er runde, og kan ta meir enn 400 liter. Eit slikt kar vert òg kalla ein barkeså. == Barking av segl == [[Fil:Bergère de Domrémy.jpg|mini|Segl som er barka er kjenneteikna av ein raud farge.]] Segl av naturfiber; [[lin]], [[bomull]] og [[hamp]] må vernast mot rote. I tillegg vil barking gi seglet farge. Barking kan verte utført med eller utan varme. === Stå-barking === Når ein ikkje brukar varme til barkinga snakkar ein om stå-bark, syre-bark, sur-bark eller rå-bark. Ein blandar då like delar tørr bork og sjøvatn. Når denne blandinga står eit par veker vil ho gjære og sukkerinnhaldet vil verte redusert. Ein legg seglet i denne barkelogen og lèt det ligg i minst to dagar. Det er viktig at det ligg så jamt som råd. Når ein tek det opp og heng det til tørking går det nokre dagar for det får den endelege fargen. Barkelogen til stå-barking kan stå heile sommaren og nyttast når det er trong om det. Denne barkemåten har vorte nytta på nye segl og nytt tauverk. === Koke-barking === Ved kokbarking vert borken bløytt i sjøvatn i to veker. Det har vore vanleg å koke barkelogen i store [[støypejern]]gryter på ei grue. I mangel på slike gryter har det vorte brukt avskorne oljefat. Oppskrifter på barkelog kan variere ein del. Til 180 liters oljefat kan ein til dømes starte med 12&nbsp;kg knust, tørka bork og 85 liter sjøvatn. Når denne blandinga kokar, har ein i [[natriumkarbonat|soda]] for å gjere henne mindre sur. Ein pH-verdi på 6 er høveleg. Barkelogen vert gjerne kokt lenger for å få meir garvesyre ut av borken. Fargen vert no raud-lilla. Før ein slå logen over seglet, som ein brettar i barkekaret, har ein i tjøre. Då bør temperaturen vere kring 60 grader. Difor vert det blanda i meir sjøvatn. Ved for sterk varme vil tjøra beke seg i svarte klumpar, som kan forringe seglet. Er ho for kald løyser ho seg dårleg opp. Stundom vert det og hatt i [[lyse]] og [[talg]]. Det er viktig at heile seglet vert bløytt så det ikkje vert ubarka felt. Når heile seglet har kome i barkekaret kan ein legge i tau og andre ting ein vil ha barka. Så pressar ein alt ned med reine steinar. Dagen etter vert seglet teke opp. Då er fargen grå og lite tiltalande. Under tørking vil det verte fiolett. Når seglet er heilt turt vil det vere raudbrunt. Det er kjennemerke på eit godt barka segl. Segl som er i jamn bruk bør barkast med få års mellomrom. === Smørjing === Store og tunge segl som ein ikkje får ned i barkekaret vert smurde. Smurningen vert laga ved at det først vert kokt barkelog. Ein har i soda og tjøre. Det vert og tilsett nokså mykje talg. Helst bør det vere [[hest]]etalg. Talga ein finn i mana på hesten har vorte rekna for den beste talga.<ref>Eldjarn og Godal</ref> Hestetalg er mjuk og oljeaktig også når ho er kald. For å få tjøre og feitt til å blande seg med smurningen har ein i pigmentpulver. Under smørjinga, som vert utført med kald smurning, ligg seglet flat utbretta. Smurningen gnir ein inn med hjelp av stive kostar. Helst bør begge sidene smørjast.<ref>A.Hertzberg og Å. Kristiansen</ref> == Barking av fiskevegn == Garn, nøter og anna [[vegn]] av naturfiber har vorte barka for at dei skal vare lenger. Barking gir og ein farge som gjer fiskereiskapen mindre synlege i vatnet. Til garn som skulle stå på sandbotn, har vore brukt bark frå [[osp]]. Han gir ikkje brunfarge. Ofte har det vorte brukt barkelog som det har vore barka segl i. Fiskarar har hatt eigne barkekar ved naust og andre stader der dei har arbeidd med garn og nøter. Desse kara har gjerne vore støypte i betong. Båtar vart og brukte til barkekar. Både stå-barking og koke-barking har vore brukt til slik barking. == Barking av huder == === Heimebarking === Når ein på gardane har hatt huder frå slakta dyr som ein ville lage til lêr, har desse i stor grad vorte heimebarka. Etter kvart som det vart lettare å nå i garveri og det vart vanleg å bruke andre materialar istaden for lêr, har det vorte slutt på heimebarking. ==== Røyting ==== Før huda vart barka måtte ho røytast. Det vil seie at håra vart fjerna. Det har vorte gjort ved å legge ho i vatn. Mange stader har det vore særlege røytehølar i ei elv der huder har vorte fest slik dei låg godt under i det rennande vatnet.<ref name=Davik>Endal 1981</ref> Etter om lag 4 veker, då ein hadde passa på at hudene låg skikkeleg, kunne ein vente at huda av ei vaksen ku røytte. Huder av ungdyr, og av andre dyreslag som sauer og geiter, måtte ikkje ligge så lenge. I staden for å legge skinnet i rennande vatn når det skulle røyte, var det stader der ein la det i stilleståande vatn. Ei vassfylt hole i ei myr kunne verte rekna som ein framifrå stad. Utover på 1800-talet kom kalk i bruk for å korte røytetida. Truleg lærde dei som barka heime dette frå bygdegarveria som det no vart ein del av. Når ein kjende at håra tok til å losne vart huda oppteken og håra avskrapa. Underlaget måtte vere jamt og glatt. Det vart gjerne brukt eit glatt kula bakhun. Til å skrape med vart det gjerne brukt eit kvest trestykke, eit tilforma bein, ein gamal utsliten ljå eller liknande.<ref name=Mehlum>Mehlum 1994</ref> Når håra var av var det mange som skrapa kjøtsida og.<ref name=Davik/> ==== Barkinga ==== Ulik type bork vart nytta alt etter kva ein rådde over og kva eigenskapar ein ville gi det ferdig barka lêret. Seljebork gav eit mjukare og lysare lêr enn eikebork og bjørkebork. Det har vore mange måtar å utføre sjølve barkinga på. Mange stader starta ein med ei tynn log. Dette var mykje for å få den fargen på lêret ein var ute etter. Om ein hadde huda rett i sterk oppløysing kunne ho vere barkebrend. Då vart ho så sterkt barka ytst at barkinga ikkje trengde heilt inn og det vart eit rått felt innerst som hadde lett for å rotne. Til skinnbarking måtte borken finfordelast. Han kunne verte sundslegen, malen på kvern eller høvla. Då vart ein stor grovstilt høvel, skytehøvelen, lagd over barkekaret. Så vart borken ført over tanna og høvla til flis.<ref name=Davik/> Før ein la huda i barkekaret, vart ho kløyvd etter ryggen. På botnen av karet vart det lagd rikeleg med bork. Så vart huda bretta ned i karet, ei halve i gangen. Mellom laga vart det lagt bork. Når alt som skulle barkast var i karet, vart det fylt opp med vatn slik at det stod over huda. Det vart arbeidd med huda for å forvisse seg om at barkelogen kom til alle stader. Område som vart liggande tørre vart råbarka. Det var dårleg lêr. Kor lenge huda låg i barkelog, vart avgjort av kor godt ho skulle barkast. Skulle lêret brukast til skinnklede, noko som var vanleg i fiskardistrikta langs kysten, måtte det vere att ei tynn rårand i midten. Denne gjorde huda vasstett, men ho vart og noko stiv. Gjennombarka huder er mjukare. Når huda var ferdig barka, vart ho skyld og skrapa på nytt. Så vart ho tørka. Tørkinga måtte gå seint, og det vart passa godt på så ikkje sola nådde i huda. Under andre verdskrigen vart det på nytt barka huder, særleg til skolêr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ;Bibliografi * [[Ove Arbo Høeg]]: ''Planter og tradisjon''. [[Universitetsforlaget]], 1975. * Gunnar Eldjarn og [[Jon Bojer Godal|Jon Godal]]: ''Åfjordbåten og Nordlandsbåten '' Bind 1 * Anja Hertzberg og Åsmund Kristiansen: [http://www.ships-preservation.com/db/index.php3?Lang=english&ID=Artikler&ID2=Vis&counter=6 Barking, smøring og talging av segl] ''Fartøyvern nr 5'' [[Hardanger Fartøyvernsenter]] * Hans Eirik Endal: ''Gamalt frå Davik''. Bremanger Sogenemnd/Bremanger Kulturstyre 1981 * Marit Holme Mehlum: ''Garving''. Teknologisk forlag 1994 * [[Reidar Djupedal]]: ''Gamle Selje''. [[Selja Forlag]] as 2009 == Sjå òg == *[[Barking av tømmer]] (fjerning av bork frå trestammar) ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fosen.fhs.no/slik-barker-du-seilduk/ Slik barker du seilduk] ved nettstaden til Fosen Folkehøgskole {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Handverk]] jeat43uesdvusg1prhsrx8xd6zhw1en 3653968 3653967 2026-05-19T15:49:36Z Ranveig 39 3653968 wikitext text/x-wiki [[Fil:Report of the Committee on leather for bookbinding (1905) (14591585460).jpg|mini|Lêr garva med bork frå ulike tre.]] [[Fil:Lohschälen im Eichenwald.webm|mini|Barking av tre i Bladersbach i Tyskland i 1976.]] [[Fil:Arbeidsgjeng arbeider ute med fisk. GBS.F.008243-00803.jpg|mini|Fiskearbeidsgjeng med ei rekkje tønner og barkekar. {{foto|Hans M. Skaugvold }}]] [[Fil:Barkekar funnet på Vestlandsbanken sin tomt i Bergen. Bf A 001316b.jpg|mini|Barkekar funne under utgraving på tomta til Vestlandsbanken i Bergen.]] '''Barking''' er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i [[bork]] som konserveringsmiddel. Barking, vegetabilsk [[garving]], av huder har vorte utført av bønder og fiskarar for å skaffe seg [[lêr]] til sko og skinnklede. == Borken == Bork av ulike tre kan brukast til barking. I Noreg har det vore vanlegast å bruke [[eik]] og [[bjørk]]. Men og andre [[lauvtre]] og [[gran]] har vore brukte. Likeeins har det vorte nytta grankonglar.<ref>Høeg 1975</ref> Når ein tek borken av eit tre, vil det døy. Difor har det vore vanleg at ein tek [[never]] samtidig som ein tek bork. Ein tek og gjerne heile treet til ved. Bork og never er lettast å få laus når det er sevje i treet. Juni og juli har vorte rekna som beste tida til dette, noko avhengig av kvar i landet ein held til. Ved å ringe rundt treet med kniv i 0,5–1 meters avstand og så lage eit loddbeint snitt mellom ringane, kan ein flå borken av stamma. Borkerullane ein då får må tørkast. Tørkinga bør gå så raskt som råd utan å verte for mykje utsett for direkte sol. Den tørka borken må knusast til bitar på 1–2&nbsp;cm før bruk. Det kan gjerast ved at han vert knust i ein sekk eller ved bruk av kompostkvern. Tørr bork kan lagrast i fleire år. == Barkekar == For barking av segl, [[fangstgarn|garn]] og [[not|nøter]] trengst det store kar. Gamle barkekar er [[Lagge|lagga]]. Dei er runde, og kan ta meir enn 400 liter. Eit slikt kar vert òg kalla ein barkeså. == Barking av segl == [[Fil:Bergère de Domrémy.jpg|mini|Segl som er barka er kjenneteikna av ein raud farge.]] Segl av naturfiber; [[lin]], [[bomull]] og [[hamp]] må vernast mot rote. I tillegg vil barking gi seglet farge. Barking kan verte utført med eller utan varme. === Stå-barking === Når ein ikkje brukar varme til barkinga snakkar ein om stå-bark, syre-bark, sur-bark eller rå-bark. Ein blandar då like delar tørr bork og sjøvatn. Når denne blandinga står eit par veker vil ho gjære og sukkerinnhaldet vil verte redusert. Ein legg seglet i denne barkelogen og lèt det ligg i minst to dagar. Det er viktig at det ligg så jamt som råd. Når ein tek det opp og heng det til tørking går det nokre dagar for det får den endelege fargen. Barkelogen til stå-barking kan stå heile sommaren og nyttast når det er trong om det. Denne barkemåten har vorte nytta på nye segl og nytt tauverk. === Koke-barking === Ved kokbarking vert borken bløytt i sjøvatn i to veker. Det har vore vanleg å koke barkelogen i store [[støypejern]]gryter på ei grue. I mangel på slike gryter har det vorte brukt avskorne oljefat. Oppskrifter på barkelog kan variere ein del. Til 180 liters oljefat kan ein til dømes starte med 12&nbsp;kg knust, tørka bork og 85 liter sjøvatn. Når denne blandinga kokar, har ein i [[natriumkarbonat|soda]] for å gjere henne mindre sur. Ein pH-verdi på 6 er høveleg. Barkelogen vert gjerne kokt lenger for å få meir garvesyre ut av borken. Fargen vert no raud-lilla. Før ein slå logen over seglet, som ein brettar i barkekaret, har ein i tjøre. Då bør temperaturen vere kring 60 grader. Difor vert det blanda i meir sjøvatn. Ved for sterk varme vil tjøra beke seg i svarte klumpar, som kan forringe seglet. Er ho for kald løyser ho seg dårleg opp. Stundom vert det og hatt i [[lyse]] og [[talg]]. Det er viktig at heile seglet vert bløytt så det ikkje vert ubarka felt. Når heile seglet har kome i barkekaret kan ein legge i tau og andre ting ein vil ha barka. Så pressar ein alt ned med reine steinar. Dagen etter vert seglet teke opp. Då er fargen grå og lite tiltalande. Under tørking vil det verte fiolett. Når seglet er heilt turt vil det vere raudbrunt. Det er kjennemerke på eit godt barka segl. Segl som er i jamn bruk bør barkast med få års mellomrom. === Smørjing === Store og tunge segl som ein ikkje får ned i barkekaret vert smurde. Smurningen vert laga ved at det først vert kokt barkelog. Ein har i soda og tjøre. Det vert og tilsett nokså mykje talg. Helst bør det vere [[hest]]etalg. Talga ein finn i mana på hesten har vorte rekna for den beste talga.<ref>Eldjarn og Godal</ref> Hestetalg er mjuk og oljeaktig også når ho er kald. For å få tjøre og feitt til å blande seg med smurningen har ein i pigmentpulver. Under smørjinga, som vert utført med kald smurning, ligg seglet flat utbretta. Smurningen gnir ein inn med hjelp av stive kostar. Helst bør begge sidene smørjast.<ref>A.Hertzberg og Å. Kristiansen</ref> == Barking av fiskevegn == Garn, nøter og anna [[vegn]] av naturfiber har vorte barka for at dei skal vare lenger. Barking gir og ein farge som gjer fiskereiskapen mindre synlege i vatnet. Til garn som skulle stå på sandbotn, har vore brukt bark frå [[osp]]. Han gir ikkje brunfarge. Ofte har det vorte brukt barkelog som det har vore barka segl i. Fiskarar har hatt eigne barkekar ved naust og andre stader der dei har arbeidd med garn og nøter. Desse kara har gjerne vore støypte i betong. Båtar vart og brukte til barkekar. Både stå-barking og koke-barking har vore brukt til slik barking. == Barking av huder == === Heimebarking === Når ein på gardane har hatt huder frå slakta dyr som ein ville lage til lêr, har desse i stor grad vorte heimebarka. Etter kvart som det vart lettare å nå i garveri og det vart vanleg å bruke andre materialar istaden for lêr, har det vorte slutt på heimebarking. ==== Røyting ==== Før huda vart barka måtte ho røytast. Det vil seie at håra vart fjerna. Det har vorte gjort ved å legge ho i vatn. Mange stader har det vore særlege røytehølar i ei elv der huder har vorte fest slik dei låg godt under i det rennande vatnet.<ref name=Davik>Endal 1981</ref> Etter om lag 4 veker, då ein hadde passa på at hudene låg skikkeleg, kunne ein vente at huda av ei vaksen ku røytte. Huder av ungdyr, og av andre dyreslag som sauer og geiter, måtte ikkje ligge så lenge. I staden for å legge skinnet i rennande vatn når det skulle røyte, var det stader der ein la det i stilleståande vatn. Ei vassfylt hole i ei myr kunne verte rekna som ein framifrå stad. Utover på 1800-talet kom kalk i bruk for å korte røytetida. Truleg lærde dei som barka heime dette frå bygdegarveria som det no vart ein del av. Når ein kjende at håra tok til å losne vart huda oppteken og håra avskrapa. Underlaget måtte vere jamt og glatt. Det vart gjerne brukt eit glatt kula bakhun. Til å skrape med vart det gjerne brukt eit kvest trestykke, eit tilforma bein, ein gamal utsliten ljå eller liknande.<ref name=Mehlum>Mehlum 1994</ref> Når håra var av var det mange som skrapa kjøtsida og.<ref name=Davik/> ==== Barkinga ==== Ulik type bork vart nytta alt etter kva ein rådde over og kva eigenskapar ein ville gi det ferdig barka lêret. Seljebork gav eit mjukare og lysare lêr enn eikebork og bjørkebork. Det har vore mange måtar å utføre sjølve barkinga på. Mange stader starta ein med ei tynn log. Dette var mykje for å få den fargen på lêret ein var ute etter. Om ein hadde huda rett i sterk oppløysing kunne ho vere barkebrend. Då vart ho så sterkt barka ytst at barkinga ikkje trengde heilt inn og det vart eit rått felt innerst som hadde lett for å rotne. Til skinnbarking måtte borken finfordelast. Han kunne verte sundslegen, malen på kvern eller høvla. Då vart ein stor grovstilt høvel, skytehøvelen, lagd over barkekaret. Så vart borken ført over tanna og høvla til flis.<ref name=Davik/> Før ein la huda i barkekaret, vart ho kløyvd etter ryggen. På botnen av karet vart det lagd rikeleg med bork. Så vart huda bretta ned i karet, ei halve i gangen. Mellom laga vart det lagt bork. Når alt som skulle barkast var i karet, vart det fylt opp med vatn slik at det stod over huda. Det vart arbeidd med huda for å forvisse seg om at barkelogen kom til alle stader. Område som vart liggande tørre vart råbarka. Det var dårleg lêr. Kor lenge huda låg i barkelog, vart avgjort av kor godt ho skulle barkast. Skulle lêret brukast til skinnklede, noko som var vanleg i fiskardistrikta langs kysten, måtte det vere att ei tynn rårand i midten. Denne gjorde huda vasstett, men ho vart og noko stiv. Gjennombarka huder er mjukare. Når huda var ferdig barka, vart ho skyld og skrapa på nytt. Så vart ho tørka. Tørkinga måtte gå seint, og det vart passa godt på så ikkje sola nådde i huda. Under andre verdskrigen vart det på nytt barka huder, særleg til skolêr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ;Bibliografi * [[Ove Arbo Høeg]]: ''Planter og tradisjon''. [[Universitetsforlaget]], 1975. * Gunnar Eldjarn og [[Jon Bojer Godal|Jon Godal]]: ''Åfjordbåten og Nordlandsbåten '' Bind 1 * Anja Hertzberg og Åsmund Kristiansen: [http://www.ships-preservation.com/db/index.php3?Lang=english&ID=Artikler&ID2=Vis&counter=6 Barking, smøring og talging av segl] ''Fartøyvern nr 5'' [[Hardanger Fartøyvernsenter]] * Hans Eirik Endal: ''Gamalt frå Davik''. Bremanger Sogenemnd/Bremanger Kulturstyre 1981 * Marit Holme Mehlum: ''Garving''. Teknologisk forlag 1994 * [[Reidar Djupedal]]: ''Gamle Selje''. [[Selja Forlag]] as 2009 == Sjå òg == *[[Barking av tømmer]] (fjerning av bork frå trestammar) ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fosen.fhs.no/slik-barker-du-seilduk/ Slik barker du seilduk] ved nettstaden til Fosen Folkehøgskole {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Handverk]] h714iknsynfaymjeyps24zh7pybrgcd 3653997 3653968 2026-05-19T17:58:50Z Ryvyly 41584 /* Borken */ 3653997 wikitext text/x-wiki [[Fil:Report of the Committee on leather for bookbinding (1905) (14591585460).jpg|mini|Lêr garva med bork frå ulike tre.]] [[Fil:Lohschälen im Eichenwald.webm|mini|Barking av tre i Bladersbach i Tyskland i 1976.]] [[Fil:Arbeidsgjeng arbeider ute med fisk. GBS.F.008243-00803.jpg|mini|Fiskearbeidsgjeng med ei rekkje tønner og barkekar. {{foto|Hans M. Skaugvold }}]] [[Fil:Barkekar funnet på Vestlandsbanken sin tomt i Bergen. Bf A 001316b.jpg|mini|Barkekar funne under utgraving på tomta til Vestlandsbanken i Bergen.]] '''Barking''' er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i [[bork]] som konserveringsmiddel. Barking, vegetabilsk [[garving]], av huder har vorte utført av bønder og fiskarar for å skaffe seg [[lêr]] til sko og skinnklede. == Borken == Bork av ulike tre kan brukast til barking. I Noreg har det vore vanlegast å bruke [[eik]] og [[bjørk]]. Men og andre [[lauvtre]] og [[gran]] har vore brukte. Likeeins har det vorte nytta grankonglar.<ref>Høeg 1975</ref> Når ein tek borken av eit tre, vil det døy. Difor har det vore vanleg at ein tek [[never]] samtidig som ein tek bork. Ein tek og gjerne heile treet til ved. Bork og never er lettast å få laus når det er sevje i treet. Juni og juli har vorte rekna som beste tida til dette, noko avhengig av kvar i landet ein held til. Ved å ringe rundt treet med kniv i 0,5–1 meters avstand og så lage eit loddbeint snitt mellom ringane, kan ein flå borken av stamma. Borkerullane ein då får, må tørkast. Tørkinga bør gå så raskt som råd utan å verte for mykje utsett for direkte sol. Den tørka borken må knusast til bitar på 1–2&nbsp;cm før bruk. Det kan gjerast ved at han vert knust i ein sekk eller ved bruk av kompostkvern. Tørr bork kan lagrast i fleire år. == Barkekar == For barking av segl, [[fangstgarn|garn]] og [[not|nøter]] trengst det store kar. Gamle barkekar er [[Lagge|lagga]]. Dei er runde, og kan ta meir enn 400 liter. Eit slikt kar vert òg kalla ein barkeså. == Barking av segl == [[Fil:Bergère de Domrémy.jpg|mini|Segl som er barka er kjenneteikna av ein raud farge.]] Segl av naturfiber; [[lin]], [[bomull]] og [[hamp]] må vernast mot rote. I tillegg vil barking gi seglet farge. Barking kan verte utført med eller utan varme. === Stå-barking === Når ein ikkje brukar varme til barkinga snakkar ein om stå-bark, syre-bark, sur-bark eller rå-bark. Ein blandar då like delar tørr bork og sjøvatn. Når denne blandinga står eit par veker vil ho gjære og sukkerinnhaldet vil verte redusert. Ein legg seglet i denne barkelogen og lèt det ligg i minst to dagar. Det er viktig at det ligg så jamt som råd. Når ein tek det opp og heng det til tørking går det nokre dagar for det får den endelege fargen. Barkelogen til stå-barking kan stå heile sommaren og nyttast når det er trong om det. Denne barkemåten har vorte nytta på nye segl og nytt tauverk. === Koke-barking === Ved kokbarking vert borken bløytt i sjøvatn i to veker. Det har vore vanleg å koke barkelogen i store [[støypejern]]gryter på ei grue. I mangel på slike gryter har det vorte brukt avskorne oljefat. Oppskrifter på barkelog kan variere ein del. Til 180 liters oljefat kan ein til dømes starte med 12&nbsp;kg knust, tørka bork og 85 liter sjøvatn. Når denne blandinga kokar, har ein i [[natriumkarbonat|soda]] for å gjere henne mindre sur. Ein pH-verdi på 6 er høveleg. Barkelogen vert gjerne kokt lenger for å få meir garvesyre ut av borken. Fargen vert no raud-lilla. Før ein slå logen over seglet, som ein brettar i barkekaret, har ein i tjøre. Då bør temperaturen vere kring 60 grader. Difor vert det blanda i meir sjøvatn. Ved for sterk varme vil tjøra beke seg i svarte klumpar, som kan forringe seglet. Er ho for kald løyser ho seg dårleg opp. Stundom vert det og hatt i [[lyse]] og [[talg]]. Det er viktig at heile seglet vert bløytt så det ikkje vert ubarka felt. Når heile seglet har kome i barkekaret kan ein legge i tau og andre ting ein vil ha barka. Så pressar ein alt ned med reine steinar. Dagen etter vert seglet teke opp. Då er fargen grå og lite tiltalande. Under tørking vil det verte fiolett. Når seglet er heilt turt vil det vere raudbrunt. Det er kjennemerke på eit godt barka segl. Segl som er i jamn bruk bør barkast med få års mellomrom. === Smørjing === Store og tunge segl som ein ikkje får ned i barkekaret vert smurde. Smurningen vert laga ved at det først vert kokt barkelog. Ein har i soda og tjøre. Det vert og tilsett nokså mykje talg. Helst bør det vere [[hest]]etalg. Talga ein finn i mana på hesten har vorte rekna for den beste talga.<ref>Eldjarn og Godal</ref> Hestetalg er mjuk og oljeaktig også når ho er kald. For å få tjøre og feitt til å blande seg med smurningen har ein i pigmentpulver. Under smørjinga, som vert utført med kald smurning, ligg seglet flat utbretta. Smurningen gnir ein inn med hjelp av stive kostar. Helst bør begge sidene smørjast.<ref>A.Hertzberg og Å. Kristiansen</ref> == Barking av fiskevegn == Garn, nøter og anna [[vegn]] av naturfiber har vorte barka for at dei skal vare lenger. Barking gir og ein farge som gjer fiskereiskapen mindre synlege i vatnet. Til garn som skulle stå på sandbotn, har vore brukt bark frå [[osp]]. Han gir ikkje brunfarge. Ofte har det vorte brukt barkelog som det har vore barka segl i. Fiskarar har hatt eigne barkekar ved naust og andre stader der dei har arbeidd med garn og nøter. Desse kara har gjerne vore støypte i betong. Båtar vart og brukte til barkekar. Både stå-barking og koke-barking har vore brukt til slik barking. == Barking av huder == === Heimebarking === Når ein på gardane har hatt huder frå slakta dyr som ein ville lage til lêr, har desse i stor grad vorte heimebarka. Etter kvart som det vart lettare å nå i garveri og det vart vanleg å bruke andre materialar istaden for lêr, har det vorte slutt på heimebarking. ==== Røyting ==== Før huda vart barka måtte ho røytast. Det vil seie at håra vart fjerna. Det har vorte gjort ved å legge ho i vatn. Mange stader har det vore særlege røytehølar i ei elv der huder har vorte fest slik dei låg godt under i det rennande vatnet.<ref name=Davik>Endal 1981</ref> Etter om lag 4 veker, då ein hadde passa på at hudene låg skikkeleg, kunne ein vente at huda av ei vaksen ku røytte. Huder av ungdyr, og av andre dyreslag som sauer og geiter, måtte ikkje ligge så lenge. I staden for å legge skinnet i rennande vatn når det skulle røyte, var det stader der ein la det i stilleståande vatn. Ei vassfylt hole i ei myr kunne verte rekna som ein framifrå stad. Utover på 1800-talet kom kalk i bruk for å korte røytetida. Truleg lærde dei som barka heime dette frå bygdegarveria som det no vart ein del av. Når ein kjende at håra tok til å losne vart huda oppteken og håra avskrapa. Underlaget måtte vere jamt og glatt. Det vart gjerne brukt eit glatt kula bakhun. Til å skrape med vart det gjerne brukt eit kvest trestykke, eit tilforma bein, ein gamal utsliten ljå eller liknande.<ref name=Mehlum>Mehlum 1994</ref> Når håra var av var det mange som skrapa kjøtsida og.<ref name=Davik/> ==== Barkinga ==== Ulik type bork vart nytta alt etter kva ein rådde over og kva eigenskapar ein ville gi det ferdig barka lêret. Seljebork gav eit mjukare og lysare lêr enn eikebork og bjørkebork. Det har vore mange måtar å utføre sjølve barkinga på. Mange stader starta ein med ei tynn log. Dette var mykje for å få den fargen på lêret ein var ute etter. Om ein hadde huda rett i sterk oppløysing kunne ho vere barkebrend. Då vart ho så sterkt barka ytst at barkinga ikkje trengde heilt inn og det vart eit rått felt innerst som hadde lett for å rotne. Til skinnbarking måtte borken finfordelast. Han kunne verte sundslegen, malen på kvern eller høvla. Då vart ein stor grovstilt høvel, skytehøvelen, lagd over barkekaret. Så vart borken ført over tanna og høvla til flis.<ref name=Davik/> Før ein la huda i barkekaret, vart ho kløyvd etter ryggen. På botnen av karet vart det lagd rikeleg med bork. Så vart huda bretta ned i karet, ei halve i gangen. Mellom laga vart det lagt bork. Når alt som skulle barkast var i karet, vart det fylt opp med vatn slik at det stod over huda. Det vart arbeidd med huda for å forvisse seg om at barkelogen kom til alle stader. Område som vart liggande tørre vart råbarka. Det var dårleg lêr. Kor lenge huda låg i barkelog, vart avgjort av kor godt ho skulle barkast. Skulle lêret brukast til skinnklede, noko som var vanleg i fiskardistrikta langs kysten, måtte det vere att ei tynn rårand i midten. Denne gjorde huda vasstett, men ho vart og noko stiv. Gjennombarka huder er mjukare. Når huda var ferdig barka, vart ho skyld og skrapa på nytt. Så vart ho tørka. Tørkinga måtte gå seint, og det vart passa godt på så ikkje sola nådde i huda. Under andre verdskrigen vart det på nytt barka huder, særleg til skolêr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ;Bibliografi * [[Ove Arbo Høeg]]: ''Planter og tradisjon''. [[Universitetsforlaget]], 1975. * Gunnar Eldjarn og [[Jon Bojer Godal|Jon Godal]]: ''Åfjordbåten og Nordlandsbåten '' Bind 1 * Anja Hertzberg og Åsmund Kristiansen: [http://www.ships-preservation.com/db/index.php3?Lang=english&ID=Artikler&ID2=Vis&counter=6 Barking, smøring og talging av segl] ''Fartøyvern nr 5'' [[Hardanger Fartøyvernsenter]] * Hans Eirik Endal: ''Gamalt frå Davik''. Bremanger Sogenemnd/Bremanger Kulturstyre 1981 * Marit Holme Mehlum: ''Garving''. Teknologisk forlag 1994 * [[Reidar Djupedal]]: ''Gamle Selje''. [[Selja Forlag]] as 2009 == Sjå òg == *[[Barking av tømmer]] (fjerning av bork frå trestammar) ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fosen.fhs.no/slik-barker-du-seilduk/ Slik barker du seilduk] ved nettstaden til Fosen Folkehøgskole {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Handverk]] 4uuf8k5rhzmj33egmuis80sj1irzz8a 3653998 3653997 2026-05-19T18:00:17Z Ryvyly 41584 /* Smørjing */ 3653998 wikitext text/x-wiki [[Fil:Report of the Committee on leather for bookbinding (1905) (14591585460).jpg|mini|Lêr garva med bork frå ulike tre.]] [[Fil:Lohschälen im Eichenwald.webm|mini|Barking av tre i Bladersbach i Tyskland i 1976.]] [[Fil:Arbeidsgjeng arbeider ute med fisk. GBS.F.008243-00803.jpg|mini|Fiskearbeidsgjeng med ei rekkje tønner og barkekar. {{foto|Hans M. Skaugvold }}]] [[Fil:Barkekar funnet på Vestlandsbanken sin tomt i Bergen. Bf A 001316b.jpg|mini|Barkekar funne under utgraving på tomta til Vestlandsbanken i Bergen.]] '''Barking''' er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i [[bork]] som konserveringsmiddel. Barking, vegetabilsk [[garving]], av huder har vorte utført av bønder og fiskarar for å skaffe seg [[lêr]] til sko og skinnklede. == Borken == Bork av ulike tre kan brukast til barking. I Noreg har det vore vanlegast å bruke [[eik]] og [[bjørk]]. Men og andre [[lauvtre]] og [[gran]] har vore brukte. Likeeins har det vorte nytta grankonglar.<ref>Høeg 1975</ref> Når ein tek borken av eit tre, vil det døy. Difor har det vore vanleg at ein tek [[never]] samtidig som ein tek bork. Ein tek og gjerne heile treet til ved. Bork og never er lettast å få laus når det er sevje i treet. Juni og juli har vorte rekna som beste tida til dette, noko avhengig av kvar i landet ein held til. Ved å ringe rundt treet med kniv i 0,5–1 meters avstand og så lage eit loddbeint snitt mellom ringane, kan ein flå borken av stamma. Borkerullane ein då får, må tørkast. Tørkinga bør gå så raskt som råd utan å verte for mykje utsett for direkte sol. Den tørka borken må knusast til bitar på 1–2&nbsp;cm før bruk. Det kan gjerast ved at han vert knust i ein sekk eller ved bruk av kompostkvern. Tørr bork kan lagrast i fleire år. == Barkekar == For barking av segl, [[fangstgarn|garn]] og [[not|nøter]] trengst det store kar. Gamle barkekar er [[Lagge|lagga]]. Dei er runde, og kan ta meir enn 400 liter. Eit slikt kar vert òg kalla ein barkeså. == Barking av segl == [[Fil:Bergère de Domrémy.jpg|mini|Segl som er barka er kjenneteikna av ein raud farge.]] Segl av naturfiber; [[lin]], [[bomull]] og [[hamp]] må vernast mot rote. I tillegg vil barking gi seglet farge. Barking kan verte utført med eller utan varme. === Stå-barking === Når ein ikkje brukar varme til barkinga snakkar ein om stå-bark, syre-bark, sur-bark eller rå-bark. Ein blandar då like delar tørr bork og sjøvatn. Når denne blandinga står eit par veker vil ho gjære og sukkerinnhaldet vil verte redusert. Ein legg seglet i denne barkelogen og lèt det ligg i minst to dagar. Det er viktig at det ligg så jamt som råd. Når ein tek det opp og heng det til tørking går det nokre dagar for det får den endelege fargen. Barkelogen til stå-barking kan stå heile sommaren og nyttast når det er trong om det. Denne barkemåten har vorte nytta på nye segl og nytt tauverk. === Koke-barking === Ved kokbarking vert borken bløytt i sjøvatn i to veker. Det har vore vanleg å koke barkelogen i store [[støypejern]]gryter på ei grue. I mangel på slike gryter har det vorte brukt avskorne oljefat. Oppskrifter på barkelog kan variere ein del. Til 180 liters oljefat kan ein til dømes starte med 12&nbsp;kg knust, tørka bork og 85 liter sjøvatn. Når denne blandinga kokar, har ein i [[natriumkarbonat|soda]] for å gjere henne mindre sur. Ein pH-verdi på 6 er høveleg. Barkelogen vert gjerne kokt lenger for å få meir garvesyre ut av borken. Fargen vert no raud-lilla. Før ein slå logen over seglet, som ein brettar i barkekaret, har ein i tjøre. Då bør temperaturen vere kring 60 grader. Difor vert det blanda i meir sjøvatn. Ved for sterk varme vil tjøra beke seg i svarte klumpar, som kan forringe seglet. Er ho for kald løyser ho seg dårleg opp. Stundom vert det og hatt i [[lyse]] og [[talg]]. Det er viktig at heile seglet vert bløytt så det ikkje vert ubarka felt. Når heile seglet har kome i barkekaret kan ein legge i tau og andre ting ein vil ha barka. Så pressar ein alt ned med reine steinar. Dagen etter vert seglet teke opp. Då er fargen grå og lite tiltalande. Under tørking vil det verte fiolett. Når seglet er heilt turt vil det vere raudbrunt. Det er kjennemerke på eit godt barka segl. Segl som er i jamn bruk bør barkast med få års mellomrom. === Smørjing === Store og tunge segl som ein ikkje får ned i barkekaret, vert smurde. Smurningen vert laga ved at det først vert kokt barkelog. Ein har i soda og tjøre. Det vert og tilsett nokså mykje talg. Helst bør det vere [[hest]]etalg. Talga ein finn i mana på hesten har vorte rekna for den beste talga.<ref>Eldjarn og Godal</ref> Hestetalg er mjuk og oljeaktig også når ho er kald. For å få tjøre og feitt til å blande seg med smurningen har ein i pigmentpulver. Under smørjinga, som vert utført med kald smurning, ligg seglet flat utbretta. Smurningen gnir ein inn med hjelp av stive kostar. Helst bør begge sidene smørjast.<ref>A.Hertzberg og Å. Kristiansen</ref> == Barking av fiskevegn == Garn, nøter og anna [[vegn]] av naturfiber har vorte barka for at dei skal vare lenger. Barking gir og ein farge som gjer fiskereiskapen mindre synlege i vatnet. Til garn som skulle stå på sandbotn, har vore brukt bark frå [[osp]]. Han gir ikkje brunfarge. Ofte har det vorte brukt barkelog som det har vore barka segl i. Fiskarar har hatt eigne barkekar ved naust og andre stader der dei har arbeidd med garn og nøter. Desse kara har gjerne vore støypte i betong. Båtar vart og brukte til barkekar. Både stå-barking og koke-barking har vore brukt til slik barking. == Barking av huder == === Heimebarking === Når ein på gardane har hatt huder frå slakta dyr som ein ville lage til lêr, har desse i stor grad vorte heimebarka. Etter kvart som det vart lettare å nå i garveri og det vart vanleg å bruke andre materialar istaden for lêr, har det vorte slutt på heimebarking. ==== Røyting ==== Før huda vart barka måtte ho røytast. Det vil seie at håra vart fjerna. Det har vorte gjort ved å legge ho i vatn. Mange stader har det vore særlege røytehølar i ei elv der huder har vorte fest slik dei låg godt under i det rennande vatnet.<ref name=Davik>Endal 1981</ref> Etter om lag 4 veker, då ein hadde passa på at hudene låg skikkeleg, kunne ein vente at huda av ei vaksen ku røytte. Huder av ungdyr, og av andre dyreslag som sauer og geiter, måtte ikkje ligge så lenge. I staden for å legge skinnet i rennande vatn når det skulle røyte, var det stader der ein la det i stilleståande vatn. Ei vassfylt hole i ei myr kunne verte rekna som ein framifrå stad. Utover på 1800-talet kom kalk i bruk for å korte røytetida. Truleg lærde dei som barka heime dette frå bygdegarveria som det no vart ein del av. Når ein kjende at håra tok til å losne vart huda oppteken og håra avskrapa. Underlaget måtte vere jamt og glatt. Det vart gjerne brukt eit glatt kula bakhun. Til å skrape med vart det gjerne brukt eit kvest trestykke, eit tilforma bein, ein gamal utsliten ljå eller liknande.<ref name=Mehlum>Mehlum 1994</ref> Når håra var av var det mange som skrapa kjøtsida og.<ref name=Davik/> ==== Barkinga ==== Ulik type bork vart nytta alt etter kva ein rådde over og kva eigenskapar ein ville gi det ferdig barka lêret. Seljebork gav eit mjukare og lysare lêr enn eikebork og bjørkebork. Det har vore mange måtar å utføre sjølve barkinga på. Mange stader starta ein med ei tynn log. Dette var mykje for å få den fargen på lêret ein var ute etter. Om ein hadde huda rett i sterk oppløysing kunne ho vere barkebrend. Då vart ho så sterkt barka ytst at barkinga ikkje trengde heilt inn og det vart eit rått felt innerst som hadde lett for å rotne. Til skinnbarking måtte borken finfordelast. Han kunne verte sundslegen, malen på kvern eller høvla. Då vart ein stor grovstilt høvel, skytehøvelen, lagd over barkekaret. Så vart borken ført over tanna og høvla til flis.<ref name=Davik/> Før ein la huda i barkekaret, vart ho kløyvd etter ryggen. På botnen av karet vart det lagd rikeleg med bork. Så vart huda bretta ned i karet, ei halve i gangen. Mellom laga vart det lagt bork. Når alt som skulle barkast var i karet, vart det fylt opp med vatn slik at det stod over huda. Det vart arbeidd med huda for å forvisse seg om at barkelogen kom til alle stader. Område som vart liggande tørre vart råbarka. Det var dårleg lêr. Kor lenge huda låg i barkelog, vart avgjort av kor godt ho skulle barkast. Skulle lêret brukast til skinnklede, noko som var vanleg i fiskardistrikta langs kysten, måtte det vere att ei tynn rårand i midten. Denne gjorde huda vasstett, men ho vart og noko stiv. Gjennombarka huder er mjukare. Når huda var ferdig barka, vart ho skyld og skrapa på nytt. Så vart ho tørka. Tørkinga måtte gå seint, og det vart passa godt på så ikkje sola nådde i huda. Under andre verdskrigen vart det på nytt barka huder, særleg til skolêr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ;Bibliografi * [[Ove Arbo Høeg]]: ''Planter og tradisjon''. [[Universitetsforlaget]], 1975. * Gunnar Eldjarn og [[Jon Bojer Godal|Jon Godal]]: ''Åfjordbåten og Nordlandsbåten '' Bind 1 * Anja Hertzberg og Åsmund Kristiansen: [http://www.ships-preservation.com/db/index.php3?Lang=english&ID=Artikler&ID2=Vis&counter=6 Barking, smøring og talging av segl] ''Fartøyvern nr 5'' [[Hardanger Fartøyvernsenter]] * Hans Eirik Endal: ''Gamalt frå Davik''. Bremanger Sogenemnd/Bremanger Kulturstyre 1981 * Marit Holme Mehlum: ''Garving''. Teknologisk forlag 1994 * [[Reidar Djupedal]]: ''Gamle Selje''. [[Selja Forlag]] as 2009 == Sjå òg == *[[Barking av tømmer]] (fjerning av bork frå trestammar) ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fosen.fhs.no/slik-barker-du-seilduk/ Slik barker du seilduk] ved nettstaden til Fosen Folkehøgskole {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Handverk]] oqdawudnvrp3mt5hmb5qyf1owyah0yz 3653999 3653998 2026-05-19T18:00:54Z Ryvyly 41584 /* Koke-barking */ 3653999 wikitext text/x-wiki [[Fil:Report of the Committee on leather for bookbinding (1905) (14591585460).jpg|mini|Lêr garva med bork frå ulike tre.]] [[Fil:Lohschälen im Eichenwald.webm|mini|Barking av tre i Bladersbach i Tyskland i 1976.]] [[Fil:Arbeidsgjeng arbeider ute med fisk. GBS.F.008243-00803.jpg|mini|Fiskearbeidsgjeng med ei rekkje tønner og barkekar. {{foto|Hans M. Skaugvold }}]] [[Fil:Barkekar funnet på Vestlandsbanken sin tomt i Bergen. Bf A 001316b.jpg|mini|Barkekar funne under utgraving på tomta til Vestlandsbanken i Bergen.]] '''Barking''' er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i [[bork]] som konserveringsmiddel. Barking, vegetabilsk [[garving]], av huder har vorte utført av bønder og fiskarar for å skaffe seg [[lêr]] til sko og skinnklede. == Borken == Bork av ulike tre kan brukast til barking. I Noreg har det vore vanlegast å bruke [[eik]] og [[bjørk]]. Men og andre [[lauvtre]] og [[gran]] har vore brukte. Likeeins har det vorte nytta grankonglar.<ref>Høeg 1975</ref> Når ein tek borken av eit tre, vil det døy. Difor har det vore vanleg at ein tek [[never]] samtidig som ein tek bork. Ein tek og gjerne heile treet til ved. Bork og never er lettast å få laus når det er sevje i treet. Juni og juli har vorte rekna som beste tida til dette, noko avhengig av kvar i landet ein held til. Ved å ringe rundt treet med kniv i 0,5–1 meters avstand og så lage eit loddbeint snitt mellom ringane, kan ein flå borken av stamma. Borkerullane ein då får, må tørkast. Tørkinga bør gå så raskt som råd utan å verte for mykje utsett for direkte sol. Den tørka borken må knusast til bitar på 1–2&nbsp;cm før bruk. Det kan gjerast ved at han vert knust i ein sekk eller ved bruk av kompostkvern. Tørr bork kan lagrast i fleire år. == Barkekar == For barking av segl, [[fangstgarn|garn]] og [[not|nøter]] trengst det store kar. Gamle barkekar er [[Lagge|lagga]]. Dei er runde, og kan ta meir enn 400 liter. Eit slikt kar vert òg kalla ein barkeså. == Barking av segl == [[Fil:Bergère de Domrémy.jpg|mini|Segl som er barka er kjenneteikna av ein raud farge.]] Segl av naturfiber; [[lin]], [[bomull]] og [[hamp]] må vernast mot rote. I tillegg vil barking gi seglet farge. Barking kan verte utført med eller utan varme. === Stå-barking === Når ein ikkje brukar varme til barkinga snakkar ein om stå-bark, syre-bark, sur-bark eller rå-bark. Ein blandar då like delar tørr bork og sjøvatn. Når denne blandinga står eit par veker vil ho gjære og sukkerinnhaldet vil verte redusert. Ein legg seglet i denne barkelogen og lèt det ligg i minst to dagar. Det er viktig at det ligg så jamt som råd. Når ein tek det opp og heng det til tørking går det nokre dagar for det får den endelege fargen. Barkelogen til stå-barking kan stå heile sommaren og nyttast når det er trong om det. Denne barkemåten har vorte nytta på nye segl og nytt tauverk. === Koke-barking === Ved kokbarking vert borken bløytt i sjøvatn i to veker. Det har vore vanleg å koke barkelogen i store [[støypejern]]gryter på ei grue. I mangel på slike gryter har det vorte brukt avskorne oljefat. Oppskrifter på barkelog kan variere ein del. Til 180 liters oljefat kan ein til dømes starte med 12&nbsp;kg knust, tørka bork og 85 liter sjøvatn. Når denne blandinga kokar, har ein i [[natriumkarbonat|soda]] for å gjere henne mindre sur. Ein pH-verdi på 6 er høveleg. Barkelogen vert gjerne kokt lenger for å få meir garvesyre ut av borken. Fargen vert no raud-lilla. Før ein slå logen over seglet, som ein brettar i barkekaret, har ein i tjøre. Då bør temperaturen vere kring 60 grader. Difor vert det blanda i meir sjøvatn. Ved for sterk varme vil tjøra beke seg i svarte klumpar, som kan forringe seglet. Er ho for kald løyser ho seg dårleg opp. Stundom vert det og hatt i [[lyse]] og [[talg]]. Det er viktig at heile seglet vert bløytt så det ikkje vert ubarka felt. Når heile seglet har kome i barkekaret, kan ein legge i tau og andre ting ein vil ha barka. Så pressar ein alt ned med reine steinar. Dagen etter vert seglet teke opp. Då er fargen grå og lite tiltalande. Under tørking vil det verte fiolett. Når seglet er heilt turt vil det vere raudbrunt. Det er kjennemerke på eit godt barka segl. Segl som er i jamn bruk bør barkast med få års mellomrom. === Smørjing === Store og tunge segl som ein ikkje får ned i barkekaret, vert smurde. Smurningen vert laga ved at det først vert kokt barkelog. Ein har i soda og tjøre. Det vert og tilsett nokså mykje talg. Helst bør det vere [[hest]]etalg. Talga ein finn i mana på hesten har vorte rekna for den beste talga.<ref>Eldjarn og Godal</ref> Hestetalg er mjuk og oljeaktig også når ho er kald. For å få tjøre og feitt til å blande seg med smurningen har ein i pigmentpulver. Under smørjinga, som vert utført med kald smurning, ligg seglet flat utbretta. Smurningen gnir ein inn med hjelp av stive kostar. Helst bør begge sidene smørjast.<ref>A.Hertzberg og Å. Kristiansen</ref> == Barking av fiskevegn == Garn, nøter og anna [[vegn]] av naturfiber har vorte barka for at dei skal vare lenger. Barking gir og ein farge som gjer fiskereiskapen mindre synlege i vatnet. Til garn som skulle stå på sandbotn, har vore brukt bark frå [[osp]]. Han gir ikkje brunfarge. Ofte har det vorte brukt barkelog som det har vore barka segl i. Fiskarar har hatt eigne barkekar ved naust og andre stader der dei har arbeidd med garn og nøter. Desse kara har gjerne vore støypte i betong. Båtar vart og brukte til barkekar. Både stå-barking og koke-barking har vore brukt til slik barking. == Barking av huder == === Heimebarking === Når ein på gardane har hatt huder frå slakta dyr som ein ville lage til lêr, har desse i stor grad vorte heimebarka. Etter kvart som det vart lettare å nå i garveri og det vart vanleg å bruke andre materialar istaden for lêr, har det vorte slutt på heimebarking. ==== Røyting ==== Før huda vart barka måtte ho røytast. Det vil seie at håra vart fjerna. Det har vorte gjort ved å legge ho i vatn. Mange stader har det vore særlege røytehølar i ei elv der huder har vorte fest slik dei låg godt under i det rennande vatnet.<ref name=Davik>Endal 1981</ref> Etter om lag 4 veker, då ein hadde passa på at hudene låg skikkeleg, kunne ein vente at huda av ei vaksen ku røytte. Huder av ungdyr, og av andre dyreslag som sauer og geiter, måtte ikkje ligge så lenge. I staden for å legge skinnet i rennande vatn når det skulle røyte, var det stader der ein la det i stilleståande vatn. Ei vassfylt hole i ei myr kunne verte rekna som ein framifrå stad. Utover på 1800-talet kom kalk i bruk for å korte røytetida. Truleg lærde dei som barka heime dette frå bygdegarveria som det no vart ein del av. Når ein kjende at håra tok til å losne vart huda oppteken og håra avskrapa. Underlaget måtte vere jamt og glatt. Det vart gjerne brukt eit glatt kula bakhun. Til å skrape med vart det gjerne brukt eit kvest trestykke, eit tilforma bein, ein gamal utsliten ljå eller liknande.<ref name=Mehlum>Mehlum 1994</ref> Når håra var av var det mange som skrapa kjøtsida og.<ref name=Davik/> ==== Barkinga ==== Ulik type bork vart nytta alt etter kva ein rådde over og kva eigenskapar ein ville gi det ferdig barka lêret. Seljebork gav eit mjukare og lysare lêr enn eikebork og bjørkebork. Det har vore mange måtar å utføre sjølve barkinga på. Mange stader starta ein med ei tynn log. Dette var mykje for å få den fargen på lêret ein var ute etter. Om ein hadde huda rett i sterk oppløysing kunne ho vere barkebrend. Då vart ho så sterkt barka ytst at barkinga ikkje trengde heilt inn og det vart eit rått felt innerst som hadde lett for å rotne. Til skinnbarking måtte borken finfordelast. Han kunne verte sundslegen, malen på kvern eller høvla. Då vart ein stor grovstilt høvel, skytehøvelen, lagd over barkekaret. Så vart borken ført over tanna og høvla til flis.<ref name=Davik/> Før ein la huda i barkekaret, vart ho kløyvd etter ryggen. På botnen av karet vart det lagd rikeleg med bork. Så vart huda bretta ned i karet, ei halve i gangen. Mellom laga vart det lagt bork. Når alt som skulle barkast var i karet, vart det fylt opp med vatn slik at det stod over huda. Det vart arbeidd med huda for å forvisse seg om at barkelogen kom til alle stader. Område som vart liggande tørre vart råbarka. Det var dårleg lêr. Kor lenge huda låg i barkelog, vart avgjort av kor godt ho skulle barkast. Skulle lêret brukast til skinnklede, noko som var vanleg i fiskardistrikta langs kysten, måtte det vere att ei tynn rårand i midten. Denne gjorde huda vasstett, men ho vart og noko stiv. Gjennombarka huder er mjukare. Når huda var ferdig barka, vart ho skyld og skrapa på nytt. Så vart ho tørka. Tørkinga måtte gå seint, og det vart passa godt på så ikkje sola nådde i huda. Under andre verdskrigen vart det på nytt barka huder, særleg til skolêr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ;Bibliografi * [[Ove Arbo Høeg]]: ''Planter og tradisjon''. [[Universitetsforlaget]], 1975. * Gunnar Eldjarn og [[Jon Bojer Godal|Jon Godal]]: ''Åfjordbåten og Nordlandsbåten '' Bind 1 * Anja Hertzberg og Åsmund Kristiansen: [http://www.ships-preservation.com/db/index.php3?Lang=english&ID=Artikler&ID2=Vis&counter=6 Barking, smøring og talging av segl] ''Fartøyvern nr 5'' [[Hardanger Fartøyvernsenter]] * Hans Eirik Endal: ''Gamalt frå Davik''. Bremanger Sogenemnd/Bremanger Kulturstyre 1981 * Marit Holme Mehlum: ''Garving''. Teknologisk forlag 1994 * [[Reidar Djupedal]]: ''Gamle Selje''. [[Selja Forlag]] as 2009 == Sjå òg == *[[Barking av tømmer]] (fjerning av bork frå trestammar) ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fosen.fhs.no/slik-barker-du-seilduk/ Slik barker du seilduk] ved nettstaden til Fosen Folkehøgskole {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Handverk]] ktmnowh8u7zni7fwwuq9fu1vxlug94y 3654000 3653999 2026-05-19T18:02:06Z Ryvyly 41584 /* Stå-barking */ 3654000 wikitext text/x-wiki [[Fil:Report of the Committee on leather for bookbinding (1905) (14591585460).jpg|mini|Lêr garva med bork frå ulike tre.]] [[Fil:Lohschälen im Eichenwald.webm|mini|Barking av tre i Bladersbach i Tyskland i 1976.]] [[Fil:Arbeidsgjeng arbeider ute med fisk. GBS.F.008243-00803.jpg|mini|Fiskearbeidsgjeng med ei rekkje tønner og barkekar. {{foto|Hans M. Skaugvold }}]] [[Fil:Barkekar funnet på Vestlandsbanken sin tomt i Bergen. Bf A 001316b.jpg|mini|Barkekar funne under utgraving på tomta til Vestlandsbanken i Bergen.]] '''Barking''' er ein konserveringsprosess som vert brukt for å gjere [[hud]]er, [[segl]] og fiskereiskapar av [[naturfiber]] haldbare. Ein nyttar garvesyra i [[bork]] som konserveringsmiddel. Barking, vegetabilsk [[garving]], av huder har vorte utført av bønder og fiskarar for å skaffe seg [[lêr]] til sko og skinnklede. == Borken == Bork av ulike tre kan brukast til barking. I Noreg har det vore vanlegast å bruke [[eik]] og [[bjørk]]. Men og andre [[lauvtre]] og [[gran]] har vore brukte. Likeeins har det vorte nytta grankonglar.<ref>Høeg 1975</ref> Når ein tek borken av eit tre, vil det døy. Difor har det vore vanleg at ein tek [[never]] samtidig som ein tek bork. Ein tek og gjerne heile treet til ved. Bork og never er lettast å få laus når det er sevje i treet. Juni og juli har vorte rekna som beste tida til dette, noko avhengig av kvar i landet ein held til. Ved å ringe rundt treet med kniv i 0,5–1 meters avstand og så lage eit loddbeint snitt mellom ringane, kan ein flå borken av stamma. Borkerullane ein då får, må tørkast. Tørkinga bør gå så raskt som råd utan å verte for mykje utsett for direkte sol. Den tørka borken må knusast til bitar på 1–2&nbsp;cm før bruk. Det kan gjerast ved at han vert knust i ein sekk eller ved bruk av kompostkvern. Tørr bork kan lagrast i fleire år. == Barkekar == For barking av segl, [[fangstgarn|garn]] og [[not|nøter]] trengst det store kar. Gamle barkekar er [[Lagge|lagga]]. Dei er runde, og kan ta meir enn 400 liter. Eit slikt kar vert òg kalla ein barkeså. == Barking av segl == [[Fil:Bergère de Domrémy.jpg|mini|Segl som er barka er kjenneteikna av ein raud farge.]] Segl av naturfiber; [[lin]], [[bomull]] og [[hamp]] må vernast mot rote. I tillegg vil barking gi seglet farge. Barking kan verte utført med eller utan varme. === Stå-barking === Når ein ikkje brukar varme til barkinga, snakkar ein om stå-bark, syre-bark, sur-bark eller rå-bark. Ein blandar då like delar tørr bork og sjøvatn. Når denne blandinga står eit par veker vil ho gjære og sukkerinnhaldet vil verte redusert. Ein legg seglet i denne barkelogen og lèt det ligg i minst to dagar. Det er viktig at det ligg så jamt som råd. Når ein tek det opp og heng det til tørking går det nokre dagar for det får den endelege fargen. Barkelogen til stå-barking kan stå heile sommaren og nyttast når det er trong om det. Denne barkemåten har vorte nytta på nye segl og nytt tauverk. === Koke-barking === Ved kokbarking vert borken bløytt i sjøvatn i to veker. Det har vore vanleg å koke barkelogen i store [[støypejern]]gryter på ei grue. I mangel på slike gryter har det vorte brukt avskorne oljefat. Oppskrifter på barkelog kan variere ein del. Til 180 liters oljefat kan ein til dømes starte med 12&nbsp;kg knust, tørka bork og 85 liter sjøvatn. Når denne blandinga kokar, har ein i [[natriumkarbonat|soda]] for å gjere henne mindre sur. Ein pH-verdi på 6 er høveleg. Barkelogen vert gjerne kokt lenger for å få meir garvesyre ut av borken. Fargen vert no raud-lilla. Før ein slå logen over seglet, som ein brettar i barkekaret, har ein i tjøre. Då bør temperaturen vere kring 60 grader. Difor vert det blanda i meir sjøvatn. Ved for sterk varme vil tjøra beke seg i svarte klumpar, som kan forringe seglet. Er ho for kald løyser ho seg dårleg opp. Stundom vert det og hatt i [[lyse]] og [[talg]]. Det er viktig at heile seglet vert bløytt så det ikkje vert ubarka felt. Når heile seglet har kome i barkekaret, kan ein legge i tau og andre ting ein vil ha barka. Så pressar ein alt ned med reine steinar. Dagen etter vert seglet teke opp. Då er fargen grå og lite tiltalande. Under tørking vil det verte fiolett. Når seglet er heilt turt vil det vere raudbrunt. Det er kjennemerke på eit godt barka segl. Segl som er i jamn bruk bør barkast med få års mellomrom. === Smørjing === Store og tunge segl som ein ikkje får ned i barkekaret, vert smurde. Smurningen vert laga ved at det først vert kokt barkelog. Ein har i soda og tjøre. Det vert og tilsett nokså mykje talg. Helst bør det vere [[hest]]etalg. Talga ein finn i mana på hesten har vorte rekna for den beste talga.<ref>Eldjarn og Godal</ref> Hestetalg er mjuk og oljeaktig også når ho er kald. For å få tjøre og feitt til å blande seg med smurningen har ein i pigmentpulver. Under smørjinga, som vert utført med kald smurning, ligg seglet flat utbretta. Smurningen gnir ein inn med hjelp av stive kostar. Helst bør begge sidene smørjast.<ref>A.Hertzberg og Å. Kristiansen</ref> == Barking av fiskevegn == Garn, nøter og anna [[vegn]] av naturfiber har vorte barka for at dei skal vare lenger. Barking gir og ein farge som gjer fiskereiskapen mindre synlege i vatnet. Til garn som skulle stå på sandbotn, har vore brukt bark frå [[osp]]. Han gir ikkje brunfarge. Ofte har det vorte brukt barkelog som det har vore barka segl i. Fiskarar har hatt eigne barkekar ved naust og andre stader der dei har arbeidd med garn og nøter. Desse kara har gjerne vore støypte i betong. Båtar vart og brukte til barkekar. Både stå-barking og koke-barking har vore brukt til slik barking. == Barking av huder == === Heimebarking === Når ein på gardane har hatt huder frå slakta dyr som ein ville lage til lêr, har desse i stor grad vorte heimebarka. Etter kvart som det vart lettare å nå i garveri og det vart vanleg å bruke andre materialar istaden for lêr, har det vorte slutt på heimebarking. ==== Røyting ==== Før huda vart barka måtte ho røytast. Det vil seie at håra vart fjerna. Det har vorte gjort ved å legge ho i vatn. Mange stader har det vore særlege røytehølar i ei elv der huder har vorte fest slik dei låg godt under i det rennande vatnet.<ref name=Davik>Endal 1981</ref> Etter om lag 4 veker, då ein hadde passa på at hudene låg skikkeleg, kunne ein vente at huda av ei vaksen ku røytte. Huder av ungdyr, og av andre dyreslag som sauer og geiter, måtte ikkje ligge så lenge. I staden for å legge skinnet i rennande vatn når det skulle røyte, var det stader der ein la det i stilleståande vatn. Ei vassfylt hole i ei myr kunne verte rekna som ein framifrå stad. Utover på 1800-talet kom kalk i bruk for å korte røytetida. Truleg lærde dei som barka heime dette frå bygdegarveria som det no vart ein del av. Når ein kjende at håra tok til å losne vart huda oppteken og håra avskrapa. Underlaget måtte vere jamt og glatt. Det vart gjerne brukt eit glatt kula bakhun. Til å skrape med vart det gjerne brukt eit kvest trestykke, eit tilforma bein, ein gamal utsliten ljå eller liknande.<ref name=Mehlum>Mehlum 1994</ref> Når håra var av var det mange som skrapa kjøtsida og.<ref name=Davik/> ==== Barkinga ==== Ulik type bork vart nytta alt etter kva ein rådde over og kva eigenskapar ein ville gi det ferdig barka lêret. Seljebork gav eit mjukare og lysare lêr enn eikebork og bjørkebork. Det har vore mange måtar å utføre sjølve barkinga på. Mange stader starta ein med ei tynn log. Dette var mykje for å få den fargen på lêret ein var ute etter. Om ein hadde huda rett i sterk oppløysing kunne ho vere barkebrend. Då vart ho så sterkt barka ytst at barkinga ikkje trengde heilt inn og det vart eit rått felt innerst som hadde lett for å rotne. Til skinnbarking måtte borken finfordelast. Han kunne verte sundslegen, malen på kvern eller høvla. Då vart ein stor grovstilt høvel, skytehøvelen, lagd over barkekaret. Så vart borken ført over tanna og høvla til flis.<ref name=Davik/> Før ein la huda i barkekaret, vart ho kløyvd etter ryggen. På botnen av karet vart det lagd rikeleg med bork. Så vart huda bretta ned i karet, ei halve i gangen. Mellom laga vart det lagt bork. Når alt som skulle barkast var i karet, vart det fylt opp med vatn slik at det stod over huda. Det vart arbeidd med huda for å forvisse seg om at barkelogen kom til alle stader. Område som vart liggande tørre vart råbarka. Det var dårleg lêr. Kor lenge huda låg i barkelog, vart avgjort av kor godt ho skulle barkast. Skulle lêret brukast til skinnklede, noko som var vanleg i fiskardistrikta langs kysten, måtte det vere att ei tynn rårand i midten. Denne gjorde huda vasstett, men ho vart og noko stiv. Gjennombarka huder er mjukare. Når huda var ferdig barka, vart ho skyld og skrapa på nytt. Så vart ho tørka. Tørkinga måtte gå seint, og det vart passa godt på så ikkje sola nådde i huda. Under andre verdskrigen vart det på nytt barka huder, særleg til skolêr. == Kjelder == {{fotnoteliste}} ;Bibliografi * [[Ove Arbo Høeg]]: ''Planter og tradisjon''. [[Universitetsforlaget]], 1975. * Gunnar Eldjarn og [[Jon Bojer Godal|Jon Godal]]: ''Åfjordbåten og Nordlandsbåten '' Bind 1 * Anja Hertzberg og Åsmund Kristiansen: [http://www.ships-preservation.com/db/index.php3?Lang=english&ID=Artikler&ID2=Vis&counter=6 Barking, smøring og talging av segl] ''Fartøyvern nr 5'' [[Hardanger Fartøyvernsenter]] * Hans Eirik Endal: ''Gamalt frå Davik''. Bremanger Sogenemnd/Bremanger Kulturstyre 1981 * Marit Holme Mehlum: ''Garving''. Teknologisk forlag 1994 * [[Reidar Djupedal]]: ''Gamle Selje''. [[Selja Forlag]] as 2009 == Sjå òg == *[[Barking av tømmer]] (fjerning av bork frå trestammar) ==Bakgrunnsstoff== *[https://www.fosen.fhs.no/slik-barker-du-seilduk/ Slik barker du seilduk] ved nettstaden til Fosen Folkehøgskole {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Handverk]] lqz7nd6fnoexs9odkti4laeudoh65u1 0 148265 3654009 3432740 2026-05-19T18:35:12Z Ryvyly 41584 3654009 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Grünspecht Picus viridis.jpg | bilettekst = Vaksen ho av grønspett. }} Ei '''grønspette''' eller ein '''grønspett''' (''Picus viridis'') er ein [[fugl]] i [[spettefamilien]]. Grønspetta er [[standfugl]] i heile utbreiingsområdet sitt, som omfattar det vestre og sørvestre [[Asia]], samt det meste av Europa. Grønspetta høyrer til slekta ''Picus'', spetter med grøngrå fjørdrakt. Kjønna er jamstore. Både hoa og hannen kan, saman med den grøngrå drakta, kjennast på den raude issa og nakken. Den dagaktive grønspetta held seg ofte på marka, i motsetnad til dei fleste andre spettar. Hovudføda er [[maur]] som ho fangar med den 10 cm lange tunga. == Utsjånad == Grønspetta er om lag 32 cm lang og vert opp til 52 cm mellom vengjespissane. Oversida er mørkt grøn, undersida bleikt grågrøn. Overgumpen er lysande grøngul, noko som visast godt i flukt. Begge kjønn har raud isse og nakke og svart mustasjestrek (hannen med raudt i midten), som går frå nebbet til bakom auga. Øyredekkfjør, hake og strupe er derimot kvitaktige. Vengene er vatra i brunsvart, gult eller brunkvitt. Stjertfjøra er grøngrå med svartaktige render. Skilnadene mellom kjønna er små. Hos hannen er kinnflekken raud med svart kant, hos hoa einsfarga svart. Grønspetta sine auge er blåaktig kvite, nebb og føter blygrå. Hann og ho er like store og veg like mykje. Ungfugldrakta skil seg frå dei vaksne si. Ho er mykje mattare. Sidene på hovudet, saman med halsen og undersida på kroppen, har nesten kvit grunntone med mørk vatring og mørke render. Dei raude partia på hovudet viser lite att og er oftast oppblanda med grå flekkar. Vengane og oversida på kroppen har også tydeleg kvit vatring. Ungfuglane får gradvis ei vaksen fjørdrakt, og allereie første haust er denne ferdig. Grønspetta liknar den noko mindre [[gråspett]]a som til del er utbreidd i same områda. Til skilnad frå denne har grønspetta grovare nebb, og meir svarte parti i ansiktet. Gråspetta har grått hovud, mørkeraude auge og berre ein smal svart mustasjestrek. Gråspetta manglar også raudt på issen, og berre hannen har raudt i panna. Hoa manglar raudt på hovudet. Ofte gir biotopen svar på kva slags fugl ein treffer på. Gråspetta er ikkje utbreidd i det nordvestre Mellom-Europa og er sterkare knytt til fjell og skog enn grønspetta. == Læte == Grønspetta trommar sjeldnare enn mange andre spetteartar, og lyden er svak og uregelmessig. Den markande revirsongen er meir påfallande. Denne vert framført av begge kjønna, men mest intensivt av hannen. Songen læt som eit høgt skratt (''"kly-kly-kly-kly-kly-kly-kly"''). Denne lyden er sett saman av opp til 20 stavingar, held seg på ei tonehøgd og kjem raskare og litt svakare mot. Ei tostava slutt (''kly-yck'') er vanleg. Gråspetta har ein svært lik låt, men er reinare og ligg høgare i tonen. Denne fuglen sine strofer fell i tonehøgd og vert både svakare og meir langsam mot slutten. Når grønspetta landar ytrar ho ofte eit skarpt ''kjakk'', iblant '"kjykk"'', som vert oppatteke til eit fleirstava ''"kjykk-kjykk-kjykk-kjykk"'' når fuglen vert uroa eller er aggressiv. == Utbreiing, biotop og taksonomi == Grønspetta finst i heile [[Europa]], frå det sørlege [[Skandinavia]] og [[øya Storbritannia|Storbritannia]] over størsteparten av det europeiske fastlandet og austover gjennom [[Litleasia]] til [[Kaukasus]] og vidare til [[Iran]]. I [[Finland]] er fuglen uvanleg. I [[Danmark]] held spetta til på [[Jylland]] og [[Fyn]]. I den [[boreal]]e [[barskog]]sonen i nord, og i dei turre stroka i sør er grønspetta fåtalig. Grønspetta og flyttar seg berre korte strekningar gjennom vinteren. Fuglen likar best halvopne landskap med vidstrekte lauvskogar, framfor alt skogkantar. På grunn av spesialiseringa på marklevande [[maur]] er grønspetta sårbar for strenge vintrar med djup snø. Til vanleg vert grønspetta delt inn i fire underartar: * ''Picus viridis viridis'' hekkar i Europa. * ''Picus viridis sharpei'' hekkar på den [[Iberia|Iberiske halvøya]] og lengst sør i [[Frankrike]]. Underarten manglar den svarte teikninga rundt auga. * ''Picus viridis innominatus'' hekkar i sør og sørvest i [[Iran]]. * ''Picus viridis karelini'' hekkar frå [[Italia]], gjennom [[Balkan]], [[Bulgaria]], [[Litleasia]], [[Kaukasus]] og det nordlege Iran. === Utbreiing i Noreg === Fuglen er vanleg i delar av [[Austlandet]], [[Sørlandet]] og [[Vestlandet]], meir spreidd i [[Trøndelag]] og sjeldan på [[Helgeland]]. Tettast bestand finst i sørvende lier i fjordstroka. Arten er knytt til gammal lauv- og blandingsskog. Tilplanting med gran og gjengroing av husdyrbeite påverkar grønspetta negativt. == Hekking == [[Fil:PicVert Femelle et Jeune-Remy BPL.jpg|thumb|Ei ho og ein ungfugl fotografert i [[Ille et Vilaine]] i Frankrike i august.]] [[File:Picus viridis MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Miramas.jpg|thumb|''Picus viridis '']] Grønspetta vert kjønnsmoden i første leveåret. Allereie i januar gir hannane frå seg dei første lokkeropa. Dette tiltek i februar. I mindre grad enn andre spetter brukar grønspetta tromming for å hevde revir. I mai legg hoa 5-8 kvite [[egg]] i holrom i tre. Desse holroma er gjerne slike som andre spetteartar har hakka ut. Favorittreet er [[osp]], men andre treslag vert også brukt. Om paret ikkje finn passande trehol hakkar dei sjølve ut eit hol i eit morke tre, passande høgd er to meter over marka. Egga vert ruga i 14-17 døgn. Ungane vert fora med [[maur]] og maur[[pupper]] som grønspetta samlar opp i kjertelmagen sin for å minske talet på foringsbesøk. Etter 23-27 døgn flyg ungane ut. Foreldra held fram med å mate dei nokre veker til. == Føde == Av spettene våre er grønspetta den som er mest spesialisert på marklevande maur. Fuglen tek mauren som samlar seg i store skarar for å angripe inntrengaren. Grønspetta har ei ti centimeter lang tunge som ho sender inn i maurgangane. Kort etter soloppgang søker spetta inn på enger og beitemarkar med lausare jord for å bore fleire centimeter lange hol med nebben. Blant dei mange maurartane som vert fanga er raud skogmaur. Om vinteren grev grønspetta tunnelar i snøen for å nå maurtuene. Vidare grev ho seg djupt ned i tuene for å ta maurane som ligg i vinterdvale. Desse tunnelane kan verte meir enn ein halv meter lange. Spesielt om vinteren oppsøker spetta klippeveggar, tak, husveggar og leidningsmaster. Her leitar ho etter [[leddyr]] som overvintrar i sprekker, framfor alt [[fluger]], [[mygg]] og [[edderkoppar]]. Grønspetta hakkar i blant fram [[biller]] og billelarver under borken på tre. Markar inngår sjeldan i føda. Til tider et grønspetta bær, til dømes på [[rogn]]. == Kjelder== * Svensk Wikipedia * Norsk Fugleatlas, 1994 * [http://www.sr.se/sida/default.aspx?ProgramId=3275 Sveriges Radio: P2-fågeln] [http://www.sr.se/sida/gruppsida.aspx?programid=3275&grupp=6551&artikel=2776282 '''- Gröngöling'''] [http://www.sr.se/webbradio/?type=db&Id=1436856&BroadcastDate=&IsBlock=0 - Läte] ==Bakgrunnsstoff == {{commons|Picus viridis}} * [http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08560 Dansk ornitologisk forening] * [http://www.spechte-online.de/content/wissen/themen/spechtarten.html Spechte online – mit Filmsequenz und Soundbeispielen zum Grünspecht (Real Video und Audio)] * [http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html Grünspecht im Naturlexikon – mit einigen sehr guten Bildern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152309/http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html |date=2007-09-30 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Spettefamilien]] sguj90ofq8onl3t96i61fem49xbkts9 3654010 3654009 2026-05-19T18:35:46Z Ryvyly 41584 Ryvyly flytte sida [[Grønspett]] til [[Grønspette]]: Ordet er brukt som hokjønn gjennom heile artikkelen 3654009 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Grünspecht Picus viridis.jpg | bilettekst = Vaksen ho av grønspett. }} Ei '''grønspette''' eller ein '''grønspett''' (''Picus viridis'') er ein [[fugl]] i [[spettefamilien]]. Grønspetta er [[standfugl]] i heile utbreiingsområdet sitt, som omfattar det vestre og sørvestre [[Asia]], samt det meste av Europa. Grønspetta høyrer til slekta ''Picus'', spetter med grøngrå fjørdrakt. Kjønna er jamstore. Både hoa og hannen kan, saman med den grøngrå drakta, kjennast på den raude issa og nakken. Den dagaktive grønspetta held seg ofte på marka, i motsetnad til dei fleste andre spettar. Hovudføda er [[maur]] som ho fangar med den 10 cm lange tunga. == Utsjånad == Grønspetta er om lag 32 cm lang og vert opp til 52 cm mellom vengjespissane. Oversida er mørkt grøn, undersida bleikt grågrøn. Overgumpen er lysande grøngul, noko som visast godt i flukt. Begge kjønn har raud isse og nakke og svart mustasjestrek (hannen med raudt i midten), som går frå nebbet til bakom auga. Øyredekkfjør, hake og strupe er derimot kvitaktige. Vengene er vatra i brunsvart, gult eller brunkvitt. Stjertfjøra er grøngrå med svartaktige render. Skilnadene mellom kjønna er små. Hos hannen er kinnflekken raud med svart kant, hos hoa einsfarga svart. Grønspetta sine auge er blåaktig kvite, nebb og føter blygrå. Hann og ho er like store og veg like mykje. Ungfugldrakta skil seg frå dei vaksne si. Ho er mykje mattare. Sidene på hovudet, saman med halsen og undersida på kroppen, har nesten kvit grunntone med mørk vatring og mørke render. Dei raude partia på hovudet viser lite att og er oftast oppblanda med grå flekkar. Vengane og oversida på kroppen har også tydeleg kvit vatring. Ungfuglane får gradvis ei vaksen fjørdrakt, og allereie første haust er denne ferdig. Grønspetta liknar den noko mindre [[gråspett]]a som til del er utbreidd i same områda. Til skilnad frå denne har grønspetta grovare nebb, og meir svarte parti i ansiktet. Gråspetta har grått hovud, mørkeraude auge og berre ein smal svart mustasjestrek. Gråspetta manglar også raudt på issen, og berre hannen har raudt i panna. Hoa manglar raudt på hovudet. Ofte gir biotopen svar på kva slags fugl ein treffer på. Gråspetta er ikkje utbreidd i det nordvestre Mellom-Europa og er sterkare knytt til fjell og skog enn grønspetta. == Læte == Grønspetta trommar sjeldnare enn mange andre spetteartar, og lyden er svak og uregelmessig. Den markande revirsongen er meir påfallande. Denne vert framført av begge kjønna, men mest intensivt av hannen. Songen læt som eit høgt skratt (''"kly-kly-kly-kly-kly-kly-kly"''). Denne lyden er sett saman av opp til 20 stavingar, held seg på ei tonehøgd og kjem raskare og litt svakare mot. Ei tostava slutt (''kly-yck'') er vanleg. Gråspetta har ein svært lik låt, men er reinare og ligg høgare i tonen. Denne fuglen sine strofer fell i tonehøgd og vert både svakare og meir langsam mot slutten. Når grønspetta landar ytrar ho ofte eit skarpt ''kjakk'', iblant '"kjykk"'', som vert oppatteke til eit fleirstava ''"kjykk-kjykk-kjykk-kjykk"'' når fuglen vert uroa eller er aggressiv. == Utbreiing, biotop og taksonomi == Grønspetta finst i heile [[Europa]], frå det sørlege [[Skandinavia]] og [[øya Storbritannia|Storbritannia]] over størsteparten av det europeiske fastlandet og austover gjennom [[Litleasia]] til [[Kaukasus]] og vidare til [[Iran]]. I [[Finland]] er fuglen uvanleg. I [[Danmark]] held spetta til på [[Jylland]] og [[Fyn]]. I den [[boreal]]e [[barskog]]sonen i nord, og i dei turre stroka i sør er grønspetta fåtalig. Grønspetta og flyttar seg berre korte strekningar gjennom vinteren. Fuglen likar best halvopne landskap med vidstrekte lauvskogar, framfor alt skogkantar. På grunn av spesialiseringa på marklevande [[maur]] er grønspetta sårbar for strenge vintrar med djup snø. Til vanleg vert grønspetta delt inn i fire underartar: * ''Picus viridis viridis'' hekkar i Europa. * ''Picus viridis sharpei'' hekkar på den [[Iberia|Iberiske halvøya]] og lengst sør i [[Frankrike]]. Underarten manglar den svarte teikninga rundt auga. * ''Picus viridis innominatus'' hekkar i sør og sørvest i [[Iran]]. * ''Picus viridis karelini'' hekkar frå [[Italia]], gjennom [[Balkan]], [[Bulgaria]], [[Litleasia]], [[Kaukasus]] og det nordlege Iran. === Utbreiing i Noreg === Fuglen er vanleg i delar av [[Austlandet]], [[Sørlandet]] og [[Vestlandet]], meir spreidd i [[Trøndelag]] og sjeldan på [[Helgeland]]. Tettast bestand finst i sørvende lier i fjordstroka. Arten er knytt til gammal lauv- og blandingsskog. Tilplanting med gran og gjengroing av husdyrbeite påverkar grønspetta negativt. == Hekking == [[Fil:PicVert Femelle et Jeune-Remy BPL.jpg|thumb|Ei ho og ein ungfugl fotografert i [[Ille et Vilaine]] i Frankrike i august.]] [[File:Picus viridis MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Miramas.jpg|thumb|''Picus viridis '']] Grønspetta vert kjønnsmoden i første leveåret. Allereie i januar gir hannane frå seg dei første lokkeropa. Dette tiltek i februar. I mindre grad enn andre spetter brukar grønspetta tromming for å hevde revir. I mai legg hoa 5-8 kvite [[egg]] i holrom i tre. Desse holroma er gjerne slike som andre spetteartar har hakka ut. Favorittreet er [[osp]], men andre treslag vert også brukt. Om paret ikkje finn passande trehol hakkar dei sjølve ut eit hol i eit morke tre, passande høgd er to meter over marka. Egga vert ruga i 14-17 døgn. Ungane vert fora med [[maur]] og maur[[pupper]] som grønspetta samlar opp i kjertelmagen sin for å minske talet på foringsbesøk. Etter 23-27 døgn flyg ungane ut. Foreldra held fram med å mate dei nokre veker til. == Føde == Av spettene våre er grønspetta den som er mest spesialisert på marklevande maur. Fuglen tek mauren som samlar seg i store skarar for å angripe inntrengaren. Grønspetta har ei ti centimeter lang tunge som ho sender inn i maurgangane. Kort etter soloppgang søker spetta inn på enger og beitemarkar med lausare jord for å bore fleire centimeter lange hol med nebben. Blant dei mange maurartane som vert fanga er raud skogmaur. Om vinteren grev grønspetta tunnelar i snøen for å nå maurtuene. Vidare grev ho seg djupt ned i tuene for å ta maurane som ligg i vinterdvale. Desse tunnelane kan verte meir enn ein halv meter lange. Spesielt om vinteren oppsøker spetta klippeveggar, tak, husveggar og leidningsmaster. Her leitar ho etter [[leddyr]] som overvintrar i sprekker, framfor alt [[fluger]], [[mygg]] og [[edderkoppar]]. Grønspetta hakkar i blant fram [[biller]] og billelarver under borken på tre. Markar inngår sjeldan i føda. Til tider et grønspetta bær, til dømes på [[rogn]]. == Kjelder== * Svensk Wikipedia * Norsk Fugleatlas, 1994 * [http://www.sr.se/sida/default.aspx?ProgramId=3275 Sveriges Radio: P2-fågeln] [http://www.sr.se/sida/gruppsida.aspx?programid=3275&grupp=6551&artikel=2776282 '''- Gröngöling'''] [http://www.sr.se/webbradio/?type=db&Id=1436856&BroadcastDate=&IsBlock=0 - Läte] ==Bakgrunnsstoff == {{commons|Picus viridis}} * [http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08560 Dansk ornitologisk forening] * [http://www.spechte-online.de/content/wissen/themen/spechtarten.html Spechte online – mit Filmsequenz und Soundbeispielen zum Grünspecht (Real Video und Audio)] * [http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html Grünspecht im Naturlexikon – mit einigen sehr guten Bildern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152309/http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html |date=2007-09-30 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Spettefamilien]] sguj90ofq8onl3t96i61fem49xbkts9 3654012 3654010 2026-05-19T18:36:19Z Ryvyly 41584 3654012 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Grünspecht Picus viridis.jpg | bilettekst = Vaksen ho av grønspette. }} Ei '''grønspette''' eller ein '''grønspett''' (''Picus viridis'') er ein [[fugl]] i [[spettefamilien]]. Grønspetta er [[standfugl]] i heile utbreiingsområdet sitt, som omfattar det vestre og sørvestre [[Asia]], samt det meste av Europa. Grønspetta høyrer til slekta ''Picus'', spetter med grøngrå fjørdrakt. Kjønna er jamstore. Både hoa og hannen kan, saman med den grøngrå drakta, kjennast på den raude issa og nakken. Den dagaktive grønspetta held seg ofte på marka, i motsetnad til dei fleste andre spettar. Hovudføda er [[maur]] som ho fangar med den 10 cm lange tunga. == Utsjånad == Grønspetta er om lag 32 cm lang og vert opp til 52 cm mellom vengjespissane. Oversida er mørkt grøn, undersida bleikt grågrøn. Overgumpen er lysande grøngul, noko som visast godt i flukt. Begge kjønn har raud isse og nakke og svart mustasjestrek (hannen med raudt i midten), som går frå nebbet til bakom auga. Øyredekkfjør, hake og strupe er derimot kvitaktige. Vengene er vatra i brunsvart, gult eller brunkvitt. Stjertfjøra er grøngrå med svartaktige render. Skilnadene mellom kjønna er små. Hos hannen er kinnflekken raud med svart kant, hos hoa einsfarga svart. Grønspetta sine auge er blåaktig kvite, nebb og føter blygrå. Hann og ho er like store og veg like mykje. Ungfugldrakta skil seg frå dei vaksne si. Ho er mykje mattare. Sidene på hovudet, saman med halsen og undersida på kroppen, har nesten kvit grunntone med mørk vatring og mørke render. Dei raude partia på hovudet viser lite att og er oftast oppblanda med grå flekkar. Vengane og oversida på kroppen har også tydeleg kvit vatring. Ungfuglane får gradvis ei vaksen fjørdrakt, og allereie første haust er denne ferdig. Grønspetta liknar den noko mindre [[gråspett]]a som til del er utbreidd i same områda. Til skilnad frå denne har grønspetta grovare nebb, og meir svarte parti i ansiktet. Gråspetta har grått hovud, mørkeraude auge og berre ein smal svart mustasjestrek. Gråspetta manglar også raudt på issen, og berre hannen har raudt i panna. Hoa manglar raudt på hovudet. Ofte gir biotopen svar på kva slags fugl ein treffer på. Gråspetta er ikkje utbreidd i det nordvestre Mellom-Europa og er sterkare knytt til fjell og skog enn grønspetta. == Læte == Grønspetta trommar sjeldnare enn mange andre spetteartar, og lyden er svak og uregelmessig. Den markande revirsongen er meir påfallande. Denne vert framført av begge kjønna, men mest intensivt av hannen. Songen læt som eit høgt skratt (''"kly-kly-kly-kly-kly-kly-kly"''). Denne lyden er sett saman av opp til 20 stavingar, held seg på ei tonehøgd og kjem raskare og litt svakare mot. Ei tostava slutt (''kly-yck'') er vanleg. Gråspetta har ein svært lik låt, men er reinare og ligg høgare i tonen. Denne fuglen sine strofer fell i tonehøgd og vert både svakare og meir langsam mot slutten. Når grønspetta landar ytrar ho ofte eit skarpt ''kjakk'', iblant '"kjykk"'', som vert oppatteke til eit fleirstava ''"kjykk-kjykk-kjykk-kjykk"'' når fuglen vert uroa eller er aggressiv. == Utbreiing, biotop og taksonomi == Grønspetta finst i heile [[Europa]], frå det sørlege [[Skandinavia]] og [[øya Storbritannia|Storbritannia]] over størsteparten av det europeiske fastlandet og austover gjennom [[Litleasia]] til [[Kaukasus]] og vidare til [[Iran]]. I [[Finland]] er fuglen uvanleg. I [[Danmark]] held spetta til på [[Jylland]] og [[Fyn]]. I den [[boreal]]e [[barskog]]sonen i nord, og i dei turre stroka i sør er grønspetta fåtalig. Grønspetta og flyttar seg berre korte strekningar gjennom vinteren. Fuglen likar best halvopne landskap med vidstrekte lauvskogar, framfor alt skogkantar. På grunn av spesialiseringa på marklevande [[maur]] er grønspetta sårbar for strenge vintrar med djup snø. Til vanleg vert grønspetta delt inn i fire underartar: * ''Picus viridis viridis'' hekkar i Europa. * ''Picus viridis sharpei'' hekkar på den [[Iberia|Iberiske halvøya]] og lengst sør i [[Frankrike]]. Underarten manglar den svarte teikninga rundt auga. * ''Picus viridis innominatus'' hekkar i sør og sørvest i [[Iran]]. * ''Picus viridis karelini'' hekkar frå [[Italia]], gjennom [[Balkan]], [[Bulgaria]], [[Litleasia]], [[Kaukasus]] og det nordlege Iran. === Utbreiing i Noreg === Fuglen er vanleg i delar av [[Austlandet]], [[Sørlandet]] og [[Vestlandet]], meir spreidd i [[Trøndelag]] og sjeldan på [[Helgeland]]. Tettast bestand finst i sørvende lier i fjordstroka. Arten er knytt til gammal lauv- og blandingsskog. Tilplanting med gran og gjengroing av husdyrbeite påverkar grønspetta negativt. == Hekking == [[Fil:PicVert Femelle et Jeune-Remy BPL.jpg|thumb|Ei ho og ein ungfugl fotografert i [[Ille et Vilaine]] i Frankrike i august.]] [[File:Picus viridis MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Miramas.jpg|thumb|''Picus viridis '']] Grønspetta vert kjønnsmoden i første leveåret. Allereie i januar gir hannane frå seg dei første lokkeropa. Dette tiltek i februar. I mindre grad enn andre spetter brukar grønspetta tromming for å hevde revir. I mai legg hoa 5-8 kvite [[egg]] i holrom i tre. Desse holroma er gjerne slike som andre spetteartar har hakka ut. Favorittreet er [[osp]], men andre treslag vert også brukt. Om paret ikkje finn passande trehol hakkar dei sjølve ut eit hol i eit morke tre, passande høgd er to meter over marka. Egga vert ruga i 14-17 døgn. Ungane vert fora med [[maur]] og maur[[pupper]] som grønspetta samlar opp i kjertelmagen sin for å minske talet på foringsbesøk. Etter 23-27 døgn flyg ungane ut. Foreldra held fram med å mate dei nokre veker til. == Føde == Av spettene våre er grønspetta den som er mest spesialisert på marklevande maur. Fuglen tek mauren som samlar seg i store skarar for å angripe inntrengaren. Grønspetta har ei ti centimeter lang tunge som ho sender inn i maurgangane. Kort etter soloppgang søker spetta inn på enger og beitemarkar med lausare jord for å bore fleire centimeter lange hol med nebben. Blant dei mange maurartane som vert fanga er raud skogmaur. Om vinteren grev grønspetta tunnelar i snøen for å nå maurtuene. Vidare grev ho seg djupt ned i tuene for å ta maurane som ligg i vinterdvale. Desse tunnelane kan verte meir enn ein halv meter lange. Spesielt om vinteren oppsøker spetta klippeveggar, tak, husveggar og leidningsmaster. Her leitar ho etter [[leddyr]] som overvintrar i sprekker, framfor alt [[fluger]], [[mygg]] og [[edderkoppar]]. Grønspetta hakkar i blant fram [[biller]] og billelarver under borken på tre. Markar inngår sjeldan i føda. Til tider et grønspetta bær, til dømes på [[rogn]]. == Kjelder== * Svensk Wikipedia * Norsk Fugleatlas, 1994 * [http://www.sr.se/sida/default.aspx?ProgramId=3275 Sveriges Radio: P2-fågeln] [http://www.sr.se/sida/gruppsida.aspx?programid=3275&grupp=6551&artikel=2776282 '''- Gröngöling'''] [http://www.sr.se/webbradio/?type=db&Id=1436856&BroadcastDate=&IsBlock=0 - Läte] ==Bakgrunnsstoff == {{commons|Picus viridis}} * [http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08560 Dansk ornitologisk forening] * [http://www.spechte-online.de/content/wissen/themen/spechtarten.html Spechte online – mit Filmsequenz und Soundbeispielen zum Grünspecht (Real Video und Audio)] * [http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html Grünspecht im Naturlexikon – mit einigen sehr guten Bildern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152309/http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html |date=2007-09-30 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Spettefamilien]] sp1bthgbpsjnz1fpwlkb1f0qf5pk0gd 3654013 3654012 2026-05-19T18:36:51Z Ryvyly 41584 3654013 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Grünspecht Picus viridis.jpg | bilettekst = Vaksen ho av grønspette. }} Ei '''grønspette''' eller ein '''grønspett''' (''Picus viridis'') er ein [[fugl]] i [[spettefamilien]]. Grønspetta er [[standfugl]] i heile utbreiingsområdet sitt, som omfattar det vestre og sørvestre [[Asia]], samt det meste av Europa. Grønspetta høyrer til slekta ''Picus'', spetter med grøngrå fjørdrakt. Kjønna er jamstore. Både hoa og hannen kan, saman med den grøngrå drakta, kjennast på den raude issa og nakken. Den dagaktive grønspetta held seg ofte på marka, i motsetnad til dei fleste andre spetter. Hovudføda er [[maur]] som ho fangar med den 10 cm lange tunga. == Utsjånad == Grønspetta er om lag 32 cm lang og vert opp til 52 cm mellom vengjespissane. Oversida er mørkt grøn, undersida bleikt grågrøn. Overgumpen er lysande grøngul, noko som visast godt i flukt. Begge kjønn har raud isse og nakke og svart mustasjestrek (hannen med raudt i midten), som går frå nebbet til bakom auga. Øyredekkfjør, hake og strupe er derimot kvitaktige. Vengene er vatra i brunsvart, gult eller brunkvitt. Stjertfjøra er grøngrå med svartaktige render. Skilnadene mellom kjønna er små. Hos hannen er kinnflekken raud med svart kant, hos hoa einsfarga svart. Grønspetta sine auge er blåaktig kvite, nebb og føter blygrå. Hann og ho er like store og veg like mykje. Ungfugldrakta skil seg frå dei vaksne si. Ho er mykje mattare. Sidene på hovudet, saman med halsen og undersida på kroppen, har nesten kvit grunntone med mørk vatring og mørke render. Dei raude partia på hovudet viser lite att og er oftast oppblanda med grå flekkar. Vengane og oversida på kroppen har også tydeleg kvit vatring. Ungfuglane får gradvis ei vaksen fjørdrakt, og allereie første haust er denne ferdig. Grønspetta liknar den noko mindre [[gråspett]]a som til del er utbreidd i same områda. Til skilnad frå denne har grønspetta grovare nebb, og meir svarte parti i ansiktet. Gråspetta har grått hovud, mørkeraude auge og berre ein smal svart mustasjestrek. Gråspetta manglar også raudt på issen, og berre hannen har raudt i panna. Hoa manglar raudt på hovudet. Ofte gir biotopen svar på kva slags fugl ein treffer på. Gråspetta er ikkje utbreidd i det nordvestre Mellom-Europa og er sterkare knytt til fjell og skog enn grønspetta. == Læte == Grønspetta trommar sjeldnare enn mange andre spetteartar, og lyden er svak og uregelmessig. Den markande revirsongen er meir påfallande. Denne vert framført av begge kjønna, men mest intensivt av hannen. Songen læt som eit høgt skratt (''"kly-kly-kly-kly-kly-kly-kly"''). Denne lyden er sett saman av opp til 20 stavingar, held seg på ei tonehøgd og kjem raskare og litt svakare mot. Ei tostava slutt (''kly-yck'') er vanleg. Gråspetta har ein svært lik låt, men er reinare og ligg høgare i tonen. Denne fuglen sine strofer fell i tonehøgd og vert både svakare og meir langsam mot slutten. Når grønspetta landar ytrar ho ofte eit skarpt ''kjakk'', iblant '"kjykk"'', som vert oppatteke til eit fleirstava ''"kjykk-kjykk-kjykk-kjykk"'' når fuglen vert uroa eller er aggressiv. == Utbreiing, biotop og taksonomi == Grønspetta finst i heile [[Europa]], frå det sørlege [[Skandinavia]] og [[øya Storbritannia|Storbritannia]] over størsteparten av det europeiske fastlandet og austover gjennom [[Litleasia]] til [[Kaukasus]] og vidare til [[Iran]]. I [[Finland]] er fuglen uvanleg. I [[Danmark]] held spetta til på [[Jylland]] og [[Fyn]]. I den [[boreal]]e [[barskog]]sonen i nord, og i dei turre stroka i sør er grønspetta fåtalig. Grønspetta og flyttar seg berre korte strekningar gjennom vinteren. Fuglen likar best halvopne landskap med vidstrekte lauvskogar, framfor alt skogkantar. På grunn av spesialiseringa på marklevande [[maur]] er grønspetta sårbar for strenge vintrar med djup snø. Til vanleg vert grønspetta delt inn i fire underartar: * ''Picus viridis viridis'' hekkar i Europa. * ''Picus viridis sharpei'' hekkar på den [[Iberia|Iberiske halvøya]] og lengst sør i [[Frankrike]]. Underarten manglar den svarte teikninga rundt auga. * ''Picus viridis innominatus'' hekkar i sør og sørvest i [[Iran]]. * ''Picus viridis karelini'' hekkar frå [[Italia]], gjennom [[Balkan]], [[Bulgaria]], [[Litleasia]], [[Kaukasus]] og det nordlege Iran. === Utbreiing i Noreg === Fuglen er vanleg i delar av [[Austlandet]], [[Sørlandet]] og [[Vestlandet]], meir spreidd i [[Trøndelag]] og sjeldan på [[Helgeland]]. Tettast bestand finst i sørvende lier i fjordstroka. Arten er knytt til gammal lauv- og blandingsskog. Tilplanting med gran og gjengroing av husdyrbeite påverkar grønspetta negativt. == Hekking == [[Fil:PicVert Femelle et Jeune-Remy BPL.jpg|thumb|Ei ho og ein ungfugl fotografert i [[Ille et Vilaine]] i Frankrike i august.]] [[File:Picus viridis MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Miramas.jpg|thumb|''Picus viridis '']] Grønspetta vert kjønnsmoden i første leveåret. Allereie i januar gir hannane frå seg dei første lokkeropa. Dette tiltek i februar. I mindre grad enn andre spetter brukar grønspetta tromming for å hevde revir. I mai legg hoa 5-8 kvite [[egg]] i holrom i tre. Desse holroma er gjerne slike som andre spetteartar har hakka ut. Favorittreet er [[osp]], men andre treslag vert også brukt. Om paret ikkje finn passande trehol hakkar dei sjølve ut eit hol i eit morke tre, passande høgd er to meter over marka. Egga vert ruga i 14-17 døgn. Ungane vert fora med [[maur]] og maur[[pupper]] som grønspetta samlar opp i kjertelmagen sin for å minske talet på foringsbesøk. Etter 23-27 døgn flyg ungane ut. Foreldra held fram med å mate dei nokre veker til. == Føde == Av spettene våre er grønspetta den som er mest spesialisert på marklevande maur. Fuglen tek mauren som samlar seg i store skarar for å angripe inntrengaren. Grønspetta har ei ti centimeter lang tunge som ho sender inn i maurgangane. Kort etter soloppgang søker spetta inn på enger og beitemarkar med lausare jord for å bore fleire centimeter lange hol med nebben. Blant dei mange maurartane som vert fanga er raud skogmaur. Om vinteren grev grønspetta tunnelar i snøen for å nå maurtuene. Vidare grev ho seg djupt ned i tuene for å ta maurane som ligg i vinterdvale. Desse tunnelane kan verte meir enn ein halv meter lange. Spesielt om vinteren oppsøker spetta klippeveggar, tak, husveggar og leidningsmaster. Her leitar ho etter [[leddyr]] som overvintrar i sprekker, framfor alt [[fluger]], [[mygg]] og [[edderkoppar]]. Grønspetta hakkar i blant fram [[biller]] og billelarver under borken på tre. Markar inngår sjeldan i føda. Til tider et grønspetta bær, til dømes på [[rogn]]. == Kjelder== * Svensk Wikipedia * Norsk Fugleatlas, 1994 * [http://www.sr.se/sida/default.aspx?ProgramId=3275 Sveriges Radio: P2-fågeln] [http://www.sr.se/sida/gruppsida.aspx?programid=3275&grupp=6551&artikel=2776282 '''- Gröngöling'''] [http://www.sr.se/webbradio/?type=db&Id=1436856&BroadcastDate=&IsBlock=0 - Läte] ==Bakgrunnsstoff == {{commons|Picus viridis}} * [http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08560 Dansk ornitologisk forening] * [http://www.spechte-online.de/content/wissen/themen/spechtarten.html Spechte online – mit Filmsequenz und Soundbeispielen zum Grünspecht (Real Video und Audio)] * [http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html Grünspecht im Naturlexikon – mit einigen sehr guten Bildern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152309/http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html |date=2007-09-30 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Spettefamilien]] 8qbikssgnvtsm9y6xjcihzh5nqqe8j6 3654014 3654013 2026-05-19T18:39:41Z Ryvyly 41584 3654014 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Grünspecht Picus viridis.jpg | bilettekst = Vaksen ho av grønspette. }} Ei '''grønspette''' eller ein '''grønspett''' (''Picus viridis'') er ein [[fugl]] i [[spettefamilien]]. Grønspetta er [[standfugl]] i heile utbreiingsområdet sitt, som omfattar det vestre og sørvestre [[Asia]], samt det meste av Europa. Grønspetta høyrer til slekta ''Picus'', spetter med grøngrå fjørdrakt. Kjønna er jamstore. Både hoa og hannen kan, saman med den grøngrå drakta, kjennast på den raude issa og nakken. Den dagaktive grønspetta held seg ofte på marka, i motsetnad til dei fleste andre spetter. Hovudføda er [[maur]] som ho fangar med den 10 cm lange tunga. == Utsjånad == Grønspetta er om lag 32 cm lang og vert opp til 52 cm mellom vengespissane. Oversida er mørkt grøn, undersida bleikt grågrøn. Overgumpen er lysande grøngul, noko som visast godt i flukt. Begge kjønn har raud isse og nakke og svart mustasjestrek (hannen med raudt i midten), som går frå nebbet til bakom auga. Øyredekkfjør, hake og strupe er derimot kvitaktige. Vengene er vatra i brunsvart, gult eller brunkvitt. Stjertfjøra er grøngrå med svartaktige render. Skilnadene mellom kjønna er små. Hos hannen er kinnflekken raud med svart kant, hos hoa einsfarga svart. Grønspetta sine auge er blåaktig kvite, nebb og føter blygrå. Hann og ho er like store og veg like mykje. Ungfugldrakta skil seg frå dei vaksne si. Ho er mykje mattare. Sidene på hovudet, saman med halsen og undersida på kroppen, har nesten kvit grunntone med mørk vatring og mørke render. Dei raude partia på hovudet viser lite att og er oftast oppblanda med grå flekkar. Vengene og oversida på kroppen har også tydeleg kvit vatring. Ungfuglane får gradvis ei vaksen fjørdrakt, og allereie første haust er denne ferdig. Grønspetta liknar den noko mindre [[gråspett]]a som til del er utbreidd i same områda. Til skilnad frå denne har grønspetta grovare nebb, og meir svarte parti i ansiktet. Gråspetta har grått hovud, mørkeraude auge og berre ein smal svart mustasjestrek. Gråspetta manglar også raudt på issen, og berre hannen har raudt i panna. Hoa manglar raudt på hovudet. Ofte gir biotopen svar på kva slags fugl ein treffer på. Gråspetta er ikkje utbreidd i det nordvestre Mellom-Europa og er sterkare knytt til fjell og skog enn grønspetta. == Læte == Grønspetta trommar sjeldnare enn mange andre spetteartar, og lyden er svak og uregelmessig. Den markande revirsongen er meir påfallande. Denne vert framført av begge kjønna, men mest intensivt av hannen. Songen læt som eit høgt skratt (''"kly-kly-kly-kly-kly-kly-kly"''). Denne lyden er sett saman av opp til 20 stavingar, held seg på ei tonehøgd og kjem raskare og litt svakare mot. Ei tostava slutt (''kly-yck'') er vanleg. Gråspetta har ein svært lik låt, men er reinare og ligg høgare i tonen. Denne fuglen sine strofer fell i tonehøgd og vert både svakare og meir langsam mot slutten. Når grønspetta landar, ytrar ho ofte eit skarpt ''kjakk'', iblant ''"kjykk"'', som vert oppatteke til eit fleirstava ''"kjykk-kjykk-kjykk-kjykk"'' når fuglen vert uroa eller er aggressiv. == Utbreiing, biotop og taksonomi == Grønspetta finst i heile [[Europa]], frå det sørlege [[Skandinavia]] og [[øya Storbritannia|Storbritannia]] over størsteparten av det europeiske fastlandet og austover gjennom [[Litleasia]] til [[Kaukasus]] og vidare til [[Iran]]. I [[Finland]] er fuglen uvanleg. I [[Danmark]] held spetta til på [[Jylland]] og [[Fyn]]. I den [[boreal]]e [[barskog]]sonen i nord, og i dei turre stroka i sør er grønspetta fåtalig. Grønspetta og flyttar seg berre korte strekningar gjennom vinteren. Fuglen likar best halvopne landskap med vidstrekte lauvskogar, framfor alt skogkantar. På grunn av spesialiseringa på marklevande [[maur]] er grønspetta sårbar for strenge vintrar med djup snø. Til vanleg vert grønspetta delt inn i fire underartar: * ''Picus viridis viridis'' hekkar i Europa. * ''Picus viridis sharpei'' hekkar på den [[Iberia|Iberiske halvøya]] og lengst sør i [[Frankrike]]. Underarten manglar den svarte teikninga rundt auga. * ''Picus viridis innominatus'' hekkar i sør og sørvest i [[Iran]]. * ''Picus viridis karelini'' hekkar frå [[Italia]], gjennom [[Balkan]], [[Bulgaria]], [[Litleasia]], [[Kaukasus]] og det nordlege Iran. === Utbreiing i Noreg === Fuglen er vanleg i delar av [[Austlandet]], [[Sørlandet]] og [[Vestlandet]], meir spreidd i [[Trøndelag]] og sjeldan på [[Helgeland]]. Tettast bestand finst i sørvende lier i fjordstroka. Arten er knytt til gammal lauv- og blandingsskog. Tilplanting med gran og gjengroing av husdyrbeite påverkar grønspetta negativt. == Hekking == [[Fil:PicVert Femelle et Jeune-Remy BPL.jpg|thumb|Ei ho og ein ungfugl fotografert i [[Ille et Vilaine]] i Frankrike i august.]] [[File:Picus viridis MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Miramas.jpg|thumb|''Picus viridis '']] Grønspetta vert kjønnsmoden i første leveåret. Allereie i januar gir hannane frå seg dei første lokkeropa. Dette tiltek i februar. I mindre grad enn andre spetter brukar grønspetta tromming for å hevde revir. I mai legg hoa 5-8 kvite [[egg]] i holrom i tre. Desse holroma er gjerne slike som andre spetteartar har hakka ut. Favorittreet er [[osp]], men andre treslag vert også brukt. Om paret ikkje finn passande trehol hakkar dei sjølve ut eit hol i eit morke tre, passande høgd er to meter over marka. Egga vert ruga i 14-17 døgn. Ungane vert fora med [[maur]] og maur[[pupper]] som grønspetta samlar opp i kjertelmagen sin for å minske talet på foringsbesøk. Etter 23-27 døgn flyg ungane ut. Foreldra held fram med å mate dei nokre veker til. == Føde == Av spettene våre er grønspetta den som er mest spesialisert på marklevande maur. Fuglen tek mauren som samlar seg i store skarar for å angripe inntrengaren. Grønspetta har ei ti centimeter lang tunge som ho sender inn i maurgangane. Kort etter soloppgang søker spetta inn på enger og beitemarkar med lausare jord for å bore fleire centimeter lange hol med nebben. Blant dei mange maurartane som vert fanga er raud skogmaur. Om vinteren grev grønspetta tunnelar i snøen for å nå maurtuene. Vidare grev ho seg djupt ned i tuene for å ta maurane som ligg i vinterdvale. Desse tunnelane kan verte meir enn ein halv meter lange. Spesielt om vinteren oppsøker spetta klippeveggar, tak, husveggar og leidningsmaster. Her leitar ho etter [[leddyr]] som overvintrar i sprekker, framfor alt [[fluger]], [[mygg]] og [[edderkoppar]]. Grønspetta hakkar i blant fram [[biller]] og billelarver under borken på tre. Markar inngår sjeldan i føda. Til tider et grønspetta bær, til dømes på [[rogn]]. == Kjelder== * Svensk Wikipedia * Norsk Fugleatlas, 1994 * [http://www.sr.se/sida/default.aspx?ProgramId=3275 Sveriges Radio: P2-fågeln] [http://www.sr.se/sida/gruppsida.aspx?programid=3275&grupp=6551&artikel=2776282 '''- Gröngöling'''] [http://www.sr.se/webbradio/?type=db&Id=1436856&BroadcastDate=&IsBlock=0 - Läte] ==Bakgrunnsstoff == {{commons|Picus viridis}} * [http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08560 Dansk ornitologisk forening] * [http://www.spechte-online.de/content/wissen/themen/spechtarten.html Spechte online – mit Filmsequenz und Soundbeispielen zum Grünspecht (Real Video und Audio)] * [http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html Grünspecht im Naturlexikon – mit einigen sehr guten Bildern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152309/http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html |date=2007-09-30 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Spettefamilien]] q2dgfigsj0an6vdfit7r4g3wb7idz9z 3654015 3654014 2026-05-19T19:05:38Z Ryvyly 41584 3654015 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Grünspecht Picus viridis.jpg | bilettekst = Vaksen ho av grønspette }} Ei '''grønspette''' eller ein '''grønspett''' (''Picus viridis'') er ein [[fugl]] i [[spettefamilien]]. Grønspetta er [[standfugl]] i heile utbreiingsområdet sitt, som omfattar det vestre og sørvestre [[Asia]], samt det meste av Europa. Grønspetta høyrer til slekta ''Picus'', spetter med grøngrå fjørdrakt. Kjønna er jamstore. Både hoa og hannen kan, saman med den grøngrå drakta, kjennast på den raude issen og nakken. Den dagaktive grønspetta held seg ofte på marka, i motsetnad til dei fleste andre spetter. Hovudføda er [[maur]] som ho fangar med den 10 cm lange tunga. == Utsjånad == Grønspetta er om lag 32 cm lang og vert opp til 52 cm mellom vengespissane. Oversida er mørkt grøn, undersida bleikt grågrøn. Overgumpen er lysande grøngul, noko som visast godt i flukt. Begge kjønn har raud isse og nakke og svart mustasjestrek (hannen med raudt i midten), som går frå nebbet til bakom auga. Øyredekkfjør, hake og strupe er derimot kvitaktige. Vengene er vatra i brunsvart, gult eller brunkvitt. Stjertfjørene er grøngrå med svartaktige render. Skilnadene mellom kjønna er små. Hos hannen er kinnflekken raud med svart kant, hos hoa einsfarga svart. Grønspetta sine auge er blåaktig kvite, nebb og føter blygrå. Hann og ho er like store og veg like mykje. Ungfugldrakta skil seg frå dei vaksne si. Ho er mykje mattare. Sidene på hovudet, saman med halsen og undersida på kroppen, har nesten kvit grunntone med mørk vatring og mørke render. Dei raude partia på hovudet viser lite att og er oftast oppblanda med grå flekker. Vengene og oversida på kroppen har også tydeleg kvit vatring. Ungfuglane får gradvis ei vaksen fjørdrakt, og allereie første haust er denne ferdig. Grønspetta liknar den noko mindre [[gråspett]]a som til dels er utbreidd i same områda. Til skilnad frå denne har grønspetta grovare nebb, og meir svarte parti i ansiktet. Gråspetta har grått hovud, mørkeraude auge og berre ein smal svart mustasjestrek. Gråspetta manglar også raudt på issen, og berre hannen har raudt i panna. Hoa manglar raudt på hovudet. Ofte gir biotopen svar på kva slags fugl ein treffer på. Gråspetta er ikkje utbreidd i det nordvestre Mellom-Europa og er sterkare knytt til fjell og skog enn grønspetta. == Læte == Grønspetta trommar sjeldnare enn mange andre spetteartar, og lyden er svak og uregelmessig. Den markande revirsongen er meir påfallande. Denne vert framført av begge kjønna, men mest intensivt av hannen. Songen læt som eit høgt skratt (''"kly-kly-kly-kly-kly-kly-kly"''). Denne lyden er sett saman av opp til 20 stavingar, held seg på ei tonehøgd og kjem raskare og litt svakare mot. Ein tostava slutt (''kly-yck'') er vanleg. Gråspetta har ein svært lik låt, men er reinare og ligg høgare i tonen. Denne fuglen sine strofer fell i tonehøgd og vert både svakare og meir langsam mot slutten. Når grønspetta landar, ytrar ho ofte eit skarpt ''kjakk'', iblant ''"kjykk"'', som vert oppatteke til eit fleirstava ''"kjykk-kjykk-kjykk-kjykk"'' når fuglen vert uroa eller er aggressiv. == Utbreiing, biotop og taksonomi == Grønspetta finst i heile [[Europa]], frå det sørlege [[Skandinavia]] og [[øya Storbritannia|Storbritannia]] over størsteparten av det europeiske fastlandet og austover gjennom [[Litleasia]] til [[Kaukasus]] og vidare til [[Iran]]. I [[Finland]] er fuglen uvanleg. I [[Danmark]] held spetta til på [[Jylland]] og [[Fyn]]. I den [[boreal]]e [[barskog]]sona i nord, og i dei turre stroka i sør er grønspetta fåtalig. Grønspetta og flyttar seg berre korte strekningar gjennom vinteren. Fuglen likar best halvopne landskap med vidstrekte lauvskogar, framfor alt skogkantar. På grunn av spesialiseringa på marklevande [[maur]] er grønspetta sårbar for strenge vintrar med djup snø. Til vanleg vert grønspetta delt inn i fire underartar: * ''Picus viridis viridis'' hekkar i Europa. * ''Picus viridis sharpei'' hekkar på [[Pyrenéhalvøya]] og lengst sør i [[Frankrike]]. Underarten manglar den svarte teikninga rundt auga. * ''Picus viridis innominatus'' hekkar i sør og sørvest i [[Iran]]. * ''Picus viridis karelini'' hekkar frå [[Italia]], gjennom [[Balkan]], [[Bulgaria]], [[Litleasia]], [[Kaukasus]] og det nordlege Iran. === Utbreiing i Noreg === Fuglen er vanleg i delar av [[Austlandet]], [[Sørlandet]] og [[Vestlandet]], meir spreidd i [[Trøndelag]] og sjeldan på [[Helgeland]]. Tettast bestand finst i sørvende lier i fjordstroka. Arten er knytt til gammal lauv- og blandingsskog. Tilplanting med gran og gjengroing av husdyrbeite påverkar grønspetta negativt. == Hekking == [[Fil:PicVert Femelle et Jeune-Remy BPL.jpg|thumb|Ei ho og ein ungfugl fotografert i [[Ille-et-Vilaine]] i Frankrike i august.]] [[File:Picus viridis MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Miramas.jpg|thumb|''Picus viridis '']] Grønspetta vert kjønnsmoden i første leveåret. Allereie i januar gir hannane frå seg dei første lokkeropa. Dette tiltek i februar. I mindre grad enn andre spetter brukar grønspetta tromming for å hevde revir. I mai legg hoa 5-8 kvite [[egg]] i holrom i tre. Desse holroma er gjerne slike som andre spetteartar har hakka ut. Favorittreet er [[osp]], men andre treslag vert også brukt. Om paret ikkje finn passande trehol, hakkar dei sjølve ut eit hol i eit morke tre, passande høgd er to meter over marka. Egga vert ruga i 14-17 døgn. Ungane vert fôra med [[maur]] og maur[[pupper]] som grønspetta samlar opp i kjertelmagen sin for å minske talet på fôringsbesøk. Etter 23-27 døgn flyg ungane ut. Foreldra held fram med å mate dei nokre veker til. == Føde == Av spettene våre er grønspetta den som er mest spesialisert på marklevande maur. Fuglen tek mauren som samlar seg i store skarar for å angripe inntrengaren. Grønspetta har ei ti centimeter lang tunge som ho sender inn i maurgangane. Kort etter soloppgang søker spetta inn på enger og beitemarker med lausare jord for å bore fleire centimeter lange hol med nebben. Blant dei mange maurartane som vert fanga, er raud skogmaur. Om vinteren grev grønspetta tunnelar i snøen for å nå maurtuene. Vidare grev ho seg djupt ned i tuene for å ta maurane som ligg i vinterdvale. Desse tunnelane kan verte meir enn ein halv meter lange. Spesielt om vinteren oppsøker spetta klippevegger, tak, husvegger og leidningsmaster. Her leitar ho etter [[leddyr]] som overvintrar i sprekker, framfor alt [[fluger]], [[mygg]] og [[edderkoppar]]. Grønspetta hakkar iblant fram [[biller]] og billelarver under borken på tre. Markar inngår sjeldan i føda. Til tider et grønspetta bær, til dømes på [[rogn]]. == Kjelder== * Svensk Wikipedia * Norsk Fugleatlas, 1994 * [http://www.sr.se/sida/default.aspx?ProgramId=3275 Sveriges Radio: P2-fågeln] [http://www.sr.se/sida/gruppsida.aspx?programid=3275&grupp=6551&artikel=2776282 '''- Gröngöling'''] [http://www.sr.se/webbradio/?type=db&Id=1436856&BroadcastDate=&IsBlock=0 - Läte] ==Bakgrunnsstoff == {{commons|Picus viridis}} * [http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08560 Dansk ornitologisk forening] * [http://www.spechte-online.de/content/wissen/themen/spechtarten.html Spechte online – mit Filmsequenz und Soundbeispielen zum Grünspecht (Real Video und Audio)] * [http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html Grünspecht im Naturlexikon – mit einigen sehr guten Bildern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152309/http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html |date=2007-09-30 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Spettefamilien]] fjm7mfvd7v2udu32243wa9jzk9j4vzf 3654053 3654015 2026-05-20T06:38:31Z Ranveig 39 Flikk 3654053 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} Ei '''grønspette''' eller ein '''grønspett''' (''Picus viridis'') er ein [[fugl]] i [[spettefamilien]]. Grønspetta er [[standfugl]] i heile utbreiingsområdet sitt, som omfattar det vestre og sørvestre [[Asia]], samt det meste av Europa. Grønspetta høyrer til slekta ''Picus'', spetter med grøngrå fjørdrakt. Kjønna er jamstore. Både hoa og hannen kan, saman med den grøngrå drakta, kjennast på den raude issen og nakken. Den dagaktive grønspetta held seg ofte på marka, i motsetnad til dei fleste andre spetter. Hovudføda er [[maur]] som ho fangar med den 10 cm lange tunga. == Utsjånad == Grønspetta er om lag 32 cm lang og vert opp til 52 cm mellom vengespissane. Oversida er mørkt grøn, undersida bleikt grågrøn. Overgumpen er lysande grøngul, noko som visast godt i flukt. Begge kjønn har raud isse og nakke og svart mustasjestrek (hannen med raudt i midten), som går frå nebbet til bakom auga. Øyredekkfjør, hake og strupe er derimot kvitaktige. Vengene er vatra i brunsvart, gult eller brunkvitt. Stjertfjørene er grøngrå med svartaktige render. Skilnadene mellom kjønna er små. Hos hannen er kinnflekken raud med svart kant, hos hoa einsfarga svart. Grønspetta sine auge er blåaktig kvite, nebb og føter blygrå. Hann og ho er like store og veg like mykje. Ungfugldrakta skil seg frå dei vaksne si. Ho er mykje mattare. Sidene på hovudet, saman med halsen og undersida på kroppen, har nesten kvit grunntone med mørk vatring og mørke render. Dei raude partia på hovudet viser lite att og er oftast oppblanda med grå flekker. Vengene og oversida på kroppen har også tydeleg kvit vatring. Ungfuglane får gradvis ei vaksen fjørdrakt, og allereie første haust er denne ferdig. Grønspetta liknar den noko mindre [[gråspett]]a som til dels er utbreidd i same områda. Til skilnad frå denne har grønspetta grovare nebb, og meir svarte parti i ansiktet. Gråspetta har grått hovud, mørkeraude auge og berre ein smal svart mustasjestrek. Gråspetta manglar også raudt på issen, og berre hannen har raudt i panna. Hoa manglar raudt på hovudet. Ofte gir biotopen svar på kva slags fugl ein treffer på. Gråspetta er ikkje utbreidd i det nordvestre Mellom-Europa og er sterkare knytt til fjell og skog enn grønspetta. == Læte == Grønspetta trommar sjeldnare enn mange andre spetteartar, og lyden er svak og uregelmessig. Den markande revirsongen er meir påfallande. Denne vert framført av begge kjønna, men mest intensivt av hannen. Songen læt som eit høgt skratt («kly-kly-kly-kly-kly-kly-kly»). Denne lyden er sett saman av opp til 20 stavingar, held seg på ei tonehøgd og kjem raskare og litt svakare mot. Ein tostava slutt («kly-yck») er vanleg. Gråspetta har ein svært lik låt, men er reinare og ligg høgare i tonen. Denne fuglen sine strofer fell i tonehøgd og vert både svakare og meir langsam mot slutten. Når grønspetta landar, ytrar ho ofte eit skarpt «kjakk», iblant «kjykk», som vert oppatteke til eit fleirstava «kjykk-kjykk-kjykk-kjykk» når fuglen vert uroa eller er aggressiv. == Utbreiing, biotop og taksonomi == Grønspetta finst i heile [[Europa]], frå det sørlege [[Skandinavia]] og [[øya Storbritannia|Storbritannia]] over størsteparten av det europeiske fastlandet og austover gjennom [[Litleasia]] til [[Kaukasus]] og vidare til [[Iran]]. I [[Finland]] er fuglen uvanleg. I [[Danmark]] held spetta til på [[Jylland]] og [[Fyn]]. I den [[boreal]]e [[barskog]]sona i nord, og i dei turre stroka i sør er grønspetta fåtalig. Grønspetta og flyttar seg berre korte strekningar gjennom vinteren. Fuglen likar best halvopne landskap med vidstrekte lauvskogar, framfor alt skogkantar. På grunn av spesialiseringa på marklevande [[maur]] er grønspetta sårbar for strenge vintrar med djup snø. Til vanleg vert grønspetta delt inn i fire underartar: * ''Picus viridis viridis'' hekkar i Europa. * ''Picus viridis sharpei'' hekkar på [[Pyrenéhalvøya]] og lengst sør i [[Frankrike]]. Underarten manglar den svarte teikninga rundt auga. * ''Picus viridis innominatus'' hekkar i sør og sørvest i [[Iran]]. * ''Picus viridis karelini'' hekkar frå [[Italia]], gjennom [[Balkan]], [[Bulgaria]], [[Litleasia]], [[Kaukasus]] og det nordlege Iran. === Utbreiing i Noreg === Fuglen er vanleg i delar av [[Austlandet]], [[Sørlandet]] og [[Vestlandet]], meir spreidd i [[Trøndelag]] og sjeldan på [[Helgeland]]. Tettast bestand finst i sørvende lier i fjordstroka. Arten er knytt til gammal lauv- og blandingsskog. Tilplanting med gran og gjengroing av husdyrbeite påverkar grønspetta negativt. == Hekking == [[Fil:PicVert Femelle et Jeune-Remy BPL.jpg|thumb|Ei ho og ein ungfugl fotografert i [[Ille-et-Vilaine]] i Frankrike i august.]] [[File:Picus viridis MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Miramas.jpg|thumb|''Picus viridis '']] Grønspetta vert kjønnsmoden i første leveåret. Allereie i januar gir hannane frå seg dei første lokkeropa. Dette tiltek i februar. I mindre grad enn andre spetter brukar grønspetta tromming for å hevde revir. I mai legg hoa 5-8 kvite [[egg]] i holrom i tre. Desse holroma er gjerne slike som andre spetteartar har hakka ut. Favorittreet er [[osp]], men andre treslag vert også brukt. Om paret ikkje finn passande trehol, hakkar dei sjølve ut eit hol i eit morke tre, passande høgd er to meter over marka. Egga vert ruga i 14-17 døgn. Ungane vert fôra med [[maur]] og maur[[pupper]] som grønspetta samlar opp i kjertelmagen sin for å minske talet på fôringsbesøk. Etter 23-27 døgn flyg ungane ut. Foreldra held fram med å mate dei nokre veker til. == Føde == Av spettene i Norden er grønspetta den som er mest spesialisert på marklevande maur. Fuglen tek mauren som samlar seg i store skarar for å angripe inntrengaren. Grønspetta har ei ti centimeter lang tunge som ho sender inn i maurgangane. Kort etter soloppgang søker spetta inn på enger og beitemarker med lausare jord for å bore fleire centimeter lange hol med nebben. Blant dei mange maurartane som vert fanga, er raud skogmaur. Om vinteren grev grønspetta tunnelar i snøen for å nå maurtuene. Vidare grev ho seg djupt ned i tuene for å ta maurane som ligg i vinterdvale. Desse tunnelane kan verte meir enn ein halv meter lange. Spesielt om vinteren oppsøker spetta klippevegger, tak, husvegger og leidningsmaster. Her leitar ho etter [[leddyr]] som overvintrar i sprekker, framfor alt [[fluger]], [[mygg]] og [[edderkoppar]]. Grønspetta hakkar iblant fram [[biller]] og billelarver under borken på tre. Markar inngår sjeldan i føda. Til tider et grønspetta bær, til dømes på [[rogn]]. == Kjelder== {{refstart}} * Norsk Fugleatlas, 1994 * [http://www.sr.se/sida/default.aspx?ProgramId=3275 Sveriges Radio: P2-fågeln] [http://www.sr.se/sida/gruppsida.aspx?programid=3275&grupp=6551&artikel=2776282 '''- Gröngöling'''] [http://www.sr.se/webbradio/?type=db&Id=1436856&BroadcastDate=&IsBlock=0 - Läte] {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gröngöling|Gröngöling]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 1. februar 2010.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff == {{commons|Picus viridis}} * [http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08560 Dansk ornitologisk forening] * [http://www.spechte-online.de/content/wissen/themen/spechtarten.html Spechte online – mit Filmsequenz und Soundbeispielen zum Grünspecht (Real Video und Audio)] * [http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html Grünspecht im Naturlexikon – mit einigen sehr guten Bildern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152309/http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html |date=2007-09-30 }} * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Spettefamilien]] kn3xkos1ge3sc2mlzm78z0hf3repp9u 3654054 3654053 2026-05-20T06:38:46Z Ranveig 39 3654054 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} Ei '''grønspette''' eller ein '''grønspett''' (''Picus viridis'') er ein [[fugl]] i [[spettefamilien]]. Grønspetta er [[standfugl]] i heile utbreiingsområdet sitt, som omfattar det vestre og sørvestre [[Asia]] og det meste av Europa. Grønspetta høyrer til slekta ''Picus'', spetter med grøngrå fjørdrakt. Kjønna er jamstore. Både hoa og hannen kan, saman med den grøngrå drakta, kjennast på den raude issen og nakken. Den dagaktive grønspetta held seg ofte på marka, i motsetnad til dei fleste andre spetter. Hovudføda er [[maur]] som ho fangar med den 10 cm lange tunga. == Utsjånad == Grønspetta er om lag 32 cm lang og vert opp til 52 cm mellom vengespissane. Oversida er mørkt grøn, undersida bleikt grågrøn. Overgumpen er lysande grøngul, noko som visast godt i flukt. Begge kjønn har raud isse og nakke og svart mustasjestrek (hannen med raudt i midten), som går frå nebbet til bakom auga. Øyredekkfjør, hake og strupe er derimot kvitaktige. Vengene er vatra i brunsvart, gult eller brunkvitt. Stjertfjørene er grøngrå med svartaktige render. Skilnadene mellom kjønna er små. Hos hannen er kinnflekken raud med svart kant, hos hoa einsfarga svart. Grønspetta sine auge er blåaktig kvite, nebb og føter blygrå. Hann og ho er like store og veg like mykje. Ungfugldrakta skil seg frå dei vaksne si. Ho er mykje mattare. Sidene på hovudet, saman med halsen og undersida på kroppen, har nesten kvit grunntone med mørk vatring og mørke render. Dei raude partia på hovudet viser lite att og er oftast oppblanda med grå flekker. Vengene og oversida på kroppen har også tydeleg kvit vatring. Ungfuglane får gradvis ei vaksen fjørdrakt, og allereie første haust er denne ferdig. Grønspetta liknar den noko mindre [[gråspett]]a som til dels er utbreidd i same områda. Til skilnad frå denne har grønspetta grovare nebb, og meir svarte parti i ansiktet. Gråspetta har grått hovud, mørkeraude auge og berre ein smal svart mustasjestrek. Gråspetta manglar også raudt på issen, og berre hannen har raudt i panna. Hoa manglar raudt på hovudet. Ofte gir biotopen svar på kva slags fugl ein treffer på. Gråspetta er ikkje utbreidd i det nordvestre Mellom-Europa og er sterkare knytt til fjell og skog enn grønspetta. == Læte == Grønspetta trommar sjeldnare enn mange andre spetteartar, og lyden er svak og uregelmessig. Den markande revirsongen er meir påfallande. Denne vert framført av begge kjønna, men mest intensivt av hannen. Songen læt som eit høgt skratt («kly-kly-kly-kly-kly-kly-kly»). Denne lyden er sett saman av opp til 20 stavingar, held seg på ei tonehøgd og kjem raskare og litt svakare mot. Ein tostava slutt («kly-yck») er vanleg. Gråspetta har ein svært lik låt, men er reinare og ligg høgare i tonen. Denne fuglen sine strofer fell i tonehøgd og vert både svakare og meir langsam mot slutten. Når grønspetta landar, ytrar ho ofte eit skarpt «kjakk», iblant «kjykk», som vert oppatteke til eit fleirstava «kjykk-kjykk-kjykk-kjykk» når fuglen vert uroa eller er aggressiv. == Utbreiing, biotop og taksonomi == Grønspetta finst i heile [[Europa]], frå det sørlege [[Skandinavia]] og [[øya Storbritannia|Storbritannia]] over størsteparten av det europeiske fastlandet og austover gjennom [[Litleasia]] til [[Kaukasus]] og vidare til [[Iran]]. I [[Finland]] er fuglen uvanleg. I [[Danmark]] held spetta til på [[Jylland]] og [[Fyn]]. I den [[boreal]]e [[barskog]]sona i nord, og i dei turre stroka i sør er grønspetta fåtalig. Grønspetta og flyttar seg berre korte strekningar gjennom vinteren. Fuglen likar best halvopne landskap med vidstrekte lauvskogar, framfor alt skogkantar. På grunn av spesialiseringa på marklevande [[maur]] er grønspetta sårbar for strenge vintrar med djup snø. Til vanleg vert grønspetta delt inn i fire underartar: * ''Picus viridis viridis'' hekkar i Europa. * ''Picus viridis sharpei'' hekkar på [[Pyrenéhalvøya]] og lengst sør i [[Frankrike]]. Underarten manglar den svarte teikninga rundt auga. * ''Picus viridis innominatus'' hekkar i sør og sørvest i [[Iran]]. * ''Picus viridis karelini'' hekkar frå [[Italia]], gjennom [[Balkan]], [[Bulgaria]], [[Litleasia]], [[Kaukasus]] og det nordlege Iran. === Utbreiing i Noreg === Fuglen er vanleg i delar av [[Austlandet]], [[Sørlandet]] og [[Vestlandet]], meir spreidd i [[Trøndelag]] og sjeldan på [[Helgeland]]. Tettast bestand finst i sørvende lier i fjordstroka. Arten er knytt til gammal lauv- og blandingsskog. Tilplanting med gran og gjengroing av husdyrbeite påverkar grønspetta negativt. == Hekking == [[Fil:PicVert Femelle et Jeune-Remy BPL.jpg|thumb|Ei ho og ein ungfugl fotografert i [[Ille-et-Vilaine]] i Frankrike i august.]] [[File:Picus viridis MHNT ZOO 2010 11 162 HdB Miramas.jpg|thumb|''Picus viridis '']] Grønspetta vert kjønnsmoden i første leveåret. Allereie i januar gir hannane frå seg dei første lokkeropa. Dette tiltek i februar. I mindre grad enn andre spetter brukar grønspetta tromming for å hevde revir. I mai legg hoa 5-8 kvite [[egg]] i holrom i tre. Desse holroma er gjerne slike som andre spetteartar har hakka ut. Favorittreet er [[osp]], men andre treslag vert også brukt. Om paret ikkje finn passande trehol, hakkar dei sjølve ut eit hol i eit morke tre, passande høgd er to meter over marka. Egga vert ruga i 14-17 døgn. Ungane vert fôra med [[maur]] og maur[[pupper]] som grønspetta samlar opp i kjertelmagen sin for å minske talet på fôringsbesøk. Etter 23-27 døgn flyg ungane ut. Foreldra held fram med å mate dei nokre veker til. == Føde == Av spettene i Norden er grønspetta den som er mest spesialisert på marklevande maur. Fuglen tek mauren som samlar seg i store skarar for å angripe inntrengaren. Grønspetta har ei ti centimeter lang tunge som ho sender inn i maurgangane. Kort etter soloppgang søker spetta inn på enger og beitemarker med lausare jord for å bore fleire centimeter lange hol med nebben. Blant dei mange maurartane som vert fanga, er raud skogmaur. Om vinteren grev grønspetta tunnelar i snøen for å nå maurtuene. Vidare grev ho seg djupt ned i tuene for å ta maurane som ligg i vinterdvale. Desse tunnelane kan verte meir enn ein halv meter lange. Spesielt om vinteren oppsøker spetta klippevegger, tak, husvegger og leidningsmaster. Her leitar ho etter [[leddyr]] som overvintrar i sprekker, framfor alt [[fluger]], [[mygg]] og [[edderkoppar]]. Grønspetta hakkar iblant fram [[biller]] og billelarver under borken på tre. Markar inngår sjeldan i føda. Til tider et grønspetta bær, til dømes på [[rogn]]. == Kjelder== {{refstart}} * Norsk Fugleatlas, 1994 * [http://www.sr.se/sida/default.aspx?ProgramId=3275 Sveriges Radio: P2-fågeln] [http://www.sr.se/sida/gruppsida.aspx?programid=3275&grupp=6551&artikel=2776282 '''- Gröngöling'''] [http://www.sr.se/webbradio/?type=db&Id=1436856&BroadcastDate=&IsBlock=0 - Läte] {{refslutt}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Gröngöling|Gröngöling]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 1. februar 2010.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff == {{commons|Picus viridis}} * [http://www.dofbasen.dk/ART/art.php?art=08560 Dansk ornitologisk forening] * [http://www.spechte-online.de/content/wissen/themen/spechtarten.html Spechte online – mit Filmsequenz und Soundbeispielen zum Grünspecht (Real Video und Audio)] * [http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html Grünspecht im Naturlexikon – mit einigen sehr guten Bildern] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930152309/http://www.natur-lexikon.com/Texte/thk/001/00001/THK00001.html |date=2007-09-30 }} * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Spettefamilien]] 4hinu36obblvx7norstf6cvr66rfxaz 0 161365 3654017 3653776 2026-05-19T19:19:53Z Ryvyly 41584 3654017 wikitext text/x-wiki [[Fil:Tågearbeid.JPG|mini|Starten på eit tågarbeid{{foto|Andreas Vartdal}}]] [[Fil:Flaskekurv NF.1925-0885.jpg|mini|40 cm lang [[flaskekorg]] frå Oslo i tågarbeid. {{foto|Anne-Lise Reinsfelt/[[Norsk Folkemuseum]] NF.1925-0885}}]] '''Tågarbeid''' er ei form for [[husflid]] der ein lagar [[korg]]er og liknande gjenstandar ved binding med lange, jamtynne røter, eller [[tåg|tæger]], oftast av [[bjørk]], [[gran]] eller [[einer]]. Når ein lagar korger av stivare materiale som peddig, pil, spon eller halm, må ein bruke [[fletteteknikk]]. Tynne røter er for mjuke til fletting, og det har vorte utvikla ein bindeteknikk, som liknar på [[sying]]. Denne teknikken er gamal. Det er funne restar av tågbinding i [[Osebergskipet]]. == Materiale == Til dekorative gjenstandar vert det helst brukt bjørkerøter som ikkje bør vere tjukkare enn ein blyant. Til særleg fint arbeid vert tæger heilt ned til 1 mm nytta. Til større og grovare korger vert det helst brukt gran. Ein kan sanke tæger frå sevja går om våren, og til frosten kjem. Beste røtene finn ein i næringsfattig mosemyr. Her kan ein finne røter opp til 15 meter. På næringsrik jord vert røtene tjukke og korte. Steinete jord gjev ujamne røter. Etter sanking må tægene reinskast for [[bork]] og [[never]]. Det må ein gjere før dei turkar. == Reiskapar == Viktigaste reiskapen under tågarbeid er ein skarp kniv og ein [[pren|beinpren]]. Prenen vert brukt til å lage hol for bindetåga. Ein vil og ha bruk for pinnar av ulik utforming. == Binding == Eit tågarbeid vert oppbygd av to tæger; innleggståga og bindetåga. Innleggståga er rund, medan bindetåga kan vere kløyvd. Innleggståga vert lagd i ein spiral som vert bunden til omfaret innanfor med bindetåga. Når ein skal binde, må tægene bløytast. Særleg gjeld dette bindetåga. Ein kan gje arbeidet ulikt skap ved endre på måten ein legg innleggståga, og korleis ein syr og knyter bindetåga. ==Sjå òg== *[[Vidje]] == Kjelder == * Arvid Walla:''Vi binder med tæger. En gammel teknikk''.(NKS-forlaget 1976) [[Kategori:Husflid]] q5sawtxxybj9832zmq868wa942akkbf 0 165173 3654080 3224389 2026-05-20T11:29:08Z Egil Arne 2624 IM Joachim Thomassen døydde 6. mai 2026 3654080 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Joachim Thomassen''' ({{levde|27. desember|1990|6. mai|2026|Thomassen, Joachim}}) var ein [[Noreg|norsk]] [[sjakk]]spelar frå [[Mo i Rana]] som seinare spelte for [[Stavanger]] sjakklubb. Han var elev på sjakklina ved [[Norges Toppidrettsgymnas]] i [[Bærum]] der han hadde [[Simen Agdestein]] som lærar. Han spelte ikkje konkurransesjakk etter 2014, og døydde berre 35 år gamal.<ref>[https://tromsosjakk.no/minneord/sjakklige-minneord-om-im-joachim-thomassen/ minneord/sjakklige-minneord-om-im-joachim-thomassen/]</ref> == Noregsmeisterskapen i sjakk 2010 == I [[Noregsmeisterskapen i sjakk]] som blei arrangert i [[Fredrikstad]] i juli 2010, imponerte han og leia Eliteklassa med 6 av 8 moglege poeng då det stod att eit parti. Han tapte dette siste partiet, og kom dermed på delt førsteplass saman med [[Kjetil A. Lie]], [[Sjakkspelaren Espen Lie|Espen Lie]] og [[Frode Olav Olsen Urkedal]].<ref>[http://turneringsservice.sjakklubb.no/standings.aspx?TID=Landsturneringen2010-FredriksstadSchakselskap Landsturneringen 2010, resultatlister] - turneringsservice.sjakklubb.no</ref> I [[stikkamp]] mellom desse fire for å kåre vinnaren 14-17. oktober 2010 vart han nr. 2, eit halvt poeng etter vinnaren Kjetil A. Lie.<ref>[http://turneringsservice.sjakklubb.no/standings.aspx?TID=NMStikkamp2010-StavangerSjakklubb Resultat stikkamp om NM i sjakk 2010]</ref> == Internasjonal Meister i sjakk == Joachim Thomassen gjorde sterke resultat i tre internasjonale turneringar, noko som gav han dei nødvendige tre innteikningane i tittelen [[Internasjonal Meister i sjakk]]: I [[Arctic Chess Challenge]] i [[Tromsø]] i august 2007, i Gibtelecom Chess Festival i [[Gibraltar]] i januar 2008, og i San Sebastian Open i [[Spania]], i mars-april 2010. Men han mangla nokre ratingpoeng på å nå kravet om eigen [[Elo-rating|FIDE-rating]] på 2400. Han fekk si fjerde innteikning med resultatet i NM i Fredrikstad i juli 2010, og vann også ein del ratingpoeng, men mangla nokre framleis. Han klarte deretter også ei femte innteikning i IM-tittelen i august 2010, i [[Arctic Chess Challenge]] i [[Tromsø]], og med denne prestasjonen passerte han også 2400 i eigen rating. Han blei dermed utnemnd til [[Internasjonal Meister i sjakk]] (IM) av [[Verdssjakkforbundet]] FIDE i månadsskiftet september/oktober 2010.<ref>[http://www.sjakknet.no/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=613&cntnt01returnid=15 Thomassen IM!] - Moss Schakklub</ref><ref>[http://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/4808-title-applications-approved-in-khanty-mansiysk-2010-fide-congress.html FIDE si liste over tittelutnemningar på kongressen i Khanty-Mansiysk 23.9-4.10.2010, vitja 2.11.2010]</ref> == Kjelder == {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == * [http://ratings.fide.com/card.phtml?event=1504991 Joachim Thomassen sitt ratingkort hos FIDE] * [http://norbase.sjakk.biz/index.php?page=base&lang=no&header=2&headline=&css=style.css&inter=4&subpage=search&action=view&playerid=3797 Joachim Thomassen sine parti hos NorBase] * [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=104859 Joachim Thomassen sine sjakkparti hos Chessgames.com] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske sjakkspelarar]] [[Kategori:Folk frå Rana]] [[Kategori:Internasjonale meistrar i sjakk]] 6dakwyinf77k6db3c76m8m6mj9hyrbv 3654081 3654080 2026-05-20T11:31:57Z Egil Arne 2624 La til Internasjonal meister i innleiinga 3654081 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Joachim Thomassen''' ({{levde|27. desember|1990|6. mai|2026|Thomassen, Joachim}}) var ein [[Noreg|norsk]] [[internasjonal meister i sjakk]] (IM) frå [[Mo i Rana]] som seinare spelte for [[Stavanger]] sjakklubb. Han var elev på sjakklina ved [[Norges Toppidrettsgymnas]] i [[Bærum]] der han hadde [[Simen Agdestein]] som lærar. Han spelte ikkje konkurransesjakk etter 2014, og døydde i 2026 berre 35 år gamal.<ref>[https://tromsosjakk.no/minneord/sjakklige-minneord-om-im-joachim-thomassen/ minneord/sjakklige-minneord-om-im-joachim-thomassen/]</ref> == Noregsmeisterskapen i sjakk 2010 == I [[Noregsmeisterskapen i sjakk]] som blei arrangert i [[Fredrikstad]] i juli 2010, imponerte han og leia Eliteklassa med 6 av 8 moglege poeng då det stod att eit parti. Han tapte dette siste partiet, og kom dermed på delt førsteplass saman med [[Kjetil A. Lie]], [[Sjakkspelaren Espen Lie|Espen Lie]] og [[Frode Olav Olsen Urkedal]].<ref>[http://turneringsservice.sjakklubb.no/standings.aspx?TID=Landsturneringen2010-FredriksstadSchakselskap Landsturneringen 2010, resultatlister] - turneringsservice.sjakklubb.no</ref> I [[stikkamp]] mellom desse fire for å kåre vinnaren 14-17. oktober 2010 vart han nr. 2, eit halvt poeng etter vinnaren Kjetil A. Lie.<ref>[http://turneringsservice.sjakklubb.no/standings.aspx?TID=NMStikkamp2010-StavangerSjakklubb Resultat stikkamp om NM i sjakk 2010]</ref> == Internasjonal Meister i sjakk == Joachim Thomassen gjorde sterke resultat i tre internasjonale turneringar, noko som gav han dei nødvendige tre innteikningane i tittelen [[Internasjonal Meister i sjakk]]: I [[Arctic Chess Challenge]] i [[Tromsø]] i august 2007, i Gibtelecom Chess Festival i [[Gibraltar]] i januar 2008, og i San Sebastian Open i [[Spania]], i mars-april 2010. Men han mangla nokre ratingpoeng på å nå kravet om eigen [[Elo-rating|FIDE-rating]] på 2400. Han fekk si fjerde innteikning med resultatet i NM i Fredrikstad i juli 2010, og vann også ein del ratingpoeng, men mangla nokre framleis. Han klarte deretter også ei femte innteikning i IM-tittelen i august 2010, i [[Arctic Chess Challenge]] i [[Tromsø]], og med denne prestasjonen passerte han også 2400 i eigen rating. Han blei dermed utnemnd til [[Internasjonal Meister i sjakk]] (IM) av [[Verdssjakkforbundet]] FIDE i månadsskiftet september/oktober 2010.<ref>[http://www.sjakknet.no/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=613&cntnt01returnid=15 Thomassen IM!] - Moss Schakklub</ref><ref>[http://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/4808-title-applications-approved-in-khanty-mansiysk-2010-fide-congress.html FIDE si liste over tittelutnemningar på kongressen i Khanty-Mansiysk 23.9-4.10.2010, vitja 2.11.2010]</ref> == Kjelder == {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == * [http://ratings.fide.com/card.phtml?event=1504991 Joachim Thomassen sitt ratingkort hos FIDE] * [http://norbase.sjakk.biz/index.php?page=base&lang=no&header=2&headline=&css=style.css&inter=4&subpage=search&action=view&playerid=3797 Joachim Thomassen sine parti hos NorBase] * [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=104859 Joachim Thomassen sine sjakkparti hos Chessgames.com] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske sjakkspelarar]] [[Kategori:Folk frå Rana]] [[Kategori:Internasjonale meistrar i sjakk]] h1d0dpqjbyua389kxfchfrl4whgnkje 3654082 3654081 2026-05-20T11:42:01Z Ranveig 39 Ref-flikk 3654082 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Joachim Thomassen''' ({{levde|27. desember|1990|6. mai|2026|Thomassen, Joachim}}) var ein [[Noreg|norsk]] [[internasjonal meister i sjakk]] (IM) frå [[Mo i Rana]] som seinare spelte for [[Stavanger]] sjakklubb. Han var elev på sjakklina ved [[Norges Toppidrettsgymnas]] i [[Bærum]] der han hadde [[Simen Agdestein]] som lærar. Han spelte ikkje konkurransesjakk etter 2014, og døydde i 2026 berre 35 år gamal.<ref>{{Citation|title=Sjakklige minneord om IM Joachim Thomassen – Tromsø Sjakklubb|url=https://tromsosjakk.no/minneord/sjakklige-minneord-om-im-joachim-thomassen/|date=2026-05-20|accessdate=2026-05-20|language=nb-NO}}</ref> == Noregsmeisterskapen i sjakk 2010 == I [[Noregsmeisterskapen i sjakk]] som blei arrangert i [[Fredrikstad]] i juli 2010, imponerte han og leia Eliteklassa med 6 av 8 moglege poeng då det stod att eit parti. Han tapte dette siste partiet, og kom dermed på delt førsteplass saman med [[Kjetil A. Lie]], [[Sjakkspelaren Espen Lie|Espen Lie]] og [[Frode Olav Olsen Urkedal]].<ref>[http://turneringsservice.sjakklubb.no/standings.aspx?TID=Landsturneringen2010-FredriksstadSchakselskap Landsturneringen 2010, resultatlister] - turneringsservice.sjakklubb.no</ref> I [[stikkamp]] mellom desse fire for å kåre vinnaren 14-17. oktober 2010 vart han nr. 2, eit halvt poeng etter vinnaren Kjetil A. Lie.<ref>[http://turneringsservice.sjakklubb.no/standings.aspx?TID=NMStikkamp2010-StavangerSjakklubb Resultat stikkamp om NM i sjakk 2010]</ref> == Internasjonal Meister i sjakk == Joachim Thomassen gjorde sterke resultat i tre internasjonale turneringar, noko som gav han dei nødvendige tre innteikningane i tittelen [[Internasjonal Meister i sjakk]]: I [[Arctic Chess Challenge]] i [[Tromsø]] i august 2007, i Gibtelecom Chess Festival i [[Gibraltar]] i januar 2008, og i San Sebastian Open i [[Spania]], i mars-april 2010. Men han mangla nokre ratingpoeng på å nå kravet om eigen [[Elo-rating|FIDE-rating]] på 2400. Han fekk si fjerde innteikning med resultatet i NM i Fredrikstad i juli 2010, og vann også ein del ratingpoeng, men mangla nokre framleis. Han klarte deretter også ei femte innteikning i IM-tittelen i august 2010, i [[Arctic Chess Challenge]] i [[Tromsø]], og med denne prestasjonen passerte han også 2400 i eigen rating. Han blei dermed utnemnd til [[Internasjonal Meister i sjakk]] (IM) av [[Verdssjakkforbundet]] FIDE i månadsskiftet september/oktober 2010.<ref>[http://www.sjakknet.no/index.php?mact=News,cntnt01,detail,0&cntnt01articleid=613&cntnt01returnid=15 Thomassen IM!] - Moss Schakklub</ref><ref>[http://www.fide.com/component/content/article/1-fide-news/4808-title-applications-approved-in-khanty-mansiysk-2010-fide-congress.html FIDE si liste over tittelutnemningar på kongressen i Khanty-Mansiysk 23.9-4.10.2010, vitja 2.11.2010]</ref> == Kjelder == {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == * [http://ratings.fide.com/card.phtml?event=1504991 Joachim Thomassen sitt ratingkort hos FIDE] * [http://norbase.sjakk.biz/index.php?page=base&lang=no&header=2&headline=&css=style.css&inter=4&subpage=search&action=view&playerid=3797 Joachim Thomassen sine parti hos NorBase] * [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=104859 Joachim Thomassen sine sjakkparti hos Chessgames.com] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske sjakkspelarar]] [[Kategori:Folk frå Rana]] [[Kategori:Internasjonale meistrar i sjakk]] qdy4ih6nbpwj19wjiq63v1dv9rufhry 0 168199 3654004 3301252 2026-05-19T18:21:26Z ~2026-30112-14 155119 son Bjørn Brekke 3654004 wikitext text/x-wiki [[Fil:Brekkestranda Fjordhotell.jpg|mini|240px|Brekkestranda Fjordhotel]] [[Fil:Brekkestranda Fjordhotell - 1.jpg|mini|240px|Brekkestranda Fjordhotel, med [[Sognefjorden]] i bakgrunnen]] '''Brekkestranda Fjordhotel''' er eit [[hotell]] i [[Gulen kommune]], ytst i [[Sognefjorden]]. Det opna i 1970 av [[Ingeborg I. Brekke]], og heitte opphavleg ''Brekkestranda Fjordpensjonat''. I 1975 kom sonen Bjørn Brekke med i drifta og vart eigar frå 1996. I 2008 kjøpte Morten Nilsen hotellet. Hotellet har ein særprega arkitektur, mest utan eit einaste hjørne i rett vinkel, og vakte derfor oppsikt. Arkitekten bak bygningane er Bjørn Simonnæs. Dei har [[torvtak]], kledningen er av grove [[hunbord]], og søylene er av avbarka rundtømmer. Hotellet er utvida ved fleire høve. Det har i dag 30 rom, med vegger av norsk [[furu]]. Det har ein tredelt restaurant, og har eiga båthamn og ei nihols [[golf]]bane. I 2008 vart det planlagd å byggje 80 feriebustader attmed. == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} * [http://www.brekkestranda.no Hotellets heimeside] * [http://www.nrk.no/sf/leksikon/index.php/Det_skeive_hotellet_på_Brekkestranda Det skeive hotellet på Brekkestranda] i NRK Sogn og Fjordanes fylkesleksikon {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hotell i Vestland]] [[Kategori:Byggverk i Gulen]] [[Kategori:Næringsliv i Gulen]] [[Kategori:Samferdsle i Gulen]] [[Kategori:Skipingar i 1970]] cs3vovvxleoldv8mdrq4qbhepf773z4 0 175893 3654007 3653926 2026-05-19T18:26:54Z Ryvyly 41584 3654007 wikitext text/x-wiki [[Fil:Beetle with antler like antennae (pyrochroidae?).jpg|mini|Hannen er ofte utstyrt med luktereseptorar på antennene, for å kjenne igjen de seksualferomon ei ho sender ut. Denne [[biller|billa]] er ein [[smellarar|smellar]].]] '''Feromon''' (frå [[gresk]] ''pherein'', ‘å bere’ eller ‘transportere’ og ''hormon'', ‘å stimulere’<ref>{{Kilde www|url=https://www.mn.uio.no/ibv/tjenester/kunnskap/plantefys/leksikon/f/feromon.html|tittel=Feromon|besøksdato=2024-09-21|dato=2011-02-04|forlag=Universitet i Oslo, Institutt for biovitenskap}}</ref> ) er eit [[lukt]]stoff, eit [[kjemi]]sk signalstoff, som vert skilt ut frå [[kjertel|kjertlar]] hjå nokre [[dyr]] og som verkar mellom individ av same art.<ref>{{Kilde bok|tittel=Fundamental Neuroscience |edition=4. |etternavn=Gore|fornavn=Andrea|utgiver=Academic press|år=2013|isbn=978-0-12-385870-2|kapittel=Chapter 38 - Neuroendocrine Systems}}</ref> Dette vert også kalla for duftspråk, når dyr formidlar meldingar som duftinntrykk til kvarandre. Feromona har ulike namn etter kva for funksjon dei har. Feromon skil seg frå andre luktstoff ved at ein ikkje treng å oppfatta sjølve lukta bevisst for at dei skal verka. Feromon speler likevel viktige roller i kommunikasjonen mellom individ innanfor ein populasjon som forsvarsmekanisme, markering av territorium, og særleg innan kjønnsmessig kommunikasjon.<ref>{{Kilde bok|tittel=The Physiology of Insecta |edition=2. |volume=III |etternavn=Jacobson|fornavn=Martin|utgiver=Academic press|år=1974|isbn=978-0-12-591603-5|kapittel=1-Introduction}}</ref> == Seksualferomon == [[Seksualitet|Seksualferomon]] verkar på det motsette kjønn og gjer at ein han og ei ho finn kvarandre og kan gjennomføre ei paring. Hjå mange artar, t.d. mange [[sommarfugl]]artar, produserer hoene ein artsspesifikk duftblanding (feromon) som hannen kan oppdage på langt hald. Hos [[insekt]] er ofte hannen utstyrt med velutvikla [[antenne (insekt)|antenne]]r, sokalla fjørantenner. Slike antenner har mange tusen [[sansehår]] som inneheld luktereseptorar. Nokre artar kan fange slike duftspor på fleire hundre meters avstand. I nyare tid er feromon nytta som lokkemiddel i feller mot [[skadedyr]]. Metoden går ut på å lokke hannane til fella ved hjelp av hoene sitt seksualferomon, for deretter å uskadeleggjere skadedyra. == Sporferomon == Sporferomon vert nytta av [[maur]] for å markere vegen til maten eller tilbake til maurtua, og for rekruttering.<ref name=":0">{{Kilde bok|tittel=Encyclopedia of Insects |edition=2.|etternavn=Zablotny|fornavn=James|år=2009|isbn=978-0-12-374144-8|kapittel=Chapter 237 - Sociality}}</ref> == Alarmferomon == Alarmferomon vert nytta av maursamfunnet til for å få maurene i forsvars- eller angrepsstemning ovanfor ein truande fare.<ref name=":0" /> == Sosialiserande feromon == Hjå samfunnsdannande insekt som [[bie]]r og [[maur]], skil både [[larve|larvar]] og [[puppe]]r ut feromon som vert kjent igjen av arbeidarane i bolet. Dette medverkar til at utviklinga vert bremsa hjå hoene, slik at dei ikkje blir fullt forplantingsdyktige. Dei blir sterile individ som hjå samfunnsdannande insekt vert kalla ''arbeidarar''. == Aggregasjonsferomon == Mest kjent er kanskje [[Stor granborkbille|borkbille]]ne og «borkbillekrigen» på [[Austlandet]] på 1980-talet. Desse feromona vert kalla for aggregasjonsferomon. Hjå borkbiller frå slekta ''Ips'' er det hannane som sender ut feromon, og som startar innboringa i [[tre]]stamma. Både hoer og hannar vert tiltrekt av feromona. Målet er å samle nok individ til å overvinne [[kvae|kvaa]] som piplar ut i borehola. [[Spore til formeiring|Sporar]] av [[blåvedsopp]] som er klistra til billene sin kropp, blir avsett i borehola. Soppen veks så inn i [[ved]]en og sperrar [[vatn]]transporten i trestamma. Dersom straumen av plantesaft fortset, ville [[egg]] og larvar drukne i vatn og kvae. == Feromon hjå mennesket == Hjå menneske vert det skilt ut feromon blant anna i [[sveitte]]. == Galleri av feromonfeller == <gallery> Fil:Borregaard traps 2 for ips typographus bialowieza forest beentree.jpg|[[Feromon]]felle for [[stor granborkbille]] i skogen. Fil:Borregaard traps 3 for ips typographus bialowieza forest beentree.jpg|Fella fangar flest borkbiller, men også nokre andre artar. Fil:Funnel traps for ips typographus bialowieza forest beentree.jpg|Feller på rad og rekkje. Fil:Ips typographus 2 bialowieza forest beentree.jpg|[[Stor granborkbille]]. </gallery> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Feromon|Feromon]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 15. februar 2011.'' </div> {{spire|biologi}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Feromon| ]] [[Kategori:Biomolekyl]] [[Kategori:Endokrin fysiologi]] mlv78ynqaq8eli7sebt3zkxvjmymc5q 0 186353 3653970 3337441 2026-05-19T15:50:20Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Fylkesveg 32 i Vest-Agder]] til [[Fylkesveg 498]]: Nytt namn 3337441 wikitext text/x-wiki {{sjå|fylkesveg 32 (fleirtyding)}} '''Fylkesveg 32 i Vest-Agder''' går mellom Timenes og Barstølvatnet i [[Kristiansand kommune]]. Vegen er 2,5 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Kristiansand kommune|Fv|Kristiansand}} *{{rundkøyring}} {{riksveg|E18}} Timenes *[[Randesund]] industriområde *{{rundkøyring}} {{riksveg|E18}} Barstølvatnet ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|32}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 032}} [[Kategori:Fylkesvegar i Agder| 032]] [[Kategori:Vegar i Kristiansand]] dag4hu39lgd6tj6v8vuyxgiktj25hiv 3653972 3653970 2026-05-19T15:53:02Z Ranveig 39 Oppdat. etter no: 3653972 wikitext text/x-wiki {{Infoboks norsk veg | namn = Barstølveien | lengd = 2,5 km | strekning = Timeneskrysset–Barstølkrysset i Kristiansand | status = [[fylkesveg]] | fylke = [[Agder]] | tilstøytande = {{riksveg|E18}} }} '''Fylkesveg 498''' går mellom Timenes og Barstølvatnet i [[Kristiansand kommune]]. Vegen er 2,5 km lang. Fram til 2019 hadde vegen nemninga fylkesveg 32 i Vest-Agder.<ref name="ev19">{{vegendringer 2019}}</ref> ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Kristiansand|Fv}} {{v-navn|Barstølveien}} {{v-rundkjøring|Timenes|{{riksvei|E18}}||mot Barstølkrysset |vei2={{v-vei|{{riksvei|E18}}||(→ {{riksvei|41}}) til {{riksvei|E39}} Rundingen}}}} {{v-tettsted||sted=[[Sørlandsparken]] industriområde| {{v-avgift|ned|anlegg=Bomringen i Kristiansand|navn=Barstølveien Vest}} {{v-rundkjøring|Barstølveien 30|Kv|Skibåsen|til Sørlandssenteret|arm= {{v-rundkjøring||Kv|Grasdalen|til {{riksvei|E18}} Skjøringsmyra}} }} {{v-rundkjøring||Pv|Stemmane|til Barselvannet}} {{v-rundkjøring||Kv arm|Barstølveien}} {{v-rundkjøring|[[Sørlandssenteret]]|Kv|Skibåsen|til Barstølveien 30}} {{v-rundkjøring||Pv arm|Barstølveien}} {{v-rundkjøring|Barselvannet|Pv|Stemmane}} {{v-avgift|opp|anlegg=Bomringen i Kristiansand|navn=Barstølveien Øst}} {{v-rundkjøring|Barstølkrysset|{{riksvei|E18}}||mot {{riksvei|41}} Timenes |vei2={{v-vei|{{riksvei|E18}}|Travparkveien|via {{fylkesvei|420}} [[Sørlandshallen]]/[[Sørlandets Travpark]] mot {{fylkesvei|402}} Storemyrkrysset i [[Lillesand]]}}}} }} ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|498}} [[Kategori:Fylkesvegar i Agder]] [[Kategori:Vegar i Kristiansand]] n41q6hmoo4shpijyo2z331q015vb5et 0 187621 3653978 3295837 2026-05-19T15:58:31Z Ranveig 39 Oppdat. etter no: 3653978 wikitext text/x-wiki :''Sjå òg [[fylkesveg 491|fylkesveg 491 (fleirtyding)]]''. [[Fil:FV491 Braskereidfoss plo.jpg|thumb|Fylkesveg 491 kryssar Solørbanen på Braskereidfoss.{{byline|Jan-Tore Egge}}]] [[Fil:FV491 over Bølåa.jpg|mini|Vegen kryssar Bølåa mellom Nordre og Søndre Bølsjøen på Finnskogen.]] '''Fylkesveg 491 i Hedmark''' gjekk mellom Braskereid og Gravberget i [[Våler kommune i Hedmark|Våler kommune]]. Vegen er 48,1 km lang. I 2019 blei vegen del av [[fylkesveg 2094]].<ref>{{Kilde www |url = https://www.vegvesen.no/fag/teknologi/nasjonal+vegdatabank/tjenester/nye-vegnummer |tittel = Endringer i vegnettet 2019 |besøksdato = 2019-07-26 |utgiver = [[Vegvesenet]] |dato = 2019-07-08 |arkiv-dato = 2019-06-20 |arkiv-url = https://web.archive.org/web/20190620172925/https://www.vegvesen.no/fag/teknologi/nasjonal%2Bvegdatabank/tjenester/nye-vegnummer |url-status=død }}</ref> ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Våler kommune i Hedmark|Fv|Våler}} *{{fylkesveg|505||Hedmark}} Braskereid *{{bru}} Braskereidfoss bru (ca. 140 m) *{{planovergang}} [[Solørbanen]] *Arm frå [[Braskereidfoss]] til {{riksveg|2}} (0,2 km) *{{fylkesveg|500||Hedmark}} frå Vidarvoll til {{fylkesveg|501||Hedmark}} Gisti *{{fylkesveg|501||Hedmark}} frå Haugrønningen til {{fylkesveg|455||Hedmark}} Rokkerud *{{fylkesveg|498||Hedmark}} frå Strandli til {{fylkesveg|455||Hedmark}} Stræte (4,7 km) *{{fylkesveg|494||Hedmark}} frå Tørråsen til {{fylkesveg|455||Hedmark}} Kvernhaugen *{{fylkesveg|496||Hedmark}} frå Holtsjøen til {{fylkesveg|508||Hedmark}} Våler sentrum *{{fylkesveg|493||Hedmark}} frå Lundbyvollen til {{fylkesveg|207}} Kynnberget i [[Elverum kommune]] (18,9 km) {{VL-kommune|Åsnes kommune|Fv|Åsnes}} {{VL-kommune|Våler kommune i Hedmark|Fv|Våler}} *{{fylkesveg|461||Hedmark}} frå Gravberget til {{fylkesveg|206}} Flisbrua i [[Åsnes kommune]] (24,8 km) ==Kjelder== <references/> {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 491}} [[Kategori:Tidlegare vegnummer i Hedmark| 491]] [[Kategori:Vegar i Våler i Innlandet]] [[Kategori:Vegar i Elverum]] [[Kategori:Vegar i Åsnes]] bgfojs88qn4ixllid31viwdhknl029c 0 187626 3653973 3295841 2026-05-19T15:53:31Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Fylkesveg 498 i Hedmark]] til [[Fylkesveg 2102]]: Nytt namn 3295841 wikitext text/x-wiki :''Sjå òg [[fylkesveg 498|fylkesveg 498 (fleirtyding)]]''. [[Fil:FV498 Østre Strætåsvegen.jpg|thumb|Sørenden av Østre Strætåsvegen]] '''Fylkesveg 498 i Hedmark''' går mellom Stræte og Strandli i [[Våler kommune i Hedmark|Våler kommune]]. Vegen er 4,7 km lang. ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Våler kommune i Hedmark|Fv|Våler}} *{{fylkesveg|455||Hedmark}} Stræte *{{fylkesveg|491||Hedmark}} Strandli ==Bakgrunnsstoff== {{Trafikkinformasjon|Fv|498}} {{DEFAULTSORT:Fylkesveg 498}} [[Kategori:Fylkesvegar i Hedmark| 498]] [[Kategori:Vegar i Våler i Innlandet]] n4xk4jaz2kl8egw0cd55xnubw31ci4m 3653975 3653973 2026-05-19T15:56:49Z Ranveig 39 Oppdat. etter no: 3653975 wikitext text/x-wiki {{Infoboks norsk veg | namn = Østre Strætåsvegen | bilete = FV498 Østre Strætåsvegen.jpg | bilettekst = Sørenden av Østre Strætåsvegen | lengd = 4,7 km | strekning = Strandli–Stræte i Våler | status = [[fylkesveg]] | fylke = Innlandet }} '''Fylkesveg 498 i Hedmark''' går mellom Stræte og Strandli i [[Våler kommune i Innlandet|Våler kommune]]. Vegen er 4,7 km lang. Fram til 2019 hadde vegen nemninga 498 i Hedmark.<ref name="ev19">{{vegendringer 2019}}</ref> ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Våler kommune i Hedmark|Fv|Våler}} {{v-navn|Østre Strætåsvegen}} {{v-kryss|Strandli|{{fylkesvei|2094}}|Gravbergsvegen|mot {{riksvei|2}} [[Braskereidfoss]] |vei2={{v-vei|{{fylkesvei|2094}}|Gravbergsvegen|til {{fylkesvei|206}} Øvre Flisbrua i [[Åsnes]]}}}} {{v-kryss|Rokkerud|{{fylkesvei|2088}}|Svenskevegen|mot {{fylkesvei|208}} Sønsterud |vei2={{v-vei|{{fylkesvei|2088}}|Svenskevegen|til {{riksvei|2}} Kåtbekken bru}}}} ==Kjelder== <references/> [[Kategori:Fylkesvegar i Innlandet]] [[Kategori:Vegar i Våler i Innlandet]] o5vj14gpdh9lc6a4gvg205sri28ri4c 3653976 3653975 2026-05-19T15:56:58Z Ranveig 39 3653976 wikitext text/x-wiki {{Infoboks norsk veg | namn = Østre Strætåsvegen | bilete = FV498 Østre Strætåsvegen.jpg | bilettekst = Sørenden av Østre Strætåsvegen | lengd = 4,7 km | strekning = Strandli–Stræte i Våler | status = [[fylkesveg]] | fylke = Innlandet }} '''Fylkesveg 2102''' går mellom Stræte og Strandli i [[Våler kommune i Innlandet|Våler kommune]]. Vegen er 4,7 km lang. Fram til 2019 hadde vegen nemninga 498 i Hedmark.<ref name="ev19">{{vegendringer 2019}}</ref> ==Kommunar og knutepunkt== {{VL-kommune|Våler kommune i Hedmark|Fv|Våler}} {{v-navn|Østre Strætåsvegen}} {{v-kryss|Strandli|{{fylkesvei|2094}}|Gravbergsvegen|mot {{riksvei|2}} [[Braskereidfoss]] |vei2={{v-vei|{{fylkesvei|2094}}|Gravbergsvegen|til {{fylkesvei|206}} Øvre Flisbrua i [[Åsnes]]}}}} {{v-kryss|Rokkerud|{{fylkesvei|2088}}|Svenskevegen|mot {{fylkesvei|208}} Sønsterud |vei2={{v-vei|{{fylkesvei|2088}}|Svenskevegen|til {{riksvei|2}} Kåtbekken bru}}}} ==Kjelder== <references/> [[Kategori:Fylkesvegar i Innlandet]] [[Kategori:Vegar i Våler i Innlandet]] gi2g7rcq8c80y8df96akad8a3ceohmo 0 187627 3653969 3606565 2026-05-19T15:50:17Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Fylkesveg 498]] til [[Fylkesveg 498 (fleirtyding)]] utan å lata etter ei omdirigering 3606565 wikitext text/x-wiki '''Fylkesveg 498''' finst i fleire fylke i Noreg: *[[Fylkesveg 498 i Hedmark]] *Fylkesveg 498 i Oppland, no [[Fylkesveg 2664]] {{fleirtyding}} [[Kategori:Fylkesvegfleirtyding]] t8p80c6s3l726pcx9xum7uqmhfc1ned 0 188960 3654032 3607580 2026-05-20T01:50:18Z Ryvyly 41584 /* Skildring */ 3654032 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Tinnmaursmett''' (''Myrmotherula unicolor'') er ein liten insektetande [[fugl]] i [[maurfuglfamilien]]. Han er [[endemisk]] for søraustlegaste [[Brasil]]. <!-- Slektsnamnet ''Myrmotherula'' er synonymt til ''Myrmothera'', frå gresk ''murmos'' maur, ''theras'' jeger «ein som jakter maur». Det latinske artsnamnet ''unicolor'' tyder «einsfarga». (''Helm Dictionary of Scientific Bird Names'' by James A. Jobling) Tinnmaursmetten er [[monotypisk]], utan underartar. --> == Skildring == Tinnmaursmetten er 9 til 10 cm lang og veg mellom 6,5 og 8,5 gram. Hannen er grå med lysare underside. På halsen har han svarte fjører med små grå spissar. Hoa er olivenbrun på oversida, med noko gråare farge på issen og nakken. Oversida av stjerten er gulbrun, og vengene er gråbrune med raudleg-gulbrune kantar. Stjerten er raudleg-gulbrun. Strupen er kvitaktig, og undersida elles er hovudsakleg olivenfarga med gråare flankar. Songen er skildra som ei rekkje enkle tonar i omtrent same tonehøgd, berre avbrotne av korte pausar. Tinnmaursmetten lever i tropisk eller subtropisk fuktig låglandsskog og i tørre krattsletter. Han finst òg i restingaskog (skog på kvit sand), opp til kring 500 meter over havet. Som andre i familien lever denne arten av [[insekt]] og [[edderkoppar]]. Han søkjer føde aleine, i par eller små familiegrupper, og kan òg følgje [[fleirartsflokkar]] under næringssøk. Reiret er ein skålforma struktur på kring 8 × 6 cm og opp til 6 cm djupt, laga av røter, lauv og fiber frå ein soppart i ''Marasmius''. Det vert plassert lågt, kring 1 til 2 meter over bakken, i ei vassrett greinkløft. == Vernestatus == [[Verdas naturvernunion]] vurderte opphavleg tinnmaursmett som [[Raudlisting|sårbar (VU)]] i 1994, deretter i 2004 som nær trua (NT), og sidan 2023 som livskraftig (LC). Storleiken av populasjonen er ikkje kjend, men er truleg minkande. Hovudtrusselen er tap av habitat. «Nesten all lågland-atlantisk skog utanfor verneområde har vorte avskoga innanfor sitt historiske utbreiingsområde på grunn av menneskeleg inngrep, hogst og konvertering til landbruksførermål». Han blir rekna som uvanleg i heile utbreiingsområdet. Tinnmaursmetten førekjem i fleire verneområde, dei fleste av dei i den nordlege delen av utbreiingsområdet.<ref name=iucn/> == Kjelder == {{refopning}} * ''Artikkelen er basert på ei omsetting av «[[:de:Paranáameisenschlüpfer|Paranáameisenschlüpfer]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 24. mai 2025'' * {{cite BOW |citation=Zimmer, K. and M.L. Isler (2020). Unicolored Antwren (Myrmotherula unicolor), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.uniant1.01 }} {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|refs= <ref name=iucn>{{cite iucn |author=[[BirdLife International]] |date=2023 |title=Unicolored Antwren ''Myrmotherula unicolor'' |volume=2023 |doi=10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T22701524A223525251.en |access-date=24.05.2025}}</ref><!-- <ref name=vanPerlo>{{cite book | last =van Perlo | first = Ber| title =A Field Guide to the Birds of Brazil | publisher =Oxford University Press | date =2009 | location =New York | pages =246–247 | isbn =978-0-19-530155-7 }}</ref>--> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Maurfuglfamilien]] [[Kategori:Fuglar endemiske for Brasil]] [[Kategori:Fuglar i atlanterhavsskogen]] 28gzp8n2w6s46nhj2q3cgiii6sexzph 0 188973 3654033 3610436 2026-05-20T01:51:39Z Ryvyly 41584 /* Skildring */ 3654033 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = Pectoral Antwren.jpg | bilettekst = Hannfugl i Jeremoabo, Bahia, Brasil{{foto|Arthur Grosset}} }} '''Halvmånemaursmett''' (''Herpsilochmus pectoralis'') er ein liten, langhala [[maursmett]] i [[maurfuglfamilien]] Thamnophilidae. Han er [[endemisk]] for nordaustlege [[Brasil]]. Populasjonen er kategorisert som sårbar av [[IUCN]], estimert til under 10&nbsp;000 individ, og dei lever spreidde i små isolerte fragment frå delstaten [[Maranhão]] i nord til [[Bahia]] i sør. Dei har habitat i høg [[caatinga]]skog. Halvmånemaursmetten er [[monotypisk]], det vil seia at han ikkje har [[underart]]ar. == Skildring == Fuglen er 11–12 cm lang. Vaksne hannar har svart isse og nakke med kvite prikkar rundt issen, eit langt kvitaktig augebrynsstrekk, ein smal svart strek gjennom auget, og grå øyredekkfjør. Ryggen og overgumpen er grå, med ein svart og kvit flekk mellom skulderfjørene og kvitspissa stjertdekke. Vengene er svarte med kvitspissa dekkfjørene og svingfjørene har kvite kantar mot enden. Den ytste stjertfjøra er heilt kvit, den inste er svart med kvite kantar, og dei mellomliggjande er svarte med kvite tuppar. Hals og undersida er hovudsakleg kvit, med grå sider og flankar. Den svarte, halvmåneforma brystflekken er identifiserande for arten innanfor slekta ''[[Herpsilochmus]]'' og kan vere opphavet til det norske artsnamnet og det engelske namnet «''Pectoral'' antwren». Hoene har raudbrun isse, brunoliven rygg, beige kantar på svingfjørene, og beige sider på hals og kropp.<ref name=zimmer/> === Utbreiing og leveområde === Arten har ei usamanhengande utbreiing. Éi bestand finst lengst nordaust i Brasil, frå [[Rio Grande do Norte]] sørover til [[Sergipe]] og nordaustlege Bahia. Ei anna bestand finst lenger vest i Maranhão. I begge områda er arten lokal og ikkje vanleg. I Maranhão lever han i lauvfellande skog og [[galleriskog]], i Rio Grande do Norte i [[restingaskog]], og lenger sør i høg caatinga og eldre sekundærskog. Han held seg ikkje til eit bestemt nivå i skogen og finst frå havnivå opp til 850 meter over havnivå.<ref name=zimmer/> === Åtferd === Føda omfattar [[insekt]] og truleg [[edderkoppar]]. Han beitar aleine, i par, i familiegrupper eller i [[fleirartsflokkar]]. Han søkjer vanlegvis føda få meter over bakken, nokre gonger så høgt som 12 meter, og sjeldan på bakken. Han søkjer metodisk ved å plukke bytte frå blad, stenglar og lianar, gjerne ved å strekkje seg frå ein sitjeplass, eller ved å hoppe kort og plukke bytte i flukt. Arten følgjer ikkje [[hærmaur]].<ref name=zimmer/> [[Fuglesong|Songen]] er ei «lys, svært rask trille av ''tututjdrrrrrr''-lydar, som stig brått og gjerne sluttar brått eller litt fallande». Lokkelætet er «ein flat ''caa''-lyd».<ref name=zimmer/> == Status == [[Verdas naturvernunion]] IUCN har klassifisert arten som sårbar (VU) sidan 1994. Halvmånemaursmetten har ei fragmentert utbreiing, særleg i Maranhão. Det finst truleg berre mellom 2500 og 10&nbsp;000 vaksne individ, og talet er truleg minkande. Trugsmåla er ikkje fullt kartlagde, men store delar av lauvskog er rydda for jordbruk og irrigasjon. Beiting og brenning er utbreidd i heile utbreiingsområdet. Arten finst berre i eitt verneområde, i Sergipe.<ref name=iucn/> == Kjelder == {{refopning}} * ''Artikkelen er basert på ei omsetting av «[[:en:Pectoral antwren|Pectoral antwren]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 27. mai 2025'' * {{cite BOW |citation=Zimmer, K. and M.L. Isler (2020). Pectoral Antwren (Herpsilochmus pectoralis), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.pecant1.01 }} {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|refs= <ref name=zimmer>Zimmer, et al (2020)</ref> <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2017 |title=Pectoral Antwren ''Herpsilochmus pectoralis'' |volume=2017 |page=e.T22701577A118816985 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-3.RLTS.T22701577A118816985.en |access-date=27.05.2025}}</ref> </ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{refopning}} *''[[BirdLife International]] (2014) Species factsheet: ''[http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22701577 Herpsilochmus pectoralis]'' {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140822014658/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22701577 |date=2014-08-22 }}''. Henta frå http://www.birdlife.org den 21. august 2014. {{refslutt}} {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Maurfuglfamilien]] [[Kategori:Fuglar endemiske for Brasil]] [[Kategori:Fuglar i caatingaen]] m3zdow26vllxc3xyb4fi3pvlbd2z03s 0 197162 3654022 3651740 2026-05-20T01:28:36Z Ryvyly 41584 /* Utsjånad */ 3654022 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | status_noreg = lc | status_noreg_kjelde = <ref name="adbr" /> }} '''Vintererle''' er ein fugl i familien [[erler og piplerker]]. == Utsjånad == Fuglen er slank og 17–20&nbsp;cm lang. Oversida er blågrå, ved gumpen grøngul. Undersida er om sommaren lysande gul, om vinteren gulaktig til brunaktig. Den hekkande vaksne hannen har svart strupe. Andre fjørdrakter saknar den svarte strupen, og det gule kan vere oppblanda med kvitt unnateke i området under stjerten. Vintererla har liksom andre erler ein karakteristisk lang, vippande stjert. Stjerten er svart med gul underside og har kvite ytterfjører. Vintererla er den av erlene i Europa som har lengst stjert, og ho vippar ofte med denne. Beina er lange. Flukta er jamn og bogeforma. == Læte == Læta er ein skarpare variant av [[linerla]], eit hardt, metallisk "tsitsitt" eller "tsetsetse". == Utbreiing og taksonomi == Arten hekkar i store delar av dei [[temperert klima|tempererte]] regionane i [[Europa]] og [[Asia]] og delar av det nordlege [[Afrika]]. Vintererla er [[standfugl]] i dei mildare delane av utbreiingsområdet, t.d. Vest-Europa, men de nordlege og storparten av dei austlege bestandane er [[trekkfuglar]] som har vinterkvarter i [[Europa]], [[Afrika]], [[Arabia]], [[India]], Søraust-Asia og [[Ny Guinea]]. === Underarter === Vintererla vert delt opp i seks til sju underarter. Av desse er tre [[endemisme|endemiske]] underarter som hekkar på ulike øyar. * ''Motacilla cinerea cinerea'' inkl. ''M. c. caspica'' - hekkar i [[Europa]] og austover til [[Kaukasus]] og [[Iran]], pluss i det nordvestlege [[Afrika]]. * ''Motacilla cinerea patriciae'' - [[standfugl]] på [[Asorane]]. * ''Motacilla cinerea schmitzi'' - standfugl på [[Madeira]]. * ''Motacilla cinerea canariensis'' - standfugll på [[Kanariøyane]]. * ''Motacilla cinerea melanope'' - hekkar i [[Ural]] og [[Afghanistan]] aust til området kring [[Amur]]. * ''Motacilla cinerea robusta'' - hekkar på [[Kamtsjatka]], kring kystane av [[Okhotskhavet]], i [[Japan]], [[Korea]] og [[Kina]]. == Førekomst i [[Noreg]] == Vintererla hekkar fast først og fremst i lågareliggjande strok på [[Austlandet]], med spreidde hekkefunn langs [[Sørlandet]] til [[Jæren]] og i [[Hordaland]] og [[Trøndelag]]. Nokre indikasjonar på hekking er også gjort i [[Troms]] og [[Finnmark]]. Ho likar seg best der vatnet sprutar. I [[Østfold]] ligg alle hekkelokalitetar under [[marin grense]], der også leirjord er utbreidd. Vintererla er ein ny art i [[Europa]]. Første observasjon i Noreg vart gjort i 1874, og første hekkefunnet kom ved [[Oslo]] i 1919. Truleg ligg den norske hekkebestanden på 200-1000 par.<ref name="adb" /> == Økologi == === Biotop === Vintererla held til ved raskt flytande elvestryk, om vinteren held dei seg gjerne ved sakteflytande elvar i låglandet. === Føde === Fuglen livnærer seg av [[insekt]] som finst ved vatn - [[fluge]]r, små [[bille]]r, larvar av [[augestikkar]], men også små [[krepsdyr]] og små [[blautdyr]]. Erla går gjerne der vatnet er grunt og plukkar i det i matjakta. Ho tek også flygande insekt. === Hekking === [[Fil:Grey Wagtail Juv 160504W.jpg|thumb|220px| Ungfugl.]] Hoa bygg eit reir av mose og gras fora med hår. Reiret vert plassert mellom steinar eller klipper og ikkje sjeldan i dambygningar nær vatn. I blant brukar paret gamle reir til [[fossekall]] eller spesiallaga [[fuglekasse]]r. Hoa legg 3-6 gråbrune flekkete egg som ho eller begge foreldra rugar i 12 til 14 dagar. Begge foreldra matar ungane i om lag 12 døgn til dei er flygedyktige. Ofte får paret to kull per sesong. == Trekktilhøve == I Noreg er vintererla stort sett [[trekkfugl]], men somme individ overvintrar. Fuglane kjem attende litt tidlegare enn [[linerle]]ne, som ofte rugar ved dei same elvane. Dei trekkande vintererlene flyg ut av landet i september-oktober. == Kjelder == * Svensk wikipedia. * Norsk Fugleatlas, 1994. ;Referansar {{reflist|refs= <ref name="adb">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/Taxon/_/4336 |tittel = Artsdatabankens artsopplysningar |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2022-03-14 }}</ref> <ref name="adbr">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/9910 |tittel = Fugler: Vurdering av vintererle Motacilla cinerea for Norge. Norsk rødliste for arter 2021. |forfattar = Stokke BG, Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R og Strøm H |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Erler og piplerker]] [[Kategori:Erlefamilien]] dbkjz1uctf9dhcbxi89qcj9b1r44blo 3654023 3654022 2026-05-20T01:29:17Z Ryvyly 41584 /* Utbreiing og taksonomi */ 3654023 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | status_noreg = lc | status_noreg_kjelde = <ref name="adbr" /> }} '''Vintererle''' er ein fugl i familien [[erler og piplerker]]. == Utsjånad == Fuglen er slank og 17–20&nbsp;cm lang. Oversida er blågrå, ved gumpen grøngul. Undersida er om sommaren lysande gul, om vinteren gulaktig til brunaktig. Den hekkande vaksne hannen har svart strupe. Andre fjørdrakter saknar den svarte strupen, og det gule kan vere oppblanda med kvitt unnateke i området under stjerten. Vintererla har liksom andre erler ein karakteristisk lang, vippande stjert. Stjerten er svart med gul underside og har kvite ytterfjører. Vintererla er den av erlene i Europa som har lengst stjert, og ho vippar ofte med denne. Beina er lange. Flukta er jamn og bogeforma. == Læte == Læta er ein skarpare variant av [[linerla]], eit hardt, metallisk "tsitsitt" eller "tsetsetse". == Utbreiing og taksonomi == Arten hekkar i store delar av dei [[temperert klima|tempererte]] regionane i [[Europa]] og [[Asia]] og delar av det nordlege [[Afrika]]. Vintererla er [[standfugl]] i dei mildare delane av utbreiingsområdet, t.d. Vest-Europa, men dei nordlege og storparten av dei austlege bestandane er [[trekkfuglar]] som har vinterkvarter i [[Europa]], [[Afrika]], [[Arabia]], [[India]], Søraust-Asia og [[Ny Guinea]]. === Underarter === Vintererla vert delt opp i seks til sju underarter. Av desse er tre [[endemisme|endemiske]] underarter som hekkar på ulike øyar. * ''Motacilla cinerea cinerea'' inkl. ''M. c. caspica'' - hekkar i [[Europa]] og austover til [[Kaukasus]] og [[Iran]], pluss i det nordvestlege [[Afrika]]. * ''Motacilla cinerea patriciae'' - [[standfugl]] på [[Asorane]]. * ''Motacilla cinerea schmitzi'' - standfugl på [[Madeira]]. * ''Motacilla cinerea canariensis'' - standfugll på [[Kanariøyane]]. * ''Motacilla cinerea melanope'' - hekkar i [[Ural]] og [[Afghanistan]] aust til området kring [[Amur]]. * ''Motacilla cinerea robusta'' - hekkar på [[Kamtsjatka]], kring kystane av [[Okhotskhavet]], i [[Japan]], [[Korea]] og [[Kina]]. == Førekomst i [[Noreg]] == Vintererla hekkar fast først og fremst i lågareliggjande strok på [[Austlandet]], med spreidde hekkefunn langs [[Sørlandet]] til [[Jæren]] og i [[Hordaland]] og [[Trøndelag]]. Nokre indikasjonar på hekking er også gjort i [[Troms]] og [[Finnmark]]. Ho likar seg best der vatnet sprutar. I [[Østfold]] ligg alle hekkelokalitetar under [[marin grense]], der også leirjord er utbreidd. Vintererla er ein ny art i [[Europa]]. Første observasjon i Noreg vart gjort i 1874, og første hekkefunnet kom ved [[Oslo]] i 1919. Truleg ligg den norske hekkebestanden på 200-1000 par.<ref name="adb" /> == Økologi == === Biotop === Vintererla held til ved raskt flytande elvestryk, om vinteren held dei seg gjerne ved sakteflytande elvar i låglandet. === Føde === Fuglen livnærer seg av [[insekt]] som finst ved vatn - [[fluge]]r, små [[bille]]r, larvar av [[augestikkar]], men også små [[krepsdyr]] og små [[blautdyr]]. Erla går gjerne der vatnet er grunt og plukkar i det i matjakta. Ho tek også flygande insekt. === Hekking === [[Fil:Grey Wagtail Juv 160504W.jpg|thumb|220px| Ungfugl.]] Hoa bygg eit reir av mose og gras fora med hår. Reiret vert plassert mellom steinar eller klipper og ikkje sjeldan i dambygningar nær vatn. I blant brukar paret gamle reir til [[fossekall]] eller spesiallaga [[fuglekasse]]r. Hoa legg 3-6 gråbrune flekkete egg som ho eller begge foreldra rugar i 12 til 14 dagar. Begge foreldra matar ungane i om lag 12 døgn til dei er flygedyktige. Ofte får paret to kull per sesong. == Trekktilhøve == I Noreg er vintererla stort sett [[trekkfugl]], men somme individ overvintrar. Fuglane kjem attende litt tidlegare enn [[linerle]]ne, som ofte rugar ved dei same elvane. Dei trekkande vintererlene flyg ut av landet i september-oktober. == Kjelder == * Svensk wikipedia. * Norsk Fugleatlas, 1994. ;Referansar {{reflist|refs= <ref name="adb">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/Taxon/_/4336 |tittel = Artsdatabankens artsopplysningar |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2022-03-14 }}</ref> <ref name="adbr">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/9910 |tittel = Fugler: Vurdering av vintererle Motacilla cinerea for Norge. Norsk rødliste for arter 2021. |forfattar = Stokke BG, Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R og Strøm H |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Erler og piplerker]] [[Kategori:Erlefamilien]] gqlp22tmvz8h1cl63qgg95lmtwg7qza 3654024 3654023 2026-05-20T01:31:57Z Ryvyly 41584 3654024 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | status_noreg = lc | status_noreg_kjelde = <ref name="adbr" /> }} '''Vintererle''' er ein fugl i familien [[erler og piplerker]]. == Utsjånad == Fuglen er slank og 17–20&nbsp;cm lang. Oversida er blågrå, ved gumpen grøngul. Undersida er om sommaren lysande gul, om vinteren gulaktig til brunaktig. Den hekkande vaksne hannen har svart strupe. Andre fjørdrakter saknar den svarte strupen, og det gule kan vere oppblanda med kvitt unnateke i området under stjerten. Vintererla har liksom andre erler ein karakteristisk lang, vippande stjert. Stjerten er svart med gul underside og har kvite ytterfjører. Vintererla er den av erlene i Europa som har lengst stjert, og ho vippar ofte med denne. Beina er lange. Flukta er jamn og bogeforma. == Læte == Læta er ein skarpare variant av [[linerla]], eit hardt, metallisk "tsitsitt" eller "tsetsetse". == Utbreiing og taksonomi == Arten hekkar i store delar av dei [[temperert klima|tempererte]] regionane i [[Europa]] og [[Asia]] og delar av det nordlege [[Afrika]]. Vintererla er [[standfugl]] i dei mildare delane av utbreiingsområdet, t.d. Vest-Europa, men dei nordlege og storparten av dei austlege bestandane er [[trekkfuglar]] som har vinterkvarter i [[Europa]], [[Afrika]], [[Arabia]], [[India]], Søraust-Asia og [[Ny Guinea]]. === Underarter === Vintererla vert delt opp i seks til sju underarter. Av desse er tre [[endemisme|endemiske]] underarter som hekkar på ulike øyar. * ''Motacilla cinerea cinerea'' inkl. ''M. c. caspica'' - hekkar i [[Europa]] og austover til [[Kaukasus]] og [[Iran]], pluss i det nordvestlege [[Afrika]]. * ''Motacilla cinerea patriciae'' - [[standfugl]] på [[Asorane]]. * ''Motacilla cinerea schmitzi'' - standfugl på [[Madeira]]. * ''Motacilla cinerea canariensis'' - standfugll på [[Kanariøyane]]. * ''Motacilla cinerea melanope'' - hekkar i [[Ural]] og [[Afghanistan]] aust til området kring [[Amur]]. * ''Motacilla cinerea robusta'' - hekkar på [[Kamtsjatka]], kring kystane av [[Okhotskhavet]], i [[Japan]], [[Korea]] og [[Kina]]. == Førekomst i [[Noreg]] == Vintererla hekkar fast først og fremst i lågareliggjande strok på [[Austlandet]], med spreidde hekkefunn langs [[Sørlandet]] til [[Jæren]] og i [[Hordaland]] og [[Trøndelag]]. Nokre indikasjonar på hekking er også gjort i [[Troms]] og [[Finnmark]]. Ho likar seg best der vatnet sprutar. I [[Østfold]] ligg alle hekkelokalitetar under [[marin grense]], der også leirjord er utbreidd. Vintererla er ei ny art i [[Europa]]. Første observasjon i Noreg vart gjort i 1874, og første hekkefunnet kom ved [[Oslo]] i 1919. Truleg ligg den norske hekkebestanden på 200-1000 par.<ref name="adb" /> == Økologi == === Biotop === Vintererla held til ved raskt flytande elvestryk, om vinteren held dei seg gjerne ved sakteflytande elvar i låglandet. === Føde === Fuglen livnærer seg av [[insekt]] som finst ved vatn – [[fluge]]r, små [[bille]]r, larvar av [[augestikkar]], men også små [[krepsdyr]] og små [[blautdyr]]. Erla går gjerne der vatnet er grunt, og plukkar i det i matjakta. Ho tek også flygande insekt. === Hekking === [[Fil:Grey Wagtail Juv 160504W.jpg|thumb|220px| Ungfugl.]] Hoa byggjer eit reir av mose og gras fôra med hår. Reiret vert plassert mellom steinar eller klipper og ikkje sjeldan i dambygningar nær vatn. Iblant brukar paret gamle reir til [[fossekall]] eller spesiallaga [[fuglekasse]]r. Hoa legg 3-6 gråbrune flekkete egg som ho eller begge foreldra rugar i 12 til 14 dagar. Begge foreldra matar ungane i om lag 12 døgn til dei er flygedyktige. Ofte får paret to kull per sesong. == Trekktilhøve == I Noreg er vintererla stort sett [[trekkfugl]], men somme individ overvintrar. Fuglane kjem attende litt tidlegare enn [[linerle]]ne, som ofte rugar ved dei same elvane. Dei trekkande vintererlene flyg ut av landet i september-oktober. == Kjelder == * Svensk wikipedia. * Norsk Fugleatlas, 1994. ;Referansar {{reflist|refs= <ref name="adb">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/Taxon/_/4336 |tittel = Artsdatabankens artsopplysningar |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2022-03-14 }}</ref> <ref name="adbr">{{Kjelde www |url = https://www.artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/9910 |tittel = Fugler: Vurdering av vintererle Motacilla cinerea for Norge. Norsk rødliste for arter 2021. |forfattar = Stokke BG, Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R og Strøm H |henta = 2022-03-14 |utgjevar = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fuglar i Noreg]] [[Kategori:Erler og piplerker]] [[Kategori:Erlefamilien]] fiah320iq191dau1qfou2zvocfiablp 0 198796 3654064 3653821 2026-05-20T07:07:03Z Ranveig 39 Flikk 3654064 wikitext text/x-wiki {{geoboks|landsby |andre namn = Ach na Feàrna |bilete = Wallace's Monument, Elderslie.jpg |bilettekst = Wallace Monument. {{foto|Stephen Sweeney}} |land = Skottland |region = Renfrewshire |postnummer = PA5 |retningsnummer = 0 1505 }} '''Elderslie''' ([[skotsk-gælisk]] ''Ach na Feàrna'') er ein landsby i regionen [[Renfrewshire ]] i [[Skottland]]. Han har kring 5&nbsp;500 innbyggjarar. Den gamle stavemåten for staden er «Ellerslie». Landsbyen ligg 4 km unna [[Paisley]] og ligg midtveges mellom Paisley og [[Johnstone]]. Elderslie er kjent for å vere den sannsynlege fødestaden for den skotske nasjonalhelten [[William Wallace]]. == Historie == Elderslie er ''Ach-na-Feàrna'' i skotsk-gælisk, men namnet kjem frå ''Alder lea'', eller ''elloern'' på gammal-engelsk der «li» tyder «snever». Landsbyen blei grunnlagt i 1398, sjølv om det var busetjing i området lenge før den tida, som ''Eldersly''. Timothy Ponts kart frå 1596 har merkt staden som ''Ellersley''. William Wallace blei fødd i Elderslie rundt 1271. Ei lokal segn om eiketreet «Wallace Oak» fortel at Wallace unngjekk å bli fanga av engelskmennene ved å gøyme meir enn 100 av mennene sine i eit gigantisk tre. Treet forfall grunna alder og suvenirjegerar som fjerna [[bork]]en. Ein avleggjar frå ei 300 år gamle Wallace-barlind blei planta på utsida av den nye skotske parlamentsbygningen i [[Edinburgh]]. William Wallace-monumentet blei avduka 28. september 1912 av sir [[Thomas Glen-Coats]]. Det blei forma av J. C. Murrey frå [[Westminister]]. Det er rundt 12 meter høgt og fundamenta er 7 meter over bakken. Kvar august blir «Wallace Day» arrangert med ein marsj frå sentrum av Johnston til monumentet. I nærleiken av vegen som går til [[Gleniffer Braes]], finst større [[helleristning]]ar med mange sirklar og groper som blir kalla for «kopp-og-ring»-markeringar, ikkje ulik tilsvarande som finst på vestkysten i [[Noreg]]. Dei blir trudd å vere minst 3000 år gamle og kan vere symbol på velstand og mengd. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Elderslie|Elderslie]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. november 2011.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar og landsbyar i Renfrewshire ]] rbudxxnst1cebk1um24qcau31tdammf 0 199009 3654039 3273971 2026-05-20T02:01:20Z Ryvyly 41584 /* Geografi */ 3654039 wikitext text/x-wiki {{Infoboks isbre | namn = Grosser Aletschgletscher | bilete = Aletschgletscher mit Pinus cembra2.jpg | bilettekst = Nedre del av breen | type = Dalbre | land = Sveits | stad = [[Valais]] | koordinatar = {{Koord|46|26|32|N|8|04|38|E|type:glacier_region:CH-VS|vising=tittel}} | areal = 117.6 | lengd = 23.6 | tjukkleik = (Ved [[Konkordiaplatz]]) 900 | status = I tilbaketrekking }} '''Aletschgletscher''' eller '''Grosser Aletschgletscher''' i [[Sveits]] er den største og lengste [[isbre]]en i [[Alpane]]. Han ligg på sørskråningane i den austlege delen av [[Bern-Alpane]], i [[kanton]]en [[Valais]] i Sveits. I 2002 var breen 23,6 km lang, og dekte eit areal på 117,6 km². Han inneheld cirka 26,5 milliardar tonn is. Breen vert gjennom elva Massa drenert ned i [[Rhône]]dalen. Heile området, inkludert andre mindre isbrear, er del av [[Jungfrau-Aletsch verneområde]], eit område som i 2001 vart teke med på UNESCO si liste over naturarven i verda. ==Geografi== Aletschgletscher består av tre mindre brear som renn saman på Konkordiaplatz, der breen er nær ein kilometer djup. Han held deretter fram mot Rhônedalen og er kjelde til elva Massa. Frå vest kjem breen Store Aletschfirn, som går langs nordfoten av [[Aletschhorn]] og [[Dreieckhorn]]. Aletschfirn vert danna rundt 3&nbsp;800 moh. Han er 9 km lang og gjennomsnitt ca 1,5 km bred. Aletschfirn flyt over skaret Lötschenlücke, og er knytt til Langgletscher, og deretter inn i dalen Lötschental. Frå nordvest renn Jungfraufirn vidare rett over i sjølve Aletschgletscher. Jungfraufirn er den kortaste av dei tre isbreane som dannar hovudbreen. Han har opphav på sørskråninga av [[Mönch]], under Jungfraujoch og på austskråninga av [[Jungfrau]]. Jungfraufirn er knapt 7 km lang. På sitt breiaste er han 2 km, og vidare nedover er han framleis vel kilomteren brei. Frå nord renn Ewigschneefeld, som har sitt utgangspunktet på austskråninga av Mönch. Mellom Trugberg i vest og [[Gross Fiescherhorn|Fiescherhorn]] og [[Grünhorn]] i aust, flyt isbreen i ein sving vidare til Konkordiaplatz. Ewigschneefeld er ca 8 km lang og gjennomsnitt ca 1,2 km brei. Han munnar ut på Konkordiaplatz med eit brefall på 25-30 prosent, her er breen sterkt oppsprokken. [[Fil:Grosser Aletschgletscher.jpg|mini|venstre|I den nedre delen av isbreen. Legg merke til taulaga i nedste, venstre hjørne]] Aletschgletscher er meir enn 900 meter tjukk på Konkordiaplatz. Mot sør minkar tjukna til ca 150 meter. Karakteristiske trekk er dei to mørke moreneløypene, nesten i midten av Aletschgletscher, som passerer Konkordiaplatz i heile si lengd. Dei er morenar, som skil isen frå kvar av dei tre hovudbreane. Den vestlege morenen vert kalla Kranzbergmoräne, den austlege er Trugbergmoräne. Frå Konkordiaplatz flyt isen i ei breidde på ca 1,5 km, og med ei fart på opp til 180 meter pr år, mot søraust til Rhônedalen, mellom [[Dreieckhorn]] vest og [[Gross Wannenhorn|Wannenhorn]] i aust. Han dreiar så i ein stor boge og vrir seg meir og meir mot sørvest, først langs fjellfoten av Eggishorn og så Bettmerhorn. Den nedre delen av Aletschgletscher er i stor grad dekt av lausmassar. Bretunga er i dag på rundt 1&nbsp;560 meter over havet, langt under den lokale tregrensa. Breen er kjelde til elva Massa, som etter å ha passert Massajuvet, og ha vorte nytta av eit vasskraftverk i Bitsch, renn ned i [[Rhône]] ved [[Naters]]. Isbreen dekte i 1973 ei flatevidd på ca 128 kvadratkilometer, i 1863 rekna ein med at eit område på 163 kvadratkilometer var dekt av breen. Breen rakk då tre km lengre ned og var opp til 200 meter tjukkare enn i dag. [[Fil:Aletschgletscher 2010 v02.jpg|mini|799px|Aletschgletscher frå Eggishorn]] ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Aletschgletscher|Aletschgletscher]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 5. november 2011.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Isbrear i Bern]] [[Kategori:Verdsarv i Sveits]] l6g0uahy7jdshg2zb7ujbfjjs0qmkdx 3654048 3654039 2026-05-20T06:18:06Z Ranveig 39 Fmt. 3654048 wikitext text/x-wiki {{Infoboks isbre | namn = Grosser Aletschgletscher | bilete = Aletschgletscher mit Pinus cembra2.jpg | bilettekst = Nedre del av breen | type = Dalbre | land = Sveits | stad = [[Valais]] | koordinatar = {{Koord|46|26|32|N|8|04|38|E|type:glacier_region:CH-VS|vising=tittel}} | areal = 117.6 | lengd = 23.6 | tjukkleik = (Ved [[Konkordiaplatz]]) 900 | status = I tilbaketrekking }} '''Aletschgletscher''' eller '''Grosser Aletschgletscher''' i [[Sveits]] er den største og lengste [[isbre]]en i [[Alpane]]. Han ligg på sørskråningane i den austlege delen av [[Bern-Alpane]], i [[kanton]]en [[Valais]] i Sveits. I 2002 var breen 23,6 km lang, og dekte eit areal på 117,6 km². Han inneheld cirka 26,5 milliardar tonn is. Breen vert gjennom elva Massa drenert ned i [[Rhône]]dalen. Heile området, inkludert andre mindre isbrear, er del av [[Jungfrau-Aletsch verneområde]], eit område som i 2001 vart teke med på UNESCO si liste over naturarven i verda. ==Geografi== Aletschgletscher består av tre mindre brear som renn saman på Konkordiaplatz, der breen er nær ein kilometer djup. Han held deretter fram mot Rhônedalen og er kjelde til elva Massa. Frå vest kjem breen Store Aletschfirn, som går langs nordfoten av [[Aletschhorn]] og [[Dreieckhorn]]. Aletschfirn vert danna rundt 3&nbsp;800 moh. Han er 9 km lang og gjennomsnitt ca 1,5 km bred. Aletschfirn flyt over skaret Lötschenlücke, og er knytt til Langgletscher, og deretter inn i dalen Lötschental. Frå nordvest renn Jungfraufirn vidare rett over i sjølve Aletschgletscher. Jungfraufirn er den kortaste av dei tre isbreane som dannar hovudbreen. Han har opphav på sørskråninga av [[Mönch]], under Jungfraujoch og på austskråninga av [[Jungfrau]]. Jungfraufirn er knapt 7 km lang. På sitt breiaste er han 2 km, og vidare nedover er han framleis vel kilomteren brei. Frå nord renn Ewigschneefeld, som har sitt utgangspunktet på austskråninga av Mönch. Mellom Trugberg i vest og [[Gross Fiescherhorn|Fiescherhorn]] og [[Grünhorn]] i aust, flyt isbreen i ein sving vidare til Konkordiaplatz. Ewigschneefeld er ca 8 km lang og gjennomsnitt ca 1,2 km brei. Han munnar ut på Konkordiaplatz med eit brefall på 25-30 prosent, her er breen sterkt oppsprokken. [[Fil:Grosser Aletschgletscher.jpg|mini|venstre|I den nedre delen av isbreen. Legg merke til taulaga i nedste, venstre hjørne]] Aletschgletscher er meir enn 900 meter tjukk på Konkordiaplatz. Mot sør minkar tjukna til ca 150 meter. Karakteristiske trekk er dei to mørke moreneløypene, nesten i midten av Aletschgletscher, som passerer Konkordiaplatz i heile si lengd. Dei er morenar, som skil isen frå kvar av dei tre hovudbreane. Den vestlege morenen vert kalla Kranzbergmoräne, den austlege er Trugbergmoräne. Frå Konkordiaplatz flyt isen i ei breidde på ca 1,5 km, og med ei fart på opp til 180 meter pr år, mot søraust til Rhônedalen, mellom [[Dreieckhorn]] vest og [[Gross Wannenhorn|Wannenhorn]] i aust. Han dreiar så i ein stor boge og vrir seg meir og meir mot sørvest, først langs fjellfoten av Eggishorn og så Bettmerhorn. Den nedre delen av Aletschgletscher er i stor grad dekt av lausmassar. Bretunga er i dag på rundt 1&nbsp;560 meter over havet, langt under den lokale tregrensa. Breen er kjelde til elva Massa, som etter å ha passert Massajuvet, og ha vorte nytta av eit vasskraftverk i Bitsch, renn ned i [[Rhône]] ved [[Naters]]. Isbreen dekte i 1973 ei flatevidd på ca. 128 kvadratkilometer, i 1863 rekna ein med at eit område på 163 kvadratkilometer var dekt av breen. Breen rakk då tre km lengre ned og var opp til 200 meter tjukkare enn i dag. [[Fil:Aletschgletscher 2010 v02.jpg|mini|799px|none|Aletschgletscher frå Eggishorn]] ==Kjelder== {{refstart}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Aletschgletscher|Aletschgletscher]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 5. november 2011.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Isbrear i Bern]] [[Kategori:Verdsarv i Sveits]] h5at3z2z68hjs11b9rrykceff2qr96u 0 221337 3653981 3601796 2026-05-19T16:36:05Z Sigmundg 835 3653981 wikitext text/x-wiki [[Fil:Resistors.jpg|mini|høgre|Motstandar med fargekode.]] '''Komponenten motstand''' syner til ein komponent med ein bestemt [[elektrisk motstand]]. Slike komponentar vert nytta i elektriske krinsar i [[Elektronikk|elektronisk]] utstyr. Motstandar vert produserte med standardiserte verdiar, toleranse, [[effekt]], fysiske dimensjonar, etc. == Material og verkemåte == === Trådvikla === === Karbonstabel === Karbonstabemotstandar er bygd opp av ein stabel med karbonskiver komprimert mellom to metallplater som tener som kontakr for terminalane. === Karbonfilm === [[Fil:Carbon-resistor-TR212-1.jpg|mini|Fig. x Karbinfilmmotstand med eksponert karbonspiral (Tesla TR-212 1 kΩ).]] === Metalfilm === === Metaloksidfilm === == Fysisk utforming == === Motstandar for holmontering === === Motstandar for overflatemontering === === Efektmotstandar === [[Fil:Effektmodstande.jpg|mini|Fig. x Ei sampling ulike effektmotstandar.]] == Merking == == Sjå òg == * [[Elektrisk motstand]] * [[Potmeter]] {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Passive elektriske komponentar]] 05k5wiy162aptm6q14vvd7z72mv9daa 3653982 3653981 2026-05-19T16:38:32Z Sigmundg 835 3653982 wikitext text/x-wiki {{under arbeid}} [[Fil:Resistors.jpg|mini|høgre|Motstandar med fargekode.]] '''Komponenten motstand''' syner til ein komponent med ein bestemt [[elektrisk motstand]]. Slike komponentar vert nytta i elektriske krinsar i [[Elektronikk|elektronisk]] utstyr. Motstandar vert produserte med standardiserte verdiar, toleranse, [[effekt]], fysiske dimensjonar, etc. == Material og verkemåte == === Trådvikla === === Karbonstabel === Karbonstabemotstandar er bygd opp av ein stabel med karbonskiver komprimert mellom to metallplater som tener som kontakr for terminalane. === Karbonfilm === [[Fil:Carbon-resistor-TR212-1.jpg|mini|Fig. x Karbinfilmmotstand med eksponert karbonspiral (Tesla TR-212 1 kΩ).]] === Metalfilm === === Metaloksidfilm === == Fysisk utforming == === Motstandar for holmontering === === Motstandar for overflatemontering === === Efektmotstandar === [[Fil:Effektmodstande.jpg|mini|Fig. x Ei sampling ulike effektmotstandar.]] == Merking == == Sjå òg == * [[Elektrisk motstand]] * [[Potmeter]] {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Passive elektriske komponentar]] o18kn8g55nm8difhyx42ueysq2458te 0 257919 3653954 3159048 2026-05-19T13:38:43Z Makenzis 82836 3653954 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballklubb | klubbnamn = Olympique de Marseille | bilete = Olympique Marseille logo.svg | fullt namn = Olympique de Marseille | kallenamn = l'OM, les Olympiens, les Phocéens | kort namn = OM | grunnlagd = [[1899]] | heimebane = [[Stade Vélodrome]], <br /> [[Marseille]] | kapasitet = 67 186 | styreleiar = {{FRA}} Jacques-Henri Eyraud | trenar = {{POR}} [[André Villas-Boas]] | liga = [[Ligue 1]] | nettstad = om.fr | sesong = 2025/26 | plassering = 5. plass | mønster_va1 = _om1920h | mønster_k1 = _om1920h | mønster_ha1 = _om1920h | mønster_sh1 = _om1920h | mønster_so1 = _om1920h | venstrearm1 = FFFFFF | kropp1 = FFFFFF | høgrearm1 = FFFFF | shorts1 = FFFFFF | sokkar1 = FFFFFF | mønster_va2 = _om1920a | mønster_k2 = _om1920a | mønster_ha2 = _om1920a | mønster_sh2 = _om1920a | mønster_so2 = _om1920a | venstrearm2 = 00BBFF| kropp2 = 00BBFF | høgrearm2 = 00BBFF | shorts2 = 00BBFF | sokkar2 = 00BBFF | mønster_va3 = _om1920t | mønster_k3 = _om1920t | mønster_ha3 = _om1920t | mønster_sh3 = _om1920t | mønster_so3 = _om1920t | venstrearm3 = 000000 | kropp3 = 000000 | høgrearm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | sokkar3 = 000000 | }} '''Olympique de Marseille''' er ein fransk fotballklubb i [[Marseille]]. Klubben vart stifta i [[1899]], og har med nokre små unnatak spela i toppdivisjonen i fransk fotball. Marseille har vorte seriemeistrar ni gongar, og har ti gongar gått til topps i den nasjonale cupen, det siste er rekord i Frankrike. I 1993 vann klubben [[Meisterligaen]], eit meisterstykke ingen annan fransk klubb har makta. Året etter triumfen i den europeiske fotballturneringa vart Marseille, grunna ein bestikking-skandale, dømt til å rykke ned ein divisjon og vart fråteken seriemeistertittelen. Olympique Marseille har sidan 1937 spela heimekampane på ''Stade Vélodrome'', eit stadion med plass til vel 60&nbsp;000 tilskodarar. Banen ligg i sørdelen av byen. Klubben har ein stor tilhengarskare, og er jamnast den klubben i Frankrike med høgste tilskodartal på heimekampane. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Olympique de Marseille|Olympique de Marseille]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. mai 2013.'' </div> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Franske fotballag]] [[Kategori:Fotballag skipa i 1899]] [[Kategori:Marseille]] irwdry3guxsk2yhcjkxark7v70yjv3q 0 261357 3653985 3653920 2026-05-19T17:22:41Z Ryvyly 41584 3653985 wikitext text/x-wiki [[Fil:Korowanie.jpg|mini|Barkespade i bruk.]] [[Fil:Removal_of_bark_from_a_spruce_with_a_bark_spud.webm|mini|Fjerning av bork og kambium frå gran med barkespade (Kõrvemaa i Estland, 2026)]] '''Barkespade''' eller '''borkespade''' er ein [[skogsreiskap]] som vert nytta for å [[Barking av tømmer|barka]] [[tømmer]] ved hogst. Tidlegare, då ein nytta [[hest]] for å køyra fram tømmeret, var det vanleg å barka det i samband med felling og kvisting. Tømmeret gleid då lettare på snøen og vart lettare å dra for hestane, slik at ein kunne køyra større lass. Det førte òg til at tømmeret turka fortare, og det hindra at [[borkbiller]] gjorde skade på tømmeret. Tømmeret er lettast å barka når sevja stig. Om vinteren når borken er frosen, kan barking verta hardt arbeid. Barkespadar har eit langt skaft av tre. På enden av skaftet var det ei kule, som førte til at ein fekk betre tak på spaden når han vart støytt framover. Det var òg vanleg med ei kule på skaftet litt ovanføre bladet, for at borken skulle verta ført bort frå hendene<ref>Thorseth, L., ''Årringer - Skogbygda Trysil'', 2014.</ref>. I Noreg vart det vanleg å nytta barkespade rundt år 1900. Før det vart det nytta ei [[øks]] med breitt blad. Innføringa av barkespaden letta arbeidet og førte til at barkinga gjekk snøggare. Men framleis utgjorde barkinga om lag halvparten av tida det to å felle, kvista og barke eit tre<ref>Samset, I., ''Fra muskler til maskiner i skogen'', Norsk skogmuseum, 2008.</ref><ref name="Sporrong">Sporrong, B., ''Från yxa till enmansmotorsåg - mekanisering i nordiska skogar 1850 till 1950'', Habo, 2013</ref>. Tidsforbruket varierte etter kor mykje kvist det var på trea og etter årstida. I [[sevje]]tida var det lett å barka, men om vinteren, når borken var frosen, gjekk det mykje seinare. Barkespadar vert òg nytta til andre oppgåver, som å hogga hol i isen i samband med [[isfiske]]. == Galleri == <gallery> Fil:Tømmerhogging - no-nb digifoto 20160503 00186 NB MIT FNR 06766 (cropped).jpg|Barking med barkespade. Fil:Womens Timber Corps member at work.jpg|Barking med barkespade. Fil:Barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Barkespadar utstilte på [[Norsk skogmuseum]]. Fil:Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum. Fil:Wira bruk barkjärn.JPG|Barkespadar produserte på [[Wira bruk]] i [[Sverige]]. </gallery> == Referansar == {{Kjeldeliste}} == Sjå òg == * [[Barking av tømmer|Barking]] * [[Barkemaskin]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar]] 7wizru7cucdrwkwmdof7xt3bwma8o3t 3653986 3653985 2026-05-19T17:26:23Z Ryvyly 41584 3653986 wikitext text/x-wiki [[Fil:Korowanie.jpg|mini|Barkespade i bruk.]] [[Fil:Removal_of_bark_from_a_spruce_with_a_bark_spud.webm|mini|Fjerning av bork og kambium frå gran med barkespade (Kõrvemaa i Estland, 2026)]] '''Barkespade'''<ref>https://ordbokene.no/nno/nn/barkespade</ref> eller '''borkespade''' er ein [[skogsreiskap]] som vert nytta for å [[Barking av tømmer|barka]] [[tømmer]] ved hogst. Tidlegare, då ein nytta [[hest]] for å køyra fram tømmeret, var det vanleg å barka det i samband med felling og kvisting. Tømmeret gleid då lettare på snøen og vart lettare å dra for hestane, slik at ein kunne køyra større lass. Det førte òg til at tømmeret turka fortare, og det hindra at [[borkbiller]] gjorde skade på tømmeret. Tømmeret er lettast å barka når sevja stig. Om vinteren når borken er frosen, kan barking verta hardt arbeid. Barkespadar har eit langt skaft av tre. På enden av skaftet var det ei kule, som førte til at ein fekk betre tak på spaden når han vart støytt framover. Det var òg vanleg med ei kule på skaftet litt ovanføre bladet, for at borken skulle verta ført bort frå hendene<ref>Thorseth, L., ''Årringer - Skogbygda Trysil'', 2014.</ref>. I Noreg vart det vanleg å nytta barkespade rundt år 1900. Før det vart det nytta ei [[øks]] med breitt blad. Innføringa av barkespaden letta arbeidet og førte til at barkinga gjekk snøggare. Men framleis utgjorde barkinga om lag halvparten av tida det to å felle, kvista og barke eit tre<ref>Samset, I., ''Fra muskler til maskiner i skogen'', Norsk skogmuseum, 2008.</ref><ref name="Sporrong">Sporrong, B., ''Från yxa till enmansmotorsåg - mekanisering i nordiska skogar 1850 till 1950'', Habo, 2013</ref>. Tidsforbruket varierte etter kor mykje kvist det var på trea og etter årstida. I [[sevje]]tida var det lett å barka, men om vinteren, når borken var frosen, gjekk det mykje seinare. Barkespadar vert òg nytta til andre oppgåver, som å hogga hol i isen i samband med [[isfiske]]. == Galleri == <gallery> Fil:Tømmerhogging - no-nb digifoto 20160503 00186 NB MIT FNR 06766 (cropped).jpg|Barking med barkespade. Fil:Womens Timber Corps member at work.jpg|Barking med barkespade. Fil:Barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Barkespadar utstilte på [[Norsk skogmuseum]]. Fil:Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum. Fil:Wira bruk barkjärn.JPG|Barkespadar produserte på [[Wira bruk]] i [[Sverige]]. </gallery> == Referansar == {{Kjeldeliste}} == Sjå òg == * [[Barking av tømmer|Barking]] * [[Barkemaskin]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar]] mp51i7dmkxc3ov9p85r59wdlug169dm 3653987 3653986 2026-05-19T17:27:00Z Ryvyly 41584 Ryvyly flytte sida [[Borkspade]] til [[Borkespade]] 3653986 wikitext text/x-wiki [[Fil:Korowanie.jpg|mini|Barkespade i bruk.]] [[Fil:Removal_of_bark_from_a_spruce_with_a_bark_spud.webm|mini|Fjerning av bork og kambium frå gran med barkespade (Kõrvemaa i Estland, 2026)]] '''Barkespade'''<ref>https://ordbokene.no/nno/nn/barkespade</ref> eller '''borkespade''' er ein [[skogsreiskap]] som vert nytta for å [[Barking av tømmer|barka]] [[tømmer]] ved hogst. Tidlegare, då ein nytta [[hest]] for å køyra fram tømmeret, var det vanleg å barka det i samband med felling og kvisting. Tømmeret gleid då lettare på snøen og vart lettare å dra for hestane, slik at ein kunne køyra større lass. Det førte òg til at tømmeret turka fortare, og det hindra at [[borkbiller]] gjorde skade på tømmeret. Tømmeret er lettast å barka når sevja stig. Om vinteren når borken er frosen, kan barking verta hardt arbeid. Barkespadar har eit langt skaft av tre. På enden av skaftet var det ei kule, som førte til at ein fekk betre tak på spaden når han vart støytt framover. Det var òg vanleg med ei kule på skaftet litt ovanføre bladet, for at borken skulle verta ført bort frå hendene<ref>Thorseth, L., ''Årringer - Skogbygda Trysil'', 2014.</ref>. I Noreg vart det vanleg å nytta barkespade rundt år 1900. Før det vart det nytta ei [[øks]] med breitt blad. Innføringa av barkespaden letta arbeidet og førte til at barkinga gjekk snøggare. Men framleis utgjorde barkinga om lag halvparten av tida det to å felle, kvista og barke eit tre<ref>Samset, I., ''Fra muskler til maskiner i skogen'', Norsk skogmuseum, 2008.</ref><ref name="Sporrong">Sporrong, B., ''Från yxa till enmansmotorsåg - mekanisering i nordiska skogar 1850 till 1950'', Habo, 2013</ref>. Tidsforbruket varierte etter kor mykje kvist det var på trea og etter årstida. I [[sevje]]tida var det lett å barka, men om vinteren, når borken var frosen, gjekk det mykje seinare. Barkespadar vert òg nytta til andre oppgåver, som å hogga hol i isen i samband med [[isfiske]]. == Galleri == <gallery> Fil:Tømmerhogging - no-nb digifoto 20160503 00186 NB MIT FNR 06766 (cropped).jpg|Barking med barkespade. Fil:Womens Timber Corps member at work.jpg|Barking med barkespade. Fil:Barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Barkespadar utstilte på [[Norsk skogmuseum]]. Fil:Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum. Fil:Wira bruk barkjärn.JPG|Barkespadar produserte på [[Wira bruk]] i [[Sverige]]. </gallery> == Referansar == {{Kjeldeliste}} == Sjå òg == * [[Barking av tømmer|Barking]] * [[Barkemaskin]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar]] mp51i7dmkxc3ov9p85r59wdlug169dm 3653990 3653987 2026-05-19T17:34:01Z Ryvyly 41584 3653990 wikitext text/x-wiki [[Fil:Korowanie.jpg|mini|Barkespade i bruk.]] [[Fil:Removal_of_bark_from_a_spruce_with_a_bark_spud.webm|mini|Fjerning av bork og kambium frå gran med barkespade (Kõrvemaa i Estland, 2026)]] '''Barkespade''', '''berk'''('''j''')'''espade''' eller '''borkespade''' er ein [[skogsreiskap]] som vert nytta for å [[Barking av tømmer|barka]] [[tømmer]] ved hogst. Tidlegare, då ein nytta [[hest]] for å køyra fram tømmeret, var det vanleg å barka det i samband med felling og kvisting. Tømmeret gleid då lettare på snøen og vart lettare å dra for hestane, slik at ein kunne køyra større lass. Det førte òg til at tømmeret turka fortare, og det hindra at [[borkbiller]] gjorde skade på tømmeret. Tømmeret er lettast å barka når sevja stig. Om vinteren når borken er frosen, kan barking verta hardt arbeid. Barkespadar har eit langt skaft av tre. På enden av skaftet var det ei kule, som førte til at ein fekk betre tak på spaden når han vart støytt framover. Det var òg vanleg med ei kule på skaftet litt ovanføre bladet, for at borken skulle verta ført bort frå hendene<ref>Thorseth, L., ''Årringer - Skogbygda Trysil'', 2014.</ref>. I Noreg vart det vanleg å nytta barkespade rundt år 1900. Før det vart det nytta ei [[øks]] med breitt blad. Innføringa av barkespaden letta arbeidet og førte til at barkinga gjekk snøggare. Men framleis utgjorde barkinga om lag halvparten av tida det to å felle, kvista og barke eit tre<ref>Samset, I., ''Fra muskler til maskiner i skogen'', Norsk skogmuseum, 2008.</ref><ref name="Sporrong">Sporrong, B., ''Från yxa till enmansmotorsåg - mekanisering i nordiska skogar 1850 till 1950'', Habo, 2013</ref>. Tidsforbruket varierte etter kor mykje kvist det var på trea og etter årstida. I [[sevje]]tida var det lett å barka, men om vinteren, når borken var frosen, gjekk det mykje seinare. Barkespadar vert òg nytta til andre oppgåver, som å hogga hol i isen i samband med [[isfiske]]. == Galleri == <gallery> Fil:Tømmerhogging - no-nb digifoto 20160503 00186 NB MIT FNR 06766 (cropped).jpg|Barking med barkespade. Fil:Womens Timber Corps member at work.jpg|Barking med barkespade. Fil:Barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Barkespadar utstilte på [[Norsk skogmuseum]]. Fil:Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum. Fil:Wira bruk barkjärn.JPG|Barkespadar produserte på [[Wira bruk]] i [[Sverige]]. </gallery> == Referansar == {{Kjeldeliste}} == Sjå òg == * [[Barking av tømmer|Barking]] * [[Barkemaskin]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar]] eii9jnkb7nj0yiqg8hpeyn4jxrqhxbg 3653991 3653990 2026-05-19T17:39:09Z Ryvyly 41584 3653991 wikitext text/x-wiki [[Fil:Korowanie.jpg|mini|Barkespade i bruk.]] [[Fil:Removal_of_bark_from_a_spruce_with_a_bark_spud.webm|mini|Fjerning av bork og kambium frå gran med barkespade (Kõrvemaa i Estland, 2026)]] '''Barkespade''', '''berk'''('''j''')'''espade''' eller '''borkespade''' er ein [[skogsreiskap]] som vert nytta for å [[Barking av tømmer|barka]] [[tømmer]] ved hogst. Tidlegare, då ein nytta [[hest]] for å køyra fram tømmeret, var det vanleg å barka det i samband med felling og kvisting. Tømmeret gleid då lettare på snøen og vart lettare å dra for hestane, slik at ein kunne køyra større lass. Det førte òg til at tømmeret turka fortare, og det hindra at [[borkbiller]] gjorde skade på tømmeret. Tømmeret er lettast å barka når sevja stig. Om vinteren når borken er frosen, kan barking verta hardt arbeid. Barkespadar har eit langt skaft av tre. På enden av skaftet var det ei kule, som førte til at ein fekk betre tak på spaden når han vart støytt framover. Det var òg vanleg med ei kule på skaftet litt ovanføre bladet, for at borken skulle verta ført bort frå hendene<ref>Thorseth, L., ''Årringer - Skogbygda Trysil'', 2014.</ref>. I Noreg vart det vanleg å nytta barkespade rundt år 1900. Før det vart det nytta ei [[øks]] med breitt blad. Innføringa av barkespaden letta arbeidet og førte til at barkinga gjekk snøggare. Men framleis utgjorde barkinga om lag halvparten av tida det tok å fella, kvista og barka eit tre<ref>Samset, I., ''Fra muskler til maskiner i skogen'', Norsk skogmuseum, 2008.</ref><ref name="Sporrong">Sporrong, B., ''Från yxa till enmansmotorsåg - mekanisering i nordiska skogar 1850 till 1950'', Habo, 2013</ref>. Tidsforbruket varierte etter kor mykje kvist det var på trea og etter årstida. I [[sevje]]tida var det lett å barka, men om vinteren, når borken var frosen, gjekk det mykje seinare. Barkespadar vert òg nytta til andre oppgåver, som å hogga hol i isen i samband med [[isfiske]]. == Galleri == <gallery> Fil:Tømmerhogging - no-nb digifoto 20160503 00186 NB MIT FNR 06766 (cropped).jpg|Barking med barkespade. Fil:Womens Timber Corps member at work.jpg|Barking med barkespade. Fil:Barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Barkespadar utstilte på [[Norsk skogmuseum]]. Fil:Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum. Fil:Wira bruk barkjärn.JPG|Barkespadar produserte på [[Wira bruk]] i [[Sverige]]. </gallery> == Referansar == {{Kjeldeliste}} == Sjå òg == * [[Barking av tømmer|Barking]] * [[Barkemaskin]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar]] 45hz3wy09neywsjxmjgz4p0jwur8s9r 3653992 3653991 2026-05-19T17:39:51Z Ryvyly 41584 Ryvyly flytte sida [[Borkespade]] til [[Barkespade (reiskap)]] 3653991 wikitext text/x-wiki [[Fil:Korowanie.jpg|mini|Barkespade i bruk.]] [[Fil:Removal_of_bark_from_a_spruce_with_a_bark_spud.webm|mini|Fjerning av bork og kambium frå gran med barkespade (Kõrvemaa i Estland, 2026)]] '''Barkespade''', '''berk'''('''j''')'''espade''' eller '''borkespade''' er ein [[skogsreiskap]] som vert nytta for å [[Barking av tømmer|barka]] [[tømmer]] ved hogst. Tidlegare, då ein nytta [[hest]] for å køyra fram tømmeret, var det vanleg å barka det i samband med felling og kvisting. Tømmeret gleid då lettare på snøen og vart lettare å dra for hestane, slik at ein kunne køyra større lass. Det førte òg til at tømmeret turka fortare, og det hindra at [[borkbiller]] gjorde skade på tømmeret. Tømmeret er lettast å barka når sevja stig. Om vinteren når borken er frosen, kan barking verta hardt arbeid. Barkespadar har eit langt skaft av tre. På enden av skaftet var det ei kule, som førte til at ein fekk betre tak på spaden når han vart støytt framover. Det var òg vanleg med ei kule på skaftet litt ovanføre bladet, for at borken skulle verta ført bort frå hendene<ref>Thorseth, L., ''Årringer - Skogbygda Trysil'', 2014.</ref>. I Noreg vart det vanleg å nytta barkespade rundt år 1900. Før det vart det nytta ei [[øks]] med breitt blad. Innføringa av barkespaden letta arbeidet og førte til at barkinga gjekk snøggare. Men framleis utgjorde barkinga om lag halvparten av tida det tok å fella, kvista og barka eit tre<ref>Samset, I., ''Fra muskler til maskiner i skogen'', Norsk skogmuseum, 2008.</ref><ref name="Sporrong">Sporrong, B., ''Från yxa till enmansmotorsåg - mekanisering i nordiska skogar 1850 till 1950'', Habo, 2013</ref>. Tidsforbruket varierte etter kor mykje kvist det var på trea og etter årstida. I [[sevje]]tida var det lett å barka, men om vinteren, når borken var frosen, gjekk det mykje seinare. Barkespadar vert òg nytta til andre oppgåver, som å hogga hol i isen i samband med [[isfiske]]. == Galleri == <gallery> Fil:Tømmerhogging - no-nb digifoto 20160503 00186 NB MIT FNR 06766 (cropped).jpg|Barking med barkespade. Fil:Womens Timber Corps member at work.jpg|Barking med barkespade. Fil:Barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Barkespadar utstilte på [[Norsk skogmuseum]]. Fil:Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum. Fil:Wira bruk barkjärn.JPG|Barkespadar produserte på [[Wira bruk]] i [[Sverige]]. </gallery> == Referansar == {{Kjeldeliste}} == Sjå òg == * [[Barking av tømmer|Barking]] * [[Barkemaskin]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar]] 45hz3wy09neywsjxmjgz4p0jwur8s9r 3654044 3653992 2026-05-20T06:11:04Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Barkespade (reiskap)]] til [[Barkespade]]: Ikkje nødvendig, og på nnwiki nyttar me ikkje denne typen parentes i titlar. 3653991 wikitext text/x-wiki [[Fil:Korowanie.jpg|mini|Barkespade i bruk.]] [[Fil:Removal_of_bark_from_a_spruce_with_a_bark_spud.webm|mini|Fjerning av bork og kambium frå gran med barkespade (Kõrvemaa i Estland, 2026)]] '''Barkespade''', '''berk'''('''j''')'''espade''' eller '''borkespade''' er ein [[skogsreiskap]] som vert nytta for å [[Barking av tømmer|barka]] [[tømmer]] ved hogst. Tidlegare, då ein nytta [[hest]] for å køyra fram tømmeret, var det vanleg å barka det i samband med felling og kvisting. Tømmeret gleid då lettare på snøen og vart lettare å dra for hestane, slik at ein kunne køyra større lass. Det førte òg til at tømmeret turka fortare, og det hindra at [[borkbiller]] gjorde skade på tømmeret. Tømmeret er lettast å barka når sevja stig. Om vinteren når borken er frosen, kan barking verta hardt arbeid. Barkespadar har eit langt skaft av tre. På enden av skaftet var det ei kule, som førte til at ein fekk betre tak på spaden når han vart støytt framover. Det var òg vanleg med ei kule på skaftet litt ovanføre bladet, for at borken skulle verta ført bort frå hendene<ref>Thorseth, L., ''Årringer - Skogbygda Trysil'', 2014.</ref>. I Noreg vart det vanleg å nytta barkespade rundt år 1900. Før det vart det nytta ei [[øks]] med breitt blad. Innføringa av barkespaden letta arbeidet og førte til at barkinga gjekk snøggare. Men framleis utgjorde barkinga om lag halvparten av tida det tok å fella, kvista og barka eit tre<ref>Samset, I., ''Fra muskler til maskiner i skogen'', Norsk skogmuseum, 2008.</ref><ref name="Sporrong">Sporrong, B., ''Från yxa till enmansmotorsåg - mekanisering i nordiska skogar 1850 till 1950'', Habo, 2013</ref>. Tidsforbruket varierte etter kor mykje kvist det var på trea og etter årstida. I [[sevje]]tida var det lett å barka, men om vinteren, når borken var frosen, gjekk det mykje seinare. Barkespadar vert òg nytta til andre oppgåver, som å hogga hol i isen i samband med [[isfiske]]. == Galleri == <gallery> Fil:Tømmerhogging - no-nb digifoto 20160503 00186 NB MIT FNR 06766 (cropped).jpg|Barking med barkespade. Fil:Womens Timber Corps member at work.jpg|Barking med barkespade. Fil:Barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Barkespadar utstilte på [[Norsk skogmuseum]]. Fil:Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum.png|Nærbilete av barkespadar utstilte på Norsk skogmuseum. Fil:Wira bruk barkjärn.JPG|Barkespadar produserte på [[Wira bruk]] i [[Sverige]]. </gallery> == Referansar == {{Kjeldeliste}} == Sjå òg == * [[Barking av tømmer|Barking]] * [[Barkemaskin]] {{Skogsreiskapar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsreiskapar]] 45hz3wy09neywsjxmjgz4p0jwur8s9r 0 266423 3654036 2995015 2026-05-20T01:57:41Z Ryvyly 41584 3654036 wikitext text/x-wiki '''Forvitringsjord''' er lausmasse danna ved [[forvitring]] av den faste berggrunnen på staden, utan at han har vore transportert av rennande vatn, isbre, vind eller ved [[ras]]. Der berggrunnen er motstandsdyktig mot nedbryting, blir det danna berre ørsmå mengder forvitringsjord, medan det kan finnast tjukke lag der forvitringa har verka lenge, og der berggrunnen er lettoppløyseleg, oppsprokken og flisig. Då forvitringsprosessane er sterkt avhengige av klimaet, kan forvitringsjorda bli ulik i dei ulike [[klimasone]]ne, og han vil òg forandre seg etter kvart som tida går. Arktiske eller tørre klima vil gje mykje mekanisk forvitring, slik at jorda i stor grad blir eit smulder av den opphavlege berggrunnen. Temperert og fuktig klima gjev relativt meir kjemisk forvitring med jord der det blir mykje [[leirmineral]]er og [[kvarts]]. Tropisk og fuktig klima vil føre til sterk [[oppriking]] av [[jarn]]- og [[aluminium]]rike [[mineral]] i jorda, som [[bauxitt]] og [[lateritt]]. I Noreg vart det aller meste av forvitringsjorda skava vekk frå det opphavlege lege sitt av isbreane under istidene. I dag er difor lausmassane her i landet hovudsakleg [[morenejord]], sediment avleira i vatn, rasjord og organisk jord, danna etter at breane trekte seg tilbake for ti-tolv tusen år sidan. ==Kjelder== *Forvitringsjord. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå http://snl.no/forvitringsjord. [[Kategori:Jord]] 0zeo3hqxl07koyy3klhm3wz6mu8borz 3654049 3654036 2026-05-20T06:19:17Z Ranveig 39 Ref-flikk 3654049 wikitext text/x-wiki '''Forvitringsjord''' er lausmasse danna ved [[forvitring]] av den faste berggrunnen på staden, utan at han har vore transportert av rennande vatn, isbre, vind eller ved [[ras]]. Der berggrunnen er motstandsdyktig mot nedbryting, blir det danna berre ørsmå mengder forvitringsjord, medan det kan finnast tjukke lag der forvitringa har verka lenge, og der berggrunnen er lettoppløyseleg, oppsprokken og flisig. Då forvitringsprosessane er sterkt avhengige av klimaet, kan forvitringsjorda bli ulik i dei ulike [[klimasone]]ne, og han vil òg forandre seg etter kvart som tida går. Arktiske eller tørre klima vil gje mykje mekanisk forvitring, slik at jorda i stor grad blir eit smulder av den opphavlege berggrunnen. Temperert og fuktig klima gjev relativt meir kjemisk forvitring med jord der det blir mykje [[leirmineral]]er og [[kvarts]]. Tropisk og fuktig klima vil føre til sterk [[oppriking]] av [[jarn]]- og [[aluminium]]rike [[mineral]] i jorda, som [[bauxitt]] og [[lateritt]]. I Noreg vart det aller meste av forvitringsjorda skava vekk frå det opphavlege lege sitt av isbreane under istidene. I dag er difor lausmassane her i landet hovudsakleg [[morenejord]], sediment avleira i vatn, rasjord og organisk jord, danna etter at breane trekte seg tilbake for ti-tolv tusen år sidan. ==Kjelder== *{{citation|title=Forvitringsjord|date=2009-02-14|work= Store norske leksikon|accessdate=19. november 2013 |url=http://snl.no/forvitringsjord}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Jord]] shi1lz4cpngxi8a9zgf338tz1e4vu1i 0 268136 3653959 3634295 2026-05-19T14:37:32Z TMS61 155111 3653959 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kyrkje | bilete = Filtvet kirke, Buskerud - Riksantikvaren-T052 01 0072.jpg | stad = | dato = | byline = Foto: C. Christensen Thomhav (1857–1937) / Riksantikvaren | foto = | kyrkjesamfunn = Den norske kyrkja | bispedøme = [[Tunsberg bispedømme|Tunsberg]] | prosti = [[Lier prosti|Lier]] | fellesråd = [[Asker kommune|Asker]] | sokn = Filtvet/Tofte | innvigd = 14. november 1894 | endringar = 1954 | kyrkjegard = Ved kyrkja | type = [[Langkyrkje]] | periode = | arkitekt = Alfred Christian Dahl | teknikk = [[Lafteverk]] | materiale = Tre | mål = | tårn = | støpul = | takryttar = På skipet | portal = | kor = | skip = | klokker = [[Olsen Nauen Klokkestøperi|O. Olsen & Søn]], 1909 | preikestol = | døypefont = | altartavle = Karl Johan Holter e. [[Carl Bloch]] (Jesus og eit lite barn) | orgel =Viscount Domus S5 fra 2026 | sitjeplassar = 200 | diverse = }} '''Filtvet kyrkje''' er ei lafta [[langkyrkje]] frå 1894 i [[Asker kommune]] i [[Akershus fylke]]. Korpartiet vart endra til sekstiårsjubileet i 1954. == Bakgrunnsstoff == * {{Kjelde bok|forfattar= Rasmussen, Alf Henry|utgjeve= 1993|tittel=Våre kirker. Norsk kirkeleksikon|stad= Kirkenær|forlag=Vanebo forlag|side=543|isbn=82-7527-022-7| url= https://www.nb.no/items/URN:NBN:no-nb_digibok_2014121107543?page=544}} * Sigrid Marie og [[Håkon Christie]]: [http://www.norgeskirker.no/wiki/Filtvet_kapell Filtvet kapell] i «Norges Kirker» * Svein Erik Harnes: [http://www.kirken.no/tunsberg/tekstsider.cfm?id=95842 Filtvet kirke] (hjå Tunsberg bispedømme) * [https://kirkesok.no/kirke/062800301 Kyrkjesøk] * {{kulturminne|84134}} {{spire|kyrkje|Akershus}} {{Kyrkjer i Asker prosti}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Kyrkjer i Asker]] [[Kategori:Kyrkjer i Asker prosti]] [[Kategori:Norske kyrkjer frå 1894]] [[Kategori:Langkyrkjer i Tunsberg bispedømme]] [[Kategori:Kulturminne i Asker]] acvni3zzwrltdr5qi5q4rbl3b1t7vnv 0 269443 3654035 2610766 2026-05-20T01:56:11Z Ryvyly 41584 3654035 wikitext text/x-wiki '''Forseglingsbergart''' eller '''takbergart''' er ein tett [[bergart]] som hindrar [[olje]] og [[gass]] frå å sleppe ut frå eit [[petroleumsreservoar|reservoar]]. Petroleumsførekomstane ligg i ein porøs eller oppsprokken [[reservoarbergart]], medan [[leirskifer]] dannar ei tett kappe eller lokk over dette laget. ==Kjelder== * Bryhni, Inge. (2009, 14. februar). Forseglingsbergart. I Store norske leksikon. Hentet 6. januar 2014 fra http://snl.no/forseglingsbergart. [[Kategori:Petroleumsgeologi]] [[Kategori:Sedimentære bergartar]] 183jasmscaawxm1hvaz5odf9oa5zz4u 3654050 3654035 2026-05-20T06:20:06Z Ranveig 39 Ref-flikk 3654050 wikitext text/x-wiki '''Forseglingsbergart''' eller '''takbergart''' er ein tett [[bergart]] som hindrar [[olje]] og [[gass]] frå å sleppe ut frå eit [[petroleumsreservoar|reservoar]]. Petroleumsførekomstane ligg i ein porøs eller oppsprokken [[reservoarbergart]], medan [[leirskifer]] dannar ei tett kappe eller lokk over dette laget. ==Kjelder== * {{citation|last=Bryhni|first= Inge|date= 2009-02-14|title=Forseglingsbergart|work=Store norske leksikon|accessdate=6. januar 2014 |url=http://snl.no/forseglingsbergart}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Petroleumsgeologi]] [[Kategori:Sedimentære bergartar]] 7zg8ld7cxz3vn78wei1afjawzgrxue6 0 277851 3654066 3653881 2026-05-20T07:08:02Z Migne 2086 /* Lister og Mandals amt */ 3654066 wikitext text/x-wiki '''Stortingsrepresentantar 1913-1915''' er ei liste over [[stortingsrepresentant]]ane i valperioden frå [[1913]] til [[1915]]. [[Stortinget]] hadde totalt 123 representantar, fordelt med 68 til [[Venstre]], 23 til [[Det norske Arbeidarparti]], 20 til [[Høgre]], 8 til [[Arbeiderdemokratene]] og 4 til [[Frisinna Venstre]]. {{TOC right}} ==Landkrinsar== ===Smaalenenes Amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Eidsberg |[[Ludvig Larsen Kragtorp]] |[[Venstre]] | |- |Idde og Marker |[[Hans Theodor Hansen Bøen]] |[[Venstre]] | |- |Tune |[[Albert Moeskau]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Glemminge |[[Johs. Bergersen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Rygge |[[Gunder Anton Jahren]] |[[Høyre]] | |} ===Akershus amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Bærum og Follo |[[Christian Fredrik Michelet]] |[[Høgre]] |[[Johan Knut Skancke]] ([[Samlingspartiet]]) |- |Aker |[[Edvard Hagerup Bull|Edvard Hagerup Bull]] |[[Høgre]] |[[Johan Olaf Bredal]] ([[Frisinna Venstre]]) |- |Nedre Romerike |[[Finn Blakstad]] |[[Høgre]] |[[Konrad Hartvig Johansen Bergsjø]] ([[Frisinna Venstre]]) |- |Mellem Romerike |[[M. Jul Halvorsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Øvre Romerike |[[Thorstein Fretheim den yngre|Thorstein Fretheim]] |[[Venstre]] | |} ===Hedemarkens amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Nordre Hedemarken |[[Wollert Konow (H)]] |[[Arbeiderdemokratene]] | |- |Søndre Hedemarken |[[Karl Amundsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Vinger og Odalen |[[Ingebrigt Løberg]] |[[Arbeiderdemokratene]] |[[Otto Olsen Pramm]] ([[Venstre]]) |- |Solør |[[August Embretsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |[[Theodor Olsen Aaset]] |- |Søndre Østerdalen |[[Olav Andreas Eftestøl]] |[[Arbeiderdemokratene]] | |- |Nordre Østerdalen |[[Tore Aaen]] |[[Venstre]] | |} ===Kristians amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Nordre Gudbrandsdalen |[[Edvard O. Landheim]] |[[Arbeiderdemokratene]] | |- |Søndre Gudbrandsdalen |[[Johan Castberg]] |[[Arbeiderdemokratene]] |[[Simen Olsen Kolstad]] |- |Toten |[[Alf Mjøen]] |[[Arbeiderdemokratene]] | |- |Hadeland og Land |[[Ole Martin Lappen]] |[[Arbeiderdemokratene]] | |- |Valdres |[[Ole G. Hovi]] |[[Arbeiderdemokratene]] | |} ===Buskeruds amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Ringerike |[[Christopher Hornsrud]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Hallingdal |[[Kristen Chr. Kopseng]] |[[Frisinna Venstre]] | |- |Buskerud |[[Anders Jensen Horgen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Numedal |[[Anton Martin Omholt]] |[[Venstre]] | |} ===Jarlsberg og Larviks amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skoger |[[Jørgen H. Gunnestad]] |[[Høgre]] | |- |Jarlsberg |[[Jonathan Johnson]] |[[Høgre]] | |- |Sandeherred |[[Fredrik Enge]] |[[Venstre]] | |- |Brunla |[[Martin Olsen Nalum]] |[[Venstre]] | |} ===Bratsberg amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Bamle |[[Peder Rinde]] |[[Venstre]] | |- |Gjerpen |[[Gunnar Knudsen]] |[[Venstre]] |Statsminister frå 4.2.1913. [[Nils G. Skilbred]] møtte sidan. |- |Øst-Telemarken |[[Jørgen Gunnarson Løvland]] |[[Venstre]] | |- |Vest-Telemarken |[[Ivar Petterson Tveiten]] |[[Venstre]] | |} ===Nedenes amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Holt |[[Tallak Lindstøl]] |[[Venstre]] | |- |Nedenes |[[Guttorm Fløistad|Guttorm Fløistad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |[[Lars Mikael Larssen Bie]] |- |Sand |[[Noan Gauslaa]] |[[Venstre]] | |- |Sætersdalen |[[Lars Knutson Liestøl]] |[[Venstre]] |Død 1912. [[Anders Kristensen Skaiaa]] møtte i 1913 og 1914. |} ===Lister og Mandals amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Oddernes |[[Endre Ugland]] |[[Venstre]] |[[Hans Syvertsen Nyvold]] |- |Mandalen |[[Thore Foss]] |[[Venstre]] |[[Andreas Kaddeland]] |- |Lyngdal |[[Aasulv Olsen Bryggesaa]] |[[Venstre]] |[[Gunnuf Eiesland]] |- |Lister |[[Karl Sanne]] |[[Høgre]] | |} ===Stavanger amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Dalene |[[Tollef Gjedrem]] |[[Venstre]] |[[Erik Hadland Torjusen]] |- |Jæderen |[[Thore L. Braut]] |[[Venstre]] | |- |Hesbø og Hafrsfjord |[[Jacob K. Austbø]] |[[Venstre]] | |- |Karmsund |[[Thomas Larsen Haaland]] |[[Venstre]] | |- |Ryfylke |[[Lars Rasmussen]] |[[Venstre]] |[[Rasmus Hidle]] møtte 15.5.-13.6.1913 |} ===Søndre Bergenhus amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Ytre Søndhordland |[[Iver J. Svendsbøe]] |[[Frisinna Venstre]] | |- |Indre Søndhordland |[[Olav J. Myklebust]] |[[Venstre]] |[[Lars Bernhardus Sunde]] |- |Midthordland |[[Lars Abrahamsen]] |[[Venstre]] |[[Gutorm M. Lid]] møtte frå 10.2.1913. |- |Nordhordland |[[Lars Sæim]] |[[Venstre]] |[[Magne Johansen Rongved]] |- |Voss |[[Ole Monsen Mjelde]] |[[Venstre]] | |- |Hardanger |[[Nils Nilsson Skaar (1852–1948)|Nils Nilsson Skaar]] |[[Venstre]] | |} ===Nordre Bergenhus amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Indre Sogn |[[Sjur T. Næss]] |[[Venstre]] | |- |Ytre Sogn |[[Lasse Trædal]] |[[Venstre]] | |- |Søndfjord |[[David Bakke]] |[[Venstre]] | |- |Kinn |[[Kristofer Indrehus]] |[[Venstre]] |[[Magnus Nilssøn Seim]] |- |Nordfjord |[[Sigmund Aarnes]] |[[Venstre]] |Døydde 1912. [[Apollonius Rosenlund]] møtte heile perioden. |} ===Romsdals amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Søndre Søndmør |[[Anders Vassbotn]] |[[Venstre]] | |- |Nordre Søndmør |[[Knut Otterlei]] |[[Venstre]] | |- |Romsdal |[[Birger Stuevold-Hansen]] |[[Venstre]] |[[Iver A.R. Ræstad]] |- |Søndre Nordmør |[[Peder Kristvik]] |[[Venstre]] |[[Jakob Mork]] |- |Nordre Nordmør |[[Nils J. Hestnes]] |[[Venstre]] |[[Sivert Sivertsen Glærum]] |} ===Søndre Trondhjems amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Ytre Fosen |[[Johan Stinessen]] |[[Venstre]] | |- |Indre Fosen |[[Benjamin O. Schei]] |[[Venstre]] | |- |Orkedalen |[[John I. Wolden]] |[[Venstre]] | |- |Guldalen |[[Anders Bergan]] |[[Venstre]] | |- |Strinden |[[Paul Fjermstad]] |[[Venstre]] |[[Peder Johannes Norbye]] |} ===Nordre Trondhjems amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Stjørdalen |[[Andreas Galtvik]] |[[Venstre]] | |- |Værdalen |[[Karl Hagerup]] |[[Venstre]] | |- |Snaasen |[[Ivar Aavatsmark]] |[[Venstre]] |[[Lorents Mørkved|Lorents Andersen Mørkved]] |- |Namdalen |[[Jakob Inderberg]] |[[Venstre]] | |} ===Nordlands amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Søndre Helgeland |[[Kristian Andersen Grimsø]] |[[Venstre]] | |- |Nordre Helgeland |[[Nils M. Kulstad]] |[[Venstre]] | |- |Søndre Salten |[[Olaf Amundsen]] |[[Venstre]] | |- |Nordre Salten |[[Statsråd Rolf Jacobsen|Rolf Jacobsen]] |[[Venstre]] | |- |Lofoten |[[Edvard Joakimsen]] |[[Venstre]] |[[Jonas Pedersen]] |- |Vesteraalen |[[Carl Ellingsen]] |[[Venstre]] | |} ===Tromsø amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Trondenes |[[Jørgen Pedersen]] |[[Venstre]] | |- |Senjen |[[Meyer Foshaug]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Tromsøsundet |[[Ole M. Gausdal]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Finmarkens amt=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Vestfinmarken |[[Johannes Gjetmundsen]] |[[Venstre]] | |- |Østfinmarken |[[Hagbarth Lund]] |[[Venstre]] | |} ==Bykrinsar== ===Fredrikshald=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Andreas Hanssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Sarpsborg=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Ludvig Enge]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Fredrikstad=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Wilhelm Ernst Ramm]] |[[Høgre]] | |} ===Moss og Drøbak=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Carl Jenssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Kristiania=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Oslo |[[Magnus Nilssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |[[Ivar Jørgensen]] |- |Grünerløkken |[[Christian Holtermann Knudsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Gamle Aker |[[Otto Bahr Halvorsen]] |[[Høgre]] | |- |Hammersborg |[[Olaf Rustad]] |[[Høgre]] |[[Arthur Sigurd Skjelderup]] |- |Uranienborg |[[Yngvar Ustvedt den eldre|Yngvar Ustvedt]] |[[Høgre]] | |} ===Lillehammer, Hamar, Gjøvik og Kongsvinger=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Axel Thallaug]] |[[Høgre]] | |} ===Drammen=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Bragernes |[[Hans Hansen|Hans Hansen]] |[[Høgre]] |[[Carl C. Bonnevie]] ([[Frisinna Venstre]]) |- |Strømsø og Tangen |[[Vilhelm Nagel]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Kongsberg og Hønefoss=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Nils Gulliksen Berg]] |[[Venstre]] | |} ===Horten=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Christian Sparre]] |[[Venstre]] | |} ===Tønsberg=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Asbjørn B. Syrrist]] |[[Høgre]] | |} ===Larvik og Sandefjord=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Hans Ludvig Meyer]] |[[Høgre]] |[[Julius Christensen]] |} ===Brevik og Holmestrand=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Rikard Olsen]] |[[Venstre]] |[[Otto Ruberg]] |} ===Porsgrund=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Peter Holmesland]] |[[Venstre]] | |} ===Skien=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Andreas Sigurdsen]] |[[Venstre]] | |} ===Kragerø=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Godske Nielsen]] |[[Høgre]] |[[Simon Nicolay Wiborg]] ([[Frisinna Venstre]]) |} ===Risør=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Arnt Ulstrup]] |[[Høgre]] |[[Johan Arndt|Johan Arndt]] |} ===Arendal og Grimstad=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Henrik Spangelo]] |[[Frisinna Venstre]] | |} ===Kristiansand=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Fæstningen |[[Edward A. Gundersen]] |[[Venstre]] |[[Rudolf Torjusen]] |- |Baneheien |[[Rudolf Peersen]] |[[Venstre]] | |} ===Flekkefjord=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Bernhard Hanssen]] |[[Frisinna Venstre]] |[[Engvald Bertram Hansen]] |} ===Stavanger=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Holmen |[[Søren T. Årstad]] |[[Venstre]] |[[Peder P. Næsheim]] |- |Verket |[[Johan Gjøstein]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Haugesund=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Valentin Valentinsen]] |[[Venstre]] |[[C. Magne Rønnevig]] møtte i 1913 frå 30. juni og ut sesjonen |} ===Bergen=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Nygaard |[[Henrik Ameln]] |[[Høgre]] | |- |Nordnes |[[Johan Ludwig Mowinckel]] |[[Venstre]] | |- |Kalfaret |[[Johan Samuelsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Sandviken |[[Lars O. Sæbø]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |[[Johan Gudmundsen]] |} ===Aalesund og Molde=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Kristian Friis Petersen]] |[[Venstre]] | Statsråd frå 21.4.1914. [[Gustav Barman]] møtte sidan. |} ===Kristiansund=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Jonas Hestnes]] |[[Venstre]] |[[Ivar Børresen Grønningsæter]] |} ===Trondhjem og Levanger=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Bratøren og Ilen |[[Ole Erichsen]] |[[Høgre]] |[[Johan Oluf Rønning]] ([[Frisinna Venstre]]) |- |Kalvskindet (med Levanger) |[[Hans Jørgen Bauck]] |[[Høgre]] | |- |Baklandet |[[Ole Konrad Ribsskog]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |Lademoen |[[Anders Buen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Bodø og Narvik=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Carl Bonnevie]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Tromsø=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Thomas Eidem]] |[[Venstre]] | |} ===Hammerfest, Vardø og Vadsø=== {| class="wikitable" !Krins !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- | |[[Haakon Finstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ==Bakgrunnsstoff== *[http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=storting&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=106&periodetekst=62 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120606225139/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=storting&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=106&periodetekst=62 |date=2012-06-06 }} {{Stortingsrepresentantar}} [[Kategori:Lister over Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1913-15]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1913-1915]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1913-1915| ]] 2ubt58fypfogtarmeeb6eu0gimgmwis 0 278542 3654076 3653914 2026-05-20T07:32:44Z Migne 2086 /* Jarlsberg og Larviks amt */ 3654076 wikitext text/x-wiki '''Stortingsrepresentantar 1895-1897''' er ei liste over [[stortingsrepresentant]]ane i valperioden frå [[1895]] til [[1897]]. [[Stortinget]] hadde totalt 114 representantar, fordelt med 57 til Venstre, 33 til Høgre, 12 til Det Moderate Venstre og til Centrum. For 10 representantar manglar partitilknyting. {{TOC right}} ==Landkrinsar== ===Smaalenenes Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Fhv. Statsraad [[Johan Thorne]] |[[Høgre]] | |- |Brugsarbeider [[Ole Haagensen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Gunder Anton Jahren]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Anton Andreassen Oraug]] |? | |} ===Akershus Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Andreas O. Berger]] |[[Høgre]] | |- |Sagmester [[Johan Thoresen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Hans Haga den eldre|Hans Jensen Haga]] |[[Høgre]] | |- |Lensmand [[Albert Bøhn]] |[[Høgre]] | |- |Fhv. Statsminister, Godseier [[Carl Otto Løvenskiold]] |[[Høgre]] | |} ===Hedemarkens Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Statsadvokat [[Thomas von Westen Engelhart]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruker [[Even Larsen Glestad]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger, Handelsbestyrer [[Herman Aarsrud]] |[[Venstre]] | |- |Fhv. Statsraad [[Wollert Konow (H)]] |[[Venstre]] | |- |Lærer [[Thore Myrvang]] |[[Venstre]] | |} ===Kristians Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker og Landhandler [[Sigurd Blekastad]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Elling Wold]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger, Skolelærer [[Ole Ødegaard]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Halvor Jacobsen]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Anton Røstøen]] |[[Venstre]] | |} ===Buskerud Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Dampsagarbeider [[Anton Engen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Martin H. Gunnerud]] |[[Centrum]] | |- |Sorenskriver [[Ole Larsen Skattebøl]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Christian K. Næs]] |[[Høgre]] | |} ===Jarlsberg og Larviks amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Amtmand [[Carl Michelet]] |[[Høgre]] | |- |Bogtrykker [[Conrad Emil Andersen]] |? | |- |Skibsfører [[Hans Eriksen Bjønness]] |? | |- |Gaardbruger [[Hans Jacob Olsen Aschjem]] |? | |} ===Bratsberg Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruker og Kirkesanger [[Olav Sveinsson]] |[[Venstre]] | |- |Ingeniør [[Gunnar Knudsen]] |[[Venstre]] | |- |Skibsreder [[Peder Rinde]] |[[Venstre]] | |- |Folkehøiskolebestyrer, cand.mag, [[Viggo Ullmann]] |[[Venstre]] | |} ===Nedenes amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Kasserer [[Jacob Aall Bonnevie]] |[[Høgre]] | |- |Skibsreder [[Johannes Andreas Henschien]] |[[Centrum]] | |- |Gaardbruger [[Ole Grændsen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Nils Pedersson Igland]] |[[Høgre]] | |} ===Lister og Mandal amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder, Gaardbruger [[Julius Olsen]] |[[Venstre]] | |- |Sogneprest [[Peder Eiesland]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Thore Foss]] |[[Venstre]] | |- |Lensmand [[Theodor Stousland]] |[[Venstre]] | |} ===Stavanger amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Eilert Schanche]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Lensmand [[Aasmund H. Vinje]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Lensmand [[Nikolai Lima]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Udskiftningsformand [[Ole Osmundsson Berge]] |[[Det Moderate Venstre]] |Døydde 1894. [[Thore Wølstad]] møtte heile perioden |- |Lensmand [[Jonas Ueland]] |[[Det Moderate Venstre]] | |} ===Søndre Bergenhus Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Brugseier [[Christian A. Irgens]] |? |[[Jacob Bull-Tornøe]] møtte 1896-sesjonen fram til 21. juni |- |Toldkasserer [[Baard Haugland]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Mathias Dugstad]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Lensmand [[Gerhard M. Gerhardsen]] |[[Høgre]] | |- |Lensmand [[Iver J. Svendsbøe]] |[[Det Moderate Venstre]] | |} ===Nordre Bergenhus Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Sognepræst, fhv. Statsraad [[Jakob Liv Rosted Sverdrup]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Knut A. Taraldset]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Gjert Holsen]] |[[Høgre]] | |- |Gaardbruger [[Frederik Baltazar Fraas (Hillestad)]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Kirkesanger [[Anfinn L. Refsdal]] |[[Det Moderate Venstre]] | |} ===Romsdals Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Peder J. Utheim]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Ole I. Langeland]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Paul Andreas Jetmundsen Aklestad]] |[[Venstre]] | |- |Lensmand [[Wilhelm Børresen]] |[[Venstre]] | |- |Lensmand [[Hans Meisingset]] |[[Venstre]] | |} ===Søndre Trondhjems Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Arnt J. Einum]] |[[Venstre]] | |- |Amtmand [[Ole Anton Qvam]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger, Lærer [[Anders Bergan]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Jakob Hoff]] |[[Venstre]] | |} ===Nordre Trondhjems Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Oberstløitnant [[Peter Theodor Holst]] |[[Venstre]] | |- |Fhv. Statsraad [[Vilhelm Andreas Wexelsen]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Hans Konrad Foosnæs|Hans Konrad Henriksen Foosnæs]] |[[Venstre]] | |- |Gaardbruger [[Lars M. Bentsen|Lars Martinius Bentsen]] |[[Venstre]] | |} ===Nordlands Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Postmester [[Sivert Nielsen]] |[[Venstre]] | |- |Overretssagfører [[Fredrik Havig]] |[[Venstre]] | |- |Fhv. Statsminister [[Otto Albert Blehr]] |[[Venstre]] | |- |Handelsmand [[Carl Ellingsen]] |[[Venstre]] | |- |Kirkesanger [[Otto Holm]] |[[Venstre]] | |} ===Tromsø Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Gaardbruger [[Hans M. Mikelborg]] |[[Venstre]] | |- |Sparebankdirektør [[Andreas P. Moe]] |[[Venstre]] | |} ===Finmarkens Amt=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Handelsmand [[Emil Simonsen]] |[[Høgre]] | |- |Forstassitent [[Axel Otto Hagemann]] |[[Høgre]] | |} ==Bykrinsar== ===Fredrikshald=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Borgermester [[August Hansen]] |[[Høgre]] | |} ===Sarpsborg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Sogneprest [[Karl Julius Arnesen]] |[[Høgre]] | |} ===Fredrikstad=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Grosserer [[Anthon B. Nilsen]] |[[Høgre]] | |} ===Moss og Drøbak=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Glasmester [[Oluf Iversen]] |[[Venstre]] | |} ===Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Typograf [[Andreas Andresen]] |[[Venstre]] | |- |Sekondløitnant [[Hans Nysom]] |[[Venstre]] | |- |Høiesteretsadvokat [[Annæus Schjødt]] |[[Venstre]] | |- |Grosserer [[Elias Sunde]] |[[Venstre]] | |} ===Lillehammer, Hamar og Gjøvik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Stiftamtmand [[Oscar Mørch]] |[[Høgre]] | |} ===Drammen=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Residerende kapellan [[Christopher Knudsen]] |[[Høgre]] | |- |Overretssagfører [[Ole Roald Rynning]] |[[Høgre]] | |} ===Kongsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Myntguadein [[Thomas Münster]] |[[Venstre]] | |} ===Holmestrand=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Høiesteretsadvokat [[Christian Homann Schweigaard]] |[[Høgre]] | |} ===Tønsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder [[Georg Johan Knap]] |[[Høgre]] | |} ===Larvik og Sandefjord=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Overtoldbetjent [[Peter Debes]] |[[Høgre]] | |} ===Brevik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Sognepræst [[Hans Nilsen Hauge]] |[[Høgre]] | |} ===Porsgrund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder [[Jørgen Knudsen]] |[[Høgre]] | Sjukdomsforfall i896. [[Kristian H. Dyring]] møtte i staden. |} ===Skien=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Kontorist [[Hans Andersen|Hans Andersen]] |[[Venstre]] | |} ===Kragerø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder [[Ambortius Olsen Lindvig]] |[[Venstre]] | |} ===Østerrisør=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder [[Olaus Sigvart Caspersen]] |[[Høgre]] | |} ===Arendal og Grimstad=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Byfoged [[Gottfried Klem]] |[[Høgre]] | |} ===Kristiansand=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Bankbestyrer [[Jørgen Gunnarson Løvland]] |[[Det Moderate Venstre]] | |- |Værftsformand [[Salve Hodne]] |[[Venstre]] | |} ===Flekkefjord=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Kjøbmand [[Sivert Hansen Sunde]] |[[Høgre]]/[[Det Moderate Venstre]] | |} ===Stavanger og Haugesund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Skibsreder, Kjøbmand og Bankchef [[Isach Isachsen]] |[[Høgre]] | |- |Kjøbmand [[Poul Christian Pedersen]] |? | |} ===Bergen=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Fhv. Statsraad [[Carl Christian Berner]] |[[Venstre]] | |- |Agent [[John Theodor Lund]] |[[Venstre]] | |- |Dr. philos., Konservator [[Jørgen Brunchorst]] |[[Venstre]] | |- |Kst. Brigadeauditør [[Ferdinand Prahl]] |[[Venstre]] | |} ===Aalesund og Molde=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Postmester [[Edvard Apolloniussen Liljedahl]] |[[Venstre]] | |} ===Kristiansund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Fhv. Statsraad [[Hans Rasmus Astrup|Hans Rasmus Astrup]] |[[Venstre]] | |} ===Trondhjem og Levanger=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Lagmand [[Jacob Lindboe]] |[[Venstre]] | |- |Fhv. Statsminister [[Johannes Steen]] |[[Venstre]] | |- |Bakdirektør [[Karl Gether Bomhoff]] |[[Venstre]] | |- |Murer [[Hans Hagerup-Lyngvær]] |? |[[Hans Peter Jenssen den yngre]] møtte 1895–1897 |} ===Tromsø og Bodø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Rektor [[Hans Jakob Horst]] |[[Venstre]] | |} ===Hammerfest, Vardø og Vadsø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Avløysarar |- |Byfoged [[Jørgen Selmer]] |[[Høgre]] | |} ==Bakgrunnsstoff== [http://www.nsd.uib.no/data/polsys/Index.cfm?ArkivNr=12&Institusjonsnummer=1&Typetekst=97&Spraak=&Periodetekst=44&Uttaksnummer=19 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897| ]] [[Kategori:Lister over Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1895-1897]] {{Stortingsrepresentantar}} ih4uybfpx4wetrkdjihaekxvr7rv2dx 0 301924 3654002 3653931 2026-05-19T18:07:46Z Ryvyly 41584 obligatorisk komma 3654002 wikitext text/x-wiki {{om||frukter frå sitrusslekta|sitrusfrukt}} {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja }} '''Sitrusslekta''' (''Citrus'') er ei planteslekt i [[rutefamilien]] som særleg er kjend for sine mange [[sitrusfrukt]]er. Medan ho stammar frå tropisk Asia, blir plantar frå slekta no dyrka i ei rekkje varme land. Slekta omfattar buskar og mindre tre. Blada er oftast heile, lêraktige, skinande grøne og sit på ein ofte venga bladstilk. Blomane er kvite eller raudlege, velluktande og har mange pollenberarar som sit i grupper. Frukta er eit saftig bær med tjukt skal, mange rom («båtar») og ofte mange frø. Plantane har mange oljekjertlar i blad, bork og fruktskal. Dyrkinga av sitrusartar er mange tusen år gammal, og det har derfor vore svært vanskeleg å utreia avstamninga for dei dyrka formene. [[Fil:Orangess.jpg|mini|[[Appelsin]]tre med frukt]] [[Fil:Citrus paradisi (Grapefruit, pink) white bg.jpg|mini|[[Grapefrukt]]]] ==Artar== Sitrusslekta har ei rekkje medlemmer, mange av dei [[hybrid]]ar mellom ulike typar. Nokre av det ein reknar som ublanda artar, er: * ''[[Citrus crenatifolia]]'', frå [[Sri Lanka]] * ''[[Citrus mangshanensis]]'', frå [[Hunan]] i Kina * ''Citrus maxima'' – [[pomelo]], frå [[Malayarkipelet]] * ''[[Citrus medica]]'' – [[sukatsitron]], frå Sør-Asia * ''[[Citrus reticulata]]'' – [[mandarin]], frå Kina * ''[[Citrus trifoliata]]'', frå Korea og tilstøytande område i Kina (ofte skild ut som ''Poncirus'') * «[[Australian lime]]s» frå Australia og Ny-Guinea ** ''[[Citrus australasica]]'' ** ''[[Citrus australis]]'' ** ''[[Citrus glauca]]'' ** ''[[Citrus garrawayae]] '' ** ''[[Citrus gracilis]]'' ** ''[[Citrus inodora]]'' ** ''[[Citrus warburgiana]] '' ** ''[[Citrus wintersii]] '' ** ''[[Clymenia sp.]]'' * ''[[Citrus japonica]]'', [[kumquat]], frå Aust-Asia (av og til skild ut til 4–5 ''Fortunella''-artar) * [[Citrus subg. Papeda|Papedas]] ** ''[[Citrus halimii]]'' frå [[Thailand]] og [[Malayahalvøya]] ** ''[[Citrus indica]]'' frå Sør-Asia<ref name=GRIN>{{cite web |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?2640 |title=Species list in GRIN for genus ''Citrus'' |author=GRIN |work=Taxonomy for Plants |publisher=[[United States Department of Agriculture|USDA]], [[Agricultural Research Service|ARS]], National Genetic Resources Program |location=National Germplasm Resources Laboratory, [[Beltsville, Maryland]] |accessdate=Jan 6, 2011 |authorlink=Germplasm Resources Information Network}}</ref> ** ''[[Citrus macroptera]]'' frå Indokina og Melanesia<ref name=GRIN/> ** ''[[Citrus latipes]]'' frå [[Assam]], [[Meghalaya]], [[Burma]]<ref name=GRIN/> ==Kjelder== {{refstart}} *[https://snl.no/Citrus «Citrus»] (14. februar 2009). ''Store norske leksikon''. Fri artikkel henta 13. juli 2015. ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sitrusslekta|Sitrusslekta]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. juli 2015.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[kategori:rutefamilien]] [[kategori:planteslekter]] [[Kategori:Sitrusslekta| ]] 2zja19fktuacwdhqog4fv0oytgxwz9q 0 305063 3654030 3619568 2026-05-20T01:47:43Z Ryvyly 41584 /* Skildring */ 3654030 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja | bilete = FormicivoraCaudataWolf.jpg | bilettekst = <small>Illustrasjon av Joseph Wolf, 1854</small> }} '''Langstjertmaurfugl''' (''Drymophila caudata'') er ein [[fugl]] i underfamilien [[Thamnophilinae]] i [[maurfuglfamilien]]. Han er [[endemisk]] for [[Colombia]]. Etter ei endring i taksonomi i 2012, har denne arten ei todelt utbreiing i den austre fjellkjeda av [[Andes]]. == Skildring == Dette er ein langhala, streka, ca. 15 centimeter lang [[Gjerdesmettfamilien|smettliknande]] maurfugl som veg ca. 12 gram. Hovudet og oversida er svart-kvit-streka, undersida kvit med svarte strekar, bakkroppen raudbrun. Hannar har svart isse og rygg med kvite striper, bortsett frå midten av issen som er heilt svart. Dei har ei kvit flekk mellom skulderfjørene. Overgumpen er raudbrun. Svingfjørene er svarte med raudbrune kantar, og dekkfjørene er svarte med kvite tuppar. Stjerten er mørkgrå med kvite fjørtuppar. Andlet, hals og bryst er kvite med kraftige svarte striper. Buken er rein kvit utan striper, medan sidene og undergumpen er raudbrune. Hoer har same mønster, men i andre farger. Issa er stripa i kanelraudt og svart. Dei manglar den kvite flekken mellom skulderfjørene. Dei felta som er kvite hos hannane, er hos hoene meir raudbrun-okerfarga. Undersida har eit raudbrunt skjær, og sidene er bleikare enn hos hannane.<ref name=BOW/> Utsjånaden er som [[santamartamaurfugl]]en, som òg var ein del av dette [[Takson|artstaksonet]] inntil nyleg. Langstjertmaurfugl som definert i dag, blei anerkjent som følge av funn gjort av studiar av genetiske strukturar gjennom heile utpreiingsområdet for det opphavlege taksonet. Ved studiar av [[Fuglelæte|lætet]] er det funne forsiktige skilnader frå dei andre tidlegare underartane av langstjertmaurfugl, mellom anna med bruk av sonogram frå lydopptak. Arten har ei todelt utbreiing i Colombia, i eit belte rundt 2000 [[moh.]]<ref name="isler">Isler et al 2012</ref> Ein bestand finst på vestsida av dei austlege Andes i [[Santander-departementet]]. Ein annan lenger sør i den øvre [[Magdalenadalen]] i [[Caquetá-departementet|Caquetá]] og [[Huila-departementet|Huila]]. Langstjertmaurfuglen lever i undervegetasjon særleg i [[bambus]]kratt. Arten er ein [[standfugl]].<ref name=BOW>Zimmer et al 2020</ref> Songen liknar den hos andre ''Drymophila''-artar, men skil seg ut ved at han byrjar med fire til seks stigande tonar, i motsetnad til dei fleste andre som byrjar med to jamt tona lydar.<ref name=BOW/> === Taksonomi === Fram til ca. 2012 var det definert eit [[takson]] langhalemaurfugl ''Drymophila caudata'' med fire underartar, mellom anna nominatforma ''D. caudata caudata''. Etter ein studie med samanlikningar av [[mtDNA]], læte, fjørdrakt og diversitet i økologi, la gruppa framlegg om å handsame kvar av dei fire underartane som sjølvstendige artstakson.<ref name="isler"/> Synet blei stødd av [[South American Classification Committee]]<ref name=sacc/> og den nye taksonomien blei tatt inn i [[Clementslista]] frå august 2013,<ref name=clements13/> == Status == [[Verdas naturvernunion]] IUCN vurderte i 2016 langstjertmaurfuglen som [[Raudlisting|nær truga (NT)]], men nedjusterte i 2023 statusen til livskraftig (LC). Populasjonen er rekna til 3000–6700 vaksne individ, og han er truleg minkande. Truslar er dårleg kjende, men arten er truleg sårbar for skogrydding, degradering av leveområde og fjerning av [[bambus]] til tømmer og landbruksføremål. Arten er lite undersøkt, men er registrert i to verneområde.<ref name=IUCN/> == Kjelder == {{refopning}} * Isler, M. L., A. M. Cuervo, G. A. Bravo, & R. T. Brumfield. 2012. ''An integrative approach to species-level systematics reveals the depth of diversification in an Andean thamnophilid, the Long-tailed Antbird.'' Condor 114: 571–583 * {{cite BOW |citation=Zimmer, K., M.L. Isler, and G. M. Kirwan (2020). East Andean Antbird (Drymophila caudata), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.lotant1.01}} {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|2|refs= <ref name=sacc>{{Cite web | last = South American Classification Committee | authorlink = South American Classification Committee | title = Proposal (542) to South American Classification Committee – Split ''Drymophila caudata'' into four species | date = September 2012 | url = https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCprop542.html | accessdate = 23.08.2025}}</ref> <ref name=IUCN>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2023 |title=East Andean antbird ''Drymophila caudata'' |volume=2023 |page=e.T103658659A223906329 |doi=10.2305/IUCN.UK.2023-1.RLTS.T103658659A223906329.en |access-date=23.08.2025}}</ref> <ref name=clements13>{{kjelde www|tittel=Updates & Corrections: August 2013, The Clements checklist of birds of the world: Version 6.8 |url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/updates-and-corrections-august-2013/ |forfattar=Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, and C. L. Wood |dato=august 2013 |vitja=23.08.2025 |utgjevar=Cornell Lab of Ornithology |sitat=ref til side 298, Long-tailed Antbird ''Drymophila caudata''}}</ref> }} {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Maurfuglfamilien]] [[Kategori:Fuglar endemiske for Colombia]] [[Kategori:Fuglar i andesregionen]] dwpit8nzgxv3tblx7d83mw9ulsfaihv 0 308187 3654061 3653705 2026-05-20T06:59:59Z Migne 2086 /* Holmestrand, Horten, Tønsberg, Sandefjord, Larvik */ 3654061 wikitext text/x-wiki '''Stortingsrepresentantar 1934-1936''' er ei liste over stortingsrepresentantane i valperioden frå 1934 til 1936. [[Stortinget]] hadde totalt 150 representanter, fordelt med 69 til [[Det norske Arbeiderparti]], 30 til [[Høgre]], 24 til [[Venstre]], 23 til [[Senterpartiet|Bondepartiet]], og ein til kvar av partia [[Arbeiderdemokratene]], [[Frisindede Venstre]], [[Kristeleg Folkeparti]] og [[Samfundspartiet]], ==Landkrinsar== ===Østfold fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johs. Bergersen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Andreas Maastad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Peter Thorvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Undrum]] |[[Høgre]] | |- |[[August Svendsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Døydde 28. mars 1936. Emil Andersen møtte resten av 1936-sesjonen. |- |[[Birger Braadland]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Akershus fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Knut Nordanger]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ole Bærøe]] |[[Høgre]] | |- |[[Harald Halvorsen|Harald Halvorsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Bernt Korslund]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Harald Gram]] |[[Høgre]] | |- |[[Jon Sundby]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Helga Ramstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Oslo=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Alfred Madsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Carl Joachim Hambro d.e.|Carl Joachim Hambro]] |[[Høgre]] | |- |[[Magnus Nilssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Eyvind Getz]] |[[Høgre]] | |- |[[Olaf Johansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Arthur Nordlie]] |[[Høgre]] | |- |[[Helga Aleksandra Karlsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Hedmark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Oscar Nilssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olav Sæter]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olav Østby-Deglum]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Knut Torstensen Sjøli]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Peter Edvard Vorum]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Karsten Fonstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Lars Aukrust]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Oppland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johannes A. Bøe]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Kristian Ørud]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Lars Moen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Erling Bjørnson]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Martin Smeby]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alf Mjøen]] |[[Arbeiderdemokratene]] | |} ===Buskerud fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Christopher Hornsrud]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Nils Steen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jon R. Aas]] |[[Høgre]] | |- |[[Hans Johan Jensen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Christian Tandberg]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Vestfold fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Nils Schjerven]] |[[Høgre]] | |- |[[Johan Mathiassen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Svend Foyn Bruun]] |[[Høgre]] | |- |[[Magnus Tvedten]] |[[Venstre]] |Permittert 29.1.-2.2.1925. Kristian Laug møtte då i staden. |} ===Telemark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Olav Steinnes]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Neri Valen]] |[[Venstre]] | |- |[[Olav Versto den eldre|Olav Versto]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olav Vegheim]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jens Hundseid]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] |[[Andres G. Sundbø]] møtte 20. april - 20. mai 1936 og frå 6. juli ut perioden |} ===Aust-Agder fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Torvald Haavardstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Christian Stray]] |[[Venstre]] | |- |[[Jacob Ørbæk]] |[[Høgre]] | |- |[[Nils Nersten]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Vest-Agder fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Gunnuf Eiesland]] |[[Venstre]] | |- |[[Gabriel Moseid]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Berner Skeibrok]] |[[Høgre]] | |- |[[Alfred Udland]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Rogaland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Karl K. Kleppe]] |[[Venstre]] | |- |[[Nils M. Kverneland]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Ivar K. Hognestad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Torkell Vinje]] |[[Høgre]] | |- |[[Kristian Edland]] |[[Venstre]] | |} ===Hordaland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Ole Monsen Mjelde]] |[[Venstre]] | |- |[[Kornelius Bergsvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Nils A. Lavik]] |[[Kristeleg Folkeparti]] | |- |[[Jakob N. Vik]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Olav J. Myklebust]] |[[Venstre]] | |- |[[Ivar Bleiklie]] |[[Høgre]] | |- |[[Gustav Forstrøm]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Mons Kårbø]] |[[Venstre]] | |} ===Sogn og Fjordane fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Jakob A. Lothe]] |[[Venstre]] | |- |[[Gjert A. Hegrenæs]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Anders Lothe]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Hans Kristian Seip]] |[[Venstre]] | |- |[[Per T. Hovland]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Møre fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Ole K. Flem]] |[[Venstre]] | |- |[[Rasmus Langeland]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Olav Oksvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Martin J. Strand]] |[[Venstre]] | Døydde 17.8.1935. [[Ole N. Strømme]] kom inn i 1936, men døydde 17.2.1936. |- |[[Nils Trædal]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Peter Syltebø]] |[[Venstre]] | |- |[[Lars S. Romundstad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Sør-Trøndelag fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Nygaardsvold]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Statsminister frå 20. mars 1935. |- |[[Simon Leinum]] |[[Venstre]] | |- |[[Martin Handberg]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Amund Skarholt]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan O. Asmundvaag]] |[[Høgre]] | |- |[[Adolf Salbubæk]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Nord-Trøndelag fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Albert Moen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ivar Kirkeby-Garstad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Haakon Five]] |[[Venstre]] |[[Torgeir P. Lund]] til 9. mai 1934. [[Johan Peter Trøite]] 10. mai 1934 til 20. mars 1935. |- |[[Johan Wiik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Eliseus Müller]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Nordland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Andreas J.H. Moan]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Cornelius Enge]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Nils Mjaavatn]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Johan Jæger Caroliussen]] |[[Venstre]] | |- |[[Eilert Pedersen Præsteng]] |[[Høgre]] | |- |[[Carl Bonnevie]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jens Steffensen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Haavard Hanssen]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Troms fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Meyer Foshaug]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Aldor Ingebriktsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Anton K.H. Jakobsen]] |[[Venstre]] |[[Harry Alvær]] møtte 29. januar-5. mars 1934 og 11. januar-29. februar 1936. |- |[[Alfons Johansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Mikal Laberg]] |[[Høgre]] | |} ===Finnmark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Kristian Hermann Berg]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Carl Olsen]] |[[Høgre]] |Vararepresentanten, Richard Kollstrøm frå [[Moderate Venstre]], møtte 1936-sesjonen frå 6. mai. |- |[[Aksel Konrad Mikkola]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ==Bykrinsar== ===Halden, Sarpsborg, Fredrikstad, Moss, Drøbak=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Pettersen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Harald Bakke]] |[[Høgre]] |Trygve Negaard møtte 3.7.-9.7.1936 |- |[[Johan Ludvig Johannesen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Abraham Aakre]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Hamar, Kongsvinger, Lillehammer, Gjøvik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Fredrik Monsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Statsråd 20. mars-15. november 1935 og frå 15. august 1936. [[Edvin Endresen]] møtte då i staden. |- |[[Johan Alfred Svendsen]] |[[Høgre]] | |- |[[Niels Ødegaard]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Hønefoss, Drammen, Kongsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Arnt Moss]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Sven Svensen]] |[[Høgre]] | |- |[[Andreas Nygaard]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Notodden, Skien, Porsgrunn, Brevik, Kragerø, Risør, Arendal, Grimstad=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Ola Solberg]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Sigurd Brinch]] |[[Høgre]] | |- |[[Anton Alexander]] |[[Venstre]] | Eilif Holmesland møtte seks dagar i 1935- og like mange dagar i 1936-sesjonen. |- |[[Aslak Nilsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Erling Johansen]] |[[Høgre]] | |} ===Holmestrand, Horten, Tønsberg, Sandefjord, Larvik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Anton Jenssen (1879-1967)|Anton Jenssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Trygve Sverdrup]] |[[Høgre]] | |- |[[Kristian Christiansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Sollie]] |[[Høgre]] | |} ===Kristiansand, Mandal, Flekkefjord, Stavanger, Haugesund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Børge Olsen-Hagen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Lauritz Rygh]] |[[Venstre]] | |- |[[Sven Nielsen]] |[[Høgre]] | |- |[[Ole Johan Olsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Rudolf Peersen]] |[[Venstre]] | |- |[[Ingvald Førre]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Knut Jacobsen (1885–1976)]] |[[Frisinna Venstre]] | |} ===Bergen=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Samuelsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Ludwig Mowinckel]] |[[Venstre]] |Statsminister til 20. mars 1935. [[Ivar Vaksdal]] møtte til dess, med unnatak for to enkeltveker i 1934 og 14 dagar i februar 1935. [[Arthur Sundt]] møtte då i staden for Vaksdal. |- |[[Bertram Dybwad Brochmann]] |[[Samfundspartiet]] | |- |[[Gunnar Olai Bakke]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Thorolf Mowinckel]] |[[Høgre]] | |} ===Ålesund, Molde, Kristiansund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Anton L. Alvestad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ulrik Olsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Torgeir Anderssen-Rysst]] |[[Venstre]] | |} ===Trondheim, Levanger=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Ivar Lykke]] |[[Høgre]] | |- |[[Sverre Støstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Signe Swensson]] |[[Høgre]] | |- |[[Ivar Aarseth]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Rudolf Ræder]] |[[Frisindede Folkeparti]] | |} ===Bodø, Narvik, Tromsø, Hammerfest, Vardø, Vadsø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Jon Andrå]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Julius Bastian Olsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jens Kobro]] |[[Venstre]] | |- |[[Olaf Fjalstad]] |[[Høgre]] | |} ==Bakgrunnsstoff== [http://www.nsd.uib.no/data/polsys/Index.cfm?ArkivNr=12&Institusjonsnummer=1&Typetekst=97&Periodetekst=83&Uttaksnummer=3 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Stortingsrepresentantar}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936| ]] [[Kategori:Lister over Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1934-1936]] gnlvcjpn7sfwjxfej7jx4pxld1skk1g 0 308223 3654062 3647965 2026-05-20T07:00:56Z Migne 2086 /* Holmestrand, Horten, Tønsberg, Sandefjord, Larvik */ 3654062 wikitext text/x-wiki '''Stortingsrepresentantar 1937-1945''' er ei liste over stortingsrepresentantane i valperioden frå 1937 til 1945. [[Stortinget]] hadde totalt 150 representantar, fordelt med 70 til [[Det norske Arbeiderparti]], 36 til [[Høgre]], 23 til [[Venstre]], 18 til [[Senterpartiet|Bondepartiet]], 2 til [[Kristeleg Folkeparti]] og 1 til [[Samfundspartiet]]. Representantane vart valde for fire år, ei utviding frå tidlegare treårsperiodar. Sidan det ikkje vart halde stortingsval hausten 1940 under den tyske okkupasjonen, vart representantane kalla inn til ein kort sesjon sommaren/hausten 1945. ==Landkrinsar== ===Østfold fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Peter Thorvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Magnus Johansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Undrum]] |[[Høgre]] | |- |[[Andreas Maastad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Anton Mosbæk]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[John Solberg]] |[[Høgre]] | |} ===Akershus fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Trygve Lie]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ole Bærøe]] |[[Høgre]] | |- |[[Harald Halvorsen|Harald Halvorsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Døydde 1943. [[Olaf Høgden]] rykte inn i 1945. |- |[[Bernt Korslund]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Christian L. Jensen]] |[[Høgre]] | |- |[[Marta Marie Nielsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jon Sundby]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Oslo=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Oscar Torp]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | [[Ole Colbjørnsen]] møtte fast heile perioden |- |[[Carl Joachim Hambro d.e.|Carl Joachim Hambro]] |[[Høgre]] | |- |[[Alfred Madsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Eyvind Getz]] |[[Høgre]] | |- |[[Magnus Nilssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Arthur Nordlie]] |[[Høgre]] | |- |[[Olaf Johansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Hedmark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Oscar Nilssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olav Sæter]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Knut Torstensen Sjøli]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olav Østby-Deglum]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Peter Edvard Vorum]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Karsten Fonstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alv Kjøs]] |[[Høgre]] | |} ===Oppland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johannes A. Bøe]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Einar Borch]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Lars Moen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Martin Smeby]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Erling Bjørnson]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] |I 1945-sesjonen erstatta med Ole H. Bjelbøle |- |[[Olav Meisdalshagen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Buskerud fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Nils Steen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jon R. Aas]] |[[Høgre]] | |- |[[Hans Johan Jensen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jens Hundseid]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Konrad Knudsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Vestfold fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Nils Schjerven]] |[[Høgre]] |Georg Rasmussen møtte i staden 3.-8. mai 1938 |- |[[Johan Mathiassen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Paulus Irgens Odberg]] |[[Høgre]] | |- |[[Laurits Grønland]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Telemark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Olav Versto den eldre|Olav Versto]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Neri Valen]] |[[Venstre]] | |- |[[Olav Vegheim]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Politikaren Kristian Hansen|Kristian Hansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Andres G. Sundbø]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Aust-Agder fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Torvald Haavardstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Christian Stray]] |[[Venstre]] | [[Torjus Aamlid]] møtte 24. - 31. mars 1938 |- |[[Jacob Ørbæk]] |[[Høgre]] | |- |[[Julius Grasåsen]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Vest-Agder fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Nils Holbek]] |[[Venstre]] | |- |[[Gabriel Moseid]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Aasmund Kulien]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Berner Skeibrok]] |[[Høgre]] | |} ===Rogaland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Karl K. Kleppe]] |[[Venstre]] | |- |[[Torkell Vinje]] |[[Høgre]] | |- |[[Nils M. Kverneland]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Ivar K. Hognestad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Kristian Edland]] |[[Venstre]] | |} ===Hordaland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Olav J. Myklebust]] |[[Venstre]] | |- |[[Kornelius Bergsvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Nils A. Lavik]] |[[Kristeleg Folkeparti]] | |- |[[Skulemann Knut Markhus|Knut Markhus]] |[[Venstre]] | |- |[[Gustav Forstrøm]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ivar Bleiklie]] |[[Høgre]] | |- |[[Jakob N. Vik]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Hans Svarstad]] |[[Kristeleg Folkeparti]] | |} ===Sogn og Fjordane fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Jakob A. Lothe]] |[[Venstre]] | |- |[[Gjert A. Hegrenæs]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Anders Lothe]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Hans Kristian Seip]] |[[Venstre]] | |- |[[Anders Hammerseth]] |[[Høgre]] | |} ===Møre og Romsdal fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Knut Strand]] |[[Venstre]] | |- |[[Rasmus Langeland]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Olav Oksvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Peter Syltebø]] |[[Venstre]] | |- |[[Lars S. Romundstad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Peder Alsvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ola Dønheim]] |[[Venstre]] | |} ===Sør-Trøndelag fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Nygaardsvold]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Kristian J. Ramsvik]] |[[Venstre]] | |- |[[Martin Handberg]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Amund Skarholt]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan O. Asmundvaag]] |[[Høgre]] | |- |[[Adolf Salbubæk]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Nord-Trøndelag fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Albert Moen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ivar Kirkeby-Garstad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Johan Wiik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Peter Trøite]] |[[Venstre]] | |- |[[Eliseus Müller]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Nordland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Andreas J.H. Moan]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jens Steffensen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Arnt Ove Krane]] |[[Høgre]] | |- |[[Johan Jæger Caroliussen]] |[[Venstre]] | |- |[[Haakon O. Wika]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Nils Mjaavatn]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Sigurd H. Jacobsen]] |[[Samfundspartiet]] | |- |[[Cato Sverdrup]] |[[Høgre]] |[[Eilert Pedersen Præsteng]] |} ===Troms fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Meyer Foshaug]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Aldor Ingebriktsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alfons Johansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Døydde i 1941. [[Håkon Breivoll]] møtte i 1945. |- |[[Harry Alvær]] |[[Venstre]] |Kristian Berg Jakobsen møtte 22.-28. mai 1939. |- |[[Mikal Laberg]] |[[Høgre]] | |} ===Finnmark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Kristian Hermann Berg]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Forfall 17.-23. april 1939. Peder Sivertsen møtte då i staden |- |[[Aksel Konrad Mikkola]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Carl Olsen]] |[[Høgre]] |Vararepresentant Sigurd Dørum møtte i staden 3.-26. juni 1937 |} ==Bykrinsar== ===Halden, Sarpsborg, Fredrikstad, Moss, Drøbak=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Pettersen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alfred Grønneberg]] |[[Høgre]] | |- |[[Johan Ludvig Johannesen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Robert Rafn]] |[[Høgre]] | |} ===Hamar, Kongsvinger, Lillehammer, Gjøvik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Fredrik Monsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Statsråd til 22. desember 1939. [[Edvin Endresen]] møtte i staden. |- |[[Sigbjørn Mustad]] |[[Høgre]] | |- |[[Niels Ødegaard]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Hønefoss, Drammen, Kongsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Arnt Moss]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Knud Christian Knudsen]] |[[Høgre]] | |- |[[Andreas Nygaard]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Notodden, Skien, Porsgrunn, Brevik, Kragerø, Risør, Arendal, Grimstad=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Ola Solberg]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Carl P. Wright]] |[[Høgre]] | |- |[[Ambros Sollid]] |[[Venstre]] | |- |[[Aslak Nilsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Sigurd Brinch]] |[[Høgre]] |Møtte ikkje i 1945. I staden møtte [[Erling Johansen]]. |} ===Holmestrand, Horten, Tønsberg, Sandefjord, Larvik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Anton Jenssen (1879-1967)|Anton Jenssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Arne Drogseth møtte i staden 19. januar-31. mai 1937 |- |[[Trygve Sverdrup]] |[[Høgre]] | |- |[[Kristian Christiansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Petter Meyer]] |[[Høgre]] | [[Johan Sollie]] møtte i september og oktober. |} ===Kristiansand, Mandal, Flekkefjord, Stavanger, Haugesund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Gustav Natvig-Pedersen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Lauritz Rygh]] |[[Venstre]] | |- |[[Sven Nielsen]] |[[Høgre]] | |- |[[Ole Johan Olsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Døydde 31. mai 1939. [[Adolf Olsen]] rykte då inn i staden. |- |[[Lars Meling]] |[[Venstre]] | |- |[[Andreas Kjær]] |[[Høgre]] | |- |[[Ingvald Førre]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Sjølvstendig frå mai 1938.<ref>{{cite book|last=Ørvik|first=Nils|authorlink=Nils Ørvik|title=Vern eller vakt?|series=Volume two of ''Sikkerhetspolitikken 1920&ndash;1939''|year=1961|publisher=J. G. Tanum|location=Oslo|language=|pages=120–121}}</ref> |} === Bergen=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Samuelsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Ludwig Mowinckel]] |[[Venstre]] | |- |[[Gunnar Olai Bakke]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Finn Meinich-Olsen]] |[[Høgre]] | |- |[[Ivar Vaksdal]] |[[Venstre]] | Erstatta av [[Arthur Sundt]] 15.6.-22.6.1937, og av Anna Henrikssen 22.4.-12.5.1937 og 1.6.-18.6.1938. |} ===Ålesund, Molde, Kristiansund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Ulrik Olsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Torgeir Anderssen-Rysst]] |[[Venstre]] | |- |[[Robert Sæther]] |[[Høgre]] | |} === Trondheim, Levanger=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Sverre Støstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ivar Lykke]] |[[Høgre]] | |- |[[Ivar Aarseth]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Svein Olsen Øraker]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Harald Torp]] |[[Høgre]] | |} ===Bodø, Narvik, Tromsø, Hammerfest, Vardø, Vadsø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Jon Andrå]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alfred S. Nilsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olaf Fjalstad]] |[[Høgre]] | |- |[[Olaf Kolsum]] |[[Venstre]] | |} == Notar == <references/> ==Bakgrunnsstoff== [http://www.nsd.uib.no/data/polsys/Index.cfm?ArkivNr=12&Institusjonsnummer=1&Typetekst=97&Periodetekst=86&Uttaksnummer=3 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Stortingsrepresentantar}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945| ]] [[Kategori:Lister over Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1937-1945]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1937-1945]] 5vgoayz0rec59w4hlu1akn6wg9t70ba 3654063 3654062 2026-05-20T07:01:12Z Migne 2086 /* Holmestrand, Horten, Tønsberg, Sandefjord, Larvik */ 3654063 wikitext text/x-wiki '''Stortingsrepresentantar 1937-1945''' er ei liste over stortingsrepresentantane i valperioden frå 1937 til 1945. [[Stortinget]] hadde totalt 150 representantar, fordelt med 70 til [[Det norske Arbeiderparti]], 36 til [[Høgre]], 23 til [[Venstre]], 18 til [[Senterpartiet|Bondepartiet]], 2 til [[Kristeleg Folkeparti]] og 1 til [[Samfundspartiet]]. Representantane vart valde for fire år, ei utviding frå tidlegare treårsperiodar. Sidan det ikkje vart halde stortingsval hausten 1940 under den tyske okkupasjonen, vart representantane kalla inn til ein kort sesjon sommaren/hausten 1945. ==Landkrinsar== ===Østfold fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Peter Thorvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Magnus Johansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Undrum]] |[[Høgre]] | |- |[[Andreas Maastad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Anton Mosbæk]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[John Solberg]] |[[Høgre]] | |} ===Akershus fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Trygve Lie]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ole Bærøe]] |[[Høgre]] | |- |[[Harald Halvorsen|Harald Halvorsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Døydde 1943. [[Olaf Høgden]] rykte inn i 1945. |- |[[Bernt Korslund]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Christian L. Jensen]] |[[Høgre]] | |- |[[Marta Marie Nielsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jon Sundby]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Oslo=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Oscar Torp]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | [[Ole Colbjørnsen]] møtte fast heile perioden |- |[[Carl Joachim Hambro d.e.|Carl Joachim Hambro]] |[[Høgre]] | |- |[[Alfred Madsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Eyvind Getz]] |[[Høgre]] | |- |[[Magnus Nilssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Arthur Nordlie]] |[[Høgre]] | |- |[[Olaf Johansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Hedmark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Oscar Nilssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olav Sæter]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Knut Torstensen Sjøli]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olav Østby-Deglum]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Peter Edvard Vorum]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Karsten Fonstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alv Kjøs]] |[[Høgre]] | |} ===Oppland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johannes A. Bøe]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Einar Borch]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Lars Moen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Martin Smeby]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Erling Bjørnson]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] |I 1945-sesjonen erstatta med Ole H. Bjelbøle |- |[[Olav Meisdalshagen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Buskerud fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Nils Steen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jon R. Aas]] |[[Høgre]] | |- |[[Hans Johan Jensen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jens Hundseid]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Konrad Knudsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Vestfold fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Nils Schjerven]] |[[Høgre]] |Georg Rasmussen møtte i staden 3.-8. mai 1938 |- |[[Johan Mathiassen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Paulus Irgens Odberg]] |[[Høgre]] | |- |[[Laurits Grønland]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Telemark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Olav Versto den eldre|Olav Versto]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Neri Valen]] |[[Venstre]] | |- |[[Olav Vegheim]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Politikaren Kristian Hansen|Kristian Hansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Andres G. Sundbø]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Aust-Agder fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Torvald Haavardstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Christian Stray]] |[[Venstre]] | [[Torjus Aamlid]] møtte 24. - 31. mars 1938 |- |[[Jacob Ørbæk]] |[[Høgre]] | |- |[[Julius Grasåsen]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Vest-Agder fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Nils Holbek]] |[[Venstre]] | |- |[[Gabriel Moseid]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Aasmund Kulien]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Berner Skeibrok]] |[[Høgre]] | |} ===Rogaland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Karl K. Kleppe]] |[[Venstre]] | |- |[[Torkell Vinje]] |[[Høgre]] | |- |[[Nils M. Kverneland]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Ivar K. Hognestad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Kristian Edland]] |[[Venstre]] | |} ===Hordaland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Olav J. Myklebust]] |[[Venstre]] | |- |[[Kornelius Bergsvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Nils A. Lavik]] |[[Kristeleg Folkeparti]] | |- |[[Skulemann Knut Markhus|Knut Markhus]] |[[Venstre]] | |- |[[Gustav Forstrøm]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ivar Bleiklie]] |[[Høgre]] | |- |[[Jakob N. Vik]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Hans Svarstad]] |[[Kristeleg Folkeparti]] | |} ===Sogn og Fjordane fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Jakob A. Lothe]] |[[Venstre]] | |- |[[Gjert A. Hegrenæs]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Anders Lothe]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Hans Kristian Seip]] |[[Venstre]] | |- |[[Anders Hammerseth]] |[[Høgre]] | |} ===Møre og Romsdal fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Knut Strand]] |[[Venstre]] | |- |[[Rasmus Langeland]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Olav Oksvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Peter Syltebø]] |[[Venstre]] | |- |[[Lars S. Romundstad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Peder Alsvik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ola Dønheim]] |[[Venstre]] | |} ===Sør-Trøndelag fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Nygaardsvold]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Kristian J. Ramsvik]] |[[Venstre]] | |- |[[Martin Handberg]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Amund Skarholt]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan O. Asmundvaag]] |[[Høgre]] | |- |[[Adolf Salbubæk]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Nord-Trøndelag fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Albert Moen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ivar Kirkeby-Garstad]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Johan Wiik]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Peter Trøite]] |[[Venstre]] | |- |[[Eliseus Müller]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |} ===Nordland fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Andreas J.H. Moan]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Jens Steffensen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Arnt Ove Krane]] |[[Høgre]] | |- |[[Johan Jæger Caroliussen]] |[[Venstre]] | |- |[[Haakon O. Wika]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Nils Mjaavatn]] |[[Senterpartiet|Bondepartiet]] | |- |[[Sigurd H. Jacobsen]] |[[Samfundspartiet]] | |- |[[Cato Sverdrup]] |[[Høgre]] |[[Eilert Pedersen Præsteng]] |} ===Troms fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Meyer Foshaug]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Aldor Ingebriktsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alfons Johansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Døydde i 1941. [[Håkon Breivoll]] møtte i 1945. |- |[[Harry Alvær]] |[[Venstre]] |Kristian Berg Jakobsen møtte 22.-28. mai 1939. |- |[[Mikal Laberg]] |[[Høgre]] | |} ===Finnmark fylke=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Kristian Hermann Berg]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Forfall 17.-23. april 1939. Peder Sivertsen møtte då i staden |- |[[Aksel Konrad Mikkola]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Carl Olsen]] |[[Høgre]] |Vararepresentant Sigurd Dørum møtte i staden 3.-26. juni 1937 |} ==Bykrinsar== ===Halden, Sarpsborg, Fredrikstad, Moss, Drøbak=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Pettersen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alfred Grønneberg]] |[[Høgre]] | |- |[[Johan Ludvig Johannesen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Robert Rafn]] |[[Høgre]] | |} ===Hamar, Kongsvinger, Lillehammer, Gjøvik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Fredrik Monsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Statsråd til 22. desember 1939. [[Edvin Endresen]] møtte i staden. |- |[[Sigbjørn Mustad]] |[[Høgre]] | |- |[[Niels Ødegaard]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Hønefoss, Drammen, Kongsberg=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Arnt Moss]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Knud Christian Knudsen]] |[[Høgre]] | |- |[[Andreas Nygaard]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |} ===Notodden, Skien, Porsgrunn, Brevik, Kragerø, Risør, Arendal, Grimstad=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Ola Solberg]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Carl P. Wright]] |[[Høgre]] | |- |[[Ambros Sollid]] |[[Venstre]] | |- |[[Aslak Nilsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Sigurd Brinch]] |[[Høgre]] |Møtte ikkje i 1945. I staden møtte [[Erling Johansen]]. |} ===Holmestrand, Horten, Tønsberg, Sandefjord, Larvik=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Anton Jenssen (1879-1967)|Anton Jenssen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Arne Drogseth møtte i staden 19. januar-31. mai 1937 |- |[[Trygve Sverdrup]] |[[Høgre]] | |- |[[Kristian Christiansen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Petter Meyer]] |[[Høgre]] | [[Johan Sollie]] møtte i september og oktober 1945. |} ===Kristiansand, Mandal, Flekkefjord, Stavanger, Haugesund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Gustav Natvig-Pedersen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Lauritz Rygh]] |[[Venstre]] | |- |[[Sven Nielsen]] |[[Høgre]] | |- |[[Ole Johan Olsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Døydde 31. mai 1939. [[Adolf Olsen]] rykte då inn i staden. |- |[[Lars Meling]] |[[Venstre]] | |- |[[Andreas Kjær]] |[[Høgre]] | |- |[[Ingvald Førre]] |[[Det norske Arbeidarparti]] |Sjølvstendig frå mai 1938.<ref>{{cite book|last=Ørvik|first=Nils|authorlink=Nils Ørvik|title=Vern eller vakt?|series=Volume two of ''Sikkerhetspolitikken 1920&ndash;1939''|year=1961|publisher=J. G. Tanum|location=Oslo|language=|pages=120–121}}</ref> |} === Bergen=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Johan Samuelsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Johan Ludwig Mowinckel]] |[[Venstre]] | |- |[[Gunnar Olai Bakke]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Finn Meinich-Olsen]] |[[Høgre]] | |- |[[Ivar Vaksdal]] |[[Venstre]] | Erstatta av [[Arthur Sundt]] 15.6.-22.6.1937, og av Anna Henrikssen 22.4.-12.5.1937 og 1.6.-18.6.1938. |} ===Ålesund, Molde, Kristiansund=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Ulrik Olsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Torgeir Anderssen-Rysst]] |[[Venstre]] | |- |[[Robert Sæther]] |[[Høgre]] | |} === Trondheim, Levanger=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Sverre Støstad]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Ivar Lykke]] |[[Høgre]] | |- |[[Ivar Aarseth]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Svein Olsen Øraker]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Harald Torp]] |[[Høgre]] | |} ===Bodø, Narvik, Tromsø, Hammerfest, Vardø, Vadsø=== {| class="wikitable" !Namn !Parti !Kommentarar/Varafolk |- |[[Jon Andrå]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Alfred S. Nilsen]] |[[Det norske Arbeidarparti]] | |- |[[Olaf Fjalstad]] |[[Høgre]] | |- |[[Olaf Kolsum]] |[[Venstre]] | |} == Notar == <references/> ==Bakgrunnsstoff== [http://www.nsd.uib.no/data/polsys/Index.cfm?ArkivNr=12&Institusjonsnummer=1&Typetekst=97&Periodetekst=86&Uttaksnummer=3 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Stortingsrepresentantar}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945| ]] [[Kategori:Lister over Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1937-1945]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar etter periode|Stortingsrepresentantar 1937-1945]] d38n68mo2b27cuylms430jth8sb75cc 0 343245 3653960 3454934 2026-05-19T14:38:52Z TMS61 155111 3653960 wikitext text/x-wiki {{Infoboks kyrkje | namn = Takvam kapell | bilete = Takvam_kapell.JPG | bilettekst = Foto: Svein Harkestad | stad = | dato = | byline = | foto = | kyrkjesamfunn = Den norske kyrkja | bispedøme = [[Bjørgvin bispedøme|Bjørgvin]] | prosti = [[Åsane prosti|Åsane]] | fellesråd = [[Bergen]] | sokn = Arna | innvigd = 5. juni 1988 | endringar = | vigdtil = | kyrkjegard = Frå 1912 | type = | periode = | arkitekt = Byggprosjektavd. i Bergen kommune e. A. Vold | teknikk = | materiale = Tre | mål = | tårn = I sør | støpul = | takryttar = | portal = | kor = Rett avslutta | skip = | klokker = 1, frå Sæbø kyrkje i Nordhordland | preikestol = Furu | døypefont = Furu | altartavle = Ikon (1991) av Solrunn Nes | orgel = Viscount Domus S4 fra 2026 | sitjeplassar = 75 | diverse = | kategori = }} '''Takvam kapell''' er ei [[langkyrkje]] frå 1988 i [[Arna]] bydel i [[Bergen kommune]] i [[Hordaland]] fylke. Kapellet erstatta eit kapell frå 1926 som måtte rivast grunna råteskadar. Byggverket er i tre og har 75 sitjeplassar.<ref>Norges kirker</ref> Kyrkjegarden er frå 1912. == Fotnotar == <references /> == Kjelder == * Hans-Emil Lidén: [http://www.norgeskirker.no/wiki/Takvam_kapell Takvam kapell] (i «Norges kirker») == Bakgrunnsstoff == * [http://www.kirkesok.no/kirkesok/kirker/Takvam-kapell Kyrkjesøk – Takvam kapell] * [http://www.bergenbyarkiv.no/bergenbyleksikon/arkiv/1424278 Bergen byleksikon om Takvam kapell] {{Kyrkjer i Åsane prosti}} [[Kategori:Kyrkjer i Åsane prosti]] [[Kategori:Kyrkjer i Bergen]] [[Kategori:Norske kyrkjer frå 1988]] 4g00mdg24bp7sblf89be67eygel48me 10 370082 3653963 3153162 2026-05-19T15:36:17Z Ranveig 39 Endra etter oppfordring på diskusjonssida 3653963 wikitext text/x-wiki {{ #if:{{NAMESPACE}}|| {{ #if:{{{1|}}} | | {{ #if:{{{2|}}} | | {{ #if:{{#property:P18}} | [[Category:No local image but image on Wikidata]] | }} }} }} }}<noinclude> {{dokumentasjon}} </noinclude> 9i5ppibmudvzndha4yzief7cbik1r4u 3653965 3653963 2026-05-19T15:38:23Z Ranveig 39 Oms. kat. 3653965 wikitext text/x-wiki {{ #if:{{NAMESPACE}}|| {{ #if:{{{1|}}} | | {{ #if:{{{2|}}} | | {{ #if:{{#property:P18}} | [[Kategori:Artiklar der bilete er henta frå Wikidata]] | }} }} }} }}<noinclude> {{dokumentasjon}} </noinclude> sfp2i04i7hg2aruv8mxfvxb3enodbyx 0 396927 3653994 3600352 2026-05-19T17:40:00Z TU-nor 12071 Lenkje 3653994 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | filnamn = Orchis purpurea Saarland 017.jpg | bilettekst = Purpurnøklar | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = Orchis | vitskapleg namn = Orchis | klassifisert av = L. | underliste = Artar i Noreg | underliste innhald =[[vårmarihand]] (''O. mascula'') | utbreiing=[[Europa]], vestlege [[Asia]], nordlege [[Afrika]]}} '''Vårmarihandslekta''' (''Orchis'') er ei [[Biologisk slekt|slekt]] i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Systematikk == Opphavleg var vårmarihandslekta ei slekt med meir enn 1000 artar på verdsbasis, og med mange artar i Noreg.<ref name="lid"/> Etter kvart er mange grupper skilde ut som eigne slekter. Artane med forgreina rotknoll vart først skilde ut til [[marihandslekta]] ''Dactylorchis'',<ref name="lid2"/> seinare ''Dactylorhiza''.<ref name="lid4"/><ref name="hunt"/> Seinare er både [[narrmarihandslekta]] (''Anacamptis'', ein art i Noreg) og [[krutbrennarslekta]] (''Neotinea'', ingen artar i Noreg) skilde ut.<ref name="lid6"/><ref name="lid7"/><ref name="Kretzschmar"/> På verdsbasis er det no berre eit tjuetalls arter att i slekta,<ref name="powo"/> og berre ein art, [[vårmarihand]], er representert i Noreg. Nokre til er å finne elles i Norden.<ref name="adb-tre"/><ref name="adb-se"/><ref name="adb-dk1"/><ref name="adb-dk2"/><ref name="adb-fi"/> == Etymologi == Namnet ''Orchis'' kjem frå det [[gresk]]e ordet ''órkhis'' (όρχις), som tyder testikkel. == Artar i Noreg == Artsdatabanken opererer med ein art i Noreg:<ref name="adb-tre"/> *[[vårmarihand]] (''O. mascula'') Arten er på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) rekna som livskraftig (LC).<ref name="adb-rl"/> I tillegg finst desse artane elles i Norden: *[[johannesnøklar]] (''O. militaris''), i Sverige (LC)<ref name="adb-se"/>, Danmark («sjælden»)<ref name="adb-dk1"/> og Finland (EN)<ref name="adb-fi"/> *[[purpurnøklar]] (''O. purpurea''), i Danmark (NT)<ref name="adb-dk2"/> *[[alpenøklar]] (''O. spitzelii''), i Sverige (VU)<ref name="adb-se"/> På Dei britiske øyane finst dessutan: *''[[Orchis anthropophora|O. anthropophora]]'', i England (EN)<ref name="GB Red List"/><ref name="EN Red List"/> *''[[Orchis simia|O. simia]]'', i England (VU)<ref name="GB Red List"/><ref name="EN Red List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30021702-2 |tittel = PoWO: Orchis |besøksdato = 2022-02-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99540 |tittel = Artsdatabanken: Vårmarihandslekta |besøksdato = 2022-02-28 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-tre">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/ScientificName/_/99540 |tittel = Artsdatabanken: Namnetre vårmarihandslekta |besøksdato = 2022-02-28 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/31867 |tittel = Raudlista 2021: Vårmarihand |besøksdato = 2022-02-28 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="lid">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1944 | tittel = Norsk flora | side = 62–64 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="lid2">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1952 | utgåve = 2. | tittel = Norsk flora | side = 207–211 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="lid4">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1974 | utgåve = 2. [4.] | tittel = Norsk og svensk flora | side = 230–234 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="lid6">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] og [[Dagny Tande Lid]] | utgjevingsår = 1994 | utgåve = 6. | tittel = Norsk flora | side = 726 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo | isbn = 82-521-3754-7 }}</ref> <ref name="lid7">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] og [[Dagny Tande Lid]] | utgjevingsår = 2005 | utgåve = 7. | tittel = Norsk flora | side = 908 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo | isbn = 978-82-521-6029-1 }}</ref> <ref name="hunt">{{Kilde artikkel | forfatter=Hunt, P.F. og Summerhayes, V.S. | tittel=''Dactylorhiza'' Nevski, the correct generic name of the dactylorchids | publikasjon=Watsonia | utgivelsesår=1965 | bind=2 | nummer=6 | side=128&ndash;133 | url=http://archive.bsbi.org.uk/Wats6p128.pdf | issn=0043-1532 }}</ref> <ref name="Kretzschmar">{{Kjelde bok | forfattar = Horst Kretzschmar, Wolfgang Eccarius, Helga Dietrich | utgjevingsår = 2007 | tittel = The Orchid Genera Anacamptis, Orchis and Neotinea | forlag = EchinoMedia | stad = Albersdorf, Tyskland | isbn = 978-3937107127 }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/1005718/information |tittel = Artfakta: Nycklar ''Orchis'' |besøksdato = 2022-02-28 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk1">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/3301/ridder-goegeurt |tittel = Naturbasen: Ridder-Gøgeurt ''Orchis militaris'' |besøksdato = 2022-02-28 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-dk2">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/3878/stor-goegeurt |tittel = Naturbasen: Stor Gøgeurt ''Orchis purpurea'' |besøksdato = 2022-02-28 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40076 |tittel = LAJI: ''Orchis militaris'' |besøksdato = 2022-02-28 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/download/17380/ |tittel = GB Red List for vascular plants (revised Feb 2021) |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2021 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Slekter i orkidéfamilien]] [[Kategori:Vårmarihandslekta| ]] 6r4sqcoob3duyn1cw89flxl1c0pdchj 0 404327 3654041 3465181 2026-05-20T02:04:28Z Ryvyly 41584 /* Skildring */ 3654041 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja }} '''Californialaurbær''' (''Umbellularia californica'') er eit eviggrønt lauvtre i [[laurbærfamilien]] som veks i vestlege [[Nord-Amerika]]. Det er den einaste arten i slekta ''Umbellularia''. == Skildring == I det meste av utbreiingsområdet blir planten 12–24 m høg med ein stammediameter på 46–76 cm. På gode stader i nord blir han opptil 30 m høg med ein stammediameter på 91–183 cm. Rekorden er ei høgd på 53,3 m og stammediameter 404 cm. Om vekstforholda er dårlege, til dømes i [[chaparral]], veks californialaurbær som ein busk, og nært havet kan han ha krypande vekst.<ref name="silvics">{{Cite web|last=W.L. Stein|title=California-Laurel|url=https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/umbellularia/californica.htm|access-date=2017-05-14}}</ref> Krona er høgt kuppelforma med mange vertikale greiner. Borken er mørkegrå og glatt på unge tre, men oppsprokken på eldre. Blada er lansettforma, heile og lysegrøne på begge sider. Om ein gnir dei luktar blada sterkt, og lukta kan gje hovudpine. Blomane er tvikjønna og sit 5–10 saman. Frukta er ei [[steinfrukt]] som er 2 cm eller meir i diameter.<ref name="mitch2">{{Kilde bok|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007072601061|tittel=Trær i skog og hage|forfatter=A. Mitchell|forlag=Tiden|andre=Oversatt av I. Gjærevoll|isbn=82-10-01282-7|side=268–269|utgivelsesår=1977}}</ref><ref>{{Cite web|title=''Umbellularia californica''|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220013933|access-date=2017-05-14|publisher=Flora of North America}}</ref> == Økologi == Californialaurbær veks i fleire ulike klimatypar, men er avhengig av noko fukt i jorda. Planten finst sjeldan i reine bestandar. Dei vanlegaste trea han veks saman med er [[lawsonsypress]], [[Kystsequoia|redwood]], [[douglasgran]], ''[[Notholithocarpus densiflorus]]'', [[madrona]], [[oregoneik]], ''[[Quercus chrysolepis]]'' og ''[[Quercus agrifolia]]''.<ref name="silvics">{{Cite web|last=W.L. Stein|title=California-Laurel|url=https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/umbellularia/californica.htm|access-date=2017-05-14}}</ref> Vanlege buskar er [[Amelanchier|søtmispel]], ''[[Mjølbærslekta|Arctostaphylos]]'', ''[[Berberis]]'', ''[[Ceanothus]]'', [[Einerslekta|einer]], ''[[Morella californica]]'', ''[[Myrica hartwegii]]'', ''[[Quercus sadleriana]]'' og andre [[Eikeslekta|eikeartar]], ''[[Geitvedslekta|Rhamnus]]'', ''[[Rhododendronslekta|Rhododendron]]'', ''[[Ripsslekta|Ribes]]'', [[nutkabjørnebær]], [[prydbringebær]] og andre ''Rubus''-artar, ''[[Toxicodendron diversilobum]]'', [[klaseberglyng]], [[snøbær]], [[asalspirea]] og ''[[Bærlyngslekta|Vaccinium]]''. Urter omfattar mellom anna [[amerikatrollbær]], [[bjønnkam]], [[bittergrøn]], [[Maureslekta|maure]], [[iris]], [[Planteslekta siv|siv]], [[Linnaea borealis|linnea]], [[einstape]], [[Vikkeslekta|vikke]] og [[Fiolar|fiol]].<ref name="silvics">{{Cite web|last=W.L. Stein|title=California-Laurel|url=https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/umbellularia/californica.htm|access-date=2017-05-14}}</ref> Arten er utbreidd frå [[Douglas County i Oregon|Douglas County]] i [[Oregon]] til [[San Diego County]] lengst sør i [[California]]. I Oregon og det meste av California finst californialaurbær frå havnivå opp til 1220 moh. I Sør-California finst han ikkje lågare enn 610 moh., og her går han opp til 1520 moh.<ref name="silvics">{{Cite web|last=W.L. Stein|title=California-Laurel|url=https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/umbellularia/californica.htm|access-date=2017-05-14}}</ref> Det oppstår regelmessige naturlege [[Skogbrann|skogbrannar]] i dei fleste økosystema der californialaurbær veks. Den tynne borken gjev lite vern mot elden, som drep frøplantar og øydelegg toppen på unge og fullvaksne tre. Rothalsen er fortjukka til ein såkalla ''lignotuber''. Fire til seks veker etter brann om seinvinteren og våren sprett det nye skot frå lignotuberen. Reproduksjonsevna kjem raskt tilbake, og ein har funne blomar på skota det fyrste året etter brann.<ref>{{Cite web|last=J.L. Howard|title=''Umbellularia californica''|url=https://www.fs.fed.us/database/feis/plants/tree/umbcal/all.html|access-date=2017-05-14|publisher=Fire Effects Information System, U.S. Department of Agriculture}}</ref> == Bruk == Trevirket blir kalla ''myrtlewood'' og blir brukt til finare snikkararbeid. Det har ofte eit vakkert mønster. [[Kåter|Kåtene]] blir brukte til [[treskjering]]. Blada blir av og til brukte som krydder, men har ein mykje sterkare smak enn blad frå [[Laurbær|laurbærtreet]] som er kjent frå middelhavslanda.<ref name="silvics">{{Cite web|last=W.L. Stein|title=California-Laurel|url=https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/umbellularia/californica.htm|access-date=2017-05-14}}</ref> == Galleri == <gallery> Fil:Umbellularia californica 00094.JPG|Bladverk Fil:Umbellularia californica 01.jpg|Blomar Fil:Umbellularia Fruit.jpg|Umogen frukt Fil:UmbellulariaLignotuber.jpg|Lignotuber Fil:Oregon Myrtlewood Tatting Shuttle (3452793987).jpg|[[Nupereller|Nuperelleskyttel]] laga av myrtlewood </gallery> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Californialaurbær|Californialaurbær]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 5. mars 2023.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Laurbærfamilien]] [[Kategori:Plantar i USA]] 1qg4e7uaoxwoeheipf1uplixetw1d3j 0 412034 3653935 3513518 2026-05-19T12:16:08Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653935 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete = Medve-tó légi.jpg |bilettekst = [[Ursusjøen]] i Sovata |våpen = ROU MS Sovata CoA.png |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = László Zsolt Fülöp |postnummer = 545500 }} '''Sovata'''{{mrk|[[ungarsk]] ''Szováta'', [[tysk]] ''Sowata''}} er ein by i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Sovata jud Mures.svg|mini|Kommunen Sovata innanfor Mureș fylke]] Sovata er ein ''[[oraș]]'' (mindre bykommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Sovata || 9 516 || 8 278 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Căpeți}} || 71 || 342 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ilieși}} || 454 || 383 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Săcădat}} || 344 || 700 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Sovata|Sovata]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 30. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Oraș i Mureș fylke|Sovata]] bladoim31ntykb2xtizgm9vxj3981p5 0 412035 3653936 3567529 2026-05-19T12:17:21Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653936 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |namn = Ungheni |bilete = Nyárádtő2009-7.JPG |bilettekst = Frå sentrum av Ungheni |våpen = ROU MS Ungheni CoA.jpg |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Victor Prodan |postnummer = 547605 }} '''Ungheni''',{{mrk|[[ungarsk]] ''Nyárádtő'', [[tysk]] ''Nyaradfluß''}} tidlegare ''Nirașteu'', er ein by i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. Han vart oppretta som bykommune (''oraș'') i 2004.<ref name="bystatus"/> Ungheni inngår i storbyområdet til fylkeshovudstaden [[Târgu Mureș]].<ref name="zona_noi"/> == Busetnader == [[Fil:Ungheni jud Mures.svg|mini|Kommunen Ungheni innanfor Mureș fylke]] Ungheni er ein ''[[oraș]]'' (mindre bykommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Ungheni || 3 803 || 3 967 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerghid}} || 488 || 408 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cerghizel}} || 468 || 458 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Morești}} || 793 || 784 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Recea i Ungheni|Recea}} || 155 || 157 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Șăușa}} || 242 || 282 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vidrasău}} || 996 || 951 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="zona_noi">{{Kjelde www |url = https://www.libertatea.ro/stiri/zone-metropolitane-romania-3000128 |tittel = Noi clarificări de la autorități despre cele 22 de zone metropolitane din România ''(Nye avklaringar frå styresmaktene om dei 22 storbyområda i Romania)'' |vitja = 27. oktober 2022 |utgjevingsdato = 22. mai 2020 |utgjevar = Libertatea |sitat = }}</ref> <ref name="bystatus">{{Kjelde www |url=https://legislatie.just.ro/Public/DetaliiDocumentAfis/50565 |tittel=LEGE nr. 45 din 17 martie 2004 |utgjevar=Portal legislativ |vitja=9. september 2024 |språk = ro }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Ungheni, Mureș|Ungheni, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 30. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Oraș i Mureș fylke|Ungheni]] 1my2f9swx1wdnnu0xyfcc9q7t0eje5h 0 412036 3653937 3513523 2026-05-19T12:18:38Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653937 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = RO MS Valenii 48.jpg |bilettekst = Trekyrkje i landsbyen Vălenii i Acățari |våpen = ROU MS Acatari CoA.jpg |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Csaba Osváth |postnummer = 547005 }} '''Acățari''',{{mrk|[[ungarsk]] ''Ákosfalva'', [[tysk]] ''Aschdorf'' eller ''Achsdorf''}} tidlegare ''Acoșfalău'', er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. Acățari inngår i storbyområdet til fylkeshovudstaden [[Târgu Mureș]].<ref name="zona_noi"/> == Busetnader == [[Fil:Acatari jud Mures.svg|mini|Kommunen Acățari innanfor Mureș fylke]] Acățari er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Acățari || 1 185 || 1 333 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Corbești}} || 118 || 160 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Găiești}} || 427 || 426 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Gruișor}} || 301 || 362 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Murgești}} || 537 || 549 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Roteni}} || 797 || 824 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Stejeriș}} || 324 || 403 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Suveica}} || 232 || 255 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vălenii}} || 817 || 858 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="zona_noi">{{Kjelde www |url = https://www.libertatea.ro/stiri/zone-metropolitane-romania-3000128 |tittel = Noi clarificări de la autorități despre cele 22 de zone metropolitane din România ''(Nye avklaringar frå styresmaktene om dei 22 storbyområda i Romania)'' |vitja = 27. oktober 2022 |utgjevingsdato = 22. mai 2020 |utgjevar = Libertatea |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Acățari, Mureș|Comuna Acățari, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 30. oktober 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Acatari]] sx16x1i3txryrjaxs32r8ujy2gzgjj5 0 412383 3653938 3516414 2026-05-19T12:19:37Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653938 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = AdamusMS (3).JPG |bilettekst = Rådhuset i Adămuș |våpen = ROU MS Adamus CoA.jpg |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Tibor-Laszlo Miklos |høgd=290 }} '''Adămuș'''{{mrk|[[ungarsk]] ''Ádámos'', [[tysk]] ''Adomesch''}} er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Adamus jud Mures.svg|mini|Kommunen Adămuș innanfor Mureș fylke]] Adămuș er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Adămuș || 1 969 || 2 008 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Chinciuș}} || 7 || – |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cornești i Adămuș|Cornești}} || 1 124 || 1 154 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Crăiești}} || 1 006 || 879 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dâmbău}} || 1 018 || 937 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Herepea}} || 23 || 15 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Adămuș, Mureș|Comuna Adămuș, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 21. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Adamus]] 6aojnecknw60czn9hbipeol94ba3kg1 0 412384 3653939 3516420 2026-05-19T12:20:47Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653939 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn = Albești |bilete = Petőfi szobra-Fehéregyháza-a csata emlékművénél.jpg |bilettekst = Statue av nasjonalskalden [[Sándor Petőfi]] i Albești |våpen = ROU MS Albesti CoA.jpg |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Nicolae Șovrea |høgd=368 |postnummer = 547025 }} '''Albești'''{{mrk|[[ungarsk]] ''Fehéregyháza'', [[tysk]] ''Weisskirch''}} er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Albesti jud Mures.svg|mini|Kommunen Albești innanfor Mureș fylke]] Albești er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Albești || 3 546 || 3 717 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Boiu}} || 1 438 || 1 345 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Jacu}} || 12 || 21 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Șapartoc}} || 26 || 25 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Țopa}} || 323 || 284 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Albești, Mureș|Comuna Albești, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 21. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Albesti]] 883np16as39xi0zyhcx0kaji6jevpuo 0 412385 3653940 3581454 2026-05-19T12:21:45Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653940 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn = Band |bilete = RO MS Oroiu 87.jpg |bilettekst = Trekyrkje i landsbyen Oroiu i Band |våpen = ROU MS Band CoA.jpg |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Mircea Radu |postnummer = 547065 }} '''Band'''{{mrk|[[ungarsk]] ''Mezőbánd'', [[tysk]] ''Bandorf''}} er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Band jud Mures.svg|mini|Kommunen Band innanfor Mureș fylke]] Band er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Band || 3 950 || 4 126 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Drăculea Bandului}} || 119 || 112 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Fânațe}} || 304 || 241 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Iștan-Tău}} || 128 || 101 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mărășești i Band|Mărășești}} || 337 || 302 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Negrenii de Câmpie}} || 147 || 99 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Oroiu}} || 320 || 272 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petea}} || 215 || 216 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Țiptelnic}} || 132 || 155 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Valea Mare i Band|Valea Mare}} || 229 || 196 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Valea Rece}} || 264 || 306 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Band, Mureș|Comuna Band, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 21. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Band]] 7bj5a6ovetbry0jmpqkqoss60iw5d6q 0 412386 3653941 3516429 2026-05-19T12:22:53Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653941 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = RO MS Biserica reformata din Culpiu (24).jpg |bilettekst = Reformert kyrkje i landsbyen Culpiu i Ceuașu de Câmpie |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Jozsef-Levente Szabó }} '''Ceuașu de Câmpie'''{{mrk|[[ungarsk]] ''Mezőcsávás'', [[tysk]] ''Grubendorf''}} er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. Ceuașu de Câmpie inngår i storbyområdet til fylkeshovudstaden [[Târgu Mureș]].<ref name="zona_noi"/> == Busetnader == [[Fil:Ceuasu de Campie jud Mures.svg|mini|Kommunen Ceuașu de Câmpie innanfor Mureș fylke]] Ceuașu de Câmpie er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Ceuașu de Câmpie || 1 656 || 1 785 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bozed}} || 163 || 124 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Câmpenița}} || 849 || 813 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Culpiu}} || 396 || 350 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Herghelia}} || 377 || 394 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Porumbeni}} || 631 || 664 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Săbed}} || 748 || 705 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Voiniceni}} || 1 144 || 1 157 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="zona_noi">{{Kjelde www |url = https://www.libertatea.ro/stiri/zone-metropolitane-romania-3000128 |tittel = Noi clarificări de la autorități despre cele 22 de zone metropolitane din România ''(Nye avklaringar frå styresmaktene om dei 22 storbyområda i Romania)'' |vitja = 27. oktober 2022 |utgjevingsdato = 22. mai 2020 |utgjevar = Libertatea |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Ceuașu de Câmpie, Mureș|Comuna Ceuașu de Câmpie, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 21. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Ceuasu de Campie]] s7zk9npxnrcifo35aaslc3cyk697w4b 0 412406 3653942 3516554 2026-05-19T12:23:57Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653942 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |namn = Cristești |bilete = Maroskeresztúr 1.JPG |bilettekst = Utsyn mot Cristești |våpen = ROU MS Cristesti CoA.jpg |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Edit Kovács }} '''Cristești''',{{mrk|[[ungarsk]] ''Maroskeresztúr'', [[tysk]] ''Heiligkreuz''}} tidlegare ''Murăș-Cristur'', er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. Cristești inngår i storbyområdet til fylkeshovudstaden [[Târgu Mureș]].<ref name="zona_noi"/> == Busetnader == [[Fil:Cristesti jud Mures.svg|mini|Kommunen Cristești innanfor Mureș fylke]] Cristești er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Cristești || 4 754 || 4 651 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Vălureni}} || 1 070 || 941 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="zona_noi">{{Kjelde www |url = https://www.libertatea.ro/stiri/zone-metropolitane-romania-3000128 |tittel = Noi clarificări de la autorități despre cele 22 de zone metropolitane din România ''(Nye avklaringar frå styresmaktene om dei 22 storbyområda i Romania)'' |vitja = 27. oktober 2022 |utgjevingsdato = 22. mai 2020 |utgjevar = Libertatea |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Cristești, Mureș|Comuna Cristești, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 22. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Cristesti]] 2scu5pfr1uadmlaq0nufv3e9vdr20l3 0 412407 3653943 3516555 2026-05-19T12:24:59Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653943 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = RO MS Biserica unitariana din Caluseri (3).jpg |bilettekst = Unitarisk kyrkje i landsbyen Călușeri i Ernei |våpen = ROU MS Ernei CoA.PNG |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Ferenc Jánosi |høgd=334 }} '''Ernei'''{{mrk|[[ungarsk]] ''Nagyernye'', [[tysk]] ''Rohrdachen''}} er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. Ernei inngår i storbyområdet til fylkeshovudstaden [[Târgu Mureș]].<ref name="zona_noi"/> == Busetnader == [[Fil:Ernei jud Mures.svg|mini|Kommunen Ernei innanfor Mureș fylke]] Ernei er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Ernei || 2 316 || 2687 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Călușeri}} || 627 || 494 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dumbrăvioara}} || 1 757 || 1 661 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Icland}} || 387 || 339 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Săcăreni}} || 272 || 274 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Sângeru de Pădure}} || 476 || 388 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="zona_noi">{{Kjelde www |url = https://www.libertatea.ro/stiri/zone-metropolitane-romania-3000128 |tittel = Noi clarificări de la autorități despre cele 22 de zone metropolitane din România ''(Nye avklaringar frå styresmaktene om dei 22 storbyområda i Romania)'' |vitja = 27. oktober 2022 |utgjevingsdato = 22. mai 2020 |utgjevar = Libertatea |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Ernei, Mureș|Comuna Ernei, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 22. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Ernei]] pi6spe5kxe5elpu04hxzxp8sglbevw5 0 412438 3653944 3516865 2026-05-19T12:26:00Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653944 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = RO MS Biserica reformata din Gornesti (3).jpg |bilettekst = Reformert kyrkje i Gornești |våpen = ROU MS Gornesti CoA.PNG |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Gyula Kolcsár |høgd=340 }} '''Gornești''',{{mrk|[[ungarsk]] ''Gernyeszeg'', [[tysk]] ''Kertzing''}} tidlegare òg ''Ghernesig'', er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Gornesti jud Mures.svg|mini|Kommunen Gornești innanfor Mureș fylke]] Gornești er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Gornești || 1 926 || 1 869 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Iara de Mureș}} || 325 || 246 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Ilioara}} || 132 || 77 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mura Mare}} || 36 || 33 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mura Mică}} || 37 || 32 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Pădureni}} || 460 || 400 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Periș i Gornești|Periș}} || 1 864 || 1 749 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Petrilaca de Mureș}} || 455 || 423 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Teleac}} || 342 || 243 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Gornești, Mureș|Comuna Gornești, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Gornesti]] n814nyfvp3jd0ntd9d18bnzma429n92 0 412439 3653945 3576161 2026-05-19T12:27:05Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653945 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |bilete = Roman Catholic Church Gurghiu.JPG |bilettekst = Romersk-katolsk kyrkje i Gurghiu |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Laurențiu-Dumitru Boar |postnummer = 547295 }} '''Gurghiu'''{{mrk|[[ungarsk]] ''Görgényszentimre'', [[tysk]] ''Görgen''}} er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Gurghiu jud Mures.svg|mini|Kommunen Gurghiu innanfor Mureș fylke]] Gurghiu er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Gurghiu || 1 992 || 1 812 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Adrian i Gurghiu|Adrian}} || 316 || 297 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Cașva}} || 522 || 493 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Comori}} || 208 || 169 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Fundoaia}} || 125 || 151 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Glăjărie}} || 1 702 || 1 513 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Larga i Gurghiu|Larga}} || 116 || 110 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orșova i Gurghiu|Orșova}} || 689 || 609 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Orșova-Pădure}} || 156 || 127 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Păuloaia}} || 265 || 249 |} ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Gurghiu, Mureș|Comuna Gurghiu, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Gurghiu]] b532a8gxa7nrdtm5dyy0q30w165o2if 0 412442 3653946 3516895 2026-05-19T12:27:58Z HerVal7752 105842 Geoboks 3653946 wikitext text/x-wiki {{geoboks|kommune |fylke = [[Mureș fylke|Mureș]] |borgarmeister = Valentin Marin Iacob |postnummer = 547310 }} '''Hodac''' ([[ungarsk]] ''Görgényhodák'') er ein kommune i [[Mureș fylke]] i [[Romania]]. == Busetnader == [[Fil:Hodac jud Mures.svg|mini|Kommunen Hodac innanfor Mureș fylke]] Hodac er ein ''[[comună]]'' (landkommune) med desse busetnadane: {| class="wikitable"; style=text-align:right; |- ! !! Folketal 2011<ref name="rpl2011"/> !! Folketal 2021<ref name="rpl2021"/> |- | style=text-align:left; | Hodac || 2 672 || 2 667 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Arșița}} || 74 || 52 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Bicașu}} || 129 || 120 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Dubiștea de Pădure}} || 273 || 421 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Mirigioaia}} || 30 || 29 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Toaca}} || 1 871 || 1 597 |- | style=text-align:left; | {{ikkjeraud|Uricea}} || 55 || 56 |} == Kjelder == <references> <ref name="rpl2011">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2021/11/rpl_2011_populatia-pe-categorii-de-localitati.xls |tittel = Populatia stabila (rezidenta) pe judete, categorii de localitati, municipii, orase, comune si localitati componente ''(Stabil befolkning (busett) etter fylke, lokalitetskategoriar, municipiu, oraș, comună og komponentlokalitetar)'' |vitja = 16. oktober 2022 |utgjevingsdato = 31. oktober 2011 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> <ref name="rpl2021">{{Kjelde www |url = https://www.recensamantromania.ro/wp-content/uploads/2023/05/Tabel-1.22.xlsx |tittel = Populația rezidentă (Sexe, Județe, Municipii, orașe și comune*, Sate*) ''(Busett befolkning (kjønn, fylke, municipiu, oraș og comună, landsby))'' |vitja = 20. september 2023 |utgjevingsdato = 1. desember 2021 |utgjevar = Institutul Național de Statistică ''(Det nasjonale instituttet for statistikk)'' |sitat = }}</ref> </references> {{refopning}} *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:ro:Comuna Hodac, Mureș|Comuna Hodac, Mureș]]» frå {{Wikipedia-utgåve|ro}}, den 24. november 2023.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{spire|geografi|Romania}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Comună i Mureș fylke|Hodac]] nzaj9lor9s2buupgilf3r49t3h1yq0j 0 416738 3653964 3560081 2026-05-19T15:36:59Z Ranveig 39 Oms. 3653964 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Steve Coppell | fullname = Stephen James Coppell<ref name="Hugman">{{Hugman|4089|access-date=4. juli 2021}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1955|7|9|df=y}}<ref name="Hugman"/> | image = Steve coppell 2006 promotion celebration cropped.JPG | caption = Coppell som manager for [[Reading F.C.|Reading]] i 2006. | birth_place = [[Liverpool]]<ref name="Hugman"/> | position = [[Høgreveng]]<ref name="Hugman"/> | currentclub = | years1 = 1973–1975 |clubs1 = [[Tranmere Rovers F.C.|Tranmere Rovers]] |caps1 = 38 |goals1 = 13 | years2 = 1975–1983 |clubs2 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |caps2 = 322 |goals2 = 53 | totalcaps = 360 |totalgoals = 66 | nationalyears1 = 1976 |nationalteam1 = England U23 |nationalcaps1 = 1 |nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1977–1983 |nationalteam2 = [[det engelske herrelandslaget i fotball|England]] |nationalcaps2 = 42 |nationalgoals2 = 7 | manageryears1 = 1984–1993 |managerclubs1 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] | manageryears2 = 1995–1996 |managerclubs2 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] | manageryears3 = 1996 |managerclubs3 = [[Manchester City F.C.|Manchester City]] | manageryears4 = 1997–1998 |managerclubs4 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] | manageryears5 = 1999–2000 |managerclubs5 = [[Crystal Palace F.C.|Crystal Palace]] | manageryears6 = 2001–2002 |managerclubs6 = [[Brentford F.C.|Brentford]] | manageryears7 = 2002–2003 |managerclubs7 = [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] | manageryears8 = 2003–2009 |managerclubs8 = [[Reading F.C.|Reading]] | manageryears9 = 2010 |managerclubs9 = [[Bristol City F.C.|Bristol City]] | manageryears10 = 2012–2013 |managerclubs10 = [[Crawley Town F.C.|Crawley Town]] (director of football) | manageryears11 = 2013–2014 |managerclubs11 = [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] (director of football) | manageryears12 = 2016–2017 |managerclubs12 = [[Kerala Blasters FC|Kerala Blasters]] | manageryears13 = 2017–2018 |managerclubs13 = [[Jamshedpur FC|Jamshedpur]] | manageryears14 = 2018–2019 |managerclubs14 = [[ATK (football club)|ATK]] }} '''Steve Coppell''', fullt namn '''Stephen James Coppell''', ({{datoar}}) er ein engelsk tidlegare fotballspelar og -trenar frå [[Liverpool]]. Han var ein kjapp høgreveng for [[Manchester United]] og det engelske landslaget. ==Spelar== ===Klubbspel=== Coppell vart overført frå Tranmere Rovers til Manchester United vinteren 1975. Nokså omgåande spelte han seg til fast plass i [[Manchester]]-laget. Åra 1976 til 1979 spelte han tre [[FA-cupen|FA-cupfinalar]] for Manchester United, einast [[FA-cupfinalen i fotball 1977|1977-finalen]] mot [[Liverpool FC]] enda med triumf for Coppell. I oktober 1981 vart han i landskamp mot Ungarn alvorleg skadd i eit kne. Fram til dess spelte han 207 klubbkampar i rad, ingen annan ute-spelar i Manchester United har ei slik kamprekke. Trass i fleire inngrep, førte skaden til at han la opp i 1983. Han fekk med seg ligacupfinalen i mars 1983, men ikkje i FA-cupfinalen i mai. ===Landslagsspel=== Coppell fekk sin landslagsdebut 16. november 1977 då England på heimebane slo Italia 2-0 i ein VM-kvalifiseringskamp. I 1980 var han med i to av Englands kampar under [[EM i fotball 1980|europameisterskapen]], to år seinare spelte han alle Englands fire kampar i [[VM i fotball 1982]]. Hans 42. og siste landskamp fann stad på [[Wembley stadion]] 30. mars 1983, ein mållaus kvalifiseringskamp til neste års europameisterskap. Coppell skåra 7 mål for England. ===Merittar=== *Vinnar av FA-cupen: 1977 med Manchester United *Finalist i FA-cupen: 1976 og 1979 med Manchester United *Finalist i ligacupen: 1983 med Manchester United ==Trenar== Coppell var 1984-93 lagsjef i [[Crystal Palace FC]] og i tre kortare bolkar i tida 1995-2000. 2003-09 leia han [[Reading FC]], ein klubb han tok til siger på nivå 2 i engelsk fotball og dermed spel i Premier League (toppserien). ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=3840 eu-football] *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Steve Coppell|Steve Coppell]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 15. juli 2024.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Folk frå Liverpool]] [[Kategori:Manchester United-spelarar]] nv2knc03bkjeqkxko98x6drj4df1v9c 0 416754 3653966 3560492 2026-05-19T15:44:47Z Ranveig 39 Flikk 3653966 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Neil Webb | fullname = Neil John Webb | birth_date = {{birth date and age|1963|7|30|df=y}} | birth_place = [[Reading i Berkshire|Reading]] | height = {{convert|6|ft}}<ref>{{cite book |title=Rothmans Football Yearbook 1987–88 |editor-first=Peter |editor-last=Dunk |publisher=Queen Anne Press |location=London |date=1987 |page=266 |isbn=978-0-356-14354-5}}</ref> | position = [[Midtbanespelar]] | youthyears1 = |youthclubs1 = | years1 = 1980–1982 |clubs1 = [[Reading F.C.|Reading]] |caps1 = 72 |goals1 = 22 | years2 = 1982–1985 |clubs2 = [[Portsmouth F.C.|Portsmouth]] |caps2 = 123 |goals2 = 34 | years3 = 1985–1989 |clubs3 = [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |caps3 = 146 |goals3 = 47 | years4 = 1989–1992 |clubs4 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] |caps4 = 75 |goals4 = 8 | years5 = 1992–1996 |clubs5 = [[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest]] |caps5 = 30 |goals5 = 3 | years6 = 1994 |clubs6 = → [[Swindon Town F.C.|Swindon Town]] (lån) |caps6 = 6 |goals6 = 0 | years7 = 1995 |clubs7 = → [[Double Flower FA|Instant-Dict]] (lån) |caps7 = 2 |goals7 = 0 | years8 = 1996 |clubs8 = [[Grimsby Town F.C.|Grimsby Town]] |caps8 = 4 |goals8 = 1 | years9 = 1996–1997 |clubs9 = [[Aldershot Town F.C.|Aldershot Town]] |caps9 = 36 |goals9 = 6 | years10 = 1999–2000 |clubs10 = [[Merthyr Tydfil F.C.|Merthyr Tydfil]] |caps10 = |goals10 = | totalcaps = 486 |totalgoals = 121 | nationalyears1 = 1985–1986 |nationalteam1 = England U21 |nationalcaps1 = 3 |nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 1987–1992 |nationalteam2 = England |nationalcaps2 = 26 |nationalgoals2 = 4 | nationalyears3 = 1990–1992 |nationalteam3 = England B |nationalcaps3 = 4 |nationalgoals3 = 0 | manageryears1 = 1997 |managerclubs1 = [[Weymouth F.C.|Weymouth]] | manageryears2 = 2001 |managerclubs2 = [[Reading Town F.C.|Reading Town]] }} '''Neil John Webb''' ({{datoar}}) er ein engelsk tidlegare fotballspelar frå [[Reading]]. Han var i yngre år ein målkåt midtbanespelar og flink pasningsspelar, fekk seinare meir defensive roller. Landslagsspelar for [[England]] 1987-92. ==Karriere== ===Klubbspel=== Webb var aktiv 1982-85 på [[Portsmouth FC]] sitt lag i tredje- og andre-divisjon. Sommaren 1985 vart han overført til [[Nottingham Forest]], der han våren 1989 var med på å vinne ligacupen. Tre månader seinare skreiv han kontrakt med [[Manchester United]]. I [[FA-cupfinalen i fotball 1990|FA-cupfinalen 1990]] slo han ei briljant langpasning til Lee Martin som skåra kampens einast mål. Sommaren 1992 vende Webb tilbake til Nottingham Forest og mykje benkesliting, spelte sin siste kamp for laget i 1994. ===Landslagsspel=== I tida 1987-92 deltok Webb i 26 landskampar for England og skåra 3 mål. Han spelte to kampar under Fotball-EM 1988, bronsefinalen i Fotball-VM 1990 og to av kampane under Fotball-EM 1992. ===Merittar=== *Vinnar av den engelske ligacupen: 1989 med Nottingham Forest, 1992 med Manchester United (deltok ikkje i finalen) *Vinnar av FA-cupen: 1990 med Manchester United *Vinnar av Cupvinnarcupen: 1991 med Manchester United (deltok ikkje i finalen) *Finalist i den engelske ligacupen: 1991 med Manchester United *Andreplass i den engelske ligaen: 1992 med Manchester United ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=22630 eu-football] ---- *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Neil Webb|Neil Webb]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 17. juli 2024.'' {{refslutt}} [[Kategori:Engelske fotballspelarar]] [[Kategori:Nottingham Forest-spelarar]] [[Kategori:Portsmouth-spelarar]] [[Kategori:Manchester United-spelarar]] [[Kategori:Folk frå Reading]] eqrjt94ruoor59b8jf0t1hb4so3a2od 0 423484 3653983 3653749 2026-05-19T17:21:18Z Ryvyly 41584 Ryvyly flytte sida [[Borkmaskin]] til [[Barkemaskin]]: Feilstava tittel 3653749 wikitext text/x-wiki [[Fil:Ttraktor med borkmaskin.jpg|mini|Traktor med barkemaskin tidleg på 1960-talet]] '''Barkemaskin''' er ei maskin som vert nytta til å barka tømmer. Det finst mange ulike typar, frå små maskinar for [[traktor]] til store stasjonære maskinar som vert nytta på [[sagbruk]] og [[tresliperi]]. == Gallei == <gallery> Fil:Barkmaskinen ved Svartviks sågverk.jpg|Barkemaskin ved [[Svartvik]]s sågverk i [[Sverige]]. Fil:Barkning av timmer med Sunds transportmaskin i Köttsjön, östra Jämtland.jpg|Barking av tømmer med Sunds barkemaskin for traktor i [[Köttsjön]] i austre [[Jämtland]] den 19. mars 1962. </gallery> == Sjå òg == * [[Barkespade]] * [[Barkeapparat for motorsag]] == Kjelder == {{Kjeldeliste}} {{Skogsmaskinar}} [[Kategori:Skogsmaskinar]] j72zhq4w02z4c5diweyzv3zvsuwkw5p 3653989 3653983 2026-05-19T17:30:00Z Ryvyly 41584 3653989 wikitext text/x-wiki [[Fil:Ttraktor med borkmaskin.jpg|mini|Traktor med barkemaskin tidleg på 1960-talet]] '''Barkemaskin''' eller '''berk'''('''j''')'''emaskin''' er ei maskin som vert nytta til å barka tømmer. Det finst mange ulike typar, frå små maskinar for [[traktor]] til store stasjonære maskinar som vert nytta på [[sagbruk]] og [[tresliperi]]. == Gallei == <gallery> Fil:Barkmaskinen ved Svartviks sågverk.jpg|Barkemaskin ved [[Svartvik]]s sågverk i [[Sverige]]. Fil:Barkning av timmer med Sunds transportmaskin i Köttsjön, östra Jämtland.jpg|Barking av tømmer med Sunds barkemaskin for traktor i [[Köttsjön]] i austre [[Jämtland]] den 19. mars 1962. </gallery> == Sjå òg == * [[Barkespade]] * [[Barkeapparat for motorsag]] == Kjelder == {{Kjeldeliste}} {{Skogsmaskinar}} [[Kategori:Skogsmaskinar]] d3psc5yn0zbc275m3cy7acm0678ao0i 3654046 3653989 2026-05-20T06:11:46Z Ranveig 39 Treng kjelder 3654046 wikitext text/x-wiki [[Fil:Ttraktor med borkmaskin.jpg|mini|Traktor med barkemaskin tidleg på 1960-talet]] '''Barkemaskin''' eller '''berk'''('''j''')'''emaskin''' er ei maskin som vert nytta til å barka tømmer. Det finst mange ulike typar, frå små maskinar for [[traktor]] til store stasjonære maskinar som vert nytta på [[sagbruk]] og [[tresliperi]]. == Gallei == <gallery> Fil:Barkmaskinen ved Svartviks sågverk.jpg|Barkemaskin ved [[Svartvik]]s sågverk i [[Sverige]]. Fil:Barkning av timmer med Sunds transportmaskin i Köttsjön, östra Jämtland.jpg|Barking av tømmer med Sunds barkemaskin for traktor i [[Köttsjön]] i austre [[Jämtland]] den 19. mars 1962. </gallery> == Sjå òg == * [[Barkespade]] * [[Barkeapparat for motorsag]] == Kjelder == {{Kjeldeliste}} {{manglar kjelder|dato=2026}} {{Skogsmaskinar}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Skogsmaskinar]] gu7ug344cy43e0or3qejxip3k5wiao7 0 427199 3654034 3627967 2026-05-20T01:55:45Z Ryvyly 41584 /* Skildring */ 3654034 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua|taksonomi_WD=ja }} '''Steppemåse''' (''Ichthyaetus ichthyaetus'') er ein stor art i [[måsar|måsefamilien]] som hekkar i halvørkenar og [[steppe]]r i [[Sentral-Asia]]. Arten overvintrar hovudsakleg i [[Sør-Asia]] og på [[Den arabiske halvøya]]. I [[Europa|Mellom-Europa]] er steppemåsen ein sjeldan streiffugl. [[Vitskapleg namn|Det vitskaplege namnet]] kjem frå [[gamalgresk]] ἰχθύς (''ikhthús''), som betyr «fisk», og ἀετός (''aetós''), som betyr «ørn».<ref name=job/> == Skildring == Steppemåsen er med ei kroppslengd på 58–67 cm og eit vengespenn på 146–162 cm marginalt større enn [[gråmåse]] (''Larus argentatus''), men verkar slankare og meir langvenga.<ref name=svensson/> Panna er flatt hellande, noko som gjev fuglen eit karakteristisk profil. Kroppsvekta varierer i området 900 til 2000 gram,<ref name=bow/> hannfuglar veg i gjennomsnitt ca. 30 % meir enn hoer.<ref name=panov/> I praktdrakt har arten svart hovud med smale kvite flekkar over og under auga. Rygg og øvre vengedekkjefjør er lysgrå, medan resten av kroppen og stjerten er kvit. Armsvingfjørene er lysgrå med breie kvite kantar, og handsvingfjørene er sølvkvite med smale svarte band nær spissen. Nebbet er trefarga: mørkegult ved basen, så eit smalt svart band, vidare eit raudt band, og til slutt ein gul spiss. Iris er mørk, og beina er gule. I vinterdrakt er berre området kring auga, issen og bakhovudet diffus mørkleg farga, og det raude nebbandet manglar. Ungfuglar har brunaktig hovud og øvre bryst, kvite augeklammer og brune, skjelforma mønster på rygg og øvre vengedekkjefjør. Stjerten er kvit med breitt svart endeband. Nebbet er rosaaktig med svart spiss, og beina er grårosa. Fuglane får full vaksen fjørdrakt etter om lag fire år.<ref name=bow/> Vanlegaste lokkeropet er eit djupt, hest «''kræ-æh''», medan paringskallet er eit jamrande, gjenteke «''kjauu-kjauu-kjauu''», ikkje ulikt [[sildemåsar]].<ref name=svensson/> === Utbreiing og leveområde === Steppemåsen finst i [[Sentral-Asia]], frå [[Kaspihavet]] og [[Aralsjøen]] austover til [[Nordvest-Kina]] og [[Vest-Mongolia]]. Nokre hekkeførekomstar finst òg så langt vest som [[Krimhalvøya]] og nordaust for [[Volgograd]]. Arten hekkar ved [[brakkvatn|brakkvasslagunar]] og [[saltsjø]]ar i steppe- og halvørkenområde, som oftast i låglandet, men òg i fjelldalar i [[Tian Shan]]- og [[Altajfjella]] opp til 1600–1700 moh. Under trekket og i vinterhalvåret held fuglane seg hovudsakleg langs kystar, sjeldnare ved store innsjøar og elvar. ;Trekk Steppemåsen er ein [[trekkfugl]]. Utflytting frå hekkeområda byrjar tidleg i oktober. Nokre individ overvintrar ved vestre [[Kaspihavet]], men hovuddelen av bestanden held til i eit område frå sørvestlege [[Myanmar]] via [[Sri Lanka]], [[Bangladesh]] over [[Det nordindiske låglandet]] til [[Pakistan]], [[Persiabukta]] og [[Raudehavet]] til søraustlege [[Middelhavet]].<ref name=bow/> I [[Europa|Mellom-Europa]] er arten ein sjeldan streiffugl, vanlegvis einslege individ.<ref name=svensson/> Det finst ein godkjent registrering i Oslo i 2014 og ein i Finnmark i 2025.<ref name=aobs/> === Føde === Steppemåsen lever hovudsakleg av [[fisk]], som han fangar ved stupdykk frå låge sveveflygingar, men et òg daud eller svekka fisk. I hekkekoloniane i steppeområda utgjer [[gnagarar]] stundom den viktigaste føda. Fuglen tek òg mindre fuglar, egg, [[krypdyr]], [[insekt|insektsvermar]] og [[fiskeavfall]].<ref name=bow/> Om vinteren kan steppemåsen opptre som [[kleptoparasitt]], der han prøver å stjele bytte frå [[rovterne]], mindre måsar, [[sothøne]] og [[dukkarar]]. I motsetnad til mange andre store måseartar søkjer han sjeldan til søppelfyllingar. === Forplanting === Steppemåsen hekkar som regel i [[koloni]]ar på 70 til 3000 par. Desse ligg nesten alltid på små, vegetasjonslause øyar langt frå land, utilgjengelege for rovdyr. Reira ligg tett, berre 40 cm frå kvarandre i sentrum, men opptil ein til fem meter i periferien,<ref name=bow/> og kan vere alt frå ei enkel grop til ein liten haug av gras og saltplanter.<ref name=panov/> Egglegging skjer frå tidleg i april til midten av mai, avhengig av området. Vanleg kullstorleik er to egg, sjeldnare eitt eller tre. Begge foreldra ruger, men hoa tek den største delen av ruginga, som varer ca. 25 dagar. Ungane blir flygedyktige etter kring 45 dagar. Steppemåsar byrjar hekking fire eller fem år gamle.<ref name=bow/> == Bestand og vern == I følgje [[IUCN]] vart verdspopulasjonen i 2015 estimert til 125&nbsp;000–1,1 millionar individ. Bestanden var trudd å vere aukande i 2015. Arten er difor vurdert som [[livskraftig]] (''Least Concern'').<ref name=iucn/> == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen byggjer dels på «[[:de:Fischmöwe|Fischmöwe]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 9. oktober 2025'' {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|2|refs= <ref name=aobs>{{Cite web| title = Artsobservasjoner - rapportsystem for arter i Norge| accessdate = 09.10.2025 | url = https://artsobservasjoner.no/}}</ref> <ref name=svensson>{{ Kjelde bok | forfattar = Svensson, Lars | utgjeve år = 2004 | tittel = Gyldendals store fugleguide | isbn = 8205329869 | stad = Oslo | forlag = Gyldendal fakta | url = https://www.nb.no/items/1f37252e6cff258bc529e94736ffb28b?page=179 | side =176 }}</ref> <ref name=panov>{{cite journal| title=The social and communication behaviour of the Great Black-headed Gull |author=Panov, Evgeniy N |journal=British Birds |volume=102 |number=2 |pages=72 |year=2009}}</ref> <ref name=bow>{{cite BOW |citation=Burger, J., M. Gochfeld, E. de Juana, E. Garcia, and G. M. Kirwan (2020). Pallas's Gull (Ichthyaetus ichthyaetus), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.gbhgul2.01 }}</ref> <ref name=iucn>{{cite iucn |last1=Butchart |first1=S. |last2=Symes |first2=A. |title=''Larus ichthyaetus'' |volume=2018 |year=2018 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22694379A132546308.en |access-date=09.10.2025}}</ref> <ref name=job>{{cite book | last= Jobling | first= James A | year= 2010| title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher= Christopher Helm | location = London | isbn = 978-1-4081-2501-4 | page =[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n224 224]}}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonscat}} {{artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Måsefamilien]] [[Kategori:Fuglar i den palearktiske regionen]] sglpacc9s2kbrurr0e1cpls6finj0gc 10 430415 3653951 2026-05-19T13:18:35Z HerVal7752 105842 Avleidd av Mal:Geoboks, skal forhåpentlegvis erstatta [[Mal:Infoboks land]] 3653951 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography" style="width: {{{Geoboks breidde|256}}}px; padding: 0; font-size: 89%;" <!-- *** Namn *** --> {{#if: 1 | {{!}}- class="mergedtoprow" {{Geoboks2 enkellinje| style = text-align: center; font-weight: bold; font-size: 1.25em; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge |{{#if:{{{1|}}}|{{{1|}}}|{{#property:p31}} }} }}-->; | | | Stadnamn (lokalt namn) | | {{#if: {{{namn|}}} | {{{namn|}}}| {{#if: {{wikidata|label}} | {{wikidata|label}} |{{SIDENAMN}} }} }} }} }} {{#if: {{{lokalt_namn|}}} | {{!}}- class="mergedrow" {{Geoboks2 liste enkellinje | style = text-align: center; font-size: 1.25em; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge | {{{1|}}} }}-->; | | | Andre namn | |<i>{{{lokalt_namn|}}}</i>| {{{andre namn merknad|}}}| {{{andre namn1|}}}| {{{andre namn1 merknad|}}}| {{{andre namn2|}}}| {{{andre namn2 merknad|}}}| {{{andre namn3|}}}| {{{andre namn3 merknad|}}}| {{{andre namn4|}}}| {{{andre namn4 merknad|}}}| {{{andre namn5|}}}| {{{andre namn5 merknad|}}}| {{{andre namn6|}}}| {{{andre namn6 merknad|}}}| {{{andre namn7|}}}| {{{andre namn7 merknad|}}} }} }} {{#if: {{{gøym kategori|}}} || {{#if: 1 | {{!}}- class="mergedbottomrow" {{Geoboks2 enkellinje | style = text-align: center; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge | {{{1|}}} }}-->; | | | Kategori | | {{#if: {{{kategori|}}} | {{{kategori|}}}{{#if: {{{lokal kategori|}}} |&#32;(''{{{lokal kategori|}}}'') }} | {{{1|}}} }} }} }} }} <!-- *** Symbol *** --> |- {{ {{#if: {{{bilete_flagg|}}}{{{symbol|}}}{{{bilete_riksvåpen|}}} | Geoboks2 symbols | Geoboks 0}} | {{{bilete_flagg|}}} | [[Det {{{adjektiv}}}e flagget|Flagg]] | {{{flaggmerke|}}} | {{{flagg merknad|}}} | {{{flaggstorleik|}}} | {{{flaggrame|}}} | {{{bilete_riksvåpen|}}} | [[Det {{{adjektiv}}}e riksvåpenet|Riksvåpen]] | {{{symbolmerke|}}} | {{{symbol merknad|}}} | {{{symbolstorleik|}}} | {{{symbolrame|}}} }} <!-- *** Namn *** --> {{#if: {{{offisielt namn|}}}{{{namn merknad|}}}{{{etymologi|}}}{{{kallenamn|}}}{{{forkorting|}}}{{{adjektiv|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{offisielt namn|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Offisielt namn | {{{offisielt namntype|}}} | Offisielt namn | {{{offisielt namnmerke|}}} |{{{offisielt namn|}}}| {{{offisielt namn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{namn merknad|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} |{{{namn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{etymologi|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Namneopphav | {{{etymologitype|}}} | Etymologi | {{{etymologimerke|}}} |{{{etymologi|}}}|{{{etymologi merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fleire namn|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Fleire namn | {{{fleire namn type|}}} | Fleire namn | {{{fleire namn merke|}}} |{{{fleire namn|}}}| }} {{ {{#if: {{{kallenamn|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | Kallenamn | {{{kallenamntype|}}} | Kallenamn | {{{kallenamnmerke|}}} |<i>{{{kallenamn|}}}</i>|{{{kallenamn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{forkorting|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | Forkorting | {{{forkortingtype|}}} | Forkorting | {{{forkortingmerke|}}} |{{{forkorting|}}}|{{{forkorting merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{adjektiv|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | [[Adjektiv]] | {{{adjektivtype|}}} | Adjektiv | {{{adjektiv merke|}}} |{{{adjektiv|}}}| }} }} <!-- *** Identitet *** --> {{ #if: {{{nasjonale_motto|}}}{{{nasjonalsong|}}}{{{nasjonaldag|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{nasjonale_motto|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Motto]] | {{{mottotype|}}} | Motto | {{{mottomerke|}}} |<i>{{{nasjonale_motto|}}}</i>|{{{motto merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nasjonaldag|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Nasjonaldag]] | {{{nasjonaldagtype|}}} | Nasjonaldag | {{{nasjonaldagmerke|}}} |{{{nasjonaldag|}}}|{{{nasjonaldag merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nasjonalsong|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Nasjonalsong]] | {{{nasjonalsongtype|}}} | Nasjonalsong | {{{nasjonalsongmerke|}}} |«{{{nasjonalsong|}}}»|{{{nasjonalsong merknad|}}}| }} }} <!-- *** Kart *** --> |- {{ {{ #if: {{{kart|}}} | Geoboks bilete | {{ #if:{{#property:P242}}| Geoboks bilete | Geoboks 0}} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{kart}}} | {{ #if:{{#property:P242}} | {{#property:P242}} }} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{karttekst|}}} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{kartstorleik|}}} }} }} <!-- *** Stader *** --> {{#if: {{{hovudstad|}}}{{{største by|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{hovudstad|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Hovudstad]] | {{{hovudstad type|}}} | Hovudstad | {{{hovudstad merke|}}} | {{{hovudstad|}}}{{{hovudstad namn|}}} | {{{hovudstad merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad1 | {{{hovudstad1type|}}} | Hovudstad1 | {{{hovudstad1 merke|}}} | {{{hovudstad1|}}}{{{hovudstad1 namn|}}} | {{{hovudstad1 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad2 | {{{hovudstad2type|}}} | Hovudstad2 | {{{hovudstad2merke|}}} | {{{hovudstad2|}}}{{{hovudstad2 namn|}}} | {{{hovudstad2 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad3 | {{{hovudstad3type|}}} | Hovudstad3 | {{{hovudstad3merke|}}} | {{{hovudstad3|}}}{{{hovudstad3 namn|}}} | {{{hovudstad3 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad4 | {{{hovudstad4type|}}} | Hovudstad4 | {{{hovudstad4merke|}}} | {{{hovudstad4|}}}{{{hovudstad4 namn|}}} | {{{hovudstad4 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad5|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad5 | {{{hovudstad5type|}}} | Hovudstad5 | {{{hovudstad5merke|}}} | {{{hovudstad5|}}}{{{hovudstad5 namn|}}} | {{{hovudstad5 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{største by|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Største by | {{{største by type|}}} | Største by | {{{største by merke|}}} | {{{største by|}}}{{{største by namn|}}} | {{{største by merknad|}}} | }} }} <!-- *** Offisielle språk *** --> {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Offisielle språk]] | {{{språktype|}}} | Offisielle språk | {{{språkmerke|}}} |{{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}}|{{{språk merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{minoritetsspråk|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Minoritetsspråk | {{{minoritetsspråktype|}}} | Minoritetsspråk | {{{minoritetsspråkmerke|}}} |{{{minoritetsspråk|}}}|{{{minoritetsspråk merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Flatevidd *** --> {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | {{ {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | [[Flatevidd]] | {{{arealtype|}}} | Flatevidd | {{{arealmerke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{{areal_eining|}}}|{{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046|P585}} }}}|{{{areal_imperial|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}|{{{areal merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{areal_land|}}}{{{areal_land_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | land | {{{areal_landtype|}}} | landareal | {{{areal_landmerke|}}} |areal|km²|mi²|{{{areal_land_eining|}}}|{{{areal_land|}}}|{{{areal_land_imperial|}}}|{{{areal_land_avrunding|0}}}|{{{areal_land merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal_land_prosent|}}}{{{areal_landdel|}}}|auto|{{#expr:{{{areal_land|}}}{{{areal_land_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal_landdel_avrunding |}}}{{{areal_land_prosent_avrunding|}}}|{{{areal_landdel_avrunding |}}}{{{areal_land_prosent_avrunding|}}}|{{#if: {{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_prosent_avrunding|0}}} }} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{vassareal|}}}{{{vassareal_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | vatn | {{{vassarealtype|}}} | Vassareal | {{{vassarealmerke|}}} |areal|km²|mi²|{{{vassareal_eining|}}}|{{{vassareal|}}}|{{{vassareal_imperial|}}}|{{{vassareal_avrunding|0}}}|{{{vassareal merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{vassareal_prosent|}}}{{{vassareal_del|}}}|auto|{{#expr:{{{vassareal|}}}{{{vassareal_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{vassareal_del_avrunding |}}}{{{vassareal_prosent_avrunding|}}}|{{{vassareal_del_avrunding |}}}{{{vassareal_prosent_avrunding|}}}|{{#if: {{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_prosent_avrunding|0}}} }} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal1|}}}{{{areal1_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 1 | {{{areal1type|}}} | areal 1 | {{{areal1merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal1_eining|}}}|{{{areal1_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal1|}}}|{{{areal1_imperial|}}}|{{#if:{{{areal1_avrunding|}}}|{{{areal1_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal1 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal1_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal1|}}}{{{areal1_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal1_del_avrunding |}}}|{{{areal1_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal2|}}}{{{areal2_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 2 | {{{areal2type|}}} | areal 2 | {{{areal2merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal2_eining|}}}|{{{areal2_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal2|}}}|{{{areal2_imperial|}}}|{{#if:{{{areal2_avrunding|}}}|{{{areal2_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal2 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal2_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal2|}}}{{{areal2_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal2_del_avrunding |}}}|{{{areal2_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal3|}}}{{{areal3_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 3 | {{{areal3type|}}} | areal 3 | {{{areal3merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal3_eining|}}}|{{{areal3_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal3|}}}|{{{areal3_imperial|}}}|{{#if:{{{areal3_avrunding|}}}|{{{areal3_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal3 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal3_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal3|}}}{{{areal3_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal3_del_avrunding |}}}|{{{areal3_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal4|}}}{{{areal4_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 4 | {{{areal4type|}}} | areal 4 | {{{areal4merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal4_eining|}}}|{{{areal4_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal4|}}}|{{{areal4_imperial|}}}|{{#if:{{{areal4_avrunding|}}}|{{{areal4_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal4 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal4_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal4|}}}{{{areal4_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal4_del_avrunding |}}}|{{{areal4_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal_sjø|}}}{{{areal_sjø_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | Areal | {{{areal_sjøtype|}}} | Areal | {{{areal_sjømerke|}}} |areal|ha|Imp.bsh.|{{{areal_sjø_eining|}}}|{{{areal_sjø|}}}|{{{areal_sjø_imperial|}}}|{{{areal_sjø_avrunding|0}}}|{{{areal_sjø merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Folketal *** --> {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}} }}}{{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}}}}} | {{ {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}}}}}| Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Folketal]] | {{{folketaltype|}}} | Totalt folketal | ||{{#if: {{{folketal|}}}|{{formatnum: {{{folketal|}}} }}|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P1082|P585}} }}{{#if: {{{folketal_dato|}}}{{{folketal_i_år|}}}|&nbsp;<small>({{{folketal_dato|}}}{{{folketal_i_år|}}})</small>}}{{{folketal merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | {{ {{#if: {{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | [[Folketettleik]] | {{{tettleiktype|}}} | Folketettleik | {{{tettleikmerke|}}} |tettleik|km²|mi²|{{{areal_eining|}}}|{{#ifeq: {{{folketal_tettleik|}}} | auto | {{#expr: {{{folketal|0}}} / {{{areal|1}}} round {{{folketettleik_avrunding|0}}} }} | {{{folketal_tettleik|}}} }} | {{#ifeq: {{{folketettleik_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{folketal|0}}} / {{{areal_imperial|1}}} round {{{folketettleik_avrunding|0}}} }} | {{{folketettleik_imperial|}}} }} | {{{folketettleik_avrunding|0}}}| {{{folketettleik merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Historie *** --> {{#if: {{{grunnlagd|}}}{{{dato|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{grunnlagd|}}} | {{ {{#if: {{{grunnlagd|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Grunnlagd | {{{grunnlagdtype|}}} | Grunnleggingsdato | {{{grunnlagdmerke|}}} |{{{grunnlagd|}}}|{{{grunnlagd merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 1 | {{{grunnlagd1type|}}} | Grunnleggingsdato 1 | {{{grunnlagd1merke|}}} |{{{grunnlagd1|}}}|{{{grunnlagd1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 2 | {{{grunnlagd2type|}}} | Grunnleggingsdato 2 | {{{grunnlagd2merke|}}} |{{{grunnlagd2|}}}|{{{grunnlagd2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 3 | {{{grunnlagd3type|}}} | Grunnleggingsdato 3 | {{{grunnlagd3merke|}}} |{{{grunnlagd3|}}}|{{{grunnlagd3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 4 | {{{grunnlagd4type|}}} | Grunnleggingsdato 4 | {{{grunnlagd4merke|}}} |{{{grunnlagd4|}}}|{{{grunnlagd4 merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{dato|}}} | {{ {{#if: {{{dato|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Dato | {{{datotype|}}} | Dato | {{{datomerke|}}} |{{{dato|}}}|{{{dato merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 1 | {{{dato1type|}}} | dato 1 | {{{dato1merke|}}} |{{{dato1|}}}|{{{dato1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 2 | {{{dato2type|}}} | dato 2 | {{{dato2merke|}}} | {{{dato2|}}} | {{{dato2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 3 | {{{dato3type|}}} | dato 3 | {{{dato3merke|}}} | {{{dato3|}}} | {{{dato3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 4 | {{{dato4type|}}} | dato 4 | {{{dato4merke|}}} | {{{dato4|}}} | {{{dato4 merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Styresmakter *** --> {{#if: {{{styresett|}}}{{{statsoverhovud|}}}{{{statsminister|}}}{{{leiar|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{styresett|}}} | {{ {{#if: {{{styresett|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Styresett]] | {{{styresetttype|}}} | Styresett | {{{styresettmerke|}}} | {{{styresett|}}} | {{{styresett merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{statsoverhovud|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P35|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | [[Statsoverhovud]] | {{{statsoverhovudtype|}}} | Statsoverhovud | {{{statsoverhovudmerke|}}} | {{{statsoverhovud|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P35|P585}} }}}{{#if: {{{statsoverhovud_parti|}}}|&#32;({{{statsoverhovud_parti}}})}} | {{{statsoverhovud merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{statsminister|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P6|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | [[Statsminister]] | {{{statsministertype|}}} | Statsminister | {{{statsministermerke|}}} |{{{statsminister|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P6|P585}} }}}{{#if: {{{statsminister_parti|}}}|&#32;({{{statsminister_parti}}})}}|{{{statsminister merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar | {{{leiartype|}}} | leiar | {{{leiarmerke|}}} |{{{leiar|}}}{{#if: {{{leiar_parti|}}}|&#32;({{{leiar_parti}}})}}|{{{leiar merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 1 | {{{leiar1type|}}} | leiar 1 | {{{leiar1merke|}}} |{{{leiar1|}}}{{#if: {{{leiar1_parti|}}}|&#32;({{{leiar1_parti}}})}}|{{{leiar1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 2 | {{{leiar2type|}}} | leiar 2 | {{{leiar2merke|}}} |{{{leiar2|}}}{{#if: {{{leiar2_parti|}}}|&#32;({{{leiar2_parti}}})}}|{{{leiar2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 3 | {{{leiar3type|}}} | leiar 3 | {{{leiar3merke|}}} |{{{leiar3|}}}{{#if: {{{leiar3_parti|}}}|&#32;({{{leiar3_parti}}})}}|{{{leiar3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 4 | {{{leiar4type|}}} | leiar 4 | {{{leiar4merke|}}} |{{{leiar4|}}}{{#if: {{{leiar4_parti|}}}|&#32;({{{leiar4_parti}}})}}|{{{leiar4 merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Indeksar *** --> {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}}{{{HDI|}}}{{{Gini|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]] | {{{BNP type|}}} | BNP | {{{BNP merke|}}} | {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | {{{BNP merknad|}}} | }} }} {{#if: {{{HDI|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{HDI|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Human Development Index|HDI]] | {{{HDI type|}}} | HDI | {{{HDI merke|}}} | {{{HDI|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | {{{HDI merknad|}}} | }} }} {{#if: {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Gini-koeffisient|Gini]] | {{{Ginitype|}}} | Gini-koeffisient | {{{Gini merke|}}} | {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | {{{Gini merknad|}}} | }} }} <!-- *** Kodar*** --> {{#if: {{{valuta|}}}{{{tidssone|}}}{{{isokode|}}}{{{retningsnummer|}}}{{{kode|}}}{{{kode1|}}}{{{kode2|}}}{{{kode3|}}}{{{kode4|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{valuta|}}} | {{ {{#if: {{{valuta|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0 }} | [[Valuta]] | {{{valutatype|}}} | Valuta | {{{valutamerke|}}} | {{{valuta|}}} | {{{valuta merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{tidssone|}}} | {{ {{#if: {{{tidssone|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Tidssone]] | {{{tidssonetype|}}} | Tidssone | {{{tidssonemerke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone|}}} | [[{{{tidssone|}}}]] | {{{tidssone|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad}}}]]) }} | {{{tidssone merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{tidssone_sommartid|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | sub = 1 | Sommartid | {{{tidssonetype_DST|}}} | Sommartid | {{{tidssone_sommartidmerke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone_sommartid|}}} | [[{{{tidssone_sommartid|}}}]] | {{{tidssone_sommartid|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad_sommartid|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad_sommartid}}}]]) }} | {{{tidssone_sommartid merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{tidssone1|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | Tidssone eksklave1 | {{{tidssone1type|}}} | Tidssone eksklave1 | {{{tidssone1merke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone1|}}} | [[{{{tidssone1|}}}]] | {{{tidssone1|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad1|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad1}}}]]) }} {{{tidssone1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{tidssone2|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | Tidssone eksklave2 | {{{tidssone2type|}}} | Tidssone eksklave2 | {{{tidssone2merke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone2|}}} | [[{{{tidssone2|}}}]] | {{{tidssone2|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad2|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad2}}}]]) }} {{{tidssone2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{isokode|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | ISO 3166-2-kode | {{{isokodetype|}}} | ISO 3166-2-kode | {{{isokodemerke|}}} | [[ISO 3166-2:{{{isokode|}}}|{{{isokode|}}}{{#if:{{{iso_subkode}}}|-{{{iso_subkode|}}}}}]] | {{{isokode merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{retningsnummer|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Internasjonal telefonkode|Telefonkode]] | {{{retningsnummertype|}}} | Internasjonal telefonkode | {{{retningsnummermerke|}}} | {{{retningsnummer|}}} | {{{retningsnummer merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{domene|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Toppnivådomene]] | {{{domenetype|}}} | Toppnivådomene | {{{domenermerke|}}} | {{{domene|}}} | {{{domene merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode | {{{kodetype|}}} | Ein annan kode | {{{kodemerke|}}} | {{{kode|}}} |{{{kode merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode1|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 1 | {{{kode1type|}}} | Ein annan kode 1 | {{{kode1merke|}}} | {{{kode1|}}} |{{{kode1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode2|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 2 | {{{kode2type|}}} | Ein annan kode 2 | {{{kode2merke|}}} | {{{kode2|}}} |{{{kode2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode3|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 3 | {{{kode3type|}}} | Ein annan kode 3 | {{{kode3merke|}}} | {{{kode3|}}} |{{{kode3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode4|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 4 | {{{kode4type|}}} | Ein annan kode 4 | {{{kode4merke|}}} | {{{kode4|}}} |{{{kode4 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Fritt felt *** --> {{#if: {{{fri|}}}{{{fri1|}}}{{{fri2|}}}{{{fri3|}}}{{{fri4|}}}{{{fri5|}}}{{{fri6|}}}{{{fri7|}}}{{{fri8|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{fri|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri | {{{fritype|}}} | fritt felt utan merke | {{{frimerke|}}} | {{{fri|}}} | {{{fri merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri1|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 1 | {{{fri1type|}}} | fritt felt 1 utan merke | {{{fri1merke|}}} | {{{fri1|}}} | {{{fri1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri2|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 2 | {{{fri2type|}}} | fritt felt 2 utan merke | {{{fri2merke|}}} | {{{fri2|}}} | {{{fri2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri3|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 3 | {{{fri3type|}}} | fritt felt 3 utan merke | {{{fri3merke|}}} | {{{fri3|}}} | {{{fri3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri4|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 4 | {{{fri4type|}}} | fritt felt 4 utan merke | {{{fri4merke|}}} | {{{fri4|}}} | {{{fri4 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri5|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 5 | {{{fri5type|}}} | fritt felt 5 utan merke | {{{fri5merke|}}} | {{{fri5|}}} | {{{fri5 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri6|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 6 | {{{fri6type|}}} | fritt felt 6 utan merke | {{{fri6merke|}}} | {{{fri6|}}} | {{{fri6 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri7|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 7 | {{{fri7type|}}} | fritt felt 7 utan merke | {{{fri7merke|}}} | {{{fri7|}}} | {{{fri7 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri8|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 8 | {{{fri8type|}}} | fritt felt 8 utan merke | {{{fri8merke|}}} | {{{fri8|}}} | {{{fri8 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Fritt felt 2 *** --> {{#if: {{{fri9|}}}{{{fri10|}}}{{{fri11|}}}{{{fri12|}}}{{{fri13|}}}{{{fri14|}}}{{{fri15|}}}{{{fri16|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{fri9|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 9 | {{{fri9type|}}} | fritt felt 9 utan merke | {{{fri9merke|}}} | {{{fri9|}}} | {{{fri9 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri10|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 10 | {{{fri10type|}}} | fritt felt 10 utan merke | {{{fri10merke|}}} | {{{fri10|}}} | {{{fri10 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri11|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 11 | {{{fri11type|}}} | fritt felt 11 utan merke | {{{fri11merke|}}} | {{{fri11|}}} | {{{fri11 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri12|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 12 | {{{fri12type|}}} | fritt felt 12 utan merke | {{{fri12merke|}}} | {{{fri12|}}} | {{{fri12 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri13|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 13 | {{{fri13type|}}} | fritt felt 13 utan merke | {{{fri13merke|}}} | {{{fri13|}}} | {{{fri13 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri14|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 14 | {{{fri14type|}}} | fritt felt 14 utan merke | {{{fri14merke|}}} | {{{fri14|}}} | {{{fri14 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri15|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 15 | {{{fri15type|}}} | fritt felt 15 utan merke | {{{fri15merke|}}} | {{{fri15|}}} | {{{fri15 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri16|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 16 | {{{fri16type|}}} | fritt felt 16 utan merke | {{{fri16merke|}}} | {{{fri16|}}} | {{{fri16 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Merknadar *** --> {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{merknadar|}}} | Geoboks2 enkellinje| style = text-align: left}} | | {{{merknadartype|}}} | merknadar | {{{merknadarmerke|}}} | <small>{{{merknadar|}}}</small> | {{{merknadar merknad|}}} | }} |- <!-- *** nettstader *** --> {{#if: {{#Property:P373}}{{{statistikk|}}}{{{nettstad|}}}| {{!}}- {{ {{#if: {{#Property:P373}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Wikimedia Commons | {{{commonstype|}}} | Wikimedia Commons har media knytt til {{{namn|}}} | {{{commonsmerke|}}} | [[commons:Category:{{#Property:P373}}{{!}}{{#Property:P373}}]] | {{{commons merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{statistikk|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Statistikk| {{{statistikktype|}}} | Statistiske data | {{{statistikkmerke|}}} | {{{statistikk|}}}{{#if: {{{statistikk_dato|}}}|&nbsp; (''i {{{statistikk_dato|}}}'') }} | {{{statistikk merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nettstad|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Nettstad | {{{nettstadtype|}}} | Heimeside | {{{nettstadmerke|}}} | {{{nettstad|}}} | {{{nettstad merknad|}}}| }} }} |}</includeonly><noinclude><!-- {{Geoboks/dokumentasjon}}--></noinclude> 8c79cvomtf8ynxy7wapkqz6327ync9t 3653952 3653951 2026-05-19T13:27:55Z HerVal7752 105842 3653952 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography" style="width: {{{Geoboks breidde|256}}}px; padding: 0; font-size: 89%;" <!-- *** Namn *** --> {{#if: 1 | {{!}}- class="mergedtoprow" {{Geoboks2 enkellinje| style = text-align: center; font-weight: bold; font-size: 1.25em; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge |{{#if:{{{1|}}}|{{{1|}}}|{{#property:p31}} }} }}-->; | | | Stadnamn (lokalt namn) | | {{#if: {{{namn|}}} | {{{namn|}}}| {{#if: {{wikidata|label}} | {{wikidata|label}} |{{SIDENAMN}} }} }} }} }} {{#if: {{{andre namn|}}} | {{!}}- class="mergedrow" {{Geoboks2 liste enkellinje | style = text-align: center; font-size: 1.25em; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge | {{{1|}}} }}-->; | | | Andre namn | |<i>{{{andre namn|}}}</i>| {{{andre namn merknad|}}}| <i>{{{andre namn1|}}}</i>| {{{andre namn1 merknad|}}}| <i>{{{andre namn2|}}}</i>| {{{andre namn2 merknad|}}}| <i>{{{andre namn3|}}}</i>| {{{andre namn3 merknad|}}}| <i>{{{andre namn4|}}}</i>| {{{andre namn4 merknad|}}}| <i>{{{andre namn5|}}}</i>| {{{andre namn5 merknad|}}}| <i>{{{andre namn6|}}}</i>| {{{andre namn6 merknad|}}}| <i>{{{andre namn7|}}}</i>| {{{andre namn7 merknad|}}} }} }} {{#if: {{{gøym kategori|}}} || {{#if: 1 | {{!}}- class="mergedbottomrow" {{Geoboks2 enkellinje | style = text-align: center; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge | {{{1|}}} }}-->; | | | Kategori | | {{#if: {{{kategori|}}} | {{{kategori|}}}{{#if: {{{lokal kategori|}}} |&#32;(''{{{lokal kategori|}}}'') }} | {{{1|}}} }} }} }} }} <!-- *** Symbol *** --> |- {{ {{#if: {{{bilete_flagg|}}}{{{symbol|}}}{{{bilete_riksvåpen|}}} | Geoboks2 symbols | Geoboks 0}} | {{{bilete_flagg|}}} | [[Det {{{adjektiv}}}e flagget|Flagg]] | {{{flaggmerke|}}} | {{{flagg merknad|}}} | {{{flaggstorleik|}}} | {{{flaggrame|}}} | {{{bilete_riksvåpen|}}} | [[Det {{{adjektiv}}}e riksvåpenet|Riksvåpen]] | {{{symbolmerke|}}} | {{{symbol merknad|}}} | {{{symbolstorleik|}}} | {{{symbolrame|}}} }} <!-- *** Namn *** --> {{#if: {{{offisielt namn|}}}{{{namn merknad|}}}{{{etymologi|}}}{{{kallenamn|}}}{{{forkorting|}}}{{{adjektiv|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{offisielt namn|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Offisielt namn | {{{offisielt namntype|}}} | Offisielt namn | {{{offisielt namnmerke|}}} |{{{offisielt namn|}}}| {{{offisielt namn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{namn merknad|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} |{{{namn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{etymologi|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Namneopphav | {{{etymologitype|}}} | Etymologi | {{{etymologimerke|}}} |{{{etymologi|}}}|{{{etymologi merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fleire namn|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Fleire namn | {{{fleire namn type|}}} | Fleire namn | {{{fleire namn merke|}}} |{{{fleire namn|}}}| }} {{ {{#if: {{{kallenamn|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | Kallenamn | {{{kallenamntype|}}} | Kallenamn | {{{kallenamnmerke|}}} |<i>{{{kallenamn|}}}</i>|{{{kallenamn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{forkorting|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | Forkorting | {{{forkortingtype|}}} | Forkorting | {{{forkortingmerke|}}} |{{{forkorting|}}}|{{{forkorting merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{adjektiv|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | [[Adjektiv]] | {{{adjektivtype|}}} | Adjektiv | {{{adjektiv merke|}}} |{{{adjektiv|}}}| }} }} <!-- *** Identitet *** --> {{ #if: {{{nasjonale_motto|}}}{{{nasjonalsong|}}}{{{nasjonaldag|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{nasjonale_motto|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Motto]] | {{{mottotype|}}} | Motto | {{{mottomerke|}}} |<i>{{{nasjonale_motto|}}}</i>|{{{motto merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nasjonaldag|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Nasjonaldag]] | {{{nasjonaldagtype|}}} | Nasjonaldag | {{{nasjonaldagmerke|}}} |{{{nasjonaldag|}}}|{{{nasjonaldag merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nasjonalsong|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Nasjonalsong]] | {{{nasjonalsongtype|}}} | Nasjonalsong | {{{nasjonalsongmerke|}}} |«{{{nasjonalsong|}}}»|{{{nasjonalsong merknad|}}}| }} }} <!-- *** Kart *** --> |- {{ {{ #if: {{{kart|}}} | Geoboks bilete | {{ #if:{{#property:P242}}| Geoboks bilete | Geoboks 0}} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{kart}}} | {{ #if:{{#property:P242}} | {{#property:P242}} }} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{karttekst|}}} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{kartstorleik|}}} }} }} <!-- *** Stader *** --> {{#if: {{{hovudstad|}}}{{{største by|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{hovudstad|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Hovudstad]] | {{{hovudstad type|}}} | Hovudstad | {{{hovudstad merke|}}} | {{{hovudstad|}}}{{{hovudstad namn|}}} | {{{hovudstad merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad1 | {{{hovudstad1type|}}} | Hovudstad1 | {{{hovudstad1 merke|}}} | {{{hovudstad1|}}}{{{hovudstad1 namn|}}} | {{{hovudstad1 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad2 | {{{hovudstad2type|}}} | Hovudstad2 | {{{hovudstad2merke|}}} | {{{hovudstad2|}}}{{{hovudstad2 namn|}}} | {{{hovudstad2 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad3 | {{{hovudstad3type|}}} | Hovudstad3 | {{{hovudstad3merke|}}} | {{{hovudstad3|}}}{{{hovudstad3 namn|}}} | {{{hovudstad3 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad4 | {{{hovudstad4type|}}} | Hovudstad4 | {{{hovudstad4merke|}}} | {{{hovudstad4|}}}{{{hovudstad4 namn|}}} | {{{hovudstad4 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad5|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad5 | {{{hovudstad5type|}}} | Hovudstad5 | {{{hovudstad5merke|}}} | {{{hovudstad5|}}}{{{hovudstad5 namn|}}} | {{{hovudstad5 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{største by|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Største by | {{{største by type|}}} | Største by | {{{største by merke|}}} | {{{største by|}}}{{{største by namn|}}} | {{{største by merknad|}}} | }} }} <!-- *** Offisielle språk *** --> {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Offisielle språk]] | {{{språktype|}}} | Offisielle språk | {{{språkmerke|}}} |{{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}}|{{{språk merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{minoritetsspråk|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Minoritetsspråk | {{{minoritetsspråktype|}}} | Minoritetsspråk | {{{minoritetsspråkmerke|}}} |{{{minoritetsspråk|}}}|{{{minoritetsspråk merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Flatevidd *** --> {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | {{ {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | [[Flatevidd]] | {{{arealtype|}}} | Flatevidd | {{{arealmerke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{{areal_eining|}}}|{{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046|P585}} }}}|{{{areal_imperial|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}|{{{areal merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{areal_land|}}}{{{areal_land_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | land | {{{areal_landtype|}}} | landareal | {{{areal_landmerke|}}} |areal|km²|mi²|{{{areal_land_eining|}}}|{{{areal_land|}}}|{{{areal_land_imperial|}}}|{{{areal_land_avrunding|0}}}|{{{areal_land merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal_land_prosent|}}}{{{areal_landdel|}}}|auto|{{#expr:{{{areal_land|}}}{{{areal_land_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal_landdel_avrunding |}}}{{{areal_land_prosent_avrunding|}}}|{{{areal_landdel_avrunding |}}}{{{areal_land_prosent_avrunding|}}}|{{#if: {{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_prosent_avrunding|0}}} }} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{vassareal|}}}{{{vassareal_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | vatn | {{{vassarealtype|}}} | Vassareal | {{{vassarealmerke|}}} |areal|km²|mi²|{{{vassareal_eining|}}}|{{{vassareal|}}}|{{{vassareal_imperial|}}}|{{{vassareal_avrunding|0}}}|{{{vassareal merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{vassareal_prosent|}}}{{{vassareal_del|}}}|auto|{{#expr:{{{vassareal|}}}{{{vassareal_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{vassareal_del_avrunding |}}}{{{vassareal_prosent_avrunding|}}}|{{{vassareal_del_avrunding |}}}{{{vassareal_prosent_avrunding|}}}|{{#if: {{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_prosent_avrunding|0}}} }} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal1|}}}{{{areal1_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 1 | {{{areal1type|}}} | areal 1 | {{{areal1merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal1_eining|}}}|{{{areal1_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal1|}}}|{{{areal1_imperial|}}}|{{#if:{{{areal1_avrunding|}}}|{{{areal1_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal1 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal1_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal1|}}}{{{areal1_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal1_del_avrunding |}}}|{{{areal1_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal2|}}}{{{areal2_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 2 | {{{areal2type|}}} | areal 2 | {{{areal2merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal2_eining|}}}|{{{areal2_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal2|}}}|{{{areal2_imperial|}}}|{{#if:{{{areal2_avrunding|}}}|{{{areal2_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal2 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal2_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal2|}}}{{{areal2_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal2_del_avrunding |}}}|{{{areal2_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal3|}}}{{{areal3_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 3 | {{{areal3type|}}} | areal 3 | {{{areal3merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal3_eining|}}}|{{{areal3_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal3|}}}|{{{areal3_imperial|}}}|{{#if:{{{areal3_avrunding|}}}|{{{areal3_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal3 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal3_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal3|}}}{{{areal3_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal3_del_avrunding |}}}|{{{areal3_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal4|}}}{{{areal4_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 4 | {{{areal4type|}}} | areal 4 | {{{areal4merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal4_eining|}}}|{{{areal4_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal4|}}}|{{{areal4_imperial|}}}|{{#if:{{{areal4_avrunding|}}}|{{{areal4_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal4 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal4_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal4|}}}{{{areal4_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal4_del_avrunding |}}}|{{{areal4_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal_sjø|}}}{{{areal_sjø_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | Areal | {{{areal_sjøtype|}}} | Areal | {{{areal_sjømerke|}}} |areal|ha|Imp.bsh.|{{{areal_sjø_eining|}}}|{{{areal_sjø|}}}|{{{areal_sjø_imperial|}}}|{{{areal_sjø_avrunding|0}}}|{{{areal_sjø merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Folketal *** --> {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}} }}}{{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}}}}} | {{ {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}}}}}| Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Folketal]] | {{{folketaltype|}}} | Totalt folketal | ||{{#if: {{{folketal|}}}|{{formatnum: {{{folketal|}}} }}|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P1082|P585}} }}{{#if: {{{folketal_dato|}}}{{{folketal_i_år|}}}|&nbsp;<small>({{{folketal_dato|}}}{{{folketal_i_år|}}})</small>}}{{{folketal merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | {{ {{#if: {{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | [[Folketettleik]] | {{{tettleiktype|}}} | Folketettleik | {{{tettleikmerke|}}} |tettleik|km²|mi²|{{{areal_eining|}}}|{{#ifeq: {{{folketal_tettleik|}}} | auto | {{#expr: {{{folketal|0}}} / {{{areal|1}}} round {{{folketettleik_avrunding|0}}} }} | {{{folketal_tettleik|}}} }} | {{#ifeq: {{{folketettleik_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{folketal|0}}} / {{{areal_imperial|1}}} round {{{folketettleik_avrunding|0}}} }} | {{{folketettleik_imperial|}}} }} | {{{folketettleik_avrunding|0}}}| {{{folketettleik merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Historie *** --> {{#if: {{{grunnlagd|}}}{{{dato|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{grunnlagd|}}} | {{ {{#if: {{{grunnlagd|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Grunnlagd | {{{grunnlagdtype|}}} | Grunnleggingsdato | {{{grunnlagdmerke|}}} |{{{grunnlagd|}}}|{{{grunnlagd merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 1 | {{{grunnlagd1type|}}} | Grunnleggingsdato 1 | {{{grunnlagd1merke|}}} |{{{grunnlagd1|}}}|{{{grunnlagd1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 2 | {{{grunnlagd2type|}}} | Grunnleggingsdato 2 | {{{grunnlagd2merke|}}} |{{{grunnlagd2|}}}|{{{grunnlagd2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 3 | {{{grunnlagd3type|}}} | Grunnleggingsdato 3 | {{{grunnlagd3merke|}}} |{{{grunnlagd3|}}}|{{{grunnlagd3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 4 | {{{grunnlagd4type|}}} | Grunnleggingsdato 4 | {{{grunnlagd4merke|}}} |{{{grunnlagd4|}}}|{{{grunnlagd4 merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{dato|}}} | {{ {{#if: {{{dato|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Dato | {{{datotype|}}} | Dato | {{{datomerke|}}} |{{{dato|}}}|{{{dato merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 1 | {{{dato1type|}}} | dato 1 | {{{dato1merke|}}} |{{{dato1|}}}|{{{dato1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 2 | {{{dato2type|}}} | dato 2 | {{{dato2merke|}}} | {{{dato2|}}} | {{{dato2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 3 | {{{dato3type|}}} | dato 3 | {{{dato3merke|}}} | {{{dato3|}}} | {{{dato3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 4 | {{{dato4type|}}} | dato 4 | {{{dato4merke|}}} | {{{dato4|}}} | {{{dato4 merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Styresmakter *** --> {{#if: {{{styresett|}}}{{{statsoverhovud|}}}{{{statsminister|}}}{{{leiar|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{styresett|}}} | {{ {{#if: {{{styresett|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Styresett]] | {{{styresetttype|}}} | Styresett | {{{styresettmerke|}}} | {{{styresett|}}} | {{{styresett merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{statsoverhovud|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P35|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | [[Statsoverhovud]] | {{{statsoverhovudtype|}}} | Statsoverhovud | {{{statsoverhovudmerke|}}} | {{{statsoverhovud|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P35|P585}} }}}{{#if: {{{statsoverhovud_parti|}}}|&#32;({{{statsoverhovud_parti}}})}} | {{{statsoverhovud merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{statsminister|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P6|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | [[Statsminister]] | {{{statsministertype|}}} | Statsminister | {{{statsministermerke|}}} |{{{statsminister|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P6|P585}} }}}{{#if: {{{statsminister_parti|}}}|&#32;({{{statsminister_parti}}})}}|{{{statsminister merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar | {{{leiartype|}}} | leiar | {{{leiarmerke|}}} |{{{leiar|}}}{{#if: {{{leiar_parti|}}}|&#32;({{{leiar_parti}}})}}|{{{leiar merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 1 | {{{leiar1type|}}} | leiar 1 | {{{leiar1merke|}}} |{{{leiar1|}}}{{#if: {{{leiar1_parti|}}}|&#32;({{{leiar1_parti}}})}}|{{{leiar1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 2 | {{{leiar2type|}}} | leiar 2 | {{{leiar2merke|}}} |{{{leiar2|}}}{{#if: {{{leiar2_parti|}}}|&#32;({{{leiar2_parti}}})}}|{{{leiar2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 3 | {{{leiar3type|}}} | leiar 3 | {{{leiar3merke|}}} |{{{leiar3|}}}{{#if: {{{leiar3_parti|}}}|&#32;({{{leiar3_parti}}})}}|{{{leiar3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 4 | {{{leiar4type|}}} | leiar 4 | {{{leiar4merke|}}} |{{{leiar4|}}}{{#if: {{{leiar4_parti|}}}|&#32;({{{leiar4_parti}}})}}|{{{leiar4 merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Indeksar *** --> {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}}{{{HDI|}}}{{{Gini|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]] | {{{BNP type|}}} | BNP | {{{BNP merke|}}} | {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | {{{BNP merknad|}}} | }} }} {{#if: {{{HDI|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{HDI|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Human Development Index|HDI]] | {{{HDI type|}}} | HDI | {{{HDI merke|}}} | {{{HDI|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | {{{HDI merknad|}}} | }} }} {{#if: {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Gini-koeffisient|Gini]] | {{{Ginitype|}}} | Gini-koeffisient | {{{Gini merke|}}} | {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | {{{Gini merknad|}}} | }} }} <!-- *** Kodar*** --> {{#if: {{{valuta|}}}{{{tidssone|}}}{{{isokode|}}}{{{retningsnummer|}}}{{{kode|}}}{{{kode1|}}}{{{kode2|}}}{{{kode3|}}}{{{kode4|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{valuta|}}} | {{ {{#if: {{{valuta|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0 }} | [[Valuta]] | {{{valutatype|}}} | Valuta | {{{valutamerke|}}} | {{{valuta|}}} | {{{valuta merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{tidssone|}}} | {{ {{#if: {{{tidssone|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Tidssone]] | {{{tidssonetype|}}} | Tidssone | {{{tidssonemerke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone|}}} | [[{{{tidssone|}}}]] | {{{tidssone|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad}}}]]) }} | {{{tidssone merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{tidssone_sommartid|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | sub = 1 | Sommartid | {{{tidssonetype_DST|}}} | Sommartid | {{{tidssone_sommartidmerke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone_sommartid|}}} | [[{{{tidssone_sommartid|}}}]] | {{{tidssone_sommartid|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad_sommartid|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad_sommartid}}}]]) }} | {{{tidssone_sommartid merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{tidssone1|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | Tidssone eksklave1 | {{{tidssone1type|}}} | Tidssone eksklave1 | {{{tidssone1merke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone1|}}} | [[{{{tidssone1|}}}]] | {{{tidssone1|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad1|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad1}}}]]) }} {{{tidssone1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{tidssone2|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | Tidssone eksklave2 | {{{tidssone2type|}}} | Tidssone eksklave2 | {{{tidssone2merke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone2|}}} | [[{{{tidssone2|}}}]] | {{{tidssone2|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad2|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad2}}}]]) }} {{{tidssone2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{isokode|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | ISO 3166-2-kode | {{{isokodetype|}}} | ISO 3166-2-kode | {{{isokodemerke|}}} | [[ISO 3166-2:{{{isokode|}}}|{{{isokode|}}}{{#if:{{{iso_subkode}}}|-{{{iso_subkode|}}}}}]] | {{{isokode merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{retningsnummer|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Internasjonal telefonkode|Telefonkode]] | {{{retningsnummertype|}}} | Internasjonal telefonkode | {{{retningsnummermerke|}}} | {{{retningsnummer|}}} | {{{retningsnummer merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{domene|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Toppnivådomene]] | {{{domenetype|}}} | Toppnivådomene | {{{domenermerke|}}} | {{{domene|}}} | {{{domene merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode | {{{kodetype|}}} | Ein annan kode | {{{kodemerke|}}} | {{{kode|}}} |{{{kode merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode1|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 1 | {{{kode1type|}}} | Ein annan kode 1 | {{{kode1merke|}}} | {{{kode1|}}} |{{{kode1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode2|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 2 | {{{kode2type|}}} | Ein annan kode 2 | {{{kode2merke|}}} | {{{kode2|}}} |{{{kode2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode3|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 3 | {{{kode3type|}}} | Ein annan kode 3 | {{{kode3merke|}}} | {{{kode3|}}} |{{{kode3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode4|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 4 | {{{kode4type|}}} | Ein annan kode 4 | {{{kode4merke|}}} | {{{kode4|}}} |{{{kode4 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Fritt felt *** --> {{#if: {{{fri|}}}{{{fri1|}}}{{{fri2|}}}{{{fri3|}}}{{{fri4|}}}{{{fri5|}}}{{{fri6|}}}{{{fri7|}}}{{{fri8|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{fri|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri | {{{fritype|}}} | fritt felt utan merke | {{{frimerke|}}} | {{{fri|}}} | {{{fri merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri1|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 1 | {{{fri1type|}}} | fritt felt 1 utan merke | {{{fri1merke|}}} | {{{fri1|}}} | {{{fri1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri2|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 2 | {{{fri2type|}}} | fritt felt 2 utan merke | {{{fri2merke|}}} | {{{fri2|}}} | {{{fri2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri3|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 3 | {{{fri3type|}}} | fritt felt 3 utan merke | {{{fri3merke|}}} | {{{fri3|}}} | {{{fri3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri4|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 4 | {{{fri4type|}}} | fritt felt 4 utan merke | {{{fri4merke|}}} | {{{fri4|}}} | {{{fri4 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri5|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 5 | {{{fri5type|}}} | fritt felt 5 utan merke | {{{fri5merke|}}} | {{{fri5|}}} | {{{fri5 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri6|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 6 | {{{fri6type|}}} | fritt felt 6 utan merke | {{{fri6merke|}}} | {{{fri6|}}} | {{{fri6 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri7|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 7 | {{{fri7type|}}} | fritt felt 7 utan merke | {{{fri7merke|}}} | {{{fri7|}}} | {{{fri7 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri8|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 8 | {{{fri8type|}}} | fritt felt 8 utan merke | {{{fri8merke|}}} | {{{fri8|}}} | {{{fri8 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Fritt felt 2 *** --> {{#if: {{{fri9|}}}{{{fri10|}}}{{{fri11|}}}{{{fri12|}}}{{{fri13|}}}{{{fri14|}}}{{{fri15|}}}{{{fri16|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{fri9|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 9 | {{{fri9type|}}} | fritt felt 9 utan merke | {{{fri9merke|}}} | {{{fri9|}}} | {{{fri9 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri10|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 10 | {{{fri10type|}}} | fritt felt 10 utan merke | {{{fri10merke|}}} | {{{fri10|}}} | {{{fri10 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri11|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 11 | {{{fri11type|}}} | fritt felt 11 utan merke | {{{fri11merke|}}} | {{{fri11|}}} | {{{fri11 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri12|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 12 | {{{fri12type|}}} | fritt felt 12 utan merke | {{{fri12merke|}}} | {{{fri12|}}} | {{{fri12 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri13|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 13 | {{{fri13type|}}} | fritt felt 13 utan merke | {{{fri13merke|}}} | {{{fri13|}}} | {{{fri13 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri14|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 14 | {{{fri14type|}}} | fritt felt 14 utan merke | {{{fri14merke|}}} | {{{fri14|}}} | {{{fri14 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri15|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 15 | {{{fri15type|}}} | fritt felt 15 utan merke | {{{fri15merke|}}} | {{{fri15|}}} | {{{fri15 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri16|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 16 | {{{fri16type|}}} | fritt felt 16 utan merke | {{{fri16merke|}}} | {{{fri16|}}} | {{{fri16 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Merknadar *** --> {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{merknadar|}}} | Geoboks2 enkellinje| style = text-align: left}} | | {{{merknadartype|}}} | merknadar | {{{merknadarmerke|}}} | <small>{{{merknadar|}}}</small> | {{{merknadar merknad|}}} | }} |- <!-- *** nettstader *** --> {{#if: {{#Property:P373}}{{{statistikk|}}}{{{nettstad|}}}| {{!}}- {{ {{#if: {{#Property:P373}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Wikimedia Commons | {{{commonstype|}}} | Wikimedia Commons har media knytt til {{{namn|}}} | {{{commonsmerke|}}} | [[commons:Category:{{#Property:P373}}{{!}}{{#Property:P373}}]] | {{{commons merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{statistikk|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Statistikk| {{{statistikktype|}}} | Statistiske data | {{{statistikkmerke|}}} | {{{statistikk|}}}{{#if: {{{statistikk_dato|}}}|&nbsp; (''i {{{statistikk_dato|}}}'') }} | {{{statistikk merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nettstad|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Nettstad | {{{nettstadtype|}}} | Heimeside | {{{nettstadmerke|}}} | {{{nettstad|}}} | {{{nettstad merknad|}}}| }} }} |}</includeonly><noinclude><!-- {{Geoboks/dokumentasjon}}--></noinclude> sixc8ysv5255zs8s017qrqa21apbw5v 3653953 3653952 2026-05-19T13:29:43Z HerVal7752 105842 3653953 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography" style="width: {{{Geoboks breidde|256}}}px; padding: 0; font-size: 89%;" <!-- *** Namn *** --> {{#if: 1 | {{!}}- class="mergedtoprow" {{Geoboks2 enkellinje| style = text-align: center; font-weight: bold; font-size: 1.25em; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge |{{#if:{{{1|}}}|{{{1|}}}|{{#property:p31}} }} }}-->; | | | Stadnamn (lokalt namn) | | {{#if: {{{namn|}}} | {{{namn|}}}| {{#if: {{wikidata|label}} | {{wikidata|label}} |{{SIDENAMN}} }} }} }} }} {{#if: {{{andre namn|}}} | {{!}}- class="mergedrow" {{Geoboks2 liste enkellinje | style = text-align: center; font-size: 1.25em; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge | {{{1|}}} }}-->; | | | Andre namn | |<i>{{{andre namn|}}}</i>| {{{andre namn merknad|}}}| {{{andre namn1|}}}| {{{andre namn1 merknad|}}}| {{{andre namn2|}}}| {{{andre namn2 merknad|}}}| {{{andre namn3|}}}| {{{andre namn3 merknad|}}}| {{{andre namn4|}}}| {{{andre namn4 merknad|}}}| {{{andre namn5|}}}| {{{andre namn5 merknad|}}}| {{{andre namn6|}}}| {{{andre namn6 merknad|}}}| {{{andre namn7|}}}| {{{andre namn7 merknad|}}} }} }} {{#if: {{{gøym kategori|}}} || {{#if: 1 | {{!}}- class="mergedbottomrow" {{Geoboks2 enkellinje | style = text-align: center; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge | {{{1|}}} }}-->; | | | Kategori | | {{#if: {{{kategori|}}} | {{{kategori|}}}{{#if: {{{lokal kategori|}}} |&#32;(''{{{lokal kategori|}}}'') }} | {{{1|}}} }} }} }} }} <!-- *** Symbol *** --> |- {{ {{#if: {{{bilete_flagg|}}}{{{symbol|}}}{{{bilete_riksvåpen|}}} | Geoboks2 symbols | Geoboks 0}} | {{{bilete_flagg|}}} | [[Det {{{adjektiv}}}e flagget|Flagg]] | {{{flaggmerke|}}} | {{{flagg merknad|}}} | {{{flaggstorleik|}}} | {{{flaggrame|}}} | {{{bilete_riksvåpen|}}} | [[Det {{{adjektiv}}}e riksvåpenet|Riksvåpen]] | {{{symbolmerke|}}} | {{{symbol merknad|}}} | {{{symbolstorleik|}}} | {{{symbolrame|}}} }} <!-- *** Namn *** --> {{#if: {{{offisielt namn|}}}{{{namn merknad|}}}{{{etymologi|}}}{{{kallenamn|}}}{{{forkorting|}}}{{{adjektiv|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{offisielt namn|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Offisielt namn | {{{offisielt namntype|}}} | Offisielt namn | {{{offisielt namnmerke|}}} |{{{offisielt namn|}}}| {{{offisielt namn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{namn merknad|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} |{{{namn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{etymologi|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Namneopphav | {{{etymologitype|}}} | Etymologi | {{{etymologimerke|}}} |{{{etymologi|}}}|{{{etymologi merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fleire namn|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Fleire namn | {{{fleire namn type|}}} | Fleire namn | {{{fleire namn merke|}}} |{{{fleire namn|}}}| }} {{ {{#if: {{{kallenamn|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | Kallenamn | {{{kallenamntype|}}} | Kallenamn | {{{kallenamnmerke|}}} |<i>{{{kallenamn|}}}</i>|{{{kallenamn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{forkorting|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | Forkorting | {{{forkortingtype|}}} | Forkorting | {{{forkortingmerke|}}} |{{{forkorting|}}}|{{{forkorting merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{adjektiv|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | [[Adjektiv]] | {{{adjektivtype|}}} | Adjektiv | {{{adjektiv merke|}}} |{{{adjektiv|}}}| }} }} <!-- *** Identitet *** --> {{ #if: {{{nasjonale_motto|}}}{{{nasjonalsong|}}}{{{nasjonaldag|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{nasjonale_motto|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Motto]] | {{{mottotype|}}} | Motto | {{{mottomerke|}}} |<i>{{{nasjonale_motto|}}}</i>|{{{motto merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nasjonaldag|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Nasjonaldag]] | {{{nasjonaldagtype|}}} | Nasjonaldag | {{{nasjonaldagmerke|}}} |{{{nasjonaldag|}}}|{{{nasjonaldag merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nasjonalsong|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Nasjonalsong]] | {{{nasjonalsongtype|}}} | Nasjonalsong | {{{nasjonalsongmerke|}}} |«{{{nasjonalsong|}}}»|{{{nasjonalsong merknad|}}}| }} }} <!-- *** Kart *** --> |- {{ {{ #if: {{{kart|}}} | Geoboks bilete | {{ #if:{{#property:P242}}| Geoboks bilete | Geoboks 0}} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{kart}}} | {{ #if:{{#property:P242}} | {{#property:P242}} }} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{karttekst|}}} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{kartstorleik|}}} }} }} <!-- *** Stader *** --> {{#if: {{{hovudstad|}}}{{{største by|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{hovudstad|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Hovudstad]] | {{{hovudstad type|}}} | Hovudstad | {{{hovudstad merke|}}} | {{{hovudstad|}}}{{{hovudstad namn|}}} | {{{hovudstad merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad1 | {{{hovudstad1type|}}} | Hovudstad1 | {{{hovudstad1 merke|}}} | {{{hovudstad1|}}}{{{hovudstad1 namn|}}} | {{{hovudstad1 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad2 | {{{hovudstad2type|}}} | Hovudstad2 | {{{hovudstad2merke|}}} | {{{hovudstad2|}}}{{{hovudstad2 namn|}}} | {{{hovudstad2 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad3 | {{{hovudstad3type|}}} | Hovudstad3 | {{{hovudstad3merke|}}} | {{{hovudstad3|}}}{{{hovudstad3 namn|}}} | {{{hovudstad3 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad4 | {{{hovudstad4type|}}} | Hovudstad4 | {{{hovudstad4merke|}}} | {{{hovudstad4|}}}{{{hovudstad4 namn|}}} | {{{hovudstad4 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad5|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad5 | {{{hovudstad5type|}}} | Hovudstad5 | {{{hovudstad5merke|}}} | {{{hovudstad5|}}}{{{hovudstad5 namn|}}} | {{{hovudstad5 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{største by|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Største by | {{{største by type|}}} | Største by | {{{største by merke|}}} | {{{største by|}}}{{{største by namn|}}} | {{{største by merknad|}}} | }} }} <!-- *** Offisielle språk *** --> {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Offisielle språk]] | {{{språktype|}}} | Offisielle språk | {{{språkmerke|}}} |{{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}}|{{{språk merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{minoritetsspråk|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Minoritetsspråk | {{{minoritetsspråktype|}}} | Minoritetsspråk | {{{minoritetsspråkmerke|}}} |{{{minoritetsspråk|}}}|{{{minoritetsspråk merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Flatevidd *** --> {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | {{ {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | [[Flatevidd]] | {{{arealtype|}}} | Flatevidd | {{{arealmerke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{{areal_eining|}}}|{{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046|P585}} }}}|{{{areal_imperial|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}|{{{areal merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{areal_land|}}}{{{areal_land_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | land | {{{areal_landtype|}}} | landareal | {{{areal_landmerke|}}} |areal|km²|mi²|{{{areal_land_eining|}}}|{{{areal_land|}}}|{{{areal_land_imperial|}}}|{{{areal_land_avrunding|0}}}|{{{areal_land merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal_land_prosent|}}}{{{areal_landdel|}}}|auto|{{#expr:{{{areal_land|}}}{{{areal_land_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal_landdel_avrunding |}}}{{{areal_land_prosent_avrunding|}}}|{{{areal_landdel_avrunding |}}}{{{areal_land_prosent_avrunding|}}}|{{#if: {{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_prosent_avrunding|0}}} }} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{vassareal|}}}{{{vassareal_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | vatn | {{{vassarealtype|}}} | Vassareal | {{{vassarealmerke|}}} |areal|km²|mi²|{{{vassareal_eining|}}}|{{{vassareal|}}}|{{{vassareal_imperial|}}}|{{{vassareal_avrunding|0}}}|{{{vassareal merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{vassareal_prosent|}}}{{{vassareal_del|}}}|auto|{{#expr:{{{vassareal|}}}{{{vassareal_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{vassareal_del_avrunding |}}}{{{vassareal_prosent_avrunding|}}}|{{{vassareal_del_avrunding |}}}{{{vassareal_prosent_avrunding|}}}|{{#if: {{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_prosent_avrunding|0}}} }} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal1|}}}{{{areal1_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 1 | {{{areal1type|}}} | areal 1 | {{{areal1merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal1_eining|}}}|{{{areal1_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal1|}}}|{{{areal1_imperial|}}}|{{#if:{{{areal1_avrunding|}}}|{{{areal1_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal1 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal1_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal1|}}}{{{areal1_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal1_del_avrunding |}}}|{{{areal1_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal2|}}}{{{areal2_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 2 | {{{areal2type|}}} | areal 2 | {{{areal2merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal2_eining|}}}|{{{areal2_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal2|}}}|{{{areal2_imperial|}}}|{{#if:{{{areal2_avrunding|}}}|{{{areal2_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal2 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal2_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal2|}}}{{{areal2_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal2_del_avrunding |}}}|{{{areal2_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal3|}}}{{{areal3_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 3 | {{{areal3type|}}} | areal 3 | {{{areal3merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal3_eining|}}}|{{{areal3_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal3|}}}|{{{areal3_imperial|}}}|{{#if:{{{areal3_avrunding|}}}|{{{areal3_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal3 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal3_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal3|}}}{{{areal3_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal3_del_avrunding |}}}|{{{areal3_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal4|}}}{{{areal4_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 4 | {{{areal4type|}}} | areal 4 | {{{areal4merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal4_eining|}}}|{{{areal4_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal4|}}}|{{{areal4_imperial|}}}|{{#if:{{{areal4_avrunding|}}}|{{{areal4_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal4 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal4_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal4|}}}{{{areal4_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal4_del_avrunding |}}}|{{{areal4_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal_sjø|}}}{{{areal_sjø_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | Areal | {{{areal_sjøtype|}}} | Areal | {{{areal_sjømerke|}}} |areal|ha|Imp.bsh.|{{{areal_sjø_eining|}}}|{{{areal_sjø|}}}|{{{areal_sjø_imperial|}}}|{{{areal_sjø_avrunding|0}}}|{{{areal_sjø merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Folketal *** --> {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}} }}}{{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}}}}} | {{ {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}}}}}| Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Folketal]] | {{{folketaltype|}}} | Totalt folketal | ||{{#if: {{{folketal|}}}|{{formatnum: {{{folketal|}}} }}|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P1082|P585}} }}{{#if: {{{folketal_dato|}}}{{{folketal_i_år|}}}|&nbsp;<small>({{{folketal_dato|}}}{{{folketal_i_år|}}})</small>}}{{{folketal merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | {{ {{#if: {{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | [[Folketettleik]] | {{{tettleiktype|}}} | Folketettleik | {{{tettleikmerke|}}} |tettleik|km²|mi²|{{{areal_eining|}}}|{{#ifeq: {{{folketal_tettleik|}}} | auto | {{#expr: {{{folketal|0}}} / {{{areal|1}}} round {{{folketettleik_avrunding|0}}} }} | {{{folketal_tettleik|}}} }} | {{#ifeq: {{{folketettleik_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{folketal|0}}} / {{{areal_imperial|1}}} round {{{folketettleik_avrunding|0}}} }} | {{{folketettleik_imperial|}}} }} | {{{folketettleik_avrunding|0}}}| {{{folketettleik merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Historie *** --> {{#if: {{{grunnlagd|}}}{{{dato|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{grunnlagd|}}} | {{ {{#if: {{{grunnlagd|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Grunnlagd | {{{grunnlagdtype|}}} | Grunnleggingsdato | {{{grunnlagdmerke|}}} |{{{grunnlagd|}}}|{{{grunnlagd merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 1 | {{{grunnlagd1type|}}} | Grunnleggingsdato 1 | {{{grunnlagd1merke|}}} |{{{grunnlagd1|}}}|{{{grunnlagd1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 2 | {{{grunnlagd2type|}}} | Grunnleggingsdato 2 | {{{grunnlagd2merke|}}} |{{{grunnlagd2|}}}|{{{grunnlagd2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 3 | {{{grunnlagd3type|}}} | Grunnleggingsdato 3 | {{{grunnlagd3merke|}}} |{{{grunnlagd3|}}}|{{{grunnlagd3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 4 | {{{grunnlagd4type|}}} | Grunnleggingsdato 4 | {{{grunnlagd4merke|}}} |{{{grunnlagd4|}}}|{{{grunnlagd4 merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{dato|}}} | {{ {{#if: {{{dato|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Dato | {{{datotype|}}} | Dato | {{{datomerke|}}} |{{{dato|}}}|{{{dato merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 1 | {{{dato1type|}}} | dato 1 | {{{dato1merke|}}} |{{{dato1|}}}|{{{dato1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 2 | {{{dato2type|}}} | dato 2 | {{{dato2merke|}}} | {{{dato2|}}} | {{{dato2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 3 | {{{dato3type|}}} | dato 3 | {{{dato3merke|}}} | {{{dato3|}}} | {{{dato3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 4 | {{{dato4type|}}} | dato 4 | {{{dato4merke|}}} | {{{dato4|}}} | {{{dato4 merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Styresmakter *** --> {{#if: {{{styresett|}}}{{{statsoverhovud|}}}{{{statsminister|}}}{{{leiar|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{styresett|}}} | {{ {{#if: {{{styresett|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Styresett]] | {{{styresetttype|}}} | Styresett | {{{styresettmerke|}}} | {{{styresett|}}} | {{{styresett merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{statsoverhovud|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P35|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | [[Statsoverhovud]] | {{{statsoverhovudtype|}}} | Statsoverhovud | {{{statsoverhovudmerke|}}} | {{{statsoverhovud|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P35|P585}} }}}{{#if: {{{statsoverhovud_parti|}}}|&#32;({{{statsoverhovud_parti}}})}} | {{{statsoverhovud merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{statsminister|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P6|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | [[Statsminister]] | {{{statsministertype|}}} | Statsminister | {{{statsministermerke|}}} |{{{statsminister|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P6|P585}} }}}{{#if: {{{statsminister_parti|}}}|&#32;({{{statsminister_parti}}})}}|{{{statsminister merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar | {{{leiartype|}}} | leiar | {{{leiarmerke|}}} |{{{leiar|}}}{{#if: {{{leiar_parti|}}}|&#32;({{{leiar_parti}}})}}|{{{leiar merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 1 | {{{leiar1type|}}} | leiar 1 | {{{leiar1merke|}}} |{{{leiar1|}}}{{#if: {{{leiar1_parti|}}}|&#32;({{{leiar1_parti}}})}}|{{{leiar1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 2 | {{{leiar2type|}}} | leiar 2 | {{{leiar2merke|}}} |{{{leiar2|}}}{{#if: {{{leiar2_parti|}}}|&#32;({{{leiar2_parti}}})}}|{{{leiar2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 3 | {{{leiar3type|}}} | leiar 3 | {{{leiar3merke|}}} |{{{leiar3|}}}{{#if: {{{leiar3_parti|}}}|&#32;({{{leiar3_parti}}})}}|{{{leiar3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 4 | {{{leiar4type|}}} | leiar 4 | {{{leiar4merke|}}} |{{{leiar4|}}}{{#if: {{{leiar4_parti|}}}|&#32;({{{leiar4_parti}}})}}|{{{leiar4 merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Indeksar *** --> {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}}{{{HDI|}}}{{{Gini|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]] | {{{BNP type|}}} | BNP | {{{BNP merke|}}} | {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | {{{BNP merknad|}}} | }} }} {{#if: {{{HDI|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{HDI|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Human Development Index|HDI]] | {{{HDI type|}}} | HDI | {{{HDI merke|}}} | {{{HDI|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | {{{HDI merknad|}}} | }} }} {{#if: {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Gini-koeffisient|Gini]] | {{{Ginitype|}}} | Gini-koeffisient | {{{Gini merke|}}} | {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | {{{Gini merknad|}}} | }} }} <!-- *** Kodar*** --> {{#if: {{{valuta|}}}{{{tidssone|}}}{{{isokode|}}}{{{retningsnummer|}}}{{{kode|}}}{{{kode1|}}}{{{kode2|}}}{{{kode3|}}}{{{kode4|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{valuta|}}} | {{ {{#if: {{{valuta|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0 }} | [[Valuta]] | {{{valutatype|}}} | Valuta | {{{valutamerke|}}} | {{{valuta|}}} | {{{valuta merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{tidssone|}}} | {{ {{#if: {{{tidssone|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Tidssone]] | {{{tidssonetype|}}} | Tidssone | {{{tidssonemerke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone|}}} | [[{{{tidssone|}}}]] | {{{tidssone|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad}}}]]) }} | {{{tidssone merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{tidssone_sommartid|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | sub = 1 | Sommartid | {{{tidssonetype_DST|}}} | Sommartid | {{{tidssone_sommartidmerke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone_sommartid|}}} | [[{{{tidssone_sommartid|}}}]] | {{{tidssone_sommartid|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad_sommartid|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad_sommartid}}}]]) }} | {{{tidssone_sommartid merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{tidssone1|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | Tidssone eksklave1 | {{{tidssone1type|}}} | Tidssone eksklave1 | {{{tidssone1merke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone1|}}} | [[{{{tidssone1|}}}]] | {{{tidssone1|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad1|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad1}}}]]) }} {{{tidssone1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{tidssone2|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | Tidssone eksklave2 | {{{tidssone2type|}}} | Tidssone eksklave2 | {{{tidssone2merke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone2|}}} | [[{{{tidssone2|}}}]] | {{{tidssone2|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad2|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad2}}}]]) }} {{{tidssone2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{isokode|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | ISO 3166-2-kode | {{{isokodetype|}}} | ISO 3166-2-kode | {{{isokodemerke|}}} | [[ISO 3166-2:{{{isokode|}}}|{{{isokode|}}}{{#if:{{{iso_subkode}}}|-{{{iso_subkode|}}}}}]] | {{{isokode merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{retningsnummer|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Internasjonal telefonkode|Telefonkode]] | {{{retningsnummertype|}}} | Internasjonal telefonkode | {{{retningsnummermerke|}}} | {{{retningsnummer|}}} | {{{retningsnummer merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{domene|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Toppnivådomene]] | {{{domenetype|}}} | Toppnivådomene | {{{domenermerke|}}} | {{{domene|}}} | {{{domene merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode | {{{kodetype|}}} | Ein annan kode | {{{kodemerke|}}} | {{{kode|}}} |{{{kode merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode1|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 1 | {{{kode1type|}}} | Ein annan kode 1 | {{{kode1merke|}}} | {{{kode1|}}} |{{{kode1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode2|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 2 | {{{kode2type|}}} | Ein annan kode 2 | {{{kode2merke|}}} | {{{kode2|}}} |{{{kode2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode3|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 3 | {{{kode3type|}}} | Ein annan kode 3 | {{{kode3merke|}}} | {{{kode3|}}} |{{{kode3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode4|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 4 | {{{kode4type|}}} | Ein annan kode 4 | {{{kode4merke|}}} | {{{kode4|}}} |{{{kode4 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Fritt felt *** --> {{#if: {{{fri|}}}{{{fri1|}}}{{{fri2|}}}{{{fri3|}}}{{{fri4|}}}{{{fri5|}}}{{{fri6|}}}{{{fri7|}}}{{{fri8|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{fri|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri | {{{fritype|}}} | fritt felt utan merke | {{{frimerke|}}} | {{{fri|}}} | {{{fri merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri1|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 1 | {{{fri1type|}}} | fritt felt 1 utan merke | {{{fri1merke|}}} | {{{fri1|}}} | {{{fri1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri2|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 2 | {{{fri2type|}}} | fritt felt 2 utan merke | {{{fri2merke|}}} | {{{fri2|}}} | {{{fri2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri3|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 3 | {{{fri3type|}}} | fritt felt 3 utan merke | {{{fri3merke|}}} | {{{fri3|}}} | {{{fri3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri4|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 4 | {{{fri4type|}}} | fritt felt 4 utan merke | {{{fri4merke|}}} | {{{fri4|}}} | {{{fri4 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri5|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 5 | {{{fri5type|}}} | fritt felt 5 utan merke | {{{fri5merke|}}} | {{{fri5|}}} | {{{fri5 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri6|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 6 | {{{fri6type|}}} | fritt felt 6 utan merke | {{{fri6merke|}}} | {{{fri6|}}} | {{{fri6 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri7|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 7 | {{{fri7type|}}} | fritt felt 7 utan merke | {{{fri7merke|}}} | {{{fri7|}}} | {{{fri7 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri8|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 8 | {{{fri8type|}}} | fritt felt 8 utan merke | {{{fri8merke|}}} | {{{fri8|}}} | {{{fri8 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Fritt felt 2 *** --> {{#if: {{{fri9|}}}{{{fri10|}}}{{{fri11|}}}{{{fri12|}}}{{{fri13|}}}{{{fri14|}}}{{{fri15|}}}{{{fri16|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{fri9|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 9 | {{{fri9type|}}} | fritt felt 9 utan merke | {{{fri9merke|}}} | {{{fri9|}}} | {{{fri9 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri10|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 10 | {{{fri10type|}}} | fritt felt 10 utan merke | {{{fri10merke|}}} | {{{fri10|}}} | {{{fri10 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri11|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 11 | {{{fri11type|}}} | fritt felt 11 utan merke | {{{fri11merke|}}} | {{{fri11|}}} | {{{fri11 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri12|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 12 | {{{fri12type|}}} | fritt felt 12 utan merke | {{{fri12merke|}}} | {{{fri12|}}} | {{{fri12 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri13|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 13 | {{{fri13type|}}} | fritt felt 13 utan merke | {{{fri13merke|}}} | {{{fri13|}}} | {{{fri13 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri14|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 14 | {{{fri14type|}}} | fritt felt 14 utan merke | {{{fri14merke|}}} | {{{fri14|}}} | {{{fri14 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri15|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 15 | {{{fri15type|}}} | fritt felt 15 utan merke | {{{fri15merke|}}} | {{{fri15|}}} | {{{fri15 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri16|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 16 | {{{fri16type|}}} | fritt felt 16 utan merke | {{{fri16merke|}}} | {{{fri16|}}} | {{{fri16 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Merknadar *** --> {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{merknadar|}}} | Geoboks2 enkellinje| style = text-align: left}} | | {{{merknadartype|}}} | merknadar | {{{merknadarmerke|}}} | <small>{{{merknadar|}}}</small> | {{{merknadar merknad|}}} | }} |- <!-- *** nettstader *** --> {{#if: {{#Property:P373}}{{{statistikk|}}}{{{nettstad|}}}| {{!}}- {{ {{#if: {{#Property:P373}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Wikimedia Commons | {{{commonstype|}}} | Wikimedia Commons har media knytt til {{{namn|}}} | {{{commonsmerke|}}} | [[commons:Category:{{#Property:P373}}{{!}}{{#Property:P373}}]] | {{{commons merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{statistikk|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Statistikk| {{{statistikktype|}}} | Statistiske data | {{{statistikkmerke|}}} | {{{statistikk|}}}{{#if: {{{statistikk_dato|}}}|&nbsp; (''i {{{statistikk_dato|}}}'') }} | {{{statistikk merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nettstad|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Nettstad | {{{nettstadtype|}}} | Heimeside | {{{nettstadmerke|}}} | {{{nettstad|}}} | {{{nettstad merknad|}}}| }} }} |}</includeonly><noinclude><!-- {{Geoboks/dokumentasjon}}--></noinclude> l5xu8uljrcnuqu65ycru6uwpcoxmc5f 3653955 3653953 2026-05-19T13:51:22Z HerVal7752 105842 3653955 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography" style="width: {{{Geoboks breidde|256}}}px; padding: 0; font-size: 89%;" <!-- *** Namn *** --> {{#if: 1 | {{!}}- class="mergedtoprow" {{Geoboks2 enkellinje| style = text-align: center; font-weight: bold; font-size: 1.25em; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge |{{#if:{{{1|}}}|{{{1|}}}|{{#property:p31}} }} }}-->; | | | Stadnamn (lokalt namn) | | {{#if: {{{namn|}}} | {{{namn|}}}| {{#if: {{wikidata|label}} | {{wikidata|label}} |{{SIDENAMN}} }} }} }} }} {{#if: {{{andre namn|}}} | {{!}}- class="mergedrow" {{Geoboks2 liste enkellinje | style = text-align: center; font-size: 1.25em; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge | {{{1|}}} }}-->; | | | Andre namn | |<i>{{{andre namn|}}}</i>| {{{andre namn merknad|}}}| {{{andre namn1|}}}| {{{andre namn1 merknad|}}}| {{{andre namn2|}}}| {{{andre namn2 merknad|}}}| {{{andre namn3|}}}| {{{andre namn3 merknad|}}}| {{{andre namn4|}}}| {{{andre namn4 merknad|}}}| {{{andre namn5|}}}| {{{andre namn5 merknad|}}}| {{{andre namn6|}}}| {{{andre namn6 merknad|}}}| {{{andre namn7|}}}| {{{andre namn7 merknad|}}} }} }} {{#if: {{{gøym kategori|}}} || {{#if: 1 | {{!}}- class="mergedbottomrow" {{Geoboks2 enkellinje | style = text-align: center; color:black; background-color: <!--{{Geoboks2 farge | {{{1|}}} }}-->; | | | Kategori | | {{#if: {{{kategori|}}} | {{{kategori|}}}{{#if: {{{lokal kategori|}}} |&#32;(''{{{lokal kategori|}}}'') }} | {{{1|}}} }} }} }} }} <!-- *** Symbol *** --> |- {{ {{#if: {{{flagg|}}}{{{symbol|}}}{{{riksvåpen|}}} | Geoboks2 symbols | Geoboks 0}} | {{{flagg|}}} | [[Det {{{adjektiv}}}e flagget|Flagg]] | {{{flaggmerke|}}} | {{{flagg merknad|}}} | {{{flaggstorleik|}}} | {{{flaggrame|}}} | {{{riksvåpen|}}} | [[Det {{{adjektiv}}}e riksvåpenet|Riksvåpen]] | {{{symbolmerke|}}} | {{{symbol merknad|}}} | {{{symbolstorleik|}}} | {{{symbolrame|}}} }} <!-- *** Namn *** --> {{#if: {{{offisielt namn|}}}{{{namn merknad|}}}{{{etymologi|}}}{{{kallenamn|}}}{{{forkorting|}}}{{{adjektiv|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{offisielt namn|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Offisielt namn | {{{offisielt namntype|}}} | Offisielt namn | {{{offisielt namnmerke|}}} |{{{offisielt namn|}}}| {{{offisielt namn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{namn merknad|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} |{{{namn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{etymologi|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Namneopphav | {{{etymologitype|}}} | Etymologi | {{{etymologimerke|}}} |{{{etymologi|}}}|{{{etymologi merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fleire namn|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Fleire namn | {{{fleire namn type|}}} | Fleire namn | {{{fleire namn merke|}}} |{{{fleire namn|}}}| }} {{ {{#if: {{{kallenamn|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | Kallenamn | {{{kallenamntype|}}} | Kallenamn | {{{kallenamnmerke|}}} |<i>{{{kallenamn|}}}</i>|{{{kallenamn merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{forkorting|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | Forkorting | {{{forkortingtype|}}} | Forkorting | {{{forkortingmerke|}}} |{{{forkorting|}}}|{{{forkorting merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{adjektiv|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | [[Adjektiv]] | {{{adjektivtype|}}} | Adjektiv | {{{adjektiv merke|}}} |{{{adjektiv|}}}| }} }} <!-- *** Identitet *** --> {{ #if: {{{nasjonale_motto|}}}{{{nasjonalsong|}}}{{{nasjonaldag|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{nasjonale_motto|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Motto]] | {{{mottotype|}}} | Motto | {{{mottomerke|}}} |<i>{{{nasjonale_motto|}}}</i>|{{{motto merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nasjonaldag|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Nasjonaldag]] | {{{nasjonaldagtype|}}} | Nasjonaldag | {{{nasjonaldagmerke|}}} |{{{nasjonaldag|}}}|{{{nasjonaldag merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nasjonalsong|}}} | Geoboks2 data| Geoboks 0}} | [[Nasjonalsong]] | {{{nasjonalsongtype|}}} | Nasjonalsong | {{{nasjonalsongmerke|}}} |«{{{nasjonalsong|}}}»|{{{nasjonalsong merknad|}}}| }} }} <!-- *** Kart *** --> |- {{ {{ #if: {{{kart|}}} | Geoboks bilete | {{ #if:{{#property:P242}}| Geoboks bilete | Geoboks 0}} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{kart}}} | {{ #if:{{#property:P242}} | {{#property:P242}} }} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{karttekst|}}} }} | {{ #if: {{{kart|}}} | {{{kartstorleik|}}} }} }} <!-- *** Stader *** --> {{#if: {{{hovudstad|}}}{{{største by|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{hovudstad|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Hovudstad]] | {{{hovudstad type|}}} | Hovudstad | {{{hovudstad merke|}}} | {{{hovudstad|}}}{{{hovudstad namn|}}} | {{{hovudstad merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad1 | {{{hovudstad1type|}}} | Hovudstad1 | {{{hovudstad1 merke|}}} | {{{hovudstad1|}}}{{{hovudstad1 namn|}}} | {{{hovudstad1 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad2 | {{{hovudstad2type|}}} | Hovudstad2 | {{{hovudstad2merke|}}} | {{{hovudstad2|}}}{{{hovudstad2 namn|}}} | {{{hovudstad2 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad3 | {{{hovudstad3type|}}} | Hovudstad3 | {{{hovudstad3merke|}}} | {{{hovudstad3|}}}{{{hovudstad3 namn|}}} | {{{hovudstad3 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad4 | {{{hovudstad4type|}}} | Hovudstad4 | {{{hovudstad4merke|}}} | {{{hovudstad4|}}}{{{hovudstad4 namn|}}} | {{{hovudstad4 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{hovudstad5|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Hovudstad5 | {{{hovudstad5type|}}} | Hovudstad5 | {{{hovudstad5merke|}}} | {{{hovudstad5|}}}{{{hovudstad5 namn|}}} | {{{hovudstad5 merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{største by|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Største by | {{{største by type|}}} | Største by | {{{største by merke|}}} | {{{største by|}}}{{{største by namn|}}} | {{{største by merknad|}}} | }} }} <!-- *** Offisielle språk *** --> {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Offisielle språk]] | {{{språktype|}}} | Offisielle språk | {{{språkmerke|}}} |{{{språk|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P37|P585}} }}}|{{{språk merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{minoritetsspråk|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | Minoritetsspråk | {{{minoritetsspråktype|}}} | Minoritetsspråk | {{{minoritetsspråkmerke|}}} |{{{minoritetsspråk|}}}|{{{minoritetsspråk merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Flatevidd *** --> {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | {{ {{#if: {{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046}} }}}{{{areal_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | [[Flatevidd]] | {{{arealtype|}}} | Flatevidd | {{{arealmerke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{{areal_eining|}}}|{{{areal|{{Wikidata|property|raw|P2046|P585}} }}}|{{{areal_imperial|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}|{{{areal merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{areal_land|}}}{{{areal_land_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | land | {{{areal_landtype|}}} | landareal | {{{areal_landmerke|}}} |areal|km²|mi²|{{{areal_land_eining|}}}|{{{areal_land|}}}|{{{areal_land_imperial|}}}|{{{areal_land_avrunding|0}}}|{{{areal_land merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal_land_prosent|}}}{{{areal_landdel|}}}|auto|{{#expr:{{{areal_land|}}}{{{areal_land_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal_landdel_avrunding |}}}{{{areal_land_prosent_avrunding|}}}|{{{areal_landdel_avrunding |}}}{{{areal_land_prosent_avrunding|}}}|{{#if: {{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_prosent_avrunding|0}}} }} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{vassareal|}}}{{{vassareal_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | vatn | {{{vassarealtype|}}} | Vassareal | {{{vassarealmerke|}}} |areal|km²|mi²|{{{vassareal_eining|}}}|{{{vassareal|}}}|{{{vassareal_imperial|}}}|{{{vassareal_avrunding|0}}}|{{{vassareal merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{vassareal_prosent|}}}{{{vassareal_del|}}}|auto|{{#expr:{{{vassareal|}}}{{{vassareal_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{vassareal_del_avrunding |}}}{{{vassareal_prosent_avrunding|}}}|{{{vassareal_del_avrunding |}}}{{{vassareal_prosent_avrunding|}}}|{{#if: {{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |}}}|{{{areal_prosent_avrunding|0}}} }} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal1|}}}{{{areal1_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 1 | {{{areal1type|}}} | areal 1 | {{{areal1merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal1_eining|}}}|{{{areal1_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal1|}}}|{{{areal1_imperial|}}}|{{#if:{{{areal1_avrunding|}}}|{{{areal1_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal1 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal1_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal1|}}}{{{areal1_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal1_del_avrunding |}}}|{{{areal1_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal2|}}}{{{areal2_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 2 | {{{areal2type|}}} | areal 2 | {{{areal2merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal2_eining|}}}|{{{areal2_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal2|}}}|{{{areal2_imperial|}}}|{{#if:{{{areal2_avrunding|}}}|{{{areal2_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal2 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal2_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal2|}}}{{{areal2_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal2_del_avrunding |}}}|{{{areal2_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal3|}}}{{{areal3_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 3 | {{{areal3type|}}} | areal 3 | {{{areal3merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal3_eining|}}}|{{{areal3_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal3|}}}|{{{areal3_imperial|}}}|{{#if:{{{areal3_avrunding|}}}|{{{areal3_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal3 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal3_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal3|}}}{{{areal3_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal3_del_avrunding |}}}|{{{areal3_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal4|}}}{{{areal4_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | areal 4 | {{{areal4type|}}} | areal 4 | {{{areal4merke|}}} |areal|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=sqm|km²}}|{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}}|bygning|monument|bru=ft²|mi²}}|{{#if:{{{areal4_eining|}}}|{{{areal4_eining|}}}|{{{areal_eining|}}}}}|{{{areal4|}}}|{{{areal4_imperial|}}}|{{#if:{{{areal4_avrunding|}}}|{{{areal4_avrunding|}}}|{{{areal_avrunding|0}}}}}|{{{areal4 merknad|}}}|komma={{#ifeq:{{{areal4_del|}}}|auto|{{#expr:{{{areal4|}}}{{{areal4_imperial|}}} / {{{areal|}}}{{{areal_imperial|}}} * 100 round {{#if: {{{areal4_del_avrunding |}}}|{{{areal4_del_avrunding |}}}|{{{areal_del_avrunding |0}}} }} }}% }}| }} {{ {{#if: {{{areal_sjø|}}}{{{areal_sjø_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | sub = 1 | Areal | {{{areal_sjøtype|}}} | Areal | {{{areal_sjømerke|}}} |areal|ha|Imp.bsh.|{{{areal_sjø_eining|}}}|{{{areal_sjø|}}}|{{{areal_sjø_imperial|}}}|{{{areal_sjø_avrunding|0}}}|{{{areal_sjø merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Folketal *** --> {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}} }}}{{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}}}}} | {{ {{#if: {{{folketal|{{Wikidata|properties|linked|qualifier|references|P1082|P585}}}}}| Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Folketal]] | {{{folketaltype|}}} | Totalt folketal | ||{{#if: {{{folketal|}}}|{{formatnum: {{{folketal|}}} }}|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P1082|P585}} }}{{#if: {{{folketal_dato|}}}{{{folketal_i_år|}}}|&nbsp;<small>({{{folketal_dato|}}}{{{folketal_i_år|}}})</small>}}{{{folketal merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | {{ {{#if: {{{folketal_tettleik|}}}{{{folketettleik_imperial|}}} | Geoboks2 eining | Geoboks 0}} | [[Folketettleik]] | {{{tettleiktype|}}} | Folketettleik | {{{tettleikmerke|}}} |tettleik|km²|mi²|{{{areal_eining|}}}|{{#ifeq: {{{folketal_tettleik|}}} | auto | {{#expr: {{{folketal|0}}} / {{{areal|1}}} round {{{folketettleik_avrunding|0}}} }} | {{{folketal_tettleik|}}} }} | {{#ifeq: {{{folketettleik_imperial|}}} | auto | {{#expr: {{{folketal|0}}} / {{{areal_imperial|1}}} round {{{folketettleik_avrunding|0}}} }} | {{{folketettleik_imperial|}}} }} | {{{folketettleik_avrunding|0}}}| {{{folketettleik merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Historie *** --> {{#if: {{{grunnlagd|}}}{{{dato|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{grunnlagd|}}} | {{ {{#if: {{{grunnlagd|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Grunnlagd | {{{grunnlagdtype|}}} | Grunnleggingsdato | {{{grunnlagdmerke|}}} |{{{grunnlagd|}}}|{{{grunnlagd merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 1 | {{{grunnlagd1type|}}} | Grunnleggingsdato 1 | {{{grunnlagd1merke|}}} |{{{grunnlagd1|}}}|{{{grunnlagd1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 2 | {{{grunnlagd2type|}}} | Grunnleggingsdato 2 | {{{grunnlagd2merke|}}} |{{{grunnlagd2|}}}|{{{grunnlagd2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 3 | {{{grunnlagd3type|}}} | Grunnleggingsdato 3 | {{{grunnlagd3merke|}}} |{{{grunnlagd3|}}}|{{{grunnlagd3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{grunnlagd4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | grunnlagd 4 | {{{grunnlagd4type|}}} | Grunnleggingsdato 4 | {{{grunnlagd4merke|}}} |{{{grunnlagd4|}}}|{{{grunnlagd4 merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{dato|}}} | {{ {{#if: {{{dato|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | Dato | {{{datotype|}}} | Dato | {{{datomerke|}}} |{{{dato|}}}|{{{dato merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 1 | {{{dato1type|}}} | dato 1 | {{{dato1merke|}}} |{{{dato1|}}}|{{{dato1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 2 | {{{dato2type|}}} | dato 2 | {{{dato2merke|}}} | {{{dato2|}}} | {{{dato2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 3 | {{{dato3type|}}} | dato 3 | {{{dato3merke|}}} | {{{dato3|}}} | {{{dato3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{dato4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | dato 4 | {{{dato4type|}}} | dato 4 | {{{dato4merke|}}} | {{{dato4|}}} | {{{dato4 merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Styresmakter *** --> {{#if: {{{styresett|}}}{{{statsoverhovud|}}}{{{statsminister|}}}{{{leiar|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{styresett|}}} | {{ {{#if: {{{styresett|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Styresett]] | {{{styresetttype|}}} | Styresett | {{{styresettmerke|}}} | {{{styresett|}}} | {{{styresett merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{statsoverhovud|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P35|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | [[Statsoverhovud]] | {{{statsoverhovudtype|}}} | Statsoverhovud | {{{statsoverhovudmerke|}}} | {{{statsoverhovud|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P35|P585}} }}}{{#if: {{{statsoverhovud_parti|}}}|&#32;({{{statsoverhovud_parti}}})}} | {{{statsoverhovud merknad|}}} | }} {{ {{#if: {{{statsminister|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P6|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | [[Statsminister]] | {{{statsministertype|}}} | Statsminister | {{{statsministermerke|}}} |{{{statsminister|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P6|P585}} }}}{{#if: {{{statsminister_parti|}}}|&#32;({{{statsminister_parti}}})}}|{{{statsminister merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar | {{{leiartype|}}} | leiar | {{{leiarmerke|}}} |{{{leiar|}}}{{#if: {{{leiar_parti|}}}|&#32;({{{leiar_parti}}})}}|{{{leiar merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar1|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 1 | {{{leiar1type|}}} | leiar 1 | {{{leiar1merke|}}} |{{{leiar1|}}}{{#if: {{{leiar1_parti|}}}|&#32;({{{leiar1_parti}}})}}|{{{leiar1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar2|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 2 | {{{leiar2type|}}} | leiar 2 | {{{leiar2merke|}}} |{{{leiar2|}}}{{#if: {{{leiar2_parti|}}}|&#32;({{{leiar2_parti}}})}}|{{{leiar2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar3|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 3 | {{{leiar3type|}}} | leiar 3 | {{{leiar3merke|}}} |{{{leiar3|}}}{{#if: {{{leiar3_parti|}}}|&#32;({{{leiar3_parti}}})}}|{{{leiar3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{leiar4|}}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | sub = 1 | leiar 4 | {{{leiar4type|}}} | leiar 4 | {{{leiar4merke|}}} |{{{leiar4|}}}{{#if: {{{leiar4_parti|}}}|&#32;({{{leiar4_parti}}})}}|{{{leiar4 merknad|}}}| }} }} }} <!-- *** Indeksar *** --> {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}}{{{HDI|}}}{{{Gini|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]] | {{{BNP type|}}} | BNP | {{{BNP merke|}}} | {{{BNP|{{Wikidata|property|qualifier|references|P2131|P585}} }}} | {{{BNP merknad|}}} | }} }} {{#if: {{{HDI|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{HDI|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Human Development Index|HDI]] | {{{HDI type|}}} | HDI | {{{HDI merke|}}} | {{{HDI|{{Wikidata|property|linked|qualifier|references|P1081|P585}} }}} | {{{HDI merknad|}}} | }} }} {{#if: {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | {{ {{#if: {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | Geoboks2 data | Geoboks 0}} | [[Gini-koeffisient|Gini]] | {{{Ginitype|}}} | Gini-koeffisient | {{{Gini merke|}}} | {{{Gini|{{Wikidata|property|qualifier|references|P1125|P585}} }}} | {{{Gini merknad|}}} | }} }} <!-- *** Kodar*** --> {{#if: {{{valuta|}}}{{{tidssone|}}}{{{isokode|}}}{{{retningsnummer|}}}{{{kode|}}}{{{kode1|}}}{{{kode2|}}}{{{kode3|}}}{{{kode4|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{#if: {{{valuta|}}} | {{ {{#if: {{{valuta|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0 }} | [[Valuta]] | {{{valutatype|}}} | Valuta | {{{valutamerke|}}} | {{{valuta|}}} | {{{valuta merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{tidssone|}}} | {{ {{#if: {{{tidssone|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Tidssone]] | {{{tidssonetype|}}} | Tidssone | {{{tidssonemerke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone|}}} | [[{{{tidssone|}}}]] | {{{tidssone|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad}}}]]) }} | {{{tidssone merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{tidssone_sommartid|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | sub = 1 | Sommartid | {{{tidssonetype_DST|}}} | Sommartid | {{{tidssone_sommartidmerke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone_sommartid|}}} | [[{{{tidssone_sommartid|}}}]] | {{{tidssone_sommartid|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad_sommartid|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad_sommartid}}}]]) }} | {{{tidssone_sommartid merknad|}}}| }} }} {{#if: {{{tidssone1|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | Tidssone eksklave1 | {{{tidssone1type|}}} | Tidssone eksklave1 | {{{tidssone1merke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone1|}}} | [[{{{tidssone1|}}}]] | {{{tidssone1|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad1|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad1}}}]]) }} {{{tidssone1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{tidssone2|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | Tidssone eksklave2 | {{{tidssone2type|}}} | Tidssone eksklave2 | {{{tidssone2merke|}}} | {{#ifexist: {{{tidssone2|}}} | [[{{{tidssone2|}}}]] | {{{tidssone2|}}} }}{{#if: {{{utc_skilnad2|}}}| &#32;([[UTC{{{utc_skilnad2}}}]]) }} {{{tidssone2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{isokode|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | ISO 3166-2-kode | {{{isokodetype|}}} | ISO 3166-2-kode | {{{isokodemerke|}}} | [[ISO 3166-2:{{{isokode|}}}|{{{isokode|}}}{{#if:{{{iso_subkode}}}|-{{{iso_subkode|}}}}}]] | {{{isokode merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{retningsnummer|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Internasjonal telefonkode|Telefonkode]] | {{{retningsnummertype|}}} | Internasjonal telefonkode | {{{retningsnummermerke|}}} | {{{retningsnummer|}}} | {{{retningsnummer merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{domene|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | [[Toppnivådomene]] | {{{domenetype|}}} | Toppnivådomene | {{{domenermerke|}}} | {{{domene|}}} | {{{domene merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode | {{{kodetype|}}} | Ein annan kode | {{{kodemerke|}}} | {{{kode|}}} |{{{kode merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode1|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 1 | {{{kode1type|}}} | Ein annan kode 1 | {{{kode1merke|}}} | {{{kode1|}}} |{{{kode1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode2|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 2 | {{{kode2type|}}} | Ein annan kode 2 | {{{kode2merke|}}} | {{{kode2|}}} |{{{kode2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode3|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 3 | {{{kode3type|}}} | Ein annan kode 3 | {{{kode3merke|}}} | {{{kode3|}}} |{{{kode3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{kode4|}}} | Geoboks2 enkeldata | Geoboks 0}} | kode 4 | {{{kode4type|}}} | Ein annan kode 4 | {{{kode4merke|}}} | {{{kode4|}}} |{{{kode4 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Fritt felt *** --> {{#if: {{{fri|}}}{{{fri1|}}}{{{fri2|}}}{{{fri3|}}}{{{fri4|}}}{{{fri5|}}}{{{fri6|}}}{{{fri7|}}}{{{fri8|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{fri|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri | {{{fritype|}}} | fritt felt utan merke | {{{frimerke|}}} | {{{fri|}}} | {{{fri merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri1|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 1 | {{{fri1type|}}} | fritt felt 1 utan merke | {{{fri1merke|}}} | {{{fri1|}}} | {{{fri1 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri2|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 2 | {{{fri2type|}}} | fritt felt 2 utan merke | {{{fri2merke|}}} | {{{fri2|}}} | {{{fri2 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri3|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 3 | {{{fri3type|}}} | fritt felt 3 utan merke | {{{fri3merke|}}} | {{{fri3|}}} | {{{fri3 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri4|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 4 | {{{fri4type|}}} | fritt felt 4 utan merke | {{{fri4merke|}}} | {{{fri4|}}} | {{{fri4 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri5|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 5 | {{{fri5type|}}} | fritt felt 5 utan merke | {{{fri5merke|}}} | {{{fri5|}}} | {{{fri5 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri6|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 6 | {{{fri6type|}}} | fritt felt 6 utan merke | {{{fri6merke|}}} | {{{fri6|}}} | {{{fri6 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri7|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 7 | {{{fri7type|}}} | fritt felt 7 utan merke | {{{fri7merke|}}} | {{{fri7|}}} | {{{fri7 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri8|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 8 | {{{fri8type|}}} | fritt felt 8 utan merke | {{{fri8merke|}}} | {{{fri8|}}} | {{{fri8 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Fritt felt 2 *** --> {{#if: {{{fri9|}}}{{{fri10|}}}{{{fri11|}}}{{{fri12|}}}{{{fri13|}}}{{{fri14|}}}{{{fri15|}}}{{{fri16|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{fri9|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 9 | {{{fri9type|}}} | fritt felt 9 utan merke | {{{fri9merke|}}} | {{{fri9|}}} | {{{fri9 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri10|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 10 | {{{fri10type|}}} | fritt felt 10 utan merke | {{{fri10merke|}}} | {{{fri10|}}} | {{{fri10 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri11|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 11 | {{{fri11type|}}} | fritt felt 11 utan merke | {{{fri11merke|}}} | {{{fri11|}}} | {{{fri11 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri12|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 12 | {{{fri12type|}}} | fritt felt 12 utan merke | {{{fri12merke|}}} | {{{fri12|}}} | {{{fri12 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri13|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 13 | {{{fri13type|}}} | fritt felt 13 utan merke | {{{fri13merke|}}} | {{{fri13|}}} | {{{fri13 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri14|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 14 | {{{fri14type|}}} | fritt felt 14 utan merke | {{{fri14merke|}}} | {{{fri14|}}} | {{{fri14 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri15|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 15 | {{{fri15type|}}} | fritt felt 15 utan merke | {{{fri15merke|}}} | {{{fri15|}}} | {{{fri15 merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{fri16|}}} | Geoboks2 enkeldata|Geoboks 0}} | fri 16 | {{{fri16type|}}} | fritt felt 16 utan merke | {{{fri16merke|}}} | {{{fri16|}}} | {{{fri16 merknad|}}}| }} }} <!-- *** Merknadar *** --> {{!}}- class="mergedtoprow" {{ {{#if: {{{merknadar|}}} | Geoboks2 enkellinje| style = text-align: left}} | | {{{merknadartype|}}} | merknadar | {{{merknadarmerke|}}} | <small>{{{merknadar|}}}</small> | {{{merknadar merknad|}}} | }} |- <!-- *** nettstader *** --> {{#if: {{#Property:P373}}{{{statistikk|}}}{{{nettstad|}}}| {{!}}- {{ {{#if: {{#Property:P373}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Wikimedia Commons | {{{commonstype|}}} | Wikimedia Commons har media knytt til {{{namn|}}} | {{{commonsmerke|}}} | [[commons:Category:{{#Property:P373}}{{!}}{{#Property:P373}}]] | {{{commons merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{statistikk|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Statistikk| {{{statistikktype|}}} | Statistiske data | {{{statistikkmerke|}}} | {{{statistikk|}}}{{#if: {{{statistikk_dato|}}}|&nbsp; (''i {{{statistikk_dato|}}}'') }} | {{{statistikk merknad|}}}| }} {{ {{#if: {{{nettstad|}}} | Geoboks2 enkellinje| Geoboks 0}} | Nettstad | {{{nettstadtype|}}} | Heimeside | {{{nettstadmerke|}}} | {{{nettstad|}}} | {{{nettstad merknad|}}}| }} }} |}</includeonly><noinclude><!-- {{Geoboks/dokumentasjon}}--></noinclude> 0jlwgbmubffd0unqsm7163mk54dj47r 11 430416 3653957 2026-05-19T13:59:04Z MediaWiki message delivery 54038 /* Edit request: Update Template:Wikidata_image to close null operation loop */ ny bolk 3653957 wikitext text/x-wiki == Edit request: Update Template:Wikidata_image to close null operation loop == ''(Apologies for posting in English)'' Hello everyone, This is a notice regarding the Template:Wikidata_image that is used in many pages. The template contains many operations that have no output; despite having no result, the operation is still processed. As this Template is used on millions of pages across the Wikimedia Projects, this creates a significant but unnecessary additional load on Wikimedia servers: we would like to reduce this. '''// The change //''' Currently, the template performs a series of functions, some of which have no output (known as a null operation loop). These functions can be removed without changing or harming the template’s functionality. '''// What you need to do //''' Please update the local template code of Template:Wikidata_image with this version we have created, available here: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Template_Optimisation#Suggested_Change|Suggested edit for Template:Wikidata_image]], and it is also pasted below, for your convenience: <syntaxhighlight lang=lua> {{ #if:{{NAMESPACE}}|| {{ #if:{{{1|}}} | | {{ #if:{{{2|}}} | | {{ #if:{{#property:P18}} | [[Category:No local image but image on Wikidata]] | }} }} }} }}<noinclude> {{doc}} </noinclude> </syntaxhighlight> '''Note:''' The '''<nowiki>[[Category:No local image but image on Wikidata]]</nowiki>''' name is often locally translated, please check what is in the previous version and replace if needed. Let me know if you have any questions about this change or need assistance to make the edit. Thank you for your help! Sent by [[m:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] using the [[Brukar:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Brukardiskusjon:MediaWiki message delivery|diskusjon]]) 19. mai 2026 kl. 15:59 (CEST) <!-- Melding send av Brukar:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki gjennom lista på https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=30565170 --> 2y470i2rz4cesfm9ks0xxn80xktlr9f 0 430417 3653958 2026-05-19T14:34:37Z Sigmundg 835 Oppretta sida med «[[Fil:E12_Series_Ten_Percent_Tolerance.svg|mini|Fig. 1 Avvik frå dei ideelle verdiane i E12-serien. Nestan alle verdiane mellom 1 og 10 ligg innanfor ±10 % av E12-verdiane.]] '''E-serie''' er standardiserte komponentverdiar innan [[elektronikk]], og vert nytta for [[Elektrisk motstand|motstandsverdi]], [[kapasitans]]en til [[kondensator]]ar og [[induktans]]en til [[Spole|spolar]]. Reversspenninga til [[Zenerdiode|zenerdiodar]] fylgjer òg som oftast ein E-serie. Stan…» 3653958 wikitext text/x-wiki [[Fil:E12_Series_Ten_Percent_Tolerance.svg|mini|Fig. 1 Avvik frå dei ideelle verdiane i E12-serien. Nestan alle verdiane mellom 1 og 10 ligg innanfor ±10 % av E12-verdiane.]] '''E-serie''' er standardiserte komponentverdiar innan [[elektronikk]], og vert nytta for [[Elektrisk motstand|motstandsverdi]], [[kapasitans]]en til [[kondensator]]ar og [[induktans]]en til [[Spole|spolar]]. Reversspenninga til [[Zenerdiode|zenerdiodar]] fylgjer òg som oftast ein E-serie. Standarden er utarbeid av og har [[International Electrotechnical Commission|IEC]] og har nummeret [[IEC60063]]<ref name="IEC60063"/>. Avstanden mellom verdiane er omtrent like stor på ein [[Logaritme|logaritmisk]] skala, som vist i fig. 1. Kvar [[dekade]] er delt inn i trinn på 3, 6, 12, 24, 48, 96 eller 192 verdiar, kalla E3, E6, E12, E24, E48, E96 og E192, med [[Toleranse|toleransar]] på 40 %, 20 %, 10 %, 5 %, 2 %, 1 % og 0,5 %. E192-serien vert òg nytta for toleransane 0,25 % og 0,1 %. Verdiane kjem fram som [[N-te-rot|m-th roota]] av <math>10^n</math>: {{NumBlk|:|<math>V_n = \sqrt[m]{10^n}</math>|{{EquationRef|1}}}} der <math>m</math> er eit av tala (3, 6, 12, 24, 48, 96, 192) og <math>n</math> er eit av tala <math>\{0, 1, ..., m-1\}.</math> <math>V_n</math> vert avrunda til 2 siffer (E3, E6, E12, E24) eller 3 siffer (E48, E96, E192), men verdiane til <math>V_n</math>. Tabell 1 syner dei offisielle verdiane. Dei offisielle verdiane i E48- og E96-seriane stemmer med verdiane frå ({{EquationNote|1}}), men dei andre seriane (E3, E6, E12, E24, E192) har ein eller fleire verdiar som ikkje stemmer heilt med desse verdiane. {| class="wikitable centered" style="margin:1em auto;" |+ Tabell 1 E-serie stabdardverdiar | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 1,00 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 1,00 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,00 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,00 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,00 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,00 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,01 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,02 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,02 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,04 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,05 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,05 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,05 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,06 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,07 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,07 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,09 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,10 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,10 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,10 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,11 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,13 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,13 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,14 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,17 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,18 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,18 |- valign="top" | bgcolor="#ffe2ff"| 1,20 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,21 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,21 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,21 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,23 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,24 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,24 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,26 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,27 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,27 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,27 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,29 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,30 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,30 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,32 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,33 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,33 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,33 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,35 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,37 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,37 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,38 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,40 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,40 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,40 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,42 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,43 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,43 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,45 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 1,50 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,50 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,50 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,47 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,47 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,47 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,49 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,50 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,50 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,52 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,54 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,54 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,54 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,56 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,58 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,58 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,60 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,62 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,62 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,62 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,64 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,67 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,69 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,69 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,69 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,72 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,76 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,80 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,80 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,78 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,78 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,78 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,80 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,82 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,82 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,84 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,89 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,91 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,91 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,93 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,96 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,96 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,96 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,98 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,00 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,00 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,03 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,05 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,05 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,05 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,08 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,10 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,10 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,13 |} | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 2,20 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 2,20 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 2,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,18 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,21 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,21 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,23 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,26 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,26 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,26 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,29 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,34 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,40 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,37 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,37 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,37 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,40 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,43 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,43 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,46 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,49 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,52 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,55 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,55 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,58 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 2,70 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,70 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,61 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,61 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,61 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,64 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,67 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,67 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,71 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,74 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,77 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,80 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,80 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,84 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,91 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,94 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,94 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,98 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,01 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,01 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,01 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,05 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,09 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,09 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,12 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 3,30 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 3,30 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,16 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,16 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,16 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,20 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,24 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,24 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,28 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,32 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,36 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,40 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,40 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,44 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,48 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,48 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,48 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,52 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,57 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,57 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,61 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,65 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,70 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,79 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 3,90 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,90 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,83 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,83 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,83 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,88 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,92 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,92 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,97 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,02 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,02 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,02 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,07 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,12 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,12 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,17 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 4,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,22 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,22 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,22 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,27 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,37 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,42 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,42 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,42 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,48 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,53 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,53 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,59 |} | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 4,70 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 4,70 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 4,70 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 4,70 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,64 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,64 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,64 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,70 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,75 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,75 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,81 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,93 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,99 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,99 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,05 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 5,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,11 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,11 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,11 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,17 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,23 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,23 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,30 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,36 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,36 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,36 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,42 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,56 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 5,60 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 5,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,62 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,62 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,62 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,69 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,76 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,76 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,83 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,90 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,90 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,90 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,97 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,04 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,04 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,12 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 6,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,19 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,19 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,19 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,26 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,34 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,34 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,42 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,49 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,57 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,73 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 6,80 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 6,80 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 6,80 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,81 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,81 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,81 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,90 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,98 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,98 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,06 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,23 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,41 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 7,50 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,50 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,50 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,50 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,59 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,68 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,68 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,77 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,96 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,06 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,06 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,16 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 8,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 8,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 8,25 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,25 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,25 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,35 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,45 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,45 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,56 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 8,66 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,66 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,66 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,76 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,98 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 9,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 9,09 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,09 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,09 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,20 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,31 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,31 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,42 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 9,53 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,53 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,53 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,65 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,76 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,76 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,88 |} |} == Referansar == <references> <ref name="IEC60063">[https://webstore.iec.ch/en/publication/22011 IEC 60063:2015 Preferred number series for resistors and capacitors], IEC, 2015.</ref> </references> == Sjå òg == * [[Fargekodar for elektronikkomponentar]] [[Kategori:Passive elektriske komponentar]] [[Kategori:Standardar]] agfd6w7y1e7gzc57ajlhab7gef5ukh6 3653961 3653958 2026-05-19T14:39:33Z Sigmundg 835 3653961 wikitext text/x-wiki [[Fil:E12_Series_Ten_Percent_Tolerance.svg|mini|Fig. 1 Avvik frå dei ideelle verdiane i E12-serien. Nestan alle verdiane mellom 1 og 10 ligg innanfor ±10 % av E12-verdiane.]] '''E-serie''' er standardiserte komponentverdiar innan [[elektronikk]], og vert nytta for [[Komponenten motstand|motstandsverdi]], [[kapasitans]]en til [[kondensator]]ar og [[induktans]]en til [[Spole|spolar]]. Reversspenninga til [[Zenerdiode|zenerdiodar]] fylgjer òg som oftast ein E-serie. Standarden er utarbeid av og har [[International Electrotechnical Commission|IEC]] og har nummeret [[IEC60063]]<ref name="IEC60063"/>. Avstanden mellom verdiane er omtrent like stor på ein [[Logaritme|logaritmisk]] skala, som vist i fig. 1. Kvar [[dekade]] er delt inn i trinn på 3, 6, 12, 24, 48, 96 eller 192 verdiar, kalla E3, E6, E12, E24, E48, E96 og E192, med [[Toleranse|toleransar]] på 40 %, 20 %, 10 %, 5 %, 2 %, 1 % og 0,5 %. E192-serien vert òg nytta for toleransane 0,25 % og 0,1 %. Verdiane kjem fram som [[N-te-rot|m-th roota]] av <math>10^n</math>: {{NumBlk|:|<math>V_n = \sqrt[m]{10^n}</math>|{{EquationRef|1}}}} der <math>m</math> er eit av tala (3, 6, 12, 24, 48, 96, 192) og <math>n</math> er eit av tala <math>\{0, 1, ..., m-1\}.</math> <math>V_n</math> vert avrunda til 2 siffer (E3, E6, E12, E24) eller 3 siffer (E48, E96, E192), men verdiane til <math>V_n</math>. Tabell 1 syner dei offisielle verdiane. Dei offisielle verdiane i E48- og E96-seriane stemmer med verdiane frå ({{EquationNote|1}}), men dei andre seriane (E3, E6, E12, E24, E192) har ein eller fleire verdiar som ikkje stemmer heilt med desse verdiane. {| class="wikitable centered" style="margin:1em auto;" |+ Tabell 1 E-serie stabdardverdiar | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 1,00 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 1,00 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,00 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,00 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,00 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,00 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,01 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,02 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,02 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,04 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,05 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,05 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,05 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,06 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,07 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,07 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,09 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,10 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,10 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,10 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,11 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,13 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,13 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,14 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,17 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,18 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,18 |- valign="top" | bgcolor="#ffe2ff"| 1,20 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,21 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,21 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,21 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,23 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,24 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,24 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,26 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,27 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,27 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,27 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,29 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,30 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,30 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,32 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,33 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,33 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,33 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,35 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,37 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,37 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,38 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,40 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,40 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,40 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,42 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,43 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,43 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,45 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 1,50 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,50 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,50 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,47 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,47 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,47 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,49 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,50 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,50 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,52 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,54 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,54 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,54 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,56 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,58 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,58 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,60 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,62 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,62 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,62 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,64 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,67 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,69 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,69 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,69 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,72 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,76 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,80 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,80 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,78 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,78 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,78 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,80 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,82 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,82 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,84 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,89 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,91 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,91 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,93 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,96 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,96 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,96 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,98 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,00 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,00 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,03 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,05 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,05 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,05 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,08 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,10 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,10 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,13 |} | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 2,20 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 2,20 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 2,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,18 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,21 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,21 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,23 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,26 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,26 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,26 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,29 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,34 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,40 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,37 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,37 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,37 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,40 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,43 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,43 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,46 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,49 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,52 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,55 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,55 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,58 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 2,70 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,70 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,61 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,61 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,61 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,64 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,67 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,67 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,71 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,74 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,77 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,80 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,80 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,84 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,91 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,94 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,94 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,98 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,01 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,01 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,01 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,05 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,09 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,09 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,12 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 3,30 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 3,30 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,16 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,16 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,16 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,20 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,24 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,24 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,28 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,32 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,36 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,40 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,40 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,44 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,48 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,48 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,48 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,52 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,57 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,57 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,61 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,65 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,70 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,79 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 3,90 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,90 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,83 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,83 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,83 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,88 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,92 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,92 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,97 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,02 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,02 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,02 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,07 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,12 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,12 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,17 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 4,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,22 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,22 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,22 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,27 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,37 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,42 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,42 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,42 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,48 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,53 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,53 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,59 |} | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 4,70 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 4,70 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 4,70 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 4,70 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,64 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,64 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,64 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,70 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,75 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,75 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,81 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,93 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,99 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,99 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,05 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 5,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,11 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,11 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,11 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,17 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,23 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,23 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,30 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,36 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,36 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,36 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,42 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,56 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 5,60 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 5,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,62 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,62 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,62 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,69 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,76 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,76 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,83 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,90 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,90 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,90 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,97 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,04 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,04 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,12 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 6,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,19 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,19 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,19 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,26 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,34 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,34 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,42 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,49 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,57 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,73 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 6,80 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 6,80 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 6,80 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,81 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,81 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,81 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,90 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,98 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,98 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,06 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,23 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,41 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 7,50 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,50 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,50 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,50 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,59 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,68 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,68 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,77 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,96 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,06 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,06 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,16 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 8,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 8,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 8,25 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,25 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,25 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,35 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,45 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,45 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,56 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 8,66 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,66 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,66 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,76 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,98 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 9,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 9,09 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,09 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,09 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,20 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,31 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,31 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,42 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 9,53 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,53 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,53 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,65 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,76 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,76 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,88 |} |} == Referansar == <references> <ref name="IEC60063">[https://webstore.iec.ch/en/publication/22011 IEC 60063:2015 Preferred number series for resistors and capacitors], IEC, 2015.</ref> </references> == Sjå òg == * [[Fargekodar for elektronikkomponentar]] [[Kategori:Passive elektriske komponentar]] [[Kategori:Standardar]] 9adooxy7tzu16lqscb7vk4z2fp5i2xu 3653977 3653961 2026-05-19T15:57:01Z Sigmundg 835 3653977 wikitext text/x-wiki [[Fil:E12_Series_Ten_Percent_Tolerance.svg|mini|Fig. 1 Avvik frå dei ideelle verdiane i E12-serien. Nestan alle verdiane mellom 1 og 10 ligg innanfor ±10 % av E12-verdiane.]] '''E-serie''' er standardiserte komponentverdiar innan [[elektronikk]], og vert nytta for [[Komponenten motstand|motstandsverdi]], [[kapasitans]]en til [[kondensator]]ar og [[induktans]]en til [[Spole|spolar]]. Reversspenninga til [[Zenerdiode|zenerdiodar]] fylgjer òg som oftast ein E-serie. Standarden er utarbeid av og har [[International Electrotechnical Commission|IEC]] og har nummeret [[IEC60063]]<ref name="IEC60063"/>. Avstanden mellom verdiane er omtrent like stor på ein [[Logaritme|logaritmisk]] skala, som vist i fig. 1. Kvar [[dekade]] er delt inn i trinn på 3, 6, 12, 24, 48, 96 eller 192 verdiar, kalla E3, E6, E12, E24, E48, E96 og E192, med [[Toleranse|toleransar]] på 40 %, 20 %, 10 %, 5 %, 2 %, 1 % og 0,5 %. E192-serien vert òg nytta for toleransane 0,25 % og 0,1 %. Verdiane kjem fram som [[N-te-rot|m-th roota]] av <math>10^n</math>: {{NumBlk|:|<math>V_n = \sqrt[m]{10^n}</math>|{{EquationRef|1}}}} der <math>m</math> er eit av tala (3, 6, 12, 24, 48, 96, 192) og <math>n</math> er eit av tala <math>\{0, 1, ..., m-1\}.</math> <math>V_n</math> vert avrunda til 2 siffer (E3, E6, E12, E24) eller 3 siffer (E48, E96, E192). Tabell 1 syner dei offisielle verdiane. Dei offisielle verdiane i E48- og E96-seriane stemmer med verdiane frå ({{EquationNote|1}}), men dei andre seriane (E3, E6, E12, E24, E192) har ein eller fleire verdiar som ikkje stemmer heilt med desse verdiane. {| class="wikitable centered" style="margin:1em auto;" |+ Tabell 1 E-serie stabdardverdiar | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 1,00 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 1,00 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,00 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,00 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,00 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,00 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,01 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,02 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,02 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,04 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,05 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,05 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,05 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,06 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,07 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,07 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,09 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,10 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,10 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,10 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,11 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,13 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,13 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,14 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,17 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,18 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,18 |- valign="top" | bgcolor="#ffe2ff"| 1,20 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,21 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,21 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,21 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,23 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,24 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,24 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,26 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,27 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,27 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,27 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,29 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,30 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,30 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,32 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,33 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,33 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,33 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,35 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,37 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,37 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,38 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,40 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,40 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,40 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,42 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,43 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,43 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,45 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 1,50 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,50 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,50 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,47 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,47 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,47 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,49 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,50 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,50 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,52 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,54 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,54 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,54 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,56 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,58 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,58 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,60 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,62 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,62 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,62 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,64 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,67 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,69 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,69 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,69 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,72 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,76 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 1,80 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 1,80 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,78 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,78 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,78 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,80 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,82 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,82 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,84 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,89 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,91 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,91 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,93 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 1,96 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 1,96 | bgcolor="#ffe2ff"| 1,96 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 1,98 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,00 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,00 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,03 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,05 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,05 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,05 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,08 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,10 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,10 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,13 |} | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 2,20 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 2,20 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 2,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,18 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,21 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,21 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,23 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,26 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,26 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,26 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,29 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,34 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,40 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,37 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,37 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,37 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,40 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,43 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,43 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,46 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,49 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,52 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,55 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,55 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,58 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 2,70 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 2,70 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,61 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,61 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,61 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,64 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,67 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,67 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,71 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,74 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,77 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,80 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,80 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,84 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,00 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 2,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,91 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 2,94 | bgcolor="#ffe2ff"| 2,94 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 2,98 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,01 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,01 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,01 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,05 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,09 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,09 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,12 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 3,30 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 3,30 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,16 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,16 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,16 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,20 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,24 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,24 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,28 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,32 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,36 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,40 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,40 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,44 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,48 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,48 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,48 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,52 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,57 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,57 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,61 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,65 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,70 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,74 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,74 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,79 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 3,90 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 3,90 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 3,83 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,83 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,83 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,88 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 3,92 | bgcolor="#ffe2ff"| 3,92 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 3,97 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,02 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,02 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,02 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,07 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,12 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,12 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,17 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 4,30 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,22 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,22 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,22 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,27 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,37 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,42 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,42 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,42 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,48 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,53 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,53 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,59 |} | {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! bgcolor="#e2e2e2"| E3 ! bgcolor="#ffe2e2"| E6 ! bgcolor="#ffffe2"| E12 ! bgcolor="#e2ffe2"| E24 ! bgcolor="#e2ffff"| E48 ! bgcolor="#e2e2ff"| E96 ! bgcolor="#ffe2ff"| E192 |- valign="top" | rowspan="64" bgcolor="#e2e2e2"| 4,70 | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 4,70 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 4,70 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 4,70 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,64 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,64 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,64 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,70 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,75 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,75 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,81 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 4,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 4,93 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 4,99 | bgcolor="#ffe2ff"| 4,99 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,05 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 5,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,11 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,11 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,11 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,17 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,23 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,23 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,30 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,36 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,36 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,36 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,42 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,56 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 5,60 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 5,60 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,62 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,62 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,62 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,69 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,76 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,76 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,83 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 5,90 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 5,90 | bgcolor="#ffe2ff"| 5,90 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 5,97 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,04 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,04 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,12 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 6,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,19 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,19 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,19 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,26 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,34 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,34 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,42 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,49 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,49 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,49 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,57 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,65 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,65 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,73 |- valign="top" | rowspan="32" bgcolor="#ffe2e2"| 6,80 | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 6,80 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 6,80 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 6,81 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,81 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,81 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 6,90 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 6,98 | bgcolor="#ffe2ff"| 6,98 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,06 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,15 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,15 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,15 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,23 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,32 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,32 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,41 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 7,50 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,50 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,50 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,50 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,59 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,68 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,68 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,77 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 7,87 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 7,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 7,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 7,96 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,06 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,06 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,16 |- valign="top" | rowspan="16" bgcolor="#ffffe2"| 8,20 | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 8,20 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 8,25 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,25 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,25 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,35 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,45 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,45 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,56 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 8,66 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,66 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,66 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,76 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 8,87 | bgcolor="#ffe2ff"| 8,87 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 8,98 |- valign="top" | rowspan="8" bgcolor="#e2ffe2"| 9,10 | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 9,09 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,09 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,09 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,20 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,31 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,31 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,42 |- valign="top" | rowspan="4" bgcolor="#e2ffff"| 9,53 | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,53 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,53 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,65 |- valign="top" | rowspan="2" bgcolor="#e2e2ff"| 9,76 | bgcolor="#ffe2ff"| 9,76 |- | bgcolor="#ffe2ff"| 9,88 |} |} == Referansar == <references> <ref name="IEC60063">[https://webstore.iec.ch/en/publication/22011 IEC 60063:2015 Preferred number series for resistors and capacitors], IEC, 2015.</ref> </references> == Sjå òg == * [[Fargekodar for elektronikkomponentar]] [[Kategori:Passive elektriske komponentar]] [[Kategori:Standardar]] jihqxaupjt2ez0g2jfsc7mjtey83gbx 0 430418 3653971 2026-05-19T15:50:20Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Fylkesveg 32 i Vest-Agder]] til [[Fylkesveg 498]]: Nytt namn 3653971 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Fylkesveg 498]] a1mzqu9fovckutljr6etd6d8lbl7cnq 0 430419 3653974 2026-05-19T15:53:31Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Fylkesveg 498 i Hedmark]] til [[Fylkesveg 2102]]: Nytt namn 3653974 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Fylkesveg 2102]] idpu7gdhnpjmkwqpx2pqftupdpnpn4y 0 430420 3653980 2026-05-19T16:15:03Z Sigmundg 835 Omdirigerer til [[E-serie]] 3653980 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[E-serie]] sidv97o0ceuyb0e13c0e5q02wh590b7 0 430421 3653984 2026-05-19T17:21:18Z Ryvyly 41584 Ryvyly flytte sida [[Borkmaskin]] til [[Barkemaskin]]: Feilstava tittel 3653984 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Barkemaskin]] 8fe6y318ouj8ebltmxmc0u1hh9navj5 0 430422 3653988 2026-05-19T17:27:00Z Ryvyly 41584 Ryvyly flytte sida [[Borkspade]] til [[Borkespade]] 3653988 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Borkespade]] rdvhxdsw3koi4fvrohna47sw0f2hio5 3653995 3653988 2026-05-19T17:56:05Z Ryvyly 41584 Endra omdirigeringsmål frå [[Borkespade]] til [[Barkespade]] 3653995 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Barkespade]] nic1q1k5hj70eqhk7u4w83kq6qg45b7 3654043 3653995 2026-05-20T03:08:17Z EmausBot 18303 robot: retta dobbel omdirigering → [[Barkespade (reiskap)]] 3654043 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Barkespade (reiskap)]] kos2vqz1wgcpr3h1z38h7ko09rswn0j 3654078 3654043 2026-05-20T08:16:29Z EmausBot 18303 robot: retta dobbel omdirigering → [[Barkespade]] 3654078 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Barkespade]] nic1q1k5hj70eqhk7u4w83kq6qg45b7 0 430423 3653993 2026-05-19T17:39:51Z Ryvyly 41584 Ryvyly flytte sida [[Borkespade]] til [[Barkespade (reiskap)]] 3653993 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Barkespade (reiskap)]] kos2vqz1wgcpr3h1z38h7ko09rswn0j 0 430424 3654011 2026-05-19T18:35:46Z Ryvyly 41584 Ryvyly flytte sida [[Grønspett]] til [[Grønspette]]: Ordet er brukt som hokjønn gjennom heile artikkelen 3654011 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Grønspette]] 5gwkyyc9ogp0gdhtp1vdfyu8faevauy 0 430425 3654045 2026-05-20T06:11:04Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Barkespade (reiskap)]] til [[Barkespade]]: Ikkje nødvendig, og på nnwiki nyttar me ikkje denne typen parentes i titlar. 3654045 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Barkespade]] nic1q1k5hj70eqhk7u4w83kq6qg45b7 0 430426 3654056 2026-05-20T06:57:50Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Hans Johan Sollie''' ({{levde|13. juni|1885|12. februar|1973|Sollie, J}}) var ein norsk bokhandlar og politikar, stortingsmann 1934–36 for partiet [[Høgre]]. Rektorsonen Sollie voks opp i [[Ålesund]] og [[Halden]]. Frå 1903 til 1908 arbeidde han i ulike bokhandlar i hovudstaden. I 1908 flytta han til Horten og opna eigen bokhandel i byen. Sollie var medlem i Horten bystyre frå 1913. Han var ordførar frå 1920 til 1945, bortsett frå dei åra då Noreg var ok…» 3654056 wikitext text/x-wiki '''Hans Johan Sollie''' ({{levde|13. juni|1885|12. februar|1973|Sollie, J}}) var ein norsk bokhandlar og politikar, stortingsmann 1934–36 for partiet [[Høgre]]. Rektorsonen Sollie voks opp i [[Ålesund]] og [[Halden]]. Frå 1903 til 1908 arbeidde han i ulike bokhandlar i hovudstaden. I 1908 flytta han til Horten og opna eigen bokhandel i byen. Sollie var medlem i Horten bystyre frå 1913. Han var ordførar frå 1920 til 1945, bortsett frå dei åra då Noreg var okkupert av [[Nazi-Tyskland]]. Valbolken 1934–36 representerte han [[kjøpstad]]ene i [[Vestfold fylke]] i [[Stortinget]], medlem i Protokollkomiteen. Hausten 1945 var han medlem i Kyrkje- og skulekomiteen då han møtte i Stortinget som varamann for [[Peter Meyer]]. Sollie deltok i mange samanhengar i det lokale organisasjonslivet. 1912–18 leia han handelsforeininga i byen, og var til ulike tider formann Horten Skiklubb og Horten Skøyteklubb. I 1928 var han med i komiteen som førebudde ferjesambandet [[Moss]]–Horten, og 1930-33 var han medlem i tilsynskomiteen for Vestfold-linja. Han var elles styremedlem i avisa Gjengangeren frå 1921 til 1945, i Horten og Omegns Privatbank frå 1939 og i Kommunale Kinematografers Landsforbund på 1930-talet. ==Kjelder== *[https://web.archive.org/web/20120524025503/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=polsys&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12721 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste] *[https://www.nb.no/items/def14e29cf5e1c0fadc550c9e4e0081d?page=1&searchText=%22johan%20sollie%22 Gjengangeren, 14. februar 1973] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945]] 7femgcqpbx0f4sug6pw4q7rcg4wfjqp 3654057 3654056 2026-05-20T06:58:23Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3654057 wikitext text/x-wiki '''Hans Johan Sollie''' ({{levde|13. juni|1885|12. februar|1973|Sollie, J}}) var ein norsk bokhandlar og politikar, stortingsmann 1934–36 for partiet [[Høgre]]. Rektorsonen Sollie voks opp i [[Ålesund]] og [[Halden]]. Frå 1903 til 1908 arbeidde han i ulike bokhandlar i hovudstaden. I 1908 flytta han til Horten og opna eigen bokhandel i byen. Sollie var medlem i Horten bystyre frå 1913. Han var ordførar frå 1920 til 1945, bortsett frå dei åra då Noreg var okkupert av [[Nazi-Tyskland]]. Valbolken 1934–36 representerte han [[kjøpstad]]ene i [[Vestfold fylke]] i [[Stortinget]], medlem i Protokollkomiteen. Hausten 1945 var han medlem i Kyrkje- og skulekomiteen då han møtte i Stortinget som varamann for [[Peter Meyer]]. Sollie deltok i mange samanhengar i det lokale organisasjonslivet. 1912–18 leia han handelsforeininga i byen, og var til ulike tider formann Horten Skiklubb og Horten Skøyteklubb. I 1928 var han med i komiteen som førebudde ferjesambandet [[Moss]]–Horten, og 1930-33 var han medlem i tilsynskomiteen for Vestfold-linja. Han var elles styremedlem i avisa Gjengangeren frå 1921 til 1945, i Horten og Omegns Privatbank frå 1939 og i Kommunale Kinematografers Landsforbund på 1930-talet. ==Kjelder== *[https://web.archive.org/web/20120524025503/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=polsys&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12721 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste] *[https://www.nb.no/items/def14e29cf5e1c0fadc550c9e4e0081d?page=1&searchText=%22johan%20sollie%22 Gjengangeren, 14. februar 1973] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945]] 1vsq4kzxqeo7omzt0yyqyywnxtdwr4v 3654058 3654057 2026-05-20T06:59:03Z Migne 2086 3654058 wikitext text/x-wiki '''Hans Johan Sollie''' ({{levde|13. juni|1885|12. februar|1973|Sollie, J}}) var ein norsk bokhandlar og politikar, stortingsmann 1934–36 for partiet [[Høgre]]. Rektorsonen Sollie voks opp i [[Ålesund]] og [[Halden]]. Frå 1903 til 1908 arbeidde han i ulike bokhandlar i hovudstaden. I 1908 flytta han til Horten og opna eigen bokhandel i byen. Sollie var medlem i Horten bystyre frå 1913. Han var ordførar frå 1920 til 1945, bortsett frå dei åra då Noreg var okkupert av [[Nazi-Tyskland]]. Valbolken 1934–36 representerte han [[kjøpstad]]ene i [[Vestfold fylke]] i [[Stortinget]], medlem i Protokollkomiteen. Hausten 1945 var han medlem i Kyrkje- og skulekomiteen då han møtte i Stortinget som varamann for [[Petter Meyer]]. Sollie deltok i mange samanhengar i det lokale organisasjonslivet. 1912–18 leia han handelsforeininga i byen, og var til ulike tider formann Horten Skiklubb og Horten Skøyteklubb. I 1928 var han med i komiteen som førebudde ferjesambandet [[Moss]]–Horten, og 1930-33 var han medlem i tilsynskomiteen for Vestfold-linja. Han var elles styremedlem i avisa Gjengangeren frå 1921 til 1945, i Horten og Omegns Privatbank frå 1939 og i Kommunale Kinematografers Landsforbund på 1930-talet. ==Kjelder== *[https://web.archive.org/web/20120524025503/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=polsys&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12721 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste] *[https://www.nb.no/items/def14e29cf5e1c0fadc550c9e4e0081d?page=1&searchText=%22johan%20sollie%22 Gjengangeren, 14. februar 1973] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945]] bybil5nsq22q0n9y16g177q1125t39a 3654059 3654058 2026-05-20T06:59:16Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske bokhandlarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3654059 wikitext text/x-wiki '''Hans Johan Sollie''' ({{levde|13. juni|1885|12. februar|1973|Sollie, J}}) var ein norsk bokhandlar og politikar, stortingsmann 1934–36 for partiet [[Høgre]]. Rektorsonen Sollie voks opp i [[Ålesund]] og [[Halden]]. Frå 1903 til 1908 arbeidde han i ulike bokhandlar i hovudstaden. I 1908 flytta han til Horten og opna eigen bokhandel i byen. Sollie var medlem i Horten bystyre frå 1913. Han var ordførar frå 1920 til 1945, bortsett frå dei åra då Noreg var okkupert av [[Nazi-Tyskland]]. Valbolken 1934–36 representerte han [[kjøpstad]]ene i [[Vestfold fylke]] i [[Stortinget]], medlem i Protokollkomiteen. Hausten 1945 var han medlem i Kyrkje- og skulekomiteen då han møtte i Stortinget som varamann for [[Petter Meyer]]. Sollie deltok i mange samanhengar i det lokale organisasjonslivet. 1912–18 leia han handelsforeininga i byen, og var til ulike tider formann Horten Skiklubb og Horten Skøyteklubb. I 1928 var han med i komiteen som førebudde ferjesambandet [[Moss]]–Horten, og 1930-33 var han medlem i tilsynskomiteen for Vestfold-linja. Han var elles styremedlem i avisa Gjengangeren frå 1921 til 1945, i Horten og Omegns Privatbank frå 1939 og i Kommunale Kinematografers Landsforbund på 1930-talet. ==Kjelder== *[https://web.archive.org/web/20120524025503/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=polsys&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12721 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste] *[https://www.nb.no/items/def14e29cf5e1c0fadc550c9e4e0081d?page=1&searchText=%22johan%20sollie%22 Gjengangeren, 14. februar 1973] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945]] [[Kategori:Norske bokhandlarar]] jx5f6ok12m50780e4nj6n83e7c9syyd 3654060 3654059 2026-05-20T06:59:27Z Migne 2086 la til [[Kategori:Folk frå Horten]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3654060 wikitext text/x-wiki '''Hans Johan Sollie''' ({{levde|13. juni|1885|12. februar|1973|Sollie, J}}) var ein norsk bokhandlar og politikar, stortingsmann 1934–36 for partiet [[Høgre]]. Rektorsonen Sollie voks opp i [[Ålesund]] og [[Halden]]. Frå 1903 til 1908 arbeidde han i ulike bokhandlar i hovudstaden. I 1908 flytta han til Horten og opna eigen bokhandel i byen. Sollie var medlem i Horten bystyre frå 1913. Han var ordførar frå 1920 til 1945, bortsett frå dei åra då Noreg var okkupert av [[Nazi-Tyskland]]. Valbolken 1934–36 representerte han [[kjøpstad]]ene i [[Vestfold fylke]] i [[Stortinget]], medlem i Protokollkomiteen. Hausten 1945 var han medlem i Kyrkje- og skulekomiteen då han møtte i Stortinget som varamann for [[Petter Meyer]]. Sollie deltok i mange samanhengar i det lokale organisasjonslivet. 1912–18 leia han handelsforeininga i byen, og var til ulike tider formann Horten Skiklubb og Horten Skøyteklubb. I 1928 var han med i komiteen som førebudde ferjesambandet [[Moss]]–Horten, og 1930-33 var han medlem i tilsynskomiteen for Vestfold-linja. Han var elles styremedlem i avisa Gjengangeren frå 1921 til 1945, i Horten og Omegns Privatbank frå 1939 og i Kommunale Kinematografers Landsforbund på 1930-talet. ==Kjelder== *[https://web.archive.org/web/20120524025503/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=polsys&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12721 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste] *[https://www.nb.no/items/def14e29cf5e1c0fadc550c9e4e0081d?page=1&searchText=%22johan%20sollie%22 Gjengangeren, 14. februar 1973] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945]] [[Kategori:Norske bokhandlarar]] [[Kategori:Folk frå Horten]] aq8yr0lopb910fztcx12gl9as852zty 3654086 3654060 2026-05-20T11:45:11Z Ranveig 39 Malar 3654086 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Hans Johan Sollie''' ({{levde|13. juni|1885|12. februar|1973|Sollie, Johan}}) var ein norsk bokhandlar og politikar, stortingsmann 1934–36 for partiet [[Høgre]]. Rektorsonen Sollie voks opp i [[Ålesund]] og [[Halden]]. Frå 1903 til 1908 arbeidde han i ulike bokhandlar i hovudstaden. I 1908 flytta han til Horten og opna eigen bokhandel i byen. Sollie var medlem i Horten bystyre frå 1913. Han var ordførar frå 1920 til 1945, bortsett frå dei åra då Noreg var okkupert av [[Nazi-Tyskland]]. Valbolken 1934–36 representerte han [[kjøpstad]]ene i [[Vestfold fylke]] i [[Stortinget]], medlem i Protokollkomiteen. Hausten 1945 var han medlem i Kyrkje- og skulekomiteen då han møtte i Stortinget som varamann for [[Petter Meyer]]. Sollie deltok i mange samanhengar i det lokale organisasjonslivet. 1912–18 leia han handelsforeininga i byen, og var til ulike tider formann Horten Skiklubb og Horten Skøyteklubb. I 1928 var han med i komiteen som førebudde ferjesambandet [[Moss]]–Horten, og 1930-33 var han medlem i tilsynskomiteen for Vestfold-linja. Han var elles styremedlem i avisa Gjengangeren frå 1921 til 1945, i Horten og Omegns Privatbank frå 1939 og i Kommunale Kinematografers Landsforbund på 1930-talet. ==Kjelder== *[https://web.archive.org/web/20120524025503/http://www.nsd.uib.no/polsys/index.cfm?urlname=polsys&lan=&MenuItem=N1_1&ChildItem=&State=collapse&UttakNr=33&person=12721 Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste] *[https://www.nb.no/items/def14e29cf5e1c0fadc550c9e4e0081d?page=1&searchText=%22johan%20sollie%22 Gjengangeren, 14. februar 1973] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945]] [[Kategori:Norske bokhandlarar]] [[Kategori:Folk frå Horten]] f86o0r41ftm1n1dpojmjct0pm0ch57d 0 430427 3654065 2026-05-20T07:07:40Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Andreas Jonsson Kaddeland''' ({{levde|7. januar|1858|19. august|1927|Kaddeland}}) var ein gardbrukar og politikar frå [[Holum]] i [[Vest-Agder]]. Han gjekk ut frå Holt seminar i 1877 og tok studenteksamen 1886 ved Aars og Voss skole i hovudstaden. To år seinare avla han 2. eksamen ved universitetet. År 1889 tok han over farsgarden Nedre Kaddeland i Holum og dreiv denne til han døydde. Levde ugift. Kaddeland var medlem i heradsstyret frå 1896 og formannskape…» 3654065 wikitext text/x-wiki '''Andreas Jonsson Kaddeland''' ({{levde|7. januar|1858|19. august|1927|Kaddeland}}) var ein gardbrukar og politikar frå [[Holum]] i [[Vest-Agder]]. Han gjekk ut frå Holt seminar i 1877 og tok studenteksamen 1886 ved Aars og Voss skole i hovudstaden. To år seinare avla han 2. eksamen ved universitetet. År 1889 tok han over farsgarden Nedre Kaddeland i Holum og dreiv denne til han døydde. Levde ugift. Kaddeland var medlem i heradsstyret frå 1896 og formannskapet frå 1898. [[Ordførar]] i Holum 1911-16. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1901. Etter den valde representanten frå Mandalens krins, [[Tore Foss]] døydde, møtte Kaddeland i [[Stortinget]] frå 17. mars 1913 og ut 1915-sesjonen. Han var då medlem i Vegkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1913-1915]] 6pwfa3iw9y7uro72kaz9iyw3irufqtf 3654067 3654065 2026-05-20T07:08:49Z Migne 2086 3654067 wikitext text/x-wiki '''Andreas Jonsson Kaddeland''' ({{levde|7. januar|1858|19. august|1927|Kaddeland}}) var ein gardbrukar og politikar frå [[Holum]] i [[Vest-Agder]]. Han gjekk ut frå Holt seminar i 1877 og tok studenteksamen 1886 ved Aars og Voss skole i hovudstaden. To år seinare avla han 2. eksamen ved universitetet. År 1889 tok han over farsgarden Nedre Kaddeland i Holum og dreiv denne til han døydde. Levde ugift. Kaddeland var medlem i heradsstyret frå 1896 og formannskapet frå 1898. [[Ordførar]] i Holum 1911-16. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1901. Etter den valde representanten frå Mandalens krins, [[Thore Foss]] døydde, møtte Kaddeland i [[Stortinget]] frå 17. mars 1913 og ut 1915-sesjonen. Han var då medlem i Vegkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1913-1915]] 2rbbtixtq6eso98faprcud9jflb73k8 3654068 3654067 2026-05-20T07:09:00Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske gardbrukarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3654068 wikitext text/x-wiki '''Andreas Jonsson Kaddeland''' ({{levde|7. januar|1858|19. august|1927|Kaddeland}}) var ein gardbrukar og politikar frå [[Holum]] i [[Vest-Agder]]. Han gjekk ut frå Holt seminar i 1877 og tok studenteksamen 1886 ved Aars og Voss skole i hovudstaden. To år seinare avla han 2. eksamen ved universitetet. År 1889 tok han over farsgarden Nedre Kaddeland i Holum og dreiv denne til han døydde. Levde ugift. Kaddeland var medlem i heradsstyret frå 1896 og formannskapet frå 1898. [[Ordførar]] i Holum 1911-16. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1901. Etter den valde representanten frå Mandalens krins, [[Thore Foss]] døydde, møtte Kaddeland i [[Stortinget]] frå 17. mars 1913 og ut 1915-sesjonen. Han var då medlem i Vegkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1913-1915]] [[Kategori:Norske gardbrukarar]] 66lvz9zmd7l9ttmvrzcb43hwwgd6oef 3654069 3654068 2026-05-20T07:09:12Z Migne 2086 la til [[Kategori:Folk frå Mandal]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3654069 wikitext text/x-wiki '''Andreas Jonsson Kaddeland''' ({{levde|7. januar|1858|19. august|1927|Kaddeland}}) var ein gardbrukar og politikar frå [[Holum]] i [[Vest-Agder]]. Han gjekk ut frå Holt seminar i 1877 og tok studenteksamen 1886 ved Aars og Voss skole i hovudstaden. To år seinare avla han 2. eksamen ved universitetet. År 1889 tok han over farsgarden Nedre Kaddeland i Holum og dreiv denne til han døydde. Levde ugift. Kaddeland var medlem i heradsstyret frå 1896 og formannskapet frå 1898. [[Ordførar]] i Holum 1911-16. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1901. Etter den valde representanten frå Mandalens krins, [[Thore Foss]] døydde, møtte Kaddeland i [[Stortinget]] frå 17. mars 1913 og ut 1915-sesjonen. Han var då medlem i Vegkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1913-1915]] [[Kategori:Norske gardbrukarar]] [[Kategori:Folk frå Mandal]] bozt68hhh3qejbzj4xpen1jdcijvh1y 3654085 3654069 2026-05-20T11:44:20Z Ranveig 39 Malar 3654085 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Andreas Jonsson Kaddeland''' ({{levde|7. januar|1858|19. august|1927|Kaddeland, Andreas}}) var ein norsk gardbrukar og politikar frå [[Holum]] i [[Vest-Agder]]. Han gjekk ut frå Holt seminar i 1877 og tok studenteksamen 1886 ved Aars og Voss skole i hovudstaden. To år seinare avla han 2. eksamen ved universitetet. År 1889 tok han over farsgarden Nedre Kaddeland i Holum og dreiv denne til han døydde. Levde ugift. Kaddeland var medlem i heradsstyret frå 1896 og formannskapet frå 1898. [[Ordførar]] i Holum 1911-16. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1901. Etter den valde representanten frå Mandalens krins, [[Thore Foss]] døydde, møtte Kaddeland i [[Stortinget]] frå 17. mars 1913 og ut 1915-sesjonen. Han var då medlem i Vegkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1913-1915]] [[Kategori:Norske gardbrukarar]] [[Kategori:Folk frå Mandal]] tn7z5c7y6e6cy61cmr3mqfc38sae5tv 0 430428 3654070 2026-05-20T07:16:31Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Martin Løken''' ({{levde|26. juni|1863|22. april|1942|Løken, M}}) var ein norsk gardbrukar og politikar frå [[Ullensaker]] i [[Akershus fylke]]. Han tok i 1891 over farsgarden Løken og dreiv denne. Frå 1896 var han medlem i heradsstyret, [[ordførar]] 1902–08. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1907 og skulestyreformann 1910–11, samt fleire andre kommunale og «medborgerlige hverv». Løken møtte som varamann frå Mellem [[Romerike]] krins i …» 3654070 wikitext text/x-wiki '''Martin Løken''' ({{levde|26. juni|1863|22. april|1942|Løken, M}}) var ein norsk gardbrukar og politikar frå [[Ullensaker]] i [[Akershus fylke]]. Han tok i 1891 over farsgarden Løken og dreiv denne. Frå 1896 var han medlem i heradsstyret, [[ordførar]] 1902–08. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1907 og skulestyreformann 1910–11, samt fleire andre kommunale og «medborgerlige hverv». Løken møtte som varamann frå Mellem [[Romerike]] krins i [[Stortinget]] i 1908 frå 20. mars og heile 1909-sesjonen. Her var han med i Budsjettkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/53feeb7e712a443ed9281d1e58ac7716?page=3&searchText=%22martin%20l%C3%B8ken%22 Nationen, 23. april 1942] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1907-1909]] nthljxx3a6k3efdjka0b67lgvtjpfak 3654071 3654070 2026-05-20T07:16:42Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske gardbrukarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3654071 wikitext text/x-wiki '''Martin Løken''' ({{levde|26. juni|1863|22. april|1942|Løken, M}}) var ein norsk gardbrukar og politikar frå [[Ullensaker]] i [[Akershus fylke]]. Han tok i 1891 over farsgarden Løken og dreiv denne. Frå 1896 var han medlem i heradsstyret, [[ordførar]] 1902–08. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1907 og skulestyreformann 1910–11, samt fleire andre kommunale og «medborgerlige hverv». Løken møtte som varamann frå Mellem [[Romerike]] krins i [[Stortinget]] i 1908 frå 20. mars og heile 1909-sesjonen. Her var han med i Budsjettkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/53feeb7e712a443ed9281d1e58ac7716?page=3&searchText=%22martin%20l%C3%B8ken%22 Nationen, 23. april 1942] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1907-1909]] [[Kategori:Norske gardbrukarar]] i3gzdxv05gkw0cr1hfohpjzfpgqk3nm 3654072 3654071 2026-05-20T07:16:56Z Migne 2086 la til [[Kategori:Folk frå Ullensaker]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3654072 wikitext text/x-wiki '''Martin Løken''' ({{levde|26. juni|1863|22. april|1942|Løken, M}}) var ein norsk gardbrukar og politikar frå [[Ullensaker]] i [[Akershus fylke]]. Han tok i 1891 over farsgarden Løken og dreiv denne. Frå 1896 var han medlem i heradsstyret, [[ordførar]] 1902–08. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1907 og skulestyreformann 1910–11, samt fleire andre kommunale og «medborgerlige hverv». Løken møtte som varamann frå Mellem [[Romerike]] krins i [[Stortinget]] i 1908 frå 20. mars og heile 1909-sesjonen. Her var han med i Budsjettkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/53feeb7e712a443ed9281d1e58ac7716?page=3&searchText=%22martin%20l%C3%B8ken%22 Nationen, 23. april 1942] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1907-1909]] [[Kategori:Norske gardbrukarar]] [[Kategori:Folk frå Ullensaker]] nwzv58q2jne3b1zlbpyk2xnbt8byygd 3654084 3654072 2026-05-20T11:43:20Z Ranveig 39 Malar 3654084 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Martin Løken''' ({{levde|26. juni|1863|22. april|1942|Løken, Martin}}) var ein norsk gardbrukar og politikar frå [[Ullensaker]] i [[Akershus fylke]]. Han tok i 1891 over farsgarden Løken og dreiv denne. Frå 1896 var han medlem i heradsstyret, [[ordførar]] 1902–08. Elles [[Forliksråd|forlikskommissær]] frå 1907 og skulestyreformann 1910–11, samt fleire andre kommunale og «medborgerlige hverv». Løken møtte som varamann frå Mellem [[Romerike]] krins i [[Stortinget]] i 1908 frå 20. mars og heile 1909-sesjonen. Her var han med i Budsjettkomiteen. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. *[https://www.nb.no/items/53feeb7e712a443ed9281d1e58ac7716?page=3&searchText=%22martin%20l%C3%B8ken%22 Nationen, 23. april 1942] {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1907-1909]] [[Kategori:Norske gardbrukarar]] [[Kategori:Folk frå Ullensaker]] 30ktnfpacibeg0x24yqnshw9mk65eh2 0 430429 3654073 2026-05-20T07:29:59Z Migne 2086 Oppretta sida med «'''Hans Eriksen Bjønness''' ({{levde|14. juli|1855|3. februar|1936|Bjønness}}) var ein skipsførar frå [[Nøtterøy]] i [[Vestfold]]. Bjønness førte skip i over tre tiår. Perioden 1895-97 var han 3. representant frå [[Vestfold|Jarlsberg og Larviks amt]] i [[Stortinget]]. Han var då medlem i Militærkomiteen. Etter han gjekk i land var han forretningsførar for ei trygdekasse. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 181…» 3654073 wikitext text/x-wiki '''Hans Eriksen Bjønness''' ({{levde|14. juli|1855|3. februar|1936|Bjønness}}) var ein skipsførar frå [[Nøtterøy]] i [[Vestfold]]. Bjønness førte skip i over tre tiår. Perioden 1895-97 var han 3. representant frå [[Vestfold|Jarlsberg og Larviks amt]] i [[Stortinget]]. Han var då medlem i Militærkomiteen. Etter han gjekk i land var han forretningsførar for ei trygdekasse. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] qgy2gb905mi3b1eh1h9tnb72xydlukd 3654074 3654073 2026-05-20T07:30:17Z Migne 2086 la til [[Kategori:Norske skipsførarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3654074 wikitext text/x-wiki '''Hans Eriksen Bjønness''' ({{levde|14. juli|1855|3. februar|1936|Bjønness}}) var ein skipsførar frå [[Nøtterøy]] i [[Vestfold]]. Bjønness førte skip i over tre tiår. Perioden 1895-97 var han 3. representant frå [[Vestfold|Jarlsberg og Larviks amt]] i [[Stortinget]]. Han var då medlem i Militærkomiteen. Etter han gjekk i land var han forretningsførar for ei trygdekasse. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Norske skipsførarar]] kcw9iuyw0ugc7lmyk9lkvxyjc69h7c2 3654075 3654074 2026-05-20T07:32:15Z Migne 2086 la til [[Kategori:Folk frå Nøtterøy]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3654075 wikitext text/x-wiki '''Hans Eriksen Bjønness''' ({{levde|14. juli|1855|3. februar|1936|Bjønness}}) var ein skipsførar frå [[Nøtterøy]] i [[Vestfold]]. Bjønness førte skip i over tre tiår. Perioden 1895-97 var han 3. representant frå [[Vestfold|Jarlsberg og Larviks amt]] i [[Stortinget]]. Han var då medlem i Militærkomiteen. Etter han gjekk i land var han forretningsførar for ei trygdekasse. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Norske skipsførarar]] [[Kategori:Folk frå Nøtterøy]] k1jps7t0b8244nt0b3n6bifgb26ddzx 3654087 3654075 2026-05-20T11:48:14Z Ranveig 39 Malar 3654087 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar}} '''Hans Eriksen Bjønness''' ({{levde|14. juli|1855|3. februar|1936|Bjønness, Hans}}) var ein norsk skipsførar frå [[Nøtterøy]] i [[Vestfold]]. Bjønness førte skip i over tre tiår. Perioden 1895-97 var han 3. representant frå [[Vestfold|Jarlsberg og Larviks amt]] i [[Stortinget]]. Han var då medlem i Militærkomiteen. Etter han gjekk i land var han forretningsførar for ei trygdekasse. ==Kjelder== *[[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914. {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1895-1897]] [[Kategori:Norske skipsførarar]] [[Kategori:Folk frå Nøtterøy]] 9cdclxk6zn9mxka0x58oebt3kcybs0u