Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.13 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon Undertekstar Undertekstdiskusjon Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 2568 3664371 3640542 2026-08-03T13:45:21Z Ranveig 39 {{Offisiell nettstad}} 3664371 wikitext text/x-wiki {{Infoboks parti}} '''Kristillisdemokraattiset Nuoret ry.''' ([[svensk]] '''Kristdemokratiska Unga rf.''') er [[ungdomsfylking]]a åt det [[finland|finske]] [[politiske parti]]et [[Kristillisdemokraatit]] (Kristeleg-demokratane). == Bakgrunnsstoff == * {{Offisiell nettstad}} {{samfunnsspire}} [[Kategori:Finske politiske parti]] [[Kategori:Politiske ungdomsfylkingar]] 43tfcj1is9nvtt6v9nraxy51k0vmggk 0 8298 3664376 3653108 2026-08-03T17:19:46Z HerVal7752 105842 Landboks + kjelder 3664376 wikitext text/x-wiki {{landboks |namn = Kongeriket Marokko |andre namn = {{ikkjekursiv|{{lang|ar|المملكة المغربية}} }}<br /><small>Al Mamlaka al-Maghrebiya</small><br />{{ikkjekursiv|{{lang|ber|ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ}} }}<br /><small>Tageldit n Lmeɣrib</small> |adjektiv = marokkansk |riksvåpen = Coat of arms of Morocco.svg |flagg = Flag of Morocco.svg |motto = {{ikkjekursiv|الله، الوطن، الملك}} ('Gud, land og konge') |nasjonaldag = 30. juli |nasjonalsong = [[Hymne Chérifien]] |kart = Morocco (orthographic projection, WS claimed).svg |karttekst = {{legend|darkgreen|Uomstridd territorium av Marokko}}{{legend|limegreen|[[Vest-Sahara]], eit territorium som Marokko gjer krav på og delvis okkuperer}} |hovudstad = Rabat |største by = Casablanca |språk = [[arabisk]], [[berbisk]] |styresett = [[Parlamentarisk]] [[konstitusjonelt monarki]]<ref>{{Kjelde www|url=https://lex.dk/Marokko|tittel=Marokko|forfattar=Haugbølle, Rikke Hostrup|språk=da|utgjevar=Lex på lex.dk|vitja=2026-08-03}}</ref> |statsoverhovudtype = [[Konge]] |statsoverhovud = [[Mohammed VI av Marokko|Mohammed VI]] |statsminister = Aziz Akhannouch |grunnlagdtype = Sjølvstende |grunnlagd = &nbsp; |grunnlagd1type = frå [[Frankrike]] |grunnlagd1 = [[2. mars]] [[1956]] |grunnlagd2type = frå [[Spania]] |grunnlagd2 = [[17. april]] [[1956]] |vassareal = 0&nbsp;% |valuta = [[Marokkansk dirham]] |tidssone = [[UTC]] +0 |tidssone_sommartid = [[UTC]] +1 |retningsnummer = +212 |domene = .ma }} '''Marokko''', offisielt '''Kongeriket Marokko''',{{mrk|{{språk-ar|المملكة المغربية|Al Mamlaka al-Maghrebiya}}, [[tamazight]] {{lang|ber|ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ}}, romanisert ''Tageldit n Lmeɣrib''}} er eit [[Nord-Afrika|nordafrikansk]] [[kongedøme]].<ref>{{Kjelde www|url=https://www.britannica.com/place/Morocco|tittel=Morocco|språk=en|utgjevar=Britannica|vitja=2026-08-03}}</ref> Det har kyst mot [[Atlanterhavet]], [[Gibraltarsundet]] og [[Middelhavet]], og grensar til [[Algerie]] i aust, [[Vest-Sahara]] i sør, og [[Spania]] i nord gjennom fleire små [[eksklave|eksklavar]]. Marokko har annektert størstedelen av [[Vest-Sahara]] sidan 1975, og administrerer området, sjølv om dette ikkje er internasjonalt godkjend. [[Fil:Morocco-CIA_WFB_Map.png|mini|venstre|Kart over Marokko utan det omstridde Vest-Sahara.]] == Namn == Det arabiske namnet på landet tyder 'det [[vest]]lege kongedømet', og blir ofte forkorta til ''Al Maghrib'', 'Vesten'. Namnet Marokko, som blir brukt på dei fleste andre språk, er avleia av namnet på den tidlegare hovudstaden [[Marrakech]]. Det fullstendige [[arabisk]]e namnet på landet betyr ‘det vestlege kongedømmet’. Al-Maghrib (المغرب, som betyr ‘vesten’) er vanleg å bruka omlandet. I historiske referansar pleidde historikarar å referera til Marokko som ''al-Maghrib al-’Aqṣā'' (المغرب الاقصى, ‘lengst i vest’) for å skilja landet frå den historiske regionen kalla [[Maghreb]]. Namnet «Marokko» stammar i mange andre språk frå namnet til den tidlegare hovudstaden, [[Marrakech]] (مراكش – ''darija'': Mærræksh, klassisk Murrākush, [[Berbiske språk|tamazight og tasjelhit]] Murakush), avleidd frå eldre berbisk «Amur n Akush», som betyr ‘Guds land’. == Geografi == [[Fil:Satellite image of Morocco in January 2002.jpg|mini|venstre|Satellittbilete av Marokko frå 2002]] Marokko grensar til [[Algerie]] i aust og søraust, men grensa mellom dei to landa har vore stengd sidan [[1994]]. Det grensar til [[Spania]] ved dei fire spanske [[Enklave og eksklave|eksklavane]] på den afrikanske middelhavskysten: [[Ceuta]], [[Melilla]], [[Peñón de Vélez de la Gomera]] og [[Peñón de Alhucemas]], i tillegg til fleire øyar, inkludert [[Perejiløya|Perejil]] og [[Islas Chafarinas|Chafarinas]]. Utanfor [[Atlanterhavet|Atlanterhavskysten]] tilhøyrer [[Kanariøyane]] Spania, medan [[Madeira]] i nord er [[Portugal|portugisisk]]. I nord grensar Marokko til og kontrollerer delar av [[Gibraltarsundet]], noko som gir landet makt over vatnveia inn og ut av [[Middelhavet]]. [[Riffjella]] dominerer regionen som grensar til Middelhavet frå nordvest til nordaust og [[Atlasfjella]] går som ein ryggrad frå sørvest til nordaust. Det meste av folkesetnaden bur nord for desse fjella, medan ørkenen ligg sør for dei. Det meste av den søraustlege delen av landet er del av [[Sahara]]-ørkenen og er dermed tynt folkesett og ikkje produktiv økonomisk sett. I sør ligg [[Vest-Sahara]], ein tidlegare spansk koloni som blei okkupert av Marokko i 1975. Marokko hevdar at Vest-Sahara er del av territoriet sitt og refererer til det som dei sørlege provinsane. Dette er likevel ikkje anerkjent av FN, og Vest-Sahara er eit omstridt territorium. Marokko omfattar mange ulike naturmiljø. Landet dannar ein geologisk overgangssone mellom slettelandet i Afrika og det alpine fjellsystemet. Mesteparten av den søraustlege delen av landet ligg i [[Sahara]] og er goldt og har få innbyggjarar. [[Fjell]] dekker store delar av Marokko. Dei sentrale delane av massiva består av krystallinske [[grunnfjell]]sbergartar, medan dei yngre [[orogenese|foldingsbergartane]] mest er frå [[juratida|jura]] og [[krittida|krit]], til dels med [[basalt]]dekke mellom laga. I senkingane ligg [[tertiær]]e og [[kvartær]]e [[avleiring]]ar, mellom anna [[fosfatleire]]. Fjellkjeda [[Midtre Atlas]] (Moyen Atlas), flankert av elva [[Oum er-Rebia]] som renn mot [[Atlanterhavet]], og av [[Moulouya]] som renn mot [[Middelhavet]], hevar seg til over 3000 moh. I sørvest glir ho saman med [[Høge Atlas]] (Haut Atlas), som i [[Jabal Toubkal]] når 4165 moh, det høgaste fjellet i Marokko. Sør for desse fjella, avbrote av ein senkingssone, ligg [[Antiatlasfjella]]. Fjella når ca. 2500 moh, men liknar meir på eit platåland enn ei fjellkjede. Sørskråningene er golde og strekkjer seg ut mot den ofte tørrlagde elva [[Oued Drâa]]. I nord går dei ca. 2000 m høge Riffjella i ein boge av høge fjellryggar og breie dalar parallelt med den bratte kysten, frå Tanger i vest nesten til Melilla i aust. Fjella fell sørover mot den trekantede [[Sebousletta]] som dannar eit [[alluvial]]t lågland. Det lågaste punktet i landet er [[Sebkha Tah]] (55&nbsp;muh.). Fjella i nord er [[geologi]]sk ustabile slik at [[jordskjelv]] kan skje. Både [[Riffjella]] i nord og [[Atlasfjella]] midt i landet er hovudsakleg folkesette av [[berbarar]]. Det vestlege Marokko, som strekkjer seg frå Mellom- og Høge Atlas til Atlanterhavet, består for det meste av eit 400–700 m høgt platå ([[Marokkanske Meseta]]) gjennomskore av elvedaler. Langs Atlanterhavet ligg ei smal kystslette, som er breiast sør for Casablanca. Større miljøproblem er mangel på [[ferskvatn]], [[erosjon]] på grunn av minkande vegetasjon, og [[olje]]ureiningar i havet. Hovudstaden i landet er [[Rabat]], medan [[Casablanca]] er største byen. Andre viktige byar er [[Agadir]], [[Essaouira]], [[Byen Fez|Fez]], [[Marrakech]], [[Meknès]], [[Oujda]], [[Ouarzazat]], [[Safi]], [[Salé]], [[Tanger]], [[Tétouan]], [[Tiznit]] og [[Tan-Tan]]. === Tissint-meteorittane === I juli 2011 vart [[Tissint]] råka av eit [[meteoritt]]-regn med steinar på opptil ein kilo. === Klima === Den nordlege kysten har [[middelhavsklima]] med solrike og varme somrar, og kjølige og fuktige vintrar. Mykje det same klimaet har ein innover i landet til foten av [[Atlasfjella]], og langs kysten av [[Atlanterhavet]]. Atlanterhavskysten er faktisk enno meir temperert med mildare vintrar og mindre nedbør, og litt kjøligare somrar når [[tåke|havtåke]] sig inn mot land. På den andre sida av Atlasfjella ligg derimot [[Sahara]] som er tørr og svært varm. Kystområda av Marokko har ein normal maksimumstemperatur på 26&nbsp;°C i juli, men når ein sørleg og støvete [[vind]], kalla ''chergui'', strøymer over fjella frå Sahara kan temperaturen kome opp mot 45&nbsp;°C. Dei høgare områda av Atlasfjella kan derimot ha vinterlege forhold med [[snø]] og kraftig vind. == Historie == [[Fil:Statue_de_Okba_ibn_Nafi_al_Fihri_en_Algérie.jpg|mini|Statue av Okba ibn Nafi i Algerie.]] Området til dagens Marokko har vore folkesett sidan [[yngre steinalder]]. [[Capsien]]kulturen utvikla seg i området rundt 8000 f.Kr., då Marokko var mykje meir fruktbart enn no. Den eldste folkegruppa i området ein kjenner til er [[berbarar]]. Mange teoretikarar meiner [[Berbiske språk|berbarspråka]] truleg kom til på omtrent same tid som jordbruket og blei overtekne av den eksisterande befolkninga i lag med innvandrarane som tok det med seg. Moderne genetiske analysar har stadfesta at ulike befolkningar har bidrege til dagens befolkning, inkludert berbarar, [[arabarar]], [[Fønikia|fønikarar]], [[Sefardar|sefardiske jødar]] og [[Afrika sør for Sahara|subsahariske afrikanarar]]. [[Berbarar|Berbarane]] (''amazigh'') er også kjende av den regionale etniske identiteten deira som [[chleuh]]. I den klassiske perioden var Marokko kjent som Mauretania, sjølv om dette ikkje må forvekslast med dagens ''[[Mauritania]]''. Nord-Afrika og Marokko blei sakte trekt inn i den vidare oppovergåande middelhavsverda gjennom fønikiske handelskoloniar og busetjingar i den seine klassiske perioden. Sjøreisande [[fønikarar]] busette seg ved kysten før [[Romarriket|romarane]] tok kontroll over området som ''Mauretania Tingitana''. Tilkomsten til fønikarane markerte byrjinga på eit langt engasjement i Middelhavet, og etterkvart blei denne strategiske regionen del av Romarriket som [[Mauretania Tingitana]]. På 400-talet, då [[Roma i antikken|Romarriket]] var i ferd med å gå i oppløysing, fall regionen til [[Vandalar|vandalane]], [[Vestgotarar|vestgotarane]] og [[Austromarriket|bysantinske grekarar]] i rask rekkjefølgje. I løpet av denne tida heldt høgfjella i det meste av dagens Marokko fram med å vera uavhengige og blei verande i hendene til dei berbiske innbyggjarane sine. På [[600-talet]] blei landet erobra av [[muslim]]ske [[arabarar]] som har prega kulturen sidan. I 670 erobra [[Okba ibn Nafi]] den nordafrikanske kyststripa på vegner av det [[Omajadekalifatet|omajadiske]] [[Kalif|kalifatet]] i [[Damaskus]]. Dei fleste berbarane konverterte til [[islam]] og danna statar som [[kongedømmet Nekor]]. Landet braut snart med kontrollen til dei fjerne [[Abbasidekalifatet|abbaside]]-kalifane under [[Idris ibn Abdallah]], som grunnla Idrisid-dynastiet. Marokko blei eit senter for læring og ein stor regional maktfaktor. [[Fil:Map_Almoravid_empire-es.svg|venstre|mini|Marokko under almoravidane.]] Marokko braut laus frå kalifatet i [[Bagdad]] under [[Idris ibn Salih]] som grunnla [[idrisid]]edynastiet. Landet blei ei stormakt og eit kulturelt senter, men blei etter kvart svekka av indre splid, samstundes som europeiske makter og [[Det osmanske riket]] trua utanfrå. Marokko nådde høgda si under ein serie dynasti av berbisk opphav som erstatta dei arabiske idrisidane. Fyrst [[Almoravidane|almoravidene]] og så [[Almohadene|almohadane]] styrte frå Marokko nesten heile det nordvestlege Afrika i tillegg til store delar av det islamske [[Pyrenéhalvøya|Iberia]], eller [[Andalucía]]. Mindre statar i regionen, som [[Berghouata]] og [[Banu Isam]], blei erobra. Imperiet braut saman etter ei lang rekkje borgarkrigar. [[Alaouite-dynastiet]] fekk til slutt kontroll. Marokko stod overfor [[Spania|spansk]] og [[Det osmanske riket|ottomansk]] aggresjon. Alaouitane lukkast i å stabilisera posisjonen sin, og medan kongedømmet var mindre enn dei føregåande i regionen, blei det verande ganske velståande. I 1684 annekterte det [[Tanger]]. Marokko var den fyrste nasjonen som anerkjende det nyleg danna [[USA]] som ein sjølvstendig stat i 1777. [[Den marokkansk-amerikanske vennskapstraktaten]] står framleis som den eldste ubrotne vennskapstrakten til USA. Han blei signert av [[John Adams]] og [[Thomas Jefferson]] og har blitt vidareført utan avbrot sidan 1783. Den amerikanske delegasjonen (konsulatet) i Tanger er den første eigedomen den amerikanske regjeringa har eigd utanfor sitt eige land. Bygningen husar no [[Tangier American Legation Museum]]. Vellukka [[Portugal|portugisisk]] forsøk på å kontrollera [[Atlanterhavet|Atlanterhavskysten]] på 1400-talet hadde ikkje særleg innverknad på det middelhavsorienterte hjartet av Marokko. Etter [[Napoleonskrigane]] blei [[Egypt]] og det nordafrikanske Maghreb i aukande grad uregjerlege frå [[Konstantinopel]]. Området blei òg ein gøymestad for [[Sjørøveri|piratar]] under lokale [[Bey|beyar]], og etterkvart som [[Europa]] blei industrialisert blei det i aukande grad sett på som eit verdifullt område for kolonisering. Maghreb hadde vist større velstand enn den ukjente delen av Afrika, og hadde ein strategisk viktig posisjon som hadde innverknad på utgangen av Middelhavet. For fyrste gong blei Marokko ein stat av interesse for dei europeiske maktene. [[Frankrike]] viste sterk interesse for Marokko så tidleg som i 1830. [[Storbritannia|Britisk]] anerkjenning i 1904 av Frankrike sin innverknadssfære i Marokko framprovoserte ein [[Tyskland|tysk]] reaksjon. [[Den fyrste marokkokrisa|Krisa i juni]] 1905 blei løyst ved [[Algeciras-konferansen]] i Spania i 1906, som formaliserte Frankrike si «spesielle stilling» og delte Marokko politisk til Frankrike og Spania. Landet blei frivillig eit [[protektorat]] i [[1912]] då sultan [[Abdelhafid av Marokko|Abdelhafid]] gav [[Frankrike]] overherredøme over riket, samstundes som [[Spania]] fekk herredømet over [[Tanger]]. Etter lang tids kamp fekk landet sjølvstende i [[1956]], og Tanger blei igjen innlemma i riket. Ei [[Agadirkrise|andre marokkansk krise]] framprovosert av [[Berlin]] auka spenninga mellom dei europeiske stormaktene. [[Fez-traktaten]] (underskriven 30. mars 1912) gjorde Marokko til eit fransk [[protektorat]]. I den same avtalen overtok Spania rolla som vernar av dei nordlege og sørlege [[Sahara|sahariske]] sonene den 27. november same året. Mange marokkanske soldatar ([[Goumiere|goumiar]]) som tente i [[Den franske hær|den franske hæren]] hjelpte europeiske og amerikanske troppar både i [[Den fyrste verdskrigen|fyrste]] og [[andre verdskrigen]]. Nasjonale politiske parti som oppstod i fotspora til det franske protektoratet, baserte argumenta sine for marokkansk sjølvstande på erklæringar frå andre verdskrigen som [[Atlanterhavserklæringa]], ei felles amerikansk-britisk fråsegn som fremja blant anna folk sin rett til å velja styreforma dei skulle leva under. Manifestet til Istiqlal-partiet (sjølvstendepartiet) i 1944 var eit av dei tidlegaste offentlege krava om sjølvstende. Partiet stod seinare for det meste av leiarskapen av den etterfølgjande nasjonalistrørsla. Frankrike sende [[Muhammed V av Marokko|sultan Muhammed V]] i [[eksil]] til [[Madagaskar]] i 1953. Han blei følgd opp av den upopulære [[Muhammed Ben Aarafa]]. Styret hans blei oppfatta som illegitimt og utløyste aktiv opposisjon mot det franske protektoratet i heile landet. Det mest betydelege skjedde i [[Oujda]] der marokkanarar angreip franske og andre europeiske bebuarar i gatene. Operasjonar av den nyleg oppretta Armée de Libération blei sett i gang den 1. oktober 1955. L'Armée de Libération blei oppretta av Comité de Libération du Maghreb Arabe i [[Kairo]] til å vera ei motstandsrørsle mot okkupasjonen på same måte som den nasjonale frigjeringsfronten i Algerie. Målet hennar var å returnera kong Muhammed V, men òg å frigjera Algerie og [[Tunisia]]. Frankrike lét Muhammed V venda tilbake i 1955, og forhandlingane som førte til marokkansk sjølvstende byrja året etter. Alle desse hendingane hjelpte til med å auka graden av [[solidaritet]] mellom folket og den nyleg tilbakevende kongen. Av denne grunnen blei revolusjonen kalla «la révolution du Roi et du Peuple» (‘revolusjonen til kongens og folket’) og blir feira kvar 20. august. Marokko fekk politisk [[sjølvstende]] frå Frankrike 2. mars 1956, og Frankrike gav formelt opp protektoratet sitt i Marokko 7. april same året. Gjennom avtalar med Spania i 1956 og 1958 blei marokkansk kontroll over nokre spanskstyrte område gjenoppretta, sjølv om forsøk på å gjera krav på andre spanske koloniale område gjennom [[Invasjonen av spansk Sahara i 1957|militære operasjonar]] var mindre vellykka. Den internasjonaliserte byen [[Tanger]] vart reintegrert med signeringa av [[Tanger-protokollen]] 29. oktober 1956. [[Hassan II av Marokko|Hassan II]] blei konge av Marokko 3. mars 1961. Styret hans var prega av politisk uro, og det hensynslause svaret frå styresmakta gav tida kallenamnet «blyåra». Den spanske [[Enklave og eksklave|enkklaven]] [[Ifni]] i sør blei del av det nye Marokko i 1969. Marokko annekterte store delar av den dåverande spanske kolonien [[Vest-Sahara]] i [[1975]] og [[1979]]. Okkupasjonen er folkerettsleg kontroversiell, og det finst inga endeleg løysing på statusen til territoriet. Eksperimentelle politiske reformer i 1990-åra resulterte i etableringa av ei tokammers nasjonalforsamling i 1997. Marokko blei gjeve status som ''major non-NATO ally'' i juni 2004, og signerte [[Frihandelsavtale|frihandelsavtalar]] med USA og [[Den europeiske unionen|EU]]. Den største byen i Marokko, [[Casablanca]], blei utsett for [[Casablanca-åtaka|terrorangrep]] i 2003. Angrepa var retta mot vestlege og jødiske mål og førte til 33 omkomne og meir enn 100 skadde, hovudsakleg marokkanarar. I desember 2020 underteikna Marokko som det fjerde arabiske landet ein [[Abraham-avtalane|normaliseringsavtale]] med [[Israel]].<ref>[http://www.upf.edu/cexs/recerca/bioevo/2000BioEvo/BE2000-Bosch-STRs-EJHG.pdf Universitat Pompeu Fabra] {{Wayback|url=http://www.upf.edu/cexs/recerca/bioevo/2000BioEvo/BE2000-Bosch-STRs-EJHG.pdf|date=20080819201117}} (død lenke)</ref> == Folkesetnad == [[Fil:Morocco_-_Linguistic_map.png|høgre|mini|Etnolingvistiske grupper i Marokko]] Marokko er det fjerde mest folkerike arabiske landet etter [[Egypt]], [[Sudan]] og [[Algerie]]. Dei fleste innbyggjarane bur vest for Atlasfjella, ei fjellrekke som isolerer landet frå [[Sahara]]. [[Casablanca]] er handels- og industrisenteret og den viktigaste hamna i landet. [[Rabat]] er setet til styresmakta, [[Tanger]] er inngangen til Marokko frå Spania og er òg ei betydeleg hamn, [[Byen Fez|Fez]] er det kulturelle og religiøse senteret og det hovudsakleg «berbiske» Marrakech er eit betydeleg turistsentrum. Dei fleste innbyggjarane bur vest for Atlasfjella, ei fjellrekke som isolerer landet frå [[Sahara]]. [[Casablanca]] er handels- og industrisenteret og den viktigaste hamna i landet. [[Rabat]] er setet til styresmakta, [[Tanger]] er inngangen til Marokko frå Spania og er òg ei betydeleg hamn, [[Byen Fez|Fez]] er det kulturelle og religiøse senteret og det hovudsakleg «berbiske» Marrakech er eit betydeleg turistsentrum. == Religion == Dei fleste marokkanarane er [[Sunniislam|sunnimuslimer]] av [[Arabarar|arabisk]], [[Berbarar|berbisk]] eller blanda arabisk–berbisk opphav. Arabarane invaderte Marokko på 600-talet og etablerte kulturen sin der. Den [[Jødar|jødiske]] minoriteten i landet har gått betrakteleg tilbake og tel rundt 7 000 menneske. Dei fleste av dei 100 000 utanlandske innbyggjarane er franske eller spanske, mange er lærarar eller teknikarar og stadig fleire pensjonistar, særleg i Marrakech. == Språk == [[Arabisk]] og [[tamazight]] er offisielle språk i Marokko.<ref name="Const1">{{Cite book |url=https://www.constituteproject.org/constitution/Morocco_2011 |title=Constitution of the Kingdom of Morocco |publisher=William S. Hein & Co., Inc. |quote=First published in the Official Bulletin on July 30, 2011 |year=2012 |location=Getzville |translator-last=Ruchti |translator-first=Jefri J. |language=en}}</ref><ref name="cons eff">{{cite web|last=Government of Morocco|title=BO_5964-Bis_Ar.pdf|url=http://www.sgg.gov.ma/BO/bulletin/AR/2011/BO_5964-Bis_Ar.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316221623/http://www.sgg.gov.ma/BO/bulletin/AR/2011/BO_5964-Bis_Ar.pdf|archive-date=16. mars 2012}}</ref> Marokko var det første landet med eit offisielt berbisk språk. [[Fransk]], som er uoffisielt andrespråk i Marokko, blir lært av alle og fungerer framleis som primærspråk i handel og økonomi. Det kan nyttast i offisielle dokument, men har ingen offisiell status. Det er òg vidt utbreidd i utdanning og i styret av landet. [[Spansk]] er også noko utbreidd.<ref name=SNL>{{snl|dato=30. april 2024}}</ref> Rundt 20 000 marokkanarar i den nordlege delen av landet snakkar spansk som andrespråk parallelt med tarifit. [[Engelsk]], som framleis er langt bak fransk og spansk, er raskt i ferd med å bli det føretrekte framandspråket blant utdanna ungdom. Nasjonale utdanningsreformer som tredde i kraft seint i 2002 har resultert i at engelsk blir undervist i alle offentlege skular frå fjerde skuleår av. == Politikk og administrasjon == [[Grunnlov|Grunnloven]] til Marokko slår fast at landet er eit [[konstitusjonelt monarki]] med eit [[parlament]] som blir valt gjennom alminnelege val. Grunnloven blei sist endra etter ei folkerøysting i 2011 som blei gjennomført etter store demonstrasjonar under [[Den arabiske våren]]. Landet blir i dag rekna som eit relativt demokratisk land.<ref>[http://www.upf.edu/cexs/recerca/bioevo/2000BioEvo/BE2000-Bosch-STRs-EJHG.pdf Universitat Pompeu Fabra] {{Wayback|url=http://www.upf.edu/cexs/recerca/bioevo/2000BioEvo/BE2000-Bosch-STRs-EJHG.pdf|date=20080819201117}} (død lenke)</ref><ref>European Journal of Human Genetics (2000) 8, 360–366</ref>   Parlamentet består av to kammar, og medlemma blir valde ved alminnelege val. Representantsforsamlinga (''Majlis al-Nuwab/Assemblée des Répresentants'') har 325 medlemmar som er valde for ein femårsperiode. 295 blei valde i valkretsar med fleire representantar og 30 frå ei nasjonal liste som berre består av kvinner. Rådgevingsforsamlinga (''Majlis al-Mustasharin'') har 120 medlemmar som blir vald for periodar på ni år, og blir indirekte vald frå regionane og arbeidslivsorganisasjonane. Underhuset kan avsetja regjeringa gjennom mistillitforslag.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |title=Marokkos politiske system |encyclopedia=Store norske leksikon |url=https://snl.no/Marokkos_politiske_system |last=Berg |first=Ole T. |date=2024-11-26 |language=no}}</ref> Statsministeren er [[Regjeringsleiar|regjeringsjef]] og den utøvande makta ligg hjå regjeringa. Kongen utpeiker statsministeren, men statsministeren må tilhøra den største grupperinga i parlamentet. Statsministerens forslag til regjeringsmedlemmar må godkjennes av kongen, men statsministeren har makt til å avsette regjeringsmedlemmer og styra den daglege politikken i regjeringa. Regjeringa kan oppløysa parlamentet. Kongen er [[statsoverhovud]], vernar av trua og øvstkommanderande for dei marokkanske væpna styrkane. Han leier ministerrådet, utnemner [[Statsminister|statsministeren]] etter val og utnemner alle medlemmane i regjeringa etter å ha rådført seg med anbefalingane til statsministeren. Ei rekkje grunnlovsendringar har avgrensa den politiske makta til kongen, men han har halde på makta i militære og religiøse spørsmål. Då [[Muhammed V av Marokko|Muhammed V]] døydde, overtok sonen hans [[Hassan II av Marokko|Hassan II]] trona i 1961. Han styrte Marokko dei neste 38 åra fram til han døydde i 1999. Sonen hans, kong [[Muhammed VI av Marokko|Muhammed VI]], overtok trona i juli 1999.<ref name=":0">{{Cite encyclopedia |title=Marokkos politiske system |encyclopedia=Store norske leksikon |url=https://snl.no/Marokkos_politiske_system |last=Berg |first=Ole T. |date=2024-11-26 |language=no}}</ref> === Regionar === Som del av desentraliserings- og regionaliseringslovene som nasjonalforsamlinga vedtok i 1997 blei det oppretta 16 nye regionar. Dette er den høgaste administrative inndelinga av Marokko. Ein marokkansk region blir styrt av ein [[wali]] som blir utpeika av kongen. Walien er òg guvernør av provinsen (eller prefekturet) der han bur. På grunn av konflikten om [[Vest-Sahara]] er fleire regionar omstridd mellom Marokko og [[Den saharawiske arabiske demokratiske republikken]] (SADR), nærare bestemt Guelmim-Es Semara (6), Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra (7) og Oued Ed-Dahab-Lagouira (11). Frisona, aust for [[Den marokkanske mur|den marokkanske muren]], blir administrert av SADR. Kongedømmet Marokko gjer krav på desse som sine sørlege provinsar. Regionane med hovudstad i og regionane i Vest-Sahara i kursiv: [[Fil:Marokko-regions-nr.png|høgre|mini|Regionar i Marokko]] {| class="wikitable" |- !Nr !Provins !Hovudstad !Areal i km² !Innbyggjarar !Innbyggjarar per km² |- | align="right" |1 |Chaouia-Ouardigha |Settat | align="right" |7010 | align="right" |1 655 660 | align="right" |236,2 |- | align="right" |2 |[[Doukkala-Abda]] |[[Safi, Morocco|Safi]] | align="right" |13 285 | align="right" |1 984 039 | align="right" |149,3 |- | align="right" |3 |[[Fès-Boulemane]] |[[Byen Fez|Fez]] | align="right" |19 795 | align="right" |1 573 055 | align="right" |79,5 |- | align="right" |4 |[[Gharb-Chrarda-Béni Hssen]] |Kénitra | align="right" |8805 | align="right" |1&nbsp;859&nbsp;540 | align="right" |211,2 |- | align="right" |5 |Grand Casablanca |[[Casablanca]] | align="right" |1615 | align="right" |3&nbsp;631&nbsp;061 | align="right" |2248,3 |- | align="right" |6 |''[[Guelmim-Es Semara]]'' |Guelmim | align="right" |122 825 | align="right" |462 410 | align="right" |3,8 |- | align="right" |7 |''[[Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra]]'' |[[El Aaiún|Laâyoune]] | align="right" |139 480 | align="right" |256 152 | align="right" |1,8 |- | align="right" |8 |Marrakech-Tensift-El Haouz |[[Marrakech]] | align="right" |31 160 | align="right" |3 102 652 | align="right" |99,6 |- | align="right" |9 |[[Meknès-Tafilalet]] |Meknès | align="right" |79 210 | align="right" |2 141 527 | align="right" |27,0 |- | align="right" |10 |Oriental |Oujda | align="right" |82 900 | align="right" |1 918 094 | align="right" |23,1 |- | align="right" |11 |''[[Oued Ed-Dahab-Lagouira]]'' |[[Dakhla, Vest-Sahara|Dakhla]] | align="right" |50 880 | align="right" |99 367 | align="right" |2,0 |- | align="right" |12 |[[Rabat-Salé-Zemmour-Zaer]] |[[Rabat]] | align="right" |9580 | align="right" |2&nbsp;366&nbsp;494 | align="right" |247,0 |- | align="right" |13 |Souss-Massa-Drâa |Agadir | align="right" |70 880 | align="right" |3 713 653 | align="right" |43,9 |- | align="right" |14 |Tadla-Azilal |Béni Mellal | align="right" |17 125 | align="right" |1 450 519 | align="right" |84,7 |- | align="right" |15 |Tanger-Tétouan |[[Tanger]] | align="right" |11 570 | align="right" |2 470 372 | align="right" |213,5 |- | align="right" |16 |Taza-Al Hoceima-Taounate |Al Hoceima | align="right" |24 155 | align="right" |1 807 113 | align="right" |74,8 |- | align="right" | |'''Marokko totalt''' |[[Rabat]] | align="right" |'''690 275''' | align="right" |'''29 891 708''' | align="right" |'''43,3''' |} (Frå folketeljinga 4. september 2004) == Økonomi == [[Fil:Bank_in_marocco.jpg|mini|Sentrale banken i Marokko (Bank Al Maghrib) ]] Marokko har signert ein frihandelsavtale med [[Den europeiske unionen|EU]] (med inngang frå 2010) og [[USA]]. Den største industrien er gruvedrift av [[fosfat]]. Den nest største inntektskjelda er frå borgarar som bur i utlandet som overfører pengar til slektningar busett i Marokko. Den tredje største inntektskjelda i landet er [[turisme]]. Landet er ein av dei største produsentane og eksportørane av [[Hamp|cannabis]] i verda, og kultiveringa og salet gjev økonomisk grunnlag for store delar av folkesetnaden i nordlege Marokko. Cannabis blir vanlegvis foredla til [[Rusmiddelet cannabis|hasj]]. Denne aktiviteten står for 0,57 % av [[Bruttonasjonalprodukt|BNP]] i Marokko, anslått til 37,3 milliardar dollar. Ein SN-studie har anslått at kannabiskultiveringa dekker rundt 1340 km² i dei fem nordlege regionane i Marokko.<ref>[http://www.unis.unvienna.org/unis/pressrels/2003/unisnar826.html «Europe's Drug Consumption Stimulates Cannabis Cultivation in Morocco»]</ref> Dette tilsvarer 10 % av det totale området og 27 % av den dyrkbare jorda i det undersøkte området, og 1,5 % av den dyrkbare jorda i landet. Marokko er med i SN sin narkotikakonvensjon frå 1988 og i 1992 vedtok Marokko lovverk som skulle setja konvensjonen i verk. [[Arbeidsløyse|Arbeidsløyseraten]] er på 12,1 % (2004), og eit overslag frå 1999 anslo at 19 % av den marokkanske folkesetnaden levde under [[Fattigdomsgrense|fattigdomsgrensa]].<ref>{{Kjelde www|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html|tittel=CIA World Factcook|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20181226055346/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mo.html%20|arkivdato=2018-12-26|vitja=2008-10-01}}</ref> Sjølv om Marokko arbeider med endring, har landet historisk sett brukt [[barnearbeid]] i stor skala. I 1999 innrømde den marokkanske regjeringa at over 500 000 born under 15 år var med i arbeidsstyrken.<ref>[http://www.unis.unvienna.org/unis/pressrels/2003/unisnar826.html «Europe's Drug Consumption Stimulates Cannabis Cultivation in Morocco»]</ref> == Utdanning == [[Fil:UIS_Literacy_Rate_Morocco_population_+15_1980_to_2015.png|mini|Lesekunne i Marokko for folkesetnaden over 15 år, 1980-2015, ifølgje [[UNESCO]].]] [[Utdanning]] i Marokko er gratis og grunnskulen er obligatorisk (opp til 15 år). Mange born, særleg jenter på landsbygda, går framleis ikkje på skule. Marokko har rundt 230 000 studentar ved 14 offentlege universitet. Det eldste, og på nokre måtar det mest prestisjefylte, er Muhammed V Universitet i Rabat, saman med [[Al Akhawayn Universitetet]] i [[Ifrane]] (eit privat universitet), med fakultet i jus, naturvitskap og dei frie vitskapane. Al-Akhawayn, som blei grunnlagt i 1993 av kong Hassan II og kong Fahd av Saudi-Arabia, er eit engelskspråkleg, amerikanskinspirert universitet med rundt 1000 studentar. [[Universitetet Al Karaouine]] i Fez har vore eit senter for islamske studiar i meir enn 1000 år. Ifølge UNICEF var 44 % av alle vaksne i landet analfabetar i perioden 2003-2008.<ref>[http://www.unicef.org/infobycountry/morocco_statistics.html UNICEF: ''Morocco at a glance'']</ref> Eit omfattande alfabetiseringsprogram har ført til betydelege forbetringar på dette området.<ref>{{Kjelde www|url=http://www.enpi-info.eu/mainmed.php?id_type=1&id=22470|tittel=EU adds almost 10 million euro to literacy programme in Morocco|arkiv_url=https://web.archive.org/web/20110615030906/http://www.enpi-info.eu/mainmed.php?id_type=1&id=22470|arkivdato=2011-06-15|vitja=2011-02-06}}</ref><ref>[http://www.magharebia.com/cocoon/awi/xhtml1/en_GB/features/awi/features/2010/03/23/feature-02 Magharebia: New literacy agency will target Moroccan women, rural dwellers]</ref> == Kultur == Kvar region har sitt særpreg og bidrar dermed til den nasjonale kulturen og sivilisasjonsarven. Marokko har sett som øvste prioritering å verna denne arven og ta vare på den kulturelle identiteten sin. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} * {{kjelde www|tittel=Marokkos geologi og landformer|dato=28. april 2013|verk=Store norske leksikon|url= http://snl.no/Marokkos_geologi_og_landformer}} ---- *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:Morocco|Morocco]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, og «[[:sv:Marocko|Marocko]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}} den 11. november 2005.'' *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:en:History of Morocco|History of Morocco]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. november 2005.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Nord-Afrika}} {{Middelhavsland}} {{Den arabiske ligaen}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Marokko| ]] [[Kategori:Nord-Afrika]] [[Kategori:Land i Afrika]] fqpe9ez6hk64gymjszib26ndn4cvp99 1 18084 3664358 694405 2026-08-03T12:21:18Z Sigmundg 835 /* Nytt offisielt namn */ ny bolk 3664358 wikitext text/x-wiki Bra at noen tar initiativ her. Hvorfor bruker dere ikke Nauru-kartet fra [[:no:Bilde:Kart Nauru.png]]? Det er da bedre med kart med tekst på bokmål enn kart med tekst på engelsk? [[Brukar:Jon Harald Søby|Jon Harald Søby]] 17. jun 2005 kl. 1859 (UTC) == Død lenke == Under automatisk robotkøyring blei det oppdaga at følgjande eksterne lenke var øydelagt. Gjer vel og sjekk om lenka faktisk er øydelagt, og fiks eller fjern ho om så er tilfelle. '''''[[Brukar:BepBot/Om døde lenker|Les meir…]]''''' * http://www.vanuatu.usp.ac.fj/paclawmat/Nauru_legislation/Nauru_Constitution.html ([http://web.archive.org/web/*/http://www.vanuatu.usp.ac.fj/paclawmat/Nauru_legislation/Nauru_Constitution.html archive]) ** In [[Nauru]] on 2008-08-16 13:36:27, 404 Not Found ** In [[Nauru]] on 2008-08-21 17:57:42, 404 Not Found ** In [[Nauru]] on 2008-08-24 22:51:46, 404 Not Found Denne nettsida er lagra i Internet Archive. Vurder om lenka kan endrast til å peike til éin av de arkiverte versjonane: [http://web.archive.org/web/*/http://www.vanuatu.usp.ac.fj/paclawmat/Nauru_legislation/Nauru_Constitution.html]. [[Brukar:BepBot|BepBot]] 25. august 2008 kl. 00:52 (CEST) {{død lenkje}} == Død lenke 2 == Under automatisk robotkøyring blei det oppdaga at følgjande eksterne lenke var øydelagt. Gjer vel og sjekk om lenka faktisk er øydelagt, og fiks eller fjern ho om så er tilfelle. '''''[[Brukar:BepBot/Om døde lenker|Les meir…]]''''' * http://207.70.82.73/pages/descriptions/03/253.html ([http://web.archive.org/web/*/http://207.70.82.73/pages/descriptions/03/253.html archive]) ** In [[Nauru]] on 2008-08-16 13:36:46, Socket Error: 'Operation timed out' ** In [[Nauru]] on 2008-08-21 17:58:02, Socket Error: 'Operation timed out' ** In [[Nauru]] on 2008-08-24 22:51:57, Socket Error: 'Operation timed out' Denne nettsida er lagra i Internet Archive. Vurder om lenka kan endrast til å peike til éin av de arkiverte versjonane: [http://web.archive.org/web/*/http://207.70.82.73/pages/descriptions/03/253.html]. [[Brukar:BepBot|BepBot]] 25. august 2008 kl. 00:52 (CEST) {{død lenkje}} == Nytt offisielt namn == I fylgje The Guardian <nowiki><ref name = "Naoero"/></nowiki> skal Nauru endra det offisielle namet til "Republikken Naoero". Artikkelen bør vel difor flyttast til Naoero når det vert klart frå kva dato det nye namnet vert gjeldande. Referansar <nowiki><references></nowiki> <nowiki><ref name = "Naoero">[</nowiki>https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero <nowiki>''</nowiki>Nauru officially changes its name to Naoero<nowiki>''</nowiki>], [https://www.theguardian.com/ theguardian, 3/8-2026.]<nowiki><ref/></nowiki> <nowiki></references></nowiki> [[Brukar:Sigmundg|Sigmundg]] ([[Brukardiskusjon:Sigmundg|diskusjon]]) 3. august 2026 kl. 14:21 (CEST) r32mtqt8dgi033nkc641tiogr2pfvxw 3664379 3664358 2026-08-03T17:35:28Z HerVal7752 105842 /* Nytt offisielt namn */ Svar 3664379 wikitext text/x-wiki Bra at noen tar initiativ her. Hvorfor bruker dere ikke Nauru-kartet fra [[:no:Bilde:Kart Nauru.png]]? Det er da bedre med kart med tekst på bokmål enn kart med tekst på engelsk? [[Brukar:Jon Harald Søby|Jon Harald Søby]] 17. jun 2005 kl. 1859 (UTC) == Død lenke == Under automatisk robotkøyring blei det oppdaga at følgjande eksterne lenke var øydelagt. Gjer vel og sjekk om lenka faktisk er øydelagt, og fiks eller fjern ho om så er tilfelle. '''''[[Brukar:BepBot/Om døde lenker|Les meir…]]''''' * http://www.vanuatu.usp.ac.fj/paclawmat/Nauru_legislation/Nauru_Constitution.html ([http://web.archive.org/web/*/http://www.vanuatu.usp.ac.fj/paclawmat/Nauru_legislation/Nauru_Constitution.html archive]) ** In [[Nauru]] on 2008-08-16 13:36:27, 404 Not Found ** In [[Nauru]] on 2008-08-21 17:57:42, 404 Not Found ** In [[Nauru]] on 2008-08-24 22:51:46, 404 Not Found Denne nettsida er lagra i Internet Archive. Vurder om lenka kan endrast til å peike til éin av de arkiverte versjonane: [http://web.archive.org/web/*/http://www.vanuatu.usp.ac.fj/paclawmat/Nauru_legislation/Nauru_Constitution.html]. [[Brukar:BepBot|BepBot]] 25. august 2008 kl. 00:52 (CEST) {{død lenkje}} == Død lenke 2 == Under automatisk robotkøyring blei det oppdaga at følgjande eksterne lenke var øydelagt. Gjer vel og sjekk om lenka faktisk er øydelagt, og fiks eller fjern ho om så er tilfelle. '''''[[Brukar:BepBot/Om døde lenker|Les meir…]]''''' * http://207.70.82.73/pages/descriptions/03/253.html ([http://web.archive.org/web/*/http://207.70.82.73/pages/descriptions/03/253.html archive]) ** In [[Nauru]] on 2008-08-16 13:36:46, Socket Error: 'Operation timed out' ** In [[Nauru]] on 2008-08-21 17:58:02, Socket Error: 'Operation timed out' ** In [[Nauru]] on 2008-08-24 22:51:57, Socket Error: 'Operation timed out' Denne nettsida er lagra i Internet Archive. Vurder om lenka kan endrast til å peike til éin av de arkiverte versjonane: [http://web.archive.org/web/*/http://207.70.82.73/pages/descriptions/03/253.html]. [[Brukar:BepBot|BepBot]] 25. august 2008 kl. 00:52 (CEST) {{død lenkje}} == Nytt offisielt namn == I fylgje The Guardian <nowiki><ref name = "Naoero"/></nowiki> skal Nauru endra det offisielle namet til "Republikken Naoero". Artikkelen bør vel difor flyttast til Naoero når det vert klart frå kva dato det nye namnet vert gjeldande. Referansar <nowiki><references></nowiki> <nowiki><ref name = "Naoero">[</nowiki>https://www.theguardian.com/world/2026/aug/03/nauru-officially-changes-its-name-to-naoero <nowiki>''</nowiki>Nauru officially changes its name to Naoero<nowiki>''</nowiki>], [https://www.theguardian.com/ theguardian, 3/8-2026.]<nowiki><ref/></nowiki> <nowiki></references></nowiki> [[Brukar:Sigmundg|Sigmundg]] ([[Brukardiskusjon:Sigmundg|diskusjon]]) 3. august 2026 kl. 14:21 (CEST) :Einig, vi får halde auge med dette! Mvh [[Brukar:HerVal7752|HerVal7752]] ([[Brukardiskusjon:HerVal7752|diskusjon]]) 3. august 2026 kl. 19:35 (CEST) qcksdunttsfe2ubwdfm066djsxh9q63 0 18405 3664378 3430127 2026-08-03T17:32:03Z HerVal7752 105842 Landboks 3664378 wikitext text/x-wiki {{landboks |andre namn={{ikkjekursiv|{{lang|ar|الصحراء الغربية}} }}<br /><small>aṣ-Ṣaḥrā' al-Gharbiyyah</small><br />{{lang|en|Sahara Occidental}} |adjektiv = vestsaharisk |riksvåpen= |flagg= Flag of Western Sahara.svg{{!}}border |motto= |nasjonaldag= |nasjonalsong= |kart = Western Sahara (orthographic projection).svg |hovudstadtype = Største by |hovudstad = [[Laayoune]] |språk= [[arabisk]] og [[spansk]] |styresetttype = Status |styresett = Ikkje-sjølvstyrt territorium under delvis [[Marokko|marokkansk]] okkupasjon |sjølvstende_type= Sjølvstende |sjølvstende_hendingar = Frå [[Spania]] |sjølvstende_datoar= [[27. februar]] [[1976]] |vassareal= 0 % |valuta= [[Marokkansk dirham]] |tidssone= [[UTC]] |retningsnummer = +212 (same som [[Marokko]]) |domene= Ingen, men .eh er reservert }} '''Vest-Sahara'''{{mrk|{{språk-ar|الصحراء الغربية|aṣ-Ṣaḥrā' al-Gharbiyyah}}; [[spansk]] {{lang|en|Sahara Occidental}} }} er eit omstridd område vest i [[Afrika]]. Størsteparten av området er okkupert av [[Marokko]], medan rundt ein fjerdele av området er kontrollert av frigjeringsrørsla [[Front Polisario]]. Polisario gjer krav på heile landet som Den saharawiske arabiske demokratiske republikken (SADR). Vest-Sahara er delt av ein 2&nbsp;700 km lang mur eller barriere som Marokko har bygd gjennom heile landet. == Geografi == [[Fil:Western Sahara-CIA WFB Map.png|venstre|mini|Kart over Vest-Sahara]] Vest-Sahara ligg vest i det nordlege [[Afrika]], og grensar i vest til [[Atlanterhavet]], i nord til [[Marokko]], i aust til [[Algerie]] og i sør til [[Mauritania]]. Landområdet har eit areal på 266&nbsp;060 km², og har 1&nbsp;110&nbsp;km kystlinje og 2&nbsp;046&nbsp;km grenser mot andre land. Territoriet er i hovudsak steinørken og har lite vegetasjon. == Historie == Det tørre området vest i [[Sahara]] opplevde først vekst då [[kamel]]en blei introdusert, slik at [[handel]] og kommunikasjon blei lettare. Handelsruter mellom [[Marrakech]] og [[Timbuktu]] gjekk gjennom området. Sidan [[700-talet]] har området vore [[muslimsk]], noko som har prega kulturen. Fra 1884 til 1975 var Vest-Sahara eit [[Spania|spansk]] [[protektorat]] kjent som [[Spansk Sahara]]. I 1975, før spanjolane hadde rokke å trekkje seg ut, okkuperte [[Marokko]] den nordvestlege delen av Vest-Sahara, og [[Mauritania]] den sørvestlege. Etter at Mauritania trekkte seg ut av området, okkuperte [[Marokko]] også denne delen og stod igjen som ''de facto'' administrasjonsmakt.<ref name="Correll_2002-02-12_UN"/><ref name="Nystuen_2005-04-12_Petroleumsfondet"/> Motstandsrørsla, [[Front Polisario]], som tidlegare hadde kjempa mot spanjolane, leidde ein [[gerilja]]krig mot dei to nye okkupantane Marokko og Mauritania. Ei våpenkvile kom på plass i [[1991]]. Som ein del av våpenkvileavtala, vart ein einige om å halda ei [[folkeavstemming]] i [[1992]] der innbyggjarane i landet skulle få avgjera om dei ynskte at området skulle bli sjølvstendig, eller innlemmast i Marokko. Trass i at partane er blitt einige om at ei avstemming skal haldast, har Marokko til no nekta for at ho skal finne stad. [[SN]]-styrken [[MINURSO]] har ansvaret for å gjennomføre denne folkeavstemminga.<ref name="MINURSO_Background"/> [[Fil:Western sahara map showing morocco and polisaro.gif|mini|Vest-Sahara delt i to mellom Marokko og Front Polisario.]] Sidan området vart okkupert, har fleirtalet av dei [[saharawi]]ske innbyggjarane budd i [[flyktingeleir]]ar sørvest i [[Algerie]]. Der held også [[eksilregjering]]a til. Front Polisario kontrollerer austlege delar av landet. Etter at marokkanske styrkar rykte inn i området, har Marokko bygd ein 2 200 km lang [[Marokkos barriere i Vest-Sahara|forsvarsmur]] gjennom Vest-Sahara, som deler territoriet i to. Muren er nesten fire gonger lenger enn [[Israels barriere på Vestbreidda|muren i Palestina]] og er beskytta av eit av dei største minefelta i verda. Mellom kvar femte til kvar tiande kilometer er det ein marokkansk militærpost. Muren hindrar folkesetnaden i dei okkuperte områda frå å kome i kontakt med folkesetnaden i flyktningeleirane i Algerie. == Politikk == Vest-Sahara er i dag folkerettsleg omstridt. Både [[Marokko]] og [[Den saharawiske arabiske demokratiske republikken]] (SADR), leidd av frigjeringsrørsla [[Polisario]], gjer krav på området. Ettersom området aldri vart sjølvstendig etter spansk [[koloni]]herredøme, blir Vest-Sahara i dag sett på som Afrika sitt siste uløyste kolonispørsmål i [[SN]]. Etter at området vart okkupert, utropte eksilregjeringa i Algerie ''Den sahariske arabiske demokratiske republikken''. SADR har vorte godkjent av 70 statar, og av den [[Den afrikanske unionen]].<ref name="Nystuen_2005-04-12_Petroleumsfondet"/> Noreg anerkjenner ikke marokkansk suverenitet over Vest-Sahara, men har heller ikke anerkjent staten SADR. [[SN]] definerte i 1963 Vest-Sahara som eit [[SN si liste over ikkje-sjølvstyrte område|ikkje-sjølvstyrt område]] med Spania som administrator. Systemet med ''ikkje-sjølvstyrte område'' vart etablert gjennom artiklane 73 og 74 i [[SN-pakta]] for å regulere forholda for territorium som ikkje hadde oppnådd sjølvstende, slik som [[koloni]]ar og [[protektorat]] av ulike slag. SN har sidan fasthalde at området er eit ikkje-sjølvstyrt område.<ref name="Correll_2002-02-12_UN"/><ref name="Mundy_2007-06-27_GEES"/> Gjennom SN-operasjonen [[MINURSO]] har SN sidan 1991 arbeidd for at det vert gjennomført ei [[folkeavstemming]] i Vest-Sahara for å avgjere spørsmålet om sjølvstende.<ref name="MINURSO_Background"/> == Økonomi == [[fil:Smara,outNE.jpg|mini|Frå Smara i Vest-Sahara.]] Trass i at Vest-Sahara for det meste består av [[ørken]] og [[halvørken]], er det eit område som er rikt på naturressursar. Vest-Sahara har blant verdas rikaste [[fisk]]eforekomstar, og store [[fosfat]]gruver. Ein reknar med at det finst store olje- og gassreservar i havbotnen utanfor området. All økonomisk aktivitet i Vest-Sahara er kontrollert av den marokkanske regjeringa, som tilbyr skattelette og subsidiar til marokkanske busetjarar i dei okkuperte områda. Inntektene er likevel betrakteleg lågare enn i Marokko. [[Saharawi]]ane er tradisjonelt [[nomadisk]]e. Dei som lever i flyktningeleirane i Algerie er avhengige av internasjonal bistand, ettersom området der leirane er ligg i udyrkbare område av [[Sahara]]-ørkenen. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refstart|liste= <ref name="Correll_2002-02-12_UN">{{Kjelde www |url =http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/2002/161 |tittel = S/2002/161: Letter dated 29 January 2002 from the Under-Secretary-General for Legal Affairs, the Legal Counsel, addressed to the President of the Security Council |etternamn = Correll |fornamn = Hans |utgjevar = SN |dato = 2002-02-12 |vitja = 2011-07-09 |format = pdf }}</ref> <ref name="MINURSO_Background">{{citation |url =http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/minurso/background.shtml |title = MINURSO Background |publisher = FN |accessdate = 2011-07-09 }}</ref> <ref name="Mundy_2007-06-27_GEES">{{Kilde www |url =http://uswsf.org/images/Legal_status.pdf |tittel =The Legal Status of Western Sahara and the Laws of War and Occupation |etternavn = Mundy |fornavn = Jacbo |utgiver = Grupo de Estudios Estratégicos (GEES) |dato =2007-06-27 |besøksdato =2011-07-09 |format = pdf }}</ref> <ref name="Nystuen_2005-04-12_Petroleumsfondet">{{Kilde www |url =http://www.regjeringen.no/nb/dep/fin/tema/statens_pensjonsfond/ansvarlige-investeringer/tilradninger-og-brev-fra-etikkradet/tilradning-om-uttrekk-2.html |tittel =Tilrådning om uttrekk |forfatter = Gro Nystuen |forfatter2= Andreas Føllesdal |forfatter3=Anne Lill Gade |forfatter4=Ola Mestad |forfatter5=Bjørn Østbø |utgiver = Petroleumsfondets etiske råd |dato =12. april 2005 |besøksdato =2011-07-09 }}</ref> }} ---- *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vest-Sahara|Vest-Sahara]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. februar 2013.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Western Sahara|Western Sahara]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 13. november 2005.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Vest-Afrika}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Vest-Sahara| ]] [[Kategori:Usjølvstendige område]] [[Kategori:Marokko]] [[Kategori:Land i Afrika]] [[Kategori:Omstridde område i Afrika]] [[Kategori:Statslause nasjonar]] [[Kategori:AU-land]] [[Kategori:Tidlegare spanske koloniar]] tiuawpi9ghnpssig5mj6p80l2gk2p3k 3664380 3664378 2026-08-03T17:36:36Z HerVal7752 105842 3664380 wikitext text/x-wiki {{landboks |andre namn={{ikkjekursiv|{{lang|ar|الصحراء الغربية}} }}<br /><small>aṣ-Ṣaḥrā' al-Gharbiyyah</small><br />{{lang|en|Sahara Occidental}} |adjektiv = vestsaharisk |riksvåpen= |flagg= Flag of Western Sahara.svg{{!}}border |motto= |nasjonaldag= |nasjonalsong= |kart = Western Sahara (orthographic projection).svg |hovudstad type = Største by |hovudstad = [[Laayoune]] |språk= [[arabisk]] og [[spansk]] |styresetttype = Status |styresett = Ikkje-sjølvstyrt territorium under delvis [[Marokko|marokkansk]] okkupasjon |sjølvstende_type= Sjølvstende |sjølvstende_hendingar = Frå [[Spania]] |sjølvstende_datoar= [[27. februar]] [[1976]] |vassareal= 0 % |valuta= [[Marokkansk dirham]] |tidssone= [[UTC]] |retningsnummer = +212 (same som [[Marokko]]) |domene= Ingen, men .eh er reservert }} '''Vest-Sahara'''{{mrk|{{språk-ar|الصحراء الغربية|aṣ-Ṣaḥrā' al-Gharbiyyah}}; [[spansk]] {{lang|en|Sahara Occidental}} }} er eit omstridd område vest i [[Afrika]]. Størsteparten av området er okkupert av [[Marokko]], medan rundt ein fjerdele av området er kontrollert av frigjeringsrørsla [[Front Polisario]]. Polisario gjer krav på heile landet som Den saharawiske arabiske demokratiske republikken (SADR). Vest-Sahara er delt av ein 2&nbsp;700 km lang mur eller barriere som Marokko har bygd gjennom heile landet. == Geografi == [[Fil:Western Sahara-CIA WFB Map.png|venstre|mini|Kart over Vest-Sahara]] Vest-Sahara ligg vest i det nordlege [[Afrika]], og grensar i vest til [[Atlanterhavet]], i nord til [[Marokko]], i aust til [[Algerie]] og i sør til [[Mauritania]]. Landområdet har eit areal på 266&nbsp;060 km², og har 1&nbsp;110&nbsp;km kystlinje og 2&nbsp;046&nbsp;km grenser mot andre land. Territoriet er i hovudsak steinørken og har lite vegetasjon. == Historie == Det tørre området vest i [[Sahara]] opplevde først vekst då [[kamel]]en blei introdusert, slik at [[handel]] og kommunikasjon blei lettare. Handelsruter mellom [[Marrakech]] og [[Timbuktu]] gjekk gjennom området. Sidan [[700-talet]] har området vore [[muslimsk]], noko som har prega kulturen. Fra 1884 til 1975 var Vest-Sahara eit [[Spania|spansk]] [[protektorat]] kjent som [[Spansk Sahara]]. I 1975, før spanjolane hadde rokke å trekkje seg ut, okkuperte [[Marokko]] den nordvestlege delen av Vest-Sahara, og [[Mauritania]] den sørvestlege. Etter at Mauritania trekkte seg ut av området, okkuperte [[Marokko]] også denne delen og stod igjen som ''de facto'' administrasjonsmakt.<ref name="Correll_2002-02-12_UN"/><ref name="Nystuen_2005-04-12_Petroleumsfondet"/> Motstandsrørsla, [[Front Polisario]], som tidlegare hadde kjempa mot spanjolane, leidde ein [[gerilja]]krig mot dei to nye okkupantane Marokko og Mauritania. Ei våpenkvile kom på plass i [[1991]]. Som ein del av våpenkvileavtala, vart ein einige om å halda ei [[folkeavstemming]] i [[1992]] der innbyggjarane i landet skulle få avgjera om dei ynskte at området skulle bli sjølvstendig, eller innlemmast i Marokko. Trass i at partane er blitt einige om at ei avstemming skal haldast, har Marokko til no nekta for at ho skal finne stad. [[SN]]-styrken [[MINURSO]] har ansvaret for å gjennomføre denne folkeavstemminga.<ref name="MINURSO_Background"/> [[Fil:Western sahara map showing morocco and polisaro.gif|mini|Vest-Sahara delt i to mellom Marokko og Front Polisario.]] Sidan området vart okkupert, har fleirtalet av dei [[saharawi]]ske innbyggjarane budd i [[flyktingeleir]]ar sørvest i [[Algerie]]. Der held også [[eksilregjering]]a til. Front Polisario kontrollerer austlege delar av landet. Etter at marokkanske styrkar rykte inn i området, har Marokko bygd ein 2 200 km lang [[Marokkos barriere i Vest-Sahara|forsvarsmur]] gjennom Vest-Sahara, som deler territoriet i to. Muren er nesten fire gonger lenger enn [[Israels barriere på Vestbreidda|muren i Palestina]] og er beskytta av eit av dei største minefelta i verda. Mellom kvar femte til kvar tiande kilometer er det ein marokkansk militærpost. Muren hindrar folkesetnaden i dei okkuperte områda frå å kome i kontakt med folkesetnaden i flyktningeleirane i Algerie. == Politikk == Vest-Sahara er i dag folkerettsleg omstridt. Både [[Marokko]] og [[Den saharawiske arabiske demokratiske republikken]] (SADR), leidd av frigjeringsrørsla [[Polisario]], gjer krav på området. Ettersom området aldri vart sjølvstendig etter spansk [[koloni]]herredøme, blir Vest-Sahara i dag sett på som Afrika sitt siste uløyste kolonispørsmål i [[SN]]. Etter at området vart okkupert, utropte eksilregjeringa i Algerie ''Den sahariske arabiske demokratiske republikken''. SADR har vorte godkjent av 70 statar, og av den [[Den afrikanske unionen]].<ref name="Nystuen_2005-04-12_Petroleumsfondet"/> Noreg anerkjenner ikke marokkansk suverenitet over Vest-Sahara, men har heller ikke anerkjent staten SADR. [[SN]] definerte i 1963 Vest-Sahara som eit [[SN si liste over ikkje-sjølvstyrte område|ikkje-sjølvstyrt område]] med Spania som administrator. Systemet med ''ikkje-sjølvstyrte område'' vart etablert gjennom artiklane 73 og 74 i [[SN-pakta]] for å regulere forholda for territorium som ikkje hadde oppnådd sjølvstende, slik som [[koloni]]ar og [[protektorat]] av ulike slag. SN har sidan fasthalde at området er eit ikkje-sjølvstyrt område.<ref name="Correll_2002-02-12_UN"/><ref name="Mundy_2007-06-27_GEES"/> Gjennom SN-operasjonen [[MINURSO]] har SN sidan 1991 arbeidd for at det vert gjennomført ei [[folkeavstemming]] i Vest-Sahara for å avgjere spørsmålet om sjølvstende.<ref name="MINURSO_Background"/> == Økonomi == [[fil:Smara,outNE.jpg|mini|Frå Smara i Vest-Sahara.]] Trass i at Vest-Sahara for det meste består av [[ørken]] og [[halvørken]], er det eit område som er rikt på naturressursar. Vest-Sahara har blant verdas rikaste [[fisk]]eforekomstar, og store [[fosfat]]gruver. Ein reknar med at det finst store olje- og gassreservar i havbotnen utanfor området. All økonomisk aktivitet i Vest-Sahara er kontrollert av den marokkanske regjeringa, som tilbyr skattelette og subsidiar til marokkanske busetjarar i dei okkuperte områda. Inntektene er likevel betrakteleg lågare enn i Marokko. [[Saharawi]]ane er tradisjonelt [[nomadisk]]e. Dei som lever i flyktningeleirane i Algerie er avhengige av internasjonal bistand, ettersom området der leirane er ligg i udyrkbare område av [[Sahara]]-ørkenen. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{refstart|liste= <ref name="Correll_2002-02-12_UN">{{Kjelde www |url =http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=S/2002/161 |tittel = S/2002/161: Letter dated 29 January 2002 from the Under-Secretary-General for Legal Affairs, the Legal Counsel, addressed to the President of the Security Council |etternamn = Correll |fornamn = Hans |utgjevar = SN |dato = 2002-02-12 |vitja = 2011-07-09 |format = pdf }}</ref> <ref name="MINURSO_Background">{{citation |url =http://www.un.org/en/peacekeeping/missions/minurso/background.shtml |title = MINURSO Background |publisher = FN |accessdate = 2011-07-09 }}</ref> <ref name="Mundy_2007-06-27_GEES">{{Kilde www |url =http://uswsf.org/images/Legal_status.pdf |tittel =The Legal Status of Western Sahara and the Laws of War and Occupation |etternavn = Mundy |fornavn = Jacbo |utgiver = Grupo de Estudios Estratégicos (GEES) |dato =2007-06-27 |besøksdato =2011-07-09 |format = pdf }}</ref> <ref name="Nystuen_2005-04-12_Petroleumsfondet">{{Kilde www |url =http://www.regjeringen.no/nb/dep/fin/tema/statens_pensjonsfond/ansvarlige-investeringer/tilradninger-og-brev-fra-etikkradet/tilradning-om-uttrekk-2.html |tittel =Tilrådning om uttrekk |forfatter = Gro Nystuen |forfatter2= Andreas Føllesdal |forfatter3=Anne Lill Gade |forfatter4=Ola Mestad |forfatter5=Bjørn Østbø |utgiver = Petroleumsfondets etiske råd |dato =12. april 2005 |besøksdato =2011-07-09 }}</ref> }} ---- *''Delar av denne artikkelen bygger på «[[:nb:Vest-Sahara|Vest-Sahara]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. februar 2013.'' *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Western Sahara|Western Sahara]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 13. november 2005.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Vest-Afrika}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Vest-Sahara| ]] [[Kategori:Usjølvstendige område]] [[Kategori:Marokko]] [[Kategori:Land i Afrika]] [[Kategori:Omstridde område i Afrika]] [[Kategori:Statslause nasjonar]] [[Kategori:AU-land]] [[Kategori:Tidlegare spanske koloniar]] qwjlddq3h7wh1ye9mgjdz61gam73vsv 10 18575 3664377 3557001 2026-08-03T17:20:13Z HerVal7752 105842 [[Kategori:Utgåtte malar]] 3664377 wikitext text/x-wiki <div align=right>{{endre|Mal:Fakta om Marokko}}</div> {{Infoboks_land| lokalt_namn = المملكة المغربية<br>Al Mamlaka al-Maghrebiya| norsk_namn = Marokko| adjektiv = marokkansk| bilete_riksvåpen = Coat of arms of Morocco.svg| bilete_flagg = Flag of Morocco.svg| bilete_kart = Morocco in its region (de-facto and disputed hatched).svg| nasjonale_motto = الله، الوطن، الملك ('Gud, land og konge')| nasjonaldag = [[30. juli]]| nasjonalsong = [[Hymne Chérifien]]| hovudstad = [[Rabat]]| offisielle_språk = [[Arabisk]], [[tamazight]]| styresett = [[Monarki]]| leiar_titlar = [[Konge]] <br> [[Statsminister]]| leiar_namn = [[Mohammed VI av Marokko|Mohammed VI]] <br> [[Aziz Akhannouch]]| sjølvstende_type = Sjølvstende| sjølvstende_hendingar = &nbsp; - Dato| sjølvstende_datoar = Frå [[Frankrike]] <br> [[2. mars]] [[1956]]| frå Spania 17. april 1956 flatevidd_andel_vatn = 0&nbsp;%| folketal_tettleik_rangering = 96| valuta = [[Marokkansk dirham]]| tidssone = [[UTC]]| internasjonal_telefonkode = 212| nasjonale_toppdomene = .ma| fotnotar =| }} <noinclude> [[Kategori:Utgåtte malar]] </noinclude> t03iv7tbvfwuwwhle82dysyyk4yxoe4 0 48843 3664373 3664348 2026-08-03T14:16:36Z Ranveig 39 Litt meir frå en: 3664373 wikitext text/x-wiki {{infoboks militær}} '''Yi Sun-sin'''{{mrk|Koreansk {{lang|ko|이순신, 李舜臣}}; uttalt {{IPA|ko|i.sʰun.ɕin}}}} ({{datoar}}){{mrk|Etter månekalenderen blei Yi fødd den 8. dagen av den 3. månaden i 1545 og døydde den 19. dagen av den 11. månaden 1598}} var ein [[korea]]nsk admiral og general som er kjend for sigrane sine over den [[japan]]ske marinen under [[Imjinkrigen]] under [[Joseon]]tida. Det nøyaktige talet på marineslag admiral Yi leia mot japanske styrkar er omdiskutert.<ref>Choi, Jin-Sup (최진섭), "[https://www.joongang.co.kr/article/8044619#home 충무공 해전 전적은 ‘23전 23승’ 아닌 ‘62전 62승]’", JoongAng, 1. mai 2012</ref> Det er allment akseptert at han kjempa og vann minst 23 slag. I mange av desse slaga leia han mindre og dårlegare utstyrte styrkar enn motparten.<ref>"Admiral Yi Sunsin: A brief overview of his life and achievements". ''Korean Spirit and Culture'', Series I, Diamond Sutra Recitation Group.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.koreanhero.net/en/AboutYiSunsin.htm|title=StartLogic|website=www.koreanhero.net|access-date=8. juli 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20060620073001/http://koreanhero.net/en/AboutYiSunsin.htm|archive-date=20. juni 2006|url-status=dead}}</ref> Den mest dramatiske suksessen hans var i [[slaget ved Myeongnyang]], der han leia ein koreansk flåte på 13 skip til sigermot ein japansk flåte på minst 133 fartøy.<ref name="Nanjung ilgi 1">Yi Sunsin, [[Nanjung ilgi]], s. 314</ref> Yi døydde av skotskader i [[slaget ved Noryang]], det siste større slaget i Imjinkrigen. ==Merknadar== {{Merknadar}} ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Yi Sun-sin|Yi Sun-sin]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} {{spire|militær|Korea|dato=2026}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Koreanske militære]] np3rsww26hebsjun3gb1eaj5aaki0uj 0 48844 3664404 243270 2026-08-03T23:52:05Z Xqbot 13738 robot: retta dobbel omdirigering → [[Yi Sun-sin]] 3664404 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Yi Sun-sin]] fz7okyrmtnlpbckjwbcb2awz4rscxua 0 55190 3664375 3614023 2026-08-03T17:09:37Z ~2026-42982-02 157551 /* */ 3664375 wikitext text/x-wiki {{Infoboks norsk stad |namn = Åkrehamn |bilete = Åkrasanden, 3. august 2026 (3).jpg |bilettekst = Åkrasanden |kommune = Karmøy |fylke = Rogaland |tettstadnummer = 4702 |tekstposisjon = none |latd=59 |latm=15 |lats=37 |latNS= |longd=005 |longm=11 |longs=08 |longEW= |postnummer = 4270 ÅKREHAMN |ferdselsårer = {{Fylkesveg|47}} |innbyggjarnemning = |preposisjon = }} '''Åkrehamn''' er ein [[tettstad]] i [[Karmøy kommune]] i [[Rogaland fylke]], med [[by]]status frå 2002. Staden ligg vest på Karmøy og vert lokalt kalla '''Åkra'''. Samla har tettstaden {{beftett|4702}}.<ref>{{Citation|title=Tettsteders befolkning og areal|url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/statistikk/tettsteders-befolkning-og-areal|website=SSB|accessdate=2025-07-14|language=nb}}</ref> [[Statistisk sentralbyrå]] rekna Åkrehamn som del av [[tettstad]]en [[Åkrehamn/Veavågen]] fram til 2014. == Kjelder == <references/> * [http://www.ssb.no/emner/01/01/20/tettstedkart/fylke11.pdf SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»] {{spire|Rogaland|geografi}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Rogaland]] [[Kategori:Geografi i Karmøy]] 47txha17rehjs4vq60xovjoa256kk67 3664408 3664375 2026-08-04T06:33:21Z Ranveig 39 Rullar attende versjon [[Special:Diff/3664375|3664375]] av [[Special:Contributions/~2026-42982-02|~2026-42982-02]] ([[User talk:~2026-42982-02|diskusjon]]). Eldre bilde syner tettstaden. 3664408 wikitext text/x-wiki {{Infoboks norsk stad |namn = Åkrehamn |bilete = Åkrasanden 05.2010.jpg |bilettekst = Åkrasanden |kommune = Karmøy |fylke = Rogaland |tettstadnummer = 4702 |tekstposisjon = none |latd=59 |latm=15 |lats=37 |latNS= |longd=005 |longm=11 |longs=08 |longEW= |postnummer = 4270 ÅKREHAMN |ferdselsårer = {{Fylkesveg|47}} |innbyggjarnemning = |preposisjon = }} '''Åkrehamn''' er ein [[tettstad]] i [[Karmøy kommune]] i [[Rogaland fylke]], med [[by]]status frå 2002. Staden ligg vest på Karmøy og vert lokalt kalla '''Åkra'''. Samla har tettstaden {{beftett|4702}}.<ref>{{Citation|title=Tettsteders befolkning og areal|url=https://www.ssb.no/befolkning/folketall/statistikk/tettsteders-befolkning-og-areal|website=SSB|accessdate=2025-07-14|language=nb}}</ref> [[Statistisk sentralbyrå]] rekna Åkrehamn som del av [[tettstad]]en [[Åkrehamn/Veavågen]] fram til 2014. == Kjelder == <references/> * [http://www.ssb.no/emner/01/01/20/tettstedkart/fylke11.pdf SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»] {{spire|Rogaland|geografi}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Rogaland]] [[Kategori:Geografi i Karmøy]] nbj968k79ffulawgy97iimen5uv9b9y 0 67045 3664419 3171716 2026-08-04T07:24:00Z Ranveig 39 Mal:Omsett 3664419 wikitext text/x-wiki [[Fil:Goby_fish_with_shrimp.jpg|250px|mini|[[Kutling]]en ''Amblyeleotris'' lever mutualistisk saman med [[reke|reka]] ''Alpheus'' i eigne bol. Reka grev ut og gjer reint i holet, medan kutlingen åtvarar den nesten blinde reka mot rovfisk.]]'''Mutualisme''' er ein [[symbiose]] mellom ulike organismar, kor begge partar får eit positivt utbytte av tilhøvet. Døme på dette kan t.d. vera [[oksehakkar]]ar som lever av [[parasitt]]iske insekt dei plukkar av store [[pattedyr]], [[maur]] som passar på [[bladlus]] og til gjengjeld får [[sukker]], [[klovnefisk]] som fangar mat til [[sjøanemone]]ne dei bur i eller for den saks skuld tilhøvet mellom [[menneske]]t og [[hund]]en. Mellom dei mest ekstreme døma på mutualisme kan me nemna [[lav]], som er felles vekst mellom [[sopp]] og [[alge]]r, eller ymse [[korall]]ar som har innlemma [[fotosyntese|fotosyntetiserande]] algar i kroppen sin. [[Mitokondrium|Mitokondriane]] og [[kloroplast]]ane i [[eukaryot]]e celler er truleg òg opphavleg mutualistiske [[bakterie]]r. Det finst fleire ulike former for mutualisme. '''Obligat mutualisme''' er når dei ulike artane som er involverte ikkje kan overleva utan kvarandre, til dømes [[ballblom]] og [[ballblomfluge]]. '''Fakultativ mutualisme''' er når dei ulike partane har fordel av samlivet, men fint klarar å overleva på eiga hand. == Døme på mutualistiske organismar == * [[Pussereke]] og [[fisk]] * [[Ballblomfluge]] og [[ballblom]] == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Mutualism|Mutualism]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} [[Kategori:Mutualisme| ]] [[Kategori:Biologiske vekselverknader]] [[Kategori:Symbiose]] 0vj94x9c96dho083ls5kuc129d6ks1n 0 78084 3664447 3506836 2026-08-04T10:16:37Z Ranveig 39 Geoboks 3664447 wikitext text/x-wiki {{geoboks|region|kategori=historisk region|land= |kart= Illyrians in the 1st-2nd centuries CE.png }} [[Fil:Illyria and Dardania Kingdoms.png|mini|Kongerika Illyria, Dardania og Makedonia.]] [[Fil:Illyricum (Imperium Romanum).png|mini|Illyria i [[Romarriket]]]] '''Illyria''' er ein historisk [[region]] og kongedøme vest på [[Balkanhalvøya]] ved [[Adriahavet]]. Området samsvarar stort sett til det som i dag er [[Dalmatia]]. I følgje [[gresk mytologi]] vart det første kongedømet grunnlagd av kong [[Illyrius]]. [[Illyrarar]] busette område i fleire tusen år fram til [[slavarane]] invaderte området på [[500-talet]]. Den illyriske sivilisasjonen er derfor ein av dei eldste i [[Europa]]. Illyrarane busette område som utgjorde store delar av [[Jugoslavia]] (hovudsakleg [[Bosnia]] og [[Dalmatia]]) og [[Albania]]. Dei tala eit [[indoeuropeisk språk]] som kanskje er i nær slekt til [[albansk]]. Mange av namna på dei illyriske folkegruppene og stadane har overlevd i skriftlege kjelder på både [[gresk]] og [[latin]]. Ein er ikkje sikker på at dei sjølv kalla set illyrarar og truleg gjorde dei ikkje det. Vanlegvis har illyrarane vorte definert som dei nabofolkegruppene dei skilde seg frå, det vil seie [[keltarar]], [[dakarar]], [[thrakarar]], [[grekarar]] og antikkens makedonarar. Trass i at [[William Shakespeare]] sin ''[[Trettandedagsaftan]]'' utspelte seg «ein stad i Illyria», tok det meir enn to hundreår før namnet dukka opp på europeiske kart. I [[1809]] overlét [[Austerrike]] ein stor del av landområda aust for Adriahavet, i lag med [[Kärnten]], [[Istria]] og kysten av Dalmatia til [[Kongedømet Napoli]] under namnet [[Dei illyriske provinsane]]. I 1830- og 1840-åra oppstod [[illyrisme]]n, ei sørslavisk rørsle leia av [[Ljudevit Gaj]] med mål om å samle alle [[sørslavarar]]. == Geografi == Illyria har i [[geografi]]sk-[[etnografi]]sk samanheng vore nytta om forskjellige område. Først vart det nytta om ei mengd illyriske folk som busette områda mellom elvane Arsia (i dag [[Arsa]] aust på [[Istria]]) i vest, Drinus (i dag [[Drina]]), [[Boebiskfjella]] og åsane som går sør for Scardus ([[Turjanska Planina]] og [[Grámmos]], mellom [[Albania]] og [[regionen Makedonia|Makedonia]]) i aust, [[Pannonia]] i nord, [[Ípiros]] i sør og [[Adriahavet]] i sørvest og vest. Det omfatta store delar av det noverande [[Kroatia]] og [[Bosnia]], [[Dalmatia]], [[Montenegro]] og den nordlege halvdelen av Albania. Stundom vart det nytta om eit enno større område, der ein òg tok med Pannonia og [[Noricum]] i nord. == Historie == Fleire illyriske stammer kan ha slått seg ned på [[Den italienske halvøya]]. Desse stammene vert hovudsakleg kalla italo-illyriarar. Nordlege illyriske stammer ved elva [[Sava]] vart samla saman av [[keltarar|keltiske]] stammer i området. På 400-talet byrja keltiske folkeslag å slå seg ned i områda mellom Drava og Sava, som strekte seg frå aust i Kroatis til vest for [[Serbia]]. Skriftlege kjelder frå antikken kan tyde på at stammene [[Agrianes]], [[Triballi]] og [[Paeoni]] var av [[Thrakia|trakisk]] opphav. == Den illyriske siviliasjonen == Det er ikkje mange spor att etter den tidlege illyriske siviliasjonen i området, som vert forklart ut frå dei mange krigane og dei forskjellige folkegruppene som har vore i området. == Militæret == Kjelder frå [[-280|280 f.Kr.]] fortel at den illyriske kongen [[Monun]] gav [[Makedonia i antikken|Makedonia]] 20&nbsp;000 mann som forsvar mot ein keltisk invasjon. Arkeologisk funn tyder på at illyrarane nytta fleire ulike våken som sverd, øks, kniv, pil og boge og spyd. Sica var ein bøygd kniv som illyrarane nytta. Sicarius var det [[latin]]ske uttrykket for ein illyrisk avrettingsmetode med hjelp av kniv. Store delar av Illyra var skogkledd og kupert, noko som gjorde det vanskeleg å invadere området. Dei forsvarande styrkane skal visstnok ofte ha rømd og gøymde seg i dei mange fjellområda. Skipssbyggarkunsten skal ha stått høgt med lette og raske [[galei]]ar (jfr. [[Liburnae]] og [[slaget ved Actium]]). == Sjå òg == * [[Dei illyriske provinsane]] == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Illyrien|Illyrien]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 29. desember 2007.'' {{refslutt}} [[Kategori:Illyria| ]] kvj5bbuo91qwnjnrnc3nu3exwchqitf 0 78596 3664443 2509572 2026-08-04T10:14:34Z Ranveig 39 Flikk 3664443 wikitext text/x-wiki {{infoboks planet|småplanet=ja | namn=57 Mnemosyne | oppdagar=[[Karl Theodor Robert Luther]] | oppdagingsdato=[[22. september]] [[1859]] | kategori=[[Hovudbeltet]] | epoke=[[31. desember]] [[2006]] ([[Juliansk døgn|JD]] 2454100,5) | stor_halvakse=471,082 mill. [[kilometer|km]] (3,149 [[Astronomisk eining|AE]]) | perihel=415,379 mill. km (2,777 AE) | aphel=526,785 mill. km (3,521 AE) | eksentrisitet=0,118 | omløpsperiode=2041,056 [[dag|d]] (5,59 [[år]]) | banehelling=15,200[[grad|°]] | oppstigande=199,337° | perihelargument=212,848° | snittavvik=68,001° | fart=16,73 km/[[sekund|s]] | dimensjonar=112,6 km | masse=1,5{{e|18}} [[kilogram|kg]] | gravitasjon=0,0315 m/s² | unnsleppingsfart=0,0595 km/s | rotasjon=? d | spektralklasse=[[S-type-asteroide|S]] | abs_mag=7,03 | albedo=0,215 <ref>http://www.psi.edu/pds/resource/albedo.html</ref> | temperatur=~157 [[kelvin|K]]}} '''57 Mnemosyne''' er ein stor [[Hovudbeltet|hovudbelte]][[asteroide]] av [[S-type-asteroide|S-typen]]. Han vart oppdaga av [[Karl Theodor Robert Luther|R. Luther]] den [[22. september]] [[1859]] og er namnsett etter [[Mnemosyne]], ein [[Titanar|titan]] frå [[gresk mytologi]]. == Kjelder == <references/> {{Småplanetnavigatør|56 Melete|58 Concordia}} {{smålekamar i solsystemet}} [[Kategori:Asteroidar|Mnemosyne]] [[Kategori:S-type-asteroidar|Mnemosyne]] 1i10mml4w1zsmwo0x1ti68cer2flwq0 0 100927 3664396 3440231 2026-08-03T20:12:23Z Njardarlogar 3022 infoboks 3664396 wikitext text/x-wiki {{Infoboks tåke | bilete = Eagle nebula pillars.jpg | bilettekst = [[Romteleskopet Hubble|Hubble]]-bilete av ørnetåka }} '''Ørnetåka''' (katalogisert som '''M16''', '''NGC 6611''' (sjølve [[stjernehop]]en) og '''IC 4703''' (sjølve tåka)) er ein lys stjernehop av nyleg danna stjerner med ei tilhøyrande [[emisjonståke|emisjonståka]] som ligg rundt 7000 [[lysår]] unna i [[stjernebiletet]] [[slangen]]. I 1995 fotograferte romteleskopet [[romteleskopet Hubble|Hubble]] tåka for første gong. Biletet viste tre pillarar samansette av kald [[interstellar]] [[hydrogen]]gass og støv. I pillarane føregår det aktiv [[stjernedanning]]. <ref>[http://www.spacetelescope.org/images/html/opo9544a.html «Pillars of Creation»] - Hubbleteleskopet si offisielle heimesida. Vitja 18. juli 2008.</ref> I 2007 blei det offentleggjort at dei tre pillarane ifrå 1995-biletet kanskje er blitt øydelagde av sjokkbølgja frå ein [[supernova]]eksplosjon. Det er blitt estimert at den eventuelle øydelegginga skjedde for 6000 år sidan, men [[lys]]et frå ho vil nå [[jorda]] først om 1000 år, sidan tåka ligg 7000 lysår unna. <ref>[http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2007-01/release.shtml «Famous Space Pillars Feel the Heat of Star's Explosion»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724223411/http://www.spitzer.caltech.edu/Media/releases/ssc2007-01/release.shtml |date=2008-07-24 }} - offisiell pressemelding frå JPL. Vitja 18. juli 2008.</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} [[Kategori:Messierobjekt]] [[Kategori:NGC-objekt]] [[Kategori:IC-objekt]] [[Kategori:H II-regionar]] 25b7nrk9tgxo5nwypiw9q0n11jrgrlb 0 123123 3664460 3440222 2026-08-04T11:56:33Z Redaktor GLAM 139852 Higher resolution version of image 3664460 wikitext text/x-wiki [[fil:18th century dowser.jpg|mini|Mann med ønskekvist. Illustrasjon frå 1700-talet.]] [[Fil:Wrlhout1.jpg|mini|Mann med ønskekvist i 2004.]] '''Ønskekvist''' (òg kalla '''søkjevinkel''') er ein reiskap brukt til å [[spå]] eller finna noko, som [[grunnvatn]], [[edelsteinar]] eller [[malm]], på [[magi]]sk vis. Ønskekvisten er best som ein Y-forma trekvist, men metalltråd, metallstenger og [[pendel|pendlar]] kan òg brukast. Bruken og verknaden av ønskekvisten som hjelpemiddel er omdiskutert, og nytten er ikkje bevist [[vitskap]]leg. == Historie == Historia til ønskekvisten og liknande lekamar går heilt tilbake til [[Hellas i antikken]]. Bruken av ønskekvist har variert i tid og rom og har dekt ulike område: å avdekke viljen og planane til gudane, å spå framtida, å peike ut den skuldige i ei rettssak og så bortetter. På [[1400-talet]] leita tyske gruvearbeidarar i [[Harz]]-området med ønskekvist etter [[malm]]. Mange av desse tyske gruvearbeidarane fann seinare arbeid i [[England]], og importerte dermed ønskekvisten. Engelskmennene overtok han, men introduserte etter kvart ein ny måte å bruke han på ved å finne vatn i staden for malm. I dag vert ønskekvisten mest knytt til å leite etter vatn, samt såkalla [[jordstråling|jordstrålar]]. == Utforming og bruk == Det er ingen konsensus hos brukarane om korleis ein skal laga eller bruka ein ønskekvist. Typisk skulle han skjerast av eit særskild treslag til ei særskild tid, som [[julaftan]] eller [[sankthans]]aftan. Deretter kunne ein vigsla kvisten til eitt særskilt føremål, som å finna gull, sølv eller vatn. Ein ønskekvist kan vere laga av [[kopar]], [[kunststoff]], eller bestemte tresortar (i Noreg mest [[hassel]] eller [[piletre|pil]]). I India veit ein om vassøkarar som gjer jobben med berre handa, og utan ønskekvist. Det er hovudsakleg to typar: L-forma og Y-forma ønskekvistar. [[Fil:Allemanswiro.jpg|mini|venstre|L-forma ønskekvistar (søkevinklar)]] [[Fil:Houten wichelroede.jpg|mini|venstre|Y-forma ønskekvist (tre)]] [[Fil:Yzerdrwr.jpg|mini|Y-forma ønskekvist (metalltråd)]] * Dei L-forma består av to separate tynne metallstavar (sjå figur). Ein held dei i dei korte endane, éin i kvar hand, med ein avstand mellom hendene på om lag 30–40 cm. Dei må haldast slik at dei lange endane peiker (nesten) horisontalt og framover, og dei skal haldast slik at dei lett kan dreie rundt i handa. Når så kvistgjengaren går i terrenget med stavane peikande framover kan han stabilisere retninga noko ved å la dei lange endane peike ein tanke nedover. Medan han går skal han halde blikket festa på endane av dei lange stavane. Når så desse brått dreier slik at dei kryssar kvarandre eller peiker bort frå kvarandre, er ein på staden som ein leitte etter (til dømes vatn). * Y-forma ønskekvist: består av berre éin del. Figurane viser ein ønskekvist av tre, og ein laga av ein jerntråd. Kvistgjengaren skal halde denne typen ønskekvist med begge hender, slik at den øvste spissen eller løkka peiker horisontalt framover. Hendene skal gripe om kvar sin ende, med tommelen peikande ut mot sida, slik at ønskekvisten bøyer inn mot kroppen. Dermed oppstår det ein spenning i gjenstanden som gjer at retninga spissen/krøllen peikar i, er labil. Medan kvistgjengaren går, peiker spissen/krøllen brått nedover (eller oppover) – då er han ved staden han leitte etter. Visse ønskekvister er utforma slik at ein kan feste noko til dei, til dømes eit stykke [[gull]]. Då er det eit symbol på kva ein leiter etter – og ønskekvisten «stadfester» at han har forstått signalet. Det finst òg andre variantar, til dømes at kvistgjengaren først leiter etter staden, og i neste omgang (ved å ta seg ein tur over staden igjen) ønskjer å vite djupna (til dømes i desimeter) der vatnet (eller noko anna) finst. Om ønskekvisten til dømes bøyer spissen ned åtte gongar etter kvarandre, tyder dette 8 dm. ==Syn på ønskekvistbruk== [[fil:De re metallica - dowsing (125711292).jpg|mini|Illustrasjon til ''De re metallica'' av [[Agricola]].]] [[Georg Bauer]], betre kjend som [[Agricola]], gav i 1556 ut verket sitt ''De re metallica'' etter 25 års forsking på bergverksdrift i [[Joachimsthal]]. Han trudde ikkje på bruken av ønskekvitar, og skriv at ein klok bergmann forstår «at ein gaffelgreina kjepp ikkje er til noko nytta for han». Agricola tilføyer likevel at ønskekvist av [[hassel]] er best eigna for å finne [[sølv]], [[asketre|ask]] for å finne [[kopar]], [[furu]] for å finne [[bly]] og [[tinn]], og ønskekvistar av [[jern]] og [[stål]] for å finne [[gull]].<ref>Tom Segalstad: ''Leting etter mineralressurser'', P2-akademiet bind 1</ref> I [[mellomalderen]] vart ønskekvisten knytt til [[djevelen]], sjølv om mange prestar brukte han. I [[1659]] vart bruken av ønskekvist sett på som satanisk av [[jesuitt]]en [[Gaspar Schott]]. I [[1701]] forkasta [[inkvisisjonen]] ønskekvisten i rettssaker. Mot slutten av [[1700-talet]], i [[opplysingstida]], vart ønskekvisten sett på som eit heilt vanleg instrument, og ikkje lenger som assosiert med djevelen. Verknaden av ønskekvisten er ikkje vitskapleg bevist. Skeptikarar meiner det ikkje kan vere ei utvendig fysisk kraft som vert utøvd på ønskekvisten, men at rørslene i ønskekvisten kjem av forventningsmønstret hos personen. Dei viser til vitskapleg kontrollerte testar og studiar rundt ønskekvisten som alle saman er negative. Rolf Manne ved universitetet i Bergen har utført ein slik kontrollert test som gav negativt resultat.<ref>{{Citation |title=Vitskapleg test av ønskekvist |url=http://home.online.no/~josvatne/onske/Mangt_mykje.html |accessdate=2009-02-12 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930064636/http://home.online.no/~josvatne/onske/Mangt_mykje.html |url-status=yes }}</ref> Den vanlegaste vitskaplege forklaringa av ønskekvisten er den såkalla [[Ideomotorisk effekt|ideomotoriske effekten]]. Ideomotoriske rørsler er umedvitne muskelrørsler som får ønskekvisten i rørsle. Andre ideomotoriske rørsler er til dømes umedvitne rørsler i ansiktsmusklane. Alle søkevinklar har eitt fellestrekk: det er ustabile konstruksjonar, som rører seg ved den minste endring i hendene på kvistgjengaren. Både for L-forma som for Y-forma ønskekvister oppstår synlege rørsler ved minimale og umedvitne rørsler av underarmene. For kvistgjengaren verkar det som at ønskekvisten rører seg av ei ekstern kraft, men det er han sjølv som umedviten er årsak til rørsla. I visse tilfelle legg han nok òg umedviten merke til detaljar som kan hjelpe han til å forstå kor det søkte objektet finst. Eksperiment har vist at rørslene til ønskekvisten er heilt avhengig av forventninga til personen &mdash; når han trur at det søkte objektet er der, vil ønskekvisten slå ut. Om det då i røynda finst noko, har ingenting å seie. Vel er det slik at ønskekvistbrukarar truleg er meir følsame menneske enn andre for små, nesten usynlege detaljar i omgjevnadene eller kroppsspråket til personane som er til stades, noko som er med på å forklare tilsynelatande hell. Desse tilfella er berre tilsynelatande suksessfulle, fordi ein kunne like gjerne klart dette utan å nytte ønskekvisten. Kvistgjengarane er truleg meir observante på omgjevnadene sine enn andre. Det er også ganske sannsynleg at ein vil finne vatn i jorda, ettersom det finst vatn under 80 til 90&nbsp;% av jordoverflata. Det å peike på stader der ikkje finst vatn ville vore ein større prestasjon. ==Kjelder== *[http://www.denstoredanske.dk/index.php?title=Livsstil%2C_sport_og_fritid/Folketro_og_folkemindevidenskab/%C3%98nskekvist Ønskekvist] i ''[[Den Store Danske]]'' <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Ønskekvist|Ønskekvist]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 12. februar 2009.'' **''{{Wikipedia-utgåve|nb}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.kvistgjenger.no Norsk kvistgjengerforening] * [http://www.albanet.se/sokevinkler.htm Søkevinklar (frå Albanet)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080115082228/http://www.albanet.se/sokevinkler.htm |date=2008-01-15 }} [[Kategori:magi]] [[kategori:folketru]] [[Kategori:Spådom]] [[en:Divining rod]] [[it:Rabdomanzia]] 8pnmoedw0scilfe0u0p751zuy1horne 0 123259 3664383 3664338 2026-08-03T19:03:24Z TU-nor 12071 3664383 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = en | filnamn = Epipactis palustris 240607a.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Epipactis]] | art = E. palustris | vitskapleg namn = Epipactis palustris | klassifisert av = (L.) Crantz | habitat=kalkrik [[myr]] | utbreiing=[[Europa]], nordvest-[[Afrika]], [[Kaukasus]], vest-[[Sibir]]}} '''Myrflangre''' (''Epipactis palustris'') er ei [[Planter|plante]] i&nbsp;[[flangreslekta]] ''Epipactis'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> ==Utsjånad== [[Fil:Epipactis palustris - Soo-neiuvaip Niitvälja.jpg|mini|venstre|Myrflangre]] [[Fil:Epipactis palustris var. ochroleuca - Niitvälja2.jpg|mini|venstre|Nærbilde av blomane (''Epipactis palustris'' var. ''ochroleuca'')]] Denne orkidéen har ein heilt spesiell utsjånad, med store kvite blomstrar og ei grasiøs utforming har blant anna botanikaren [[Axel Blytt]] rekna han for å vera den vakraste [[blome]]en i [[Noreg]]. Han blir ikkje så høg, rundt 40 centimeter, men han er slank og har lange, smale [[blad]]. Blomstrane til myrflangre er kvite, store og sit i [[aks]] på rundt ti blomstrar. Samla gjer dei eit stort inntrykk. Myrflangre har [[jordstengel|jordstenglar]]. ==Utbreiing== Ein finn han i [[Europa]], Nordvest-[[Afrika]], [[Kaukasus]] og Vest-[[Sibir]] Myrflangre er knytt til [[kalk]]rik (alkalisk) [[myr]], samtidig som han er varmekjær. Svært mykje kalkrik myr har blitt dyrka opp, og det har ført til at myrflangre har blitt utrydda mange stader. Arten har nå få veksestader igjen i Noreg. Ein berømt veksestad der han framleis finst er [[Slåttemyra]] i [[Nittedal kommune]] i [[Akershus fylke]]. Arten veks nå rundt [[Oslofjorden]] og i [[Rogaland]].<ref name="adb-kart"/> Sidan [[habitat]]et til arten framleis er truga, er myrflangre totalfreda i Noreg.<ref name="Lovdata"/> Myrflangre er også [[Norsk raudliste for artar|raudlista]] som sterkt truga (EN).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''kärrknipprot''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (NT, dansk namn ''sump-hullæbe'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (EN, finsk namn ''suoneidonvaippa'').<ref name="adb-fi"/> Myrflangre (engelsk namn ''marsh helleborine'') veks spreidde stader i England, Wales, Skottland og Irland. I den britiske raudlista er arten frå 2025 oppgradert frå livskraftig til sårbar (VU).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han nær truga (NT) i England,<ref name="EN Red List"/> men livskraftig (LC) i Skottland og Wales.<ref name="SC Red List"/><ref name="CY Red List"/> I den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''soo-neiuvaip'') er myrflangre vanleg over heile landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> Det er òg registrert ein varietet ''E.&nbsp;palustris'' var. ''ochroleuca'' sør i landet.<ref name="eElurikkus-var"/> I Latvia (latvisk namn ''purva dzeguzene'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten temmeleg vanleg over heile landet på opne og halvopne fuktige stader. På den latviske raudlista er han klassifisert med usikker status (kategori 4 – ''nepietiekami pētītas'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''pelkinis skiautalūpis'') veks arten over heile landet og er ein av dei mest vanlege orkidéartane i landet.<ref name="Gudžinskas"/> Han er rekna som livskraftig.<ref name="Litauen"/> I Benelux veks arten (nederlandsk namn ''moeraswespenorchis'', fransk namn ''épipactis des marais'') spreidde stader i Nederland, særleg nær kysten, men er i tilbakegang. I [[Flandern]] i Belgia finst han òg mest nær kysten, medan han i [[Vallonia]] mest er å finne i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som sårbar (VU, ''kwetsbaar'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som nær truga (NT, ''bijna in gevaar'') i Flandern og kritisk truga (CR, ''en danger critique'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som sterkt truga (EN).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk nanm ''Sumpf-Ständelwurz'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''kruszczyk błotny'') som nær truga (NT, ''bliski zagrożenia'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Hybriden mellom myrflangre og [[raudflangre]] (''Epipactis atrorubens'' × ''palustris'' eller ''Epipactis'' ×''pupplingensis'')<ref name="powo1"/> er registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybrid"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:633312-1 |tittel = PoWO: ''Epipactis'' × ''pupplingensis'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99512 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar myrflangre |besøksdato = 2022-03-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/4071 |tittel = Raudlista: Myrflangre |besøksdato = 2022-03-04 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B132888%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Myrflangre, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 4. mars 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/219799/information |tittel = Artfakta: Kärrknipprot ''Epipactis palustris'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybrid">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223607/information |tittel = Artfakta: Purpurknipprot × kärrknipprot ''Epipactis atrorubens'' × ''palustris'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/2884/sump-hullaebe |tittel = Naturbasen: Sump-Hullæbe ''Epipactis palustris'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40031 |tittel = LAJI: ''Epipactis palustris'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/4580 |tittel = eElurikkus: ''Epipactis palustris'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 3. februar 2023 }}</ref> <ref name="eElurikkus-var">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/672110 |tittel = eElurikkus: ''Epipactis palustris'' var. ''ochroleuca'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-03 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/epipactis-palustris-l-crantz/ |tittel = Latvijas daba: purva dzeguzene |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 3. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-03 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=68-69 }}</ref> <ref name="Gudžinskas">{{Artikkelkjelde | forfattar = Zigmantas Gudžinskas | utgjevingsår= 2001 | tittel = Diversity, state, and protection of Orchidaceae species in Lithuania | publikasjon = Jour. Eur. Orch. | bind = 33 | nummer = 1 | side = 415–441 | url = https://www.researchgate.net/publication/269993544_Diversity_state_and_protection_of_Orchidaceae_species_in_Lithuania | doi= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0461# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Epipactis palustris'' |besøksdato = 2024-01-17 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2492/maps/?start_date=2014-01-21&interval=315360000&end_date=2024-01-19&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Moeraswespenorchis – ''Epipactis palustris'' |vitja = 2024-01-19 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/kruszczyk-blotny/ |tittel = Kruszczyk błotny |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Viltveksande plantar i Noreg]] [[Kategori:Flangreslekta]] 74ithpb9g2ydak1nqydd30nysp3x6zc 3664390 3664383 2026-08-03T19:41:09Z TU-nor 12071 3664390 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = en | filnamn = Epipactis palustris 240607a.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Epipactis]] | art = E. palustris | vitskapleg namn = Epipactis palustris | klassifisert av = (L.) Crantz | habitat=kalkrik [[myr]] | utbreiing=[[Europa]], nordvest-[[Afrika]], [[Kaukasus]], vest-[[Sibir]]}} '''Myrflangre''' (''Epipactis palustris'') er ei [[Planter|plante]] i&nbsp;[[flangreslekta]] ''Epipactis'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> ==Utsjånad== [[Fil:Epipactis palustris - Soo-neiuvaip Niitvälja.jpg|mini|venstre|Myrflangre]] [[Fil:Epipactis palustris var. ochroleuca - Niitvälja2.jpg|mini|venstre|Nærbilde av blomane (''Epipactis palustris'' var. ''ochroleuca'')]] Denne orkidéen har ein heilt spesiell utsjånad, med store kvite blomstrar og ei grasiøs utforming har blant anna botanikaren [[Axel Blytt]] rekna han for å vera den vakraste [[blome]]en i [[Noreg]]. Han blir ikkje så høg, rundt 40 centimeter, men han er slank og har lange, smale [[blad]]. Blomstrane til myrflangre er kvite, store og sit i [[aks]] på rundt ti blomstrar. Samla gjer dei eit stort inntrykk. Myrflangre har [[jordstengel|jordstenglar]]. ==Utbreiing== Ein finn han i [[Europa]], Nordvest-[[Afrika]], [[Kaukasus]] og Vest-[[Sibir]] Myrflangre er knytt til [[kalk]]rik (alkalisk) [[myr]], samtidig som han er varmekjær. Svært mykje kalkrik myr har blitt dyrka opp, og det har ført til at myrflangre har blitt utrydda mange stader. Arten har nå få veksestader igjen i Noreg. Ein berømt veksestad der han framleis finst er [[Slåttemyra]] i [[Nittedal kommune]] i [[Akershus fylke]]. Arten veks nå rundt [[Oslofjorden]] og i [[Rogaland]].<ref name="adb-kart"/> Sidan [[habitat]]et til arten framleis er truga, er myrflangre totalfreda i Noreg.<ref name="Lovdata"/> Myrflangre er også [[Norsk raudliste for artar|raudlista]] som sterkt truga (EN).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''kärrknipprot''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (NT, dansk namn ''sump-hullæbe'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (EN, finsk namn ''suoneidonvaippa'').<ref name="adb-fi"/> Myrflangre (engelsk namn ''marsh helleborine'') veks spreidde stader i England, Wales, Skottland og Irland. I den britiske raudlista er arten frå 2025 oppgradert frå livskraftig til sårbar (VU).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han nær truga (NT) i England,<ref name="EN Red List"/> men livskraftig (LC) i Skottland og Wales.<ref name="SC Red List"/><ref name="CY Red List"/> I den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''soo-neiuvaip'') er myrflangre vanleg over heile landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> Det er òg registrert ein varietet ''E.&nbsp;palustris'' var. ''ochroleuca'' sør i landet.<ref name="eElurikkus-var"/> I Latvia (latvisk namn ''purva dzeguzene'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten temmeleg vanleg over heile landet på opne og halvopne fuktige stader. På den latviske raudlista er han klassifisert med usikker status (kategori 4 – ''nepietiekami pētītas'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''pelkinis skiautalūpis'') veks arten over heile landet og er ein av dei mest vanlege orkidéartane i landet.<ref name="Gudžinskas"/> Han er rekna som livskraftig.<ref name="Litauen"/> I Benelux veks arten (nederlandsk namn ''moeraswespenorchis'', fransk namn ''épipactis des marais'') spreidde stader i Nederland, særleg nær kysten, men er i tilbakegang. I [[Flandern]] i Belgia finst han òg mest nær kysten, medan han i [[Vallonia]] mest er å finne i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som sårbar (VU, ''kwetsbaar'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som nær truga (NT, ''bijna in gevaar'') i Flandern og kritisk truga (CR, ''en danger critique'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som sterkt truga (EN).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Sumpf-Ständelwurz'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''kruszczyk błotny'') som nær truga (NT, ''bliski zagrożenia'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Hybriden mellom myrflangre og [[raudflangre]] (''Epipactis atrorubens'' × ''palustris'' eller ''Epipactis'' ×''pupplingensis'')<ref name="powo1"/> er registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybrid"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:633312-1 |tittel = PoWO: ''Epipactis'' × ''pupplingensis'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99512 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar myrflangre |besøksdato = 2022-03-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/4071 |tittel = Raudlista: Myrflangre |besøksdato = 2022-03-04 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B132888%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Myrflangre, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 4. mars 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/219799/information |tittel = Artfakta: Kärrknipprot ''Epipactis palustris'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybrid">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223607/information |tittel = Artfakta: Purpurknipprot × kärrknipprot ''Epipactis atrorubens'' × ''palustris'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/2884/sump-hullaebe |tittel = Naturbasen: Sump-Hullæbe ''Epipactis palustris'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40031 |tittel = LAJI: ''Epipactis palustris'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/4580 |tittel = eElurikkus: ''Epipactis palustris'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 3. februar 2023 }}</ref> <ref name="eElurikkus-var">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/672110 |tittel = eElurikkus: ''Epipactis palustris'' var. ''ochroleuca'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-03 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/epipactis-palustris-l-crantz/ |tittel = Latvijas daba: purva dzeguzene |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 3. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-03 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=68-69 }}</ref> <ref name="Gudžinskas">{{Artikkelkjelde | forfattar = Zigmantas Gudžinskas | utgjevingsår= 2001 | tittel = Diversity, state, and protection of Orchidaceae species in Lithuania | publikasjon = Jour. Eur. Orch. | bind = 33 | nummer = 1 | side = 415–441 | url = https://www.researchgate.net/publication/269993544_Diversity_state_and_protection_of_Orchidaceae_species_in_Lithuania | doi= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0461# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Epipactis palustris'' |besøksdato = 2024-01-17 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2492/maps/?start_date=2014-01-21&interval=315360000&end_date=2024-01-19&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Moeraswespenorchis – ''Epipactis palustris'' |vitja = 2024-01-19 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/kruszczyk-blotny/ |tittel = Kruszczyk błotny |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Viltveksande plantar i Noreg]] [[Kategori:Flangreslekta]] gxs0ffzsl2rjevygi4uzcnhssey864r 0 146626 3664372 3352023 2026-08-03T13:57:50Z Ranveig 39 Oppdat. 3664372 wikitext text/x-wiki {{Infoboks verksemd | namn = InCreo Interactive Creations AS | selskapsform = Aksjeselskap | skipa = [[1997]] | hovudkontor = [[Trondheim]] | bransje = [[IKT]] | produkt = Nettsider, nettbutikkar, rådgiving | dagleg leiar = Morten Wikstrøm | tilsette = 35 | tilsette år = 2022 | omsetnad = 24 mill NOK | omsetnad år = 2020 | nettstad =www.increo.no }} '''99X INCREO AS''' er eit norsk selskap som først vart etablert i 1997 som Bjørviks Webdesign i [[Dale]] i [[Sunnfjord]]. Det endra namn til InCreo Interactive Creations AS i 2000 og til InCreo i 2022. Bedrifta leverer ulike tenester for kommunikasjon og teknologi for PC, nettbrett og mobil. Hovudkontoret ligg i [[Trondheim]] ved [[Nedre Elvehavn]]. InCreo har også eit kontor i [[Oslo]]. InCreo leverar fylgjande tenester: digital rådgiving, webdesign, webutvikling, publiseringsløysinga Wondercode CMS, [[E-handel]] / [[nettbutikk]]ar og driftsløysingar. == Bakgrunnsstoff == * {{Offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:IT-føretak]] [[Kategori:Skipingar i 1997]] [[Kategori:Norske føretak]] 10x0zmpin1yyr8aaxy0eywgyywyhl40 0 163217 3664403 3664314 2026-08-03T22:27:43Z 90sveped 53941 3664403 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Marcell Jansen | fødd = {{fødselsdato og alder|1985|11|4}} | fødestad = [[Mönchengladbach]] | føddland = [[Tyskland]] | høgd = 191 cm | nvklubb = [[Hamburger SV|Hamburg]] | draktnummer = 7 | posisjon = Venstreving, venstreback | ungdomsår = -[[1993|93]]<br />[[1993]]-[[2004]] | ungdomsklubb = {{GER}} SV Mönchengladbach <br /> {{GER}} [[Borussia Mönchengladbach]] | år = [[2004]]-[[2007|07]]<br />[[2007]]-[[2008|08]]<br>[[2008]]- | klubbar = {{GER}} [[Borussia Mönchengladbach]]<br />{{GER}} [[Bayern München]]<br>{{GER}} [[Hamburger SV|Hamburg]] | kampar(mål) = 73 (5)<br />17 (0)<br>43 (9) | landslagår = [[2004]]-[[2005|05]]<br />[[2005]]- | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br />{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 4 (1)<br />35 (3) | kloppdatert = 22. juli 2010 | lloppdatert = 10. juli 2010 }} '''Marcell Jansen''' ({{fødd|4. november|1985|fødestad=i [[Mönchengladbach]] i [[Nordrhein-Westfalen]]|Jansen, Marcell}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som har spela for [[Hamburger SV|Hamburg]] i [[Tyskland|tysk]] [[Bundesliga]], og det tyske landslaget. Han vart seriemeister i Tyskland med [[Bayern München]] i 2008. ===Landslagsspel=== Jansen debuterte for A-landslaget 3. september 2005 i ein bortekamp mot [[Slovakia]]. Han var med i Tyskland sin tropp til [[VM i fotball 2006|fotball-VM i 2006]], der han fekk spela éin kamp, bronsefinalen mot [[Portugal]]. I [[EM i fotball 2008|fotball-EM i 2008]] fekk han spela i fem av Tyskland sine seks kampar. I [[VM i fotball 2010|fotball-VM i 2010]] spelte han i fire kampar: Tre som innbytar, og frå start av i bronsefinalen mot [[Uruguay]]. I bronsefinalen skåra han eitt av Tyskland sine mål. ===Merittar=== *VM-bronse: 2006 og 2010 for Tyskland *EM-sølv: 2008 for Tyskland *Vinnar av bundesligaen: 2008 for Bayern München *Vinnar av DFB-pokalen: 2008 for Bayern München ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marcell Jansen|Marcell Jansen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26588 eu-football] {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2006}} {{Tyskland i fotball-EM 2008}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Borussia Mönchengladbach-spelarar]] [[Kategori:Bayern München-spelarar]] [[Kategori:Hamburg-spelarar]] 20ax3jyey342nkckacyqsy0vo30465y 3664407 3664403 2026-08-04T06:31:49Z Ranveig 39 3664407 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Marcell Jansen | fødd = {{fødselsdato og alder|1985|11|4}} | fødestad = [[Mönchengladbach]] | føddland = [[Tyskland]] | høgd = 191 cm | nvklubb = [[Hamburger SV|Hamburg]] | draktnummer = 7 | posisjon = Venstreving, venstreback | ungdomsår = -[[1993|93]]<br />[[1993]]-[[2004]] | ungdomsklubb = {{GER}} SV Mönchengladbach <br /> {{GER}} [[Borussia Mönchengladbach]] | år = [[2004]]-[[2007|07]]<br />[[2007]]-[[2008|08]]<br>[[2008]]- | klubbar = {{GER}} [[Borussia Mönchengladbach]]<br />{{GER}} [[Bayern München]]<br>{{GER}} [[Hamburger SV|Hamburg]] | kampar(mål) = 73 (5)<br />17 (0)<br>43 (9) | landslagår = [[2004]]-[[2005|05]]<br />[[2005]]- | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br />{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 4 (1)<br />35 (3) | kloppdatert = 22. juli 2010 | lloppdatert = 10. juli 2010 }} '''Marcell Jansen''' ({{fødd|4. november|1985|fødestad=i [[Mönchengladbach]] i [[Nordrhein-Westfalen]]|Jansen, Marcell}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som har spela for [[Hamburger SV|Hamburg]] i [[Tyskland|tysk]] [[Bundesliga]], og det tyske landslaget. Han vart seriemeister i Tyskland med [[Bayern München]] i 2008. ==Karriere== ===Landslagsspel=== Jansen debuterte for A-landslaget 3. september 2005 i ein bortekamp mot [[Slovakia]]. Han var med i Tyskland sin tropp til [[VM i fotball 2006|fotball-VM i 2006]], der han fekk spela éin kamp, bronsefinalen mot [[Portugal]]. I [[EM i fotball 2008|fotball-EM i 2008]] fekk han spela i fem av Tyskland sine seks kampar. I [[VM i fotball 2010|fotball-VM i 2010]] spelte han i fire kampar: Tre som innbytar, og frå start av i bronsefinalen mot [[Uruguay]]. I bronsefinalen skåra han eitt av Tyskland sine mål. ===Merittar=== *VM-bronse: 2006 og 2010 for Tyskland *EM-sølv: 2008 for Tyskland *Vinnar av bundesligaen: 2008 for Bayern München *Vinnar av DFB-pokalen: 2008 for Bayern München ==Kjelder== {{refopning}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26588 eu-football] *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marcell Jansen|Marcell Jansen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} {{Refforbetre|dato=2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2006}} {{Tyskland i fotball-EM 2008}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Borussia Mönchengladbach-spelarar]] [[Kategori:Bayern München-spelarar]] [[Kategori:Hamburg-spelarar]] i2sjayd971l84eab4qj027cupicp4i5 3664415 3664407 2026-08-04T07:14:45Z Ranveig 39 Oppdat. infoboks frå en: 3664415 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Marcell Jansen | image = Marcell Jansen 2016.jpg | caption = Jansen i 2016 | fullname = Marcell Jansen<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2010/PDF_BackUp_2010_06_13/FWC_2010_SquadLists.pdf |title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players: Germany |publisher=FIFA |page=11 |date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018131759/https://www.fifadata.com/document/fwc/2010/PDF_BackUp_2010_06_13/FWC_2010_SquadLists.pdf |archive-date=18. oktober 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1985|11|4|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Mönchengladbach]] | height = 1,91 m | position = Venstreving, venstreback | youthyears1 = 1990–1993 | youthclubs1 = SV Mönchengladbach | youthyears2 = 1993–2004 | youthclubs2 = [[Borussia Mönchengladbach]] | years1 = 2004–2007 | clubs1 = [[Borussia Mönchengladbach]] | caps1 = 73 | goals1 = 5 | years2 = 2007–2008 | clubs2 = [[FC Bayern München|Bayern München]] | caps2 = 17 | goals2 = 0 | years3 = 2008–2015 | clubs3 = [[Hamburger SV]] | caps3 = 152 | goals3 = 20 | years4 = 2009 | clubs4 = [[Hamburger SV II]] | caps4 = 1 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2025 | clubs5 = [[Hamburger SV III]] | caps5 = 90 | goals5 = 58 | club-update = 10. mai 2024 | totalcaps = 333 | totalgoals = 83 | nationalyears1 = 2004–2005 | nationalteam1 = [[Germany national under-21 football team|Germany U21]] | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2005–2014 | nationalteam2 = {{f|Tyskland}} | nationalcaps2 = 45 | nationalgoals2 = 3 | medaltemplates = {{Medal|Sport|Fotball for menn}} {{Medal|Country|{{fb|GER}}}} {{MedalCompetition|[[Fotball-VM]]}} {{MedalBronze|[[Fotball-VM 2006|Tyskland 2006]]|Tyskland}} {{MedalBronze|[[Fotball-VM 2010|Sør-Afrika 2010]]|Tyskland}} {{MedalCompetition|[[UEFA Euro]]}} {{Medal|RU|[[EM i fotball 2008|2008 Austerrike–Sveits]]|Tyskland}} }} '''Marcell Jansen''' ({{fødd|4. november|1985|fødestad=i [[Mönchengladbach]] i [[Nordrhein-Westfalen]]|Jansen, Marcell}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som har spela for [[Hamburger SV|Hamburg]] i [[Tyskland|tysk]] [[Bundesliga]], og det tyske landslaget. Han vart seriemeister i Tyskland med [[Bayern München]] i 2008. ==Karriere== ===Landslagsspel=== Jansen debuterte for A-landslaget 3. september 2005 i ein bortekamp mot [[Slovakia]]. Han var med i Tyskland sin tropp til [[VM i fotball 2006|fotball-VM i 2006]], der han fekk spela éin kamp, bronsefinalen mot [[Portugal]]. I [[EM i fotball 2008|fotball-EM i 2008]] fekk han spela i fem av Tyskland sine seks kampar. I [[VM i fotball 2010|fotball-VM i 2010]] spelte han i fire kampar: Tre som innbytar, og frå start av i bronsefinalen mot [[Uruguay]]. I bronsefinalen skåra han eitt av Tyskland sine mål. ===Merittar=== *VM-bronse: 2006 og 2010 for Tyskland *EM-sølv: 2008 for Tyskland *Vinnar av bundesligaen: 2008 for Bayern München *Vinnar av DFB-pokalen: 2008 for Bayern München ==Kjelder== {{refstart}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26588 eu-football] *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marcell Jansen|Marcell Jansen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} {{Refforbetre|dato=2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2006}} {{Tyskland i fotball-EM 2008}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Borussia Mönchengladbach-spelarar]] [[Kategori:Bayern München-spelarar]] [[Kategori:Hamburg-spelarar]] hhf5oydx61g9n75j3va821e1m0ptzc9 3664416 3664415 2026-08-04T07:15:19Z Ranveig 39 3664416 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Marcell Jansen | image = Marcell Jansen 2016.jpg | caption = Jansen i 2016 | fullname = Marcell Jansen<ref name="FIFA">{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/fwc/2010/PDF_BackUp_2010_06_13/FWC_2010_SquadLists.pdf |title=FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players: Germany |publisher=FIFA |page=11 |date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191018131759/https://www.fifadata.com/document/fwc/2010/PDF_BackUp_2010_06_13/FWC_2010_SquadLists.pdf |archive-date=18. oktober 2019}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1985|11|4|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Mönchengladbach]] | height = 1,91 m | position = Venstreving, venstreback | youthyears1 = 1990–1993 | youthclubs1 = SV Mönchengladbach | youthyears2 = 1993–2004 | youthclubs2 = [[Borussia Mönchengladbach]] | years1 = 2004–2007 | clubs1 = [[Borussia Mönchengladbach]] | caps1 = 73 | goals1 = 5 | years2 = 2007–2008 | clubs2 = [[FC Bayern München|Bayern München]] | caps2 = 17 | goals2 = 0 | years3 = 2008–2015 | clubs3 = [[Hamburger SV]] | caps3 = 152 | goals3 = 20 | years4 = 2009 | clubs4 = Hamburger SV II | caps4 = 1 | goals4 = 0 | years5 = 2018–2025 | clubs5 = Hamburger SV III | caps5 = 90 | goals5 = 58 | club-update = 10. mai 2024 | totalcaps = 333 | totalgoals = 83 | nationalyears1 = 2004–2005 | nationalteam1 = Tyskland U21 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2005–2014 | nationalteam2 = {{f|Tyskland}} | nationalcaps2 = 45 | nationalgoals2 = 3 | medaltemplates = {{Medal|Sport|Fotball for menn}} {{Medal|Country|{{fb|GER}}}} {{MedalCompetition|[[Fotball-VM]]}} {{MedalBronze|[[Fotball-VM 2006|Tyskland 2006]]|Tyskland}} {{MedalBronze|[[Fotball-VM 2010|Sør-Afrika 2010]]|Tyskland}} {{MedalCompetition|[[UEFA Euro]]}} {{Medal|RU|[[EM i fotball 2008|2008 Austerrike–Sveits]]|Tyskland}} }} '''Marcell Jansen''' ({{fødd|4. november|1985|fødestad=i [[Mönchengladbach]] i [[Nordrhein-Westfalen]]|Jansen, Marcell}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som har spela for [[Hamburger SV|Hamburg]] i [[Tyskland|tysk]] [[Bundesliga]], og det tyske landslaget. Han vart seriemeister i Tyskland med [[Bayern München]] i 2008. ==Karriere== ===Landslagsspel=== Jansen debuterte for A-landslaget 3. september 2005 i ein bortekamp mot [[Slovakia]]. Han var med i Tyskland sin tropp til [[VM i fotball 2006|fotball-VM i 2006]], der han fekk spela éin kamp, bronsefinalen mot [[Portugal]]. I [[EM i fotball 2008|fotball-EM i 2008]] fekk han spela i fem av Tyskland sine seks kampar. I [[VM i fotball 2010|fotball-VM i 2010]] spelte han i fire kampar: Tre som innbytar, og frå start av i bronsefinalen mot [[Uruguay]]. I bronsefinalen skåra han eitt av Tyskland sine mål. ===Merittar=== *VM-bronse: 2006 og 2010 for Tyskland *EM-sølv: 2008 for Tyskland *Vinnar av bundesligaen: 2008 for Bayern München *Vinnar av DFB-pokalen: 2008 for Bayern München ==Kjelder== {{refstart}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26588 eu-football] *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Marcell Jansen|Marcell Jansen]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} {{Refforbetre|dato=2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2006}} {{Tyskland i fotball-EM 2008}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Borussia Mönchengladbach-spelarar]] [[Kategori:Bayern München-spelarar]] [[Kategori:Hamburg-spelarar]] s3nb5hmxirxk7rv2uyzez5llb1c8aa9 0 163238 3664400 3664302 2026-08-03T22:27:00Z 90sveped 53941 3664400 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Sami Khedira | fulltnamn= سامي خضيرة | fødd = {{Fødselsdato og alder|1987|4|4}} | fødestad = [[Stuttgart]] | føddland = [[Tyskland]] | høgd = 189 cm | nvklubb = [[Real Madrid]] | draktnummer = 6 | posisjon = Midtbane | ungdomsår = -[[1995]]<br />[[1995]]-[[2004]] | ungdomsklubb = {{GER}} Oeffingen <br /> {{GER}} [[VfB Stuttgart|Stuttgart]] | år = [[2004]]-[[2010|10]]<br />[[2010]]- | klubbar = {{GER}} [[VfB Stuttgart|Stuttgart]]<br />{{ESP}} [[Real Madrid]] | kampar(mål) = 98 (14)<br />91 (6) | landslagår = [[2007]]-[[2009|09]]<br />[[2009]]-18 | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br />{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 15 (5)<br />77 (7) | kloppdatert = 17. mai 2014 | lloppdatert = 6. august 2026 }} '''Sami Khedira''' ({{fødd|4. april|1987|fødestad=i [[Stuttgart]] i [[Baden-Württemberg]]|Khedira, Sami}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som har spela for [[Real Madrid]] i [[Spania|spansk]] [[Primera Division]], og det tyske landslaget. Han har [[Tunisia|tunisisk]] far og tysk mor. Han var med på å verta seriemeister i Tyskland med [[VfB Stuttgart|Stuttgart]] i 2007 og i Spania med Real Madrid i 2012. Han vann den europeiske [[Meisterligaen]] med Real Madrid i 2014. ===Landslagsspel=== Khedira debuterte for det tyske landslaget 5. september 2009 i ein privatlandskamp mot [[Sør-Afrika]]. Han var med i Tyskland sin tropp til [[VM i fotball 2010|fotball-VM i 2010]], der han fekk ei viktig rolle sentralt på midtbanen, i og med at [[Michael Ballack]] måtte stå over turneringa med ein skade. Han spelte i alle Tyskland sine sju kampar, og skåra eitt mål, i bronsefinalen mot [[Uruguay]]. Også i [[Fotball-EM 2012|europameisterskapen 2012]] spelte han alle Tyskland sine kampar, skåra då Hellas vart eliminert i kvartfinalen med 4-2. I den legendariske semifinalen mot vertslandet [[Brasil]] under [[Fotball-VM 2014]] stod han for den femte skåringa då Tyskland sigra med 7-1. Derimot kom han ikkje på i sjølve VM-finalen mot [[Argentina]]. Khedira representerte åra 2010-18 Tyskland i samtlege tre verdsmeisterskap og begge europameisterskapane. Fram til og med [[Fotball-VM 2018]] deltok han i 77 landskampar, skåra 7 mål. Han var kaptein i til saman 8 landskampar. ===Merittar=== *Verdsmeister: 2014 for Vest-Tyskland *VM-bronse: 2010 for Tyskland *EM-bronse: 2012 for Tyskland ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sami Khedira|Sami Khedira]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26619 eu-football] {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} {{Tyskland i fotball-EM 2012}} {{Tyskland i fotball-VM 2014}} {{Tyskland i fotball-EM 2016}} {{Tyskland i fotball-VM 2018}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Stuttgart-spelarar]] [[Kategori:Real Madrid-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2010]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2012]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2014]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2016]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2018]] rwvjotjte9o5rwoeqw4qylsz9cyjqxy 3664420 3664400 2026-08-04T07:36:18Z Migne 2086 3664420 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Sami Khedira | fulltnamn= سامي خضيرة | fødd = {{Fødselsdato og alder|1987|4|4}} | fødestad = [[Stuttgart]] | føddland = [[Tyskland]] | høgd = 189 cm | nvklubb = [[Real Madrid]] | draktnummer = 6 | posisjon = Midtbane | ungdomsår = -[[1995]]<br />[[1995]]-[[2004]] | ungdomsklubb = {{GER}} Oeffingen <br /> {{GER}} [[VfB Stuttgart|Stuttgart]] | år = [[2004]]-[[2010|10]]<br />[[2010]]- | klubbar = {{GER}} [[VfB Stuttgart|Stuttgart]]<br />{{ESP}} [[Real Madrid]] | kampar(mål) = 98 (14)<br />91 (6) | landslagår = [[2007]]-[[2009|09]]<br />[[2009]]-18 | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br />{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 15 (5)<br />77 (7) | kloppdatert = 17. mai 2014 | lloppdatert = 6. august 2026 }} '''Sami Khedira''' ({{fødd|4. april|1987|fødestad=i [[Stuttgart]] i [[Baden-Württemberg]]|Khedira, Sami}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som vart verdsmeister for Tyskland i 2014. Han vart elles seriemeister i Tyskland med [[VfB Stuttgart|Stuttgart]], i Spania med [[Real Madrid]] og i Italia med [[Juventus]]. Våren 2014 vann han den europeiske [[meisterligaen]] med Real Madrid. Khedira, som har [[Tunisia|tunisisk]] far og tysk mor, var midtbanespelar. ===Klubbspel=== Khedira fekk sin debut i bundesliga 1. oktober 2006 med VfB Stuttgart. Han spelte 22 av kampane i ein sesong som enda med liga-triumf for eit mannskap som, mellom andre, bestod av [[Mario Gómez]], [[Shkodran Mustafi]] og brasilianaren [[Cacau]]. Frå sommaren 2010 var Khedira Real Madrid-spelar. Her var han med på å vinne Copa del Rey to gongar, [[La Liga]] i 2012 og meisterligaen i 2014. Perioden 2015-20 gjorde han teneste i [[Juventus]]. Med laget frå [[Torino]] vart han italiensk seriemeister alle fem sesongane og nasjonal cupvinnar tre år i rad. Han la opp i 2021, etter få kampar for Hertha Berlin. ===Landslagsspel=== Khedira debuterte for det tyske landslaget 5. september 2009 i ein privatlandskamp mot [[Sør-Afrika]]. Han var med i Tyskland sin tropp til [[VM i fotball 2010|fotball-VM i 2010]], der han fekk ei viktig rolle sentralt på midtbanen, i og med at [[Michael Ballack]] måtte stå over turneringa med ein skade. Han spelte i alle Tyskland sine sju kampar, og skåra eitt mål, i bronsefinalen mot [[Uruguay]]. Også i [[Fotball-EM 2012|europameisterskapen 2012]] spelte han alle Tyskland sine kampar, skåra då Hellas vart eliminert i kvartfinalen med 4-2. I den legendariske semifinalen mot vertslandet [[Brasil]] under [[Fotball-VM 2014]] stod han for den femte skåringa då Tyskland sigra med 7-1. Derimot kom han ikkje på i sjølve VM-finalen mot [[Argentina]]. Khedira representerte åra 2010-18 Tyskland i samtlege tre verdsmeisterskap og begge europameisterskapane. Fram til og med [[Fotball-VM 2018]] deltok han i 77 landskampar, skåra 7 mål. Han var kaptein i til saman 8 landskampar. ===Merittar=== *Verdsmeister: 2014 for Vest-Tyskland *VM-bronse: 2010 for Tyskland *EM-bronse: 2012 for Tyskland *Vinnar av UEFA-meisterligaen: 2014 for Real Madrid *Tysk ligameister: 2007 for VfB Stuttgart *Spansk cupmeister: 2011 og 2014 for Real Madrid *Spansk ligameister: 2012 for Real Madrid *Italiensk seriemeister: 2016, 2017, 2018, 2019 og 2020 for Juventus *Italiensk cupmeister: 2016, 2017, 2018 for Juventus ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sami Khedira|Sami Khedira]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26619 eu-football] {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} {{Tyskland i fotball-EM 2012}} {{Tyskland i fotball-VM 2014}} {{Tyskland i fotball-EM 2016}} {{Tyskland i fotball-VM 2018}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Stuttgart-spelarar]] [[Kategori:Real Madrid-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2010]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2012]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2014]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2016]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2018]] hy8ffxq593arvrusfxpnmpigi8ckxbh 3664421 3664420 2026-08-04T07:36:37Z Migne 2086 la til [[Kategori:Juventus-spelarar]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3664421 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Sami Khedira | fulltnamn= سامي خضيرة | fødd = {{Fødselsdato og alder|1987|4|4}} | fødestad = [[Stuttgart]] | føddland = [[Tyskland]] | høgd = 189 cm | nvklubb = [[Real Madrid]] | draktnummer = 6 | posisjon = Midtbane | ungdomsår = -[[1995]]<br />[[1995]]-[[2004]] | ungdomsklubb = {{GER}} Oeffingen <br /> {{GER}} [[VfB Stuttgart|Stuttgart]] | år = [[2004]]-[[2010|10]]<br />[[2010]]- | klubbar = {{GER}} [[VfB Stuttgart|Stuttgart]]<br />{{ESP}} [[Real Madrid]] | kampar(mål) = 98 (14)<br />91 (6) | landslagår = [[2007]]-[[2009|09]]<br />[[2009]]-18 | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br />{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 15 (5)<br />77 (7) | kloppdatert = 17. mai 2014 | lloppdatert = 6. august 2026 }} '''Sami Khedira''' ({{fødd|4. april|1987|fødestad=i [[Stuttgart]] i [[Baden-Württemberg]]|Khedira, Sami}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som vart verdsmeister for Tyskland i 2014. Han vart elles seriemeister i Tyskland med [[VfB Stuttgart|Stuttgart]], i Spania med [[Real Madrid]] og i Italia med [[Juventus]]. Våren 2014 vann han den europeiske [[meisterligaen]] med Real Madrid. Khedira, som har [[Tunisia|tunisisk]] far og tysk mor, var midtbanespelar. ===Klubbspel=== Khedira fekk sin debut i bundesliga 1. oktober 2006 med VfB Stuttgart. Han spelte 22 av kampane i ein sesong som enda med liga-triumf for eit mannskap som, mellom andre, bestod av [[Mario Gómez]], [[Shkodran Mustafi]] og brasilianaren [[Cacau]]. Frå sommaren 2010 var Khedira Real Madrid-spelar. Her var han med på å vinne Copa del Rey to gongar, [[La Liga]] i 2012 og meisterligaen i 2014. Perioden 2015-20 gjorde han teneste i [[Juventus]]. Med laget frå [[Torino]] vart han italiensk seriemeister alle fem sesongane og nasjonal cupvinnar tre år i rad. Han la opp i 2021, etter få kampar for Hertha Berlin. ===Landslagsspel=== Khedira debuterte for det tyske landslaget 5. september 2009 i ein privatlandskamp mot [[Sør-Afrika]]. Han var med i Tyskland sin tropp til [[VM i fotball 2010|fotball-VM i 2010]], der han fekk ei viktig rolle sentralt på midtbanen, i og med at [[Michael Ballack]] måtte stå over turneringa med ein skade. Han spelte i alle Tyskland sine sju kampar, og skåra eitt mål, i bronsefinalen mot [[Uruguay]]. Også i [[Fotball-EM 2012|europameisterskapen 2012]] spelte han alle Tyskland sine kampar, skåra då Hellas vart eliminert i kvartfinalen med 4-2. I den legendariske semifinalen mot vertslandet [[Brasil]] under [[Fotball-VM 2014]] stod han for den femte skåringa då Tyskland sigra med 7-1. Derimot kom han ikkje på i sjølve VM-finalen mot [[Argentina]]. Khedira representerte åra 2010-18 Tyskland i samtlege tre verdsmeisterskap og begge europameisterskapane. Fram til og med [[Fotball-VM 2018]] deltok han i 77 landskampar, skåra 7 mål. Han var kaptein i til saman 8 landskampar. ===Merittar=== *Verdsmeister: 2014 for Vest-Tyskland *VM-bronse: 2010 for Tyskland *EM-bronse: 2012 for Tyskland *Vinnar av UEFA-meisterligaen: 2014 for Real Madrid *Tysk ligameister: 2007 for VfB Stuttgart *Spansk cupmeister: 2011 og 2014 for Real Madrid *Spansk ligameister: 2012 for Real Madrid *Italiensk seriemeister: 2016, 2017, 2018, 2019 og 2020 for Juventus *Italiensk cupmeister: 2016, 2017, 2018 for Juventus ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Sami Khedira|Sami Khedira]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26619 eu-football] {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} {{Tyskland i fotball-EM 2012}} {{Tyskland i fotball-VM 2014}} {{Tyskland i fotball-EM 2016}} {{Tyskland i fotball-VM 2018}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Stuttgart-spelarar]] [[Kategori:Real Madrid-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2010]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2012]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2014]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2016]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2018]] [[Kategori:Juventus-spelarar]] 1hqphp9dvouhf5a8zqp95nzvi5ir1g7 0 163338 3664402 3664309 2026-08-03T22:27:30Z 90sveped 53941 3664402 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Arne Friedrich | fødestad = [[Bad Oeynhausen]] | føddland = [[Tyskland]] | høgd = 185 cm | nvklubb = [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] | draktnummer = 3 | posisjon = Midtstoppar | ungdomsår = -[[1955]]-[[1987|87]]<br />[[1987]]-[[1992|92]]<br>[[1992]]-[[1995|95]]<br>[[1995]]-[[1999|99]] | ungdomsklubb = {{GER}} Bad Oeynhausen <br /> {{GER}} TuS Lohe<br>{{GER}} Herford <br> {{GER}} Gütersloh | år = [[1999]]-[[2000]]<br />[[2000]]-[[2002|02]]<br>[[2002]]-[[2010|10]]<br>[[2010]]- | klubbar = {{GER}} Verl<br />{{GER}} [[Arminia Bielefeld]]<br> {{GER}} [[Hertha Berlin]]<br> {{GER}} [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] | kampar(mål) = 31 (0)<br />47 (1)<br>231 (14)<br>0 (0) | landslagår = [[2000]]-[[2001|01]]<br />[[2002]]- | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br />{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 5 (0)<br />79 (1) | kloppdatert = 14. juli 2010 | lloppdatert = 10. juli 2010 }} '''Arne Friedrich''' ({{fødd|29. mai|1979|fødestad=i [[Bad Oeynhausen]] i [[Nordrhein-Westfalen]]|Friedrich, Arne}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som har spela for [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] i tysk [[Bundesliga]] og for det tyske landslaget. Han spelte i åtte år, frå 2002 til 2010, for [[Hertha Berlin]]. ===Landslagsspel=== Friedrich debuterte for Tyskland sitt landslag 21. august 2002, i ein kamp mot [[Bulgaria]]. Den første store turneringa hans var [[EM i fotball 2004|fotball-EM i 2004]], der han spelte alle Tyskland sine tre kampar, før eit svakt mannskap rauk ut etter gruppespelet. I [[VM i fotball 2006|fotball-VM i 2006]] gjekk det betre for Tyskland og Friedrich, som spelte alle Tyskland sine kampar, utanom bronsefinalen då han var skadd. I [[EM i fotball 2008|fotball-EM i 2008]] var han i utgangspunktet reserve, men då [[Marcell Jansen]] vart skadd, spelte han frå start i den siste gruppekampen og alle dei tre gjenverande kampane. I [[VM i fotball 2010|fotball-VM i 2010]] spelte han frå start til slutt i alle dei sju kampane, då Tyskland tok bronsemedalje. Han skåra sitt einaste landslagsmål i kvartfinalen mot [[Argentina]], i det som var den 77. landskampen hans. 3. juni 2011 i [[Wien]] spelte han sin 82. og siste landskamp. Friedrich var lagkaptein i to kampar. ===Merittar=== *VM-bronse: 2006 og 2010 for Tyskland *EM-sølv: 2008 for Tyskland ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Arne Friedrich|Arne Friedrich]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=6302 eu-football] {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Tyskland i fotball-EM 2004}} {{Tyskland i fotball-VM 2006}} {{Tyskland i fotball-EM 2008}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Arminia Bielefeld-spelarar]] [[Kategori:Hertha Berlin-spelarar]] [[Kategori:Wolfsburg-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2004]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2006]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 2008]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 2010]] impdbxa8sqspd5x9n42vvy6krodnuqd 0 163544 3664424 3279411 2026-08-04T07:59:17Z Migne 2086 3664424 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Dennis Aogo | fulltnamn = Dennis Aogo | fødd = {{Fødselsdato og alder|1987|1|14}} | høgd = 184 cm | nvklubb = [[VfB Stuttgart]] | draktnummer = 3 | posisjon = Forsvar, midtbane | ungdomsår = [[1993]]-[[1994|94]]<br>[[1994]]-[[2000]]<br>[[2000]]-[[2002|02]]<br>[[2002]]-[[2005|05]] | ungdomsklubb = {{GER}} Bulach <br> {{GER}} [[Karlsruher SC|Karlsruhe]] <br> {{GER}} Waldhof Mannheim<br> {{GER}} [[SC Freiburg|Freiburg]] | år = [[2005]]-[[2008|08]]<br>[[2008]]-[[2013|13]]<br>[[2013]]-[[2017|17]]<br>[[2017]]- | klubbar = {{GER}} [[SC Freiburg|Freiburg]]<br>{{GER}} [[Hamburger SV|Hamburg]]<br>{{GER}} [[Schalke 04]]<br>{{nowrap|{{GER}} [[VfB Stuttgart]]}} | kampar(mål) = 94 (11)<br>131 (2)<br>65 (0)<br> | landslagår = [[2007]]-[[2009|09]]<br>[[2010]] | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br>{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 25 (4)<br>7 (0) | kloppdatert = 21. juli 2010 | lloppdatert = 10. juli 2026 }} '''Dennis Aogo''' ({{fødd|14. januar|1987|fødestad=i [[Karlsruhe]] i [[Baden-Württemberg]]|Aogo, Dennis}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som var med å vinne bronsemedalje for Tyskland i Fotball-VM 2010. Han var aktiv for [[Hamburger SV|Hamburg]], Schalke 04 og VfB Stuttgart i tysk [[Bundesliga]]. Aogo var vanlegvis vesntreback, spelte tidvis defensivt på midtbana. Far hans er frå Nigeria. ===Klubbspel=== Etter fire sesongar i SC Freiburg, spelte Aogo i bundesliga frå 2008 til 2019. Etter tur gjorde han teneste i [[Hamburger SV]], [[Schalke 04]] og [[VfB Stuttgart]]. Han la opp i 2020, etter ein sesong med Hanover 96 i 2. ligaen. ===Landslagsspel=== Aogo deltok i 12 av Tyskland sine landskampar i tida frå 13. mai 2010 til 2. juni 2013. Han var med i troppa til [[Fotball-VM 2010]] i [[Sør-Afrika]] og spelte sin einaste turneringskamp då Tyskland vann 3–2 over [[Uruguay]] i bronsefinalen i [[Port Elizabeth]]. ===Merittar=== *VM-bronse: 2010 for Tyskland ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dennis Aogo|Dennis Aogo]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26625eu-football] {{Tyskland i fotball-VM 2010}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Hamburg-spelarar]] [[Kategori:Freiburg-spelarar]] [[Kategori:Schalke-spelarar]] [[Kategori:Stuttgart-spelarar]] 7i6xutq8nkmd094wfc0e3924ixyf8qi 3664428 3664424 2026-08-04T09:13:26Z 90sveped 53941 3664428 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Dennis Aogo | fulltnamn = Dennis Aogo | fødd = {{Fødselsdato og alder|1987|1|14}} | høgd = 184 cm | nvklubb = [[VfB Stuttgart]] | draktnummer = 3 | posisjon = Forsvar, midtbane | ungdomsår = [[1993]]-[[1994|94]]<br>[[1994]]-[[2000]]<br>[[2000]]-[[2002|02]]<br>[[2002]]-[[2005|05]] | ungdomsklubb = {{GER}} Bulach <br> {{GER}} [[Karlsruher SC|Karlsruhe]] <br> {{GER}} Waldhof Mannheim<br> {{GER}} [[SC Freiburg|Freiburg]] | år = [[2005]]-[[2008|08]]<br>[[2008]]-[[2013|13]]<br>[[2013]]-[[2017|17]]<br>[[2017]]- | klubbar = {{GER}} [[SC Freiburg|Freiburg]]<br>{{GER}} [[Hamburger SV|Hamburg]]<br>{{GER}} [[Schalke 04]]<br>{{nowrap|{{GER}} [[VfB Stuttgart]]}} | kampar(mål) = 94 (11)<br>131 (2)<br>65 (0)<br> | landslagår = [[2007]]-[[2009|09]]<br>[[2010]] | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br>{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 25 (4)<br>7 (0) | kloppdatert = 21. juli 2010 | lloppdatert = 10. juli 2026 }} '''Dennis Aogo''' ({{fødd|14. januar|1987|fødestad=i [[Karlsruhe]] i [[Baden-Württemberg]]|Aogo, Dennis}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som var med å vinne bronsemedalje for Tyskland i Fotball-VM 2010. Han var aktiv for [[Hamburger SV|Hamburg]], Schalke 04 og VfB Stuttgart i tysk [[Bundesliga]]. Aogo var vanlegvis vesntreback, spelte tidvis defensivt på midtbana. Far hans er frå Nigeria. ===Klubbspel=== Etter fire sesongar i SC Freiburg, spelte Aogo i bundesliga frå 2008 til 2019. Etter tur gjorde han teneste i [[Hamburger SV]], [[Schalke 04]] og [[VfB Stuttgart]]. Han la opp i 2020, etter ein sesong med Hanover 96 i 2. ligaen. ===Landslagsspel=== Aogo deltok i 12 av Tyskland sine landskampar i tida frå 13. mai 2010 til 2. juni 2013. Han var med i troppa til [[Fotball-VM 2010]] i [[Sør-Afrika]] og spelte sin einaste turneringskamp då Tyskland vann 3–2 over [[Uruguay]] i bronsefinalen i [[Port Elizabeth]]. ===Merittar=== *VM-bronse: 2010 for Tyskland ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Dennis Aogo|Dennis Aogo]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26625eu-football] {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Hamburg-spelarar]] [[Kategori:Freiburg-spelarar]] [[Kategori:Schalke-spelarar]] [[Kategori:Stuttgart-spelarar]] td41o686bte6aemmy8wtx8b205gh5jx 0 166397 3664417 3371692 2026-08-04T07:18:33Z Ranveig 39 Tok ut gammal spelarstall, la til malar. 3664417 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballklubb |namn = Borussia Mönchengladbach |bilete = Borussia Mönchengladbach logo.svg |fullt namn = Borussia VfL 1900 <br>Mönchengladbach e.V. |kallenamn = Die Fohlen (Folane)<br>Die Borussen (Prøysarane) |kort namn = |grunnlagd = 1. august 1900 |heimebane = [[Borussia-Park]] |kapasitet = 54,022 |trenar = Adi Hütter |leiartittel = President |styreleiar = Rolf Königs |liga = [[Fußball-Bundesliga]] |sesong = 2021/22 |plassering = 10. plass i Bundesliga |anna = |nettstad = www.borussia.de |mønster_va1 = _monchengladbach2122h |mønster_k1 = _monchengladbach2122h |mønster_ha1 = _monchengladbach2122h |mønster_sh1 = _monchengladbach2122h |mønster_so1 = _monchengladbach2122h |venstrearm1 = FFFFFF |kropp1 = FFFFFF |høgrearm1 = FFFFFF |shorts1 = 0A6D53 |sokkar1 = FFFFFF |mønster_va2 = _monchengladbach2122a |mønster_k2 = _monchengladbach2122a |mønster_ha2 = _monchengladbach2122a |mønster_sh2 = _monchengladbach2122a |mønster_so2 = _monchengladbach2122A |venstrearm2 = 000000 |kropp2 = 000000 |høgrearm2 = 000000 |shorts2 = 000000 |sokkar2 = 000000 }} '''Borussia Mönchengladbach''' er ein tysk fotballklubb frå byen [[Mönchengladbach]] i delstaten [[Nordrhein-Westfalen]]. Klubben vart stifta [[1. august]] [[1900]] av unge menn frå bydelen Eicken. Borussia tyder eigentleg Preussen. Fotballklubben hadde si stordomstid frå sesongen 1969/70 til 1980. I desse åra var klubben ein av dei aller beste i Europa og vann UEFA-cuppen to gonger og nådde i 1977 finalen i Europacupen for serievinnarar, finalekampen enda med tap mot engelske Liverpool. Spelarar som [[Berti Vogts]], [[Günter Netzer]], [[Herbert Wimmer]], [[Jupp Heynckes]], [[Rainer Bonhof]] og danske [[Allan Simonsen]] var sentrale i denne perioden. === Merittar === * [[Europacupen i fotball|Europacupen]], tapande finalist 1977 (1-3 mot [[Liverpool FC]]) * Vinnar av [[UEFA-cupen]] 1975 og 1979 * UEFA-cupen, tapande finalist 1973 og 1980 * Vinnar av [[Bundesliga]]: 1970, 1971, 1975, 1976, 1977 * Vinnar av [[DFB-cup]]: 1960, 1973, 1995 === Norske spelarar i Borussia Mönchengladbach === *[[Kai-Erik Herlovsen]], [[Gøran Sørloth]], [[Erik Thorstvedt]], [[Kjetil Rekdal]], Morten Pedersen, [[Hassan El Fakiri]], [[Håvard Nordtveit]] og [[Joshua King]]. ==Kjelder== {{refstart}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Borussia Mönchengladbach|Borussia Mönchengladbach]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 16. september 2015.'' </div> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballag]] [[Kategori:Mönchengladbach]] [[Kategori:Fotballag skipa i 1900]] [[Kategori:Skipingar i 1900]] ak12bgdua6g9yqnxb3qya6cgvrp97fa 0 172222 3664399 3664301 2026-08-03T22:25:54Z 90sveped 53941 3664399 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Serdar Tasci | fødestad = [[Esslingen]] | føddland = [[Tyskland]] | høgd = 186 cm | nvklubb = [[VfB Stuttgart|Stuttgart]] | draktnummer = 5 | posisjon = Forsvar | klubbar = {{GER}} [[VfB Stuttgart|Stuttgart]] | kampar(mål) = 106 (6) | landslagår = [[2007]]-[[2008|08]]<br />[[2008]]-10 | landslag = {{GER}} Tyskland U21<br />{{GER}} Tyskland | landskampar(mål) = 1 (0)<br />14 (0) | kloppdatert = 5. oktober 2010 | lloppdatert = 1. juli 2026 }} '''Serdar Tasci''', [[tyrkisk]] '''Serdar Taşçı''' ({{fødd|24. april|1987|fødestad=i [[Esslingen am Neckar|Esslingen]] i [[Baden-Württemberg]]|Tasci, Serdar}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som vart ligameister 2007 med [[VfB Stuttgart]] og russisk seriemeister 2016 med Spartak Moskva. Tasci, som har [[Tyrkia|tyrkiske]] foreldre, spelte 14 landskampar for Tyskland. Han var midstoppar. ===Klubbspel=== Taşçı fekk sin debut i bundesliga hausten 2006 med Stuttgart. Dei neste sju åra var han rimeleg fast i midtforsvaret til ein klubb som i hans fyrste sesong gjekk heilt til topps i bundesligaen. Frå 2013 til 2018 hadde han kontrakt med Spartak Moskva i den russiske toppserien. Her var Taşçı med å verte seriemeister i 2017. Han la opp i 2019. ===Landslagsspel=== Over ein periode på to år frå august 2008 til august 2010 deltok Taşçı i 14 av Tyskland sine landskampar. Mellom anna var han på bana då Noreg overraskande vann 1-0 over Tyskland i [[Düsseldorf]] den 11. februar 2009. Han var med i troppa til [[Fotball-VM 2010]], og fekk vere innbytar då Tyskland vann 3-2 over [[Uruguay]] i bronsefinalen. Ingen landslagsmål. ===Merittar=== *VM-bronse: 2010 for Tyskland *Vinnar av bundesligaen: 2007 for Stuttgart *Russisk seriemeister: 2016 for Spartak Moskva ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Serdar Tasci|Serdar Tasci]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=26607 eu-football] {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{autoritetsdata}} {{Tyskland i fotball-VM 2010}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Stuttgart-spelarar]] t4th4o3orcx5fbvfb9bakdkzeqtjrzo 0 221809 3664386 3662080 2026-08-03T19:22:34Z TU-nor 12071 3664386 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = nt | status_noreg = en | filnamn = Malaxis_monophyllos_140706.jpg | biletstorleik = 240 px | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Malaxis]] | art = M. monophyllos | vitskapleg namn = Malaxis monophyllos | klassifisert av = (L.) Sw. | habitat=alkalisk [[myr]] | utbreiing=[[Eurasia]], [[Nord-Amerika]]}} '''Knottblom''' (''Malaxis monophyllos'') er ein [[plante]] i&nbsp;[[knottblomslekta]] ''Malaxis'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. Knottblom hadde tidlegare det vitskaplege namnet ''Microstylis monophyllos'' i Artsdatabanken, men slektsnamnet er nyleg endra.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Knottblom er ein liten gulgrøn plante som blir om lag 10 til 25 centimeter høg. Planten har små gulgrøne blomar i ein lang, smal klase. == Utbreiing == Knottblom er den einaste arten frå den store [[Biologisk slekt|planteslekta]] ''Malaxis'' som veks i Norden. I Noreg veks han på kalkrike myrar på det sørlege Austlandet, men er utrydda på mange av veksestadene på grunn av grøfting.<ref name="adb-kart"/> Planten er freda i Noreg,<ref name="Lovdata"/> og står på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som sterkt truga (EN).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status VU, svensk namn ''knottblomster'')<ref name="adb-se"/> og i Finland (EN, finsk namn ''sääskenvalkku'').<ref name="adb-fi"/> I Estland (estisk namn ''soovalk'') veks knottblom spreidd over det meste av landet og er rekna som nær truga (NT).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''purvāja vienlape'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten spreidd på fukteng og myr og er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – ''samazinās'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''vienalapis gedutis'') veks arten særleg i søraust. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Tyskland er arten (tysk nanm ''Kleinblütiges Einblatt'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''wyblin jednolistny'') veks han i sør og heilt i nordaust og blir rekna som sårbar (VU, ''narażony'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/158332 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar knottblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/23935 |tittel = Raudlista: Knottblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B199366%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Knottblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/1056/information |tittel = Artfakta naturvård: Knottblomster ''Malaxis monophyllos'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40087 |tittel = LAJI: ''Malaxis monophyllos'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5625 |tittel = eElurikkus: ''Malaxis monophyllos'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-05 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/malaxis-monophyllos-l-sw/ |tittel = Latvijas daba: purvāja vienlape |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-05 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=86-87 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-05 |språk=lt, en |side= 412 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 27. februar 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/wyblin-jednolistny/ |tittel = Wyblin jednolistny |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> *''Denne artikkelen byggjer delvis på «[[:nb:Knottblomst|Knottblomst]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. juli 2012.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == *{{snl|knottblom|knottblom}} * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Myrplantar]] [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Knottblomslekta]] bhx2ryremhe44ybeq5u71a4b9hy6v02 3664388 3664386 2026-08-03T19:39:11Z TU-nor 12071 3664388 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = nt | status_noreg = en | filnamn = Malaxis_monophyllos_140706.jpg | biletstorleik = 240 px | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Malaxis]] | art = M. monophyllos | vitskapleg namn = Malaxis monophyllos | klassifisert av = (L.) Sw. | habitat=alkalisk [[myr]] | utbreiing=[[Eurasia]], [[Nord-Amerika]]}} '''Knottblom''' (''Malaxis monophyllos'') er ein [[plante]] i&nbsp;[[knottblomslekta]] ''Malaxis'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. Knottblom hadde tidlegare det vitskaplege namnet ''Microstylis monophyllos'' i Artsdatabanken, men slektsnamnet er nyleg endra.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Knottblom er ein liten gulgrøn plante som blir om lag 10 til 25 centimeter høg. Planten har små gulgrøne blomar i ein lang, smal klase. == Utbreiing == Knottblom er den einaste arten frå den store [[Biologisk slekt|planteslekta]] ''Malaxis'' som veks i Norden. I Noreg veks han på kalkrike myrar på det sørlege Austlandet, men er utrydda på mange av veksestadene på grunn av grøfting.<ref name="adb-kart"/> Planten er freda i Noreg,<ref name="Lovdata"/> og står på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som sterkt truga (EN).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status VU, svensk namn ''knottblomster'')<ref name="adb-se"/> og i Finland (EN, finsk namn ''sääskenvalkku'').<ref name="adb-fi"/> I Estland (estisk namn ''soovalk'') veks knottblom spreidd over det meste av landet og er rekna som nær truga (NT).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''purvāja vienlape'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten spreidd på fukteng og myr og er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – ''samazinās'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''vienalapis gedutis'') veks arten særleg i søraust. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Kleinblütiges Einblatt'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''wyblin jednolistny'') veks han i sør og heilt i nordaust og blir rekna som sårbar (VU, ''narażony'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/158332 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar knottblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/23935 |tittel = Raudlista: Knottblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B199366%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Knottblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/1056/information |tittel = Artfakta naturvård: Knottblomster ''Malaxis monophyllos'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40087 |tittel = LAJI: ''Malaxis monophyllos'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5625 |tittel = eElurikkus: ''Malaxis monophyllos'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-05 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/malaxis-monophyllos-l-sw/ |tittel = Latvijas daba: purvāja vienlape |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-05 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=86-87 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-05 |språk=lt, en |side= 412 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 27. februar 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/wyblin-jednolistny/ |tittel = Wyblin jednolistny |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> *''Denne artikkelen byggjer delvis på «[[:nb:Knottblomst|Knottblomst]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. juli 2012.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == *{{snl|knottblom|knottblom}} * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Myrplantar]] [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Knottblomslekta]] i4lhua3j5lg49pvljd3mi7chniel4z0 0 229176 3664411 3028862 2026-08-04T06:47:32Z Ranveig 39 Flikk, opdpat. etter no: 3664411 wikitext text/x-wiki {{infoboks verksemd}} ''' Asker og Bærum tingrett''' er ein [[tingrett]] (førsteinstansdomstol) som har dei to kommunane [[Asker kommune|Asker]] og [[Bærum kommune|Bærum]] som sin rettskrins, og held til i tinghuset i [[Sandvika]] i Bærum kommune. Domstolen er mellom dei største i Noreg, og høyrer til [[Borgarting lagmannsrett|Borgarting lagdømme]]. Asker og Bærum tingrett blei slått saman med Ringerike tingrett 26. april 2021. Den samanslåtte [[tingrett]]en fekk namnet Ringerike, Asker og Bærum tingrett, og hadde rettsstader i [[Sandvika]] og [[Hønefoss]].<ref>[https://lovdata.no/LTI/forskrift/2021-01-22-163 Forskrift om inndelingen av rettskretser og lagdømmer] Lovdata. Besøkt 6. mai 2021</ref><ref>[https://lovdata.no/dokument/LTI/forskrift/2021-03-19-761 Forskrift om endringer i forskrift 22. januar 2021 nr. 163 om inndelingen av rettskretser og lagdømmer]. Lovdata. Besøkt 6. mai 2021.</ref> 10. juni 2025 blei tingretten delt opp att, og fekk tilbake det opphavlege namn og rettskrinsen sin. == Kjelder == <references /> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{norske domstolar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tingrettar i Noreg]] [[Kategori:Styresmakter i Akershus]] [[Kategori:Asker kommune]] [[Kategori:Bærum kommune]] lxhyms5eih4e8u15y0qutmnsr42qda9 0 235567 3664412 3663768 2026-08-04T06:54:37Z Ranveig 39 Kartlenkje under Bakgrunnsstoff 3664412 wikitext text/x-wiki {{infoboks museum |skipa=14. januar 2009 |bilete=Nordfjord Folkemuseum kirsebærblomstring.jpg |bilettekst=Musea i Sogn og Fjordane har fellesadministrasjon hjå Nordfjord Folkemuseum. |direktør=Jan Heggheim|nettstad=https://misf.no/|bilete2=SognFolkemuseum_-_fra_friluftsmuseet.jpg|bilettekst2=Frå det eldste museet i stiftinga, De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum. Foto: Karl Ragnar Gjertsen}} '''Musea i Sogn og Fjordane''' '''STI''' (MiSF) er ei stifting med føremål å drive [[museum]], det vil seia å drive innsamling, bevaring, dokumentasjon, forsking og formidling på kunst- og kulturhistorie i regionen [[Sogn og Fjordane]].<ref>{{kjelde www|tittel=VEDTEKTER FOR MUSEA I SOGN OG FJORDANE STI|url=https://misf.no/assets/misf/dokument/250604-vedtekter-for-misf-jfr-vedtak-i-tilsynet.pdf |dato=13. juni 2025}}</ref> MiSF har 13 besøksarenaer for publikum: [[Astruptunet]], [[De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum|De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum]], [[Eikaasgalleriet]], [[Holvikejekta]] Nordfjord Folkemuseum, [[Kvernsteinsparken]], [[Kystmuseet i Sogn og Fjordane]], [[Nordfjord Folkemuseum]], [[Norsk Reiselivsmuseum]], [[Sogn og Fjordane Kunstmuseum]], Sogn Fjordmuseum, Sogn Kunstsenter, [[Sunnfjord Museum]] og Vågsberget. Formidlinga og publikumstilbodet er samlingsbaserte utstillingar, utstillingar basert på innlånt kunst, arrangement, aktivitetar og kurs. Nokre av musea er ope størstedelen av året, medan andre er opne i sommarsesongen. == Historie == MiSf vart stifta 14. januar 2009, med bakgrunn i ei konsolideringsavtale for fem museum, og museum som måtte komme til. Dette var Kystmuseet, Sogn og Fjordane Kunstmuseum, Sunnfjord Museum, Nordfjord Folkemuseum, De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum. [[Norsk Kvernsteinsenter]] kom med frå 1.1.2013. Einskildmusea heldt fram med eigne namn i den konsoliderte museumseininga. Dei tidlegare eigarane av musea overdrog det faglege, administrative og økonomiske ansvaret til stiftinga. == Organisering == Musea i Sogn og Fjordane er organisert i fire fag-avdelingar på tvers av enkeltmusea. Avdelingane har eigen direktør med personalansvar og er slik delt opp: Avdeling for forsking og bevaring, avdeling for kulturhistorie, avdeling for kunst. Den fjerde avdelinga er stab, med ein leiar for dei fire seksjonane økonomi og administrasjon, HR, drift og kommunikasjon og marknad. Denne held til på Sandane<ref>{{Citation|title=Om Musea i Sogn og Fjordane|nettstad=misf.no|url=https://misf.no/om-musea|utgjevar=Musea i Sogn og Fjordane|accessdate=2023-02-13|language=no}}</ref> i [[Gloppen kommune]]. Det einskilde museum er lokalt leia av ein museumsleiar. Stiftinga har omlag 60 tilsette, pluss rundt 40 sesongtilsette sommarvertar. Det er den største kulturarbeidsplassen i Sogn og Fjordane, og ein av dei største kulturverksemdene som har [[nynorsk]] som administrasjonsspråk. Samlingane vert gjort digitalt tilgjengeleg for publikum. Av vel 120 000 gjenstandar og foto, er vel 38 000 registrert på [[DigitaltMuseum]].<ref>[http://www.digitaltmuseum.no/info/owners/SFM Musea i Sogn og Fjordane] ved DigitaltMuseum</ref> Dette er eit pågåande arbeid. Stiftinga satsar på kunnskapsproduksjon og å publisere ny forsking, som ein kan finne på Nasjonalt Vitenarkiv. Administrerande direktør for MiSF er Jan Heggheim. Styreleiar er Ivar Kvalen.<ref>{{Citation|title=Om Musea i Sogn og Fjordane|url=https://misf.no/om-musea|website=Musea i Sogn og Fjordane|accessdate=2026-07-27|language=no}}</ref> ==Galleri== <gallery> Fil:Kystmuseet Floroe.jpg|Kystmuseet Florø Fil:Holvikejekta Nordfjord Folkemuseum.jpg|alt=Ei gamal treskute står innandørs i eit museum|Holvikejekta Nordfjord Folkemuseum Fil:Rabarbra i Astruptunet.jpg|alt=Ein grøn hage med rabarbra, gamle hus i bakgrunnen|Astruptunet med rabarbra Fil:Sogn og Fjordane Kunstmuseum, logo.jpg|Sogn og Fjordane Kunstmuseum Fil:Holvikjekta 2010-08-01 2.jpg|Holvikjekta Fil:Julestemning på Sunnfjord Museum.jpg|alt=Gamle bygningar, snø skumring, gatelys skaper julestemning|Julestemning på Sunnfjord Museum Fil:Hovudbygningen.JPG|De Heibergske Samlinger Fil:Vaagsberget handelsstad (03).jpg|Vågsberget handelsstad </gallery> ==Kjelder== {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == *{{offisiell nettstad}} *[http://www.digitaltmuseum.no/info/owners/SFM Musea i Sogn og Fjordane] ved DigitaltMuseum *{{Citation|title=Kart over Musea i Sogn og Fjordane|url=https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=1rD_0yzG-JSDJRtEcYnGuCifN0yCZJBwr|website=Google My Maps}} {{Musea i Sogn og Fjordane}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Museum i Vestland]] [[Kategori:Skipingar i 2009]] 8jjhf5yg9syo1yf4qqki5xp8mxrzv8r 0 245303 3664381 3272299 2026-08-03T17:39:01Z HerVal7752 105842 Småfiks 3664381 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by | bilete = Vista de El Aaiún.jpg | bilettekst = | land = Marokko | land1=Vest-Sahara | grunnlagt = 1928 | region = [[Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra]] | tidssone = [[Vestafrikansk tid]] (UTC+0) }} '''El Aaiún'''{{mrk|{{språk-ar|العيون|al-ˁūyūn}}, 'Kjeldene', også skrive Aaiún, Aiún, Al-Aaiún, Laâyoune og Layonn}} er ein by i [[Vest-Sahara]] grunnlagt av [[Spania]] i 1928.<ref name="LookLex" /> Sidan 1976 har byen vore administrert av [[Marokko]],<ref name="FN" /> som reknar Vest-Sahara som del av sitt territorium. El Aaiún høyrer til den marokkanske regionen [[Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra]], som ligg i både Marokko og Vest-Sahara. [[Polisario]], som gjer krav på Vest-Sahara som [[Den saharawiske arabiske demokratiske republikken]], reknar El Aaiún som hovudstad i landet, medan [[de facto]] hovudstad er [[Bir Lehlou]]. Byen har eit folketal på {{formatnum:199476}} (2012 est.),<ref name="folketal" /> og er den største byen i Vest-Sahara. Byen er eit veksande økonomisk senter i det Marokko reknar som sine [[sørprovinsene|sørprovinsar]]. Innbyggjarane er ei blanding av marokkanarar frå nord, [[saharawiar]] frå sørleg marokkansk Sahara og innfødde vestsahararar (som utgjer ein femtedel av befolkninga).<ref name="Economist" /> ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{referansar|refs= <ref name="LookLex">LookLex. «[http://lexicorient.com/morocco/laayoune.htm Laayoune – Metropolis in the sand]». Henta 10. juli 2012.</ref> <ref name="FN">FNs generalforsamlings resolusjon 34/37 og 35/19.</ref> <ref name="folketal">Stefan Helders (2012). «[http://web.archive.org/web/20071001090358/www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&lng=de&dat=32&geo=-70&srt=npan&col=aohdq&men=gcis&lng=en Morocco – largest cities (per geographical entity)]». World Gazetteer. Henta 10. juli 2012.</ref> <ref name="Economist">«Diplomacy over Western Sahara: Morocco v Algeria». ''[[The Economist]]'', 4. november 2010.</ref> }} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Laayoune|Laayoune]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 23. februar 2013.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Hovudstader i Afrika]] [[Kategori:Vest-Sahara]] [[Kategori:Skipingar i 1928]] ig2ifxmwngd093lvppdjapxz8fjdcy7 0 246166 3664457 3442794 2026-08-04T10:59:47Z ~2026-42942-47 157580 /* Historie */ 3664457 wikitext text/x-wiki {{Infoboks skule|namn=Haugaland videregående skole|nettstad=http://www.haugaland.vgs.no}} '''Haugaland videregående skole''' er ein [[vidaregåande skule]] i [[Haugesund]] i [[Rogaland]], skipa i 1896 som '''Haugesund Tekniske Aftenskole'''. Skulen har 800 elevar og 170 tilsette, og tilbyr studiespesialiserande allmennfag, påbygg og fem yrkesfaglege utdanningsprogram; Bygg- og anleggsteknikk, Design og handverk, Helse- og sosialfag, Service og samferdsel og Teknikk og industriell produksjon. ==Historie== ===Namn=== * Haugesund tekniske aftenskole (1896–1945) * Haugesund lærlingeskole (1945–1962) * Haugesund yrkesskole (1936–1962) * Haugesund yrkesskole (1962–1977) * Haugaland videregående skole (1977–) ===Rektorar=== *Børge C. Mosgren (1896–1897) *Severin Malmin (1897–1917) *Eystein Jenssen(1917–1925) *Eystein Jenssen (1930–1936) *Aasmund M. Christiansen (1936–1951) *Hjørleif Espeland (1951–1958) *Robert Wallace Jessen (1958–1962) *Frank Aksdal (1962–1993) *Kristin-Elfi Flåto (1993–2001) *Odd Henning Johannessen (2001–2017) *Solveig Rossebø Kalstad (2017–) ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.haugaland.vgs.no Skulen si heimeside] [[Kategori:Haugesund kommune]] [[Kategori:Haugalandet]] [[Kategori:Vidaregåande skular i Rogaland]] qmvr7ukt9b1ptwxtuw4ub33r0587god 0 255616 3664448 3636040 2026-08-04T10:16:53Z Ranveig 39 3664448 wikitext text/x-wiki Ein '''forsvarar''' eller '''forsvarsspelar''' i [[fotball]] er dei utespelarane på eit lag som i utgangspunktet er i den bakre forsvarslinja i [[spelsystem i fotball|spelsystemet]] i laget og har hovudsakleg som oppgåve å forsvare sitt eige mål ved å avverje angripa til motstandarane. I eldre tider hadde forsvararane nesten utelukkande fokus på forsvarsspelet, medan dei i moderne fotball òg vert nytta i angrepsspelet. Talet på forsvarsspelarar på eit lag er normalt tre, fire eller fem etter kva spelsystem som vert nytta og dei vert tradisjonelt inndelt i tre typar: '''midtstoppar''', '''libero''' og '''back''' == Forsvararar == Forsvararane<ref name="positioner">{{kjelde www|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/rules_and_equipment/4196830.stm |tittel=Posisjonsguide|språk=engelsk |vitja=6. mai 2013 |utgjevar=www.bbc.co.uk}}</ref><ref name="försvarare">{{kjelde www|url=http://www.ne.se/fotboll |tittel=Försvarare - fotboll |vitja=6. mai 2013 |verk=www.ne.se}}</ref> vert delt inn i tre hovudgrupper: stoppar, libero og back. Hovudrolla deira er å forsvare sitt eige mål ved å * Organisere forsvarslinja si i tråd med spelsystemet og [[posisjon i lagsport|posisjonen]] sin for å hindre eller gjere det vanskeleg for dei angripande spelarane til motstandarlaget å sende ballen i eller i nærleiken av sitt eige [[målbur]]. * Markera angrepsspelarane til motstandarane slik at dei ikkje kan ta imot pasningar. * Hindre og stoppe angrep frå motstandarane ved å ta frå dei ballen gjennom såkalla ''[[takling]]ar'' eller ''brytingar''. Kor mange forsvarspelarar eit lag har varierer med taktikken og spelsystemet. Det vanlegaste talet er fire, eit offensivt spelsystem tre og i eit defensivt spelsystem fem. Det er fritt fram for laget å omdisponere talet på forsvarar under ein kamp etter eigen taktikk og det resultatet ein vil oppnå. Det er ingen skilnad i fotballreglane for ein forsvarar, [[midtbanespelar i fotball|midtbanespelar]] eller [[angripar i fotball|angripar]], og omgrepa vert berre nytta etter kvar spelarane i utgangspunktet er posisjonert og kva hovudoppgåve dei har i laget. {{Image label begin|image=Soccer.Field Transparant.png|width=400|float=right}} {{Image label|x=0.53|y=1.45|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Black">'''Målvakt'''</span>}} {{Image label|x=0.57|y=1.50|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Black">#1</span>}} {{Image label|x=0.90|y=1.23|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">'''Høgreback'''</span>}} {{Image label|x=0.97|y=1.28|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">#2</span>}} {{Image label|x=0.33|y=1.28|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">'''Stoppar'''</span>}} {{Image label|x=0.38|y=1.32|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">#5</span>}} {{Image label|x=0.54|y=1.32|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">'''Libero'''</span>}} {{Image label|x=0.57|y=1.37|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">#4</span>}} {{Image label|x=0.70|y=1.28|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">'''Stoppar'''</span>}} {{Image label|x=0.75|y=1.32|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">#6</span>}} {{Image label|x=0.10|y=1.23|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">'''Venstreback'''</span>}} {{Image label|x=0.18|y=1.28|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">#3</span>}} {{Image label|x=0.37|y=1.15|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Maroon">'''Posisjoner i forsvarslinja:'''</span>}} {{Image label|x=0.10|y=0.65|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Navy">'''Venstrekant'''</span>}} {{Image label|x=0.17|y=0.70|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Navy">#10</span>}} {{Image label|x=0.54|y=0.72|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Navy">'''Midtbane'''</span>}} {{Image label|x=0.57|y=0.77|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Navy">#8</span>}} {{Image label|x=0.90|y=0.65|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Navy">'''Høgrekant'''</span>}} {{Image label|x=0.95|y=0.70|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:Navy">#7</span>}} {{Image label|x=0.70|y=0.35|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:White">'''Høgre angripar'''</span>}} {{Image label|x=0.77|y=0.40|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:White">#9</span>}} {{Image label|x=0.30|y=0.35|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:White">'''Venstre angripar'''</span>}} {{Image label|x=0.37|y=0.40|scale=350|text=<span style="font-size: smaller; color:White">#11</span>}} {{Image label end}} === Midtstoppar=== Midtstoppar<ref name="back">{{kjelde www|url=http://www.ne.se/back/1358606 |tittel=Back |vitja = 6. mai 2013 |utgjevar=www.ne.se}}</ref>, eller midtforsvarar (på engelsk ''centre-half'', ''stopper'' eller ''central defender''<ref name="position">{{kjelde www |url=http://expertfootball.com/coaching/positions.php/ |tittel=Soccer Positions |språk=engelsk |vitja=6. mai 2013|utgjevar=expertfootball.com}}</ref>), høyrer i utgangspunktet til i midten av den bakre forsvarsrekkja til laget. Hovudføremålet for ein midtstoppar er å hindre spelarane til motstandarane, og framfor alt dei sentrale angripsspelarane til motstandarlaget, frå å gjere mål og starte angrepsspelet til laget frå eigen banehalvdel. I dei fleste moderne spelsystem nyttar ein to og stundom tre midtstopparar. === Libero === Ein libero<ref>{{kjelde www|url=http://www.ne.se/libero |tittel=Libero |vitja=6. mai 2013|utgjevar=www.ne.se}}</ref> (på engelsk ''sweeper''<ref name="positioner"/>) er ein forsvarsspelar som ikkje har markeringsoppdrag og i staden er fri (liber) til å hjelpe laget der det trengst. Liberoen har normalt sett utgangspunkt i midten av forsvarslinja. Somme lag nyttar liberoen utelukkande som defensiv spelar, medan liberoen i andre lag kan vere med fram på banen og delta i angrepet. I seinare år har det vorte nokså uvanleg å bruke libero og dette henge saman med at færre lag spelar mann-mann-markering og i staden spelar eit soneforsvar. Dette har gjort liberoen delvis overflødig.<ref name="libero">{{kjelde www |url=http://www.tyskfotboll.se/landslaget/spelsystem.html |tittel=Tyska landslagets spelsystem |vitja=6. mai 2013|utgjevar=www.tyskfotboll.se}}</ref> === Sideback === Sidebackane<ref name="back"/> (på engelsk ''full-back'' eller ''wing-back''<ref name="position"/>) er dei forsvararane som har utgangspunkt på kantane, på kvar side av midtstopparane. Normalt sett vert det nytta ein sideback på kvar kant, og dei vert då kalla '''høgreback''' og '''venstreback'''. Sidebackane har som regel i oppgåve å hindre kantspelarane til motstandarane frå å ta seg forbi forsvarslinja på kantane og angripe målet eller skape målsjansar i form av pasningar, så kalla innlegg, mot målet. I moderne fotball har sidebackane fått stadig større offensivt ansvar. Dei skal gje laget breidde i angrepsspelet og sjølv kunne ta seg forbi forsvararane til motstandarane for å slå innlegg mot målet til motstandarlaget. I spelsystem som nyttar seg av tre midtstopparar, får sidebackane oftast ein posisjon høgare i banen, stundom i høgd med midtbanen. Dei har då ansvar for å passe kantspelet både offensivt og defensivt. == Sjå òg == *[[Angrepsspelar i fotball]] *[[Libero i fotball]] *[[Midtbanespelar i fotball]] *[[Posisjonar i lagsport]] *[[Spelsystem i fotball]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:sv:Försvarare (fotboll)|Försvarare (fotboll)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|sv}}, den 6. mai 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|sv}} oppgav desse kjeldene:'' *** {{kjelde bok| forfattar=Wilson, Jonathan | år=2008 | tittel=Inverting the pyramid - The History of Football Tactics | id=ISBN 978-1-4091-0204-5}} {{fotnoteliste}} </div> [[Kategori:Fotballposisjonar]] [[Kategori:Forsvarsspelarar i fotball]] hspluqp8ig998c5f7hmnt23rekj2rvw 0 266556 3664409 2727251 2026-08-04T06:39:16Z Ranveig 39 Malar, oppdat. etter no: 3664409 wikitext text/x-wiki {{infoboks organisasjon}} [[Fil:Skien tinghus.JPG|thumb|Tinghuset i Skien]] '''Nedre Telemark [[tingrett]]''' er ein førsteinstans[[domstol]] under [[Agder lagmannsrett|Agder lagdømme]]. Han ligg i [[Skien]] i og dekker dei søre delane av [[Telemark fylke]], eller kommunane [[Bamble kommune|Bamble]], [[Drangedal kommune|Drangedal]], [[Kragerø kommune|Kragerø]], [[Nome kommune|Nome]], [[Porsgrunn kommune|Porsgrunn]], [[Siljan kommune|Siljan]] og [[Skien kommune|Skien]]. Domstolen består av ein [[sorenskrivar]], sju dommarar og fire [[dommarfullmektig]]ar. ==Historikk== Skien var [[kjøpstad]] frå mellomalderen og hade [[byfut]]. Då Porsgrunn fekk kjøpstadrettar i 1807 blei denne byen lagd under byfuten i Skien, før han fekk eigen byfut i 1843.<ref>[http://www.arkivportalen.no/side/aktor/detaljer?aktorId=no-a1450-04000000089526 Arkivverket]</ref> I 1938 blei byfuteembetet i Skien nedlagt og erstatta av '''Skien heradsrett''', som hade Skien by og [[Solum kommune|Solum heradskommune]] som domssokn. I 1973 blei Skien heradsrett og [[Gjerpen heradsrett]] samanslegne til '''Porsgrunn og Skien byfutembete''', som i 1974 også blei utvida med den nedlagde [[Bamble heradsrett]]. Domssoknet omfatta frå då av Skien, Porsgrunn, Siljan og Bamble. Nemninga blei endra i 1990 til '''Porsgrunn og Skien byrett''' og i 2002 til '''Porsgrunn og Skien tingrett'''.<ref>[http://www.arkivportalen.no/side/aktor/detaljer?aktorId=no-a1450-04000000093021 Arkivverket]</ref> I 2006 blei domssoknet utvida med Drangedal og Kragerø kommuner ved nedlegginga av [[Kragerø tingrett]], og i 2007 tilkom også Nome kommune ved nedlegginga av [[Nedre Telemark heradsrett|«gamle» Nedre Telemark tingrett]]. Porsgrunn og Skien tingrett fekk då overta namnet '''Nedre Telemark tingrett'''.<ref>[http://www.arkivportalen.no/side/arkiv/detaljer?arkivId=no-a1450-04000000001013 Arkivverket]</ref> Frå 2021 blei retten ein del av [[Telemark tingrett]] etter samanslåing med [[Aust-Telemark tingrett]] og [[Vest-Telemark tingrett]]. I 2025 blei domstolen gjenoppretta ved at Telemark tingrett blei delt inn i Nedre Telemark tingrett og [[Øvre Telemark tingrett]]. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Norske domstolar}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tingrettar i Noreg]] [[Kategori:Bamble kommune]] [[Kategori:Drangedal kommune]] [[Kategori:Kragerø kommune]] [[Kategori:Nome kommune]] [[Kategori:Porsgrunn kommune]] [[Kategori:Siljan kommune]] [[Kategori:Skien kommune]] ey2f2llunvedyil5v00sj9zod3of9qp 0 274125 3664405 3316437 2026-08-03T23:54:52Z Spektiv 82318 Oppdatert namn på aktive medlemmer og kva bakgrunn medlemmene har. 3664405 wikitext text/x-wiki '''Gamlebanken Spelemannslag''' (skipa 2012) er eit spelemannslag frå [[Sogn og Fjordane]]. Gamlebanken har medlemmar frå kommunane [[Førde]], [[Naustdal]], [[Jølster]], [[Gaular]] og [[Luster]]. [[Synnøve S. Bjørset]] er musikalsk leiar. Blant Gamlebanken sine aktive medlemmar finn ein mellom anna Ingrid Heieren Sølvberg, Ingrid Schei Stuhaug, Iselin Mulen Eikås, Oda Heidi Bolstad, Geir Marius Thorud, Åslaug Timenes Bell, Leif Erik Stuhaug, Mona-Kristin Fiskerstrand Gjelsvik og Mathilde Skjæret. Formålet til spelemannslaget er å dyrke ungt engasjement for tradisjonell folkemusikk. Gamlebanken Spelemannslag hadde eksistert som laust samansett lag i kring ti år då dei vart formelt stifta på årsmøte 6. april 2012. Spelemannslaget har unge medlemmar frå [[Sunnfjord]] og [[Sogn]], og nokre av utøvarane har hatt bla. fylkesmusikar og hardingfelenestor [[Sigmund Eikås]] som læremeister. Utøvarane har bakgrunn frå mellom anna kulturskulen i Førde, [[Firda vidaregåande skule]], [[Ole Bull Akademiet]], Norges Musikkhøgskole, Raulandsakademiet, [[Indre Sunnfjord Spelemannslag]], Naustedalen spelemannslag, Gaular Spelemannslag, Jostedal Spel- og Dansarlag. Gamlebanken Spelemannslag kan syne til særs gode resultat både nasjonalt og internasjonalt. Mellom anna vann dei lagspelklassa under Landsfestivalen på Oppdal sommaren 2011 og i Kinsarvik 2019. Gamlebanken skipa til Vestlandskappleik i Førde hausten 2013, og vann klassa for lagspel med komp. == Bakgrunnsstoff == * [https://nb-no.facebook.com/GamlebankenSpelemannslag Gamlebanken Spelemannslag si heimeside på Facebook] * [http://www.sffarkiv.no/sffbasar/default.asp?p=result&paging=yes&ptype=list&db=dbmusikk&page=1&sql=low_utovar+like+%27%25gamlebanken+spelemannslag%25%25%27+++ORDER+BY++melnummer&lang=eng Lydopptak av Gamlebanken Spelemannslag] kan du høyre her. Opptaka er gjort av [[Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane]], musikkavdelinga. [[Kategori:Skipingar i 2012]] [[Kategori:Norske folkemusikkgrupper]] [[Kategori:Musikk i Vestland]] mnrxu02x6x6obcxp9ldpw5xr1fwzovw 3664418 3664405 2026-08-04T07:20:32Z Ranveig 39 Treng kjelder. 3664418 wikitext text/x-wiki '''Gamlebanken Spelemannslag''' (skipa 2012) er eit spelemannslag frå [[Sogn og Fjordane]]. Gamlebanken har medlemmar frå kommunane [[Førde]], [[Naustdal]], [[Jølster]], [[Gaular]] og [[Luster]]. [[Synnøve S. Bjørset]] er musikalsk leiar. Blant Gamlebanken sine aktive medlemmar finn ein mellom anna Ingrid Heieren Sølvberg, Ingrid Schei Stuhaug, Iselin Mulen Eikås, Oda Heidi Bolstad, Geir Marius Thorud, Åslaug Timenes Bell, Leif Erik Stuhaug, Mona-Kristin Fiskerstrand Gjelsvik og Mathilde Skjæret. Formålet til spelemannslaget er å dyrke ungt engasjement for tradisjonell folkemusikk. Gamlebanken Spelemannslag hadde eksistert som laust samansett lag i kring ti år då dei vart formelt stifta på årsmøte 6. april 2012. Spelemannslaget har unge medlemmar frå [[Sunnfjord]] og [[Sogn]], og nokre av utøvarane har hatt bla. fylkesmusikar og hardingfelenestor [[Sigmund Eikås]] som læremeister. Utøvarane har bakgrunn frå mellom anna kulturskulen i Førde, [[Firda vidaregåande skule]], [[Ole Bull Akademiet]], Norges Musikkhøgskole, Raulandsakademiet, [[Indre Sunnfjord Spelemannslag]], Naustedalen spelemannslag, Gaular Spelemannslag, Jostedal Spel- og Dansarlag. Gamlebanken Spelemannslag kan syne til særs gode resultat både nasjonalt og internasjonalt. Mellom anna vann dei lagspelklassa under Landsfestivalen på Oppdal sommaren 2011 og i Kinsarvik 2019. Gamlebanken skipa til Vestlandskappleik i Førde hausten 2013, og vann klassa for lagspel med komp. ==Kjelder== <references/> {{manglar kjelder|dato=2026}} == Bakgrunnsstoff == * [https://nb-no.facebook.com/GamlebankenSpelemannslag Gamlebanken Spelemannslag si heimeside på Facebook] * [http://www.sffarkiv.no/sffbasar/default.asp?p=result&paging=yes&ptype=list&db=dbmusikk&page=1&sql=low_utovar+like+%27%25gamlebanken+spelemannslag%25%25%27+++ORDER+BY++melnummer&lang=eng Lydopptak av Gamlebanken Spelemannslag] kan du høyre her. Opptaka er gjort av [[Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane]], musikkavdelinga. [[Kategori:Skipingar i 2012]] [[Kategori:Norske folkemusikkgrupper]] [[Kategori:Musikk i Vestland]] 5artox1lnx4w6q93mvuvduhl8tpbgp8 10 277500 3664445 3664297 2026-08-04T10:15:47Z Ranveig 39 Tok ut kart over distrikt, retta lenkjer. 3664445 wikitext text/x-wiki {{navboks |namn = Byar i Syria |tittel = [[Byar i Syria]] |gruppe1 = [[Guvernement i Syria|Guvernement]]senter |liste1 =[[Aleppo]]{{,}} [[Damaskus]]{{,}} [[Daraa]]{{,}} [[Deir ez-Zor]]{{,}} [[Hama]]{{,}} [[al-Hasakah]]{{,}} [[Homs]]{{,}} [[Idlib]]{{,}} [[Lattakia]]{{,}} [[Quneitra]]{{,}} [[al-Raqqah]]{{,}} [[al-Suwayda]]{{,}} [[Tartus]] |gruppe2 = [[Distrikt i Syria|Distriktsenter]] |liste2 =[[Abu Kamal]]{{,}} [[Afrin i Syria|Afrin]]{{,}} [[Arihah]]{{,}} [[Atarib]]{{,}} [[Ayn al-Arab]]{{,}} [[Azaz]]{{,}} [[al-Bab]]{{,}} [[Baniyas]]{{,}} [[Darayya]]{{,}} [[Dayr Hafir]]{{,}} [[Douma i Syria|Douma]]{{,}} [[Duraykish]]{{,}} [[Fiq i Syria|Fiq]]{{,}} [[al-Haffah]]{{,}} [[Harem i Syria|Harem]]{{,}} [[Izra|Izra']]{{,}} [[Jableh]]{{,}} [[Jarabulus]]{{,}} [[Jisr al-Shughur|Jisr ash-Shugur]]{{,}} [[Maarat al-Numaan]]{{,}} [[al-Malikiyah]]{{,}} [[Manbij]]{{,}} [[Masyaf]]{{,}} [[Mayadin]]{{,}} [[Mhardeh]]{{,}} [[Al-Mukharram|al-Mukharram al-Foqani]]{{,}} [[an-Nabk]]{{,}} [[Palmyra]]{{,}} [[Qamishli]]{{,}} [[Qardaha]]{{,}} [[Qatana]]{{,}} [[Qudsaya]]{{,}} [[Al-Qusayr i Syria|al-Qusayr]]{{,}} [[al-Qutayfah]]{{,}} [[Ras al-Ayn i al-Hasakah guvernement|Ra's al-'Ayn]]{{,}} [[al-Rastan]]{{,}} [[as-Safira]]{{,}} [[Safita]]{{,}} [[Salamiyah]]{{,}} [[Salkhad]]{{,}} [[al-Sanamayn]]{{,}} [[Shahba]]{{,}} [[Al-Shaykh Badr|ash-Shaykh Badr]]{{,}} [[al-Suqaylabiyah]]{{,}} [[Talkalakh]]{{,}} [[Al-Tall i Syria|al-Tall]]{{,}} [[Tell Abyad]]{{,}} [[al-Thawrah]]{{,}} [[Yabrud]]{{,}} [[Zabadani]] }} <noinclude> [[Kategori:Syriske malar]] </noinclude> dt8ufpsk625jkgwhlyf82hg4lwzarmv 0 280032 3664401 3664303 2026-08-03T22:27:13Z 90sveped 53941 3664401 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar | namn= Erik Durm | fødd = {{Fødselsdato og alder|1992|05|12}} | fødestad = [[Pirmasens]] | føddland = [[Tyskland]] | høgd = 183 cm | nvklubb = [[Eintracht Frankfurt]] | draktnummer = 37 | posisjon = Forsvar | ungdomsår = 1997-2008<br>2008-10<br>2010-11 | ungdomsklubb = {{GER}} Rieschweiler<br>{{GER}} Saarbrücken<br>{{GER}} [[1. FSV Mainz 05|Mainz]] | år = 2010-12<br>2012-2018<br>2018-2019<br>2019- | klubbar = {{GER}} [[1. FSV Mainz 05|Mainz]] <br>{{GER}} [[Borussia Dortmund]]<br>{{ENG}} [[Huddersfield Town|Huddersfield]]<br>{{GER}} [[Eintracht Frankfurt]] | kampar(mål) = 0 (0)<br>64 (2)<br>28 (0)<br>32 (1) | landslagår = 2013-2014<br>2014-2015 | landslag = {{GER}} [[Tyskland|Tyskland U21]]<br>{{GER}} [[Tyskland]] | landskampar(mål) = 5 (0)<br>7 (0) | kloppdatert = 4. september 2021 | lloppdatert = 4. september 2021 }} '''Erik Durm''' ({{fødd|12. mai|1992|fødestad=i [[Pirmasens]] i [[Rheinland-Pfalz]]|Durm, Erik}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som er mest kjend som [[Borussia Dortmund]]- og [[Eintracht Frankfurt]]-spelar. Han var vekselvis høgre- og venstreback. ===Klubbspel=== Durm spelte frå 2013 fem sesongar i bundesligaen for Borussia Dortmund. Han var innbytar då laget vann DFB-pokalen 2017 med 2–1 over Eintracht Frankfurt. Etter ein sesong i engelske [[Huddersfield Town]], gjorde han 2019-22 teneste i nettopp Eintracht Frankfurt. Han var ikkje med då Eintracht vann finalen UEFA-europaligaen 2022. I staden venta spel med FC Kaiserslautern i tysk 2. liga. Han la opp i januar 2024. ===Landslagsspel=== Durm fekk sin landslagsdebut 1. juni 2014. Han fekk plass i den tyske troppa til [[Fotball-VM 2014 i Brasil, utan å kome på bana i turneringa. Hausten 2014 spelte han 6 landskampar og enda opp med 7 kampar for Tyskland, ingen skåringar. ===Merittar=== *Vinnar av DFB-pokalen: 2017 for Borussia Dortmund ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Erik Durm|Erik Durm]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=28691 eu-football] {{Tyskland i fotball-VM 2014}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Mainz-spelarar]] [[Kategori:Borussia Dortmund-spelarar]] [[Kategori:Eintracht Frankfurt-spelarar]] hp9nmvhu4q6l5azmux1tvbbfm9h1ove 3664422 3664401 2026-08-04T07:39:06Z Ranveig 39 Oppdat. infoboks frå en: 3664422 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Erik Durm | image = 2022128173607 2022-05-08 Fussball Eintracht Frankfurt vs Borussia Mönchengladbach - Sven - 1D X MK II - 0635 - AK8I7370 (Erik Durm cropped).jpg | caption = Durm med [[Eintracht Frankfurt]] i 2022. | full_name = Erik Durm<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players: Germany |publisher=FIFA |page=16 |date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203092301/https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |archive-date=3. februar 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1992|05|12|df=y}} | birth_place = [[Pirmasens]] | height = 1.83 m | position = Forsvar | currentclub = | youthyears1 = 1997–2008 | youthclubs1 = SG Rieschweiler | youthyears2 = 2008–2010 | youthclubs2 = [[1. FC Saarbrücken|Saarbrücken]] | youthyears3 = 2010–2011 | youthclubs3 = [[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]] | years1 = 2010–2012 | clubs1 = Mainz 05 II | caps1 = 33 | goals1 = 13 | years2 = 2012–2015 | clubs2 = Borussia Dortmund II | caps2 = 32 | goals2 = 2 | years3 = 2013–2018 | clubs3 = [[Borussia Dortmund]] | caps3 = 64 | goals3 = 2 | years4 = 2018–2019 | clubs4 = [[Huddersfield Town A.F.C.|Huddersfield Town]] | caps4 = 28 | goals4 = 0 | years5 = 2019–2022 | clubs5 = [[Eintracht Frankfurt]] | caps5 = 37 | goals5 = 1 | years6 = 2022–2024 | clubs6 = [[1. FC Kaiserslautern]] | caps6 = 31 | goals6 = 0 | totalcaps = 225 | totalgoals = 18 | nationalyears1 = 2011 | nationalteam1 = Tyskland U19 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2011 | nationalteam2 = Tyskland U20 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2013–2014 | nationalteam3 = Tyskland U21 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2014 | nationalteam4 = {{f|Tyskland}} | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 0 | medaltemplates = {{MedalSport|Fotball for menn}} {{MedalCountry|{{fb|GER}}}} {{MedalCompetition|[[Fotball-VM]]}} {{Medal|W|[[Fotball-VM 2014|2014]]|}} }} '''Erik Durm''' ({{fødd|12. mai|1992|fødestad=i [[Pirmasens]] i [[Rheinland-Pfalz]]|Durm, Erik}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som er mest kjend som [[Borussia Dortmund]]- og [[Eintracht Frankfurt]]-spelar. Han var vekselvis høgre- og venstreback. ==Karriere== ===Klubbspel=== Durm spelte frå 2013 fem sesongar i bundesligaen for Borussia Dortmund. Han var innbytar då laget vann DFB-pokalen 2017 med 2–1 over Eintracht Frankfurt. Etter ein sesong i engelske [[Huddersfield Town]], gjorde han 2019-22 teneste i nettopp Eintracht Frankfurt. Han var ikkje med då Eintracht vann finalen UEFA-europaligaen 2022. I staden venta spel med FC Kaiserslautern i tysk 2. liga. Han la opp i januar 2024. ===Landslagsspel=== Durm fekk sin landslagsdebut 1. juni 2014. Han fekk plass i den tyske troppa til [[fotball-VM 2014]] i Brasil, utan å kome på bana i turneringa. Hausten 2014 spelte han 6 landskampar og enda opp med 7 kampar for Tyskland, ingen skåringar. ===Merittar=== *Vinnar av DFB-pokalen: 2017 for Borussia Dortmund ==Kjelder== {{refstart}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=28691 eu-football] *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Erik Durm|Erik Durm]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} {{Refforbetre|dato=2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2014}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Mainz-spelarar]] [[Kategori:Borussia Dortmund-spelarar]] [[Kategori:Eintracht Frankfurt-spelarar]] 5s3xdttvfindan5mgygcyqogveeki18 3664423 3664422 2026-08-04T07:39:21Z Ranveig 39 3664423 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Erik Durm | image = 2022128173607 2022-05-08 Fussball Eintracht Frankfurt vs Borussia Mönchengladbach - Sven - 1D X MK II - 0635 - AK8I7370 (Erik Durm cropped).jpg | caption = Durm med [[Eintracht Frankfurt]] i 2022. | full_name = Erik Durm<ref>{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |title=2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players: Germany |publisher=FIFA |page=16 |date=14 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200203092301/https://www.fifadata.com/document/FWC/2014/pdf/FWC_2014_SQUADLISTS.PDF |archive-date=3. februar 2020}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1992|05|12|df=y}} | birth_place = [[Pirmasens]] | height = 1,83 m | position = Forsvar | currentclub = | youthyears1 = 1997–2008 | youthclubs1 = SG Rieschweiler | youthyears2 = 2008–2010 | youthclubs2 = [[1. FC Saarbrücken|Saarbrücken]] | youthyears3 = 2010–2011 | youthclubs3 = [[1. FSV Mainz 05|Mainz 05]] | years1 = 2010–2012 | clubs1 = Mainz 05 II | caps1 = 33 | goals1 = 13 | years2 = 2012–2015 | clubs2 = Borussia Dortmund II | caps2 = 32 | goals2 = 2 | years3 = 2013–2018 | clubs3 = [[Borussia Dortmund]] | caps3 = 64 | goals3 = 2 | years4 = 2018–2019 | clubs4 = [[Huddersfield Town A.F.C.|Huddersfield Town]] | caps4 = 28 | goals4 = 0 | years5 = 2019–2022 | clubs5 = [[Eintracht Frankfurt]] | caps5 = 37 | goals5 = 1 | years6 = 2022–2024 | clubs6 = [[1. FC Kaiserslautern]] | caps6 = 31 | goals6 = 0 | totalcaps = 225 | totalgoals = 18 | nationalyears1 = 2011 | nationalteam1 = Tyskland U19 | nationalcaps1 = 2 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2011 | nationalteam2 = Tyskland U20 | nationalcaps2 = 1 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2013–2014 | nationalteam3 = Tyskland U21 | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2014 | nationalteam4 = {{f|Tyskland}} | nationalcaps4 = 7 | nationalgoals4 = 0 | medaltemplates = {{MedalSport|Fotball for menn}} {{MedalCountry|{{fb|GER}}}} {{MedalCompetition|[[Fotball-VM]]}} {{Medal|W|[[Fotball-VM 2014|2014]]|}} }} '''Erik Durm''' ({{fødd|12. mai|1992|fødestad=i [[Pirmasens]] i [[Rheinland-Pfalz]]|Durm, Erik}}) er ein [[Tyskland|tysk]] tidlegare [[fotball]]spelar som er mest kjend som [[Borussia Dortmund]]- og [[Eintracht Frankfurt]]-spelar. Han var vekselvis høgre- og venstreback. ==Karriere== ===Klubbspel=== Durm spelte frå 2013 fem sesongar i bundesligaen for Borussia Dortmund. Han var innbytar då laget vann DFB-pokalen 2017 med 2–1 over Eintracht Frankfurt. Etter ein sesong i engelske [[Huddersfield Town]], gjorde han 2019-22 teneste i nettopp Eintracht Frankfurt. Han var ikkje med då Eintracht vann finalen UEFA-europaligaen 2022. I staden venta spel med FC Kaiserslautern i tysk 2. liga. Han la opp i januar 2024. ===Landslagsspel=== Durm fekk sin landslagsdebut 1. juni 2014. Han fekk plass i den tyske troppa til [[fotball-VM 2014]] i Brasil, utan å kome på bana i turneringa. Hausten 2014 spelte han 6 landskampar og enda opp med 7 kampar for Tyskland, ingen skåringar. ===Merittar=== *Vinnar av DFB-pokalen: 2017 for Borussia Dortmund ==Kjelder== {{refstart}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=28691 eu-football] *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Erik Durm|Erik Durm]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 3. august 2026.'' {{refslutt}} {{Refforbetre|dato=2026}} {{Tyskland i fotball-VM 2014}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Mainz-spelarar]] [[Kategori:Borussia Dortmund-spelarar]] [[Kategori:Eintracht Frankfurt-spelarar]] iha15i7wikvd7zgbvh461q1dml15454 0 313361 3664360 3372248 2026-08-03T12:33:49Z ~2026-42683-25 157544 /* Bøker */ 3664360 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi |bilete=Arne Henning Årskaug.jpg |bilettekst=Arne Henning Årskaug {{Foto|Kristin Aafløy Opdan}} }} '''Arne Henning Årskaug''' ({{fødd|?|1985|Årskaug, Arne Henning}}) er ein norsk bibliotekar og forfattar. Han kjem frå [[Holsen]] i [[Førde]] kommune. Årskaug har gått på [[Forfattarstudiet]] i [[Bø]], [[Skrivekunstakademiet]] i Hordaland og [[Høgskolen i Oslo og Akershus]], [[Bibliotek- og informasjonsvitenskap]]. Årskaug debuterte i 2015 med ''Utstyrstekstar''. Tekstane i debutboka er prega av språkleg overskot og er fulle av eigenarta forteljargrep. == Bibliografi == ===Bøker=== *{{Bok | utgjeve=2015 | tittel=Utstyrstekstar : prosa | stad=Oslo | forlag=[[Samlaget]] | isbn=978-82-521-8727-4 }} *{{Bok | utgjeve=2022 | tittel=Skap & sørg : eksessar om gørra vi ber på | stad=Oslo | forlag=[[Samlaget]] | isbn=978-82-340-0658-6 }} *{{Bok|utgjevingsår=2026|tittel=Grell kabaret|forlag=Samlaget|stad=Oslo|isbn=9788234016646}} ===I bøker - eit utval=== *{{Bok | utgjeve=2012 | tittel=Signaler : Cappelen Damms årlige debutantantologi med inviterte etablerte 2012 | stad=Oslo | forlag=[[Cappelen Damm]] | isbn=978-82-02-37822-6 | kommentar=Av innhaldet: Fyret / Arne Henning Årskaug }} *{{Bok | utgjeve=2012 | tittel=Tekster som kunne blitt tannpirkere : antologi for Forfatterstudiet i Bø 2011/2012 | stad=Bø | forlag=[[Forfatterstudiet]] | isbn=978-82-7206-338-1 | kommentar=Inneheld stoff av Arne Henning Årskaug }} == Kjelder == * [https://samlaget.no/collections/arne-henning-arskaug Om Arne Henning Årskaug på Samlaget] {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Forfattarar frå Førde]] [[Kategori:Norske novelleforfattarar]] [[Kategori:Norske bibliotekarar]] [[Kategori:Nynorskforfattarar]] 4rfe5y7dgeyy13awcu3d9kk3kd848l4 0 317867 3664425 3223494 2026-08-04T08:53:17Z Migne 2086 3664425 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar |namn = Pierre Littbarski |filnamn = Pierre Littbarski 2006 (cropped).jpg |bilettekst = Pierre Littbarski i 2006 |fullt namn = Pierre Michael Littbarski |fødd = {{fødselsdato og alder|1960|4|16}} |fødestad = [[Vest-Berlin]] i [[Vest-Tyskland]] |død = |dødsstad = |høgd = 168 cm |posisjon = Offensiv midtbanespelar, Spiss |nvklubb = |ungdomsår = |ungdomsklubbar = |år1 = 1979-1986 | klubbar1 = [[FC Köln|Köln]] | kampar1 = 234 | mål1 = 89 |år2 = 1986-1987 | klubbar2 = [[Racing Club de France|RC Paris]] | kampar2 = 34 | mål2 = 4 |år3 = 1987-1993 | klubbar3 = [[FC Köln|Köln]] | kampar3 = 172 | mål3 = 27 |år4 = 1993-1995 | klubbar4 = [[JEF United Chiba|JEF United Ichihara]] | kampar4 = 63 | mål4 = 10 |år5 = 1996-1997 | klubbar5 = [[Vegalta Sendai|Brumell Sendai]] | kampar5 = 29 | mål5 = 5 |totalkampar = 532 | totalmål = 135 |landslagår1 = 1981-1990 | landslag1 = Vest-Tyskland | landskampar1 = 73 | landslagmål1 = 18 |trenarår1 = 1998-2000 | trenarklubbar1 = [[Yokohama FC]] |trenarår2 = 2001 | trenarklubbar2 = [[Bayer Leverkusen]] (assistenttrenar) |trenarår3 = 2001-2002 | trenarklubbar3 = [[MSV Duisburg|Duisburg]] |trenarår4 = 2003-2004 | trenarklubbar4 = [[FC Yokohama]] |trenarår5 = 2005-2006 | trenarklubbar5 = [[Sydney FC]] |trenarår6 = 2006-2008 | trenarklubbar6 = [[Avispa Fukuoka]] |trenarår7 = 2008 | trenarklubbar7 = Saipa |trenarår8 = 2008-2010 | trenarklubbar8 = [[FC Vaduz]] |trenarår9 = 2010-2011 | trenarklubbar9 = [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] (assistenttrenar) |trenarår10 = 2011 | trenarklubbar10 = [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] (midlertidig trenar) }} '''Pierre Michael Littbarski''' ({{fødd|16. april|1960|Littbarski}}) er ein tysk tidlegare fotballspelar frå [[Vest-Berlin]]. Han var ein kvikk, dribleflink vengspelar, vanlegvis til venstre, som i 1990 vart [[VM i fotball 1990|verdsmeister]] for [[Vest-Tyskland]]. Littbarski spelte i til saman 14 år for [[FC Köln]]. ===Klubbspel=== Littbarski spelte i bundesliga frå 1978 til 1986. Han skåra kampens einaste mål då FC Köln møtte Fortuna Köln i finalen om DFB-pokalen den 11. juni 1983. Tre år seinare var han med å tape [[UEFA-cupfinalen i fotball 1986|UEFA-cupfinalen]] mot [[Real Madrid]]. Deretter var han aktiv for franske Racing Club i drygt eit år, før han hausten 1987 vende tilbake til FC Köln. Etter til saman 406 bundesligakampar for Köln og 116 skåringar, reiste han i 1993 til spel i den nyoppretta J-ligaen i Japan. Han la opp for godt i 1997. ===Landslagsspel=== Littbarski skåra to mål i debuten mot [[Austerrike]] på bortebane 14. oktober 1981. To mål skåra han også då [[Vest-Tyskland]] gjesta Noreg den 12. mai 1982 og på [[Ullevål stadion]] sigra med 4 mål mot 2. Han spelte alle Vest-Tysklands kampar i [[Fotball-VM 1982]], skåra i to kampar. Det siste kom i den berykta semifinalekampen mot [[Frankrike]] i [[Sevilla]]. Europameisterskapen 1984 var han innbytar i to kampar. Under [[Fotball-VM 1986]] i [[Mexico]] deltok Littbarski for Vest-Tyskland til og med kvartfinalen, benkeslitar resten av turneringa. Derimot var han med i fire av fem oppgjer ved [[Fotball-EM 1988]]. I verdsmeisterskapen 1990 i Italia spelte han alle kampane til Vest-Tyskland, unnateke semifinalen. Han skåra eitt mål i turneringa. Den 8. juli 1990 avslutta han landslags-tida med å spele heile kampen då Vest-Tyskland vann VM-finalen 1–0 over [[Argentina]] på [[Stadio Olimpico]] i [[Roma]]. Littbarski spelte 73 landskampar og skåra 18 mål. Han var lagkaptein i tre kampar i 1988-89. ===Merittar=== *Verdsmeister: 1990 for Vest-Tyskland *VM-sølv: 1982 og 1986 for Vest-Tyskland *Vinnar av DFB-pokalen: 1983 med FC Köln *Finalist i UEFA-cupen: 1986 med FC Köln ==Landslagsstistikk== {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|{{GER}}Tyskland |- !År!!Kampar!!mål |- |1981||2||3 |- |1982||15||5 |- |1983||8||0 |- |1984||3||0 |- |1985||10||4 |- |1986||7||0 |- |1987||6||3 |- |1988||8||0 |- |1989||4||2 |- |1990||10||1 |- !Totalt||73||18 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Pierre Littbarski|Pierre Littbarski]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} *[[https://eu-football.info/_player.php?id=12310 eu-football] *[http://www.national-football-teams.com/player/14279/Pierre_Littbarski.html National Football Teams] *{{J.League player}} *{{J.League manager}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1982}} {{Vest-Tyskland i fotball-EM 1984}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1986}} {{Vest-Tyskland i fotball-EM 1988}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1990}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Köln-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1982]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 1984]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1986]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 1988]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1990]] 4inrn8oqm11rp1wbu91qwfbybmykpy0 3664426 3664425 2026-08-04T08:54:02Z Migne 2086 /* Kjelder */ 3664426 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar |namn = Pierre Littbarski |filnamn = Pierre Littbarski 2006 (cropped).jpg |bilettekst = Pierre Littbarski i 2006 |fullt namn = Pierre Michael Littbarski |fødd = {{fødselsdato og alder|1960|4|16}} |fødestad = [[Vest-Berlin]] i [[Vest-Tyskland]] |død = |dødsstad = |høgd = 168 cm |posisjon = Offensiv midtbanespelar, Spiss |nvklubb = |ungdomsår = |ungdomsklubbar = |år1 = 1979-1986 | klubbar1 = [[FC Köln|Köln]] | kampar1 = 234 | mål1 = 89 |år2 = 1986-1987 | klubbar2 = [[Racing Club de France|RC Paris]] | kampar2 = 34 | mål2 = 4 |år3 = 1987-1993 | klubbar3 = [[FC Köln|Köln]] | kampar3 = 172 | mål3 = 27 |år4 = 1993-1995 | klubbar4 = [[JEF United Chiba|JEF United Ichihara]] | kampar4 = 63 | mål4 = 10 |år5 = 1996-1997 | klubbar5 = [[Vegalta Sendai|Brumell Sendai]] | kampar5 = 29 | mål5 = 5 |totalkampar = 532 | totalmål = 135 |landslagår1 = 1981-1990 | landslag1 = Vest-Tyskland | landskampar1 = 73 | landslagmål1 = 18 |trenarår1 = 1998-2000 | trenarklubbar1 = [[Yokohama FC]] |trenarår2 = 2001 | trenarklubbar2 = [[Bayer Leverkusen]] (assistenttrenar) |trenarår3 = 2001-2002 | trenarklubbar3 = [[MSV Duisburg|Duisburg]] |trenarår4 = 2003-2004 | trenarklubbar4 = [[FC Yokohama]] |trenarår5 = 2005-2006 | trenarklubbar5 = [[Sydney FC]] |trenarår6 = 2006-2008 | trenarklubbar6 = [[Avispa Fukuoka]] |trenarår7 = 2008 | trenarklubbar7 = Saipa |trenarår8 = 2008-2010 | trenarklubbar8 = [[FC Vaduz]] |trenarår9 = 2010-2011 | trenarklubbar9 = [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] (assistenttrenar) |trenarår10 = 2011 | trenarklubbar10 = [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] (midlertidig trenar) }} '''Pierre Michael Littbarski''' ({{fødd|16. april|1960|Littbarski}}) er ein tysk tidlegare fotballspelar frå [[Vest-Berlin]]. Han var ein kvikk, dribleflink vengspelar, vanlegvis til venstre, som i 1990 vart [[VM i fotball 1990|verdsmeister]] for [[Vest-Tyskland]]. Littbarski spelte i til saman 14 år for [[FC Köln]]. ===Klubbspel=== Littbarski spelte i bundesliga frå 1978 til 1986. Han skåra kampens einaste mål då FC Köln møtte Fortuna Köln i finalen om DFB-pokalen den 11. juni 1983. Tre år seinare var han med å tape [[UEFA-cupfinalen i fotball 1986|UEFA-cupfinalen]] mot [[Real Madrid]]. Deretter var han aktiv for franske Racing Club i drygt eit år, før han hausten 1987 vende tilbake til FC Köln. Etter til saman 406 bundesligakampar for Köln og 116 skåringar, reiste han i 1993 til spel i den nyoppretta J-ligaen i Japan. Han la opp for godt i 1997. ===Landslagsspel=== Littbarski skåra to mål i debuten mot [[Austerrike]] på bortebane 14. oktober 1981. To mål skåra han også då [[Vest-Tyskland]] gjesta Noreg den 12. mai 1982 og på [[Ullevål stadion]] sigra med 4 mål mot 2. Han spelte alle Vest-Tysklands kampar i [[Fotball-VM 1982]], skåra i to kampar. Det siste kom i den berykta semifinalekampen mot [[Frankrike]] i [[Sevilla]]. Europameisterskapen 1984 var han innbytar i to kampar. Under [[Fotball-VM 1986]] i [[Mexico]] deltok Littbarski for Vest-Tyskland til og med kvartfinalen, benkeslitar resten av turneringa. Derimot var han med i fire av fem oppgjer ved [[Fotball-EM 1988]]. I verdsmeisterskapen 1990 i Italia spelte han alle kampane til Vest-Tyskland, unnateke semifinalen. Han skåra eitt mål i turneringa. Den 8. juli 1990 avslutta han landslags-tida med å spele heile kampen då Vest-Tyskland vann VM-finalen 1–0 over [[Argentina]] på [[Stadio Olimpico]] i [[Roma]]. Littbarski spelte 73 landskampar og skåra 18 mål. Han var lagkaptein i tre kampar i 1988-89. ===Merittar=== *Verdsmeister: 1990 for Vest-Tyskland *VM-sølv: 1982 og 1986 for Vest-Tyskland *Vinnar av DFB-pokalen: 1983 med FC Köln *Finalist i UEFA-cupen: 1986 med FC Köln ==Landslagsstistikk== {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|{{GER}}Tyskland |- !År!!Kampar!!mål |- |1981||2||3 |- |1982||15||5 |- |1983||8||0 |- |1984||3||0 |- |1985||10||4 |- |1986||7||0 |- |1987||6||3 |- |1988||8||0 |- |1989||4||2 |- |1990||10||1 |- !Totalt||73||18 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Pierre Littbarski|Pierre Littbarski]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=12310 eu-football] *[http://www.national-football-teams.com/player/14279/Pierre_Littbarski.html National Football Teams] *{{J.League player}} *{{J.League manager}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1982}} {{Vest-Tyskland i fotball-EM 1984}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1986}} {{Vest-Tyskland i fotball-EM 1988}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1990}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Köln-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1982]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 1984]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1986]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 1988]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1990]] j8evjrcs007sqpcjfy7oolufxmgovto 3664429 3664426 2026-08-04T09:14:11Z 90sveped 53941 3664429 wikitext text/x-wiki {{Infoboks fotballspelar |namn = Pierre Littbarski |filnamn = Pierre Littbarski 2006 (cropped).jpg |bilettekst = Pierre Littbarski i 2006 |fullt namn = Pierre Michael Littbarski |fødd = {{fødselsdato og alder|1960|4|16}} |fødestad = [[Vest-Berlin]] i [[Vest-Tyskland]] |død = |dødsstad = |høgd = 168 cm |posisjon = Offensiv midtbanespelar, Spiss |nvklubb = |ungdomsår = |ungdomsklubbar = |år1 = 1979-1986 | klubbar1 = [[FC Köln|Köln]] | kampar1 = 234 | mål1 = 89 |år2 = 1986-1987 | klubbar2 = [[Racing Club de France|RC Paris]] | kampar2 = 34 | mål2 = 4 |år3 = 1987-1993 | klubbar3 = [[FC Köln|Köln]] | kampar3 = 172 | mål3 = 27 |år4 = 1993-1995 | klubbar4 = [[JEF United Chiba|JEF United Ichihara]] | kampar4 = 63 | mål4 = 10 |år5 = 1996-1997 | klubbar5 = [[Vegalta Sendai|Brumell Sendai]] | kampar5 = 29 | mål5 = 5 |totalkampar = 532 | totalmål = 135 |landslagår1 = 1981-1990 | landslag1 = Vest-Tyskland | landskampar1 = 73 | landslagmål1 = 18 |trenarår1 = 1998-2000 | trenarklubbar1 = [[Yokohama FC]] |trenarår2 = 2001 | trenarklubbar2 = [[Bayer Leverkusen]] (assistenttrenar) |trenarår3 = 2001-2002 | trenarklubbar3 = [[MSV Duisburg|Duisburg]] |trenarår4 = 2003-2004 | trenarklubbar4 = [[FC Yokohama]] |trenarår5 = 2005-2006 | trenarklubbar5 = [[Sydney FC]] |trenarår6 = 2006-2008 | trenarklubbar6 = [[Avispa Fukuoka]] |trenarår7 = 2008 | trenarklubbar7 = Saipa |trenarår8 = 2008-2010 | trenarklubbar8 = [[FC Vaduz]] |trenarår9 = 2010-2011 | trenarklubbar9 = [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] (assistenttrenar) |trenarår10 = 2011 | trenarklubbar10 = [[VfL Wolfsburg|Wolfsburg]] (midlertidig trenar) }} '''Pierre Michael Littbarski''' ({{fødd|16. april|1960|Littbarski}}) er ein tysk tidlegare fotballspelar frå [[Vest-Berlin]]. Han var ein kvikk, dribleflink vengspelar, vanlegvis til venstre, som i 1990 vart [[VM i fotball 1990|verdsmeister]] for [[Vest-Tyskland]]. Littbarski spelte i til saman 14 år for [[FC Köln]]. ===Klubbspel=== Littbarski spelte i bundesliga frå 1978 til 1986. Han skåra kampens einaste mål då FC Köln møtte Fortuna Köln i finalen om DFB-pokalen den 11. juni 1983. Tre år seinare var han med å tape [[UEFA-cupfinalen i fotball 1986|UEFA-cupfinalen]] mot [[Real Madrid]]. Deretter var han aktiv for franske Racing Club i drygt eit år, før han hausten 1987 vende tilbake til FC Köln. Etter til saman 406 bundesligakampar for Köln og 116 skåringar, reiste han i 1993 til spel i den nyoppretta J-ligaen i Japan. Han la opp for godt i 1997. ===Landslagsspel=== Littbarski skåra to mål i debuten mot [[Austerrike]] på bortebane 14. oktober 1981. To mål skåra han også då [[Vest-Tyskland]] gjesta Noreg den 12. mai 1982 og på [[Ullevål stadion]] sigra med 4 mål mot 2. Han spelte alle Vest-Tysklands kampar i [[Fotball-VM 1982]], skåra i to kampar. Det siste kom i den berykta semifinalekampen mot [[Frankrike]] i [[Sevilla]]. Europameisterskapen 1984 var han innbytar i to kampar. Under [[Fotball-VM 1986]] i [[Mexico]] deltok Littbarski for Vest-Tyskland til og med kvartfinalen, benkeslitar resten av turneringa. Derimot var han med i fire av fem oppgjer ved [[Fotball-EM 1988]]. I verdsmeisterskapen 1990 i Italia spelte han alle kampane til Vest-Tyskland, unnateke semifinalen. Han skåra eitt mål i turneringa. Den 8. juli 1990 avslutta han landslags-tida med å spele heile kampen då Vest-Tyskland vann VM-finalen 1–0 over [[Argentina]] på [[Stadio Olimpico]] i [[Roma]]. Littbarski spelte 73 landskampar og skåra 18 mål. Han var lagkaptein i tre kampar i 1988-89. ===Merittar=== *Verdsmeister: 1990 for Vest-Tyskland *VM-sølv: 1982 og 1986 for Vest-Tyskland *Vinnar av DFB-pokalen: 1983 med FC Köln *Finalist i UEFA-cupen: 1986 med FC Köln ==Landslagsstistikk== {| class="wikitable" style="text-align:center" !colspan=3|{{GER}}Tyskland |- !År!!Kampar!!mål |- |1981||2||3 |- |1982||15||5 |- |1983||8||0 |- |1984||3||0 |- |1985||10||4 |- |1986||7||0 |- |1987||6||3 |- |1988||8||0 |- |1989||4||2 |- |1990||10||1 |- !Totalt||73||18 |} ==Kjelder== {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:de:Pierre Littbarski|Pierre Littbarski]]» frå {{Wikipedia-utgåve|de}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} *[https://eu-football.info/_player.php?id=12310 eu-football] *[http://www.national-football-teams.com/player/14279/Pierre_Littbarski.html National Football Teams] *{{J.League player}} *{{J.League manager}} {{refforbetre|dato=august 2026}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1982}} {{Vest-Tyskland i fotball-EM 1984}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1986}} {{Vest-Tyskland i fotball-EM 1988}} {{Vest-Tyskland i fotball-VM 1990}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Tyske fotballspelarar]] [[Kategori:Köln-spelarar]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1982]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 1984]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1986]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-EM 1988]] [[Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1990]] mslv3tia42tei23ggkxpvpj1bxg491e 0 321263 3664374 3415047 2026-08-03T14:40:44Z Raihlah Kemenangan 157382 /* */ 3664374 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikkartist | namn = Glenn Tipton | bilete = Glenn Tipton2005 (cropped).jpg | bilettekst = Glenn Tipton i 2005 | bakgrunn = soloartist | verkeleg namn = Glenn Raymond Tipton | fødd = {{fødselsdato og alder|1947|10|25|df=y}} | fødestad = [[Blackheath i West Midlands|Blackheath]] i England | dødsdato = | instrument = Gitar, vokal, klaverinstrument | sjanger = [[Heavy metal]], [[speed metal]], [[hardrock]] | yrke = Musikar, låtskrivar | aktive år = 1967 til i dag | selskap = [[Columbia Records|Columbia]], [[Atlantic Records|Atlantic]] | tilknytta artistar = [[Judas Priest]], [[The Flying Hat Band]] | nettside = www.glenntipton.co.uk }} '''Glenn Raymond Tipton''' ({{fødd-lua|25. oktober 1947}}) er ein engelsk [[gitar]]ist og [[låtskrivar]], mest kjend som ein av sologitaristane i [[heavy metal]]-bandet [[Judas Priest]]. Han er kjend for den komplekse spelestilen og soloane som er inspirerte av klassisk musikk. [[Fil:Glenn Tipton.jpg|mini|venstre|160px|Glenn Tipton i 1984]] Tipton lærte seg først å spele gitar då han var 19 år gammal og det første bandet hans var Shave Em' Dry, som vart Merlin og så Flying Hat Band. I mai 1974 kom Tipton med i Judas Priest, under innspelinga for ''[[Rocka Rolla]]''. Tipton har vore med i Judas Priest sidan den gongen. ==Utmerkingar og tilvisingar== *Han vart rangert på 19. plassen på lista til rockemagasinet Hit Parader over dei 100 beste metal-gitaristane. *Han vart rangert på 28. plassen på lista til Gigwise over dei 50 beste gitaristane.<ref>{{cite web|url=http://www.gigwise.com/photos/40852/the-50-greatest-gitaristar-ever|title=The 50 Greatest Gitarists... Ever!|accessdate=10. september 2016|date=18 February 2008|publisher=Gigwise}}</ref> *Han vart rangert på niandeplassen på lista til MusicRadar over dei 20 beste metal-gitaristane gjennom tidenen.<ref>{{cite web|url=http://www.musicradar.com/totalgitar/the-20-greatest-metal-gitaristar-ever-385461|title=The 20 Greatest Metal Gitarists Ever|accessdate=10. september 2016|date=18 March 2011|publisher=Musicradar}}{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *Han vart rangert på 25. plassen på lista til Joel Mclver over dei 100 beste metal-gitaristane.<ref>{{cite book|last=Mciver|first=Joel|date=December 15, 2008|title=The 100 Greatest Metal Gitarists|url=http://www.amazon.com/The-100-Greatest-Metal-Gitarists/dp/1906002207|location=|publisher=Jawbone Press|page=|isbn=1906002207}}</ref> *[[Sun Kil Moon]] gav ut ein song kalla «Glenn Tipton» på albumet ''[[Ghosts of the Great Highway]]''. *I det populære videospelet ''[[Guitar Hero II]]'', er det ein spelbar karakter kalla Izzy Sparks, som har klede som liknar dei Glenn Tipton nytta under ''[[Screaming for Vengeance]]''-turneen i 1983. *[[Kerry King]] i [[Slayer]] har sagt at Tipton er ein av dei mest undervurderte gitaristane i verda og at Tipton var ein av dei første inspirasjonskjeldene hans.<ref>{{cite web|url=https://www.guitar.com/articles/kerry-king-interview-its-good-be-king|title=Kerry King Interview - It's Good To Be King|accessdate=10. september 2016|date=10. september 2016|publisher=Guitar Magazine|archive-date=2015-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20151006002550/https://www.guitar.com/articles/kerry-king-interview-its-good-be-king|url-status=yes}}</ref> *[[Dave Mustaine]]: «Glenn Tipton er min gitarhelt. Eg kjøpte til og med ein Fedora-hatt fordi eg såg Glenn Tipton med ein sånn i [[Sad Wings of Destiny]]-tida. Men eg såg ikkje like kul ut som han.» ==Diskografi== ===Solo=== *''[[Baptizm of Fire]]'' (1997) *''[[Edge of the World]]'' (2006) ===Judas Priest=== Sjå [[Judas Priest]] for den komplette lista over [[Judas Priest]]-album. Tipton spelte gitar på alle albuma deira. ===Som gjesteartist=== *Gjestemusikar i 1995 på albumet ''Foma'' av post-[[grunge]]-bandet [[The Nixons]]. *Songen «Spirit of America» av [[Samantha Fox]]. *Glenn spelte inn gitar for videospelet ''[[Brütal Legend]]''. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Glenn Tipton|Glenn Tipton]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 10. september 2016.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.glenntipton.co.uk/ Offisiell nettstad] {{Judas Priest}} {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Tipton, Glenn}} [[Kategori:Engelske heavy metal-gitaristar]] [[Kategori:Judas Priest-medlemmar]] [[Kategori:Sologitaristar]] [[Kategori:Engelske rockegitaristar]] nstionj3gxhg4nrsin739dr8yel9yny 0 357402 3664410 3512320 2026-08-04T06:44:52Z Ranveig 39 Rydda, la til nokre ref. 3664410 wikitext text/x-wiki {{Infoboks verksemd}} '''Oslo tingrett''' er [[Tingrett|tingretten]] i Oslo med lokale i [[Oslo tinghus]]. Rettskretsen omfattar [[Oslo kommune]] og fagkretsen omfattar sivile tvistemål, forvaltning og [[straffesak]]er.<ref>{{Citation|title=Oslo tingrett|url=https://www.domstol.no/no/domstoler/tingrett/oslo-tingrett/|website=www.domstol.no|accessdate=2026-08-04|language=no}}</ref> [[Anke|Ankedomstolen]] er [[Borgarting lagmannsrett]]. Oslo tingrett er den største [[domstol]]en i Noreg.<ref>{{Citation|title=Om Oslo tingrett|url=https://www.domstol.no/no/domstoler/tingrett/oslo-tingrett/om-oslo-tingrett/|website=www.domstol.no|accessdate=2026-08-04|language=no}}</ref> Her vert omtrent ein femtedel av alle sivile tvistemål og straffesaker i landet handsama. Tingretten er delt i åtte rettsavdelingar med avdelingsleiarar. I tillegg er han ei administrasjonsavdeling med direktør. I 2009 vart det handsama over 10 800 saker i retten. Dei fordelte seg på 3 110 straffesaker (meddomsrett), 5 034 einedommarsaker og 2 661 sivile saker. I 2011 hadde Oslo tingrett ei bemanning på kring 200 årsverk, av dette 72 [[Dommar i retten|dommarar]] og 21 [[Dommarfullmektig|dommarfullmektigar]] og 85 saksarbeidarar. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Oslo tingrett|Oslo tingrett]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 10. oktober 2018.'' </div> {{Refforbetre|dato=2026}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Skipingar i 1866]] [[Kategori:Styresmakter i Oslo]] [[Kategori:Tingrettar i Noreg]] 7ck5ag7f9h8bsf4nyn7vjvoko0avx10 0 396861 3664369 3662586 2026-08-03T13:41:22Z TU-nor 12071 3664369 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = nt | filnamn = Bog orchid - Veenmosorchis - Hammarbya paludosa.tif | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Hammarbya]] | art = H. paludosa | vitskapleg namn = Hammarbya paludosa | klassifisert av = Kuntze | habitat=våt [[myr]] | utbreiing=[[Eurasia]], [[Nord-Amerika]]}} '''Myggblom''' (''Hammarbya paludosa'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[myggblomslekta]] ''Hammarbya'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Myggblom er ei lita plante, som kan bli om lag 20 centimeter høg. Planta har gulgrøne blomar i eit smalt aks og to til fire blad nær bakken. == Systematikk == Myggblom var tidlegare plassert i [[knottblomslekta]] med namnet ''Malaxis paludosa'',<ref name="lid"/> men er seinare skild ut som den einaste arten i [[Biologisk slekt|planteslekta]] ''Hammarbya''.<ref name="lid2"/><ref name="adb"/> == Utbreiing == I Noreg veks myggblom på våte myrer i låglandet, mest rundt Oslofjorden, men elles spreidd langs kysten og nordover heilt til Troms.<ref name="adb-kart"/> Planta står på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som nær truga (NT).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''myggblomster''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (EN, dansk namn ''hjertelæbe''),<ref name="adb-dk"/> i Finland (NT) (finsk namn ''suovalkku'')<ref name="adb-fi"/> og på Færøyane (CR, ''sera sjáldsom'', færøysk namn ''vátlendismýggjargras'').<ref name="Reydlisti"/> Myggblom (engelsk namn ''bog orchid'') veks spreidde stader på Dei britiske øyane, vanlegast i Skottland. I den britiske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han sårbar (VU) i England<ref name="EN Red List"/> og sterkt truga (EN) i Wales.<ref name="CY Red List"/> Arten er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I Irland er arten verna gjennom forskrifta ''Flora (Protection) Order, 2015'',<ref name="IR FPO"/> og på den irske raudlista har han status som nær truga (NT).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''sookäpp'') veks myggblom spreidde stader over heile landet og er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''purva sūnene'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten ganske spreidd og er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – ''samazinās'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''pelkinė laksva'') veks arten no særleg i søraust og i vest. Han er rekna som sterkt truga (EN).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux er arten (nederlandsk namn ''veenmosorchis'', fransk namn ''épipactis des marais'') i svært sterk tilbakegang i Nederland. Det same gjeld i Belgia, der han no berre har einskilde veksestader både i [[Flandern]] og [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er rekna som sårbar (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han òg rekna som kritisk truga både i Flandern (CR, ''ernstig bedreigd'') og i Vallonia (CR, ''en danger critique'').<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> Arten finst ikkje i Luxembourg. I Tyskland er arten (tysk nanm ''Sumpf-Weichwurz'') rekna som sterkt truet (EN, ''Stark gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''Sumpf-Ständelwurz'') veks han nokre få spreidde stader og er her òg rekna som sterkt truga (EN, ''zagrożony'').<ref name="Czerwona"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99522 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar myggblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/24464 |tittel = Raudlista: Myggblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B133589%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Myggblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/222495/information |tittel = Artfakta naturvård: Myggblomster ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5825/hjertelaebe |tittel = Naturbasen: Hjertelæbe ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40089 |tittel = LAJI: ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="Reydlisti">{{Kilde www | url = https://www.researchgate.net/profile/Magnus-Gaard/publication/278025208_Fyribils_Reydlisti/links/5d82047a92851ceb79118c74/Fyribils-Reydlisti.pdf | forfatter = Manna Maria Fosaa mfl. | tittel = Reyðlisti. Náttúrulýsing lendi og sløg | dato = 2005 | utgiver = Føroya Náttúrugripasavn }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR FPO">{{Kjelde www |url = https://www.irishstatutebook.ie/eli/2015/si/356/made/en/print |tittel = S.I. No. 356/2015 - Flora (Protection) Order, 2015. |utgjevar = Irish Statute Book |dato = 2015 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5006 |tittel = eElurikkus: ''Hammarbya paludosa'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/hammarbya-paludosa-l-kuntze/ |tittel = Latvijas daba: purva sūnene |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=88-89 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 408 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="lid">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1944 | tittel = Norsk flora | side = 69–70 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="lid2">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1952 | utgåve = 2. | tittel = Norsk flora | side = 218 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0597# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2551/maps/?start_date=2014-01-22&interval=315360000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Veenmosorchis – ''Hammarbya paludosa'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear på Færøyane]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Myggblomslekta]] 184cjhbxr3rvuqgm9q4qni0d692ge00 3664382 3664369 2026-08-03T19:02:42Z TU-nor 12071 /* Utbreiing */ 3664382 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = nt | filnamn = Bog orchid - Veenmosorchis - Hammarbya paludosa.tif | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Hammarbya]] | art = H. paludosa | vitskapleg namn = Hammarbya paludosa | klassifisert av = Kuntze | habitat=våt [[myr]] | utbreiing=[[Eurasia]], [[Nord-Amerika]]}} '''Myggblom''' (''Hammarbya paludosa'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[myggblomslekta]] ''Hammarbya'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Myggblom er ei lita plante, som kan bli om lag 20 centimeter høg. Planta har gulgrøne blomar i eit smalt aks og to til fire blad nær bakken. == Systematikk == Myggblom var tidlegare plassert i [[knottblomslekta]] med namnet ''Malaxis paludosa'',<ref name="lid"/> men er seinare skild ut som den einaste arten i [[Biologisk slekt|planteslekta]] ''Hammarbya''.<ref name="lid2"/><ref name="adb"/> == Utbreiing == I Noreg veks myggblom på våte myrer i låglandet, mest rundt Oslofjorden, men elles spreidd langs kysten og nordover heilt til Troms.<ref name="adb-kart"/> Planta står på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som nær truga (NT).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''myggblomster''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (EN, dansk namn ''hjertelæbe''),<ref name="adb-dk"/> i Finland (NT) (finsk namn ''suovalkku'')<ref name="adb-fi"/> og på Færøyane (CR, ''sera sjáldsom'', færøysk namn ''vátlendismýggjargras'').<ref name="Reydlisti"/> Myggblom (engelsk namn ''bog orchid'') veks spreidde stader på Dei britiske øyane, vanlegast i Skottland. I den britiske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han sårbar (VU) i England<ref name="EN Red List"/> og sterkt truga (EN) i Wales.<ref name="CY Red List"/> Arten er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I Irland er arten verna gjennom forskrifta ''Flora (Protection) Order, 2015'',<ref name="IR FPO"/> og på den irske raudlista har han status som nær truga (NT).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''sookäpp'') veks myggblom spreidde stader over heile landet og er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''purva sūnene'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten ganske spreidd og er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – ''samazinās'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''pelkinė laksva'') veks arten no særleg i søraust og i vest. Han er rekna som sterkt truga (EN).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux er arten (nederlandsk namn ''veenmosorchis'', fransk namn ''épipactis des marais'') i svært sterk tilbakegang i Nederland. Det same gjeld i Belgia, der han no berre har einskilde veksestader både i [[Flandern]] og [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er rekna som sårbar (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han òg rekna som kritisk truga både i Flandern (CR, ''ernstig bedreigd'') og i Vallonia (CR, ''en danger critique'').<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> Arten finst ikkje i Luxembourg. I Tyskland er arten (tysk nanm ''Sumpf-Weichwurz'') rekna som sterkt truet (EN, ''Stark gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''wątlik błotny'') veks han nokre få spreidde stader og er her òg rekna som sterkt truga (EN, ''zagrożony'').<ref name="Czerwona"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99522 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar myggblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/24464 |tittel = Raudlista: Myggblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B133589%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Myggblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/222495/information |tittel = Artfakta naturvård: Myggblomster ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5825/hjertelaebe |tittel = Naturbasen: Hjertelæbe ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40089 |tittel = LAJI: ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="Reydlisti">{{Kilde www | url = https://www.researchgate.net/profile/Magnus-Gaard/publication/278025208_Fyribils_Reydlisti/links/5d82047a92851ceb79118c74/Fyribils-Reydlisti.pdf | forfatter = Manna Maria Fosaa mfl. | tittel = Reyðlisti. Náttúrulýsing lendi og sløg | dato = 2005 | utgiver = Føroya Náttúrugripasavn }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR FPO">{{Kjelde www |url = https://www.irishstatutebook.ie/eli/2015/si/356/made/en/print |tittel = S.I. No. 356/2015 - Flora (Protection) Order, 2015. |utgjevar = Irish Statute Book |dato = 2015 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5006 |tittel = eElurikkus: ''Hammarbya paludosa'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/hammarbya-paludosa-l-kuntze/ |tittel = Latvijas daba: purva sūnene |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=88-89 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 408 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="lid">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1944 | tittel = Norsk flora | side = 69–70 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="lid2">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1952 | utgåve = 2. | tittel = Norsk flora | side = 218 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0597# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2551/maps/?start_date=2014-01-22&interval=315360000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Veenmosorchis – ''Hammarbya paludosa'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear på Færøyane]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Myggblomslekta]] t0frz0sexb1ba15yi1exq0wbps773dj 3664394 3664382 2026-08-03T19:42:43Z TU-nor 12071 3664394 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = nt | filnamn = Bog orchid - Veenmosorchis - Hammarbya paludosa.tif | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Hammarbya]] | art = H. paludosa | vitskapleg namn = Hammarbya paludosa | klassifisert av = Kuntze | habitat=våt [[myr]] | utbreiing=[[Eurasia]], [[Nord-Amerika]]}} '''Myggblom''' (''Hammarbya paludosa'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[myggblomslekta]] ''Hammarbya'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Myggblom er ei lita plante, som kan bli om lag 20 centimeter høg. Planta har gulgrøne blomar i eit smalt aks og to til fire blad nær bakken. == Systematikk == Myggblom var tidlegare plassert i [[knottblomslekta]] med namnet ''Malaxis paludosa'',<ref name="lid"/> men er seinare skild ut som den einaste arten i [[Biologisk slekt|planteslekta]] ''Hammarbya''.<ref name="lid2"/><ref name="adb"/> == Utbreiing == I Noreg veks myggblom på våte myrer i låglandet, mest rundt Oslofjorden, men elles spreidd langs kysten og nordover heilt til Troms.<ref name="adb-kart"/> Planta står på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som nær truga (NT).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''myggblomster''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (EN, dansk namn ''hjertelæbe''),<ref name="adb-dk"/> i Finland (NT) (finsk namn ''suovalkku'')<ref name="adb-fi"/> og på Færøyane (CR, ''sera sjáldsom'', færøysk namn ''vátlendismýggjargras'').<ref name="Reydlisti"/> Myggblom (engelsk namn ''bog orchid'') veks spreidde stader på Dei britiske øyane, vanlegast i Skottland. I den britiske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han sårbar (VU) i England<ref name="EN Red List"/> og sterkt truga (EN) i Wales.<ref name="CY Red List"/> Arten er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I Irland er arten verna gjennom forskrifta ''Flora (Protection) Order, 2015'',<ref name="IR FPO"/> og på den irske raudlista har han status som nær truga (NT).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''sookäpp'') veks myggblom spreidde stader over heile landet og er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''purva sūnene'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten ganske spreidd og er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – ''samazinās'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''pelkinė laksva'') veks arten no særleg i søraust og i vest. Han er rekna som sterkt truga (EN).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux er arten (nederlandsk namn ''veenmosorchis'', fransk namn ''épipactis des marais'') i svært sterk tilbakegang i Nederland. Det same gjeld i Belgia, der han no berre har einskilde veksestader både i [[Flandern]] og [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er rekna som sårbar (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han òg rekna som kritisk truga både i Flandern (CR, ''ernstig bedreigd'') og i Vallonia (CR, ''en danger critique'').<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> Arten finst ikkje i Luxembourg. I Tyskland er arten (tysk namn ''Sumpf-Weichwurz'') rekna som sterkt truet (EN, ''Stark gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''wątlik błotny'') veks han nokre få spreidde stader og er her òg rekna som sterkt truga (EN, ''zagrożony'').<ref name="Czerwona"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99522 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar myggblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/24464 |tittel = Raudlista: Myggblom |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B133589%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Myggblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-02-26 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/222495/information |tittel = Artfakta naturvård: Myggblomster ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5825/hjertelaebe |tittel = Naturbasen: Hjertelæbe ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40089 |tittel = LAJI: ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="Reydlisti">{{Kilde www | url = https://www.researchgate.net/profile/Magnus-Gaard/publication/278025208_Fyribils_Reydlisti/links/5d82047a92851ceb79118c74/Fyribils-Reydlisti.pdf | forfatter = Manna Maria Fosaa mfl. | tittel = Reyðlisti. Náttúrulýsing lendi og sløg | dato = 2005 | utgiver = Føroya Náttúrugripasavn }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR FPO">{{Kjelde www |url = https://www.irishstatutebook.ie/eli/2015/si/356/made/en/print |tittel = S.I. No. 356/2015 - Flora (Protection) Order, 2015. |utgjevar = Irish Statute Book |dato = 2015 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5006 |tittel = eElurikkus: ''Hammarbya paludosa'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/hammarbya-paludosa-l-kuntze/ |tittel = Latvijas daba: purva sūnene |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=88-89 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 408 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="lid">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1944 | tittel = Norsk flora | side = 69–70 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="lid2">{{Kjelde bok | forfattar = [[Johannes Lid]] | utgjevingsår = 1952 | utgåve = 2. | tittel = Norsk flora | side = 218 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0597# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Hammarbya paludosa'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2551/maps/?start_date=2014-01-22&interval=315360000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Veenmosorchis – ''Hammarbya paludosa'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear på Færøyane]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Myggblomslekta]] 6wkj4luh1vu0aziixytdhmh8xjvnsg7 0 396885 3664456 3662541 2026-08-04T10:49:28Z TU-nor 12071 3664456 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = vu | filnamn = Ophrys insectifera flower.jpg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Ophrys]] | art = O. insectifera | vitskapleg namn = Ophrys insectifera | klassifisert av = L. | habitat = kalkrik [[skog]] eller [[myr]] | utbreiing = [[Europa]]}} '''Flugeblom''' (''Ophrys insectifera'') er ei [[Plantar|plante]] i [[flugeblomslekta]] ''Ophrys'' i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Flugeblom er ei spinkel plante som kan bli kring 30 cm høg, med nokre få enkeltblomar i ein open blomsterstand. Leppa på blomen er brunsvart med form og teikningar som gjer at han liknar eit insekt. == Formeiring == Flugeblom er den einaste representanten i Noreg for den store [[Biologisk slekt|slekta]] ''Ophrys'',<ref name="adb"/> som bruker ein heilt spesiell metode for å sikre seg pollinering. Blomen er utforma for å likne på eit hoinsekt av ein insektart, særeigen for kvar art. Ofte har han òg ei lukt som er karakteristisk for hoene til arten. Hannane av insektarten blir i mange tilfelle klekte ut ei stund før hoene, slik at orkideen har hanninsekta «for seg sjølv» i ein periode. Dette blir kalla narrepollinering eller psudokopulasjon («falskt samleie»). Flugeblom etterliknar hoinsekt av gravekvefsar i slekta ''Argogorytes''. ==Utbreiing== Flugeblom er bunden til kalkrik [[skog]] eller [[myr]]. I Noreg har han hovudområdet sitt vest for [[Oslofjorden]], og har elles nokre funnstader ved [[Snåsa]] i Trøndelag og i [[Bodø]]-området i Nordland.<ref name="adb-kart"/> Flugeblom er freda,<ref name="Lovdata"/> og er på [[Norsk raudliste for artar]] oppgradert i 2021 frå nær truga til sårbar (VU).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''flugblomster''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (CR, dansk namn ''flueblomst'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (EN, finsk namn ''kimalaisorho'').<ref name="adb-fi"/> Flugeblom (engelsk namn ''fly orchid'') veks spreidde stader på Dei britiske øyane utanom Skottland, og er verna gjennom den britiske ''Handlingsplan for biodiversitet''.<ref name="UK BAP"/> I den britiske raudlista har arten status som sårbar (VU),<ref name="GB Red List"/> slik han òg er i England og Wales.<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> I Irland har han status som nær truga (NT).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''kärbesõis'') veks flugeblom mest på øyane og vest på fastlandet og er rekna som nær truga (NT).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''mušu ofrīda'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten sjeldan og veks berre i vest på kalkrik mark. Han er klassifisert som sterkt truga (kategori 1 – ''draud iznīkšana'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''musinis ofris'') vart arten oppdaga i 1993 og er berre kjend frå fire lokalitetar i nord og midt i landet.<ref name="Gudžinskas"/> Han er rekna som kritisk truga (CR).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> Ei melding om funn av underarten ''Ophrys insectifera'' ssp. ''aymoninii'' (av somme rekna som ein egen art, ''Ophrys aymoninii'') sør i Litauen er ikkje verifisert.<ref name="Litauen-ssp"/> I Benelux veks arten (nederlandsk namn ''vliegenorchis'', fransk namn ''ophrys mouche'') i Nederland no berre i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I Belgia er han i sterk tilbakegang og no svært sjeldan i [[Flandern]], litt vanlegare i kalkområda i [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'') i Flandern og sterkt truga (EN, ''en danger'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som sterkt truga (EN).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Fliegen-Ragwurz'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet'').<ref name="Rote List"/> I Polen (polsk namn ''dwulistnik muszy'') veks han i den sørlege delen av landet og blir rekna som sårbar (VU, ''narażony'').<ref name="Czerwona"/> == Hybridar == I England er det påvist at flugeblom kan danne hybridar med [[biblom]] (''Ophrys apifera'' × ''insectifera'', òg kalla ''Ophrys'' ×''pietzschii''),<ref name="powo1"/> men denne er svært sjeldan. Hybriden med ''[[Ophrys sphegodes]]'' (''Ophrys insectifera'' × ''sphegodes'' eller ''Ophrys'' ×''hybrida'')<ref name="powo2"/><ref name="orchidsEurope"/> er påvist nokre gonger i Kent.<ref name="orchids"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77122911-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys'' × ''pietzschii'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo2">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:647937-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys'' × ''hybrida'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99539 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar flugeblom |besøksdato = 2022-02-27 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/32682 |tittel = Raudlista: Flugeblom |besøksdato = 2022-02-27 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B134884%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Flugeblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-02-27 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/222118/information |tittel = Artfakta: Flugblomster ''Ophrys insectifera'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/2654/flueblomst |tittel = Naturbasen: Tyndakset Flueblomst ''Ophrys insectifera'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40079 |tittel = LAJI: ''Ophrys insectifera'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="UK BAP">{{Kjelde www |url = https://data.jncc.gov.uk/data/98fb6dab-13ae-470d-884b-7816afce42d4/UKBAP-priority-vascular-plants.pdf |tittel = UK Biodiversity Action Plan |utgjevar = Joint Nature Conservation Committee |dato = 2007 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5989 |tittel = eElurikkus: ''Ophrys insectifera'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-05 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/ophrys-insectifera-l/ |tittel = Latvijas daba: mušu ofrīda |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-05 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=60-61 }}</ref> <ref name="Litauen-ssp">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-05 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=9 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-05 |språk=lt, en |side= 415 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Gudžinskas">{{Artikkelkjelde | forfattar = Zigmantas Gudžinskas | utgjevingsår= 2001 | tittel = Diversity, state, and protection of Orchidaceae species in Lithuania | publikasjon = Jour. Eur. Orch. | bind = 33 | nummer = 1 | side = 415–441 | url = https://www.researchgate.net/publication/269993544_Diversity_state_and_protection_of_Orchidaceae_species_in_Lithuania | doi= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="orchidsEurope">{{Kjelde bok | forfattar = Rolf Kühn, Henrik Æ. Pedersen, Philip Cribb | utgjevingsår = 2019 | tittel = Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean | forlag = Kew Publishing | stad = London | isbn = 978-1-84246-669-8 }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 27. februar 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0881# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Ophrys insectifera'' subsp. ''insectifera'' |besøksdato = 2024-01-22 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2649/maps/?start_date=2014-01-24&interval=315360000&end_date=2024-01-22&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Vliegenorchis – ''Ophrys insectifera'' |vitja = 2024-01-22 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Flugeblomslekta]] j4mr32xmwoneyvaudsq6b3oqg5mzx54 0 396889 3664455 3662516 2026-08-04T10:44:13Z TU-nor 12071 3664455 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = | filnamn = Bee Orchid (Ophrys apifera) (14374841786) - cropped.jpg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Ophrys]] | art = O. apifera | vitskapleg namn = Ophrys apifera | klassifisert av = Huds. | habitat=kalkrik [[eng]] | utbreiing=[[Europa]], vestlege [[Asia]], nordlege [[Afrika]]}} '''Biblom''' (''Ophrys apifera'') er ei [[Plantar|plante]] i [[flugeblomslekta]] ''Ophrys'' i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho veks ikkje i Noreg. == Utbreiing == Biblom er ein ny art i Norden. Han vart først observert i 2004 i Danmark, der arten ser ut til å ha etablert seg på fleire lokalitetar.<ref name="Danmark"/> Han er òg registrert på ein lokalitet i [[Skåne]] i Sverige (svensk namn ''biblomster''), og er frå 2025 rekna som kritisk truga (CR) i Sverige.<ref name="adb-se"/> I Danmark er arten (dansk namn ''biblomst'') klassifisert som sårbar (VU).<ref name="adb-dk"/> Biblom (engelsk namn ''bee orchid'') lever over det meste av Dei britiske øyane utanom Skottland. I både den britiske og den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC),<ref name="GB Red List"/><ref name="IR Red List"/> på same måte som lokalt i England og Wales.<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> I Benelux veks arten (nederlandsk namn ''bijenorchis'', fransk namn ''ophrys abeille'') særleg i det sørlege Nederland, mest nær kysten og i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I Belgia veks han spreidd i [[Flandern]] og er noko vanlegare i [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som livskraftig (LC, ''thans niet bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som nær truga (NT, ''bijna in gevaar'') i Flandern og sårbar (VU, ''vulnérable'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som sterkt truga (EN).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Bienen-Ragwurz'') rekna som livskraftig (LC, ''Ungefährdet'').<ref name="Rote List"/> I Polen (polsk namn ''dwulistnik pszczeli'') finst han berre heilt i sør og blir rekna som kritisk truga (CR, ''krytycznie zagrożony'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == I England er det påvist at biblom kan danne hybridar med [[flugeblom]] (''Ophrys apifera'' × ''insectifera'', òg kalla ''Ophrys'' ×''pietzschii''),<ref name="powo1"/> men denne er svært sjeldan. Hybriden med ''[[Ophrys holosericea]]'' (''Ophrys apifera'' × ''holosericea'' eller ''Ophrys'' ×''albertiana'')<ref name="powo2"/> er påvist i Kent.<ref name="orchids"/> == Miljøkriminalitet == I 2023 blei den einaste førekomsten i Sverige plyndra. Alle dei om lag 50 individa blei gravne opp og fjerna.{{r|Stulen}} Arten kan derfor vere gått ut i Sverige etter berre få år. == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77122911-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys'' × ''pietzschii'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo2">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:647732-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys'' × ''albertiana'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="Danmark">{{Kjelde bok | forfattar = Henrik Ærenlund Pedersen og Niels Faurholdt | utgjevingsår = 2010 | tittel = Danmarks vilde orkidéer | side = 258 | forlag = [[Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag]] | stad = København | isbn = 978-87-02-06386-8 }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/264979 |tittel = Artfakta: Biblomster ''Ophrys apifera'' |besøksdato = 2022-02-27 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5257/biblomst |tittel = Naturbasen: Biblomst ''Ophrys apifera'' |besøksdato = 2022-02-27 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0880# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Ophrys apifera'' |besøksdato = 2024-01-22 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/7116/maps/?start_date=2019-01-23&interval=157680000&end_date=2024-01-22&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Bijenorchis – ''Ophrys apifera'' |vitja = 2024-01-22 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/dwulistnik-pszczeli/ |tittel = Dwulistnik pszczeli |vitja = 2026-08-04 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> <ref name="Stulen">{{Kjelde www |url = https://www.natursidan.se/nyheter/nyupptackt-orkide-stulen-i-sverige/ |tittel = Nyupptäckt orkidé stulen i Sverige |vitja = 2024-02-24 |utgjevar = natursidan.se |språk = svensk }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Flugeblomslekta]] 0jyo1o1tuogrz9ef3awfdm04ofi97k0 0 396958 3664362 3662519 2026-08-03T13:05:31Z TU-nor 12071 3664362 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = lc | filnamn = GymnadeniaConopsea.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Gymnadenia]] | art = G. conopsea | vitskapleg namn = Gymnadenia conopsea | klassifisert av = (L.) R.Br. | habitat=alkalisk jord | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Brudespore''' (''Gymnadenia conopsea'') eller '''engbrudespore''' er ei [[plante]] i&nbsp;[[brudesporeslekta]] ''Gymnadenia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Brudespore er ei høgreist plante som kan blir opp mot 50 centimeter høg. Planta har eit aks med blomar som kan variere i farge frå rosaraud til kvit. Leppa er utan teikningar. == Systematikk == Brudespore var tidlegare delt inn i to underartar, [[nominatunderart]]en ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'', kalla engbrudespore, og underarten ''G. conopsea'' ssp. ''densiflora'', kalla [[praktbrudespore]]. I samband med [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] i 2021 blei dei to underartane vurderte til å være separate artar i [[brudesporeslekta]].<ref name="adb-rl"/><ref name="adb"/><ref name="Stark"/><ref name="Brandrud"/> Brudespore er no den normerte nemninga for arten ''G. conopsea'',<ref name="adb"/> men han blir òg omtalt som engbrudespore. Praktbrudespore er namn på arten ''G. densiflora'', som står på raudlista som nær truga (NT).<ref name="adb-rl2"/> Det har òg vore diskutert om [[svartkurle]] (''Nigritella nigra'') skal inlemmast i brudesporeslekta, slik det er gjort i mange klassifiseringer, mellom anna i Sverige, men ein har valt å oppretthalde [[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' som ei eiga slekt.<ref name="adb-rl"/><ref name="Brandrud"/> Suomen Lajitietokeskus (Finlands Artdatacenter) oppgir desse underartane i Finland:<ref name="Kettunen"/> * [[nominatunderart]]en ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' (finsk namn ''ahokirkiruoho'')<ref name="adb-fi1"/> med varietetane ** ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' var. ''conopsea'' (finsk namn ''rusokirkiruoho'')<ref name="adb-fi3"/> ** ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' var. ''scitula'' (finsk namn ''valkokirkiruoho'')<ref name="adb-fi4"/> * [[Gymnadenia conopsea ssp. alpina|''G. conopsea'' ssp. ''alpina'']] (finsk namn ''lettokirkiruoho'')<ref name="adb-fi2"/> == Utbreiing == Brudespore treng kalk i jorda, men kan elles vekse både i skog, på myr og i fjellet, og han er utbreidd over det meste av landet.<ref name="adb-kart"/> I [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] (2021) blir brudespore rekna som livskraftig (LC).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''brudsporre''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (''sjælden'', dansk namn ''langakset trådspore'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (VU, finsk namn ''punakirkiruoho''),<ref name="adb-fi"/> alle stader rekna som underart. Brudespore (engelsk namn ''common fragrant orchid'') er vanleg over det meste av Dei britiske øyane. I den britiske raudlista er arten i 2025 oppgradert frå livskraftig til nær truga (NT),<ref name="GB Red List"/><ref name="IR Red List"/> men er framleis rekna som livskraftig (LC) lokalt i England og Wales,<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''harilik käoraamat'') veks brudespore over det meste av landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''odu gimnadēnija'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten over det meste av landet på fuktig mark. På den latviske raudlista er han klassifisert med usikker status (kategori 4 – ''nepietiekami pētītas'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''pievinis plauretis'') finst arten spreidd over det meste av landet, mest i nord og aust. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux er arten (nederlandsk namn ''grote muggenorchis'', fransk namn ''orchis moucheron'') i sterk tilbakegang i Nederland og finst no mest i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I [[Flandern]] i Belgia finst han berre få spreidde stader, medan han i [[Vallonia]] er vanlegare i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han òg rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'') i Flandern, men sårbar (VU, ''vulnérable'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som sårbar (VU).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk nanm ''Große Händelwurz'') rekna som nær truga (NT, ''Vorwarnliste''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''gółka długoostrogowa'') veks han mest i sør, men ellers spreidd over heile landet og er rekna som nær truga (NT, ''bliski zagrożenia'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Hybriden mellom brudespore og [[duftspore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''odoratissima'' eller ''Gymnadenia'' ×''intermedia'')<ref name="powo"/> har vore registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybrid"/> Dei tre taksona i brudesporeslekta på Dei britiske øyane som no har status som eigne artar, er førebels ikkje så godt kartlagde. Ein reknar med at brudespore dannar hybridar med både [[praktbrudespore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''densiflora'') og [[grannbrudespore]] (''Gymnadenia borealis'' × ''conopsea'').<ref name="orchids"/> Brudespore kan òg danne ein hybrid med [[svartkurle]], kalla [[brudekurle]] eller raudkurle (×''Gymnigritella runei'', [''Gymnadenia runei'']), [[endemisk]] for Sverige (NT).<ref name="adb-se3"/> Dersom ein innlemmar svartkurle i brudesporeslekta ''Gymnadenia'', slik det er gjort i den svenske klassifiseringa, vil hybriden mellom brudespore og svartkurle framstå som ein art i brudesporeslekta, ''G.'' ×''runei''. Når ein, slik Artsdatabanken har gjort, vel å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt, blir dette ein [[intergenerisk]] hybrid (hybrid mellom ulike slekter) som får eit eige slektsnamn, ×''Gymnigritella'':<ref name="Hedrén"/> Brudespore dannar elles intergeneriske hybridar med ei lang rekkje artar frå fleire slekter. Hybriden med [[fjellkvitkurle]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''Pseudorchis straminea'') er registert nokre stader i Noreg<ref name="lid8"/> og i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx1"/> Hybriden med [[kvitkurle]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''Pseudorchis albida'' eller ×''Pseudadenia schweinfurthii'')<ref name="powox2"/> er registrert i Sverige<ref name="adb-se-hybridx2"/> og på Dei britiske øyane i [[Yorkshire]] og Skottland.<ref name="orchids"/> I Sverige er brudespore rapportert å kunne danne ein hybrid med [[nattfiol]] (og då helst skognattfiol) (''Gymnadenia conopsea'' × ''Platanthera bifolia''), men funnet er ikkje verifisert.<ref name="adb-se-hybridx3"/> Hybriden med [[salepsrot]] (''Anacamptis pyramidalis'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Gymnanacamptis anacamptis'')<ref name="powox4"/> er observert sporadisk i England.<ref name="orchids"/> Hybridar med [[flekkmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'') er funne på Austlandet, i Trøndelag og nord til Troms<ref name="lid8"/> og spreidde stader i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx5"/> I Nederland (der som ''Dactylorhiza maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia legrandiana'') er han truleg utdøydd.<ref name="Benelux1"/> Hybriden med [[skogmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia heinzeliana'')<ref name="powox6"/> er funnen på Austlandet, i Trøndelag og nord til Troms,<ref name="lid8"/> spreidde stader i Sverige,<ref name="adb-se-hybridx6"/> på Dei britiske øyane,<ref name="orchids"/> i Estland<ref name="eElurikkus-hybrid"/> i Litauen<ref name="Litauen"/> og i Nederland (der med namnet ''Dactylorhiza fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller x''Dactylodenia st-quintinii'').<ref name="Benelux2"/> Hybridar med [[grasmarihand]] (''Dactylorhiza incarnata'' ssp. ''incarnata'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia vollmannii'' nothossp. ''vollmannii'')<ref name="powox7"/> er registrerte i [[Røros]] og [[Hattfjelldal]] i Noreg,<ref name="lid8"/> spreidde stader i Sverige<ref name="adb-se-hybridx7"/> og to gonger i [[Cornwall]].<ref name="orchids"/> I Sverige er òg hybriden med [[blodmarihand]] (''Dactylorhiza incarnata'' var. ''cruenta'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''raetica'')<ref name="powox8"/> observert.<ref name="adb-se-hybridx8"/> Hybriden med [[lappmarihand]] (''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''lapponica'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia lebrunii'')<ref name="powx9"/> er han funnen i [[Røros]],<ref name="lid8"/> og han har òg vore registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx9"/> På Dei britiske øyane er det òg funne ein intergenerisk hybrid med [[smågrønkurle]] (''Dactylorhiza viridis'' ssp. ''viridis'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia jacksonii'')<ref name="powoxx"/> spreidde stader i England.<ref name="orchids"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:636546-1 |tittel = PoWO: ''Gymnadenia'' × ''intermedia'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox2">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:655077-1 |tittel = PoWO: × ''Pseudadenia schweinfurthii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox4">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:636627-1 |tittel = PoWO: × ''Gymnanacamptis anacamptis'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox6">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:626504-1 |tittel = PoWO: × ''Dactylodenia heinzeliana'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox7">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3288338-4 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''vollmannii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox8">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77158790-1 |tittel = PoWO: × ''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''raetica'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powx9">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:941846-1 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia lebrunii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powoxx">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77118776-1 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia jacksonii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99518 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar brudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/27618 |tittel = Raudlista: Engbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-rl2">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/21535 |tittel = Raudlista: Praktbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B203711%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Brudespore, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Stark">{{Artikkelkjelde | forfattar = Christiane Stark mfl. | utgjevingsår = 2011 | tittel = Strong genetic differentiation between ''Gymnadenia conopsea'' and ''Gymnadenia densiflora'' despite morphological similarity | publikasjon = Plant Systematics and Evolution | bind = 293 | nummer = 1-4 | side = 213–226 | url = https://www.researchgate.net/publication/225235904_Strong_genetic_differentiation_between_Gymnadenia_conopsea_and_G_densiflora_despite_morphological_similarity | doi = 10.1007/s00606-011-0439-x | issn = 1615-6110 }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/219811/information |tittel = Artfakta: Brudsporre '' Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se3">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/743/information |tittel = Artfakta: Brudkulla ''Gymnadenia runei'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybrid">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223610/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × luktsporre ''Gymnadenia conopsea × odoratissima'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx1">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223613/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × fjällyxne ''Gymnadenia conopsea × Pseudorchis straminea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx2">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223612/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × vityxne ''Gymnadenia conopsea × Pseudorchis albida'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx3">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223611/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × nattviol ''Gymnadenia conopsea'' × ''Platanthera bifolia'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx5">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223598/information |tittel = Artfakta: Jungfru Marie nycklar × brudsporre ''Dactylorhiza maculata'' subsp. ''maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx6">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223592/information |tittel = Artfakta: Skogsnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza maculata'' subsp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx7">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/6010638/information |tittel = Artfakta: Ängsnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza incarnata'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx8">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223573/information |tittel = Artfakta: Blodnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza incarnata'' var. ''cruenta'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx9">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223587/information |tittel = Artfakta: Sumpnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza majalis'' subsp. ''lapponica'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/3302/langakset-traadspore |tittel = Naturbasen: Langakset Trådspore ''Gymnadenia conopsea'' ssp. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40056 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi1">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40057 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi2">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40058 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''alpina'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi3">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.5013614 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' var. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi4">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.5013615 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' var. ''scitula'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/8994 |tittel = eElurikkus: ''Gymnadenia conopsea'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="eElurikkus-hybrid">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/758455 |tittel = eElurikkus: ''Dactylorhiza fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/gymnadenia-conopsea-l-rbr/ |tittel = Latvijas daba: odu gimnadēnija |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=30-31 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 406 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Hedrén">{{Artikkelkjelde | forfattar = Mikael Hedrén mfl. | utgjevingsår = 2018 | tittel = Evidence for bidirectional hybridization between Gymnadenia and Nigritella | publikasjon = Journal Europäischer Orchideen | bind = 50 | nummer = 1 | side = 43–60 | url = https://www.researchgate.net/publication/325743858_Evidence_for_bidirectional_hybridization_between_Gymnadenia_and_Nigritella | doi = | issn = 0945-7909 }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Kettunen">{{Artikkelkjelde | forfattar = Tapani Kettunen og Pertti Uotila | utgjevingsår = 2019 | tittel = Morphological variation and a new variety of ''Gymnadenia conopsea'' (Orchidaceae) in Finland | publikasjon = Memoranda Soc. Fauna Flora Fennica | bind = 95 | nummer = | side = 89–99 | url = https://journal.fi/msff/article/view/84649/43674 | doi = | issn = 1796-9816 }}</ref> <ref name="lid8">{{Kjelde bok | forfattar = Reidar Elven mfl. | utgjevingsår = 2022 | utgåve = 8. | tittel = Norsk flora | side = 192–193 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/5494 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Benelux1">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/10284 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: x ''Dactylodenia legrandiana'' |besøksdato = 2024-01-17 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Benelux2">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/1981 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: x ''Dactylodenia st-quintinii'' |besøksdato = 2024-01-17 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2548/maps/?start_date=2019-01-21&interval=157680000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Grote muggenorchis – ''Gymnadenia conopsea'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = hhttps://przyrodniczo.pl/rosliny/golka-dlugoostrogowa/ |tittel = Gółka długoostrogowa |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Brudesporeslekta]] b07gvw6v2r3e8ze2v8x6ysw8yfic1uy 3664363 3664362 2026-08-03T13:11:01Z TU-nor 12071 3664363 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = lc | filnamn = GymnadeniaConopsea.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Gymnadenia]] | art = G. conopsea | vitskapleg namn = Gymnadenia conopsea | klassifisert av = (L.) R.Br. | habitat=alkalisk jord | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Brudespore''' (''Gymnadenia conopsea'') eller '''engbrudespore''' er ei [[plante]] i&nbsp;[[brudesporeslekta]] ''Gymnadenia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Brudespore er ei høgreist plante som kan blir opp mot 50 centimeter høg. Planta har eit aks med blomar som kan variere i farge frå rosaraud til kvit. Leppa er utan teikningar. == Systematikk == Brudespore var tidlegare delt inn i to underartar, [[nominatunderart]]en ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'', kalla engbrudespore, og underarten ''G. conopsea'' ssp. ''densiflora'', kalla [[praktbrudespore]]. I samband med [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] i 2021 blei dei to underartane vurderte til å være separate artar i [[brudesporeslekta]].<ref name="adb-rl"/><ref name="adb"/><ref name="Stark"/><ref name="Brandrud"/> Brudespore er no den normerte nemninga for arten ''G. conopsea'',<ref name="adb"/> men han blir òg omtalt som engbrudespore. Praktbrudespore er namn på arten ''G. densiflora'', som står på raudlista som nær truga (NT).<ref name="adb-rl2"/> Det har òg vore diskutert om [[svartkurle]] (''Nigritella nigra'') skal inlemmast i brudesporeslekta, slik det er gjort i mange klassifiseringer, mellom anna i Sverige, men ein har valt å oppretthalde [[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' som ei eiga slekt.<ref name="adb-rl"/><ref name="Brandrud"/> Suomen Lajitietokeskus (Finlands Artdatacenter) oppgir desse underartane i Finland:<ref name="Kettunen"/> * [[nominatunderart]]en ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' (finsk namn ''ahokirkiruoho'')<ref name="adb-fi1"/> med varietetane ** ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' var. ''conopsea'' (finsk namn ''rusokirkiruoho'')<ref name="adb-fi3"/> ** ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' var. ''scitula'' (finsk namn ''valkokirkiruoho'')<ref name="adb-fi4"/> * [[Gymnadenia conopsea ssp. alpina|''G. conopsea'' ssp. ''alpina'']] (finsk namn ''lettokirkiruoho'')<ref name="adb-fi2"/> == Utbreiing == Brudespore treng kalk i jorda, men kan elles vekse både i skog, på myr og i fjellet, og han er utbreidd over det meste av landet.<ref name="adb-kart"/> I [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] (2021) blir brudespore rekna som livskraftig (LC).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''brudsporre''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (''sjælden'', dansk namn ''langakset trådspore'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (VU, finsk namn ''punakirkiruoho''),<ref name="adb-fi"/> alle stader rekna som underart. Brudespore (engelsk namn ''common fragrant orchid'') er vanleg over det meste av Dei britiske øyane. I den britiske raudlista er arten i 2025 oppgradert frå livskraftig til nær truga (NT),<ref name="GB Red List"/><ref name="IR Red List"/> men er framleis rekna som livskraftig (LC) lokalt i England og Wales,<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''harilik käoraamat'') veks brudespore over det meste av landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''odu gimnadēnija'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten over det meste av landet på fuktig mark. På den latviske raudlista er han klassifisert med usikker status (kategori 4 – ''nepietiekami pētītas'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''pievinis plauretis'') finst arten spreidd over det meste av landet, mest i nord og aust. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux er arten (nederlandsk namn ''grote muggenorchis'', fransk namn ''orchis moucheron'') i sterk tilbakegang i Nederland og finst no mest i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I [[Flandern]] i Belgia finst han berre få spreidde stader, medan han i [[Vallonia]] er vanlegare i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han òg rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'') i Flandern, men sårbar (VU, ''vulnérable'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som sårbar (VU).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk nanm ''Große Händelwurz'') rekna som nær truga (NT, ''Vorwarnliste''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''gółka długoostrogowa'') veks han mest i sør, men ellers spreidd over heile landet og er rekna som nær truga (NT, ''bliski zagrożenia'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Hybriden mellom brudespore og [[duftspore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''odoratissima'' eller ''Gymnadenia'' ×''intermedia'')<ref name="powo"/> har vore registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybrid"/> Dei tre taksona i brudesporeslekta på Dei britiske øyane som no har status som eigne artar, er førebels ikkje så godt kartlagde. Ein reknar med at brudespore dannar hybridar med både [[praktbrudespore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''densiflora'') og [[grannbrudespore]] (''Gymnadenia borealis'' × ''conopsea'').<ref name="orchids"/> Brudespore kan òg danne ein hybrid med [[svartkurle]], kalla [[brudekurle]] eller raudkurle (×''Gymnigritella runei'', [''Gymnadenia runei'']), [[endemisk]] for Sverige (NT).<ref name="adb-se3"/> Dersom ein innlemmar svartkurle i brudesporeslekta ''Gymnadenia'', slik det er gjort i den svenske klassifiseringa, vil hybriden mellom brudespore og svartkurle framstå som ein art i brudesporeslekta, ''G.'' ×''runei''. Når ein, slik Artsdatabanken har gjort, vel å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt, blir dette ein [[intergenerisk]] hybrid (hybrid mellom ulike slekter) som får eit eige slektsnamn, ×''Gymnigritella'':<ref name="Hedrén"/> Brudespore dannar elles intergeneriske hybridar med ei lang rekkje artar frå fleire slekter. Hybriden med [[fjellkvitkurle]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''Pseudorchis straminea'') er registert nokre stader i Noreg<ref name="lid8"/> og i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx1"/> Hybriden med [[kvitkurle]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''Pseudorchis albida'' eller ×''Pseudadenia schweinfurthii'')<ref name="powox2"/> er registrert i Sverige<ref name="adb-se-hybridx2"/> og på Dei britiske øyane i [[Yorkshire]] og Skottland.<ref name="orchids"/> I Sverige er brudespore rapportert å kunne danne ein hybrid med [[nattfiol]] (og då helst skognattfiol) (''Gymnadenia conopsea'' × ''Platanthera bifolia''), men funnet er ikkje verifisert.<ref name="adb-se-hybridx3"/> Hybriden med [[salepsrot]] (''Anacamptis pyramidalis'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Gymnanacamptis anacamptis'')<ref name="powox4"/> er observert sporadisk i England.<ref name="orchids"/> Hybridar med [[flekkmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'') er funne på Austlandet, i Trøndelag og nord til Troms<ref name="lid8"/> og spreidde stader i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx5"/> I Nederland (der som ''Dactylorhiza maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia legrandiana'') er han truleg utdøydd.<ref name="Benelux1"/> Hybriden med [[skogmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia heinzeliana'')<ref name="powox6"/> er funnen på Austlandet, i Trøndelag og nord til Troms,<ref name="lid8"/> spreidde stader i Sverige,<ref name="adb-se-hybridx6"/> på Dei britiske øyane,<ref name="orchids"/> i Estland<ref name="eElurikkus-hybrid"/> i Litauen<ref name="Litauen"/> og i Nederland (der med namnet ''Dactylorhiza fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller x''Dactylodenia st-quintinii'').<ref name="Benelux2"/> Hybridar med [[grasmarihand]] (''Dactylorhiza incarnata'' ssp. ''incarnata'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia vollmannii'' nothossp. ''vollmannii'')<ref name="powox7"/> er registrerte i [[Røros]] og [[Hattfjelldal]] i Noreg,<ref name="lid8"/> spreidde stader i Sverige<ref name="adb-se-hybridx7"/> og to gonger i [[Cornwall]].<ref name="orchids"/> I Sverige er òg hybriden med [[blodmarihand]] (''Dactylorhiza incarnata'' var. ''cruenta'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''raetica'')<ref name="powox8"/> observert.<ref name="adb-se-hybridx8"/> Hybriden med [[lappmarihand]] (''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''lapponica'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia lebrunii'')<ref name="powx9"/> er han funnen i [[Røros]],<ref name="lid8"/> og han har òg vore registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx9"/> På Dei britiske øyane er det òg funne ein intergenerisk hybrid med [[smågrønkurle]] (''Dactylorhiza viridis'' ssp. ''viridis'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia jacksonii'')<ref name="powoxx"/> spreidde stader i England.<ref name="orchids"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:636546-1 |tittel = PoWO: ''Gymnadenia'' × ''intermedia'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox2">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:655077-1 |tittel = PoWO: × ''Pseudadenia schweinfurthii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox4">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:636627-1 |tittel = PoWO: × ''Gymnanacamptis anacamptis'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox6">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:626504-1 |tittel = PoWO: × ''Dactylodenia heinzeliana'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox7">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3288338-4 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''vollmannii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox8">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77158790-1 |tittel = PoWO: × ''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''raetica'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powx9">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:941846-1 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia lebrunii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powoxx">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77118776-1 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia jacksonii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99518 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar brudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/27618 |tittel = Raudlista: Engbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-rl2">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/21535 |tittel = Raudlista: Praktbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B203711%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Brudespore, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Stark">{{Artikkelkjelde | forfattar = Christiane Stark mfl. | utgjevingsår = 2011 | tittel = Strong genetic differentiation between ''Gymnadenia conopsea'' and ''Gymnadenia densiflora'' despite morphological similarity | publikasjon = Plant Systematics and Evolution | bind = 293 | nummer = 1-4 | side = 213–226 | url = https://www.researchgate.net/publication/225235904_Strong_genetic_differentiation_between_Gymnadenia_conopsea_and_G_densiflora_despite_morphological_similarity | doi = 10.1007/s00606-011-0439-x | issn = 1615-6110 }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/219811/information |tittel = Artfakta: Brudsporre '' Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se3">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/743/information |tittel = Artfakta: Brudkulla ''Gymnadenia runei'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybrid">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223610/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × luktsporre ''Gymnadenia conopsea × odoratissima'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx1">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223613/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × fjällyxne ''Gymnadenia conopsea × Pseudorchis straminea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx2">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223612/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × vityxne ''Gymnadenia conopsea × Pseudorchis albida'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx3">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223611/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × nattviol ''Gymnadenia conopsea'' × ''Platanthera bifolia'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx5">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223598/information |tittel = Artfakta: Jungfru Marie nycklar × brudsporre ''Dactylorhiza maculata'' subsp. ''maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx6">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223592/information |tittel = Artfakta: Skogsnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza maculata'' subsp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx7">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/6010638/information |tittel = Artfakta: Ängsnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza incarnata'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx8">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223573/information |tittel = Artfakta: Blodnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza incarnata'' var. ''cruenta'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx9">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223587/information |tittel = Artfakta: Sumpnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza majalis'' subsp. ''lapponica'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/3302/langakset-traadspore |tittel = Naturbasen: Langakset Trådspore ''Gymnadenia conopsea'' ssp. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40056 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi1">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40057 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi2">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40058 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''alpina'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi3">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.5013614 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' var. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi4">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.5013615 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' var. ''scitula'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/8994 |tittel = eElurikkus: ''Gymnadenia conopsea'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="eElurikkus-hybrid">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/758455 |tittel = eElurikkus: ''Dactylorhiza fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/gymnadenia-conopsea-l-rbr/ |tittel = Latvijas daba: odu gimnadēnija |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=30-31 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 406 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Hedrén">{{Artikkelkjelde | forfattar = Mikael Hedrén mfl. | utgjevingsår = 2018 | tittel = Evidence for bidirectional hybridization between Gymnadenia and Nigritella | publikasjon = Journal Europäischer Orchideen | bind = 50 | nummer = 1 | side = 43–60 | url = https://www.researchgate.net/publication/325743858_Evidence_for_bidirectional_hybridization_between_Gymnadenia_and_Nigritella | doi = | issn = 0945-7909 }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Kettunen">{{Artikkelkjelde | forfattar = Tapani Kettunen og Pertti Uotila | utgjevingsår = 2019 | tittel = Morphological variation and a new variety of ''Gymnadenia conopsea'' (Orchidaceae) in Finland | publikasjon = Memoranda Soc. Fauna Flora Fennica | bind = 95 | nummer = | side = 89–99 | url = https://journal.fi/msff/article/view/84649/43674 | doi = | issn = 1796-9816 }}</ref> <ref name="lid8">{{Kjelde bok | forfattar = Reidar Elven mfl. | utgjevingsår = 2022 | utgåve = 8. | tittel = Norsk flora | side = 192–193 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/5494 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Benelux1">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/10284 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: x ''Dactylodenia legrandiana'' |besøksdato = 2024-01-17 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Benelux2">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/1981 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: x ''Dactylodenia st-quintinii'' |besøksdato = 2024-01-17 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2548/maps/?start_date=2019-01-21&interval=157680000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Grote muggenorchis – ''Gymnadenia conopsea'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/golka-dlugoostrogowa/ |tittel = Gółka długoostrogowa |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Brudesporeslekta]] 8thqjh25hbk7qued51u8fhi3vd3e8bg 3664364 3664363 2026-08-03T13:11:26Z TU-nor 12071 3664364 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = lc | filnamn = GymnadeniaConopsea.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Gymnadenia]] | art = G. conopsea | vitskapleg namn = Gymnadenia conopsea | klassifisert av = (L.) R.Br. | habitat=alkalisk jord | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Brudespore''' (''Gymnadenia conopsea'') eller '''engbrudespore''' er ei [[plante]] i&nbsp;[[brudesporeslekta]] ''Gymnadenia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Brudespore er ei høgreist plante som kan blir opp mot 50 centimeter høg. Planta har eit aks med blomar som kan variere i farge frå rosaraud til kvit. Leppa er utan teikningar. == Systematikk == Brudespore var tidlegare delt inn i to underartar, [[nominatunderart]]en ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'', kalla engbrudespore, og underarten ''G. conopsea'' ssp. ''densiflora'', kalla [[praktbrudespore]]. I samband med [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] i 2021 blei dei to underartane vurderte til å være separate artar i [[brudesporeslekta]].<ref name="adb-rl"/><ref name="adb"/><ref name="Stark"/><ref name="Brandrud"/> Brudespore er no den normerte nemninga for arten ''G. conopsea'',<ref name="adb"/> men han blir òg omtalt som engbrudespore. Praktbrudespore er namn på arten ''G. densiflora'', som står på raudlista som nær truga (NT).<ref name="adb-rl2"/> Det har òg vore diskutert om [[svartkurle]] (''Nigritella nigra'') skal inlemmast i brudesporeslekta, slik det er gjort i mange klassifiseringer, mellom anna i Sverige, men ein har valt å oppretthalde [[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' som ei eiga slekt.<ref name="adb-rl"/><ref name="Brandrud"/> Suomen Lajitietokeskus (Finlands Artdatacenter) oppgir desse underartane i Finland:<ref name="Kettunen"/> * [[nominatunderart]]en ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' (finsk namn ''ahokirkiruoho'')<ref name="adb-fi1"/> med varietetane ** ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' var. ''conopsea'' (finsk namn ''rusokirkiruoho'')<ref name="adb-fi3"/> ** ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'' var. ''scitula'' (finsk namn ''valkokirkiruoho'')<ref name="adb-fi4"/> * [[Gymnadenia conopsea ssp. alpina|''G. conopsea'' ssp. ''alpina'']] (finsk namn ''lettokirkiruoho'')<ref name="adb-fi2"/> == Utbreiing == Brudespore treng kalk i jorda, men kan elles vekse både i skog, på myr og i fjellet, og han er utbreidd over det meste av landet.<ref name="adb-kart"/> I [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] (2021) blir brudespore rekna som livskraftig (LC).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''brudsporre''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (''sjælden'', dansk namn ''langakset trådspore'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (VU, finsk namn ''punakirkiruoho''),<ref name="adb-fi"/> alle stader rekna som underart. Brudespore (engelsk namn ''common fragrant orchid'') er vanleg over det meste av Dei britiske øyane. I den britiske raudlista er arten i 2025 oppgradert frå livskraftig til nær truga (NT),<ref name="GB Red List"/><ref name="IR Red List"/> men er framleis rekna som livskraftig (LC) lokalt i England og Wales,<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''harilik käoraamat'') veks brudespore over det meste av landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''odu gimnadēnija'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten over det meste av landet på fuktig mark. På den latviske raudlista er han klassifisert med usikker status (kategori 4 – ''nepietiekami pētītas'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''pievinis plauretis'') finst arten spreidd over det meste av landet, mest i nord og aust. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux er arten (nederlandsk namn ''grote muggenorchis'', fransk namn ''orchis moucheron'') i sterk tilbakegang i Nederland og finst no mest i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I [[Flandern]] i Belgia finst han berre få spreidde stader, medan han i [[Vallonia]] er vanlegare i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han òg rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'') i Flandern, men sårbar (VU, ''vulnérable'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som sårbar (VU).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Große Händelwurz'') rekna som nær truga (NT, ''Vorwarnliste''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''gółka długoostrogowa'') veks han mest i sør, men ellers spreidd over heile landet og er rekna som nær truga (NT, ''bliski zagrożenia'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Hybriden mellom brudespore og [[duftspore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''odoratissima'' eller ''Gymnadenia'' ×''intermedia'')<ref name="powo"/> har vore registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybrid"/> Dei tre taksona i brudesporeslekta på Dei britiske øyane som no har status som eigne artar, er førebels ikkje så godt kartlagde. Ein reknar med at brudespore dannar hybridar med både [[praktbrudespore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''densiflora'') og [[grannbrudespore]] (''Gymnadenia borealis'' × ''conopsea'').<ref name="orchids"/> Brudespore kan òg danne ein hybrid med [[svartkurle]], kalla [[brudekurle]] eller raudkurle (×''Gymnigritella runei'', [''Gymnadenia runei'']), [[endemisk]] for Sverige (NT).<ref name="adb-se3"/> Dersom ein innlemmar svartkurle i brudesporeslekta ''Gymnadenia'', slik det er gjort i den svenske klassifiseringa, vil hybriden mellom brudespore og svartkurle framstå som ein art i brudesporeslekta, ''G.'' ×''runei''. Når ein, slik Artsdatabanken har gjort, vel å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt, blir dette ein [[intergenerisk]] hybrid (hybrid mellom ulike slekter) som får eit eige slektsnamn, ×''Gymnigritella'':<ref name="Hedrén"/> Brudespore dannar elles intergeneriske hybridar med ei lang rekkje artar frå fleire slekter. Hybriden med [[fjellkvitkurle]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''Pseudorchis straminea'') er registert nokre stader i Noreg<ref name="lid8"/> og i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx1"/> Hybriden med [[kvitkurle]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''Pseudorchis albida'' eller ×''Pseudadenia schweinfurthii'')<ref name="powox2"/> er registrert i Sverige<ref name="adb-se-hybridx2"/> og på Dei britiske øyane i [[Yorkshire]] og Skottland.<ref name="orchids"/> I Sverige er brudespore rapportert å kunne danne ein hybrid med [[nattfiol]] (og då helst skognattfiol) (''Gymnadenia conopsea'' × ''Platanthera bifolia''), men funnet er ikkje verifisert.<ref name="adb-se-hybridx3"/> Hybriden med [[salepsrot]] (''Anacamptis pyramidalis'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Gymnanacamptis anacamptis'')<ref name="powox4"/> er observert sporadisk i England.<ref name="orchids"/> Hybridar med [[flekkmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'') er funne på Austlandet, i Trøndelag og nord til Troms<ref name="lid8"/> og spreidde stader i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx5"/> I Nederland (der som ''Dactylorhiza maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia legrandiana'') er han truleg utdøydd.<ref name="Benelux1"/> Hybriden med [[skogmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia heinzeliana'')<ref name="powox6"/> er funnen på Austlandet, i Trøndelag og nord til Troms,<ref name="lid8"/> spreidde stader i Sverige,<ref name="adb-se-hybridx6"/> på Dei britiske øyane,<ref name="orchids"/> i Estland<ref name="eElurikkus-hybrid"/> i Litauen<ref name="Litauen"/> og i Nederland (der med namnet ''Dactylorhiza fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller x''Dactylodenia st-quintinii'').<ref name="Benelux2"/> Hybridar med [[grasmarihand]] (''Dactylorhiza incarnata'' ssp. ''incarnata'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia vollmannii'' nothossp. ''vollmannii'')<ref name="powox7"/> er registrerte i [[Røros]] og [[Hattfjelldal]] i Noreg,<ref name="lid8"/> spreidde stader i Sverige<ref name="adb-se-hybridx7"/> og to gonger i [[Cornwall]].<ref name="orchids"/> I Sverige er òg hybriden med [[blodmarihand]] (''Dactylorhiza incarnata'' var. ''cruenta'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''raetica'')<ref name="powox8"/> observert.<ref name="adb-se-hybridx8"/> Hybriden med [[lappmarihand]] (''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''lapponica'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia lebrunii'')<ref name="powx9"/> er han funnen i [[Røros]],<ref name="lid8"/> og han har òg vore registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx9"/> På Dei britiske øyane er det òg funne ein intergenerisk hybrid med [[smågrønkurle]] (''Dactylorhiza viridis'' ssp. ''viridis'' × ''Gymnadenia conopsea'' eller ×''Dactylodenia jacksonii'')<ref name="powoxx"/> spreidde stader i England.<ref name="orchids"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:636546-1 |tittel = PoWO: ''Gymnadenia'' × ''intermedia'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox2">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:655077-1 |tittel = PoWO: × ''Pseudadenia schweinfurthii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox4">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:636627-1 |tittel = PoWO: × ''Gymnanacamptis anacamptis'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox6">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:626504-1 |tittel = PoWO: × ''Dactylodenia heinzeliana'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox7">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:3288338-4 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''vollmannii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox8">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77158790-1 |tittel = PoWO: × ''Dactylodenia vollmannii'' nothosubsp. ''raetica'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powx9">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:941846-1 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia lebrunii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powoxx">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77118776-1 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia jacksonii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99518 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar brudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/27618 |tittel = Raudlista: Engbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-rl2">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/21535 |tittel = Raudlista: Praktbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B203711%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Brudespore, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Stark">{{Artikkelkjelde | forfattar = Christiane Stark mfl. | utgjevingsår = 2011 | tittel = Strong genetic differentiation between ''Gymnadenia conopsea'' and ''Gymnadenia densiflora'' despite morphological similarity | publikasjon = Plant Systematics and Evolution | bind = 293 | nummer = 1-4 | side = 213–226 | url = https://www.researchgate.net/publication/225235904_Strong_genetic_differentiation_between_Gymnadenia_conopsea_and_G_densiflora_despite_morphological_similarity | doi = 10.1007/s00606-011-0439-x | issn = 1615-6110 }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/219811/information |tittel = Artfakta: Brudsporre '' Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se3">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/743/information |tittel = Artfakta: Brudkulla ''Gymnadenia runei'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybrid">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223610/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × luktsporre ''Gymnadenia conopsea × odoratissima'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx1">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223613/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × fjällyxne ''Gymnadenia conopsea × Pseudorchis straminea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx2">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223612/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × vityxne ''Gymnadenia conopsea × Pseudorchis albida'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx3">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223611/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × nattviol ''Gymnadenia conopsea'' × ''Platanthera bifolia'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx5">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223598/information |tittel = Artfakta: Jungfru Marie nycklar × brudsporre ''Dactylorhiza maculata'' subsp. ''maculata'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx6">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223592/information |tittel = Artfakta: Skogsnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza maculata'' subsp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx7">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/6010638/information |tittel = Artfakta: Ängsnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza incarnata'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx8">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223573/information |tittel = Artfakta: Blodnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza incarnata'' var. ''cruenta'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx9">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223587/information |tittel = Artfakta: Sumpnycklar × brudsporre ''Dactylorhiza majalis'' subsp. ''lapponica'' × ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/3302/langakset-traadspore |tittel = Naturbasen: Langakset Trådspore ''Gymnadenia conopsea'' ssp. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40056 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi1">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40057 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi2">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40058 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''alpina'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi3">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.5013614 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' var. ''conopsea'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-fi4">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.5013615 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''conopsea'' var. ''scitula'' |besøksdato = 2022-12-15 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/8994 |tittel = eElurikkus: ''Gymnadenia conopsea'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="eElurikkus-hybrid">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/758455 |tittel = eElurikkus: ''Dactylorhiza fuchsii'' × ''Gymnadenia conopsea'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/gymnadenia-conopsea-l-rbr/ |tittel = Latvijas daba: odu gimnadēnija |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=30-31 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 406 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Hedrén">{{Artikkelkjelde | forfattar = Mikael Hedrén mfl. | utgjevingsår = 2018 | tittel = Evidence for bidirectional hybridization between Gymnadenia and Nigritella | publikasjon = Journal Europäischer Orchideen | bind = 50 | nummer = 1 | side = 43–60 | url = https://www.researchgate.net/publication/325743858_Evidence_for_bidirectional_hybridization_between_Gymnadenia_and_Nigritella | doi = | issn = 0945-7909 }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Kettunen">{{Artikkelkjelde | forfattar = Tapani Kettunen og Pertti Uotila | utgjevingsår = 2019 | tittel = Morphological variation and a new variety of ''Gymnadenia conopsea'' (Orchidaceae) in Finland | publikasjon = Memoranda Soc. Fauna Flora Fennica | bind = 95 | nummer = | side = 89–99 | url = https://journal.fi/msff/article/view/84649/43674 | doi = | issn = 1796-9816 }}</ref> <ref name="lid8">{{Kjelde bok | forfattar = Reidar Elven mfl. | utgjevingsår = 2022 | utgåve = 8. | tittel = Norsk flora | side = 192–193 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/5494 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Gymnadenia conopsea'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Benelux1">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/10284 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: x ''Dactylodenia legrandiana'' |besøksdato = 2024-01-17 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Benelux2">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/1981 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: x ''Dactylodenia st-quintinii'' |besøksdato = 2024-01-17 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2548/maps/?start_date=2019-01-21&interval=157680000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Grote muggenorchis – ''Gymnadenia conopsea'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/golka-dlugoostrogowa/ |tittel = Gółka długoostrogowa |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Brudesporeslekta]] 3v8k4ipfcwl4qsc0s1oh3wmcy5vvcj2 0 396966 3664365 3662288 2026-08-03T13:12:49Z TU-nor 12071 3664365 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = | status_noreg = nt | filnamn = Gymnadenia densiflora - Keila.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Gymnadenia]] | art = G. densiflora | vitskapleg namn = Gymnadenia densiflora | klassifisert av = (Wahlenb.) A. Dietr. | habitat=rik[[myr]] | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Praktbrudespore''' (''Gymnadenia densiflora''), tidlegare òg kalla ''tettbrudespore'',<ref name="Bjerke"/> er ei [[plante]] i&nbsp;[[brudesporeslekta]] ''Gymnadenia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Praktbrudespore er ei høgreist plante som kan bli 50 centimeter høg. Samanlikna med den nære slektningen [[brudespore]] er praktbrudespore ofte høgare, og har gjerne ein tettere og lengre blomsterstand og breiare blad. Midtfliken på leppa er ofte smalare og litt kortare enn sideflikane, og sporane er som oftest kortare. Ingen av desse kjennemerka er likevel eintydige nok til å skilje artane sikkert.<ref name="Stark"/> == Systematikk == Brudespore var tidlegare delt inn i to underartar, [[nominatunderart]]en ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'', kalla engbrudespore, og underarten ''G. conopsea'' ssp. ''densiflora'', kalla praktbrudespore. I samband med [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] i 2021 blei dei to underartane vurderte til å være separate artar i [[brudesporeslekta]].<ref name="Stark"/><ref name="Brandrud"/> Namnet brudespore er no den normerte nemninga for arten ''G. conopsea'', men han blir òg omtalt som engbrudespore. Praktbrudespore er no namn på arten ''G. densiflora''.<ref name="adb"/> I Storbritannia er det oppgitt ein underart *[[Gymnadenia densiflora ssp. friesica|''G. densiflora'' ssp. ''friesica'']]<ref name="GB Red List"/> I Nederland og Belgia er denne rekna som ein varietet *''G. densiflora'' var. ''friesica''<ref name="Beneluxx"/><ref name="Waarnemingenx"/> == Utbreiing == I mangel av sikre morfologiske kjennemerke kan arten først og fremst skiljast frå brudespore ut frå økologien og blømingstida. Medan brudespore trivst både på fastmark og på myr, er praktbrudespore ein eksklusiv rikmyrsart. Dessutan blømer han monaleg seinare. Der båe veks saman, startar bløminga hos praktbrudespore etter at brudespore er avblomstra.<ref name="Stark"/> Ettersom dei to artane ikkje har vore registrerte separat tidlegare, er det uvisse om utbreiinga til praktbrudespore. Arten blei først påvist i Noreg i 2005/2006 ved ein gjennomgang av herbariebelegg, og ein revisjon i 2019/2020 av delar av det norske herbariematerialet har vist at arten er nokså utbreidd i lågare delar av Austlandet, i Midt-Noreg og i kalkområde i Nordland.<ref name="adb-rl"/> Berre ein handfull nye funn er så langt registrerte i Artsdatabanken, og nokre av dei er tvilsame.<ref name="adb-kart"/> I 2021 er praktbrudespore kome inn på [[Norsk raudliste for artar]] som nær truga (NT).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (ikkje vurdert separat, svensk namn ''praktsporre'')<ref name="adb-se"/> og i Danmark (status CR, dansk namn ''tætblomstret trådspore''),<ref name="adb-dk"/> båe stader rekna som underart. Det har vore stor uvisse om utbreiinga av praktbrudespore (engelsk namn ''marsh fragrant orchid'') på Dei britiske øyane. I den britiske raudlista er statusen frå 2025 rekna som nær truga (NT),<ref name="GB Red List"/> i England og Wales er statusen usikker (DD, datamangel),<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="IR Red List"/> Praktbrudespore (estisk namn ''tihedaõieline käoraamat'') er registrert spreidd i Estland, men er så langt ikkje raudlistevurdert separat.<ref name="eElurikkus"/> I Benelux veks praktbrudespore (nederlandsk namn ''dichte muggenorchis'', fransk namn ''orchis moucheron à inflorescence dense'') i Nederland på kysten og i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I [[Flandern]] i Belgia finst han berre få spreidde stader, medan han i [[Vallonia]] er sjeldan i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> Praktbrudespore er så langt ikkje separat raudlistevurdert. Det er heller ikkje varieteten var. ''friesica'' (nederlandsk namn ''friese muggenorchis''). I Tyskland er arten (tysk namn ''Dichtblütige Händelwurz'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''gółka długoostrogowa'') veks han spreidd i sør og er rekna som sterkt truga (EN, ''zagrożony'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Dei tre taksona i brudesporeslekta på Dei britiske øyane som no har status som eigne artar, er førebels ikkje så godt kartlagde. Ein reknar med at praktbrudespore dannar hybridar med både [[brudespore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''densiflora'') og [[grannbrudespore]] (''Gymnadenia borealis'' × ''densiflora'').<ref name="orchids"/> Praktbrudespore kan danne ein [[intergenerisk]] hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med [[stormarihand|''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''praetermissa'']] (''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''praetermissa'' × ''Gymnadenia densiflora'' eller ×''Dactylodenia ettlingeriana''),<ref name="powx"/> som er registrert i Sør-England. Ein reknar òg med at praktbrudespore dannar ein intergenerisk hybrid med [[skogmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia densiflora'').<ref name="orchids"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powx">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77114765-1 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia ettlingeriana'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/215488 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar praktbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/21535 |tittel = Raudlista: Praktbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B203712%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2005%7D |tittel = Artskart: Praktbrudespore, registrerte funn etter 2005 |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/741/information |tittel = Artfakta: Praktsporre ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''densiflora'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5815/taetblomstret-traadspore |tittel = Naturbasen: Tætblomstret Trådspore ''Gymnadenia conopsea'' ssp. ''densiflora'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/10185 |tittel = eElurikkus: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''densiflora'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Stark">{{Artikkelkjelde | forfattar = Christiane Stark mfl. | utgjevingsår = 2011 | tittel = Strong genetic differentiation between ''Gymnadenia conopsea'' and ''Gymnadenia densiflora'' despite morphological similarity | publikasjon = Plant Systematics and Evolution | bind = 293 | nummer = 1-4 | side = 213–226 | url = https://www.researchgate.net/publication/225235904_Strong_genetic_differentiation_between_Gymnadenia_conopsea_and_G_densiflora_despite_morphological_similarity | doi = 10.1007/s00606-011-0439-x | issn = 1615-6110 }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Bjerke">{{Artikkelkjelde | forfattar = Jarle W. Bjerke og Karl-Birger Strann | utgjevingsår= 2009 | tittel = Orkideen tettbrudespore ''Gymnadenia densiflora'' i Nord-Norge | publikasjon = Blyttia | bind = 67 | nummer = 2 | side = 126–133 | url = https://nhm2.uio.no/botanisk/nbf/blyttia/blyttia_pdf/Blyttia_200902_skjermkvalitet_hele.pdf | doi= | isbn= | issn=0006-5269 | kommentar= }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/5495 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Gymnadenia densiflora'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Beneluxx">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/8172 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Gymnadenia densiflora'' var. ''friesica'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/16733/maps/?start_date=2014-01-22&interval=315360000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Dichte muggenorchis – ''Gymnadenia densiflora'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Waarnemingenx">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2548/maps/?start_date=2019-01-21&interval=157680000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Friese muggenorchis – ''Gymnadenia densiflora var. friesica'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/golka-gestokwiatowa/ |tittel = Gółka gęstokwiatowa |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Brudesporeslekta]] 796t8aypybsx5gfx9tm1b962u3iusup 3664366 3664365 2026-08-03T13:15:14Z TU-nor 12071 /* Utbreiing */ 3664366 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = | status_noreg = nt | filnamn = Gymnadenia densiflora - Keila.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Gymnadenia]] | art = G. densiflora | vitskapleg namn = Gymnadenia densiflora | klassifisert av = (Wahlenb.) A. Dietr. | habitat=rik[[myr]] | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Praktbrudespore''' (''Gymnadenia densiflora''), tidlegare òg kalla ''tettbrudespore'',<ref name="Bjerke"/> er ei [[plante]] i&nbsp;[[brudesporeslekta]] ''Gymnadenia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Praktbrudespore er ei høgreist plante som kan bli 50 centimeter høg. Samanlikna med den nære slektningen [[brudespore]] er praktbrudespore ofte høgare, og har gjerne ein tettere og lengre blomsterstand og breiare blad. Midtfliken på leppa er ofte smalare og litt kortare enn sideflikane, og sporane er som oftest kortare. Ingen av desse kjennemerka er likevel eintydige nok til å skilje artane sikkert.<ref name="Stark"/> == Systematikk == Brudespore var tidlegare delt inn i to underartar, [[nominatunderart]]en ''G. conopsea'' ssp. ''conopsea'', kalla engbrudespore, og underarten ''G. conopsea'' ssp. ''densiflora'', kalla praktbrudespore. I samband med [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] i 2021 blei dei to underartane vurderte til å være separate artar i [[brudesporeslekta]].<ref name="Stark"/><ref name="Brandrud"/> Namnet brudespore er no den normerte nemninga for arten ''G. conopsea'', men han blir òg omtalt som engbrudespore. Praktbrudespore er no namn på arten ''G. densiflora''.<ref name="adb"/> I Storbritannia er det oppgitt ein underart *[[Gymnadenia densiflora ssp. friesica|''G. densiflora'' ssp. ''friesica'']]<ref name="GB Red List"/> I Nederland og Belgia er denne rekna som ein varietet *''G. densiflora'' var. ''friesica''<ref name="Beneluxx"/><ref name="Waarnemingenx"/> == Utbreiing == I mangel av sikre morfologiske kjennemerke kan arten først og fremst skiljast frå brudespore ut frå økologien og blømingstida. Medan brudespore trivst både på fastmark og på myr, er praktbrudespore ein eksklusiv rikmyrsart. Dessutan blømer han monaleg seinare. Der båe veks saman, startar bløminga hos praktbrudespore etter at brudespore er avblomstra.<ref name="Stark"/> Ettersom dei to artane ikkje har vore registrerte separat tidlegare, er det uvisse om utbreiinga til praktbrudespore. Arten blei først påvist i Noreg i 2005/2006 ved ein gjennomgang av herbariebelegg, og ein revisjon i 2019/2020 av delar av det norske herbariematerialet har vist at arten er nokså utbreidd i lågare delar av Austlandet, i Midt-Noreg og i kalkområde i Nordland.<ref name="adb-rl"/> Berre ein handfull nye funn er så langt registrerte i Artsdatabanken, og nokre av dei er tvilsame.<ref name="adb-kart"/> I 2021 er praktbrudespore kome inn på [[Norsk raudliste for artar]] som nær truga (NT).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (ikkje vurdert separat, svensk namn ''praktsporre'')<ref name="adb-se"/> og i Danmark (status CR, dansk namn ''tætblomstret trådspore''),<ref name="adb-dk"/> båe stader rekna som underart. Det har vore stor uvisse om utbreiinga av praktbrudespore (engelsk namn ''marsh fragrant orchid'') på Dei britiske øyane. I den britiske raudlista er statusen frå 2025 rekna som nær truga (NT),<ref name="GB Red List"/> i England og Wales er statusen usikker (DD, datamangel),<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="IR Red List"/> Praktbrudespore (estisk namn ''tihedaõieline käoraamat'') er registrert spreidd i Estland, men er så langt ikkje raudlistevurdert separat.<ref name="eElurikkus"/> I Benelux veks praktbrudespore (nederlandsk namn ''dichte muggenorchis'', fransk namn ''orchis moucheron à inflorescence dense'') i Nederland på kysten og i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I [[Flandern]] i Belgia finst han berre få spreidde stader, medan han i [[Vallonia]] er sjeldan i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> Praktbrudespore er så langt ikkje separat raudlistevurdert. Det er heller ikkje varieteten var. ''friesica'' (nederlandsk namn ''friese muggenorchis''). I Tyskland er arten (tysk namn ''Dichtblütige Händelwurz'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''gółka gęstokwiatowa'') veks han spreidd i sør og er rekna som sterkt truga (EN, ''zagrożony'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Dei tre taksona i brudesporeslekta på Dei britiske øyane som no har status som eigne artar, er førebels ikkje så godt kartlagde. Ein reknar med at praktbrudespore dannar hybridar med både [[brudespore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''densiflora'') og [[grannbrudespore]] (''Gymnadenia borealis'' × ''densiflora'').<ref name="orchids"/> Praktbrudespore kan danne ein [[intergenerisk]] hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med [[stormarihand|''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''praetermissa'']] (''Dactylorhiza majalis'' ssp. ''praetermissa'' × ''Gymnadenia densiflora'' eller ×''Dactylodenia ettlingeriana''),<ref name="powx"/> som er registrert i Sør-England. Ein reknar òg med at praktbrudespore dannar ein intergenerisk hybrid med [[skogmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia densiflora'').<ref name="orchids"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powx">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77114765-1 |tittel = PoWO: ×''Dactylodenia ettlingeriana'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/215488 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar praktbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/21535 |tittel = Raudlista: Praktbrudespore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B203712%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2005%7D |tittel = Artskart: Praktbrudespore, registrerte funn etter 2005 |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/741/information |tittel = Artfakta: Praktsporre ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''densiflora'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5815/taetblomstret-traadspore |tittel = Naturbasen: Tætblomstret Trådspore ''Gymnadenia conopsea'' ssp. ''densiflora'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/10185 |tittel = eElurikkus: ''Gymnadenia conopsea'' subsp. ''densiflora'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Stark">{{Artikkelkjelde | forfattar = Christiane Stark mfl. | utgjevingsår = 2011 | tittel = Strong genetic differentiation between ''Gymnadenia conopsea'' and ''Gymnadenia densiflora'' despite morphological similarity | publikasjon = Plant Systematics and Evolution | bind = 293 | nummer = 1-4 | side = 213–226 | url = https://www.researchgate.net/publication/225235904_Strong_genetic_differentiation_between_Gymnadenia_conopsea_and_G_densiflora_despite_morphological_similarity | doi = 10.1007/s00606-011-0439-x | issn = 1615-6110 }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Bjerke">{{Artikkelkjelde | forfattar = Jarle W. Bjerke og Karl-Birger Strann | utgjevingsår= 2009 | tittel = Orkideen tettbrudespore ''Gymnadenia densiflora'' i Nord-Norge | publikasjon = Blyttia | bind = 67 | nummer = 2 | side = 126–133 | url = https://nhm2.uio.no/botanisk/nbf/blyttia/blyttia_pdf/Blyttia_200902_skjermkvalitet_hele.pdf | doi= | isbn= | issn=0006-5269 | kommentar= }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/5495 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Gymnadenia densiflora'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Beneluxx">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/8172 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Gymnadenia densiflora'' var. ''friesica'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/16733/maps/?start_date=2014-01-22&interval=315360000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Dichte muggenorchis – ''Gymnadenia densiflora'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Waarnemingenx">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2548/maps/?start_date=2019-01-21&interval=157680000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Friese muggenorchis – ''Gymnadenia densiflora var. friesica'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/golka-gestokwiatowa/ |tittel = Gółka gęstokwiatowa |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Brudesporeslekta]] jzilalavmqcgzx20fd67sw0jdyinmnj 0 396972 3664367 3662575 2026-08-03T13:20:45Z TU-nor 12071 3664367 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = | filnamn = Gymnadenia odoratissima - Niitvälja2.jpg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Gymnadenia]] | art = G. odoratissima | vitskapleg namn = Gymnadenia odoratissima | klassifisert av = (L.) Rich. | habitat = kalkrik [[gras]]mark | utbreiing = [[Europa]]}} '''Duftspore''' (''Gymnadenia odoratissima'') er ei [[Plantar|plante]] i [[brudesporeslekta]] ''Gymnadenia'' i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> Ho veks ikkje i Noreg. == Utbreiing == I Sverige finst duftspore (svensk namn ''luktsporre'') på [[Gotland]] og på nokre få spreidde funnstader på fastlandet. Arten er Sverige rekna som nær truga (NT).<ref name="adb-se"/> Arten finst òg i Estland (estisk namn ''lõhnav käoraamat''), der han veks mest i nord og på [[Saaremaa]]. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Litauen (litauisk namn ''kvapusis plauretis'')<ref name="Litauen"/> vart han første gong funnen i 1979 og er kjend frå ein enkelt lokalitet sør i landet.<ref name="Gudžinskas"/> Han er rekna som kritisk truga (CR).<ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux har tidlegare registreringar av arten (nederlandsk namn ''welriekende muggenorchis'', fransk namn ''orchis odorant'') i Nederland synt seg å vere hybridar mellom [[brudespore]] og artar i [[marihandslekta]]. I [[Flandern]] i Belgia er han ikkje registrert, medan det finst nokre få funn i [[Vallonia]].<ref name="Waarnemingen"/> I den belgiske raudlista for Vallonia er arten rekna som kritisk truga (CR, ''en danger critique'').<ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som regionalt utdøydd (RE).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Duft-Händelwurz'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''gółka wonna'') veks han heilt i sør og er rekna som nær truga (NT, ''bliski zagrożenia'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Hybriden mellom duftspore og [[brudespore]] (''Gymnadenia conopsea'' × ''odoratissima'' eller ''Gymnadenia'' ×''intermedia'')<ref name="powo1"/> har vore registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybrid"/> Duftspore kan òg danne ein [[intergenerisk]] hybrid (hybrid mellom ulike slekter) med [[skogmarihand]] (''Dactylorhiza maculata'' ssp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia odoratissima''), som òg er registrert i Sverige.<ref name="adb-se-hybridx"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:636546-1 |tittel = PoWO: ''Gymnadenia'' × ''intermedia'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/157643 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar duftspore |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/742/information |tittel = Artfakta: Luktsporre ''Gymnadenia odoratissima'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybrid">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223610/information |tittel = Artfakta: Brudsporre × luktsporre ''Gymnadenia conopsea × odoratissima'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybridx">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223593/information |tittel = Artfakta: Skogsnycklar × luktsporre ''Dactylorhiza maculata'' subsp. ''fuchsii'' × ''Gymnadenia odoratissima'' |besøksdato = 2023-01-30 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/4979 |tittel = eElurikkus: ''Gymnadenia odoratissima'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=28-29 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 407 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Gudžinskas">{{Artikkelkjelde | forfattar = Zigmantas Gudžinskas | utgjevingsår= 2001 | tittel = Diversity, state, and protection of Orchidaceae species in Lithuania | publikasjon = Jour. Eur. Orch. | bind = 33 | nummer = 1 | side = 415–441 | url = https://www.researchgate.net/publication/269993544_Diversity_state_and_protection_of_Orchidaceae_species_in_Lithuania | doi= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/86943/ |tittel = Welriekende muggenorchis – ''Gymnadenia odoratissima'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/golka-wonna/ |tittel = Gółka wonna |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Brudesporeslekta]] cvi76sb1r5hifq9gdxdm5gj4tk51eoi 0 396979 3664427 3662089 2026-08-04T09:13:18Z TU-nor 12071 3664427 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = en | filnamn = Nigritella nigra brunkulla.JPG | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. nigra | vitskapleg namn = Nigritella nigra | klassifisert av = (L.) Rchb.f. | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Noreg]], [[Sverige]]}} '''Svartkurle''' (''Nigritella nigra'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Svartkurle kan bli vel 20 centimeter høg. Planta har eit kuleform aks med mørkt brunraude blomar. == Systematikk == Det har vore diskutert om svartkurle og andre artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt.<ref name="adb"/><ref name="adb-rl"/><ref name="Brandrud"/> Mellom anna i Sverige og i ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurle i brudesporeslekta med namnet ''Gymnadenia nigra''.<ref name="adb-se"/><ref name="powo"/> Inndelinga av artar i slekta ''Nigritella'' har vore omdiskutert. I somme klassifiseringar har planter frå [[Alpane]] blitt innlemma som underartar av ''N. nigra'', slik at den nordiske planta er rekna som ''N. nigra'' ssp. ''nigra''. Slik opererer ein i tysk klassifisering framleis med underarten [[Nigritella nigra ssp. austriaca|''N. nigra'' ssp. ''austriaca'']].<ref name="Rote List"/> På same måte blir det hevda at ''N. nigra'' kan finnast i Polen (polsk namn ''ciemnogłów wąskolistny'').<ref name="Czerwona"/> == Utbreiing == Svartkurle er ei svært sjeldan plante som berre finst i Noreg og Sverige. I Noreg er hovudutbreiinga i grenseområdet mellom [[Innlandet]] og [[Trøndelag]], med eit par funnstader noko lenger sør og på eit avgrensa område i [[Nordreisa]] i Troms.<ref name="adb-kart"/> Svartkurle er totalfreda i Noreg<ref name="Lovdata"/> og klassifisert på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som sterkt truga (EN).<ref name="adb-rl"/> Som ein av svært få artar er han og verna som prioritert art gjennom eiga forskrift.<ref name="Prioritert"/> I Sverige er svartkurle (svensk namn ''brunkulla'') rekna som sterkt truga (EN).<ref name="adb-se"/> I Tyskland blir ''N. nigra'' (tysk namn ''Schwarzes Kohlröschen'') og underarten ''N. nigra'' ssp. ''austriaca'' (tysk namn ''Österreichisches Kohlröschen'') skildra som ekstremt sjeldne (''Extrem selten'').<ref name="Rote List"/> == Hybridar == Svartkurle kan danne ein hybrid med [[brudespore]]: *[[brudekurle]] eller raudkurle (×''Gymnigritella runei'', [''Gymnadenia runei'']), [[endemisk]] for Sverige (NT)<ref name="adb-se3"/> Dersom ein innlemmar svartkurle i brudesporeslekta ''Gymnadenia'', slik det er gjort i den svenske klassifiseringa, vil hybriden mellom brudespore og svartkurle framstå som ein art i brudesporeslekta, ''G.'' ×''runei''. Når ein, slik Artsdatabanken har gjort, vel å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt, blir dette ein [[intergenerisk]] hybrid (hybrid mellom ulike slekter) som får eit eige slektsnamn, ×''Gymnigritella'':<ref name="Hedrén"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:636563-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia nigra |besøksdato = 2024-03-07 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99537 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar svartkurle |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/18398 |tittel = Raudlista: Svartkurle |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B199359%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Svartkurle, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/1085/information |tittel = Artfakta: Brunkulla ''Gymnadenia nigra'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se3">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/743/information |tittel = Artfakta: Brudkulla ''Gymnadenia runei'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="Hedrén">{{Artikkelkjelde | forfattar = Mikael Hedrén mfl. | utgjevingsår = 2018 | tittel = Evidence for bidirectional hybridization between Gymnadenia and Nigritella | publikasjon = Journal Europäischer Orchideen | bind = 50 | nummer = 1 | side = 43–60 | url = https://www.researchgate.net/publication/325743858_Evidence_for_bidirectional_hybridization_between_Gymnadenia_and_Nigritella | doi = | issn = 0945-7909 }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 1. mars 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="Prioritert">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2015-05-29-562 |tittel = Forskrift om svartkurle (Nigritella nigra) som prioritert art |vitja = 1. mars 2022 |utgjevingsdato = 29. mai 2015 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] 2axjmg1ox9lom2cx3hifogwp4kqrmhn 0 396982 3664398 3662090 2026-08-03T21:13:43Z TU-nor 12071 3664398 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | filnamn = Nigritella nigra brunkulla.JPG | bilettekst = Svartkurle | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = Nigritella | vitskapleg namn = Nigritella | klassifisert av = Rich. | underliste = Artar i Noreg | underliste innhald =[[svartkurle]] (''N. nigra'') | utbreiing=[[Europa]] }} '''Svartkurleslekta''' (''Nigritella'') er ei [[Biologisk slekt|slekt]] i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Systematikk == I svært mange klassifiseringar, mellom anna i Sverige, Finland og ''Plants of the World Online'',<ref name="adb-se"/><ref name="adb-fi"/><ref name="powo"/> er svartkurleslekta ''Nigritella'' innlemma i [[brudesporeslekta]] ''Gymnadenia''. I Artsdatabanken og i [[Norsk flora]] har ein vald å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt.<ref name="adb-rl"/><ref name="lid8"/><ref name="Brandrud"/> Den sjeldne arten [[brudekurle]] eller raudkurle, som berre finst i Nord-Sverige, er av hybrid opphav mellom [[svartkurle]] og [[brudespore]]. Når svartkurleslekta ikkje blir innlemma i ''Gymnadenia'', slik Artsdatabanken har vald, blir dette ein [[intergenerisk]] hybrid (hybrid mellom ulike slekter) som då får eit eige slektsnamn, ×''Gymnigritella''.<ref name="Hedrén"/> == Artar == Artsdatabanken opererer med ein art i Noreg:<ref name="adb"/> *[[svartkurle]] (''N. nigra'') Arten er teken med på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som sterkt truga (EN).<ref name="adb-rl"/> I Norden finst elles ein art av hybrid opphav mellom svartkurle og [[brudespore]]: *[[raudkurle]] eller brudekurle (×''Gymnigritella runei'', [''Gymnadenia runei'']), endemisk for Sverige (NT)<ref name="adb-se3"/> Elles finst dei nærmaste slektningane i [[Alpane]]. Desse artane er registrerte i Tyskland:<ref name="Rote List"/> *[[Nigritella dolomitensis|''N. dolomitensis'']] <small>(Teppner & E. Klein) Hedrén et al.</small> [''Gymnadenia dolomitensis''] *[[Nigritella miniata|''N. miniata'']] <small>(Crantz) Janch.</small> [''Gymnadenia miniata''] *[[Svartkurle|''N. nigra'']] <small>((L.) Rchb. f.</small> [''Gymnadenia nigra''] *[[Nigritella nigra ssp. austriaca|''N. nigra'' ssp. ''austriaca'']] <small>Teppner & E. Klein</small> [''Gymnadenia austriaca''] *[[Nigritella rhellicani|''N. rhellicani'']] <small>Teppner & E. Klein</small> [''Gymnadenia rhellicani''] *[[Nigritella widderi|''N. widderi'']] <small>Teppner & E. Klein</small> [''Gymnadenia widderi''] Det er mogleg at [[Svartkurle|''N. nigra'']] òg kan finnast heilt sør i Polen.<ref name="Czerwona"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30194101-2 |tittel = PoWO: Gymnadenia |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99536 |tittel = Artsdatabanken: Svartkurleslekta |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/18398 |tittel = Raudlista 2021: Svartkurle |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/1005690/information |tittel = Artfakta: Brudsporrar ''Gymnadenia'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se3">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/743/information |tittel = Artfakta: Brudkulla ''Gymnadenia runei'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40055 |tittel = LAJI: ''Gymnadenia'' |besøksdato = 2022-03-01 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="Hedrén">{{Artikkelkjelde | forfattar = Mikael Hedrén mfl. | utgjevingsår = 2018 | tittel = Evidence for bidirectional hybridization between Gymnadenia and Nigritella | publikasjon = Journal Europäischer Orchideen | bind = 50 | nummer = 1 | side = 43–60 | url = https://www.researchgate.net/publication/325743858_Evidence_for_bidirectional_hybridization_between_Gymnadenia_and_Nigritella | doi = | issn = 0945-7909 }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="lid8">{{Kjelde bok | forfattar = Reidar Elven mfl. | utgjevingsår = 2022 | utgåve = 8. | tittel = Norsk flora | side = 200–201 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Nigritella_nigra.htm |tittel = Flora Polski: Nigritella nigra |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Slekter i orkidéfamilien]] [[Kategori:Svartkurleslekta| ]] 3gbb2c63e56guu6i46xm1b5av3chii1 0 397029 3664385 3662525 2026-08-03T19:15:39Z TU-nor 12071 3664385 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = nt | status_noreg = re | filnamn = Liparis loeselii detail.jpeg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Liparis]] | art = L. loeselii | vitskapleg namn = Liparis loeselii | klassifisert av = (L.) Rich. | habitat = [[myr]] | utbreiing=nordaust-[[Europa]] til [[Sentral-Asia]], [[Nord-Amerika]]}} '''Feittblad''' (''Liparis loeselii'') er ei [[Plantar|plante]] i [[feittbladslekta]] ''Liparis'' i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> Ho er regionalt utdøydd (RE) i Noreg.<ref name="adb-rl"/> == Utbreiing == Arten var kjend frå nokre få lokalitetar på rikmyrer i låglandet ved Oslofjorden, men vart sist observert i 1936.<ref name="adb-kart"/> Ved sidan av attgroing av myrer var uvettig innsamling frå botanikarar ein medverkande årsak til at arten gjekk ut.<ref name="adb-rl"/> Feittblad (svensk namn ''gulyxne'') blir rekna som sårbar (VU) i Sverige.<ref name="adb-se"/> I Danmark (dansk namn ''mygblomst'') er arten berre kjend frå nokre få spreidde stader og er rekna som sterkt truga (EN).<ref name="adb-dk"/> I Finland (finsk namn ''kiiltovalkku'') er det no truleg berre att ein einaste lokalitet på [[Åland]], og arten er klassifisert som kritisk truga (CR).<ref name="adb-fi"/> Feittblad (engelsk namn ''fen orchid'') veks heilt aust i England og i Wales. Arten er verna gjennom den britiske ''Handlingsplan for biodiversitet''.<ref name="UK BAP"/> I den britiske raudlista er arten fra 2025 nedgradert frå sterkt truga til nær truga (NT)<ref name="GB Red List"/> på grunn av stabiliserte bestandar. Lokalt er han sterkt truga (EN) i England<ref name="EN Red List"/> og kritisk truga (CR) i Wales.<ref name="CY Red List"/> I Estland (estisk namn ''soohiilakas'') veks feittblad spreidde stader over det meste av landet og er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''lēzela lipare'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten ganske spreidd, mest i låglandet ved kysten. Han er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – ''samazinās'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''dvilapis purvuolis'') veks arten no særleg i søraust og i vest. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux har arten (nederlandsk namn ''groenknolorchis'', fransk namn ''liparis de Loesel'') tidlegare vore funne over store delar av Nederland, men finst no berre i sanddyner ved kysten og i [[Zeeland]]. I [[Flandern]] i Belgia fanst han før ved kysten, men har no berre ein vekstestad i [[Kempten]]. Han kan òg kanskje finnast nord-aust i [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som sterkt truga (EN, ''bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som kritisk truga i Flandern (CR, ''ernstig bedreigd''), og frå 2026 rekna som regionalt utdøydd i Vallonia (RE, ''éteint'').<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> Han finst ikkje i Luxembourg. I Tyskland er arten (tysk nanm ''Sumpf-Glanzkraut'') rekna som strekt truga (EN, ''Stark gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''lipiennik Loesela'') som sårbar (VU, ''narażony'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> Feittblad er ført opp på [[Bernkonvensjonen]] si liste over artar som treng særleg vern.<ref name="Bern"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99526 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar feittblad |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/24911 |tittel = Raudlista: Feittblad |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B134186%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%7D |tittel = Artskart: Feittblad, registrerte funn fram til 1936 |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/980/information |tittel = Artfakta: Gulyxne ''Liparis loeselii'' |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/4754/mygblomst |tittel = Naturbasen: Mygblomst ''Liparis loeselii'' |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40085 |tittel = LAJI: ''Liparis loeselii'' |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="UK BAP">{{Kjelde www |url = https://data.jncc.gov.uk/data/98fb6dab-13ae-470d-884b-7816afce42d4/UKBAP-priority-vascular-plants.pdf |tittel = UK Biodiversity Action Plan |utgjevar = Joint Nature Conservation Committee |dato = 2007 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5508 |tittel = eElurikkus: ''Liparis loeselii'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/liparis-loeselii-l-rich/ |tittel = Latvijas daba: lēzela lipare |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=84-85 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 410 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0748# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Liparis loeselii'' |besøksdato = 2024-01-21 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2607/maps/?start_date=2014-01-23&interval=315360000&end_date=2024-01-21&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Groenknolorchis – ''Liparis loeselii'' |vitja = 2024-01-21 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/lipiennik-loesela/# |tittel = Lipiennik Loesela |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> <ref name="Bern">{{Kjelde www |url = https://www.coe.int/en/web/bern-convention |tittel = Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats – Appendix 1 |vitja = 2026-06-27 |utgjevar = Europarådet }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Feittbladslekta]] 53lluvp5cq75wafsooj8pjfjf5fteeq 3664393 3664385 2026-08-03T19:42:23Z TU-nor 12071 3664393 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = nt | status_noreg = re | filnamn = Liparis loeselii detail.jpeg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Liparis]] | art = L. loeselii | vitskapleg namn = Liparis loeselii | klassifisert av = (L.) Rich. | habitat = [[myr]] | utbreiing=nordaust-[[Europa]] til [[Sentral-Asia]], [[Nord-Amerika]]}} '''Feittblad''' (''Liparis loeselii'') er ei [[Plantar|plante]] i [[feittbladslekta]] ''Liparis'' i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> Ho er regionalt utdøydd (RE) i Noreg.<ref name="adb-rl"/> == Utbreiing == Arten var kjend frå nokre få lokalitetar på rikmyrer i låglandet ved Oslofjorden, men vart sist observert i 1936.<ref name="adb-kart"/> Ved sidan av attgroing av myrer var uvettig innsamling frå botanikarar ein medverkande årsak til at arten gjekk ut.<ref name="adb-rl"/> Feittblad (svensk namn ''gulyxne'') blir rekna som sårbar (VU) i Sverige.<ref name="adb-se"/> I Danmark (dansk namn ''mygblomst'') er arten berre kjend frå nokre få spreidde stader og er rekna som sterkt truga (EN).<ref name="adb-dk"/> I Finland (finsk namn ''kiiltovalkku'') er det no truleg berre att ein einaste lokalitet på [[Åland]], og arten er klassifisert som kritisk truga (CR).<ref name="adb-fi"/> Feittblad (engelsk namn ''fen orchid'') veks heilt aust i England og i Wales. Arten er verna gjennom den britiske ''Handlingsplan for biodiversitet''.<ref name="UK BAP"/> I den britiske raudlista er arten fra 2025 nedgradert frå sterkt truga til nær truga (NT)<ref name="GB Red List"/> på grunn av stabiliserte bestandar. Lokalt er han sterkt truga (EN) i England<ref name="EN Red List"/> og kritisk truga (CR) i Wales.<ref name="CY Red List"/> I Estland (estisk namn ''soohiilakas'') veks feittblad spreidde stader over det meste av landet og er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''lēzela lipare'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten ganske spreidd, mest i låglandet ved kysten. Han er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – ''samazinās'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''dvilapis purvuolis'') veks arten no særleg i søraust og i vest. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux har arten (nederlandsk namn ''groenknolorchis'', fransk namn ''liparis de Loesel'') tidlegare vore funne over store delar av Nederland, men finst no berre i sanddyner ved kysten og i [[Zeeland]]. I [[Flandern]] i Belgia fanst han før ved kysten, men har no berre ein vekstestad i [[Kempten]]. Han kan òg kanskje finnast nord-aust i [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som sterkt truga (EN, ''bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som kritisk truga i Flandern (CR, ''ernstig bedreigd''), og frå 2026 rekna som regionalt utdøydd i Vallonia (RE, ''éteint'').<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> Han finst ikkje i Luxembourg. I Tyskland er arten (tysk namn ''Sumpf-Glanzkraut'') rekna som strekt truga (EN, ''Stark gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''lipiennik Loesela'') som sårbar (VU, ''narażony'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> Feittblad er ført opp på [[Bernkonvensjonen]] si liste over artar som treng særleg vern.<ref name="Bern"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99526 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar feittblad |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/24911 |tittel = Raudlista: Feittblad |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B134186%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%7D |tittel = Artskart: Feittblad, registrerte funn fram til 1936 |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/980/information |tittel = Artfakta: Gulyxne ''Liparis loeselii'' |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/4754/mygblomst |tittel = Naturbasen: Mygblomst ''Liparis loeselii'' |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40085 |tittel = LAJI: ''Liparis loeselii'' |besøksdato = 2022-03-02 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="UK BAP">{{Kjelde www |url = https://data.jncc.gov.uk/data/98fb6dab-13ae-470d-884b-7816afce42d4/UKBAP-priority-vascular-plants.pdf |tittel = UK Biodiversity Action Plan |utgjevar = Joint Nature Conservation Committee |dato = 2007 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5508 |tittel = eElurikkus: ''Liparis loeselii'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/liparis-loeselii-l-rich/ |tittel = Latvijas daba: lēzela lipare |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=84-85 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 410 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0748# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Liparis loeselii'' |besøksdato = 2024-01-21 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2607/maps/?start_date=2014-01-23&interval=315360000&end_date=2024-01-21&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Groenknolorchis – ''Liparis loeselii'' |vitja = 2024-01-21 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/lipiennik-loesela/# |tittel = Lipiennik Loesela |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> <ref name="Bern">{{Kjelde www |url = https://www.coe.int/en/web/bern-convention |tittel = Convention on the Conservation of European Wildlife and Natural Habitats – Appendix 1 |vitja = 2026-06-27 |utgjevar = Europarådet }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Feittbladslekta]] n6zmwdzugz3b13r3ujgttfnx8yzg9b7 0 397048 3664384 3662545 2026-08-03T19:08:23Z TU-nor 12071 3664384 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = dd | status_noreg = cr | filnamn = Herminium monorchis 230705.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Herminium]] | art = H. monorchis | vitskapleg namn = Herminium monorchis | klassifisert av = (L.) R.Br. | habitat=kalkrik [[eng]] | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Honningblom''' (''Herminium monorchis'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[honningblomslekta]] ''Herminium'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Honningblom blir berre kring 10 centimeter høg. Planta har eit avlangt aks med små, gulgrøne blomar med honningduft. Ved basis har planta to langsmale blad.<ref name="Faktaark"/> == Utbreiing == Arten er knytt til fuktig, kalkrik slåttemark og beitemark og til havstrandeng. I Noreg har arten vore kjend frå fleire titals stader på Austlandet,<ref name="adb-kart-før"/> men på grunn av habitatstap er det no berre att ei handfull stader på [[Hvaler]].<ref name="adb-kart"/> Honningblom er totalfreda i Noreg<ref name="Lovdata"/> og klassifisert på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som kritisk truga (CR).<ref name="adb-rl"/> Arten er nøye overvaka,<ref name="Kravdal"/> og som ein av svært få artar er han òg verna som prioritert art gjennom eiga forskrift.<ref name="Prioritert"/> Arten finst òg i Sverige (status VU, svensk namn ''honungsblomster'')<ref name="adb-se"/> og i Danmark (EN, dansk namn ''pukkellæbe''),<ref name="adb-dk"/> men er rekna som utgått i Finland (RE, finsk namn ''mesikämmekkä'').<ref name="adb-fi"/> Honningblom (engelsk namn ''musk orchid'') veks heilt sør i Storbritannia, og er verna gjennom den britiske ''Handlingsplan for biodiversitet''.<ref name="UK BAP"/> I den britiske raudlista er arten i 2025 oppgradert frå sårbar til sterkt truga (EN).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han sterkt truga (EN) i England,<ref name="EN Red List"/> og regionalt utdøydd (RE) i Wales (sist funne i 1968).<ref name="CY Red List"/> I Estland (estisk namn ''harilik muguljuur'') veks honningblom mest på øyane og vest på fastlandet og er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''vienguma hermīnija'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten sjeldan og veks berre nær kysten. Han er klassifisert som sårbar (kategori 2 – ''retas sugas'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''vienagumbis medauninkas'') har arten gått sterkt attende på grunn av habitatstap og er dei siste åra berre kjend frå ein funnstad ved elva [[Šventoji]]. Han er rekna som kritisk truga (CR).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux har arten (nederlandsk namn ''honingorchis'', fransk namn ''orchis musc'') berre eit par vekstestader att ved kysten i Nederland. I [[Flandern]] i Belgia finst han no berre i eit område ved kysten, medan han ikkje lenger er å finne i [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'') i Flandern og regionalt utdøydd (RE, ''éteint'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han òg rekna som regionalt utdøydd (RE).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk nanm ''Einknollige Honigorchis'') rekna som sterkt truga (EN, ''Stark gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''miodokwiat krzyżowy'') som kritisk truga (CR, ''krytycznie zagrożony'').<ref name="Czerwona"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99524 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar honningblom |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/4270 |tittel = Raudlista: Honningblom |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart-før">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B133653%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%7D |tittel = Artskart: Honningblom, registrerte funn historisk |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B133653%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Honningblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Faktaark">{{Kilde www |url = http://www2.artsdatabanken.no/faktaark/Faktaark156.pdf |tittel = Artsdatabanken: Faktaark: Honningblom |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Kravdal">{{Artikkelkjelde | forfattar= Liv Ingrid Kravdal mfl. | utgjevingsår= 2016 | tittel= Honningblom Herminium monorchis – overvåking av artens tre populasjoner på Hvaler | publikasjon= Blyttia | bind=74 | nummer=1 | side=19–26 | url=https://brage.nina.no/nina-xmlui/bitstream/handle/11250/2464092/Evju%2BHonningblom%2BBlyttia.%2B2016pdf.pdf?sequence=2&isAllowed=y | doi= | isbn= | issn=0006-5269 | kommentar= }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 3. mars 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="Prioritert">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2011-05-20-521 |tittel = Forskrift om honningblom (Herminium monorchis) som prioritert art |vitja = 3. mars 2022 |utgjevingsdato = 20. mai 2011 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/770/information |tittel = Artfakta: Honungsblomster ''Herminium monorchis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5259/pukkellaebe |tittel = Naturbasen: Pukkellæbe ''Herminium monorchis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40047 |tittel = LAJI: ''Herminium monorchis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="UK BAP">{{Kjelde www |url = https://data.jncc.gov.uk/data/98fb6dab-13ae-470d-884b-7816afce42d4/UKBAP-priority-vascular-plants.pdf |tittel = UK Biodiversity Action Plan |utgjevar = Joint Nature Conservation Committee |dato = 2007 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5061 |tittel = eElurikkus: ''Herminium monorchis'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/herminium-monorchis-l-rbr/ |tittel = Latvijas daba: vienguma hermīnija |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=20-21 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 409 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0608# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Herminium monorchis'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2556/maps/?start_date=2014-01-22&interval=315360000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Honingorchis – ''Herminium monorchis'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Honningblomslekta]] 5v90c9t7ps9q4jz37q2wx3khx1bspa5 3664392 3664384 2026-08-03T19:42:02Z TU-nor 12071 3664392 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = dd | status_noreg = cr | filnamn = Herminium monorchis 230705.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Herminium]] | art = H. monorchis | vitskapleg namn = Herminium monorchis | klassifisert av = (L.) R.Br. | habitat=kalkrik [[eng]] | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Honningblom''' (''Herminium monorchis'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[honningblomslekta]] ''Herminium'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Honningblom blir berre kring 10 centimeter høg. Planta har eit avlangt aks med små, gulgrøne blomar med honningduft. Ved basis har planta to langsmale blad.<ref name="Faktaark"/> == Utbreiing == Arten er knytt til fuktig, kalkrik slåttemark og beitemark og til havstrandeng. I Noreg har arten vore kjend frå fleire titals stader på Austlandet,<ref name="adb-kart-før"/> men på grunn av habitatstap er det no berre att ei handfull stader på [[Hvaler]].<ref name="adb-kart"/> Honningblom er totalfreda i Noreg<ref name="Lovdata"/> og klassifisert på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som kritisk truga (CR).<ref name="adb-rl"/> Arten er nøye overvaka,<ref name="Kravdal"/> og som ein av svært få artar er han òg verna som prioritert art gjennom eiga forskrift.<ref name="Prioritert"/> Arten finst òg i Sverige (status VU, svensk namn ''honungsblomster'')<ref name="adb-se"/> og i Danmark (EN, dansk namn ''pukkellæbe''),<ref name="adb-dk"/> men er rekna som utgått i Finland (RE, finsk namn ''mesikämmekkä'').<ref name="adb-fi"/> Honningblom (engelsk namn ''musk orchid'') veks heilt sør i Storbritannia, og er verna gjennom den britiske ''Handlingsplan for biodiversitet''.<ref name="UK BAP"/> I den britiske raudlista er arten i 2025 oppgradert frå sårbar til sterkt truga (EN).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han sterkt truga (EN) i England,<ref name="EN Red List"/> og regionalt utdøydd (RE) i Wales (sist funne i 1968).<ref name="CY Red List"/> I Estland (estisk namn ''harilik muguljuur'') veks honningblom mest på øyane og vest på fastlandet og er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''vienguma hermīnija'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten sjeldan og veks berre nær kysten. Han er klassifisert som sårbar (kategori 2 – ''retas sugas'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''vienagumbis medauninkas'') har arten gått sterkt attende på grunn av habitatstap og er dei siste åra berre kjend frå ein funnstad ved elva [[Šventoji]]. Han er rekna som kritisk truga (CR).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux har arten (nederlandsk namn ''honingorchis'', fransk namn ''orchis musc'') berre eit par vekstestader att ved kysten i Nederland. I [[Flandern]] i Belgia finst han no berre i eit område ved kysten, medan han ikkje lenger er å finne i [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'') i Flandern og regionalt utdøydd (RE, ''éteint'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han òg rekna som regionalt utdøydd (RE).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Einknollige Honigorchis'') rekna som sterkt truga (EN, ''Stark gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''miodokwiat krzyżowy'') som kritisk truga (CR, ''krytycznie zagrożony'').<ref name="Czerwona"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99524 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar honningblom |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/4270 |tittel = Raudlista: Honningblom |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart-før">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B133653%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%7D |tittel = Artskart: Honningblom, registrerte funn historisk |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B133653%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Honningblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Faktaark">{{Kilde www |url = http://www2.artsdatabanken.no/faktaark/Faktaark156.pdf |tittel = Artsdatabanken: Faktaark: Honningblom |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Kravdal">{{Artikkelkjelde | forfattar= Liv Ingrid Kravdal mfl. | utgjevingsår= 2016 | tittel= Honningblom Herminium monorchis – overvåking av artens tre populasjoner på Hvaler | publikasjon= Blyttia | bind=74 | nummer=1 | side=19–26 | url=https://brage.nina.no/nina-xmlui/bitstream/handle/11250/2464092/Evju%2BHonningblom%2BBlyttia.%2B2016pdf.pdf?sequence=2&isAllowed=y | doi= | isbn= | issn=0006-5269 | kommentar= }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 3. mars 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="Prioritert">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2011-05-20-521 |tittel = Forskrift om honningblom (Herminium monorchis) som prioritert art |vitja = 3. mars 2022 |utgjevingsdato = 20. mai 2011 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/770/information |tittel = Artfakta: Honungsblomster ''Herminium monorchis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5259/pukkellaebe |tittel = Naturbasen: Pukkellæbe ''Herminium monorchis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40047 |tittel = LAJI: ''Herminium monorchis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="UK BAP">{{Kjelde www |url = https://data.jncc.gov.uk/data/98fb6dab-13ae-470d-884b-7816afce42d4/UKBAP-priority-vascular-plants.pdf |tittel = UK Biodiversity Action Plan |utgjevar = Joint Nature Conservation Committee |dato = 2007 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5061 |tittel = eElurikkus: ''Herminium monorchis'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/herminium-monorchis-l-rbr/ |tittel = Latvijas daba: vienguma hermīnija |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=20-21 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 409 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0608# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Herminium monorchis'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2556/maps/?start_date=2014-01-22&interval=315360000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Honingorchis – ''Herminium monorchis'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Honningblomslekta]] rwlj3rv8gmcxsrnuj5vq82wyu3vo2ek 0 397052 3664361 3662581 2026-08-03T12:46:45Z TU-nor 12071 3664361 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = nt | filnamn = Goodyera repens (49097172957).jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Goodyera]] | art = G. repens | vitskapleg namn = Goodyera repens | klassifisert av = (L.) R.Br. | habitat=kalkrik [[skog]] | utbreiing=[[nordlege halvkule]]}} '''Knerot''' (''Goodyera repens'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[knerotslekta]] ''Goodyera'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Knerot er ein liten, grønkvit orkide med krypande jordstengel og ein rosett med eggforma blad nær bakken. Dei hårete, gulkvite einskildblomane sit i eit smalt, einsidig aks. Namnet på arten kjem frå at stengelen har eit «kne», ein knekk i rett vinkel nede ved bladrosetten. == Utbreiing == Knerot veks i skog over store delar av landet.<ref name="adb-kart"/> Frå 2021 er arten komen med på [[Norsk raudliste for artar]] som nær truga (NT).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status VU, svensk namn ''knärot''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (LC, dansk namn ''knærod'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (LC, finsk namn ''yövilkka'').<ref name="adb-fi"/> Knerot (engelsk namn ''creeping lady's-tresses'') veks i den nordlege delen av Storbritannia. I den britiske raudlista har arten status som livskraftig (LC),<ref name="GB Red List"/> slik som lokalt i England.<ref name="EN Red List"/> Arten er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I Estland (estisk namn ''roomav öövilge'') veks knerot over det meste av landet, mest i aust, og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''ložņu saulenīte'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten temmeleg vanleg i barskog over heile landet og står ikkje som truga på den latviske raudlista.<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''šliaužiančioji sidabriukė'') er arten ein av dei mest vanlege orkideane, mest i aust og sør.<ref name="Gudžinskas"/> Han er rekna som livskraftig.<ref name="Litauen"/> I Benelux er arten ein relativ nykomar (nederlandsk namn ''dennenorchis'', fransk namn ''goodyère rampante'') ein relativ nykomar som først vart funnen i Nederland i 1880. No veks han spreidde stader i landet, men er i tilbakegang. I [[Flandern]] i Belgia var han først registrert i 1942 og finst mest i nordaust. I [[Vallonia]] vart han registrert først gong i 1902 og er no svært sjeldan i sør.<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som sterkt truga (EN, ''bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han ikkje raudlistevurdert i Flandern, men er i 2026 oppgradert frå sterkt truga til kritisk truga (CR, ''en danger critique'') i Vallonia.<ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han ein etablert framandart (EA, ''established alien'') som er rekna som livskraftig (LC).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Kriechendes Netzblatt'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> og i Polen (polsk namn ''storzan bezlistny'') er han rekna som nær truga (NT, ''bliski zagrożenia'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99516 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar knerot |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/26835 |tittel = Raudlista: Knerot |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/423947,7623587/3.0366666666666666/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B133535%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Knerot, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/220787/information |tittel = Artfakta naturvård: Knärot '' Goodyera repens'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5823/knaerod |tittel = Naturbasen: Knærod ''Goodyera repens'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40045 |tittel = LAJI: ''Goodyera repens'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/4954 |tittel = eElurikkus: ''Goodyera repens'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/goodyera-repens-l-rbr/ |tittel = Latvijas daba: ložņu saulenīte |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=18-19 }}</ref> <ref name="Gudžinskas">{{Artikkelkjelde | forfattar = Zigmantas Gudžinskas | utgjevingsår= 2001 | tittel = Diversity, state, and protection of Orchidaceae species in Lithuania | publikasjon = Jour. Eur. Orch. | bind = 33 | nummer = 1 | side = 415–441 | url = https://www.researchgate.net/publication/269993544_Diversity_state_and_protection_of_Orchidaceae_species_in_Lithuania | doi= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0590# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Goodyera repens'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2546/maps/?start_date=2014-01-22&interval=315360000&end_date=2024-01-20&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Dennenorchis – ''Goodyera repens'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/tajeza-jednostronna/ |tittel = Tajęża jednostronna |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Knerotslekta]] fv2qyjrj6un5fao3vfdd3o5erc5a6c0 0 397056 3664387 3662540 2026-08-03T19:33:34Z TU-nor 12071 3664387 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss|namn=Fuglereir | status = lc | status_noreg = nt | filnamn = Neottia nidus-avis plants.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Neottia]] | art = N. nidus-avis | vitskapleg namn = Neottia nidus-avis | klassifisert av = (L.) R.Br. | habitat=kalkrik [[skog]] | utbreiing=[[Europa]], vestlege [[Asia]]}} '''Fuglereir''' (''Neottia nidus-avis'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[fuglereirslekta]] ''Neottia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Fuglereir er utan klorofyll og snyltar på andre planter for å få næring. Planta blir kring 30 centimeter høg og er brun, slik at ho kan sjå ut som ho har visna. Einskildblomane er gulbrune med relativt stor, kløyvd leppe, og sit i eit ganske stort og tett aks. Rotsystemet er svært forgreina og samanfiltra, noko som har gitt arten namn. == Systematikk == Tidlegare var fuglereir den einaste representanten i Noreg for slekta ''Neottia'', men nyare genetisk forsking har synt at den tidlegare tvibladslekta ''Listera'' skal innlemmast i denne slekta, trass i dei store morfologiske ulikskapane.<ref name="adb"/><ref name="Bateman"/><ref name="Bateman2"/> == Utbreiing == Fuglereir veks i kalkrik skog, og har hovudutbreiinga i Noreg nær kysten frå [[Oslofjorden]] til [[Trøndelag]].<ref name="adb-kart"/> Frå 2021 er arten komen med på [[Norsk raudliste for artar]] som nær truga (NT).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''nästrot''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (LC, dansk namn ''rederod'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (NT, finsk namn ''pesäjuuri'').<ref name="adb-fi"/> Fuglereir (engelsk namn ''bird's-nest orhid'') veks mange stader i England, Wales, Skottland og Irland. I den britiske raudlista har arten status som nær truga (NT).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han sårbar (VU) i England,<ref name="EN Red List"/> livskraftig (LC) i Wales,<ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> Arten er livskraftig i Irland,<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''pruunikas pesajuur'') veks fuglereir over heile landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''parastā ligzdene'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten temmeleg vanleg over heile landet og står ikkje som truga på den latviske raudlista.<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''rusvoji lizduolė'') veks arten spreidd over det meste av landet, mest i lauvskog og blandingsskog. Han er rekna som livskraftig.<ref name="Litauen"/><ref name="Gudžinskas"/> I Benelux veks arten (nederlandsk namn ''vogelnestje'', fransk namn ''néottie nid d'oiseau'') i Nederland no stort sett berre nokre få stader i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I Belgia er han svært sjeldan i [[Flandern]], noko vanlegare i [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som sterkt truga (EN, ''bedreigd'') i Flandern og sårbar (VU, ''vulnérable'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som livskraftig (LC).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk nanm ''Vogel-Nestwurz'') rekna som livskraftig (LC, ''Ungefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''gnieźnik leśny'') veks han pver det meste av landet og blir rekna som livskraftig (LC).<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99535 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar fuglereir |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/29196 |tittel = Raudlista: Fuglereir |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B134769%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Fuglereir, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/219862/information |tittel = Artfakta: Nästrot ''Neottia nidus-avis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/3465/rederod |tittel = Naturbasen: Rederod ''Neottia nidus-avis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40040 |tittel = LAJI: ''Neottia nidus-avis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5863 |tittel = eElurikkus: ''Neottia nidus-avis'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-05 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/neottia-nidus-avis-l-rich/ |tittel = Latvijas daba: parastā ligzdene |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-05 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=76-77 }}</ref> <ref name="Gudžinskas">{{Artikkelkjelde | forfattar = Zigmantas Gudžinskas | utgjevingsår= 2001 | tittel = Diversity, state, and protection of Orchidaceae species in Lithuania | publikasjon = Jour. Eur. Orch. | bind = 33 | nummer = 1 | side = 415–441 | url = https://www.researchgate.net/publication/269993544_Diversity_state_and_protection_of_Orchidaceae_species_in_Lithuania | doi= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Bateman">{{Kilde bok | forfatter= Richard M. Bateman mfl. | redaktør= Alec M. Pridgeon mfl. | år=2005 | artikkel=Phylogenetics: Neottieae | tittel= Genera Orchidacearum Volume 4: Epidendroideae 1 | bind= | utgave= | sted= Oxford | forlag=Oxford University Press | side=481–495 | isbn=9780198507123 | id= | kommentar= | url= }}</ref> <ref name="Bateman2">{{Artikkelkjelde | forfattar= Richard M. Bateman | utgjevingsår= 2009 | tittel= Evolutionary classification of European orchids: the crucial importance of maximising explicit evidence and minimising authoritarian speculation | publikasjon= Journal Europäischer Orchideen | bind=41 | nummer=2 | side=243–318 | url=https://www.researchgate.net/profile/Richard-Bateman-4/publication/334654753_Evolutionary_classification_of_European_orchids_the_crucial_importance_of_maximising_explicit_evidence_and_minimising_authoritarian_speculation/links/5d38729aa6fdcc370a5bf658/Evolutionary-classification-of-European-orchids-the-crucial-importance-of-maximising-explicit-evidence-and-minimising-authoritarian-speculation.pdf | doi= | isbn= | issn=0945 -7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0861 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Neottia nidus-avis'' |besøksdato = 2024-01-21 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2640/maps/?start_date=2014-01-23&interval=315360000&end_date=2024-01-21&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Vogelnestje – ''Neottia nidus-avis'' |vitja = 2024-01-21 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/gnieznik-lesny/ |tittel = Gnieźnik leśny |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} {{SORTERINGSNYKEL:Fuglereir}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Fuglereirslekta|Fuglereir]] cggo9m36ittkysys5i0ovi75ufyftl9 3664391 3664387 2026-08-03T19:41:33Z TU-nor 12071 3664391 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss|namn=Fuglereir | status = lc | status_noreg = nt | filnamn = Neottia nidus-avis plants.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Neottia]] | art = N. nidus-avis | vitskapleg namn = Neottia nidus-avis | klassifisert av = (L.) R.Br. | habitat=kalkrik [[skog]] | utbreiing=[[Europa]], vestlege [[Asia]]}} '''Fuglereir''' (''Neottia nidus-avis'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[fuglereirslekta]] ''Neottia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Fuglereir er utan klorofyll og snyltar på andre planter for å få næring. Planta blir kring 30 centimeter høg og er brun, slik at ho kan sjå ut som ho har visna. Einskildblomane er gulbrune med relativt stor, kløyvd leppe, og sit i eit ganske stort og tett aks. Rotsystemet er svært forgreina og samanfiltra, noko som har gitt arten namn. == Systematikk == Tidlegare var fuglereir den einaste representanten i Noreg for slekta ''Neottia'', men nyare genetisk forsking har synt at den tidlegare tvibladslekta ''Listera'' skal innlemmast i denne slekta, trass i dei store morfologiske ulikskapane.<ref name="adb"/><ref name="Bateman"/><ref name="Bateman2"/> == Utbreiing == Fuglereir veks i kalkrik skog, og har hovudutbreiinga i Noreg nær kysten frå [[Oslofjorden]] til [[Trøndelag]].<ref name="adb-kart"/> Frå 2021 er arten komen med på [[Norsk raudliste for artar]] som nær truga (NT).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''nästrot''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (LC, dansk namn ''rederod'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (NT, finsk namn ''pesäjuuri'').<ref name="adb-fi"/> Fuglereir (engelsk namn ''bird's-nest orhid'') veks mange stader i England, Wales, Skottland og Irland. I den britiske raudlista har arten status som nær truga (NT).<ref name="GB Red List"/> Lokalt er han sårbar (VU) i England,<ref name="EN Red List"/> livskraftig (LC) i Wales,<ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> Arten er livskraftig i Irland,<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''pruunikas pesajuur'') veks fuglereir over heile landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''parastā ligzdene'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten temmeleg vanleg over heile landet og står ikkje som truga på den latviske raudlista.<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''rusvoji lizduolė'') veks arten spreidd over det meste av landet, mest i lauvskog og blandingsskog. Han er rekna som livskraftig.<ref name="Litauen"/><ref name="Gudžinskas"/> I Benelux veks arten (nederlandsk namn ''vogelnestje'', fransk namn ''néottie nid d'oiseau'') i Nederland no stort sett berre nokre få stader i [[Limburg i Nederland|Limburg]]. I Belgia er han svært sjeldan i [[Flandern]], noko vanlegare i [[Vallonia]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som kritisk truga (CR, ''ernstig bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som sterkt truga (EN, ''bedreigd'') i Flandern og sårbar (VU, ''vulnérable'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som livskraftig (LC).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Vogel-Nestwurz'') rekna som livskraftig (LC, ''Ungefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''gnieźnik leśny'') veks han pver det meste av landet og blir rekna som livskraftig (LC).<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99535 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar fuglereir |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/29196 |tittel = Raudlista: Fuglereir |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B134769%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Fuglereir, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/219862/information |tittel = Artfakta: Nästrot ''Neottia nidus-avis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/3465/rederod |tittel = Naturbasen: Rederod ''Neottia nidus-avis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40040 |tittel = LAJI: ''Neottia nidus-avis'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5863 |tittel = eElurikkus: ''Neottia nidus-avis'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-05 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/neottia-nidus-avis-l-rich/ |tittel = Latvijas daba: parastā ligzdene |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-05 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=76-77 }}</ref> <ref name="Gudžinskas">{{Artikkelkjelde | forfattar = Zigmantas Gudžinskas | utgjevingsår= 2001 | tittel = Diversity, state, and protection of Orchidaceae species in Lithuania | publikasjon = Jour. Eur. Orch. | bind = 33 | nummer = 1 | side = 415–441 | url = https://www.researchgate.net/publication/269993544_Diversity_state_and_protection_of_Orchidaceae_species_in_Lithuania | doi= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Bateman">{{Kilde bok | forfatter= Richard M. Bateman mfl. | redaktør= Alec M. Pridgeon mfl. | år=2005 | artikkel=Phylogenetics: Neottieae | tittel= Genera Orchidacearum Volume 4: Epidendroideae 1 | bind= | utgave= | sted= Oxford | forlag=Oxford University Press | side=481–495 | isbn=9780198507123 | id= | kommentar= | url= }}</ref> <ref name="Bateman2">{{Artikkelkjelde | forfattar= Richard M. Bateman | utgjevingsår= 2009 | tittel= Evolutionary classification of European orchids: the crucial importance of maximising explicit evidence and minimising authoritarian speculation | publikasjon= Journal Europäischer Orchideen | bind=41 | nummer=2 | side=243–318 | url=https://www.researchgate.net/profile/Richard-Bateman-4/publication/334654753_Evolutionary_classification_of_European_orchids_the_crucial_importance_of_maximising_explicit_evidence_and_minimising_authoritarian_speculation/links/5d38729aa6fdcc370a5bf658/Evolutionary-classification-of-European-orchids-the-crucial-importance-of-maximising-explicit-evidence-and-minimising-authoritarian-speculation.pdf | doi= | isbn= | issn=0945 -7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0861 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Neottia nidus-avis'' |besøksdato = 2024-01-21 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2640/maps/?start_date=2014-01-23&interval=315360000&end_date=2024-01-21&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Vogelnestje – ''Neottia nidus-avis'' |vitja = 2024-01-21 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/gnieznik-lesny/ |tittel = Gnieźnik leśny |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} {{SORTERINGSNYKEL:Fuglereir}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Fuglereirslekta|Fuglereir]] 0njh6effsoqc6rl0zbo2b5j5ujmzepp 0 397058 3664395 3662573 2026-08-03T19:53:39Z TU-nor 12071 3664395 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = lc | filnamn = Listera ovata Saarland 11.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Neottia]] | art = N. ovata | vitskapleg namn = Neottia ovata | klassifisert av = (L.) Rich. | habitat=kalkrik [[skog]] | utbreiing=[[Europa]], vestlege [[Asia]]}} '''Stortviblad''' (''Neottia ovata'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[fuglereirslekta]] ''Neottia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == [[Fil:Neottia ovata inflorescence - Kulna.jpg|mini|Blomestanden til stortviblad.]] Stortviblad er ein opptil 60 centimeter høg orkidé med to store, ovale blad nedst på stengelen. Dei mange gulgrøne blomane sit i et høgt og smalt aks. Stortveblad kan somme stader finnast i store mengder. == Systematikk == Tidlegare var stortviblad knytta til tvibladslekta ''Listera'' med namnet ''Listera ovata'', men nyare genetisk forsking har synt at arten skal innlemmast i slekta ''Neottia'', trass i dei store morfologiske ulikskapane.<ref name="adb"/><ref name="Bateman"/><ref name="Bateman2"/> == Utbreiing == Stortviblad veks i kalkrik skog over det meste av landet til [[Porsanger]].<ref name="adb-kart"/> I [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] 2021 har arten status som livskraftig (LC).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''tvåblad''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (LC, dansk namn ''ægbladet fliglæbe''),<ref name="adb-dk"/> i Finland (LC, finsk namn ''soikkokaksikko'')<ref name="adb-fi"/> og på Island (NT, islandsk namn ''hjónagras'').<ref name="adb-is"/><ref name="adb-is2"/> Stortviblad (engelsk namn ''common twayblade'') er vanleg over heile Dei britiske øyane. I den britiske raudlista er status for arten endra i 2025 frå livskraftig til nær truga (NT),<ref name="GB Red List"/> medan han lokalt i England og Wales er rekna som livskraftig (LC),<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC).<ref name="IR Red List"/> I Estland (estisk namn ''suur käopõll'') veks stortviblad over heile landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''ovālā divlape'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten temmeleg vanleg over heile landet og står ikkje som truga på den latviske raudlista.<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''kiaušininė dviguonė'') er arten mellom dei mest vanlege orkideane og er rekna som livskraftig.<ref name="Litauen"/><ref name="Gudžinskas"/> I Benelux veks arten (nederlandsk namn ''grote keverorchis '', fransk namn ''listère ovale'') over store delar av landet i Nederland og både i [[Flandern]] og [[Vallonia]] i Belgia.<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som livskraftig (LC, ''thans niet bedreigd'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er han rekna som livskraftig (LC, ''momenteel niet in gevaar'') i Flandern og er i 2026 nedgradert frå nær truga til livskraftig (LC, ''considération mineure'') i Vallonia.<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som livskraftig (LC).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Großes Zweiblatt'') rekna som livskraftig (LC, ''Ungefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''listera sercowata'' eller ''gnieźnik sercowaty'') veks han i det meste av landet og blir rekna som livskraftig (LC).<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references responsive> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/158631 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar stortviblad |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/10688 |tittel = Raudlista: Stortviblad |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B199396%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Stortviblad, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/219847/information |tittel = Artfakta naturvård: Tvåblad ''Neottia ovata'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/2700/aegbladet-fliglaebe |tittel = Naturbasen: Ægbladet Fliglæbe ''Neottia ovata'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40042 |tittel = LAJI: ''Neottia ovata'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-is">{{Kilde www |url = https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/liliopsida/orchidaceae/eggtvibladka-listera-ovata |tittel = Eggtvíblaðka (Listera ovata) |besøksdato = 2023-02-14 |utgiver = Náttúrufræðistofnun Íslands }}</ref> <ref name="adb-is2">{{Kilde www |url = https://www.gbif.org/species/164364651 |tittel = ''Neottia ovata'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Global Biodiversity Information Facility }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5512 |tittel = eElurikkus: ''Listera ovata'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-05 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/listera-ovata-l-rbr/ |tittel = Latvijas daba: ovālā divlape |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-05 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=80-81 }}</ref> <ref name="Gudžinskas">{{Artikkelkjelde | forfattar = Zigmantas Gudžinskas | utgjevingsår= 2001 | tittel = Diversity, state, and protection of Orchidaceae species in Lithuania | publikasjon = Jour. Eur. Orch. | bind = 33 | nummer = 1 | side = 415–441 | url = https://www.researchgate.net/publication/269993544_Diversity_state_and_protection_of_Orchidaceae_species_in_Lithuania | doi= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Bateman">{{Kilde bok | forfatter= Richard M. Bateman mfl. | redaktør= Alec M. Pridgeon mfl. | år=2005 | artikkel=Phylogenetics: Neottieae | tittel= Genera Orchidacearum Volume 4: Epidendroideae 1 | bind= | utgave= | sted= Oxford | forlag=Oxford University Press | side=481–495 | isbn=9780198507123 | id= | kommentar= | url= }}</ref> <ref name="Bateman2">{{Artikkelkjelde | forfattar= Richard M. Bateman | utgjevingsår= 2009 | tittel= Evolutionary classification of European orchids: the crucial importance of maximising explicit evidence and minimising authoritarian speculation | publikasjon= Journal Europäischer Orchideen | bind=41 | nummer=2 | side=243–318 | url=https://www.researchgate.net/profile/Richard-Bateman-4/publication/334654753_Evolutionary_classification_of_European_orchids_the_crucial_importance_of_maximising_explicit_evidence_and_minimising_authoritarian_speculation/links/5d38729aa6fdcc370a5bf658/Evolutionary-classification-of-European-orchids-the-crucial-importance-of-maximising-explicit-evidence-and-minimising-authoritarian-speculation.pdf | doi= | isbn= | issn=0945 -7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0750# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Neottia ovata'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/2609/maps/?start_date=2019-01-22&interval=157680000&end_date=2024-01-21&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Grote keverorchis – ''Neottia ovata'' |vitja = 2024-01-21 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/listera-jajowata/ |tittel = Listera jajowata |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear på Island]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Fuglereirslekta]] nwgn7iajgmzmu7tx6qomwbu864wui1h 0 397061 3664389 3662294 2026-08-03T19:40:31Z TU-nor 12071 3664389 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = lc | filnamn = Listera cordata 130506.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Neottia]] | art = N. cordata | vitskapleg namn = Neottia cordata | klassifisert av = (L.) Rich. | habitat=[[skog]] | utbreiing=[[nordlege halvkule]]}} '''Småtviblad''' (''Neottia cordata'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[fuglereirslekta]] ''Neottia'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Småtviblad er ein ganske liten orkidé som blir opptil 15 centimeter høg, med to små, hjarteforma blad nedst på stengelen. Dei raudbrune blomane sit i eit lite aks. == Systematikk == Tidlegare var småtviblad knytta til tvibladslekta ''Listera'' med namnet ''Listera cordata'', men nyare genetisk forsking har synt at arten skal innlemmast i slekta ''Neottia'', trass i dei store morfologiske ulikskapane.<ref name="Bateman"/><ref name="Bateman2"/> == Utbreiing == Småtviblad er ikkje like avhengig av kalk som den nære slektningen [[stortviblad]]. Han veks i skog og fjell over det meste av landet.<ref name="adb-kart"/> I [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderinga]] 2021 har arten status som livskraftig (LC).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''spindelblomster''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (LC, dansk namn ''hjertebladet fliglæbe''),<ref name="adb-dk"/> i Finland (LC, finsk namn ''herttakaksikko''),<ref name="adb-fi"/> på Færøyane (VU, færøysk namn ''hjartatvíbløðka''),<ref name="Reydlisti"/><ref name="Føroya"/> på Island (LC, islandsk namn ''hjartatvíblaðka'')<ref name="adb-is"/><ref name="adb-is2"/> og på Grønland (LC, grønlandsk namn ''uummataasaaqqat'').<ref name="adb-gr"/> Småtviblad (engelsk namn ''lesser twayblade'') er vanleg på Dei britiske øyane, mest i nord. I både den britiske og den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC),<ref name="GB Red List"/><ref name="IR Red List"/> på same måte som lokalt i England og Wales,<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> I Estland (estisk namn ''väike käopõll'') veks småtviblad spreidd over det meste av landet og er rekna som sårbar (VU).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''sirdsveida divlape'')<ref name="Latvijas daba"/> veks arten spreidd i fuktig barskog og blandingsskog og er klassifisert som sjeldan (kategori 3 – ''samazinās'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''širdinė dviguonė'') veks arten i vest og heilt i aust. Han er rekna som sårbar (VU).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux finst arten (nederlandsk namn ''kleine keverorchis'', fransk namn ''listère cordée'') på nokre av [[Dei vestfrisiske øyane]] i Nederland, men manglar i Belgia og Luxembourg.<ref name="Benelux"/> I den nederlandske raudlista er arten rekna som nær truga (NT, ''gevoelig'').<ref name="RodeLijstNL"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Kleines Zweiblatt'') rekna som sårbar (VU, ''Gefährdet''),<ref name="Rote List"/> i Polen (polsk namn ''listera sercowata'' eller ''gnieźnik sercowaty'') veks han i nord og i sør og blir rekna som livskraftig (LC).<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/172588 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar småtviblad |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/4208 |tittel = Raudlista: Småtviblad |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B199395%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Småtviblad, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/221952/information |tittel = Artfakta: Spindelblomster ''Neottia cordata'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5822/hjertebladet-fliglaebe |tittel = Naturbasen: Hjertebladet Fliglæbe ''Neottia cordata'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40043 |tittel = LAJI: ''Neottia cordata'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="adb-is">{{Kilde www |url = https://www.ni.is/is/biota/plantae/tracheophyta/liliopsida/orchidaceae/hjartatvibladka-listera-cordata |tittel = Hjartatvíblaðka (Listera cordata) |besøksdato = 2023-02-14 |utgiver = Náttúrufræðistofnun Íslands }}</ref> <ref name="adb-is2">{{Kilde www |url = https://www.gbif.org/species/164364652 |tittel = ''Neottia cordata'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Global Biodiversity Information Facility }}</ref> <ref name="Føroya">{{Kjelde bok | forfattar = | utgjevingsår = 2006 | url = https://books.google.no/books?id=6C8L49MdIQYC&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false | tittel = Føroya náttúra. Lívfrøðiligt margfeldi | side = 223 | forlag = Føroya Skúlabókagrunnur | stad = Tórshavn | isbn = 99918-0-407-2 }}</ref> <ref name="Reydlisti">{{Kilde www | url = https://www.researchgate.net/profile/Magnus-Gaard/publication/278025208_Fyribils_Reydlisti/links/5d82047a92851ceb79118c74/Fyribils-Reydlisti.pdf | forfatter = Manna Maria Fosaa mfl. | tittel = Reyðlisti. Náttúrulýsing lendi og sløg | dato = 2005 | utgiver = Føroya Náttúrugripasavn }}</ref> <ref name="adb-gr">{{Kilde www |url = https://natur.gl/wp-content/uploads/2019/08/Niveau_2__4_Alle_arter__planter_2.1-1.xlsx |tittel = Rødlisten |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Pinngortitaleriffik (Grønlands Naturinstitut) }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/5511 |tittel = eElurikkus: ''Neottia cordata'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-05 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/listera-cordata-l-rbr/ |tittel = Latvijas daba: sirdsveida divlape |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 5. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-05 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=82-83 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-05 |språk=lt, en |side= 411 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="Bateman">{{Kilde bok | forfatter= Richard M. Bateman mfl. | redaktør= Alec M. Pridgeon mfl. | år=2005 | artikkel=Phylogenetics: Neottieae | tittel= Genera Orchidacearum Volume 4: Epidendroideae 1 | bind= | utgave= | sted= Oxford | forlag=Oxford University Press | side=481–495 | isbn=9780198507123 | id= | kommentar= | url= }}</ref> <ref name="Bateman2">{{Artikkelkjelde | forfattar= Richard M. Bateman | utgjevingsår= 2009 | tittel= Evolutionary classification of European orchids: the crucial importance of maximising explicit evidence and minimising authoritarian speculation | publikasjon= Journal Europäischer Orchideen | bind=41 | nummer=2 | side=243–318 | url=https://www.researchgate.net/profile/Richard-Bateman-4/publication/334654753_Evolutionary_classification_of_European_orchids_the_crucial_importance_of_maximising_explicit_evidence_and_minimising_authoritarian_speculation/links/5d38729aa6fdcc370a5bf658/Evolutionary-classification-of-European-orchids-the-crucial-importance-of-maximising-explicit-evidence-and-minimising-authoritarian-speculation.pdf | doi= | isbn= | issn=0945-7909 | kommentar= }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/0749# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Neottia cordata'' |besøksdato = 2024-01-20 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/listera-sercowata/ |tittel = Listera sercowata |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear på Færøyane]] [[Kategori:Orkidear på Island]] [[Kategori:Orkidear på Grønland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Fuglereirslekta]] sabwcdw0v39ug0bv35e4cg7iyc70wjs 0 397068 3664359 3661986 2026-08-03T12:31:05Z TU-nor 12071 3664359 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = vu | filnamn = Epipogium aphyllum - Jõhvi- crop.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Epipogium]] | art = E. aphyllum | vitskapleg namn = Epipogium aphyllum | klassifisert av = Sw. | habitat=gammal[[skog]] | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Huldreblom''' (''Epipogium aphyllum'') er ei [[plante]] i&nbsp;[[huldreblomslekta]] ''Epipogium'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> == Utsjånad == Huldreblom blir kring 20 centimeter høg. Planta har store, gulhvite blomar med rosa teikninger. Huldreblom har ikkje klorofyll, og tek opp næring ved å snylte på andre planter. Han blømer ikkje årvisst, og det er spunne myter kring denne blomen som kan dukke opp og forsvinne att. == Utbreiing == Arten er nær knytt til fuktige område i gammalskog, og mange veksestader er øydelagde av moderne hogst. Huldreblom finst på spreidde stader kring i landet, gjerne på ulendte stader der hogst ikke er lønsamt.<ref name="adb-kart"/> Huldreblom er totalfreda i Noreg<ref name="Lovdata"/> og klassifisert på [[Norsk raudliste for artar]] (2021) som sårbar (VU).<ref name="adb-rl"/> Arten finst òg i Sverige (status NT, svensk namn ''skogsfru''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (CR, dansk namn ''knælæbe'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (VU, finsk namn ''metsänemä'').<ref name="adb-fi"/> Huldreblom (engelsk namn ''ghost orchid'') var rekna å vere utdøydd på Dei britiske øyane, men eit eksemplar vart funne i [[Herefordshire]] i 2009. Eit nytt funn vart gjort i 2024.<ref name="Guardian"/> I den britiske raudlista har arten status som kritisk truga (CR),<ref name="GB Red List"/> likeeins lokalt for England.<ref name="EN Red List"/> I Estland (estisk namn ''lehitu pisikäpp'') veks huldreblom spreidde stader, for det meste i aust. Han er rekna som kritisk truga (CR).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia (latvisk namn ''bezlapu epipogija'')<ref name="Latvijas daba"/> er arten svært sjeldan, for det meste aust i landet. På den latviske raudlista er han klassifisert som sterkt truga (kategori 1 – ''draud iznīkšana'').<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen (litauisk namn ''belapė antbarzdė'') veks arten no berre på eit par lokalitetar heilt aust i landet og er blitt borte frå eit par andre stader. Han er rekna som kritisk truga (CR).<ref name="Litauen"/><ref name="Litauen raudliste"/> I Benelux er huldreblom (nederlandsk namn ''spookorchis'', fransk namn ''épipogon sans feuilles'') er ikkje registrert i Nederland og har ingen nylege funn i Belgia.<ref name="Waarnemingen"/> I Luxembourg står han på raudlista som særs sjeldan (R).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Blattloser Widerbart'') sterkt truga (EN, ''Stark gefährdet''),<ref name="Rote List"/> og i Polen (polsk namn ''storzan bezlistny'') er han rekna som kritisk truga (CR, ''krytycznie zagrożony'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99514 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar huldreblom |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/4502 |tittel = Raudlista: Huldreblom |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B132895%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Huldreblom, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-03-03 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/620/information |tittel = Artfakta naturvård: Skogsfru ''Epipogium aphyllum'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/5626/knaelaebe |tittel = Naturbasen: Knælæbe ''Epipogium aphyllum'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40038 |tittel = LAJI: ''Epipogium aphyllum'' |besøksdato = 2022-03-06 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="Lovdata">{{Kjelde www |url = https://lovdata.no/dokument/SF/forskrift/2001-12-21-1525 |tittel = Forskrift om fredning av truede arter |vitja = 3. mars 2022 |utgjevingsdato = 21. desember 2001 |utgjevar = [[Lovdata]] }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/4582 |tittel = eElurikkus: ''Epipogium aphyllum'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-04 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Latvijas daba">{{kjelde www |url = https://www.latvijasdaba.lv/augi/epipogium-aphyllum-sw/ |tittel = Latvijas daba: bezlapu epipogija |utgjevar = Enciklopēdija «Latvijas Daba» |språk=lv |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-04 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=74-75 }}</ref> <ref name="Litauen raudliste">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos raudonoji knyga / Red Data Book of Lithuania |år=2021 |redaktør= Valerijus Rašomavičius |url=https://am.lrv.lt/uploads/am/documents/files/Raudonoji%20knyga/Raudonoji_knyga_2021_WEB.pdf |vitja=2023-02-04 |språk=lt, en |side= 405 |utgjevar=Aplinkos ministerija (Miljødepartementet) |isbn=978-9955-37-230-1 }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/80188/ |tittel = Spookorchis – ''Epipogium aphyllum'' |vitja = 2024-01-20 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/storzan-bezlistny/ |tittel = Storzan bezlistny |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> <ref name="Guardian">{{Kjelde avis |url = https://www.theguardian.com/environment/article/2024/aug/27/holy-grail-ghost-orchid-rediscovered-in-uk-for-the-first-time-since-2009 |tittel = ‘Holy grail’ ghost orchid rediscovered in UK for the first time since 2009 |publikasjon = The Guardian |dato = 27. august 2024 }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Huldreblomslekta]] axhrbrybwsuh06r0tjbbw6fmooskkkl 0 397150 3664368 3664304 2026-08-03T13:29:16Z TU-nor 12071 3664368 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = lc | filnamn = Broad-Leaved Helleborine public domain.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Epipactis]] | art = [[Epipactis helleborine|E. helleborine]] | vitskapleg namn = Epipactis helleborine ''ssp.'' helleborine | klassifisert av = (L.) Crantz | habitat=kalkrik [[skog]] | utbreiing=[[Eurasia]]}} '''Skogbreiflangre''' (''Epipactis helleborine'' ssp. ''helleborine'') er ei [[Planter|plante]] i&nbsp;[[flangreslekta]] ''Epipactis'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae.<ref name="adb"/> I [[Norsk raudliste for artar|raudlistevurderiga]] 2021 er underarten rekna som livskraftig (LC).<ref name="adb-rl"/> == Systematikk == Artsdatabanken bruker prinsipielt separate namn på ulike taksonomiske nivå. Her har ein vald å bruke det innarbeidde namnet [[breiflangre]] på arten og gi eit nytt namn til [[nominatunderart]]en, som har fått namnet skogbreiflangre. Som oftast vil det vere denne underarten som er meint når ein bruker namnet breiflangre, og mange vel å omtale underarten som «vanleg breiflangre». Artsdatabanken tilrår å bruke skogbreiflangre.<ref name="adb"/> ==Utbreiing== I Noreg er skogbreiflangre vanleg over store delar av landet, men ikkje i høgareliggjande område på Austlandet eller lengst nord i landet.<ref name="adb-kart"/> Underarten finst òg i Sverige (status LC, svensk namn ''vanlig skogsknipprot''),<ref name="adb-se"/> i Danmark (LC, dansk namn ''skov-hullæbe'')<ref name="adb-dk"/> og i Finland (LC, finsk namn ''lehtoneidonvaippa'').<ref name="adb-fi"/> Bortsett frå eit mogleg funn av [[dyneflangre]] i Wales,<ref name="Neerlandica"/><ref name="GB Red List"/> er det skogbreiflangre som representerer arten på Dei britiske øyane. I både den britiske og den irske raudlista har arten status som livskraftig (LC),<ref name="GB Red List"/><ref name="IR Red List"/> på same måte som lokalt i England og Wales,<ref name="EN Red List"/><ref name="CY Red List"/> og han er ikkje nemnd for tiltak i Skottland.<ref name="SC Red List"/> Ei noko avvikande form, som stundom har vore rekna som ein eigen art (kalla ''E.&nbsp;youngiana''), blir no rekna for høgst å vere ein varietet av skogbreiflangre (''E.&nbsp;helleborine'' ssp. ''helleborine'' var. ''youngiana'').<ref name="GB Red List"/><ref name="Bateman"/> I Estland er det registrert nokre funn av underarten [[Epipactis helleborine ssp. orbicularis|''E.&nbsp;helleborine'' ssp. ''orbicularis'']],<ref name="eElurikkus-ssp"/> men elles er det ingen informasjon om underartar. Arten breiflangre er vanleg over heile landet og er rekna som livskraftig (LC).<ref name="eElurikkus"/> I Latvia er det ingen informasjon om underartar, men arten er temmeleg vanleg over heile landet og står ikkje som truga på den latviske raudlista.<ref name="Latvia raudliste"/> I Litauen veks arten over heile landet og er rekna som livskraftig, men ein reknar med at det kan finnast fleire underartar, varietetar og former.<ref name="Litauen"/> I Benelux er underarten (nederlandsk namn ''brede wespenorchis'', fransk namn ''épipactis à larges feuilles'') vanleg i Nederland, så òg både i [[Flandern]] og [[Vallonia]] i Belgia.<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> I den nederlandske raudlista er underarten rekna som livskraftig (LC, ''thans niet bedreigd''),<ref name="RodeLijstNL"/> I Belgia er underarten ikkje raudlistevurdert separat, men denne underarten er den dominerande. Arten er rekna som livskraftig i Flandern (LC, ''momenteel niet in gevaar'') og i Vallonia (LC, ''préoccupation mineure'').<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er arten òg rekna som livskraftig (LC).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er skogbreiflangre (tysk namn ''Breitblättrige Ständelwurz'') rekna som livskraftig (LC, ''Ungefährdet''),<ref name="Rote List"/> likeeins i Polen (polsk namn ''kruszczyk szerokolistny'').<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Hybridar == Hybriden mellom skogbreiflangre og [[raudflangre]] (''Epipactis atrorubens'' × ''helleborine'' ssp. ''helleborine'' eller ''Epipactis'' ×''schmalhausenii'')<ref name="powo1"/> er registrert i [[Østfold]] og finst truleg fleire stader i Noreg.<ref name="lid8"/> Han er kjend frå Sverige,<ref name="adb-se-hybrid1"/> Storbritannia<ref name="orchids"/> og Polen,<ref name="Czerwona2"/> medan eit herbarieeksemplar frå [[Møn]] i Danmark kan vere feilbestemt.<ref name="Danmark-hybrid"/> Hybriden med [[snauflangre]] (''Epipactis helleborine'' ssp. ''helleborine'' × ''phyllanthes'' eller ''Epipactis'' ×''bruxellensis'')<ref name="powo2"/> er registrert i Sverige<ref name="adb-se-hybrid2"/> og er funnen i herbariemateriale frå [[Sjælland]] i Danmark.<ref name="Danmark-hybrid"/> Hybriden med [[purpurflangre]] (''Epipactis helleborine'' ssp. ''helleborine'' × ''purpurata'' eller ''Epipactis'' ×''schulzei'')<ref name="powo3"/> var berre registrert nokre få stader aust på [[Jylland]] og på [[Falster]], men er funnen fleire stader dei siste åra.<ref name="Danmark-hybrid"/><ref name="adb-dkx"/> På Dei britiske øyane er han registrert mange stader i Sør-England.<ref name="orchids"/> Hybriden med [[grønflangre]] (''Epipactis helleborine'' ssp. ''helleborine'' × ''leptochila'' eller ''Epipactis'' ×''stephensonii'')<ref name="powo4"/> er rapportert frå sør i England, men ikkje verifisert.<ref name="orchids"/> Hybridar med ''[[Epipactis dunensis]]'' (''Epipactis dunensis'' × ''helleborine'' ssp. ''helleborine''er kjend frå mange stader i Skottland.<ref name="orchids"/> I Nederland er det òg registrert ein hybrid med ''[[Epipactis muelleri]]'' (''Epipactis helleborine'' ssp. ''helleborine'' × ''muelleri'' eller ''Epipactis'' ×''reinekei'').<ref name="Benelux1"/> I Polen vart det i 2012 rapportert om funn av hybriden med [[Epipactis greuteri|''Epipactis greuteri'']] (''E. helleborine'' ssp. ''helleborine'' × ''E. greuteri'' eller ''E.'' ×''breinerorum'').<ref name="powo"/><ref name="Przyroda1"/><ref name="Epipactis greuteri"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:897680-1 |tittel = PoWO: Epipactis greuteri |besøksdato = 2026-08-03 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:633335-1 |tittel = PoWO: ''Epipactis'' × ''schmalhausenii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo2">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1003612-1 |tittel = PoWO: ''Epipactis'' × ''bruxellensis'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo3">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:633336-1 |tittel = PoWO: ''Epipactis'' × ''schulzei'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo4">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:77176907-1 |tittel = PoWO: ''Epipactis'' × ''stephensonii'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://www.artsdatabanken.no/taxon/_/99510 |tittel = Artsdatabanken: Artsopplysningar skogbreiflangre |besøksdato = 2022-03-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="adb-rl">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/lister/rodlisteforarter/2021/32736 |tittel = Raudlista: Skogbreiflangre |besøksdato = 2022-03-04 |utgiver = Artsdatabanken |dato = 2021-11-24 }}</ref> <ref name="adb-kart">{{Kilde www |url = https://artskart.artsdatabanken.no/app/#map/427864,7623020/3/background/topo2/filter/%7B%22TaxonIds%22%3A%5B144627%5D%2C%22IncludeSubTaxonIds%22%3Atrue%2C%22Found%22%3A%5B2%5D%2C%22Style%22%3A1%2C%22YearFrom%22%3A2010%7D |tittel = Artskart: Breiflangre, registrerte funn etter 2010 |besøksdato = 2022-02-24 |utgiver = Artsdatabanken |kommentar = Ettersom skogbreiflangre ofte vil vere registrert som breiflangre, er det kartet for arten som er vist. Andre underartar er registrerte med avvikande farge frå grønt. }}</ref> <ref name="adb-se">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/223609/information |tittel = Artfakta: Vanlig skogsknipprot ''Epipactis helleborine'' subsp. ''helleborine'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybrid1">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/264309/information |tittel = Artfakta: Purpurknipprot × skogsknipprot ''Epipactis atrorubens'' × ''helleborine'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-se-hybrid2">{{Kilde www |url = https://artfakta.se/taxa/264310/information |tittel = Artfakta: Skogsknipprot × kal knipprot ''Epipactis helleborine'' × ''phyllanthes'' |besøksdato = 2023-01-31 |utgiver = Artdatabanken }}</ref> <ref name="adb-dk">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/1818/skov-hullaebe-ssp-helleborine |tittel = Naturbasen: Skov-Hullæbe ''Epipactis helleborine'' ssp. ''helleborine'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-dkx">{{Kilde www |url = https://www.naturbasen.dk/art/13825/skov-hullaebe-x-taetblomstret-hullaebe |tittel = Naturbasen: Skov-Hullæbe × Tætblomstret Hullæbe ''Epipactis helleborine'' ssp. ''helleborine'' × ''purpurata'' |besøksdato = 2024-03-05 |utgiver = Naturbasen }}</ref> <ref name="adb-fi">{{Kilde www |url = https://laji.fi/en/taxon/MX.40032 |tittel = LAJI: ''Epipactis helleborine'' |besøksdato = 2022-03-07 |utgiver = LAJI.FI }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="SC Red List">{{Kjelde www |url = https://www.gov.scot/publications/scottish-biodiversity-list/ |tittel = Scottish Biodiversity List |utgjevar = Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba |dato = 2020 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="IR Red List">{{Kjelde www |url = https://www.npws.ie/sites/default/files/publications/pdf/RL10%20VascularPlants.pdf |tittel = Ireland Red List No. 10: Vascular Plants |utgjevar = National Parks & Wildlife Service |dato = 2016 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="lid8">{{Kjelde bok | forfattar = Reidar Elven mfl. | utgjevingsår = 2022 | utgåve = 8. | tittel = Norsk flora | side = 192–193 | forlag = [[Det Norske Samlaget]] | stad = Oslo }}</ref> <ref name="eElurikkus">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/4578 |tittel = eElurikkus: ''Epipactis helleborine'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 3. februar 2023 }}</ref> <ref name="eElurikkus-ssp">{{Kjelde www |url = https://elurikkus.ee/app/taxonomy/taxon/728928 |tittel = eElurikkus: ''Epipactis helleborine'' subsp. ''orbicularis'' |utgjevar = Tartu Ülikool (Tartu universitet) |språk=et, en |vitja = 4. februar 2023 }}</ref> <ref name="Latvia raudliste">{{kjelde bok |tittel=Red Data Book of the Baltic Region |år=1993 |redaktør= Torleif Ingelög, Roger Andersson og Martin Tjernberg |url=https://dokumen.pub/red-data-book-of-the-baltic-region-part-1-lists-of-threatened-vascular-plants-and-vertebrates-9789188506009-9188506002.html |vitja=2023-02-03 |språk=en |utgjevar=Swedish Threatened Species Unit. Uppsala in co-operation with Institute of Biology, Riga |isbn=91-88506-00-2 |side=25-68 }}</ref> <ref name="Litauen">{{kjelde bok |tittel=Lietuvos gegužraibiniai (Orchidaceae) – Orchids (Orchidaceae) of Lithuania |år=2006 |forfattar = Zigmantas Gudžinskas, Mindaugas Ryla |url=https://www.researchgate.net/publication/269992684_Lietuvos_geguzraibiniai_Orchidaceae_-_Orchids_Orchidaceae_of_Lithuania |vitja=2023-02-03 |språk=lt |utgjevar=Botanikos instituto leidykla |isbn=9986-662-28-1 |side=64-65 }}</ref> <ref name="Danmark-hybrid">{{Kjelde bok | forfattar = Henrik Ærenlund Pedersen og Niels Faurholdt | utgjevingsår = 2010 | tittel = Danmarks vilde orkidéer | side = 69–77 | forlag = [[Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag]] | stad = København | isbn = 978-87-02-06386-8 }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="Neerlandica">{{Artikkelkjelde | forfattar = Leslie Lewis mfl. | utgjevingsår= 2009 | tittel = An update on the orchid flora at Kenfig National Nature Reserve | publikasjon = BSBI News | bind = 110 | nummer = January | side = 7–11 | url = https://archive.bsbi.org.uk/BSBINews110.pdf }}</ref> <ref name="Bateman">{{Artikkelkjelde | forfattar = Richard M. Bateman | utgjevingsår= 2020 | tittel = Implications of next-generation sequencing for the systematics and evolution of the terrestrial orchid genus ''Epipactis'', with particular reference to the British Isles | publikasjon = Kew Bulletin | bind = 75 | nummer = 4 | side = 1–22 | url = https://www.researchgate.net/publication/341018209_Implications_of_next-generation_sequencing_for_the_systematics_and_evolution_of_the_terrestrial_orchid_genus_Epipactis_with_particular_reference_to_the_British_Isles | issn = 1874-933X | doi = 10.1007/S12225-020-9870-X }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/5490# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Epipactis helleborine'' subsp. ''helleborine'' |besøksdato = 2024-01-19 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="Benelux1">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/8001 |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Epipactis'' × ''reinekei'' |besøksdato = 2024-01-19 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstNL">{{Kjelde www |url = https://www.floron.nl/Portals/1/Downloads/Basisrapport%20Rode%20Lijst%20vaatplanten%202012.pdf |tittel = Rode Lijst Vaatplanten 2012 |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/6740/maps/?start_date=2023-07-23&interval=15552000&end_date=2024-01-19&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Brede wespenorchis – ''Epipactis helleborine'' subsp. ''helleborine'' |vitja = 2024-01-19 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Czerwona2">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl/gatunki/Epipactis_schmalhausenii.htm |tittel = Flora Polski: ''Epipactis'' ×''schmalhausenii'' |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/kruszczyk-szerokolistny/ |tittel = Kruszczyk szerokolistny |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> <ref name="Przyroda1">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/kruszczyk-greutera/ |tittel = Kruszczyk Greutera |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> <ref name="Epipactis greuteri">{{Artikkelkjelde | forfattar = Anna Jakubska-Busse, Elżbieta Żołubak, Marcin Górniak, Zbigniew Łobas, Spyros Tsiftsis and Corina Steiu | utgjevingsår= 2020 | tittel = A Revision of the Taxonomy and Identification of ''Epipactis greuteri'' (Orchidaceae, Neottieae) | publikasjon = Plants | bind = 9 | nummer = 6 | side = 1–19 | url = https://www.mdpi.com/2223-7747/9/6/783 | issn = 2223-7747 | doi = 10.3390/plants9060783 }}</ref> </references> {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Noreg]] [[Kategori:Orkidear i Sverige]] [[Kategori:Orkidear i Danmark]] [[Kategori:Orkidear i Finland]] [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Irland]] [[Kategori:Orkidear i Estland]] [[Kategori:Orkidear i Latvia]] [[Kategori:Orkidear i Litauen]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Flangreslekta]] hd2trkvrzbjrjn0vea3mkxx3gekrmcw 0 397316 3664458 3662634 2026-08-04T11:02:31Z TU-nor 12071 3664458 wikitext text/x-wiki {{kursiv tittel}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Ophrys sphegodes'' | status = lc | status_noreg = | filnamn = Ophrys sphegodes flowers.jpg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Ophrys]] | art = O. sphegodes | vitskapleg namn = Ophrys sphegodes | klassifisert av = Mill. | habitat=kalkrik [[eng]] | utbreiing=[[Europa]], vestlege [[Asia]]}} '''''Ophrys sphegodes''''' er ei [[Plantar|plante]] i [[flugeblomslekta]] ''Ophrys'' i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho veks ikkje i Noreg. == Systematikk == Arten er av somme kjelder skildra som ''O. aranifera''. I Tyskland er det òg skildra arten [[Ophrys araneola|''O. araneola'']], som elles helst blir rekna som underarten ''Ophrys sphegodes'' ssp. ''araneola''.<ref name="Rote List"/> == Utbreiing == ''O. sphegodes'' (engelsk namn ''early spider orchid'') lever på Dei britiske øyane i dei søraustlege delane av England.<ref name="orchids"/> I den britiske raudlista har arten status som livskraftig (LC),<ref name="GB Red List"/> til liks med lokalt i England.<ref name="EN Red List"/> I Wales er han rekna som regionalt utdøydd (RE).<ref name="CY Red List"/> I Benelux har arten (nederlandsk namn ''spinnenorchis'', fransk namn ''ophrys araignée'') i Nederland berre vore registrert med få, kortlevde einskildfunn. I Belgia er han ikkje etablert i [[Flandern]], og i [[Vallonia]] har han berre ein kjend vekseplass i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> Arten er ikkje teken med på den nederlandske raudlista. I Belgia er han rekna som regionalt utdøydd (RE, ''regionaal uitgestorven'') i Flandern og kritisk truga (CR, ''en danger critique'') i Vallonia (som ''O. aranifera'').<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som kritisk truga (CR).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Spinnen-Ragwurz'') rekna som sterkt truga (EN, ''Stark gefährdet'').<ref name="Rote List"/> == Hybridar == I England er det påvist at ''Ophrys sphegodes'' kan danne hybridar med [[flugeblom]] (''Ophrys insectifera'' × ''sphegodes'', òg kalla ''Ophrys'' ×''hybrida'')<ref name="powo1"/><ref name="orchidsEurope"/> og med ''[[Ophrys holosericea]]'' (''Ophrys holosericea'' × ''sphegodes'' eller ''Ophrys'' ×''arachnitiformis'').<ref name="powo2"/> Båe er registrerte i Kent.<ref name="orchids"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:647937-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys'' × ''hybrida'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo2">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:647755-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys'' × ''arachnitiformis'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="orchidsEurope">{{Kjelde bok | forfattar = Rolf Kühn, Henrik Æ. Pedersen, Philip Cribb | utgjevingsår = 2019 | tittel = Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean | forlag = Kew Publishing | stad = London | isbn = 978-1-84246-669-8 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/1410# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Ophrys sphegodes'' |besøksdato = 2024-01-22 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/152809/maps/?start_date=2000-01-24&interval=315360000&end_date=2024-01-22&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Spinnenorchis – ''Ophrys sphegodes'' |vitja = 2024-01-22 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Flugeblomslekta]] 2zfz1uze4gi6td17id97p26lz0p727h 3664461 3664458 2026-08-04T11:56:47Z TU-nor 12071 3664461 wikitext text/x-wiki {{kursiv tittel}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Ophrys sphegodes'' | status = lc | status_noreg = | filnamn = Ophrys sphegodes flowers.jpg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Ophrys]] | art = O. sphegodes | vitskapleg namn = Ophrys sphegodes | klassifisert av = Mill. | habitat=kalkrik [[eng]] | utbreiing=[[Europa]], vestlege [[Asia]]}} '''''Ophrys sphegodes''''' er ei [[Plantar|plante]] i [[flugeblomslekta]] ''Ophrys'' i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho veks ikkje i Noreg. == Systematikk == Arten er av somme kjelder skildra som ''O. aranifera''. I Tyskland er det òg skildra arten [[Ophrys araneola|''O. araneola'']], som elles helst blir rekna som underarten ''Ophrys sphegodes'' ssp. ''araneola''.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' og ''WFO – The World Flora Online'' reknar ein med desse underartane:<ref name="powo"/><ref name="wfo"/> *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''aesculapii'' <small>(Renz) Soó ex J.J.Wood</small>: Hellas *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''amanensis'' <small>(E.Nelson ex Renz & Taubenheim) H.A.Pedersen, P.J.Cribb & Rolf Kühn</small>: Tyrkia *[[Ophrys araneola|''Ophrys sphegodes'' subsp. ''araneola'']] <small>(Rchb.) M.Laínz</small> *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''atrata'' <small>(Rchb.f.) A.Bolòs</small>: frå Portugal til Serbia *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''aveyronensis'' <small>J.J.Wood</small>: Frankrike, Spania *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''catalcana'' <small>Kreutz</small>: europeisk Turkia *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''cretensis'' <small>H.Baumann & Künkele</small>: Kreta og andre greske øyer *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''epirotica'' <small>(Renz) Gölz & H.R.Reinhard</small>: Albania, Hellas *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''gortynia'' <small>H.Baumann & Künkele</small>: Kreta og andre greske øyer *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''helenae'' <small>(Renz) Soó & D.M.Moore</small>: Albania, Hellas *''Ophrys sphegodes'' nothosubsp. ''jeanpertii'' <small>(E.G.Camus) Del Prete & Conte</small>: Frankrike, Spania, Balkan <br/>hybridformel ''(O.&nbsp;sphegodes ''subsp''. araneola × O.&nbsp;sphegodes ''subsp''. sphegodes)'' *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''lycia'' <small>(Renz & Taubenheim) H.A.Pedersen & P.J.Cribb</small>: Tyrkia *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''passionis'' <small>(Sennen) Sanz & Nuet</small>: sørvestlege Europa *''Ophrys sphegodes'' var. ''provencalis'' <small>(Czerniak.) P.J.Cribb</small>: Frankrike *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''sipontensis'' <small>(R.Lorenz & Gembardt) H.A.Pedersen & Faurh.</small>: [[Puglia]] *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''sphegodes'' *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''spruneri'' <small>(Nyman) E.Nelson</small>: Kreta og andre greske øyer *''Ophrys sphegodes'' subsp. ''taurica'' <small>(Aggeenko) Soó ex Niketic & Djordjevic</small>: søraustlege Europa, vestlege Asia *''Ophrys sphegodes'' var. ''transhyrcana'' <small>(Czerniak.) P.J.Cribb</small>: Iran == Utbreiing == ''O. sphegodes'' (engelsk namn ''early spider orchid'') lever på Dei britiske øyane i dei søraustlege delane av England.<ref name="orchids"/> I den britiske raudlista har arten status som livskraftig (LC),<ref name="GB Red List"/> til liks med lokalt i England.<ref name="EN Red List"/> I Wales er han rekna som regionalt utdøydd (RE).<ref name="CY Red List"/> I Benelux har arten (nederlandsk namn ''spinnenorchis'', fransk namn ''ophrys araignée'') i Nederland berre vore registrert med få, kortlevde einskildfunn. I Belgia er han ikkje etablert i [[Flandern]], og i [[Vallonia]] har han berre ein kjend vekseplass i [[Ardennane]].<ref name="Benelux"/><ref name="Waarnemingen"/> Arten er ikkje teken med på den nederlandske raudlista. I Belgia er han rekna som regionalt utdøydd (RE, ''regionaal uitgestorven'') i Flandern og kritisk truga (CR, ''en danger critique'') i Vallonia (som ''O. aranifera'').<ref name="RodeLijstFL"/><ref name="Wallonnes"/> I Luxembourg er han rekna som kritisk truga (CR).<ref name="RedListLux"/> I Tyskland er arten (tysk namn ''Spinnen-Ragwurz'') rekna som sterkt truga (EN, ''Stark gefährdet'').<ref name="Rote List"/> == Hybridar == I England er det påvist at ''Ophrys sphegodes'' kan danne hybridar med [[flugeblom]] (''Ophrys insectifera'' × ''sphegodes'', òg kalla ''Ophrys'' ×''hybrida'')<ref name="powo1"/><ref name="orchidsEurope"/> og med ''[[Ophrys holosericea]]'' (''Ophrys holosericea'' × ''sphegodes'' eller ''Ophrys'' ×''arachnitiformis'').<ref name="powo2"/> Båe er registrerte i Kent.<ref name="orchids"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:648128-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys sphegodes'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:647937-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys'' × ''hybrida'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo2">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:647755-1 |tittel = PoWO: ''Ophrys'' × ''arachnitiformis'' |besøksdato = 2023-01-28 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="wfo">{{Citation |title=''Ophrys sphegodes'' |url=https://wfoplantlist.org/taxon/wfo-0000258455-2026-06?hide_syns=true |website=World Flora Online |accessdate=2026-08-04 }}</ref> <ref name="GB Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/media/pages/learn/publications/other-books/f59a032ddc-1763470032/strohetal.2025_supp.info.xlsx |tittel = A New Vascular Plant Red List for Great Britain |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |format = XSLX |dato = 2025 |vitja = 15. juli 2026 }}</ref> <ref name="EN Red List">{{Kjelde www |url = https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/England_Red_List_1.pdf |tittel = A Vascular Plant Red List for England |utgjevar = Botanical Society of Britain & Ireland |dato = 2014 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="CY Red List">{{Kjelde www |url = https://www.plantlife.org.uk/wp-content/uploads/2023/04/A-Vascular-Plant-Red-Data-List-for-Wales.pdf |tittel = A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru |utgjevar = Plantlife Wales |dato = 2008 |vitja = 9. mars 2022 }}</ref> <ref name="orchids">{{Kjelde bok | forfattar = Anne and Simon Harrap | utgjevingsår = 2009 | utgåve = 2. | tittel = Orchids of Britain and Ireland | forlag = A & C Black | stad = London | isbn = 978-1-408-10571-9 }}</ref> <ref name="orchidsEurope">{{Kjelde bok | forfattar = Rolf Kühn, Henrik Æ. Pedersen, Philip Cribb | utgjevingsår = 2019 | tittel = Field Guide to the Orchids of Europe and the Mediterranean | forlag = Kew Publishing | stad = London | isbn = 978-1-84246-669-8 }}</ref> <ref name="Benelux">{{Kjelde www |url = https://www.verspreidingsatlas.nl/1410# |tittel = Verspreidingsatlas Vaatplanten: ''Ophrys sphegodes'' |besøksdato = 2024-01-22 |utgjevar = FLORON }}</ref> <ref name="RodeLijstFL">{{Kjelde www |url = https://purews.inbo.be/ws/portalfiles/portal/279821/222852.pdf |forfattar = Wouter Van Landuyt, Leo Vanhecke & Ivan Hoste |tittel = Rode Lijst van de vaatplanten van Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek }}</ref> <ref name="Wallonnes">{{Kjelde www |url = https://biodiversite.wallonie.be/home/evaluation-biologique/resultats-des-monitorings/listes-rouges/flore-2022.html |tittel = La liste rouge de la flore (2026) |vitja = 2026-07-18 |utgjevar = SPW Environnement (Service Public de Wallonie Agriculture, Ressources naturelles et Environnement - ARNE) }}</ref> <ref name="RedListLux">{{Kjelde www |url = https://www.researchgate.net/publication/285667156_Red_List_of_the_vascular_plants_of_Luxembourg |tittel = Red List of the vascular plants of Luxembourg |vitja = 2024-01-15 |utgjevar = Musée national d’histoire naturelle Luxembourg }}</ref> <ref name="Waarnemingen">{{Kjelde www |url = https://waarnemingen.be/species/152809/maps/?start_date=2000-01-24&interval=315360000&end_date=2024-01-22&map_type=grid10k |tittel = Verspreidingskaart: Spinnenorchis – ''Ophrys sphegodes'' |vitja = 2024-01-22 |utgjevar = Waarnemingen.be }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Storbritannia]] [[Kategori:Orkidear i Nederland]] [[Kategori:Orkidear i Belgia]] [[Kategori:Orkidear i Luxembourg]] [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Flugeblomslekta]] 2ppygmjnrxlvm4aj8dtc6fegha4zji4 0 431327 3664413 3663772 2026-08-04T06:59:51Z Ranveig 39 Fmt., kat. 3664413 wikitext text/x-wiki '''Nesna mållag''' er eit lokalt [[Målrørsla|mållag]] for [[Nesna]] som blei stifta laurdag 30. januar [[2025]].<ref>{{kjelde www|url=https://www.nm.no/nytt-mallag-pa-nesna/ |utgjevar=Noregs Mållag|tittel=Nytt mållag på Nesna|dato=30. januar 2025}}</ref> Laget er direkte innmeldt i [[Noregs Mållag]]. == Styre == På skipingsmøtet i 2025 blei Berit Oksfjellelv valt til leiar. På årsmøtet 23. februar 2026 blei Hallvard Kjelen valt til leiar.<ref>{{kjelde www|url=https://www.nm.no/lagsoversyn/ |utgjevar=Noregs Mållag|tittel=Lagsoversyn}}</ref> ==Kjelder== <references/> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Noregs Mållag]] [[Kategori:Nordnorske mållag]] [[Kategori:Nesna kommune]] puffhaycwo00adu669pidq2dtovnte7 0 431328 3664414 3663774 2026-08-04T07:04:48Z Ranveig 39 Flikk 3664414 wikitext text/x-wiki '''Lofoten og Vesterålen mållag''' blei stifta 26. mars [[2026]].<ref name=Knall>{{kjelde www|url=https://www.nm.no/knallstart-for-lofoten-og-vesteralen-mallag/ |utgjevar=Noregs Mållag|tittel=Knallstart for Lofoten og Vesterålen Mållag|dato=26. mars 2026}}</ref> Laget er direkte innmeldt i [[Noregs Mållag]].<ref>{{Citation|title=Lagsoversyn|url=https://www.nm.no/lagsoversyn/|website=Noregs Mållag|accessdate=2026-08-04|language=nn-NO}}</ref> == Styre == Skipingsmøtet valte dette styret:<ref name=Knall/> * Leiar og kasserar: Vemund Norekvål Knudsen, [[Kabelvåg]] * Skrivar: Martin Arntzen, [[Øksnes]] * Styremedlem: Solveig Øye Bjørdal, Kabelvåg * Styremedlem: Gustav Fauskanger Pedersen, [[Leknes]] * Styremedlem: Peter-André Pliassov, [[Stamsund]] * Vara: Esben Nedrebø, [[Gravdal]] ==Kjelder== <references/> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Noregs Mållag]] [[Kategori:Nordnorske mållag]] 3j8drl0187bxxey71dr5856lidtmcw9 0 431413 3664370 3664355 2026-08-03T13:44:21Z Ranveig 39 Sentral-Europa 3664370 wikitext text/x-wiki {{Kursiv tittel}} {{Taksoboks-pluss | status = lc | status_noreg = | filnamn = Epipactis albensis 02.jpg | biletstorleik = 240 px | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Epipactis]] | art = E. albensis | vitskapleg namn = Epipactis albensis | klassifisert av = Nováková & Rydlo | habitat=[[lauvskog]] | utbreiing=sentrale [[Europa]] }} '''''Epipactis albensis''''' er ei [[plante]] i&nbsp;[[flangreslekta]] ''Epipactis'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. Arten lever i lauvskog i Sentral-Europa, men finst ikkje i Noreg.<ref name="powo"/> ==Utbreiing== I Tyskland er arten (tysk namn ''Elbe-Ständelwurz'') rekna som kritisk truga (CR, ''Vom Aussterben bedroht''),<ref name="Rote List"/> medan han i Polen (polsk namn ''kruszczyk połabski'') veks sør i landet, men er ikkje raudlistevurdert på grunn av mangelfulle data (DD).<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:633147-1 |tittel = PoWO: Epipactis albensis |besøksdato = 2026-08-03 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/kruszczyk-polabski/ |tittel = Kruszczyk połabski |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Flangreslekta]] p6e2acix2mf8bklt3pjvp8oqdb7g40l 0 431415 3664357 2026-08-03T12:16:24Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{Kursiv tittel}} {{Taksoboks-pluss | status = en | status_noreg = | filnamn = Epipactis greuteri 87780964.jpg | biletstorleik = 240 px | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Epipactis]] | art = E. greuteri | vitskapleg namn = Epipactis greuteri | klassifisert av = H.Baumann & Kün…» 3664357 wikitext text/x-wiki {{Kursiv tittel}} {{Taksoboks-pluss | status = en | status_noreg = | filnamn = Epipactis greuteri 87780964.jpg | biletstorleik = 240 px | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Epipactis]] | art = E. greuteri | vitskapleg namn = Epipactis greuteri | klassifisert av = H.Baumann & Künkele | habitat=kalkrik [[skog]] | utbreiing=sentrale [[Europa]], Italia, Balkan }} '''''Epipactis greuteri''''' er ei [[plante]] i&nbsp;[[flangreslekta]] ''Epipactis'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. Arten lever i fuktig, kalkrik skog i dalstrøk i sentral-Europa og sørover til Italia og Hellas, men finst ikkje i Noreg.<ref name="powo"/><ref name="Epipactis greuteri"/> ==Utbreiing== I Polen (polsk namn ''kruszczyk Greutera'') veks arten heilt sør i landet, men er førebels ikkje raudlistevurdert.<ref name="Czerwona"/><ref name="Przyroda"/> ==Hybridar== I Polen vart det i 2012 rapportert om funn av hybriden med [[skogbreiflangre]], (''E. helleborine'' ssp. ''helleborine'' × ''E.'' ''greuteri'' eller ''E.'' ×''breinerorum'').<ref name="powo1"/><ref name="Przyroda"/><ref name="Epipactis greuteri"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:897680-1 |tittel = PoWO: Epipactis greuteri |besøksdato = 2026-08-03 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powo1">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:999043-1 |tittel = PoWO: Epipactis × breinerorum |besøksdato = 2026-08-03 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="Czerwona">{{Kjelde www |url = https://www.atlas-roslin.pl |tittel = Flora Polski |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = atlas-roslin.pl }}</ref> <ref name="Przyroda">{{Kjelde www |url = https://przyrodniczo.pl/rosliny/kruszczyk-greutera/ |tittel = Kruszczyk Greutera |vitja = 2026-08-03 |utgjevar = Przyroda Dolnego Śląska }}</ref> <ref name="Epipactis greuteri">{{Artikkelkjelde | forfattar = Anna Jakubska-Busse, Elżbieta Żołubak, Marcin Górniak, Zbigniew Łobas, Spyros Tsiftsis and Corina Steiu | utgjevingsår= 2020 | tittel = A Revision of the Taxonomy and Identification of ''Epipactis greuteri'' (Orchidaceae, Neottieae) | publikasjon = Plants | bind = 9 | nummer = 6 | side = 1–19 | url = https://www.mdpi.com/2223-7747/9/6/783 | issn = 2223-7747 | doi = 10.3390/plants9060783 }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Polen]] [[Kategori:Flangreslekta]] oye8a1bi9b4lnquok05nu42k6sdkoqe 2 431416 3664397 2026-08-03T21:02:26Z TheAhasan 156213 Oppretta sida med «{| border="1" style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; border: #99B3FF solid 1px; background: #F1F8F1; border-collapse: collapse;" | | colspan="10" | <div class="plainlinks"><div style="text-align:center">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[https://bn.wiktionary.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%AC%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%3ATheAhasan TheAhasan] এর উইকিমিডিয়ার অন…» 3664397 wikitext text/x-wiki {| border="1" style="float: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; border: #99B3FF solid 1px; background: #F1F8F1; border-collapse: collapse;" | | colspan="10" | <div class="plainlinks"><div style="text-align:center">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''[https://bn.wiktionary.org/wiki/%E0%A6%AC%E0%A7%8D%E0%A6%AF%E0%A6%AC%E0%A6%B9%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%95%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%80%3ATheAhasan TheAhasan] এর উইকিমিডিয়ার অন্যান্য প্রকল্পসমূহ'''</div></div> |- | valign="top" align="center" | [[Image:Wikipedia-logo.png|18px]]<br>Wikipedia<br>[[:bn:ব্যবহারকারী:TheAhasan|Bangla:]] [[:en:User:TheAhasan|en:]] '''[[:bn:User:TheAhasan|bn:]]''' | valign="top" align="center" | [[Image:Wiktionary-logo-en.png|17px]]<br>Wiktionary<br>[[:wikt:bn:User:TheAhasan|bn:]]<br />[http://www.omegawiki.org/index.php/User:TheAhasan ΩWiki] | valign="top" align="center" | [[Image:Wikinews-logo.png|35px]]<br>Wikinews<br>[[wikinews:User:TheAhasan|en:]] [[:n:bn:User:TheAhasan|bn:]]<br><div id="cat" class="plainlinks">[http://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=User:TheAhasan bn: in incubator]</div> | valign="top" align="center" | [[Image:Wikiquote-logo.png|16px]]<br>Wikiquote<br>[[:q:bn:User:TheAhasan|bn:]] |- | valign="top" align="center" | [[Image:Wikibooks-logo.png|18px]]<br>Wikibooks<br>[[:b:en:User:TheAhasan|en:]] | valign="top" align="center" | [[Image:Wikisource-logo.png|18px]]<br>Wikisource<br>[[:s:en:User:TheAhasan|en:]] '''[[:s:bn:Gebruiker:TheAhasan|bn:]]''' <div id="cat" class="plainlinks">[http://wikisource.org/wiki/User:TheAhasan old]</div> | valign="top" align="center" | [[Image:Wikiversity-logo-en.svg|18px]]<br>Wikiversity<br>[[:de:v:User:TheAhasan|de:]] [[:en:v:User:TheAhasan|en:]] | valign="top" align="center" | [[Image:Wikimedia-logo.png|18px]]<br>[[:meta:User:TheAhasan|Meta]]<br><div id="cat" class="plainlinks">[http://strategy.wikimedia.org/wiki/User:TheAhasan Strategy]<br>'''[http://bn.wikimedia.org/wiki/Gebruiker:TheAhasan bn:]''' </div> |- | valign="top" align="center" | [[Image:Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg|16px]]<br>Wikivoyage<br>[[:en:voy:User:TheAhasan|en:]] | valign="top" align="center" | [[File:Wikidata-logo.svg|19px|Wikidata]]<br><div class="plainlinks">[http://www.wikidata.org/wiki/User:TheAhasan Wikidata]</div> | valign="top" align="center" | [[Image:Commons-logo.svg|14px]]<br>[[:Commons:User:TheAhasan|Commons]] | valign="top" align="center" | [[File:Wikifunctions-logo.svg|14px]] [[File:Abstract-Wikipedia-wordmark.svg|42px]]<br>'''Wikifunctions''' <br>[[wikifunctions:User:TheAhasan|Functioneer]] |} Hello! I'm '''Md. Ahasan Habib Rifat''', a student from '''Bangladesh'''. I contribute to Wikimedia Commons by uploading freely licensed photographs and media, primarily related to nature, plants, orchids, and the biodiversity of Bangladesh. Through my contributions, I aim to support open knowledge and make educational resources freely accessible to everyone. == Areas of interest == * Botany * Orchidology * Plant taxonomy * Biology * Nature photography * Biodiversity of Bangladesh == Wikimedia contributions == My contributions mainly focus on: * Nature * Plants * Orchids * Flora of Bangladesh * Botanical taxonomy * Nature and wildlife photography I also contribute to: * Bengali Wikipedia * English Wikipedia 7qzsi1nldauc642miq259ncjtitmico 4 431417 3664406 2026-08-04T06:28:59Z Ranveig 39 Oppretta sida med «{{Artikelsammanfattning/{{{1|}}} |titel=Merkurius |bild=Planet Mercury - GPN-2000-000465.jpg |bildförhållande=0.53 <!-- bredd/höjd --> |bildtext=Merkurius |text= '''[[:sv:Merkurius|Merkurius]]''' är den innersta och minsta planeten i solsystemet och har en omloppstid runt solen på 88 dagar. På grund av sin närhet till solen är den svår att observera från jorden och kan bara ses i gryning eller skymning, men Merkurius har ändå varit känd i åtminstone 3 40…» 3664406 wikitext text/x-wiki {{Artikelsammanfattning/{{{1|}}} |titel=Merkurius |bild=Planet Mercury - GPN-2000-000465.jpg |bildförhållande=0.53 <!-- bredd/höjd --> |bildtext=Merkurius |text= '''[[:sv:Merkurius|Merkurius]]''' är den innersta och minsta planeten i solsystemet och har en omloppstid runt solen på 88 dagar. På grund av sin närhet till solen är den svår att observera från jorden och kan bara ses i gryning eller skymning, men Merkurius har ändå varit känd i åtminstone 3 400 år. Planeten saknar liksom Venus naturliga satelliter (månar). Man vet relativt lite om Merkurius. Den mesta informationen om planetens yta etcetera samlades in av den första rymdsond som var i närheten, ''Mariner 10'' (1974–1976). Ytan är ganska lik månens då den har relativt många kratrar. Merkurius har ingen atmosfär att tala om, och yttemperaturerna varierar mellan −180 °C i botten av kratrarna vid polerna och +430 °C på de varmaste ställena på solsidan.}} psggoufsrhkk3ptdbdyfxfs9o3pg3if 0 431418 3664430 2026-08-04T09:36:22Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{Taksoboks-pluss | status = | status_noreg = | filnamn = Oesterreichisches Kohlroeschen.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. nigra | vitskapleg namn = Nigritella nigra ''ssp.'' austriaca | klassif…» 3664430 wikitext text/x-wiki {{Taksoboks-pluss | status = | status_noreg = | filnamn = Oesterreichisches Kohlroeschen.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. nigra | vitskapleg namn = Nigritella nigra ''ssp.'' austriaca | klassifisert av = Teppner & E. Klein | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella nigra'' ssp. ''austriaca''''' [''Gymnadenia austriaca''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> Inndelinga av artar i slekta ''Nigritella'' har vore omdiskutert. I somme klassifiseringar har planter frå [[Alpane]] blitt innlemma som underartar av ''N. nigra'', slik at ein i tysk klassifisering framleis opererer med underarten ''N. nigra'' ssp. ''austriaca''.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' er underarten løfta til artsnivå med namnet ''Gymnadenia austriaca''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. nigra'' (tysk namn ''Schwarzes Kohlröschen'') og underarten ''N. nigra'' ssp. ''austriaca'' (tysk namn ''Österreichisches Kohlröschen'') skildra som ekstremt sjeldne (''Extrem selten'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1009209-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia austriaca |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] f7cjbf4y1htxf5gl91d5hd0w5ygtwcr 3664431 3664430 2026-08-04T09:39:54Z TU-nor 12071 3664431 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Nigritella nigra'' ssp. ''austriaca''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella nigra'' ssp. ''austriaca'' | status = | status_noreg = | filnamn = Oesterreichisches Kohlroeschen.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. nigra | vitskapleg namn = Nigritella nigra ''ssp.'' austriaca | klassifisert av = Teppner & E. Klein | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella nigra'' ssp. ''austriaca''''' [''Gymnadenia austriaca''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> Inndelinga av artar i slekta ''Nigritella'' har vore omdiskutert. I somme klassifiseringar har planter frå [[Alpane]] blitt innlemma som underartar av ''N. nigra'', slik at ein i tysk klassifisering framleis opererer med underarten ''N. nigra'' ssp. ''austriaca''.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' er underarten løfta til artsnivå med namnet ''Gymnadenia austriaca''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. nigra'' (tysk namn ''Schwarzes Kohlröschen'') og underarten ''N. nigra'' ssp. ''austriaca'' (tysk namn ''Österreichisches Kohlröschen'') skildra som ekstremt sjeldne (''Extrem selten'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1009209-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia austriaca |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] pubdgrh1xbueccdc70b5r4owfqt1ewe 0 431419 3664432 2026-08-04T09:41:13Z TU-nor 12071 Omdirigerer til [[Nigritella nigra ssp. austriaca]] 3664432 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Nigritella nigra ssp. austriaca]] 3jbkqum4p9bsb3e3ou52obghoe4i5gl 0 431420 3664433 2026-08-04T09:50:10Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{DISPLAYTITLE:''Nigritella dolomitensis''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella dolomitensis'' | status = | status_noreg = | filnamn = Gymnadenia dolomitensis.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art…» 3664433 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Nigritella dolomitensis''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella dolomitensis'' | status = | status_noreg = | filnamn = Gymnadenia dolomitensis.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. dolomitensis | vitskapleg namn = Nigritella dolomitensis | klassifisert av = (Teppner & E. Klein) Hedrén et al. | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella dolomitensis''''' [''Gymnadenia dolomitensis''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> og arten har der namnet ''Gymnadenia dolomitensis''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. dolomitensis'' (tysk namn ''Dolomiten-Kohlröschen'') skildra som ekstremt sjeldan (''Extrem selten'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1009209-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia austriaca |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] aolhnnrtgvaioajewr8o88thef355y6 3664436 3664433 2026-08-04T10:05:35Z TU-nor 12071 3664436 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Nigritella dolomitensis''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella dolomitensis'' | status = | status_noreg = | filnamn = Gymnadenia dolomitensis.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. dolomitensis | vitskapleg namn = Nigritella dolomitensis | klassifisert av = (Teppner & E. Klein) Hedrén et al. | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella dolomitensis''''' [''Gymnadenia dolomitensis''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> og arten har der namnet ''Gymnadenia dolomitensis''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. dolomitensis'' (tysk namn ''Dolomiten-Kohlröschen'') skildra som ekstremt sjeldan (''Extrem selten'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1003527-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia dolomitensis |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] n2trri9lzxoi6pcxpx3rpklrm8iy1bx 0 431421 3664434 2026-08-04T09:53:59Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{DISPLAYTITLE:''Nigritella miniata''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella miniata'' | status = | status_noreg = | filnamn = Nigritella miniata s. str. sl3.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art…» 3664434 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Nigritella miniata''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella miniata'' | status = | status_noreg = | filnamn = Nigritella miniata s. str. sl3.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. miniata | vitskapleg namn = Nigritella miniata | klassifisert av = (Crantz) Janch. | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella miniata''''' [''Gymnadenia miniata''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> og arten har der namnet ''Gymnadenia miniata''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. miniata'' (tysk namn ''Rotes Kohlröschen'') skildra som ekstremt sjeldan (''Extrem selten'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1009209-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia austriaca |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] hkx4e81gkdqbg4dls8xljx1s6e18fbm 3664437 3664434 2026-08-04T10:06:52Z TU-nor 12071 3664437 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Nigritella miniata''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella miniata'' | status = | status_noreg = | filnamn = Nigritella miniata s. str. sl3.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. miniata | vitskapleg namn = Nigritella miniata | klassifisert av = (Crantz) Janch. | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella miniata''''' [''Gymnadenia miniata''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> og arten har der namnet ''Gymnadenia miniata''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. miniata'' (tysk namn ''Rotes Kohlröschen'') skildra som ekstremt sjeldan (''Extrem selten'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1003517-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia miniata |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] cqwuk71po4mefjt0862275p71g8zt1u 3664440 3664437 2026-08-04T10:11:47Z TU-nor 12071 3664440 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Nigritella miniata''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella miniata'' | status = | status_noreg = | filnamn = Nigritella miniata s. str. sl3.jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. miniata | vitskapleg namn = Nigritella miniata | klassifisert av = (Crantz) Janch. | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella miniata''''' [''Gymnadenia miniata''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> og arten har der namnet ''Gymnadenia miniata''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. miniata'' (tysk namn ''Rotes Kohlröschen'') skildra som sterkt truga (EN, ''Stark gefährdet'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1003517-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia miniata |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] 6dc8jc4d1oklwatuq4gil83wx25ihv5 0 431422 3664435 2026-08-04T10:02:59Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{DISPLAYTITLE:''Nigritella rhellicani''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella rhellicani'' | status = LC | status_noreg = | filnamn = Gymnadenia rhellicani (spike).jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | ar…» 3664435 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Nigritella rhellicani''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella rhellicani'' | status = LC | status_noreg = | filnamn = Gymnadenia rhellicani (spike).jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. rhellicani | vitskapleg namn = Nigritella rhellicani | klassifisert av = Teppner & E. Klein | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella rhellicani''''' [''Gymnadenia rhellicani''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> og arten har der namnet ''Gymnadenia rhellicani''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. rhellicani'' (tysk namn ''Gewöhnliches Kohlröschen'') skildra som livskraftig (LC, ''Ungefährdet'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1003517-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia rhellicani |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] 24xnnbnxew9h4kpglmccu0wysiycps8 0 431423 3664438 2026-08-04T10:07:59Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:no:Special:Redirect/revision/25702297|Mnemosyne]]» 3664438 wikitext text/x-wiki   '''Mnemosyne''' (gresk Mνημοσύνη), frå gresk ''mneme'', ‘minne, hugs’) var personifiseringa av omgrepet minne i [[gresk mytologi]]. Ho tilhøyrde [[Titanar|titanane]] og var dotter av dei opphavlege guddomane [[Gaia]] (Jorda) og [[Uranos]] (Himmelen). Ho blei rekna som den som hadde skapt [[Språk|språket]] og [[Ord|orda]].<ref name="Theoi2">[http://www.theoi.com/Titan/TitanisMnemosyne.html «Mnemosyne»], ''Theoi Project''</ref> Som titan var ho òg gudinne for [[Tid|tida]]. Ho representerte minnet som var nødvendig for å ta vare på og attgje soger og historie som [[munnleg litteratur]] før [[Alfabet|alfabetet]] og skrivekunsten var innført.<ref name="Theoi">[http://www.theoi.com/Titan/TitanisMnemosyne.html «Mnemosyne»], ''Theoi Project''</ref> == Musene == Med [[Zevs]] blei ho mor til dei ni [[Muser|musane]], gudinner som verna kunstartane og inspirerte kunstnarar. Mnemosyne sov saman med Zevs i ni etterfølgjande nätter for å avla dei ni musene: * Kalliope ([[Episk dikt|episk dikting]]) * Kleio (historieskriving) * Erato (lyrisk dikting eller kjærleikspoesi) * Evterpe ([[Elegi|elegisk dikting]]) * Melpomane ([[tragedie]]) * Polyhymnia ([[Pantomime|mimisk kunst]], [[Hymne|hymnar]]) * Terpsikhore ([[dans]]) * Thalia ([[komedie]]) * [[Urania]] ([[astronomi]]) I [[Hesiod]] sin ''Theogonia'' fekk kongar og diktarar styrken sin i form av autoritativ tale som kjem frå å vera besette av Mnemosyne og ha eit spesielt tilhøyre til musene. == Minnebassenget == Mnemosyne hadde også makta over eit basseng i [[Hades]],<ref>Janko, Richard (1984): «Forgetfulness in the Golden Tablets of Memory» i: ''Classical Quarterly'' '''34''', s. 89–100; se artikkel ''[[Totenpass]]'' for den rekonstruerte dyrkelse som instruerte de innvidde sjeler gjennom landskapet i Hades, inkludert hukommelsens basseng.</ref> ein motpart til elva [[Lethe]], ifølgje fleire greske gravinskripsjonar frå 300-talet f.Kr. skrivne i [[Heksameter|daktylisk heksameter]]. Døde sjeler drakk frå Lethe for å gløyma dei tidligare liva sine før dei blei [[Reinkarnasjon|reinkarnerte]]. Innvigde blei oppmuntra til å drikke frå elva Mnemosyne når dei døydde framfor Lethe. Inskripsjonane kan ha vore forbunde med [[Orfisme|orfisk]] poesi. Dei som ynskte å konsultera undergrunnsorakelet til Trofonios i [[Viotía|Boiotia]] blei oppfordra til å drikka vekselvis frå to kjelder som blei kalla for «Lethe» og «Mnemosyne». Ho var såleis ei mindre orkelgudinne. Eit tilsvarande opplegg er skildra i «Myten om Er» på slutten av [[Platon]] sin dialog ''Staten'' frå kring 380 f.Kr.<ref>Siste norske utgave av ''Staten'' er i bind 5 av Platons ''Samlede verker''. Vidarforlaget, 2001. ISBN 82-90016-87-5</ref> Teksten gjer reie for kosmos og for livet etter døden, og har i stor grad prega ettertida. Mnemosyne er tidvis blitt forveksla med gudinna Mneme eller samanlikna med Memoria. == Kjelder == <references /> {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Titanar]] l8qerm0xkft4dzysica4w7ynv2otasy 3664439 3664438 2026-08-04T10:09:15Z Ranveig 39 3664439 wikitext text/x-wiki {{infoboks sogefigur}} '''Mnemosyne''' (gresk Mνημοσύνη), frå gresk ''mneme'', ‘minne, hugs’) var personifiseringa av [[hugs|minne]] i [[gresk mytologi]]. Ho tilhøyrde [[Titanar|titanane]] og var dotter av dei opphavlege guddomane [[Gaia]] (Jorda) og [[Uranos]] (Himmelen). Ho blei rekna som den som hadde skapt [[Språk|språket]] og [[Ord|orda]].<ref name="Theoi2">[http://www.theoi.com/Titan/TitanisMnemosyne.html «Mnemosyne»], ''Theoi Project''</ref> Som titan var ho òg gudinne for [[Tid|tida]]. Ho representerte minnet som var nødvendig for å ta vare på og attgje soger og historie som [[munnleg litteratur]] før [[Alfabet|alfabetet]] og skrivekunsten var innført.<ref name="Theoi">[http://www.theoi.com/Titan/TitanisMnemosyne.html «Mnemosyne»], ''Theoi Project''</ref> == Musene == Med [[Zevs]] blei ho mor til dei ni [[Muser|musane]], gudinner som verna kunstartane og inspirerte kunstnarar. Mnemosyne sov saman med Zevs i ni etterfølgjande nätter for å avla dei ni musene: * Kalliope ([[Episk dikt|episk dikting]]) * Kleio (historieskriving) * Erato (lyrisk dikting eller kjærleikspoesi) * Evterpe ([[Elegi|elegisk dikting]]) * Melpomane ([[tragedie]]) * Polyhymnia ([[Pantomime|mimisk kunst]], [[Hymne|hymnar]]) * Terpsikhore ([[dans]]) * Thalia ([[komedie]]) * [[Urania]] ([[astronomi]]) I [[Hesiod]] sin ''Theogonia'' fekk kongar og diktarar styrken sin i form av autoritativ tale som kjem frå å vera besette av Mnemosyne og ha eit spesielt tilhøyre til musene. == Minnebassenget == Mnemosyne hadde også makta over eit basseng i [[Hades]],<ref>Janko, Richard (1984): «Forgetfulness in the Golden Tablets of Memory» i: ''Classical Quarterly'' '''34''', s. 89–100; se artikkel ''[[Totenpass]]'' for den rekonstruerte dyrkelse som instruerte de innvidde sjeler gjennom landskapet i Hades, inkludert hukommelsens basseng.</ref> ein motpart til elva [[Lethe]], ifølgje fleire greske gravinskripsjonar frå 300-talet f.Kr. skrivne i [[Heksameter|daktylisk heksameter]]. Døde sjeler drakk frå Lethe for å gløyma dei tidligare liva sine før dei blei [[Reinkarnasjon|reinkarnerte]]. Innvigde blei oppmuntra til å drikke frå elva Mnemosyne når dei døydde framfor Lethe. Inskripsjonane kan ha vore forbunde med [[Orfisme|orfisk]] poesi. Dei som ynskte å konsultera undergrunnsorakelet til Trofonios i [[Viotía|Boiotia]] blei oppfordra til å drikka vekselvis frå to kjelder som blei kalla for «Lethe» og «Mnemosyne». Ho var såleis ei mindre orkelgudinne. Eit tilsvarande opplegg er skildra i «Myten om Er» på slutten av [[Platon]] sin dialog ''Staten'' frå kring 380 f.Kr.<ref>Siste norske utgave av ''Staten'' er i bind 5 av Platons ''Samlede verker''. Vidarforlaget, 2001. ISBN 82-90016-87-5</ref> Teksten gjer reie for kosmos og for livet etter døden, og har i stor grad prega ettertida. Mnemosyne er tidvis blitt forveksla med gudinna Mneme eller samanlikna med Memoria. == Kjelder == <references /> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Mnemosyne|Mnemosyne]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Titanar]] 0r0cs412ym62qacemrgvxrkkd3x4yla 0 431424 3664441 2026-08-04T10:12:47Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{DISPLAYTITLE:''Nigritella widderi''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella widderi'' | status = | status_noreg = | filnamn = Gymnadenia widderi (cropped).jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art…» 3664441 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Nigritella widderi''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Nigritella widderi'' | status = | status_noreg = | filnamn = Gymnadenia widderi (cropped).jpg | biletstorleik = 240 px | bilettekst = | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Nigritella]] | art = N. widderi | vitskapleg namn = Nigritella widderi | klassifisert av = (Teppner & E.Klein) Teppner & E.Klein | habitat=kalkrik [[gras]]mark | utbreiing=[[Alpane]]}} '''''Nigritella widderi''''' [''Gymnadenia widderi''] er ei [[plante]] i&nbsp;[[svartkurleslekta]] ''Nigritella'' i&nbsp;[[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. == Systematikk == Det har vore diskutert om artar i slekta ''Nigritella'' skal innlemmast i [[brudesporeslekta]], slik det er gjort i mange klassifiseringer, men ein har i Noreg så langt valt å oppretthalde svartkurleslekta som ei eiga slekt,<ref name="adb"/><ref name="Brandrud"/> slik òg i Tyskland.<ref name="Rote List"/> I ''Plants of the World Online'' har ein innlemma svartkurleslekta i brudesporeslekta.<ref name="powox"/> og arten har der namnet ''Gymnadenia widderi''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland blir ''N. widderi'' (tysk namn ''Widders Kohlröschen'') skildra som sterkt truga (EN, ''Stark gefährdet'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:1003523-1 |tittel = PoWO: Gymnadenia widderi |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="powox">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30107-1 |tittel = PoWO: Nigritella |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="adb">{{Kilde www |url = https://artsdatabanken.no/arter/takson/59496 |tittel = Artsdatabanken: Slektsopplysningar svartkurleslekta |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Artsdatabanken }}</ref> <ref name="Brandrud">{{Artikkelkjelde | forfattar = Marie Kristine Brandrud mfl. | utgjevingsår = 2019 | tittel = Restriction-site associated DNA sequencing supports a sister group relationship of Nigritella and Gymnadenia (Orchidaceae) | publikasjon = Molecular Phylogenetics and Evolution | bind = 136 | nummer = July | side = 21–28 | url = https://www.researchgate.net/publication/336496672_Restriction-site_associated_DNA_sequencing_supports_a_sister_group_relationship_of_Nigritella_and_Gymnadenia_Orchidaceae | doi = 10.1016/j.ympev.2019.03.018 | issn = 1095-9513 }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Svartkurleslekta]] pul35jpnmrxpwfpnhk97ikdvf07qhcf 0 431425 3664442 2026-08-04T10:14:28Z TU-nor 12071 Omdirigerer til [[Nigritella dolomitensis]] 3664442 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Nigritella dolomitensis]] jwbk2tlbvghje36c5hqd9pfglgkgvne 0 431426 3664444 2026-08-04T10:15:36Z TU-nor 12071 Omdirigerer til [[Nigritella miniata]] 3664444 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Nigritella miniata]] kin72oasfgsly060ck9nebmdji1ekkx 0 431427 3664446 2026-08-04T10:16:23Z TU-nor 12071 Omdirigerer til [[Nigritella rhellicani]] 3664446 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Nigritella rhellicani]] 253rpx3ef744sbvb3y6o0nqdgy13nr1 0 431428 3664449 2026-08-04T10:17:30Z TU-nor 12071 Omdirigerer til [[Nigritella widderi]] 3664449 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Nigritella widderi]] neuebgqpgc5nh0dulwuqf85dfxie0dx 0 431429 3664450 2026-08-04T10:18:55Z Godskalk 100420 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:no:Special:Redirect/revision/24937118|Sherpatrappa]]» 3664450 wikitext text/x-wiki  {{Infoboks geografi|land=|zoom=12}} [[Fil:Sherpatrappa_(36685761893).jpg|mini|Sherpatrappa frå Aksla{{byline|Harald Groven}}]] '''Sherpatrappa''' er ei steintrapp i [[Tromsdalen]]. Trappa ligg i eit av dei mest populære turområda i [[Tromsø]] og går frå ein sti 0,7&nbsp;km søraust for [[Ishavskatedralen]] som fører opp til [[Fjellheisen]] (420 [[Meter over havet|moh.]]). Sherpatrappa i Tromsø går i traséen til Akslastien, som går i sikksakk opp langs hjørnet av fjellet der Tromsdalen møter [[Tromsøysundet]]. Stien startar i Fløyvegen (85 moh.) og endar på platået nedanfor [[Fjellheisen]]. Sjølve trappa byrjar på høgda Lilleaksla og endar i bratthenget ved ei radiomast på fjellplatået ved Fjellheisen. Trappa vart bygd av dei [[Nepal|nepalske]] fjellvegarbeidarane frå Khunde Village 3840m i [[Nepal]], eit avsidesliggjande område i nærleiken av [[Mount Everest]].<ref>{{kjelde www|url=https://www.visitnorway.no/media/nyheter-fra-norge/norske-fjellstier-bygges-i-rekordfart-av-sherpaer-fra-nepal/|tittel=Norske fjellstier bygges i rekordfart av sherpaer fra Nepal|språk=no|verk=www.visitnorway.no|besøksdato=2019-08-11}}</ref> I 2016 vart det bygd 315 trinn og i 2017 607 trinn. I 2018 hadde trappa til saman 922 trinn, og ved fullføringa i 2019 var det 1203 trinn.<ref>{{kjelde www|url=https://www.kondis.no/kongen-av-ekstremloepet-eirik-haugsnes-vant-igjen.6328133-127693.html|tittel=kongen-av-ekstremloepet-eirik-haugsnes-vant-igjen|etternamn=|dato=2020-08-23|språk=no|verk=www.kondis.no|besøksdato=2021-07-08|fornamn=}}</ref><ref>{{kjelde www|url=http://www.tromso.kommune.no/naa-tar-sherpaene-farvel-med-tromsoe.6033431-110070.html|tittel=Nå tar sherpaene farvel med Tromsø - Tromsø kommune|språk=no|verk=www.tromso.kommune.no|besøksdato=2017-10-01}}{{Død lenkje|dato=juli 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref> Steinen er henta frå [[Skibotn]] og flogen opp med helikopter, men det er òg brukt lokal [[kalkstein]]. Målet med å byggje Sherpatrappa var å minke [[erosjon]] og slitasje på stien og ta betre vare på natur og vegetasjon. Bygginga vart finansiert av [[Tromsø|kommunen]] (4 mill. kr) og spelemidlar via [[Troms|fylkeskommunen]] (1,4 mill. kr). == Referansar == <references /> == Bakgrunnsstoff == * Yngve Olsen Sæbbe ''[http://blogg.nordlys.no/yngve/steintoff-jobb Steintøff jobb] {{Wayback|url=http://blogg.nordlys.no/yngve/steintoff-jobb|date=20170928061300}}'' 05.06.2016 {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byggverk i Tromsø]] [[Kategori:Artiklar der bilete er henta frå Wikidata]] [[Kategori:18°E]] [[Kategori:69°N]] 0h0hzz0cwbabh6g420zlzxfelux2ffw 3664451 3664450 2026-08-04T10:21:26Z Godskalk 100420 Fjernet døde lenker 3664451 wikitext text/x-wiki  {{Infoboks geografi|land=|zoom=12}} [[Fil:Sherpatrappa_(36685761893).jpg|mini|Sherpatrappa frå Aksla{{byline|Harald Groven}}]] '''Sherpatrappa''' er ei steintrapp i [[Tromsdalen]]. Trappa ligg i eit av dei mest populære turområda i [[Tromsø]] og går frå ein sti 0,7&nbsp;km søraust for [[Ishavskatedralen]] som fører opp til Fjellheisen (420 [[Meter over havet|moh.]]). Sherpatrappa i Tromsø går i traséen til Akslastien, som går i sikksakk opp langs hjørnet av fjellet der Tromsdalen møter [[Tromsøysundet]]. Stien startar i Fløyvegen (85 moh.) og endar på platået nedanfor Fjellheisen. Sjølve trappa byrjar på høgda Lilleaksla og endar i bratthenget ved ei radiomast på fjellplatået ved Fjellheisen. Trappa vart bygd av dei [[Nepal|nepalske]] fjellvegarbeidarane frå Khunde Village 3840m i [[Nepal]], eit avsidesliggjande område i nærleiken av [[Mount Everest]].<ref>{{kjelde www|url=https://www.visitnorway.no/media/nyheter-fra-norge/norske-fjellstier-bygges-i-rekordfart-av-sherpaer-fra-nepal/|tittel=Norske fjellstier bygges i rekordfart av sherpaer fra Nepal|språk=no|verk=www.visitnorway.no|besøksdato=2019-08-11}}</ref> I 2016 vart det bygd 315 trinn og i 2017 607 trinn. I 2018 hadde trappa til saman 922 trinn, og ved fullføringa i 2019 var det 1203 trinn.<ref>{{kjelde www|url=https://www.kondis.no/kongen-av-ekstremloepet-eirik-haugsnes-vant-igjen.6328133-127693.html|tittel=kongen-av-ekstremloepet-eirik-haugsnes-vant-igjen|etternamn=|dato=2020-08-23|språk=no|verk=www.kondis.no|besøksdato=2021-07-08|fornamn=}}</ref><ref>{{kjelde www|url=http://www.tromso.kommune.no/naa-tar-sherpaene-farvel-med-tromsoe.6033431-110070.html|tittel=Nå tar sherpaene farvel med Tromsø - Tromsø kommune|språk=no|verk=www.tromso.kommune.no|besøksdato=2017-10-01}}{{Død lenkje|dato=juli 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref> Steinen er henta frå [[Skibotn]] og flogen opp med helikopter, men det er òg brukt lokal [[kalkstein]]. Målet med å byggje Sherpatrappa var å minke [[erosjon]] og slitasje på stien og ta betre vare på natur og vegetasjon. Bygginga vart finansiert av [[Tromsø|kommunen]] (4 mill. kr) og spelemidlar via [[Troms|fylkeskommunen]] (1,4 mill. kr). == Referansar == <references /> == Bakgrunnsstoff == * Yngve Olsen Sæbbe ''[http://blogg.nordlys.no/yngve/steintoff-jobb Steintøff jobb] {{Wayback|url=http://blogg.nordlys.no/yngve/steintoff-jobb|date=20170928061300}}'' 05.06.2016 {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byggverk i Tromsø]] [[Kategori:Artiklar der bilete er henta frå Wikidata]] [[Kategori:18°E]] [[Kategori:69°N]] bohco2gd8qikjscv689f6jvf9r77onw 3664452 3664451 2026-08-04T10:23:07Z Ranveig 39 Flikk 3664452 wikitext text/x-wiki {{Infoboks bygning}} [[Fil:Sherpatrappa_(36685761893).jpg|mini|Sherpatrappa frå Aksla{{byline|Harald Groven}}]] '''Sherpatrappa''' er ei steintrapp i [[Tromsdalen]]. Trappa ligg i eit av dei mest populære turområda i [[Tromsø]] og går frå ein sti 0,7&nbsp;km søraust for [[Ishavskatedralen]] som fører opp til Fjellheisen (420 [[Meter over havet|moh.]]). Sherpatrappa i Tromsø går i traséen til Akslastien, som går i sikksakk opp langs hjørnet av fjellet der Tromsdalen møter [[Tromsøysundet]]. Stien startar i Fløyvegen (85 moh.) og endar på platået nedanfor Fjellheisen. Sjølve trappa byrjar på høgda Lilleaksla og endar i bratthenget ved ei radiomast på fjellplatået ved Fjellheisen. Trappa vart bygd av dei [[Nepal|nepalske]] fjellvegarbeidarane frå Khunde Village 3840m i Nepal, eit avsidesliggjande område i nærleiken av [[Mount Everest]].<ref>{{kjelde www|url=https://www.visitnorway.no/media/nyheter-fra-norge/norske-fjellstier-bygges-i-rekordfart-av-sherpaer-fra-nepal/|tittel=Norske fjellstier bygges i rekordfart av sherpaer fra Nepal|språk=no|verk=www.visitnorway.no|besøksdato=2019-08-11}}</ref> I 2016 vart det bygd 315 trinn og i 2017 607 trinn. I 2018 hadde trappa til saman 922 trinn, og ved fullføringa i 2019 var det 1203 trinn.<ref>{{kjelde www|url=https://www.kondis.no/kongen-av-ekstremloepet-eirik-haugsnes-vant-igjen.6328133-127693.html|tittel=kongen-av-ekstremloepet-eirik-haugsnes-vant-igjen|etternamn=|dato=2020-08-23|språk=no|verk=www.kondis.no|besøksdato=2021-07-08|fornamn=}}</ref><ref>{{kjelde www|url=http://www.tromso.kommune.no/naa-tar-sherpaene-farvel-med-tromsoe.6033431-110070.html|tittel=Nå tar sherpaene farvel med Tromsø - Tromsø kommune|språk=no|verk=www.tromso.kommune.no|besøksdato=2017-10-01}}{{Død lenkje|dato=juli 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref> Steinen er henta frå [[Skibotn]] og flogen opp med helikopter, men det er òg brukt lokal [[kalkstein]]. Målet med å byggje Sherpatrappa var å minke [[erosjon]] og slitasje på stien og ta betre vare på natur og vegetasjon. Bygginga vart finansiert av [[Tromsø kommune|kommunen]] (4 mill. kr) og spelemidlar via [[Troms fylke|fylkeskommunen]] (1,4 mill. kr). == Kjelder == <references /> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sherpatrappa|Sherpatrappa]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * Yngve Olsen Sæbbe ''[http://blogg.nordlys.no/yngve/steintoff-jobb Steintøff jobb] {{Wayback|url=http://blogg.nordlys.no/yngve/steintoff-jobb|date=20170928061300}}'' 05.06.2016 {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byggverk i Tromsø]] [[Kategori:18°E]] [[Kategori:69°N]] o0ggnkn46zztk6gdv5v5b2rqkntspam 0 431430 3664453 2026-08-04T10:26:25Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:no:Special:Redirect/revision/17066397|Åkertistel]]» 3664453 wikitext text/x-wiki '''Åkertistel''' (''Cirsium arvense'') er ein kraftig [[Plantar|plante]] i [[vegtistelslekta]] med 50-130 cm høge, opprette stenglar. Han er særleg kjenneteikna av dei stikkande torna på blada. Blomekorga har ein diameter på kring 15-25 mm. Ho er ein liten [[lilla]] blome som blømer frå juli til september. Åkertistel blir rekna som [[ugras]].{{Autoritetsdata}} [[Kategori:Korgplantefamilien]] hpyg5v0pp4e7xy0igahgefids863ilh 3664454 3664453 2026-08-04T10:27:29Z Ranveig 39 3664454 wikitext text/x-wiki {{taksoboksLua |taksonomi_WD=ja }} '''Åkertistel''' (''Cirsium arvense'') er ein kraftig [[Plantar|plante]] i [[vegtistelslekta]] med 50-130 cm høge, opprette stenglar. Han er særleg kjenneteikna av dei stikkande torna på blada. Blomekorga har ein diameter på kring 15-25 mm. Ho er ein liten [[lilla]] blome som blømer frå juli til september. Åkertistel blir rekna som [[ugras]]. ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Åkertistel|Åkertistel]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{artslenkjer}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Korgplantefamilien]] hpkvzibqnuc1qy1noa2wbo1mnsgileu 0 431431 3664459 2026-08-04T11:17:05Z TU-nor 12071 Oppretta sida med «{{DISPLAYTITLE:''Ophrys araneola''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Ophrys araneola'' | status = | status_noreg = | filnamn = Ophrys araneola flowers.jpg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Ophrys]] | art = O. araneola | vitskapleg namn = | klassifisert av = Rchb…» 3664459 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Ophrys araneola''}} {{Taksoboks-pluss | namn = ''Ophrys araneola'' | status = | status_noreg = | filnamn = Ophrys araneola flowers.jpg | rike = [[Plantar|Planteriket]] | klasse = [[Einfrøblada plantar|Einfrøblada]] | orden = [[Aspargesordenen]] | familie = [[Orkidéfamilien]] | slekt l = [[Ophrys]] | art = O. araneola | vitskapleg namn = | klassifisert av = Rchb. | habitat=kalkrik [[eng]] | utbreiing=sentrakle og sørlege [[Europa]]}} '''''Ophrys araneola''''' [''O. sphegodes'' ssp. ''araneola''] er ei [[Plantar|plante]] i [[flugeblomslekta]] ''Ophrys'' i [[orkidéfamilien]] (marihandfamilien) Orchidaceae. Ho veks ikkje i Noreg. == Systematikk == I Tyskland er ''O. araneola'' skildra som ein eigen art,<ref name="Rote List"/> men han er elles helst skildra som ein underart av [[Ophrys sphegodes|''O. sphegodes'']]: ''O. sphegodes'' ssp. ''araneola''.<ref name="powo"/> == Utbreiing == I Tyskland er ''O. araneola'' (tysk namn ''Kleine Spinnen-Ragwurz'') rekna som sterkt truga (EN, ''Stark gefährdet'').<ref name="Rote List"/> == Referansar == {{refopning}} <references> <ref name="powo">{{Kilde www |url = https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:922434-1 |tittel = PoWO: ''O. sphegodes'' ssp. ''araneola'' |besøksdato = 2026-08-04 |utgiver = Plants of the World Online }}</ref> <ref name="Rote List">{{Kjelde www |url = https://www.rote-liste-zentrum.de/organismengruppen/pflanzen/farn-und-bluetenpflanzen-tracheophyta/?q=Farn-%20und%20Blütenpflanzen |tittel = Die Roten Listen: Farn- und Blütenpflanzen (Tracheophyta) |vitja = 2026-07-22 |utgjevar = Bundesamt für Naturschutz }}</ref> </references> {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * {{Artslenkjer}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Orkidear i Tyskland]] [[Kategori:Flugeblomslekta]] t4w5aplph23w3bvm3s814ywado7d54d