Wikipedia nnwiki https://nn.wikipedia.org/wiki/Hovudside MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Filpeikar Spesial Diskusjon Brukar Brukardiskusjon Wikipedia Wikipedia-diskusjon Fil Fildiskusjon MediaWiki MediaWiki-diskusjon Mal Maldiskusjon Hjelp Hjelpdiskusjon Kategori Kategoridiskusjon Tema Temadiskusjon Undertekstar Undertekstdiskusjon Modul Moduldiskusjon Arrangement Arrangementsdiskusjon 0 2373 3668332 3414643 2026-08-25T08:46:29Z Maddy from Celeste 120566 bilete 3668332 wikitext text/x-wiki [[File:Kristiania matchworkers on strike in 1889.jpeg|mini|Dei streikande arbeidarane. Carl Jeppesen i [[flosshatt]] til venstre.]] [[File:Fyrstikkarbeiderstreiken.jpg|mini|Plakat om folkemøte]] '''Fyrstikkarbeidarstreiken''' var ein [[streik]] utført i oktober [[1889]] av kvinnelege arbeidarar ved Bryn og Grønvolds [[fyrstikk]]fabrikkar i [[Kristiania]]. Bakgrunnen for streiken var dårlege arbeidstilhøve og låg løn, men den utløysande årsaka var eit lønnskutt på 20 %. Dei kvinnelege fyrstikkpakkarane la spontant ned arbeidet for å visa kor lite nøgde dei var med avgjerda. Deretter danna dei si eiga [[fagforeining]] på eit møte i Lakkegata 3, den [[28. oktober]] 1889. [[Arbeidarpartiet]], særleg redaktøren for [[Social-Demokraten]] [[Carl Jeppesen]], bidrog til å få streiken inn i organiserte former. Arbeidarane sette fram krav om fast arbeidstid frå 7 til 21, garantert løn (7 øre pr. gross for ramme og 6 1/2 øre for skuffpakning), og at mulktsystemet skulle bli avskaffa. [[Mulkt]]systemet var innført av mange fabrikkeigarar for å stramma inn disiplinen og auka kontrollen med arbeidarane. Fyrstikkarbeidarane i Kristiania fekk hele vekeløna redusert med 10 % dersom dei kom for seint på arbeid [[måndag]] morgon. På verkstadane i byen vart det vanleg å stenga portane presis klokka 7. Dei som kom for seint slapp ikkje inn før klokka 12.30, og mista dermed ei halv dagløn. Den [[31. oktober]] 1889 vart det arrangert eit stormøte i [[Arbeidersamfundet]] der legen [[Oscar Nissen]] skildra tilhøva arbeidarane levde og arbeidde under. Støttespelaren [[Bjørnstjerne Bjørnson]] deltok òg på møtet. Mange andre kunstnarar gav inntekter frå sine framføringar til dei streikande, og det vart starta fleire innsamlingar. Til og med ein [[aksjonær]] i ein av fabrikkane sende streikebidrag. Den [[24. november]] gjekk over 10 000 menneske i [[demonstrasjonstog]], og endå fleire samla seg på [[Etterstadsletta]] same dagen. Der vart det vedteke ein [[resolusjon]] til regjeringa om å ta større omsyn til arbeidarane sine krav om vern mot helsetrugande industriell verksemder. Trass i streikebidrag som til slutt kom opp i nesten 14 000 kroner, trass i ein nesten overveldande støtte og sympati frå vide kretsar, måtte kvinnene til slutt kapitulera og venda tilbake til arbeidet utan særleg større resultat enn løfte om betre lønn frå årsskiftet. Streiken var forut for si tid. Han tok moderne verkemiddel som fagleg organisering og skikkeleg streikeleiing i bruk. Konflikten resulterte i ein [[kongeleg resolusjon]] året etter med forskrifter for fyrstikkfabrikkane som inneheldt forbod mot å eta [[mat]] i produksjonslokala, betre [[hygiene]] blant dei tilsette, og betre ventilasjon i fabrikklokala. Filmregissøren [[Olav Dalgard]], ein føregangsmann innan arbeidarfilmen, laga filmen «[[Gryr i Norden]]» i [[1939]] om fyrstikkarbeidarstreiken. == Bakgrunnsstoff == * [http://lotus.uib.no/norgeslexi/paxlex/alfabetet/f/f19.html Artikkel i PaxLeksikon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041118135130/http://lotus.uib.no/norgeslexi/paxlex/alfabetet/f/f19.html |date=2004-11-18 }} * [http://www.2fo.org/innsikt/innsikt_april/sider/fagforening_stiftet.html Artikkel frå fleirfagleg fellesorganisasjon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041111191632/http://www.2fo.org/innsikt/innsikt_april/sider/fagforening_stiftet.html |date=2004-11-11 }} [[Kategori:Norsk arbeidarhistorie]] [[Kategori:Norske arbeidskonfliktar]] [[Kategori:Hendingar i 1889]] bkejalpezmun40jdxoxm25dhd2ors4c 0 6254 3668242 3194035 2026-08-24T19:30:34Z Ranveig 39 Mal:Om 3668242 wikitext text/x-wiki {{om||skuleskipet|SS «Sørlandet»|avisa|dagbladet Sørlandet}} [[Fil:Sorlandet in Norway (plus).svg|mini|Kart over Noreg, med Sørlandet markert i raudt]] [[Fil:Przystan ks ubt.jpeg|mini|400px|Sørlandet har ein viktig [[kystkultur]].]] '''Sørlandet''' eit vanleg fellesnamn for [[landsdel]]en i [[Noreg]] som omfattar [[Agder fylke]], nokre gonger også sørlege delar av [[Rogaland]] og [[Telemark]] ([[Grenland]]). Landsdelen ber preg av eit mildt klima, sommar som vinter, både på grunn av den sørlege plasseringa si og nærleiken til [[hav]]et. Om sommaren er han eit mykje vitja reisemål for [[turist]]ar frå resten av landet. == Opphav == Omgrepet Sørlandet blei første gongen føreslått av [[Vilhelm Krag]] i ein artikkel i [[Morgenbladet]] den [[16. mars]] [[1902]]. På denne tida var området rekna som del av [[Vestlandet]]. Avisa [[Vestlandske Tidende]] kom ut i [[Arendal]], og jarnbanen som skulle gå frå [[Oslo]] til [[Kristiansand]] og [[Stavanger]] skulle kallast [[Vestlandsbanen]]. Sørlandet dukka første gong opp som oppslagsord i [[Illustrert Norsk Konversasjonsleksikon]] i [[1913]]. Same året vedtok [[Stortinget]] med 83 mot 40 stemmar å døypa om jarnbanestrekninga Oslo-[[Kongsberg]]-Kristiansand-Stavanger frå Vestlands- til [[Sørlandsbanen]]. == Jubileum == I ni månader i [[2002]] hadde landsdelen ei omfattande markering av hundreårsjubileet sitt, med ei rekke kulturarrangement og mykje festivitas. Arrangementet blei kalla ''Sørlandet i 100''. == Grense etter dialekt == I følgje sørlandsforfattaren [[Gabriel Scott]] er det eigentlege Sørlandet berre ei kyststrime som strekker seg frå [[Åna-Sira]] i vest til [[Oksefjorden]] ved [[Tvedestrand]] i aust, med ei nordleg grense som buktar seg opp og ned frå 30 til 50 km inn i landet. Dette er i følgje Scott ”[[den bløde kyststribe]]”, der dialekten er prega av at ein ofte bruker [[stemt konsonant|stemte konsonantar]] framfor ustemde, som [[b]] heller enn [[p]]. Området han viser til er frå gammalt av blitt kalla [[Agdesida]]. I nord går grensa for Agdesida og Sørlandet i følgje Scott mot området som i gammal tid hadde namnet [[Råbyggelag]]. [[Skarre-r]]-en er også eit kjenneteikn ved sørlandsdialekten. Risør ligg aust for skarregrensa, men har heller ikkje full rulle-r. Der Sørlandet byrjar, finst ein dialekt der ord som endar på r blir uttala utan ending. Bynamnet [[Risør]] blir til dømes her uttala slik: [risæ'] == Sørlandsbyar == [[Fil:Kristiansand, Tollbodgata 73.jpg|mini|300px|Sørlandsbyane har gjerne tettbygde hus av måla tre.]] Frå vest mot aust: * [[Flekkefjord]] * [[Farsund]] * [[Lyngdal]] * [[Mandal]] * [[Kristiansand]] * [[Lillesand]] * [[Grimstad]] * [[Arendal]] * [[Tvedestrand]] * [[Risør]] {{Landsdelar i Noreg}} [[Kategori:Sørlandet| ]] [[Kategori:Landsdelar i Noreg]] okbj705qpfl26yywu2g3ftf73bwcvxr 0 8209 3668317 3664832 2026-08-25T07:39:51Z Ranveig 39 3668317 wikitext text/x-wiki {{Forveksling|Dagsavisen (1897–1911)}} {{Infoboks publikasjon |farge=000099 |namn=Dagsavisen |tidlegare namn=Arbeiderbladet<br/>Social-Demokraten<br/>Vort Arbeide |bilete= |type=[[Dagsavis]] |format=[[Tabloidformat|Tabloid]] (frå 1990) |språk= |målform=Målformnøytral<br /><small>(i all hovudsak [[bokmål]])</small> |lokalavis for= |regionavis for= |riksavis=&nbsp; |riksaviskommentar=<small>(Kjerneområde: [[Oslo]] og omegn)</small> |eigarskap=[[Stiftelsen Dagsavisen]] <small>(100%)</small> |første trykk=[[1884]] |opphald i produksjonen=[[1940]]&nbsp;-&nbsp;[[1945]] |siste trykk= |opplag=33&nbsp;830&nbsp;<small>(2005)</small><br />32&nbsp;091&nbsp;([[sundag]]sutg.) |opplagsår=2005 |adresse=Møllergata 39 |postnummer=[[Postboks|PB]] 1183 Sentrum,<br />0107 |stad=[[Oslo]] |ansvarleg redaktør=[[Eirik Hoff Lysholm]] |ansvarleg redaktørår=2014 |politisk redaktør= |politisk redaktørår= |nyhenderedaktør= |nyhenderedaktørår= |kulturredaktør= |kulturredaktørår= |feature-redaktør= |feature-redaktørår= |produksjonsredaktør= |produksjonsredaktørår= |politisk posisjon= |issn= |laussalpris= |laussalprisår= |nettstad=[http://www.dagsavisen.no Dagsavisen.no] }} '''''Dagsavisen''''' (tidlegare '''''Arbeiderbladet''''', '''''Social-Demokraten''''' og '''''Vort Arbeide''''') er ei norsk [[dagsavis]], etablert i [[1884]] og frå [[1887]] organ for og eigd av [[Det norske Arbeidarpartiet]]. I 1991 vart avisa seld til [[A-pressen]] og sidan 1999 har avisa vore eigd av ei stifting. ==Partiavis== [[Fil:Vort Arbeide No 1 1884.jpg|mini|venstre|Forløparen, Vort Arbeide]] Dagsavisen vart grunnlagd av [[faktor]]en [[Christian Holtermann Knudsen]] i 1884. Knudsen var ihuga [[fagorganisasjon|fagforeiningmann]] og [[sosialdemokrat]], og avisa skulle vere eit organ for fagforeiningane i Oslo. Knudsens mål var at den nye avisa skulle samle den til då kløyvde arbeidarklassa. Avisa heitte først ''Vort arbeide'', fram til 1885, da ho vart overteken av ''Den socialdemokratiske forening'' som nettopp hadde vorte stifta. Namnet på bladet vart frå 1886 ''Social-Demokraten''. I 1887 vart avisa overteken av Arbeidarpartiet, og vart hovudorganet for partiet. I 1894 vart avisa dagsavis med eit opplag på vel 2000 eksemplar. Ved hundreårsskiftet var opplaget meir enn dobla til vel 5000 og avisa la om til eit meir moderne preg og avisa fekk eige trykkeri. Underskotet vart finansiert av partiet fram til 1904, da avisa fekk sitt første overskot. Avisas kanskje mest markante redaktør starta i jobben i 1921. Trønderen [[Martin Tranmæl]], som tidlegare hadde gjort seg merkt som [[journalist]] og [[redaktør]] av arbeidarrørsla i [[Trondheim]] si avis [[Ny Tid i Trondheim|Ny Tid]] var kome til Oslo for å jobbe som [[partisekretær]]. Det var under Tranmæl si leiing at avisa voks seg til å bli landets nest største, og kanskje viktigaste avis. Arbeidarpartiet slutta seg til den [[kommunisme|kommunistiske]] [[Tredje Internasjonalen]] i 1919, og frå 1920 vart det eit press for namneskifte på organisasjonar og aviser som var tilslutta Komintern, i og med dei 21 opptaksvilkåra som da vart vedtekne («Moskva-tesene»). Partia og avisene deira skulle ikkje lenger heite noko med [[sosialdemokrati]]sk eller [[sosialisme|sosialistisk]]. Derfor vart namnet på avisa endra til ''Arbeiderbladet'' i 1923, og det vart ho heitande sjølv om DNA gjekk ut av Komintern seinare same året. Avisa var frå 1934 i nye lokale i [[Folketeaterbygningen]] på [[Youngstorget]] i Oslo. I tillegg til hovudavisa gav Arbeiderbladet ut fleire vedlegg, blant anna landsutgåva «Fram» tre gonger i veka, «Lørdagskvelden» og «Norsk idrett». ==Historie== ===Nest største avis=== Redaktør på 30-talet, [[Olav Larssen]], moderniserte avisa innhaldsmessig og ved inngangen til [[den andre verdskrigen]] hadde avisa vakse til å vere den nest største i landet, etter [[Aftenposten]]. I august 1940 vart avisa stansa av [[Nasjonal Samling|NS]] og den tyske okkupasjonsmakta. Avislokala på Youngstorget i Oslo vart overtekne av NS-avisa [[Fritt Folk]]. Ein del av abonnementsregisteret fann seinare vegen til konkurrenten Aftenposten. ===Tap på krigen=== Etter krigen klarte avisa ikkje å attvinne sin posisjon, som dels var overteke av [[Morgenposten]] dels av [[Aftenposten]] som saman med [[Nationen]] var dei einaste Oslo-avisene som fekk kome ut gjennom heile krigen. Kommunistanes enorme popularitet etter krigen førte også til hard aviskonkurranse med [[NKP]]-organet [[Friheten]]. Arbeiderbladets trykkeri trykka båe avisene, og då Arbeiderbladet gjekk over frå å vere ettermiddags- til morgonavis hausten 1945 måtte Friheten endra frå morgon- til ettermiddagsavis noko ho tapte på. Arbeiderbladet kom seg likevel ikkje tilbake til gamle høgder. Krigen endra avisvanane til oslobuane, og sjølv partifolk lét vere å vende tilbake til Arbeiderbladet da ho kom tilbake. Arbeiderbladet fekk utbetalt vel 1 million kroner i ulike erstatningar i [[avisoppgjeret]] etter krigen. Særleg på [[annonse]]marknaden hadde avisa tapt mykje ved å verte stansa. Men som det offisielle [[regjeringsorgan]]et hjelpte det heller ikkje at avisa ikkje opna for partikritikk. Det var ein tidlegare Arbeiderblad-journalist, [[Sigurd Evensmo]], som vart første redaktør av [[Orientering (avis)|Orientering]], der venstreopposisjonen i Arbeiderpartiet fekk utløp for sin kritikk. Den øvrige debatten om partiet skjedde alle andre stader enn i Arbeiderbladet. Haldninga vart meir open etter valnederlaget i 1965 da partiet kom i opposisjon, men da [[EF]]-kampen kom og avisa tok stilling for medlemskap, medan medarbeidarane i hovudsak var mot, kom det til ope intern konflikt. ===Lausare partiband=== Det var klart for å kaste av seg noko av partiets kontroll, og i 1974 vart [[Einar Olsen]] tilsett som redaktør midt i landsmøteperioden og vert den første redaktør unnateke ein periode under [[den første verdskrigen]] som ikkje var landsmøtevalt. Han vart avløyst av [[Per Brunvand]] i 1975 som også han vart tilsett. Arbeiderbladet fekk det for norske aviser uvanlege [[Berlinarformat]]et i [[1976]] samtidig som ein kjøpte ny presse og moderniserte sats og framstillingsmetode. Da var også opplaget på sitt høgste i nyare tid, 60 380 eksemplar. I [[1990]] byta avisa format til [[tabloid]]. I [[1991]] kjøpte [[A-pressen|Norsk Arbeiderpresse AS]] avisa av Arbeiderpartiet som selde seg ut av ein avis med store økonomiske vaskar. Dette var og eit av mange skritt som fristilte avisa frå partiets meiningar. Det endelege brotet kom i 1997 da avisa skifta namn til ''Dagsavisen'', samtidig som avisa etter 11 år på [[Hasle]] flytta tilbake til sentrum, men denne gongen til [[Møllergata]]. Avisa kom også med [[sundagsavis]] og eiga [[nettavis]] same år. ===Stifting som eigar=== I 1999 gjekk Dagsavisen ut av A-pressen ved at avisa vart overlaten til [[Stiftelsen Dagsavisen]]. I stiftingas råd sit representantar oppnemnt av [[Norsk Presseforbund]], [[Institusjonen Fritt Ord]], [[Institutt for samfunnsforskning]], [[FAFO]] og [[APOR]]. Avisa har i dei aller fleste år slite med opplagsfall, noko som til ei viss grad er stansa dei siste åra. Til dette kjem økonomiske problem og avisa har i mange år vore avhengig av [[pressestøtte]] for å kunne oppretthalde dagens verksemd. Avisa har opna for at journalistane kan bruke [[nynorsk]] på redaksjonell plass, i motsetning til dei [[borgarleg]]e avisene Aftenposten, [[VG]] og [[Dagbladet]]. Dette er ein opning eit par av journalistane i avisa nyttar seg av rett som det er. Dagsavisen kallar seg ei ''moderne, uavhengig og samfunnskritisk kvalitetsavis'' (2006). [[Stiftelsen Dagsavisen]] eig 32,7 % av aksjane i [[Morgenbladet]]. ==Opplag== Opplagstal etter 1950 er frå [[Mediebedriftenes Landsforening]], [[Aviskatalogen]]). Tal frå før 1937 er baserte på opplag og ikkje sal. Kilde for perioden 1947-1949: Sigurd Høst: ''Aviskonkurransen'', [[IJ]] (1996) ISBN 82-7147-159-7. {| CELLPADDING="10" |----- | valign="top" | * 1884: 300 * 1892: 1&nbsp;200 * 1894: 3&nbsp;000 * 1904: 6&nbsp;000 * 1912: 15&nbsp;000 * 1914: 23&nbsp;000 * 1918: 40&nbsp;000 * 1921: 85&nbsp;000 * 1923: 35&nbsp;000 * 1927: 27&nbsp;000 * 1930: 34&nbsp;000 * 1934: 48&nbsp;000 * 1937: 59&nbsp;359 * 1938: 58&nbsp;735 * 1939: 58&nbsp;681 * --- * 1945: 80&nbsp;000 * 1947: 56&nbsp;877 | valign="top" | * 1950: 62&nbsp;845 * 1951: 64&nbsp;228 * 1952: 65&nbsp;635 * 1953: 64&nbsp;524 * 1954: 65&nbsp;159 * 1955: 65&nbsp;201 * 1956: 70&nbsp;087 * 1957: 71&nbsp;299 * 1958: 68&nbsp;112 * 1959: 66&nbsp;271 * 1960: 67&nbsp;494 * 1961: 67&nbsp;684 * 1962: 67&nbsp;894 * 1963: 69&nbsp;182 * 1964: 67&nbsp;254 | valign="top" | * 1965: 68&nbsp;278 * 1966: 67&nbsp;675 * 1967: 70&nbsp;714 * 1968: 71&nbsp;267 * 1969: 74&nbsp;091 * 1970: 73&nbsp;217 * 1971: 75&nbsp;372 * 1972: 69&nbsp;159 * 1973: 64&nbsp;155 * 1974: 61&nbsp;931 * 1975: 62&nbsp;211 * 1976: 60&nbsp;380 * 1977: 60&nbsp;152 * 1978: 60&nbsp;091 * 1979: 59&nbsp;211 | valign="top" | * 1980: 55&nbsp;125 * 1981: 52&nbsp;596 * 1982: 52&nbsp;000 * 1983: 52&nbsp;500 * 1984: 56&nbsp;000 * 1985: 57&nbsp;000 * 1986: 58&nbsp;000 * 1987: 60&nbsp;737 * 1988: 57&nbsp;015 * 1989: 55&nbsp;707 * 1990: 51&nbsp;786 * 1991: 47&nbsp;016 * 1992: 44&nbsp;046 * 1993: 43&nbsp;528 * 1994: 42&nbsp;848 | valign="top" | * 1995: 42&nbsp;870 * 1996: 42&nbsp;139 * 1997: 40&nbsp;771 * 1998: 43&nbsp;792 * 1999: 40&nbsp;349 * 2000: 38&nbsp;239 * 2001: 35&nbsp;413 * 2002: 33&nbsp;816 * 2003: 32&nbsp;706 * 2004: 32&nbsp;920 * 2005: 33&nbsp;830 * 2006: 32&nbsp;380<ref>[http://mediebedriftene.no/index.asp?id=71672 ''«Avisenes leser- og opplagstall for 2006»''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070427142158/http://mediebedriftene.no/index.asp?id=71672 |date=2007-04-27 }} frå [[Mediebedriftenes Landsforening]], publisert 12. februar 2007</ref> * 2007: 31&nbsp;403<ref>[http://www.mediebedriftene.no/index.asp?id=76944#76944 ''«Avisenes leser- og opplagstall for 2007»''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717072334/http://www.mediebedriftene.no/index.asp?id=76944#76944 |date=2011-07-17 }} frå [[Mediebedriftenes Landsforening]], publisert 14. februar 2008</ref> * 2008: 29&nbsp;041<ref>[http://www.mediebedriftene.no/index.asp?id=85176 ''«Opplag- lesertall 2008: Suksess og nedgang»'']{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} frå [[Mediebedriftenes Landsforening]], publisert 14. februar 2009</ref> * 2009: 28&nbsp;337 |} {| border=0 cellpadding=2 cellspacing=0 align=center |{{#tag:timeline |ImageSize = width:auto height:400 barincrement:{{#expr:35/{{#if:90|{{#if:00|{{#if:|{{#if:|5|4}}|3}}|2}}|1}} round 0}} PlotArea = left:50 bottom:15 top:10 right:20 AlignBars = late DateFormat = yyyy Period = from:0 till:76000 TimeAxis = orientation:vertical ScaleMajor = unit:year increment:{{ #expr: (76000-0) / 10 round 0 }} start:0 PlotData= color:magenta width:{{#expr:20/{{#if:90|{{#if:00|{{#if:|{{#if:|5|4}}|3}}|2}}|1}} round 0}} {{#if:50|bar:50 from:start till:62845}} {{#if:51|bar:51 from:start till:64228}} {{#if:52|bar:52 from:start till:65635}} {{#if:53|bar:53 from:start till:64524}} {{#if:54|bar:54 from:start till:65159}} {{#if:55|bar:55 from:start till:65201}} {{#if:56|bar:56 from:start till:70087}} {{#if:57|bar:57 from:start till:71299}} {{#if:58|bar:58 from:start till:68112}} {{#if:59|bar:59 from:start till:66271}} {{#if:60|bar:60 from:start till:67494}} {{#if:61|bar:61 from:start till:67684}} {{#if:62|bar:62 from:start till:67894}} {{#if:63|bar:63 from:start till:69182}} {{#if:64|bar:64 from:start till:67254}} {{#if:65|bar:65 from:start till:68278}} {{#if:66|bar:66 from:start till:67675}} {{#if:67|bar:67 from:start till:70714}} {{#if:68|bar:68 from:start till:71267}} {{#if:69|bar:69 from:start till:74091}} {{#if:70|bar:70 from:start till:73217}} {{#if:71|bar:71 from:start till:75372}} {{#if:72|bar:72 from:start till:69159}} {{#if:73|bar:73 from:start till:64155}} {{#if:74|bar:74 from:start till:61931}} {{#if:75|bar:75 from:start till:62211}} {{#if:76|bar:76 from:start till:60380}} {{#if:77|bar:77 from:start till:60152}} {{#if:78|bar:78 from:start till:60091}} {{#if:79|bar:79 from:start till:59211}} {{#if:80|bar:80 from:start till:55125}} {{#if:81|bar:81 from:start till:52596}} {{#if:82|bar:82 from:start till:52000}} {{#if:83|bar:83 from:start till:52500}} {{#if:84|bar:84 from:start till:56000}} {{#if:85|bar:85 from:start till:57000}} {{#if:86|bar:86 from:start till:58000}} {{#if:87|bar:87 from:start till:60737}} {{#if:88|bar:88 from:start till:57015}} {{#if:89|bar:89 from:start till:55707}} {{#if:90|bar:90 from:start till:51786}} {{#if:91|bar:91 from:start till:47016}} {{#if:92|bar:92 from:start till:44046}} {{#if:93|bar:93 from:start till:43528}} {{#if:94|bar:94 from:start till:42848}} {{#if:95|bar:95 from:start till:42870}} {{#if:96|bar:96 from:start till:42139}} {{#if:97|bar:97 from:start till:40771}} {{#if:98|bar:98 from:start till:43792}} {{#if:99|bar:99 from:start till:40349}} {{#if:00|bar:00 from:start till:38239}} {{#if:01|bar:01 from:start till:35413}} {{#if:02|bar:02 from:start till:33816}} {{#if:03|bar:03 from:start till:32706}} {{#if:04|bar:04 from:start till:32920}} {{#if:05|bar:05 from:start till:33830}} {{#if:06|bar:06 from:start till:32380}} {{#if:07|bar:07 from:start till:31403}} {{#if:08|bar:08 from:start till:29041}} {{#if:09|bar:09 from:start till:28377}} }}<!--Dette er slutten på #tag--> |- | align="center" | Utviklinga i opplag for Arbeiderbladet / Dagsavisen frå 1950 til i dag. |} ==Redaktørar== Frå 1997 ''Dagsavisen'': * [[Arne Strand]] (kst.) 2009 - * [[Carsten Bleness]] 2005-2009 * [[Arne Strand]] (kst.) 2004 * [[Hilde Haugsgjerd]] 2001-2004 * [[Steinar Hansson]] 1995-2001 Frå 1923 ''Arbeiderbladet'': * [[Arvid Jacobsen]] 1991-1995 * [[Per Brunvand]] 1975-1991 * [[Einar Olsen]] 1974-1975 * [[Reidar Hirsti]] 1963-1974 * [[Olav Larssen]] 1950-1963 * [[Martin Tranmæl]] 1921-1940 og 1945-1949 Frå 1886 ''Social-Demokraten'': * [[Olaf Scheflo]] 1918-1921 * [[Jacob Vidnes]] 1912-1918 * [[Carl Jeppesen]] 1906-1912 * [[Olav Kringen]] 1903-1906 * [[Anders Buen]] 1900-1903 * [[Ludvig Meyer]] 1898-1900 * [[Oscar Nissen]] 1894-1897 * [[Christian Holtermann Knudsen]] 1892-1893 * [[Carl Jeppesen]] 1887-1891 ''Vort Arbeide'': * [[Christian Holtermann Knudsen]] 1884-1886 ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refforbetre|dato=august 2026}} ==Bakgrunnsstoff== *{{offisiell nettstad}} * [http://www.medieregisteret.no/database/dbprogs/?1=1&fid=20013 '''Medieregisteret.no:''' Dagsavisen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050126120746/http://www.medieregisteret.no/database/dbprogs/?1=1&fid=20013 |date=2005-01-26 }} (''[[Medietilsynet]]'') {{Kursiv tittel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Dagsavisen| ]] [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Norske riksdekkjande aviser]] [[Kategori:Aviser i Oslo]] [[Kategori:Aviser skipa i 1884]] [[Kategori:1884 i Noreg]] 2fm0v7vu2v7zcwdrcsjg5whge3ulf7l 0 9836 3668324 3666875 2026-08-25T07:58:38Z Ranveig 39 La inn igjen formatert innleiing, kat., rettar nokre språkfeil. 3668324 wikitext text/x-wiki {{Infoboks verksemd | bilete = Grensesvingen 26, Oslo.jpg | namn = Direktoratet for medisinske produkt | type = [[Forvaltingsorgan]] | etablert = [[1974]]<ref>[https://virksomhet.brreg.no/nb/oppslag/enheter/974761122 DMPs endringshistorie]</ref> | leiartittel = Direktør | leiar = [[Trygve Ottersen]]<ref>[https://www.dmp.no/om-oss/organisasjon/organisering]</ref> | hovedkontor = [[Oslo]] | eigar = [[Helse- og omsorgsdepartementet]] | tilsette= 401 (12. mai 2026)<ref>{{Forvaltningsdatabasen|39:12}}</ref> | nettside = [http://www.legemiddelverket.no/ legemiddelverket.no] }} '''Direktoratet for medisinske produkt''' (DMP), tidlegare Statens legemiddelverk, er eit norsk forvaltningsorgan underlagt [[Helse- og omsorgsdepartementet]].<ref>{{Citation|title=DMPs arbeidsoppgaver|url=https://www.dmp.no/om-oss/organisasjon/DMPs-oppgaver|website=www.dmp.no|date=2016-06-05|accessdate=2026-08-07|language=no}}</ref> DMP skal sørge for rask og likeverdig tilgang til effektive legemiddel og medisinsk utstyr. Direktoratet følger opp sikkerheita og bidrar til riktig bruk av produkta. DMP har ansvar for nasjonal forsyningssikkerheit og beredskap for medisinske produkt. Dessutan bidrar DMP til forsking og innovasjon når det gjeld medisinske produkt.<ref name=":0">{{Citation|title=DMPs arbeidsoppgaver|url=https://www.dmp.no/om-oss/organisasjon/DMPs-oppgaver|website=www.dmp.no|date=2016-06-05|accessdate=2026-08-17|language=no}}</ref> == Oppgåver == * Godkjenne legemiddel og bidra til utvikling av medisinske produkt gjennom vitskapeleg rettleiing og godkjenning av kliniske studiar. * Bidra til at medisinske produkt er trygge nok å bruke – både før og etter at dei kjem på marknaden. Dette skjer mellom anna gjennom overvaking av biverknader og uønska hendingar, og laboratoriekontroll av legemiddel. * Bidra til at fellesskapet sine ressursar blir brukt best mogleg og at pasientar får likeverdig tilgang til ny behandling. Dette skjer mellom anna gjennom helseøkonomiske vurderingar av legemiddel som er aktuelle for offentleg finansiering. * Overordna heilskapleg ansvar for nasjonal forsyningssikkerheit og beredskap for legemiddel og medisinsk utstyr. Dette inkluderer oppfølging av meldingar om legemiddelmangel. * Bidra til at legemiddel blir brukt slik at dei gir best mogleg effekt og minst mogleg risiko for pasientane. Dette inkluderer godkjenning av produktinformasjon og allmennmedisinsk rådgjeving til helsepersonell. Arbeidet i DMP er tett integrert i det europeiske samarbeidet gjennom [[EØS-avtalen]]. Dette gjeld mellom anna godkjenning av legemiddel, som i all hovudsak skjer sentralt i Europa ved at Norge er knytta til Det europeiske legemiddelbyrået (EMA).<ref name=":0" /> == Organisasjon == DMP er delt inn i fire område: Rask tilgang, riktig bruk, sikker forsyning og virksomheitsstyring og -utvikling. DMP er ein prosessorganisert organisasjon der arbeidsoppgåvene blir løst i lag på tvers av einingar og område. Trygve Ottersen begynte som direktør i DMP 18. november 2024. == Historie == I 1974 vart Statens legemiddelkontroll oppretta då Spesialitetskontrollen og Statens farmakopelaboratorium vart slått saman. Namnet vart endra til Statens legemiddelverk (ofte berre kalt Legemiddelverket) i 2001 da etaten tok over forvaltingsoppgåver frå fleire andre organ. Frå Statens helsetilsyn tok Legemiddelverket over forvaltinga av og tilsynet med forsyningskjeda for legemiddel. Legemiddelverket overtok òg ansvar for å ta opp nye legemiddel på blå resept, ei oppgåve som tidlegare vart utført av Rikstrygdeverket.<ref>{{Citation|title=DMPs historie|url=https://www.dmp.no/om-oss/organisasjon/dmps-historie|website=www.dmp.no|date=2020-08-17|accessdate=2026-08-17|language=no}}</ref> I 2013 fekk Legemiddelverket òg oppgåva med å vurdere nytte og kostnader ved nye legemiddel som skal finansierast av spesialisthelsetenesta. For slike legemiddel avgjer dei regionale helseforetaka offentleg finansiering gjennom Nye metodar. I 2018 vart rolla som fag- og tilsynsmyndigheit for medisinsk utstyr overført frå Helsedirektoratet, og i 2019 vart forvaltingsansvaret for elektromedisinsk utstyr overført frå Direktoratet for samfunnssikkerheit og beredskap. 1. januar 2024 bytta Legemiddelverket namn til Direktoratet for medisinske produkt (DMP). Bakgrunnen var at direktoratet fekk fleire oppgåver og større ansvar. tok over ansvaret for blod, celler og vev frå Helsedirektoratet og tok over ansvaret for metodevurdering av medisinsk utstyr og vaksinar og anskaffingar av vaksinar frå Folkehelseinstituttet. I tillegg har DMP fått eit overordna ansvar for forsyningssikkerheit og beredskap for medisinske produkt. ==Kjelder== {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Helsevesen i Noreg]] [[Kategori:Norske statlege organ]] qeyw603cdhdtq067i9i6nhdp9b63oho 0 13266 3668257 3644848 2026-08-25T04:27:30Z Tollef Salemann 125828 3668257 wikitext text/x-wiki [[File:Hatikva.svg|mini|Hebraisk tekst]] '''«Hatikvah»''' eller '''«Hatikva»''' ([[hebraisk]] for 'Håpet') er [[nasjonalsong]]en til [[Israel]]. == Teksten == {| | === Hebraisk tekst === <p>כל עוד בלבב פנימה<br /> נפש יהודי הומיה,<br /> ולפאתי מזרח קדימה<br /> עין לציון צופיה -</p> <p>עוד לא אבדה תקותנו,<br /> התקוה בת שנות אלפים,<br /> להיות עם חופשי בארצנו<br /> ארץ ציון וירושלים.</p> | <p>Kol od balevav P'nimah -<br /> Nefesh Yehudi homiyah<br /> Ulfa'atey mizrach kadimah<br /> Ayin l'tzion tzofiyah.</p> <p>Od lo avdah tikvatenu<br /> Hatikvah bat shnot alpayim:<br /> Li'hyot am chofshi b'artzenu - <br /> Eretz Tzion v'Yerushalayim.</p> | === Norsk omsetjing === So lengje i hjartet<br /> den jødiske sjela lengtar<br /> fram mot austen<br /> sjåande mot Sion,<br /> </p> <p> hev håpet vårt ikkje svunne enno hen.<br /> Håpet som er fleire tusen år gamalt<br /> um å vera eit fritt folk i vårt land,<br /> i landet av Sion og Jerusalem.<br /> </p> |} ==Opphav== Teksten er skriven av poeten Naftali Herz Imber kring 1878 i [[Romania]], og seinare tonesatt av Shmuel Cohen. Melodien er basert på ei gomol italjensk folkevise ''La Mantovana'' og har same opphav som den norske ''Lisa gjekk til skulen'' og den svenske ''[[Värmlandsvisan]]''. {{musikkspire}} [[Kategori:Israelske nasjonalsymbol]] [[Kategori:Israelske songar]] [[Kategori:Hebraiskspråklege songar]] [[Kategori:Nasjonalsongar]] f7uo01yummh9av5rar04i497dfqv42x 3668258 3668257 2026-08-25T04:29:08Z Tollef Salemann 125828 /* Opphav */ 3668258 wikitext text/x-wiki [[File:Hatikva.svg|mini|Hebraisk tekst]] '''«Hatikvah»''' eller '''«Hatikva»''' ([[hebraisk]] for 'Håpet') er [[nasjonalsong]]en til [[Israel]]. == Teksten == {| | === Hebraisk tekst === <p>כל עוד בלבב פנימה<br /> נפש יהודי הומיה,<br /> ולפאתי מזרח קדימה<br /> עין לציון צופיה -</p> <p>עוד לא אבדה תקותנו,<br /> התקוה בת שנות אלפים,<br /> להיות עם חופשי בארצנו<br /> ארץ ציון וירושלים.</p> | <p>Kol od balevav P'nimah -<br /> Nefesh Yehudi homiyah<br /> Ulfa'atey mizrach kadimah<br /> Ayin l'tzion tzofiyah.</p> <p>Od lo avdah tikvatenu<br /> Hatikvah bat shnot alpayim:<br /> Li'hyot am chofshi b'artzenu - <br /> Eretz Tzion v'Yerushalayim.</p> | === Norsk omsetjing === So lengje i hjartet<br /> den jødiske sjela lengtar<br /> fram mot austen<br /> sjåande mot Sion,<br /> </p> <p> hev håpet vårt ikkje svunne enno hen.<br /> Håpet som er fleire tusen år gamalt<br /> um å vera eit fritt folk i vårt land,<br /> i landet av Sion og Jerusalem.<br /> </p> |} ==Opphav== Teksten er skriven av poeten Naftali Herz Imber kring 1878 i [[Romania]], og seinare tonesatt av Shmuel Cohen. Melodien er basert på ei gomol italjensk folkevise «La Mantovana», og har dermed same opphav som den norske «Lisa gjekk til skulen» og den svenske [[Värmlandsvisan]]. {{musikkspire}} [[Kategori:Israelske nasjonalsymbol]] [[Kategori:Israelske songar]] [[Kategori:Hebraiskspråklege songar]] [[Kategori:Nasjonalsongar]] 9ia1k5exsbyj1v0p1s6up2qwmg4nmuw 3668262 3668258 2026-08-25T06:26:52Z Ranveig 39 Rett., treng kjelder. 3668262 wikitext text/x-wiki [[File:Hatikva.svg|mini|Hebraisk tekst]] '''«Hatikvah»''' eller '''«Hatikva»''' ([[hebraisk]] for 'Håpet') er [[nasjonalsong]]en til [[Israel]]. == Teksten == {| | === Hebraisk tekst === <p>כל עוד בלבב פנימה<br /> נפש יהודי הומיה,<br /> ולפאתי מזרח קדימה<br /> עין לציון צופיה -</p> <p>עוד לא אבדה תקותנו,<br /> התקוה בת שנות אלפים,<br /> להיות עם חופשי בארצנו<br /> ארץ ציון וירושלים.</p> | <p>Kol od balevav P'nimah -<br /> Nefesh Yehudi homiyah<br /> Ulfa'atey mizrach kadimah<br /> Ayin l'tzion tzofiyah.</p> <p>Od lo avdah tikvatenu<br /> Hatikvah bat shnot alpayim:<br /> Li'hyot am chofshi b'artzenu - <br /> Eretz Tzion v'Yerushalayim.</p> | === Norsk omsetjing === So lengje i hjartet<br /> den jødiske sjela lengtar<br /> fram mot austen<br /> sjåande mot Sion,<br /> </p> <p> hev håpet vårt ikkje svunne enno hen.<br /> Håpet som er fleire tusen år gamalt<br /> um å vera eit fritt folk i vårt land,<br /> i landet av Sion og Jerusalem.<br /> </p> |} ==Opphav== Teksten er skriven av poeten Naftali Herz Imber kring 1878 i [[Romania]], og seinare tonesett av Shmuel Cohen. Melodien er basert på ei gamal italiensk folkevise «La Mantovana», og har dermed same opphav som den norske «Lisa gjekk til skulen» og den svenske [[Värmlandsvisan]]. ==Kjelder== <references/> {{manglar kjelder|dato=2026}} {{musikkspire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Israelske nasjonalsymbol]] [[Kategori:Israelske songar]] [[Kategori:Hebraiskspråklege songar]] [[Kategori:Nasjonalsongar]] 73sny4px43702lqpz12a56k005rvoi4 0 26131 3668334 3631022 2026-08-25T09:44:15Z Trondtr 221 3668334 wikitext text/x-wiki {{infoboks vitskapsfolk}} '''Just Knud Qvigstad''' ({{levde|4. april|1853|15. mars|1957|Qvigstad, Just}}) var ein norsk skolemann og språkforskar, som er mest kjend for arbeidet sitt med [[samisk språk]]. == Oppvekst og utdanning == Qvigstad var fødd i [[Lyngen]], faren var Engebret Qvigstad og mora Edel Petra Krogh. Faren kom frå Gulbrandsdalen, frå ein plass kalla ''Kvigstad''. Qvigstad tok artium i [[Tromsø]] som sekstenåring. Han vart lærar ved Tromsø lærerskole i 1878. Same år drog han til [[Kautokeino]] i fire månader for å lære samisk. Qvigstad vart [[cand.theol.]] i 1881. == Språkforskaren Qvigstad== Som språkforskar var Qvigstad oppteken av samisk språkhistorie, og av kontakten mellom samisk, finsk og norsk. Han var styrar for den samiske avdelinga ved [[Tromsø Museum]] fram til 1931, og han samla over 2300 forteljingar, og 2000 bind. Qvigstad var den siste av dei norske lappologane som ikkje fekk innføring i [[junggrammatikk]], men i og med at han levde så lenge var han aktiv samtidig med junggrammatiske forskarar. Han skreiv både om reint språklege emne og om samisk etnografi og religion. Som språkforskar var han oppteken av nordiske lånord i samisk, eit tema som har fått lite merksemd i Noreg i tida etter Qvigstad. Han skreiv også om samiske stadnamn, dette temaet har fått mykje merksemd også seinare, og her er Qvigstad standardreferansen. == Qvigstad som politikar== Qvigstad sat i bystyret i [[Tromsø]] for ([[Høgre]]) i 1899-1907 og han var ordførar i 1899, 1903 og 1907; og statsråd i [[kyrkjedepartementet]] i [[Regjeringa Konow]] i 1910-1912. Som kyrkjeminister tok han opp og fekk gjennomført at professoratet i samisk, som [[J.A. Friis]] hadde hatt, på ny vart lyst ut.<ref>Jf. framstillinga Konrad Nielsen heldt då han tok til i professoratet, Nielsen 1912</ref> [[Fil:Just qvigstad grav.jpg|thumb|Qvigstad si grav på Tromsø gravlund.]] Ved [[Tromsø Museum]] sat han i styret 1884-1934. Museet innstifta i 1943 Qvigstads gullmedalje, som vart utdelt kvart femte år for bidrag til lappologisk forsking. Han vart også vald inn i [[Vitenskapsakademiet]] i [[Kristiania]] i 1888, og inn i [[Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab]] i [[Trondheim]] i 1894. I 1912 fekk han [[Petter Dass-medaljen]]. Frå 1920 var han [[statsstipendiat]]. Ved [[Høgskolen i Tromsø]] vart Qvigstad-auditoriet i 2003 oppkalla i høve 150-årsjubileet for fødselsåret hans. == Bibliografi (utval) == * Qvigstad, Just 1881: ''Beiträge zur Vergleichung des verwandten Wortvorrathes der lappischen und der finnischen Sprache''. Druckerei der Finnischen Litteratur-Gesellschaft). 128 s. Abdruck aus "Acta Societatis Scientiarum Fennicae 12". * Just Qvigstad, [[Moltke Moe]], G. Sandberg; Kristiania 1887: ''Lappiske Eventyr og Folkesagn. Med Indledning af Moltke Moe'' * Qvigstad, Just 1888: ''Lappische Sprachproben / aufgezeichnet von J. Qvigstad und G. Sandberg.'' Helsingissä : Suomalaisen Kirjallisuuden Seuran kirjapainossa. 109 s. Suomalais-ugrilaisen Seuran Aikakauskirja 3. * Qvigstad, Just 1899: Uebersicht der geschichte der lappischen sprachforshung". JSFOu XVI.3, s. 11-29. * Qvigstad, Just 1920; ''Lappischer Aberglaube''. Kristiania: Etnografisk Museum. * Qvigstad, Just 1893: ''Nordische Lehnwörter im Lappischen''. Christiania Videnskabs-Selskabs forhandlinger ; 1893:1. Christiania : In Commission bei Jacob Dybwad. * Qvigstad, Just og Olsen, Magnus 1924: ''Navne paa matrikulerede Jordeiendomme i Finmarkens Amt'' Attende bind (Tillægsbind) til [[Oluf Rygh|O. Rygh]] ''[[Norske Gaardnavne]]'' * Qvigstad, Just 1925: ''Lappische Märchen- und Sagenvarianten''. Helsinki : [[Folklore Fellows' Communications|FF Communication]]s N:o 60. * Qvigstad, Just 1927-29: ''Lappiske eventyr og sagn I-IV''. Oslo : [[Instituttet for sammenlignende kulturforskning]]. * Qvigstad, Just 1932: ''Lappische Heilkunde''. Oslo. * Qvigstad, Just 1938: ''De lappiske stedsnavn i Finnmark og Nordland fylker'' [[Instituttet for sammenlignende kulturforskning]]. Serie B, Oslo : Aschehoug, 1938. 273 s. * Qvigstad, Just 1944: ''De lappiske appellative stedsnavn''. [[Instituttet for sammenlignende kulturforskning]]. Serie B. Skrifter ; 42. Oslo : Aschehoug. ==Kjelder== <references/> ; Litteratur * Festskrift til rektor J. Qvigstad, 1853-4. april-1928. Tromsø Museums skrifter, Vol. 2. Tromsø 1928 * {{ Kjelde bok | forfattar = Nielsen, Konrad | utgjeve år = 1912 | tittel = Lappisk som gjenstand for videnskabelig forskning | stad = Kristiania | forlag = Aschehoug | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2017030348093 }} ==Bakgrunnsstoff== * [http://www.dokpro.uio.no/qvigstad/ Qvigstads brev] ([[Dokumentasjonsprosjektet]]) {{Norske kyrkje- og undervisingsministrar 1905–1940}} {{Språkspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske språkforskarar]] [[Kategori:Norske kyrkje- og undervisningsministrar]] [[Kategori:Statsrådar i Regjeringa Konow]] [[Kategori:Høgrestatsrådar]] [[Kategori:Ordførarar i Tromsø]] [[Kategori:Høgreordførarar i Troms]] [[Kategori:Statsstipendiatar]] [[Kategori:Medlemmar av Det Norske Videnskaps-Akademi]] [[Kategori:Folk frå Lyngen]] [[Kategori:Personar innafor samisk språkforsking]] [[Kategori:Personar innafor samisk litteraturforsking]] r56t3akn7xylba2n1rbu4roz835ldwi 0 48200 3668222 3617844 2026-08-24T15:56:53Z Amherst99 11638 /* */ 3668222 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikksjanger | kulturelt opphav = {{hlist|[[urfolksmusikk]] og [[folkemusikk]] frå heile verda}} | undersjangrar ={{hlist|world fusion|ethnic fusion|global fusion}} | avleiingar={{hlist|[[Folktronica]]}} | samanblanda sjangrar = {{hlist|[[Worldbeat]]|[[ethno jazz]]}} | andre emne=[[new age-musikk]] }} '''Verdsmusikk''' (engelsk ''world music'') er ei nemning som i regelen dekkjer all [[musikk]] som ikkje fell inn under kategoriane [[vesten|vestleg]] [[popmusikk]], vestleg [[klassisk musikk]], eller musikkformer av [[USA|amerikansk]] opphav, slik som [[jazz]], [[hip-hop]], [[country]] og [[rock]]. Nemninga vart skapt på midten av [[1980-talet]]<ref>{{cite news |author=Erlmann, Veit|year=1996| title=Aesthetics of the Global Imagination: Reflections on World Music in the 1990s|journal=Public Culture|volume=8|issue=3|pages=467–488}}</ref><ref>{{cite book|chapter=The Discourse of World Music |author=Frith, Simon|editor=Born and Hesmondhalgh|year=2000|publisher=University of California Press|title=Western Music and Its Others: Difference, Representation, and Appropriation in Music}}</ref> av den [[Storbritannia|britiske]] platebransjen for å kategorisere musikk som fall utanfor kategoriane nemnt ovanfor. Kategorien har vokse til å omfatta undersjangrar som ethnic fusion ([[Clannad]], [[Ry Cooder]], [[Enya]] osb.)<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224 |title=Ethnic fusion Music |website=[[AllMusic]] |access-date=2020-04-16 |archive-date=2012-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429235433/http://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224 |url-status=live }}</ref> og [[worldbeat]].<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248 |title=Worldbeat |website=[[AllMusic]] |access-date=2020-04-16 |archive-date=2012-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503101554/http://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248 |url-status=live }}</ref><ref name="nationalgeographic1">{{cite web |url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/world_fusion_800/en_US#contents_top |title=World Fusion Music |publisher=Worldmusic.nationalgeographic.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314022819/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/world_fusion_800/en_US#contents_top |archive-date=2012-03-14 }}</ref> Verdsmusikk kan òg brukast om popmusikk frå [[Afrika]], [[Asia]] og [[Latin-Amerika]], vestleg popmusikk som nyttar element frå dei nemnde kontinenta, og [[tradisjonsmusikk]], som regel frå utanfor [[Europa]] og [[USA]], men ikkje utelukkande. Nemninga vert nytta ulikt i ulike land, og det er ikkje uvanleg at [[popmusikk]] på [[fransk]] vert kategorisert som «world music» i [[USA|amerikanske]] platebutikkar. Omgrepet har vorte kritisert for å vere [[eurosentrisk]] og upresist, og for å vere lite egna for klassifisering av musikk. Utifrå eit musikalsk eller kulturelt synspunkt er det i utgangspunktet ingen fellestrekk mellom dei ulike [[musikksjanger]]ane som fell inn under kategorien verdsmusikk.<ref>{{cite news|last1=Byrne|first1=David|author-link1=David Byrne|title=Crossing Music's Borders in Search of Identity; 'I Hate World Music'|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9901EED8163EF930A35753C1A96F958260,|access-date=15. desember 2016|work=The New York Times |date=3. oktober 1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415034428/http://www.davidbyrne.com/news/press/articles/I_hate_world_music_1999.php|archive-date=15. april 2011|language=en}}</ref> ==Kjelder== <references/> {{musikkspire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Musikk]] [[Kategori:Musikksjangrar]] 05cjm7n2gakoa404wlpt0sp1gpnuv3p 3668226 3668222 2026-08-24T18:25:37Z Ranveig 39 Flikk 3668226 wikitext text/x-wiki {{Infoboks musikksjanger | bilete=Womex24 casapalma by yannis psathas.jpg | bilettekst=Spanske Casapalma ved World Music Expo 2024. | kulturelt opphav = {{hlist|[[urfolksmusikk]] og [[folkemusikk]] frå heile verda}} | undersjangrar ={{hlist|world fusion|ethnic fusion|global fusion}} | avleiingar={{hlist|[[Folktronica]]}} | samanblanda sjangrar = {{hlist|[[Worldbeat]]|[[ethno jazz]]}} | andre emne=[[new age-musikk]] }} '''Verdsmusikk''' (engelsk {{lang|en|world music}}) er ei nemning som i regelen dekkjer all [[musikk]] som ikkje fell inn under kategoriane [[vesten|vestleg]] [[popmusikk]], vestleg [[klassisk musikk]], eller musikkformer av [[USA|amerikansk]] opphav, slik som [[jazz]], [[hip-hop]], [[country]] og [[rock]]. Nemninga vart skapt på midten av [[1980-talet]]<ref>{{cite news |author=Erlmann, Veit|year=1996| title=Aesthetics of the Global Imagination: Reflections on World Music in the 1990s|journal=Public Culture|volume=8|issue=3|pages=467–488}}</ref><ref>{{cite book|chapter=The Discourse of World Music |author=Frith, Simon|editor=Born and Hesmondhalgh|year=2000|publisher=University of California Press|title=Western Music and Its Others: Difference, Representation, and Appropriation in Music}}</ref> av den [[Storbritannia|britiske]] platebransjen for å kategorisere musikk som fall utanfor kategoriane nemnt ovanfor. Kategorien har vokse til å omfatta undersjangrar som ethnic fusion ([[Clannad]], [[Ry Cooder]], [[Enya]] osb.)<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224 |title=Ethnic fusion Music |website=[[AllMusic]] |access-date=2020-04-16 |archive-date=2012-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120429235433/http://www.allmusic.com/explore/style/ethnic-fusion-d224 |url-status=live }}</ref> og [[worldbeat]].<ref>{{cite web |url=https://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248 |title=Worldbeat |website=[[AllMusic]] |access-date=2020-04-16 |archive-date=2012-05-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503101554/http://www.allmusic.com/explore/style/worldbeat-d248 |url-status=live }}</ref><ref name="nationalgeographic1">{{cite web |url=http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/world_fusion_800/en_US#contents_top |title=World Fusion Music |publisher=Worldmusic.nationalgeographic.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314022819/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/world_fusion_800/en_US#contents_top |archive-date=2012-03-14 }}</ref> Verdsmusikk kan òg brukast om popmusikk frå [[Afrika]], [[Asia]] og [[Latin-Amerika]], vestleg popmusikk som nyttar element frå dei nemnde kontinenta, og [[tradisjonsmusikk]], som regel frå utanfor [[Europa]] og [[USA]], men ikkje utelukkande. Nemninga vert nytta ulikt i ulike land, og det er ikkje uvanleg at [[popmusikk]] på [[fransk]] vert kategorisert som «world music» i [[USA|amerikanske]] platebutikkar. Omgrepet har vorte kritisert for å vere [[eurosentrisk]] og upresist, og for å vere lite egna for klassifisering av musikk. Utifrå eit musikalsk eller kulturelt synspunkt er det i utgangspunktet ingen fellestrekk mellom dei ulike [[musikksjanger|musikksjangrane]] som fell inn under kategorien verdsmusikk.<ref>{{cite news|last1=Byrne|first1=David|author-link1=David Byrne|title=Crossing Music's Borders in Search of Identity; 'I Hate World Music'|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9901EED8163EF930A35753C1A96F958260,|access-date=15. desember 2016|work=The New York Times |date=3. oktober 1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20110415034428/http://www.davidbyrne.com/news/press/articles/I_hate_world_music_1999.php|archive-date=15. april 2011|language=en}}</ref> ==Kjelder== <references/> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{musikkspire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Musikk]] [[Kategori:Musikksjangrar]] ot4v1vt64h4p3piwvs6krwn0yzl38ck 14 52425 3668209 2778170 2026-08-24T12:04:58Z Ranveig 39 ny sorteringsnykel for [[Kategori:Peru]]: «Geografi» med [[WP:HotCat|HotCat]] 3668209 wikitext text/x-wiki {{Commonskat|Geography of Peru}} [[Kategori:Peru|Geografi]] [[Kategori:Søramerikansk geografi etter land|Peru]] [[Kategori:Geografi etter land|Peru]] 2d1ixyun1pd5ggrj8mu4rx3673bu9jg 0 56450 3668337 3420704 2026-08-25T10:13:50Z Gubben.lust2 158085 Yrke og born 3668337 wikitext text/x-wiki {{infoboks forfattar|born=[[Asle Geir Johansen]], Øystein Jarl Johansen, Nils Eivind Johansen Widnes, [[Torbjørn Frost Widnes|Torbjørn O. J. Frost Widnes]],|yrke=husmor, politikar, visesongar, poet, forfattar}} '''Marie Lovise Widnes''' ({{levde-lua|1. november 1930-19. november 2021}})<ref>{{Citation|title=Marie Lovise Widnes er død|url=https://synste.no/2021/11/19/marie-lovise-widnes-er-dod/|website=Synste Møre|date=2021-11-19|accessdate=2021-11-19|language=nn-NO}}</ref> var ein [[Noreg|norsk]] diktar, forfattar, kåsør, songar, [[Sosialistisk Folkeparti|SV]]-politikar og husmor. Widnes vart fødd i [[Vanylven]] i [[Møre og Romsdal]]. Ho flytta til Hareid med familien i 1963. Marie Lovise Widnes skreiv mellom anna visa «[[Gangdøra]]». Visa kom på singelplate i 1957, vart ein radioslager og gjorde henne nasjonalt kjend.<ref>Sætre, S.M. (2021, 26. november). Marie Lovise Widnes (1930-2021). ''Dag og Tid'', s. 14.</ref> Ho turnerte for mellom anna [[Folkeakademiet]] og [[Norsk Forfattersentrum]] frå 1949. Som tradisjonsberar song og las ho inn 134 gamle viser, regler og barnesullar for FAMR, folkemusikkarkivet i Møre og Romsdal. Widnes vart vald inn på [[Stortinget]] frå [[Møre og Romsdal]] for [[SV]] i 1989. Ho var også vararepresentant i perioden 1954&ndash;1957 for [[AP]]. Ho var medlem i [[Hareid kommune]]styre 1971-1975, 1983-1987 og 1987-1989, og medlem av [[Møre og Romsdal fylke]]sting 1975-1979, 1979-1983, 1983-1987. I mai 2010 melde ho seg ut av SV. == Utdanning == * [[Sørmarka folkehøgskole]] 1952 * Eksamen niårig ungdomsskule 1972 == Stortingskomitéar == * 1989&ndash;1993 medlem i [[Sosialkomitéen]] * 1989&ndash;1993 varamedlem i [[Valkomitéen]] == Offentlege verv == * Leiar Styret for [[Hareid]] alders- og sjukeheim 1984-1989 * Nestleiar Fylkeskulturnemnda [[Møre og Romsdal]] 1971-1975 * Medlem Fylkesnærings- og sysselsettingsstyret [[Møre og Romsdal]] 1983-1984 * Medlem Helse- og sosialstyret [[Møre og Romsdal]] 1984-1987 * Medlem Forbrukernemnda [[Møre og Romsdal]] 1984-1987, nestleiar 1987-1989 * Medlem Nemnda for fylkessoga [[Møre og Romsdal]] 1987-1989 * Medlem [[Statens korn- og kraftforråd]] 1958-1966 * Varamedlem [[Norsk kulturråd]] 1969-1981 * Medlem [[Forbrukerrådet]] 1989-1992 * Varamedlem [[Billighetserstatningsutvalget]] 1990-1993 * Delegat til generalforsamlinga i SN 01.01.1991 * Leiar Hareid eldreråd 2008- == Tillitsverv i politiske parti == * Sekretær Hareid Sosialistisk Venstreparti 1975-1976, leiar 1978-1979, sekretær 1980-1981 * Leiar SVs fylkestingsgruppe i Møre og Romsdal 1975-1987 * Nestleiar Hareid SV 1976-1977 * Medlem styret for Møre og Romsdal SV 1989-1997 * Medlem SVs landsstyre 1995-1997 == Tillitsverv i organisasjonar == * Sekretær Syltefjord Ungdomslag 1944-1946, leiar 1949-1950 * Leiar Hareid Ungdomslag 1968-1970 * Leiar Hareid Mållag 1987-1990, 1997-2002 * Leiar Møre og Romsdal forfatterlag 1988-1989, kasserer 1997-1999 * Medlem styret for Nei til EU i Møre og Romsdal 1994-1999 * Medlem styret for Sunnmøre Mållag 1998-2000, leiar 2000-2005 * Kasserar i Hareid Pensjonistlag 2007- == Andre administrative verv == Medlem nemnda for Sunnmørsprisen 1969-1990 == Prisar og utmerkingar == * Møre og Romsdal fylkes kulturpris 1981 * Sunnmøre Mållags mediapris 1982 * [[Kvinneprisen for Hareid og Ulstein]] 2000 * Hareid Kommunes kulturpris 2001 * Heidersmedlem Noregs Mållag 2006 * [[Kongens fortenestemedalje i gull]] 2006 ==Bibliografi== '''Eigne bøker''' * Gangdøra og andre viser, Tiden Norsk Forlag, Oslo 1958 * Kvardagsdikt, Forum for kristne sosialitar, Oslo 1979 * Idsø, Liv Marit og Marie Lovise Widnes: Marie Lovise Widnes, tusenkunstnar og kvardagsmenneske, Det Norske Samlaget, Oslo 1986 * Fragler - finst dei?, eige forlag, Hareid 1993 * Målet hennar mor, eige forlag, Hareid 2001 * Frå alle mine strengar - Dikt i samling, eige forlag, Hareid 2003 * Ein glytt innom gangdøra, Setesdalsforlaget, Valle 2012 * Utvalde dikt 1942-2016, Osberget, Ulsteinvik 2016 '''Andre bøker''' * Fet, Jostein: Sunnmørsdiktarar 1600 - 1975, Det Norske Samlaget, Oslo 1977 * Furseth, Astor, Ivar Grimstad og Ellinor Lervik (red.): Ut fjorden: ein antologi frå Møre og Romsdal forfattarlag, Det Norske Samlaget, Oslo 1986 * Ellingsen, Svein: Da tenner moder alle lys: julen i norske dikt fra Wergeland og Landstad til våre dager, Aschehoug, Oslo 1991 == Diskografi == ;[[78-plater]] utgjevne på [[Philips]]: *Gangdøra(Elis Olsson/Marie Lovise Widnes)/Ei vise om ord (A.Berggren-T. Braarvig/Marie Lovise Widnes) - 14.08.1957 *Framtidsdraumar(Kolbjørn Svendsen/Widnes)/Ein laurdagskveld (Trad./Widnes) - 14.-15.08.1957 *Gniaren(Trad/Widnes)/Truls og Basse (Widnes)- 14.-15.08.57 *Kjærleiksvegen (Widnes)/ Visa om bestemor (Trad ./ Widnes) - 15.08.1957 *Kjærleik med forviklingar (A.Underdal/ Widnes)/Ei vise om kjærleik og dårskap (Trad. /Widnes) Ca. 15.08.1957 *Klagesongen (Trad. / Widnes)/Kvardagsfilosofi (Trad./ Widnes) - Ca. 15.08.1957 *Holebuarvise (Widnes)/ Guden og jenta (Widnes) - 1964 ;EP-plater (Philips) *Gangdøra/Ei vise om ord /Framtidsdraumar/Ein laurdagskveld. *Kjærleiksvegen /Visa om bestemor/Kjærleik med forviklingar/Ei vise om kjærleik og dårskap ;Samle-EP-ar *Barnas plate nr. 1 - Philips <br /> (Widnes: Truls og Basse/Alf Prøysen:Gutteklubben Varg/Magne Ove Larsen:Kom alle sammen bli med../Karsten Byhring: Guttas kjøkkenvise) <br /><br /> ;Samle-LP-ar *Solid norsk gull (1974) (Philips) (Inneheld Gangdøra) *Lirekassen nr 26 (Inneheld Gangdøra) ==Kjelder== {{reflist}} == Bakgrunnsstoff == * [http://www.stortinget.no/no/Representanter-og-komiteer/Representantene/Representantfordeling/Representant/?perid=MAWD Stortinget.no - Biografi] * [http://www.gangdora.net/ Eigen nettstad] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131220154123/http://www.gangdora.net/ |date=2013-12-20 }} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1989-1993]] [[Kategori:SV-politikarar]] [[Kategori:Folk frå Vanylven]] [[Kategori:Folk frå Hareid]] [[Kategori:Målfolk]] 4uqaar3q0lqrjf8wmekel0k0zgjbwax 0 77562 3668245 2905155 2026-08-24T21:44:59Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668245 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete =S.Maria ad Nives Faenza.jpg |bilettekst =Klokketåret til St. Maria-kyrkja i Faenza. |region = Emilia-Romagna |provins = [[provinsen Ravenna|Ravenna]] |høgd = 34 |postnummer = 48018 |retningsnummer =0546 }} '''Faenza''' er ein by i [[provinsen Ravenna]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Emilia-Romagna]] i [[Italia]]. Han har om lag 55&nbsp;000 innbyggjarar og ligg 50 km søraust for [[Bologna]]. Faenza er kjend for produksjon av [[majolika]]glasert keramikk, kalla [[fajanse]]. Faenza ligg ved foten av [[Appenninane]] i eit jordbruksland med vingardar og oppdyrka mark. ==Historie== Dei første innbyggjarane i området hadde [[etruskarar|etruskiske]] og [[keltarar|keltiske]] røter. Romarane oppretta kolonien ''Faventia'' her, som har vorte synonym for keramikk (majolika) på forskjellige språk. På andre halvdel av det [[1. hundreåret]] evt. førte jordbruk og industrielle aktivitetar som produksjon av keramikk, murstein og lin velstand i byen. [[Totila]] og ein [[austgotarar|austgotisk]] hær slo den [[Austromarriket|austromersk]] hæren i Italia i [[slaget ved Faventia i 542|slaget ved Faventia]] i 542. Etter ein periode med nedgang frå 100-talet til tidleg i [[mellomalderen]] vart det velstand frå 700-talet og utover. Frå rundt år 1000 og utover vart det bygd mange flotte bygg, og byen nådde ein topp under styret til Manfredi-familien. I krigen mellom [[Welf]] og [[Ghibellini]] var først Faenza lojal til [[Det tysk-romerske riket|keisaren]], men i 1178 skifta han side då han vart medlem av [[Det lombardiske forbundet]]. På byrjinga av 1300-talet tok Welf-familien [[Manfredi]] over styret i Faneza og dette varte i nesten to hundre år. Gullalderen til byen kom under [[Carlo II Manfredi]] og sentrum av byen vart renovert. I 1488 vart [[Galeotto Manfredi]] myrda av kona si og sonen [[Astorre III Manfredi|Astorre III]] tok over etter han. Han vart så avretta i [[Roma]] som fange av [[Cesare Borgia]], som hadde tatt han til fange i Faenza i 1501. Etter ein kort periode under [[Republikken Venezia]] vart byen ein del av [[Kyrkjestaten]] fram til 1797 då [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] invaderte landet. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Faenza|Faenza]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 18. desember 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Emilia-Romagna]] [[Kategori:Byar i Italia]] etqi27ua81bevs72onffl3t17c40bpo 0 77696 3668246 3424397 2026-08-24T21:49:08Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668246 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete =Reggio nell'Emilia aerial Italy view.jpg |bilettekst =Reggio Emilia sett frå lufta |region = Emilia-Romagna |provins = [[provinsen Reggio Emilia|Reggio Emilia]] |høgd = 58 |postnummer = 42100 |retningsnummer =0522 }} '''Reggio Emilia'''{{mrk|[[latin]] ''Lepidi'', ''Lepidum Regium'', ''Regium Lepidi'' og ''Regium'', offisielt ''Reggio nell'Emilia''}} er ein by i [[Italia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Reggio Emilia]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Emilia-Romagna]] og har om lag 165&nbsp;000 innbyggjarar. Gamlebyen har ei sekskanta form, som kjem av dei eldgramle bymurane og hovudbygningane er frå 1500- til 1800-talet. Byen ligg på ei slette som elva [[Crostolo]] renn over. == Historie == === Antikken og tidleg mellomalder === Byen var ikkje opphavleg romersk, men vart ein historisk stad etter at romarvegen [[Via Aemilia]] vart lagt til byen, frå [[Piacenza]] til [[Rimini]] ([[-187|187 fvt.]]). Reggio vart eit rettssentrum med eit [[romersk forum]], først kalla ''Lepidi'', så ''Lepidum Regium'' og til slutt berre ''Regium'', som det noverande namnet kjem frå. Byen var ein militærstasjon langs Via Aemilia, men òg ein blømande by og ein ''[[municipium]]'' med eigne lover, magistratar og kunstskule. [[Apollinaris av Ravenna]] førte [[kristendom]]en til byen i det [[1. hundreåret]] evt og han var eit bispesetet etter [[ediktet i Milano]] i 313. I 440 vart bispedømet i Reggio derimot underlagt [[Ravenna]] i [[Vestromarriket]]. Mot slutten av 300-talet hadde Reggio forfalle så mykje at [[Ambrosius av Milano]] rekna han som ein av forsømte byane. Øydeleggingane vart verre av barbarane sine invasjonar. Etter Vestromarriket fall (476) vart Reggio ein del av [[Odoacer]] sitt rike. I 489 vart han ein del av Det [[austgotarar|austgotiske]] kongedømet og seinare, i 539, ein del av [[Eksarkatet Ravenna]]. Han vart erobra av [[Alboin]] sine [[langobardar]] i 569. Reggio vart vald som sete i [[Hertugdømet Reggio]]. I 773 erobra [[frankarane]] Reggio og [[Karl den store]] gav biskopen kongeleg autoritet over byen og sette grensene til bispedømet i 781. I 888 vart Regio gjeve til [[Kongedømet Italia i mellomalderen|Kongedømet Italia]]. I 889 gjekk [[madjarane]] til åtak på byen og øydela store delar av han og tok livet av biskop Azzo II. Etter dette vart det bygd nye bymurar. Den 3. oktober 900 gav keisar [[Ludvig III den blinde|Ludvig III]] løyve til å reise ein ''castrum'' (borg) i sentrum av byen. I 1002 vart området til Reggio, i lag med [[Parma]], [[Brescia]], [[Modena]], [[Mantova]] og [[Ferrara]], slått saman med grenseområda til [[Toscana]], seinare halde av [[Matilde av Kanossa]]. [[Fil:Corso garibaldi ghiara RE.jpg|mini|venstre|Corso Garibaldi og basilica della Ghiara.]] === Mellomalderen === Reggio vart ein fri kommune rundt slutten av1000- og byrjinga av 1100-talet. I 1167 vart han eit medlem av [[Det lombardiske forbundet]] og tok del i [[slaget ved Legnano]]. I 1183 signerte byen [[Konstanz-traktaten]] der byen sin konsul, Rolando della Carità, fekk keisarleg innsettingsrett. Fredstida som følgde var ein periode med velstand. Reggio fekk nye lover, fekk prege eigne myntar, oppretta anerkjende skular og utvikla handelen sin og kunsten. [[Fil:Palazzo del monte RE.jpg|mini|Palazzo del Monte på Piazza del Duomo med fonten til elva Crostolo.]] I 1152 var Reggio i krig med Parma og i 1225 med Modena, som ledd i striden mellom [[Welf]] og [[Ghibellini]] i Italia. I 1260 kom 25&nbsp;000 [[skrifteborn]] ført av ein [[eremitt]] frå [[Perugia]] og denne situasjonen roa ned situasjonen ei stund. Striden ulma derimot opp igjen og så tidleg som 1265 tok Ghibellini livet av Welf sin leiar, Caco da Reggio, og tok overtaket. Striden heldt fram mot biskopen og to nye parti, Inferiori og Superiori. Sistnemnde vann til slutt striden. For å hindre misgjeringar frå dei mektige familiane som Sessi, Fogliani og Kanossa, gav Senatet i Reggio byen over til [[Obizzo d'Este]] frå familien [[Este]] for ein treårsperiode. Dette skulle forme framtida til Reggio sidan Obizzo heldt fram med eit ''[[de facto]]'' styre av byen etter at avtalen var gått ut. Sonen hans Azzo vart kasta ut av Reggion i 1306, og det vart oppretta ein republikk styrt av 800 vanlege innbyggjarar. I 1310 sette keisar [[Henrik VII av Det tysk-romerske riket|Henrik VII]] inn marki [[Spinetto Malaspina]] som statthaldar, men han vart snart jaga bort. Republikken forsvann i 1326 då kardinal [[Bertrando del Poggetto]] annekterte Reggio til [[Kyrkjestaten]]. Byen vart så styrt av [[Johan av Böhmen]], Nicolò Fogliani og [[Martino della Scala]], som i 1336 gav han til [[Luigi Gonzaga]]. Gonzaga bygde ei festning i byen og øydela 144 hus. I 1356 erobra familien [[Visconti]] frå [[Milano]] med hjelp frå 2&nbsp;000 regginarar byen og starta ein forvirrande periode der makta vart delt med Gonzaga-familien. Til slutt selde sistnemnde sin del til Visconti for 5&nbsp;000 [[dukat]]ar. I 1405 omleira [[Ottobono Terzi]] av Parma Reggio, men vart drepen av [[Michele Attendolo]], som gav byen til [[Nicolò III d'Este]], som så vart seignor av Reggio. Byen var derimot framleis relativt sjølvstyrt med eigne lover og mynter. Nicclo vart etterfølgt av den uekte sonen [[Lionello d'Este|Lionello]], og frå 1450 av [[Borso d'Este]]. === Hertugdømet Reggio === {{detaljar|Hertugdømet Reggio|Hertugdømet Modena og Reggio}} I 1452 fekk Borso tittelen hertug av Reggio og Modena av keisar [[Ferdinand III av Det tysk-romerske riket|Ferdinand III]]. Borso sin etterfølgjar var [[Ercole d'Este I|Ercole I]]. I 1513 vart Reggio gjeve til [[pave Julius II]]. Byen kom tilbake til Este etter [[pave Hadrian VI|Hadrian VI]] døydde (29. september 1523). I 1551 øydela [[Ercole II d'Este]] forstadane i byen for å byggje ein ny bymur. Mot slutten av hundreåret byrja ein å byggje [[Tempio della Beata Vergine della Ghiara|Basilica della Ghiara]]. [[Fil:San giorgio torre cupola reggio emilia.jpg|mini|Barokkyrkja San Giorgio.]] [[Fil:Sala tricolore reggio.jpg|mini|«Tricolorerommet» i Rådhuset der dei tre fargane i det italienske flagget vart nytta for første gong.]] Este sitt styre varte til 1796, med korte unntak i 1702 og 1733-1734. === Napoleontida og gjenopprettinga === [[Den første franske republikken]] sine troppar vart tatt godt imot i byen. I august 1796 vart hertugen sin garnison på 600 menn driven bort og senatet tok over styret i Regio og hertugdømet. Den 25. september slo frivillige i det mellombels styret tilbake ein [[austerrike|austerriksk]] styrke i slaget ved [[Montechiarugolo]]. Sjølv om hendinga var lita var dette samanstøyten rekna som den første i den italienske [[Risorgimento]]. [[Napoleon]] sjølv gav Reggiani 500 [[gevær]] og 4 [[kanon]]er som løn. Han okkuperte seinare Emilia og oppretta ein ny provins, [[Den cispadanske republikken]] proklamert i Reggio 7. januar 1797. [[Wienertraktaten]] førte Reggio tilbake til [[Francesco IV d'Este]] (1815). I 1831 gjorde Modena opprør mot han og Reggio følgde dømet med å opprette eit korps under general [[Carlo Zucchi]]. Den 9. mars erobra derimot hertugen byen med eskorte frå austerrikske soldatar. I 1848 forlet hertug [[Francesco V d'Este|Francesco V]] staten sin i frykt for revolusjon. Reggio erklærte seg annektert av [[Piemonte]], men då dei tapte [[slaget ved Novara]] vart byen ført tilbake til Este. I 1859 vart Reggio, under [[diktator]] [[Luigi Carlo Farini]], igjen ein del av Italia og dette vart stadfesta gjennom ei folkeavstemming 10. mars 1860. === Nyare tid === Reggio opplevde ein periode med folkevekst og betre økonomi frå 1873. I 1911 hadde han 70&nbsp;000 innbyggjarar. Ei sterk [[sosialist]]rørsle voks fram, og under [[facist]]regimet vart innbyggjarane undertrykt på grunn av dette. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Reggio Emilia|Reggio Emilia]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 21. desember 2007.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{wikivoyage|Reggio Emilia}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Emilia-Romagna]] [[Kategori:Byar i Italia]] ih10f08l6sp37i3p3w8ezcjphwowy0y 0 77706 3668247 3398790 2026-08-24T21:51:34Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668247 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |region = Emilia-Romagna |provins = [[provinsen Rimini|Rimini]] |høgd = 6 |postnummer = 47900, 47811-47812, 47831 |retningsnummer =0541 }} ''' Rimini ''' er ein by i [[Italia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Rimini]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Emilia-Romagna]] og har om lag 140&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg ved [[Adriahavet]] mellom elvane [[Marecchia]] og [[Ausa]]. Sjøfart og fiske er tradisjonelle næringar og i lag med [[Riccione]] er han truleg av dei aller mest kjende feriestadane ved Adriahavet i Italia. ==Historie== ===Antikken=== [[Den romerske republikken|Romarane]] grunnla kolonien ''Ariminum'' ved elva Ariminus i [[-268|268 fvt.]] i eit område som tidlegare var busett av [[etruskarar]], [[umbrarar]], [[grekarar]] og [[gallarar]]. Namnet på kolonien kom truleg frå elva. Byen vart sett på som ein bastion bot dei inntrengande gallarane og som eit springbrett for å erobre [[Posletta]]. Rimini var eit trafikknutepunkt mellom Sentral-Italia ([[Via Flaminia]]) og Nord-Italia ([[Via Aemilia]] som førte til [[Piacenza]] og Via Popilia) og opna òg opp handel til sjøs og på elva. På 500-talet fvt. vart han tatt av gallarane, men etter det siste nederlaget deira i 283 fvt. gjekk han til umbrarane og i 263 fvt. vart han ein [[latinsk koloni]] som seinare hjelpte romarane under gallarkrigane. Byen var involvert i borgarkrigane, men var på dei sigrande si side og trufast mot [[Gaius Marius|Marius]] og [[Julius Cæsar]]. Etter å ha kryssa [[Rubicon]] sa Cæsar den vidkjende appellen til legionen sin i forumet i Rimini. Fleire av keisarane, som [[Augustus]] og [[Hadrian]] viste interesse i byen og denne perioden var ei stordomstid for Rimini der det vart bygd mange flotte monument som Augustusbogen, Tiberiusbrua og amfitetater, og [[Galla Placida]] bygde San Stefano-kyrkja. Under fallet til Romarriket vart det gjort store øydeleggingar i byen på grunn av invasjonar og krigføring, men Rimin var òg ein stad der det vart bygd fleire palass og dei første kyrkjene, som var eit symbol på utbreiinga av [[kristendom]]en. I 359 vart det mellom anna halde eit viktig [[rådet i Rimini|råd]] her. ===Mellomalderen=== Då [[gotarane]] erobra Rimini i 493 vart [[Odoacer]] omleira i Ravenna og måtte kapitulere. Under [[gotarkrigen 535–554|gotarkrigen]] vart Rimini erobre og gjenerobra fleire gonger. Under [[Austromarriket]] høyrte byen til [[Pentapolis]], ein del av [[Eksarkatet Ravenna]]. I 728 vart han erobra av den langobardiske kongen [[kong Liutprand]], men kom tilbake til austromarane omkring 735. [[Pipin den yngre]] gav han til [[Kyrkjestaten]], men i krigen mellom pavane og dei italienske byane mot keisarane støtta Rimini keisarriket. [[Fil:Tiberius Bridge Rimini.JPG|mini|venstre|Tiberiusbrua ([[1. hundreåret]]).]] Byen vart ein kommune på 1300-talet og då dei religiøse ordnane trekte til byen vart det bygd mange kloster og kyrkjer, dekorert av mange kunstnarar. [[Giotto di Bondone|Giotto]] var mellom anna inspirert av Riminiskulen. [[Huset Malatesta|Malatesta]]-familien kom fram under kampane mellom dei forskjellige familiane i byen då [[Malatesta da Verucchio]] i 1239 vart [[podestà]] (føydalherre) i byen. Trass små avbrot hadde familien styringa over byen fram til 1528. Malatesta da Verucchio vart 100 år og då han døydde i 1312 vart han etterfølgt av [[Malatesta II Malatesta|Malatesta II]], den første ''signore'' (herren) i byen og [[Pandolfo I Malatesta|Pandolfo I]]. Ferrantino, son til Malatesta II (1335), vart utfordra av søskenbarnet Ramberto og av kardinal Bertando del Poggetto (1331), legaten til [[Johan XXII]]. Malatesta III, Guastafamiglia (1363), var òg herre over [[Pesaro]]. Han vart etterfølgt av Malatesta IV l'Ungaro (1373) og Galeotto, onkelen til førstnemnde (1385), som òg var herre over [[Fano]] (frå 1340), Pesaro og Cesena (1378). Sonen hans [[Carlo I Malatesta|Carlo]] var ein av dei mest respekterte ''[[condottieri]]'' på denne tida, som utvida områda til byen og opna hamna i byen på ny. Carlo døydde utan born i 1429, og styret vart delt i tre Rimini gjekk til [[Galeotto Roberto Malatesta|Galeotto Roberto]], som var heilt ueigna for denne rolla. Pesarese-linja til Malatesta-familien prøvde å utnytte dette til å erobre byen, men [[Sigismondo Pandolfo Malatesta]], ein nevø av Carlo som berre var 14 år på denne tida, kom i mellom for å redde byen. Galeotto trekte seg tilbake til eit klostertilvære og Sigismondo overtok styret i Rimini. Sigismondo Pandolfo var den siste herren i Rimini. I 1433 oppheldt keisar [[Sigismund av Det tysk-romerske riket]] seg i byen ei stund, medan han kommanderte paven sin hær. Han var ein dyktig leiar og gjekk stundom inn som ''condottiero'' for andre statar for å få inn pengar til utsmykke byane.Han fekk [[Leon Battista Alberti]] til å byggje opp att [[Tempio Malatestiano]]. Etter at pave [[Pius II]] måtte han derimot konstant kjempe for sjølvstende til byen. I 1463 måtte han underkaste seg Pius II, som berre etterlet han Rimini og lite meir. [[Roberto Malatesta]], sonen hans (1482) mista nesten staten hans under [[pave Paul II]], men under [[Sixtus IV]] vart han kommandør over pavehæren mot [[Alfonso av Napoli]], som han vart slått av i [[slaget ved Campomorto]] (1482). [[Pandolfo IV Malatesta|Pandolfo IV]], sonen hans (1500), mista Rimini til [[Cesare Borgia]] som igjen mista byen til [[Republikken Venezia]] (1503–1509). Seinare vart byen teke tilbake av [[pave Julius II]] som ein del av [[Kyrkjestaten]]. Etter [[pave Leo X]] døydde kom Pandolfo tilbake i fleire månadar og med sonen sin [[Sigismondo Malatesta|Sigismondo]] hadde han eit tyrannisk styre ein periode. [[Pave Adrian VI]] kasta han ut og gav Rimini til [[hertugen av Urbino]], paven sin statthaldar i Romagna. I 1527 klarte Sigismondo å gjenerobre byen , men det neste året forsvann Malatesta-familien frå byen for godt. [[Fil:SigismondoMalatesta.jpg|mini|[[Sigismondo Pandolfo Malatesta|Sigismondo Malatesta]], «ulven i Rimini», måla om lag 1450 av [[Piero della Francesca]], [[Louvre]].]] ===Moderne tider=== På byrjinga av 1500-talet var Rimini ein del av [[Kyrkjestaten]] og vart styrt av ein [[pavelegat]]. Mot slutten av 1500-talet vart plassen Piazza Cavour ombygd. Statuen av [[pave Paul V]] har stått på midten av plassen ved sidan av fontena sidan 1614. Fram til 1700-talet vart byen råka av krigførande hærstyrkar, jordskjelv, svolt, flaum og sjørøvaråtak. I denne nedgangstida vart fiske ei viktig næring og fiskemarknaden og fyrtårnet vart bygd. I 1797 vart Rimini, i lag med resten av [[Emilia-Romagna|Romagna]], ein del av [[Den cisalpinske republikken]] under [[napleonskrigane]]. [[Napoleon I|Det napoleonske styret]] undertrykte klosterrørslene, tok eigedomane deira og øydela mange kyrkjer, inkludert den svært gamle domkyrkja Santa Colomba. I 1845 kom ein gjeng eventyrarar kommandert av Ribbotti inn i byen og oppretta eit styre som snart vart avskaffa. I 1860 vart Rimini og Romagna ein del av Kongedømet Italia. Noko av det viktigaste for byen i nyare tid var opninga av det første badet og Kursaal, som vart eit symbol for Rimini som turistby. På byrjinga av 1900-talet vart Grand Hotel bygd nær kysten og vart snart eit symbol på den nye turismen. Under [[den andre verdskrigen]] vart byen hardt råka av kraftige bombeåtak og nærleiken til [[den gotiske frontlinja]], men etter frigjeringa 21. september 1944, vart eit omfattande gjenoppbyggingsprosjekt sett i gang. Dette førte til ei eksplosiv turistutvikling, som har vore hovudnæringa i byen sidan. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Rimini|Rimini]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. desember 2007.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{wikivoyage|Rimini}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Emilia-Romagna]] [[Kategori:Byar i Italia]] h4ruadzjvyjbh967rnlvju1e2tpq4cp 0 77764 3668248 3415139 2026-08-24T21:53:46Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668248 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete =Gorizia vista E dal Monte Calvario.JPG |bilettekst =Gorizia sett mot aust |region = Friuli-Venezia Giulia |provins = [[provinsen Gorizia|Gorizia]] |høgd = 84 |postnummer = 34170 |retningsnummer =0481 }} '''Gorizia'''{{mrk|[[slovensk]] ''Gorica'', [[tysk]] ''Görz'', [[friulisk]] ''Gurize''}} er ein liten by ved foten av [[Alpane]] nordaust i i [[Italia]] på grensa til [[Slovenia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Gorizia]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Friuli-Venezia Giulia]] og har om lag 40&nbsp;000 innbyggjarar. Han er eit lokalt senter for turisme, industri og handel. På slovensk «Gorica» 'liten ås'. Byen ligg der dalane til elvane [[Isonzo]] og [[Vipava|Vipacco]] møter kvarandre, på ei slette nedanfor åsane [[Collio]], som er kjend for den gode vinen som vert produsert her. Gorizia ligg i le av fjella i nord og får ikkje dei kalde vindane som kjem der frå, og sjølv om [[bora]]vinden kan blese frå aust har byen eit mildt klima. ==Historie== Staden var opphavleg eit vakttårn eller ei førhistorisk borg og vart etter kvart ein liten landsby ved ein [[vadestad]] over elva [[Isonzo]]. Han låg ikkje langt frå den viktigaste romarvegen mellom [[Aquileia]] og [[Ljubljana|Emona]] (Ljubljana). Namnet Gorizia er først funne i dokument frå 1001, som nemner at keisar [[Otto III]] gav byen til patriark Giovanni II og grev Verihen [[Eppstein]] av [[Friuli]]. Eppstein-familien vart etterfølgt av pfalzgrevar frå [[Bayern]]. Frå 1100-talet til 1500-talet var Gorizia hovudstad i [[grevskapet Gorizia]], som stort sett var sjølvstendig. Landområdet til grevskapet strekte seg ein liten periode opp til [[Aquileia]] og [[Tyrol]]. I 1500 gjekk grevskapet til det austerrikske [[Habsburgmonarkiet]] og byen voks opp rundt borga. På midten av 1700-talet vart byen sete for eit erkebispedøme som omfatta bispedøma [[Trieste]], [[Trento]], [[Como]] og [[Pedena]]. [[Republikken Venezia]] hadde ein kort periode byen i 1508–1509 og franskmennene tidleg på 1800-talet, då han høyrte til [[Dei illyriske provinsane]]. Bortsett frå dette hadde austerrikarane byen og etter [[napoleonskrigane]] gjekk han tilbake til [[Det austerrikske riket]] og vart då ein del av [[Kongedømet Illyria]] fram til 1849 då han vart ein del av [[Küstenland]] i lag med Trieste og [[Istria]]. I 1861 vart Gorizia i lag med [[Gradisca d'Isonzo]] omorganisert som [[fyrstegrevskap]]et [[Gorizia og Gradisca]] i Austerrike. Under det austerrikske styret vart Gorizia kjend som «den austerrikske [[Nice]]» og var ein feriestad for den austerrikske adelen om sommaren. Italia gjekk inn i [[den første verdskrigen]] på dei [[Ententemaktene|allierte]] si side og striden byrja mot [[Austerrike-Ungarn]] 24. mai 1915 der Italia etter kort tid tok Gorizia. Gorizia vart hardt råka og kom tilbake til Austerrike igjen i 1916 sidan frontlinja gjekk i området i to år med fleire kampar nær byen, fram til [[Sentralmaktene]] pressa italienarane tilbake til elva [[Piave]] seint i 1917. Mot slutten av krigen, i 1918, vart Gorizia igjen erobra av Italia. Først var han ein del av [[Venezia Giulia]] (1918–1919), og seinare annektert til [[Veneto]] i [[provinsen Udine]] (då kalla provinsen [[Friuli]]). I 1927 vart Gorizia provinshouvdstad i [[Venezia Giulia]]. Etter [[den andre verdskrigen]] vart fleire bydelar i utkanten av byen (kommunane Salcano og San Pietro) i lag med store delar av provinsen Gorizia gjeve til [[Jugoslavia]] og byen hamna på grensa mellom dei to landa. Desse områda vart ein del av [[Slovenia]] då Jugoslavia braut saman. Sjølv om han er ein grenseby kryssa ikkje Gorizia grensa til Jugoslavia som det ofte vart hevda. Dei slovenske styresmaktene bygde ein ny by, [[Nova Gorica]] («Nye Gorizia»), i 1948, og sjølv om situasjonen i Gorizia ofte har vorte samanlikna med [[Berlin]] under [[den kalde krigen]] hadde Italia og Jugoslavia eit godt forhold når det gjaldt Gorizia. Etter at Jugoslavia braut saman delte grensa framleis byen, fram til Slovenia vart medlem av [[Schengen]] frå 21. desember 2007. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Gorizia|Gorizia]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 22. desember 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Friuli-Venezia Giulia]] [[Kategori:Byar i Italia]] [[Kategori:Delte byar]] r299d1aq0k6lmxfs7gcz2norcb36ns3 0 77775 3668249 3423782 2026-08-24T21:54:56Z HerVal7752 105842 Geoboks, fjerna gamalt/unødvendig bakgrunnsstoff 3668249 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete =Pordenone-Municipio.JPG |bilettekst =Palazzo Comunale i Pordenone |region = Friuli-Venezia Giulia |provins = [[provinsen Pordenone|Pordenone]] |høgd = 24 |postnummer = 33170 |retningsnummer =0 434 }} '''Pordenone ''' ([[friulisk]] ''Pordenon'') er ein by i [[Italia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Pordenone]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Friuli-Venezia Giulia]] og har om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Namnet kjem frå det latinske «Portus Naonis» som tyder porten ved elva Noncello (latin ''Naon'') == Historie == Pordenone vart grunnlagd seint i [[mellomalderen]] som ei elvehamn ved [[Noncello]] og namnet ''Portus Naonis''. I området var det alt villaer og jordbruksbusetnadar i [[Antikkens Roma|romartida]]. I 1378 vart byen gjeven til [[Habsburg]]-familien etter å ha høyrt til fleire føydale styre og vart ein del av [[patriarkatet Aquileia]]. På 1300-talet voks Pordenone raskt på grunn av den blømande handelen langs elva og han fekk bystatus i 1314. I 1514 vart han ein del av [[Republikken Venezia]] som bygde ei ny hamn. Etter [[napoleonskrigane]] vart Pordenone innlemma i [[Kongedømet Lombardia-Venetia]]. Då byen fekk jernbane- og vegsamband vart hamna mindre viktig, men industrien vart kraftig utvikla, mellom anna innan handsaming av [[bomull]]. Pordenone vart annektert til Italia i 1866. Etter [[den andre verdskrigen]] vart den lokale bedrifta [[Zanussi]] ein verdsgigant innan hushaldningsutstyr og i 1968 vart Pordenone hovudstad i provinsen med same namn. Pordenone og resten av [[Friuli-Venezia Giulia]] vart etter krigen ein garnison med mykje militæraktivitet for å hindre ein eventuell [[sovjetunionen|sovjetisk]] invasjon frå aust. ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Pordenone|Pordenone]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 23. desember 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Friuli-Venezia Giulia]] [[Kategori:Byar i Italia]] m3s9a0hx3gi5i99nuo9nydefrjllwyt 0 77818 3668250 3620213 2026-08-24T21:58:01Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668250 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |andre namn = Trst |region = Friuli-Venezia Giulia |provins = [[provinsen Trieste|Trieste]] |høgd = 2 |postnummer = 34100 |retningsnummer =0 40 }} '''Trieste'''{{mrk|[[slovensk]], [[serbisk]] og [[kroatisk]] ''Trst''; [[tysk]] ''Triest''}} er ein hamneby i [[Italia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Trieste]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Friuli-Venezia Giulia]] og har om lag 210&nbsp;000 innbyggjarar. Byen ligg inst i [[Triestebukta]] ved [[Adriahavet]]. Trieste voks fram som ein del av [[Austerrike]] frå 1382 ([[Austerrike-Ungarn]] frå 1867) til 1918 og var av dei mest velståande hamnebyane i [[Middelhavet]] og eit stort senter for litteratur og musikk. Etter Austerrike-Ungarn kollapsa og Trieste vart ein del av Italia etter [[den første verdskrigen]] vart han mindre viktig både økonomisk og kulturelt. I dag er Trieste ein grenseby. Folkesetnaden er ei etnisk blanding frå dei omliggande områda. Den dominerande lokale venetianske dialekten i Trieste vert kalla [[triestinsk]] ([[italiensk]] ''Triestino''). Denne dialekten og det offisielle italienske språket vert tala i senter av byen, medan slovensk vert tala i forstadane. Det venetianske og slovenske språket vert rekna som det innfødde språket i området. Det finst òg små grupper med tysk- og [[ungarsk]]talande folk. Økonomien til byen er avhengig av hamna og handel med dei omliggande områda. Gjennom [[den kalde krigen]] var Trieste perifer, men har etter kvart byrja å byggje opp at noko av den tidlegare rolla han hadde som senter i området. == Historie == [[Fil:Triest MKL Bd. 15 1890 (128662967).jpg|mini|Austerriks kart over Trieste frå 1890.]] === Eldre historie === Området som no er Trieste vart busett av karnarar, ei [[urindoeuropearar|indoeuropeisk]] stamme (derfor namnet [[Carso]] sidan [[2000-talet fvt.]]). Området vart så busett av [[histrarar]], eit [[Illyria|illyrisk]] folk som var den viktigaste sivilisasjonen her fram til 2000 fvt, då [[venetarar|paleo-venetarar]] kom hit. I [[-177|177 fvt.]] kom byen inn under [[Den romerske republikken]]. Trieste fekk status som koloni under [[Julius Cæsar]], som skreiv namnet som ''Tergeste'' i verket hans ''Commentarii de bello Gallico'' ([[-51|51 fvt.]]). Etter fallet til [[Vestromarriket]] i 476 vart Trieste eit militærsenter for [[Austromarriket]]. I [[788]] vart det ein del av [[Frankarriket]], styrt av ein grevbiskop. Frå 1081 kom byen halvvegs under [[Aquileia]] sitt patriarki og utvikla seg til ein fri kommune mot slutten av 1100-talet. === Austerrike === Etter to hundre år med krig mot den nærliggande stormakta, [[Republikken Venezia]] (som okkuperte byen frå 1369 til 1372) søkte borgarane av Trieste støtte hos [[Leopold III av Austerrike|Leopold III]] von [[Habsburg]], hertug av [[Austerrike]] med ønske om å verte ein del av riket hans. Avtalen vart signert i oktober [[1382]] ved Bartolomeuskyrkja i landsbyen [[Šiška]] (''apud Sisciam''), som i dag er ein av bydelane i [[Ljubljana]] i Slovenia. Innbyggjarane fekk likevel eit visst sjølvstyre fram til slutten av 1600-talet. Trieste voks fram som ei viktig hamn og eit handelssentrum. Han fekk status som ei [[frihamn]] av [[Karl VI av Det tysk-romerske riket|keisar Karl VI]] frå 1719 til 1. juli 1891. Regjeringstida til etterfølgjaren hans, [[Maria Theresa av Austerrike]], markerte byrjinga på ein særleg velståande periode for Trieste. Byen vart okkupert av [[Det første franske riket|franske]] troppar tre gonger under [[napoleonskrigane]], i 1797, 1805 og 1809. Siste gong vart han annektert til [[Dei illyriske provinsane]] av [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]]. I denne perioden mista Trieste sjølvstyret sitt (sjølv etter han kom tilbake til [[Det austerrikske riket]] i 1813) og statusen som frihamn fekk eit opphald. Etter napleonskrigane heldt Trieste fram med å bløme som ein [[fri keisarby]] og vart hovudstad i det såkalla austerrikske [[Küstenland]]. Byen si rolle som den viktigaste austerrikske hamna og eit senter for skipsbygging vart seinare forsterka då [[Lloyd Triestino|Austerriksk Lloyd]] skipa handelsrederi i 1836 med hovudkvarter i byen. I 1913 hadde reiarlaget ein flåte på 62 skip på totalt 236&nbsp;000 tonn.<ref>Hubmann, Franz, & Wheatcroft, Andrew (red.), ''The Habsburg Empire, 1840 -1916'', London, 1972, ISBN 0-7100-7230-9</ref> Den moderne [[den austerriksk-ungarske marinen|austerriksk-ungarske marinen]] nytta òg skipsverftet i Trieste og byen som marinebase. Då den første store jernbanelinja i riket, mellom [[Wien]] og Trieste, stod ferdig i [[1857]] og auka handelen i byen og tilførte mykje kol. På byrjinga av 1900-talet var Trieste ein travel verdsby som ofte vart vitja av kunstnarar og forfattarar som [[James Joyce]], [[Italo Svevo]] og [[Umberto Saba]]. Byen vart ein del av den såkalla [[den austerrikske rivieraen|austerrikske rivieraen]] og ein svært sentral del av [[Mitteleuropa]]. Den særeigne [[friulisk]]e dialekten kalla ''Tergestino'' vart nytta fram til byrjinga av 1800-talet og har etter dette gradvis vorte erstatta av triestinsk (ein [[venetiansk]] dialekt) og andre språk, inkludert italiensk, tysk og slovensk. Medan triestinsk vart nytta av store delar av innbyggjarane, var tysk språket til dei austerrikske byråkratane og slovensk språket til dei omliggande landsbyane. Wienerarkitektur og [[kafé]]ar dominerer framleis gatebiletet i Trieste i dag. === Annektering til Italia === I lag med [[Trento]] var Trieste hovudsetet for [[irredentisme|irredentistiske]] rørsler med mål om å annektere alle land som historisk var busett av kulturelt italienske folk. Etter [[den første verdskrigen]] enda og Austerrike-Ungarn vart oppløyst vart Trieste overført til Italia (1920) i lag med heile [[Venezia Giulia]]. Annekteringa førte til at byen vart mindre viktig og den nye grensa gjorde at han ikkje lenger hadde ei verkeleg landsbygd. Dette førte til ein periode med indre stridar som nådde toppen 13. april 1920 då ei gruppe italienske nasjonalistar brende ''[[Narodni dom]]'', det kulturelle senteret for slovenarane i Trieste. === Den andre verdskrigen === Etter at [[Den italienske sosialrepublikken]] vart oppretta 23. september 1943 vart Trieste formelt ein del av denne staten. Tyskarane annekterte han derimot til [[Operasjonssonen Det adriatiske kystlandet]], som òg inkluderte [[Gorizia]] og [[Ljubljana]] og vart styrt av den austterikske [[Friedrich Rainer]]. Under nazistane sin okkupasjon vart den einaste [[konsentrasjonsleir]]en i Italia bygd i ein forstad til Trieste ved [[Risiera di San Sabba]] (Rižarna) den 4. april 1944. Byen vart òg råka av parisanarane sine militære aktivitetar og bombardement frå dei allierte. 30. april 1945 starta den italienske antifacistiske [[Comitato di Liberazione Nazionale]] (CLN) med 3&nbsp;500 frivillige eit opprør mot nazistane. Den 1. mai kom dei jugoslaviske partisanarane leia av [[Tito]] og frigjorde det meste av Trieste frå nazistane. Den andre newzealandske divisjonen heldt fram langs nordkysten av Adriahavet til Trieste og kom til byen dagen etter. Dei tyske styrkane kapitulerte til slutt 2. mai. [[Fil: CastelloMiramare.jpg|right|mini|Miramare-slottet]] === Den italienske byen === I 1947 vart Trieste ein sjølvstendig stat kalla [[Det frie området Trieste]] (''Territorio libero di Trieste'') og vart i fleire år styrt av ein alliert militærregjering som bestod av amerikanske og hovudsakleg britiske styrkar leia av [[Terence Airey|Sir Terence Airey]]. Denne staten vart ''[[de facto]]'' oppløyst i 1954 og byen Trieste, kalla Sone A, vart ein del av Italia, medan den sørlege delen (Sone B), som bestod av [[Istria]] og delar av [[Kras]], gjekk til [[Jugoslavia]]. Annekteringa til Italia skjedde offisielt 26. oktober same året. Grensespørsmålet med Jugoslavia og statusen til dei etniske minoritetane vart endeleg fastsett i 1975 med [[Osimoavtalen]]. ==Merknader== {{merknadar}} == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Trieste|Trieste]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 24. desember 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Friuli-Venezia Giulia]] [[Kategori:Italienske hamnebyar ved Adriahavet]] botb8wxnnieqmrge61yuc9rl2c73nas 0 77826 3668251 3429510 2026-08-24T21:59:19Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668251 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete =Udine_panor.jpg |bilettekst =Utsikt over Udine med Alpane i bakgrunnen |region = Friuli-Venezia Giulia |provins = [[provinsen Udine|Udine]] |grunnlagd = 983 |høgd = 113 |postnummer = 33100 |retningsnummer =0 432 }} '''Udine''' ([[friulisk]] ''Udin'', [[slovensk]] ''Videm'') er ein by nordaust i [[Italia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Udine]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Friuli-Venezia Giulia]]. Byen ligg mellom [[Adriahavet]] og [[Alpane]], mindre enn 40 km frå grensa til Slovenia. Byen har om lag 95&nbsp;000 innbyggjarar og nesten 170&nbsp;000 i storbyområdet. Udine har eit universitiet, Università degli studi di Udine. I tillegg til [[italiensk]] og [[friulisk]] vert [[venetiansk]] vanlegvis tala i Udine. ==Galleri== <gallery> Fil:Old udine.jpg|Gamalt kart Fil:Udine center.JPG|Piazza Libertà Fil:Udine towerdetail.JPG|Tårnet på Piazza Liberta Fil:Udine_Italy.jpg|Loggia del Lionello & Piazza by day </gallery> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Udine|Udine]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. desember 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Friuli-Venezia Giulia]] [[Kategori:Byar i Italia]] 056ef6969mbtmj2ymhbpaa0oxrxjyzs 0 77827 3668252 3137259 2026-08-24T22:00:21Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668252 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete =Panorama Frosinone.jpg |region = Lazio |provins = [[provinsen Frosinone|Frosinone]] |høgd = 291 |postnummer = 3100 |retningsnummer =0775 }} '''Frosinone''' er ein by i [[Italia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Frosinone]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Lazio]] og har om lag 50&nbsp;000 innbyggjarar. Han ligg om lag 75 km søraust for [[Roma]], nær motorvegen mellom Roma og [[Napoli]]. Aust for Frosinone ligg eit tidleg gotisk [[cistercianar]]kloster. == Geografi == Frosinone ligg på ein ås oppfor dalen til elva [[elva Sacco|Sacco]], og er omgjeve av fjellkjedene [[Monti Ernici]] og [[Monti Lepini]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Frosinone|Frosinone]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. desember 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Lazio]] [[Kategori:Byar i Italia]] kr11wslle7ryre00bvtt7k8uibzb6pu 0 77829 3668253 2732786 2026-08-24T22:01:49Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668253 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |bilete = Fontana in Piazza Prefettura.jpg |ilettekst =Fontenen på Piazza Libertà. |region = Lazio |provins = [[provinsen Latina|Latina]] |grunnlagd =1932 |høgd = 21 |postnummer = 04100, 04010, 04013 |retningsnummer =0773 }} '''Latina''' er ein by i [[Italia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Latina]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Lazio]], har om lag 110&nbsp;000 innbyggjarar og er den nest største byen i regionen. Byen vart grunnlagd i 1932 med namnet '''Littoria''' då området rundt, som hadde vore myrlendt sidan antikken, vart drenert. == Geografi == Kommunen grensar til [[Aprilia i Lazio|Aprilia]], [[Cisterna di Latina]], [[Nettuno]], [[Pontinia]], [[Sabaudia]], [[Sermoneta]] og [[Sezze]]. == Historie == [[Fil:Inaugurazione Littoria 001.jpg|mini|venstre|Opprettinga av Littoria i 1932.]] Latina vart grunnlagd 30. juni 1932 med facistnamnet '''Littoria'''. Byen vart innvigd 18. desember same år. Littoria var ein by der mange emigrantar frå [[Friuli]] og [[Veneto]] busette seg, som danna så den såkalla venetianske-pontinske samfunnet. Bygg og monument, hovudsakleg i nyklassisk stil, vart teikna av kjende arkitektar og kunstnarar som [[Marcello Piacentini]], [[Angiolo Mazzoni]] og [[Duilio Cambellotti]]. I 1934 vart byen provinshovudstad. Etter [[den andre verdskrigen]], i 1946, vart namnet endra til Latina. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Latina|Latina]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. desember 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Lazio]] [[Kategori:Byar i Italia]] qs43azpf1viwnzigpevzwhscys00g7j 0 77831 3668254 3393282 2026-08-24T22:03:05Z HerVal7752 105842 Geoboks 3668254 wikitext text/x-wiki {{geoboks|by |namn = Aprilia |region = Lazio |provins = [[provinsen Latina|Latina]] |grunnlagd = 1936 |høgd = 80 |postnummer = 04011, 04010 |retningsnummer =06 }} '''Aprilia''' er ein by i [[Italia]]. Han er hovudstad i [[provinsen Latina]] i [[regionar i Italia|regionen]] [[Lazio]] og har om lag 75&nbsp;000 innbyggjarar. Aprilia vart grunnlagd 25. april 1936 under [[facist]]styret. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Aprilia (LT)|Aprilia (LT)]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 25. desember 2007.'' {{refslutt}} ==Bakgrunnsstoff== {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{geografispire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Lazio]] [[Kategori:Byar i Italia]] myi7boaw6xm2vdp6oyjxos98cahgf97 0 89358 3668313 3664771 2026-08-25T07:31:53Z Ranveig 39 Mal:Om 3668313 wikitext text/x-wiki {{om}} [[Fil:0 Personatges de la Comandància - 02 La llibertat.JPG|mini|Statue av [[personifisert]] fridom i [[Catalonia]].]] '''Fridom''' er ein tilstand der ein kan ta avgjerder etter eigen [[fri vilje]]. Fridom kan til dømes omfatta at ein er fri til å tru, tenka, seia eller gjera noko, og at ein kan velja kven ein vil vera saman med og kvar ein vil vera. Ein kan snakka om fridom i høve til eit [[individ]], ei gruppe eller ein [[stat]]. Når fridom er sterkt avgrensa snakkar me om [[undertrykking]] eller [[slaveri]]. ==Sjå òg== * [[Religionsfridom]] * [[Tankefridom]] * [[Ytringsfridom]] == Bakgrunnsstoff == {{Wikifrasar}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Fridom| ]] [[Kategori:Filosofi]] ehpe96ru3d2ehoom7rz0riy4t9aglm4 0 113988 3668234 3663732 2026-08-24T19:13:04Z Ranveig 39 Attenderulla endringa gjord av [[Special:Contributions/Mona|Mona]] ([[User talk:Mona|diskusjon]]) til siste versjonen av [[User:Ranveig|Ranveig]] 3551694 wikitext text/x-wiki {{Infoboks by |offisielt_namn = Kutná Hora |bilet_horisont = Kutná Hora - pohled od Svaté Barbory.jpg |bilettekst = Sentrum av Kutná Hora |bilet_flagg = Kutna Hora CZ flag.gif |bilet_byvåpen =COA_Kutna_Hora.png |kartposisjon_land = Tsjekkia |underinndeling_type = Land <br /> Kraj |underinndeling_namn = [[Tsjekkia]] <br /> [[Sentral-Böhmen]] |leiar_tittel = Borgarmeister |leiar_namn = Lukáš Seifert |etablert_tittel = Grunnlagd |etablert_dato = [[1200-talet]] |totalareal = 33,05 |innbyggjarar_i_år = 2006 |innbyggjarar_totalt = 21&nbsp;142 |folketettleik = 643 |latd=49 |latm=57 |lats= |latNS=N |longd=15 |longm=16 |longs= |longEW=E |høgd = 254 |postnummer = 586 01 |nettstad = www.kutnahora.cz }} '''Kutná Hora''' ([[tysk]] ''Kuttenberg'') er ein by i [[Tsjekkia]] i regionen [[Sentral-Böhmen]] ved elva Vrchlice (tysk ''Igel''). Han ligg om lag 70&nbsp;km aust for [[Praha]]. Byen ligg på ein ås som hadde store mengder [[sølv]]malm i fjellgrunnen. I motsetnad til andre [[gruve]]byar vart han lagt oppå malmen, slik at alle gruvnedgangane ligg inni sjølve byen. I løpet av mellomalderen gjorde byen fleire forsøk på å overgå Praha, både når det gjaldt prakt, rikdom og makt. I dag har byen om lag 21&nbsp;000 innbyggjarar, og dei sentrale delane av byen har vore på [[UNESCO]] si [[verdsarv]]liste sidan [[1995]]. == Historie == Alt i 1142 grunnla [[sistersiensar]]ordenen eit [[kloster]] her. Tyskspråklege segner vil ha det til at ein munk fann sølv medan han arbeida på ein av vingardane, og la kutten sin der for å markere staden, derfor namnet Kuttenberg. Suksesshistoria til Kutná Hora starta med at sølvet vart viktig under den økonomiske oppsvingen på 1200-talet. Kunnskapen om førekomstane var nok eldre, i det minste tilbake til omkring år [[1000]]. Kong [[Wenceslaus II av Böhmen]] skreiv år [[1300]] ut ein [[kongeleg resolusjon]] som regulerte bergverksdrift, og snart etter var ein del erfarne gruvefolk importert, og drifta og resultata tok seg raskt opp. Mange av dei påfølgjande kongane treivst godt, og heldt seg i byen i lengre periodar. Ein del av dei historisk viktige dokumenta for nasjonen Tsjekkia har vorte underskrivne der. Byen vart erobra av [[taborittane]] på [[1420-talet]], og så godt som heilt nedbrend i striden som følgde. Trass i tilbakeslaget vart han gjenreist og blømde inntil det braut inn store mengder vatn i den rikaste gruva i [[1541]]. Dette var byrjinga på slutten av stordomstida. Nedgangen helt fram med ein pestepidemi i 1713 og [[trettiårskrigen]]. Gruvegangane forfall, og det lukkast ikkje å opne dei på ny, slik at byen vart fattig. I tillegg brann den ned i [[1770]]. Ved inngangen til [[1900-talet]] var all gruveverksemd nedlagd. [[Fil:Kuttenberg-Panorama.jpg|mini|venstre|Utsikt frå balustraden mot St. Jakobskyrkja]] == Byen og bygningane == Som med nabobyen eller forstaden [[Sedlec]] har byen strøk som er verdsarv. [[Gate]]løpa snor seg gjennom den eldste byen som dei gjorde frå den tidlegaste tida og er breie nok til [[kjerre]]transporten på den tida, men er i dag for om lag ein bil og ein fotgjengar på det smalaste. Gruveopningane ligg bak høge murar. Det eldste huset som framleis står er ''det italienske hoffet'' frå slutten av 1200-talet, som tidlegare var kongeleg residens, gildehall/hoff og kongeleg myntstøyperi. ''Santa Barbarakatedralen'' (via til gruvefolka sin vernehelgen) vart starta i 1368 og var meint å overstråle Karlskatedralen i Praha. Ho er eit godt døme på [[gotikken|høggotisk]] byggekunst, men vart først fullført langt seinare. Òg ''St. Jakobskyrkja'' er gotisk, med tårnhøgde på 83 meter på det eine tårnet, og sviktande grunn under det andre, som dermed ikkje vart så høgt. I Sedlec finst òg den gotiske ''Vår Frue-kyrkja'' saman med det kjende [[ossuarium|beinkapellet]]. Eit anna gotisk bygg, Steinhuset som har fungert som [[arkiv]] og [[museum]] frå [[1902]] rommar eit av dei mest rikhaldige arkiva i landet. == Hovudattraksjonar == * [[Santa Barbarakatedralen, Kutná Hora|Santa Barbarakatedralen]] (Kostel Svaté Barbory) * St. Jakobskyrkja (Kostel sv. Jakuba) * St. Jana av Nepomuk-kyrkja (Kostel sv. Jana Nepomuckého) * Voršilek klosterkyrkje (Kostel Kláštera Voršilek) * Jesuittskolen (Jezuitská kolej) * [[Italienske hoffet]] (Vlašský dvůr) * Mariapestsøyla (Morový sloup) === I Sedlec === * [[Sedlec Ossuarim]] (Kostnice Sedlec) * [[Church of the Assumption of Our Lady and Saint John the Baptist|Vår frue- og Johannes døyparen-katedralen]] (Kostel Nanebevzetí Panny Marie a svatého Jana Křtitele, Chrám Nanebevzetí Pany Marie) == Kjelder == {{refopning}} * ''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Kutná Hora|Kutná Hora]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 17. november 2008.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{Commons|Kutná Hora}} * [http://www.kutnahora.cz/index.php?lns=en Informasjon om Kutna hora] * [http://www.kutnahora.info?l=en www.kutnahora.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050317045146/http://www.kutnahora.info/?l=en |date=2005-03-17 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byar i Tsjekkia]] [[Kategori:Verdsarv i Tsjekkia]] [[Kategori:Busetnader grunnlagde på 1200-talet]] eukexo1lcko0q3nfhmrz83j69i8g2iz 0 170306 3668272 3664763 2026-08-25T06:41:38Z Ranveig 39 Flikk 3668272 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''''Budstikken''''' var ei norsk [[avis]] som kom ut i [[Christiania]] frå 14. april 1808 til 1814. Avisa vart skipa av [[Regjeringskommisjonen]], men vart i 1810 overtatt av [[Det Kgl. Selskap for Norges Vel|Selskabet for Norges Vel]]. [[Enevold de Falsen]], som var medlem av kommisjonen, var [[redaktør]] for avisa fram til sin død i november 1808, då [[Ludvig Stoud Platou]], overlærar ved [[Oslo katedralskole|Katedralskulen]] i Christiania, overtok ansvaret. Eit vanleg nummer av ''Budstikken'' var fire sider langt, men fleire utgåver var òg på åtte. Stoffet var svært regimelojalt, og det var tidvis prenta direkte formaningar overfor innbyggjarane og tekstar som skulle byggja opp om folk si haldning til styresmakta. Elles vart det prenta mykje stoff om den pågåande [[Napoleonskrigane|krigen]], gjerne i form av reine offisielle rapportar, og informasjon om private donasjonar til soldatar.<ref>[http://www.duo.uio.no/publ/IAKH/2010/102478/Masteroppgaven_til_Sindre_Fjeld.pdf Sindre Fjeld, ''Budstikken – En propagandaavis? En innholdsanalyse av regjeringskommisjonens offentlige ytringer i Budstikken 1808'', masteroppgåve ved Universitetet i Oslo, våren 2010, 24-55.]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> I perioden under Regjeringskommisjonen fungerte avisa såleis som eit reint [[propaganda]]instrument for statsmakta.<ref>[http://www.duo.uio.no/publ/IAKH/2010/102478/Masteroppgaven_til_Sindre_Fjeld.pdf Sindre Fjeld, ''Budstikken – En propagandaavis?'', 108-111.]{{Død lenkje|date=oktober 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Òg under Selskabet for Norges Vel heldt den regimelojale lina fram.<ref>{{Citation |title=Øystein Idsø Viken, ''Makt mellom linene: makt og allmente i Noreg 1807–1814'', masteroppgåve ved Universitetet i Oslo, våren 2010, 89. |url=http://www.duo.uio.no/publ/IAKH/2010/102600/HIS4090x-xxysteinxIdsxxViken.pdf |accessdate=2010-11-30 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923220930/http://www.duo.uio.no/publ/IAKH/2010/102600/HIS4090x-xxysteinxIdsxxViken.pdf}}</ref> ==Referansar== <references/> {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:skipingar i 1808]] [[Kategori:Nedleggingar i 1814]] k7ebx2smpn81esg0z3qqkt0ur47tzep 0 204441 3668208 2842733 2026-08-24T12:04:02Z Ranveig 39 Rett. 3668208 wikitext text/x-wiki '''Beyond51 Productions''', eller berre '''Beyond51''', er eit [[Noreg|norsk]] produsentlag og plateselskap. Selskapet vart skipa 26. juni 2008 av [[Kjetil Helgesen]] og [[Victor Eugen Forberg-Skogeng]]. Beyond51 står bak melodi og produksjon av vinnarsongen i [[Noreg i Eurovision Song Contest 2011|Melodi Grand Prix 2011]], «[[Haba Haba]]», som var det norske bidraget i [[Eurovision Song Contest 2011]]. Dei har òg skrive «[[Crush]]», som [[Malin Reitan|Malin]] deltok med i [[Noreg i Eurovision Song Contest 2012|Melodi Grand Prix 2012]]. ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Beyond51 Productions|Beyond51 Productions]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 30. januar 2012.'' </div> {{Låtskrivarar i Melodi Grand Prix 2012}} {{Låtskrivarar i Melodi Grand Prix 2013}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske plateselskap]] [[Kategori:Skipingar i 2008]] [[Kategori:Melodi Grand Prix 2011-låtskrivarar]] [[Kategori:Eurovision Song Contest 2011-låtskrivarar]] [[Kategori:Norske Eurovision Song Contest-låtskrivarar]] [[Kategori:Melodi Grand Prix 2012-låtskrivarar]] [[Kategori:Melodi Grand Prix 2013-låtskrivarar]] 6fki6vvuqa3osk4axz367d4qoudfnef 0 233311 3668218 3668146 2026-08-24T14:36:20Z Ranveig 39 Ref-flikk 3668218 wikitext text/x-wiki {{geoboks|øy | name = Joinville Island | kart = Wfm antarctic peninsula islands.png | bilete= JoinvilleIsland Terra MODIS.jpg | bilettekst= Joinville Island (midten) mellom d'Urville Island (over) og Dundee Island (under). | karttekst = Kart over Graham Land, som syner Joinville Island (4) | kartlokasjon = Antarktis | stad = [[Antarktis]] | lat_d = 63 | lat_m = 15 | lat_NS = S | long_d = 55 | long_m = 45 | long_EW = W | regiontype = Øygruppe | region = [[Joinville Island-gruppa]] | areal = 1607 | lengd = 64 | breidde = 20 | folketal = 0 | land = Antarktis | fritype = Administrert under |fri = [[Antarktistraktaten]] }} '''Joinville Island''' er den største øya i [[Joinville Island-gruppa]], som ligg utanfor nordausttuppen av [[Den antarktiske halvøya]]. Ho er kring 64&nbsp;km lang frå aust til vest og 20&nbsp;km brei. Mellom øya og fastlandet ligg [[Antarctic Sound]]. Joinville Island vart oppdaga og kartlagd kring 1838 av ein [[Frankrike|fransk]] ekspedisjon kommandert av kaptein [[Jules Dumont d'Urville]]. Ho vart kalla opp etter [[François, prinsen av Joinville]] (1818–1900), den tredje sonen til hertug [[Ludvig Filip av Frankrike|Louis-Philippe av Orléans]] som seinare vart kong [[Ludvig Filip av Frankrike]].<ref name=gnis>{{cite gnis|type=antarid|id=7618|name=Joinville Island|accessdate=19. oktober 2012}}</ref> Ho ligg i kravområda til [[Argentinsk Antarktis|Argentina]], [[Britisk Antarktis|Storbritannia]] og [[Chilensk Antarktis|Chile]]. ==Nordlege delar== [[Fil:Madder Cliffs, Joinville Island.jpg|mini|venstre|Madder Cliffs i januar 2013.]] [[Fil:Antarctic Sound-2016-Joinville Island-Ice Shelf.jpg|mini|venstre|Utsyn mot isbremmen og fjell på Joinville Island.]] Cape Kinnes er eit nes på vestenden av øya. Det vart namngjeve av medlemmar frå [[Dundee kvalfangsekspedisjon 1892-93]] etter [[Robert Kinnes]], som betalte for ekspedisjonen.{{sfn|Alberts|1995|p=393}} Madder Cliffs er ein raudaktig fjellvegg som stig bratt opp frå sjøen til kring 305 m og dannar nordsida av innløpet til Suspiros Bay, ved vestenden av Joinville Island. Han vart kartlagd av [[Falkland Islands Dependencies Survey]] (FIDS) i 1953-54. Namnet, som vart gjeve i 1956 av [[UK Antarctic Place-Names Committee]] (UK-APC), skildrar raudfargen. ''Madder'' er ein type raudleg plantefarge.{{sfn|Alberts|1995|p=455}} Suspiros Bay er ei lita [[bukt]] ved vestenden av Joinville Island like sør for Madder Cliffs. Namnet vart foreslått av kaptein Emilio L. Diaz, ein offiser i den [[Argentina|argentinske]] antarktisstyrken (1951-52). [[Toponym]]et syner til vanskane dei møtte kring bukta.{{sfn|Alberts|1995|p=725}} Balaena Valley er ein slak, isfylt [[dal]] som ligg aust for Suspiros Bay. Han vart kartlagd av [[Falkland Islands Dependencies Survey]] i 1953&ndash;54. «Balaena» (med kapteinen [[Alexander Fairweather]]) var ein av kvalbåtane frå [[Dundee]] som vitja Joinville-øyane i 1892&ndash;93. Namnet vart nytta i 1956 av UK Antarctic Place-Names Committee og kjem frå plasseringa nær Cape Kinnes 6,5&nbsp;km i sørvest. Robert Kinnes var ein skipseigar og handelsmann frå was Dundee som utrusta desse skipa for reisa deira til Antarktis.{{sfn|Alberts|1995|p=41}} Saxum Nunatak er ein isolert [[nunatak]] på 430 moh., som ligg 6 nautiske mil (11&nbsp;km) nord for Mount Tholus. Han er kuppelforma sett frå sør, men har ein kjenneleg fjellvegg på nordsida. Han vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1954. Namnet skildrar fjellveggen og «saxum» er [[latinsk]] for vegg.{{sfn|Alberts|1995|p=651}} Boreal Point er eit nes på vestsida av Rockpepper Bay, langs nordkysten av Joinville Island. Det vart kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey i 1953–54. Neset fekk namnet sitt av UK Antarctic Place-Names Committee på grunn av plasseringa på nordkysten («boreal» tyder ‘nord’) av Joinville Island.{{sfn|Alberts|1995|p=81}} Rockpepper Bay er ei bukt aust for Boreal Point. Ho vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1953-54. Ho fekk namnet sitt av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) på grunn av særs mange småøyar og skjer i bukta.{{sfn|Alberts|1995|p=625}} King Point er eit nes på vestsida av innløpet til Ambush Bay. Det vart oppdaga 30. desember 1842 av ein britisk ekspedisjon under Ross, som namngav det [[Cape King]] etter kaptein (seinare [[kontreadmiral]]) [[Philip P. King]] i [[Royal Navy]], 1793–1856, ein engelsk sjøoppmålar som laga betre kart for Australia og [[Sør-Amerika]].{{sfn|Alberts|1995|p=393}} Fliess Bay er ei bukt som ligg like vest for Fitzroy Point. Namnet finst på eit argentinsk kart frå 1957. Ho vart kalla «Caleta Almirante Fliess» etter admiral Felipe Fliess (1878–1952), som var løytnant og kommandør i Den argentinske marinen med mannskapet på skipet [[«Uruguay»]] i 1903 då dei redda medlemmane på [[Den svenske antarktisekspedisjonen]] (1901–04) leia av dr. [[Otto Nordenskjöld]].{{sfn|Alberts|1995|p=246}} Ambush Bay er ei 6,5&nbsp;km brei bukt like aust for King Point. Ho vart oppmålt av FIDS i 1953. Namnet viser til at ho er ei felle ({{lang|en|ambush}}) for reisande om ein ikkje kjenner grunnene og naturen til bukta.{{sfn|Alberts|1995|p=15}} Eit isfritt område på 69&nbsp;hektar på austsida av bukta er blitt identifisert som eit [[Important Bird Area]] av [[BirdLife International]] på grunn av konsentrasjonen av sjøfuglar her, særleg ein hekkande koloni på kring 18&nbsp;000 par av [[adéliepingvin]]ar (estimert frå satellittbilde frå desember 2011).<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/ambush-bay-joinville-island-iba-antarctica |title= Ambush Bay, Joinville Island |date=2015 |website= BirdLife Data Zone|publisher=BirdLife International|access-date= 23. oktober 2020}}</ref> Fitzroy Point er eit lågt nes ved austsida av Fliess Bay heilt nordaust på Joinville Island. Det vart oppdaga den 30. desember 1842 av ein britisk ekspedisjon under [[James Clark Ross]]. Ekspedisjonen kalla det «Cape Fitzroy» etter kaptein (seinare [[viseadmiral]]) [[Robert FitzRoy]] i [[Royal Navy]], ein engelsk hydrograf og meteorolog.{{sfn|Alberts|1995|p=243}} ==Sørlege delar== D'Urville Monument er eit kjenneleg kjegleforma fjell på 575&nbsp;moh. som ligg ved sørvestenden av Joinville Island. Det vart oppdaga av ein britisk ekspedisjon under [[James Clark Ross]] mellom 1839 og 1843. Det vart namngjeve av han etter kaptein [[Jules Dumont d'Urville]].{{sfn|Alberts|1995|p=205}} Diana Reef er eit isolert rev som ligg 3&nbsp;[[nautisk mil|nautiske mil]] aust for D'Urville Monument i Joinville Island i [[Active Sound]]. Det vart grovt kartlagt av [[Falkland Islands Dependencies Survey]] i 1954, og vart namngjeve i 1956 av UK Antarctic Place-Names Committee etter «Diana» (kaptein [[Robert Davidson]]), eit av skipa under Dundee kvalfangstekspedisjon som vitja Joinville Island-området i 1892–93.{{sfn|Alberts|1995|p=187}} Nodule Nunatak er ein liten, men markant og isolert nunatak på 440 moh., som ligg 3 nautiske mil (6&nbsp;km) sør for Mount Tholus. Han vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1953-54. Det skildrande namnet vart gjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1956.{{sfn|Alberts|1995|p=529}} Mount Tholus er det høgaste fjellet, på 825 moh., på ryggen som strekkjer seg sørvest frå Postern Gap sentralt på Joinville Island. Det vart kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1953-54 og vart namngjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1956. Namnet er skildrande; «tholus» er ein rund, kuppelforma struktur.{{sfn|Alberts|1995|p=742}} Postern Gap er eit pass sentralt på ryggen på Joinville Island, like aust for Mount Tholus. Det vart kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1954. Det fekk namnet sitt av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) fordi det var den einaste vegen over ryggen frå sentrale område til sørkysten av Joinville Island. ''Postern'' er eit engelsk ord for ‘bakdør’.{{sfn|Alberts|1995|p=586}} Gibson Bay er ei lita bukt like vest for Mount Alexander, der Active Sound og [[Firth of Tay]] møter kvarandre. Ho blei oppdaga og namngjeven den 8. januar 1893 av Thomas Robertson, skipperen på kvalskipet «Active» frå Dundee.{{sfn|Alberts|1995|p=277}} Mount Percy er eit markant fjell på 765 moh. som er det høgaste fjellet på Joinville Island. Det ligg like nord for Mount Alexander nær midten av øya. Det vart oppdaga av ein britisk ekspedisjon under [[James Clark Ross]] den 30. desember 1842, og kalla opp etter admiral Josceline Percy i [[Royal Navy]].{{sfn|Alberts|1995|p=568}} Mount Alexander er eit fjell med fleire toppar, den høgaste på 595 meter, som dannar halvøya mellom Gibson Bay og Haddon Bay. Klippa som utgjer den ytste delen av halvøya blei oppdaga den 8. januar 1893 av Thomas Robertson, skipperen på kvalskipet «Active» frå Dundee, og kalla Cape Alexander. Namnet blei endra til Mount Alexander av UK-APC i 1956 etter landmålingar av FIDS i 1953-54.{{sfn|Alberts|1995|p=11}} [[Fil:Tay Head beach, Antarctica.jpg|mini|venstre|Adeliepingvinar ved Tay Head.]] Haddon Bay er ei bukt som ligg like aust for Mount Alexander langs sørkysten av øya. Ho vart oppdaga i januar 1893 av Thomas Robertson, kaptein på skipet «Active», ein av [[kvalfangst|kvalbåtane]] frå Dundee. Bukta vart kartlagd av [[Falkland Islands Dependencies Survey]] i 1953 og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1956 etter professor Alfred C. Haddon, som hjelpte dr. W.S. Bruce med førebuingane for vitskapleg arbeid med kvalfangstekspedisjonane frå Dundee.{{sfn|Alberts|1995|p=303}} Mount Quilmes (715 moh.) er eit hovudsakleg snødekt fjell som ligg nordaust for Haddon Bay. Namnet vart gjeve av [[Den argentinske antarktisekspedisjonen]] (1953–54) til minne om slaget med same namn der den argentinske skvadronen til admiral [[Guillermo Brown]] var med.{{sfn|Alberts|1995|p=600}} Tay Head er eit klipperikt nes 6 nautiske mil (11&nbsp;km) aust for Mount Alexander, som strekkjer seg ut i [[Firth of Tay i Antarktis|Firth of Tay]] på sørkysten av Joinville Island. Namnet vart gjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1963 og er kalla opp etter [[Firth of Tay]] i Skottland.{{sfn|Alberts|1995|p=734}} Taylor Nunataks er to isolerte nunatakar på 650 m og 660 moh. som er knytte saman av ein smal kam, som ligg søraust for Mount Quilmes på den austlege halvdelen av Joinville Island. Dei vart kartlagde av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1953 og gjeve namn av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter Robert J.F. Taylor i FIDS, som var hundelege ved [[Hope Bay]] i 1954 og 1955, og som var med landmålarane til FIDS til Joinville Island i 1953-54.{{sfn|Alberts|1995|p=735}} Moody Point er eit nes på austenden av øya. Det vart oppdaga av ein britisk ekspedisjon under Ross, 1839–43, og vart namngjeve av han etter generalløytnant Moody på [[Falklandsøyane]].{{sfn|Alberts|1995|p=502}} == Holmar og skjer ved øya == Williwaw Rocks er to små skjer som ligg 3,5&nbsp;km sør for Moody Point på austenden av Joinville Island. Dei vart kartlagde av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1953. Namnet kom av [[williwaw]]-vindar i nærleiken av Moody Point og dei nærliggande [[Danger Islands]].{{sfn|Alberts|1995|p=816}} Scud Rock er ein isolert holme som ligg 7&nbsp;km sør for Moody Point. Han vart grovt kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1953. Han fekk namnet sitt av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) fordi ein observerte drivskyer (''scud'' på engelsk) i området.{{sfn|Alberts|1995|p=658}} Gaviotín Rock er ein holme som ligg i [[Larsen Channel]], kring 1&nbsp;[[kilometer|km]] nord for isklippene på Joinville Island i Antarktis, og 3,5&nbsp;[[kilometer|km]] nord for Saxum Nunatak. Namnet Gaviotín ([[gull]]) finst på eit argentinsk kart i 1957.{{sfn|Alberts|1995|p=271}} == Sjå òg == * [[Composite Antarctic Gazetteer]] * [[Antarktiske og subantarktiske øyar]] * [[Antarktiske og subantarktiske øyar#Antarktiske øyar sør for 60 °S|Antarktiske øyar sør for 60 °S]] * [[Scientific Committee on Antarctic Research|SCAR]] * [[Kravområde i Antarktis]] ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refbegin}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Joinville Island|Joinville Island]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 19. oktober 2012 og 3. juli 2026.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' *{{citation|url=https://pubs.usgs.gov/fedgov/70039167/report.pdf |accessdate=2023-12-03 |edition=2. |editor-last=Alberts |title=Geographic Names of the Antarctic |editor-first=Fred G. |publisher=United States Board on Geographic Names |year=1995}} {{Include-USGov |agency=United States Board on Geographic Names}} *{{citation |url=https://collections.lib.uwm.edu/digital/collection/agdm/id/7696/ |accessdate=2024-05-03 |title=Graham Land and South Shetland Islands |publisher=British Antarctic Survey (BAS) |year=2005 |ref={{harvid|Graham Land and South Shetland BAS}} }} *{{citation |url=https://books.google.com/books?id=b-FwBY8bia0C&pg=PA152 |accessdate=2024-05-30 |ref={{harvid|Sailing Directions 1976}} |title=Sailing Directions for Antarctica: Includes Islands South of Latitude 60.̊ |publisher=United States. [[Defense Mapping Agency]]. Hydrographic Center |year=1976}} {{Include-USGov |agency=National Geospatial-Intelligence Agency}} {{refend}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Øyar i Joinville Island-gruppa]] [[Kategori:Stader i Antarktis kalla opp etter franskmenn]] [[Kategori:Utvalde artiklar 2026]] 8xur8kecxp5p6d7cbzj7i37pj9zq5k0 0 244156 3668225 3485034 2026-08-24T17:25:57Z Ddybing 66466 Endret "16-setgs" til "16-stegs" 3668225 wikitext text/x-wiki [[Fil:Tr909.jpg|mini|Framsida av ein TR-909]] '''Roland TR-909 Rhythm Composer''' er ein delvis [[analog]] og delvis [[sampling i musikk|samplingsbasert]] [[trommemaskin]] lansert av japanske [[Roland Corporation]] i 1983.<ref>{{cite book |title=Sound synthesis and sampling |author=Martin Russ |page=66 |url=http://books.google.com/books?id=_W9Ek2LmPNMC&lpg=PA365&dq=roland%20TR-909&pg=PA66#v=onepage&q&f=false}}</ref> Han vart designa av [[Tadao Kikumoto]] som var ingeniøren bak [[Roland TB-303]],<ref name="emusician">{{Cite web |last=Hsieh |first=Christine |title=Electronic Musician: Tadao Kikumoto |url=http://emusician.com/remixmag/artists_interviews/musicians/remix_tadao_kikumoto/ |accessdate=11. februar 2013}}</ref> med ein 16-stegs [[musikksekvenser|steg-sekvenser]] og eit [[trommesett]] som prøvde å oppnå realisme og kostnadseffektivitet. Maskinen er heilt programmerbar og som føregjengaren, [[TR-808]], kan han lagre heile songar med forskjellige seksjonar, i motsetnad til berre enkle rytmar. Det var den første trommemaskinen som var utstyrt med [[MIDI]]. Det vart produsert kring 10 000 einingar. == Kjende brukarar og songar == * [[808 State]] * [[ATB]] * [[Aphex Twin]] * [[Atari Teenage Riot]] * [[Benny Benassi]] * [[The Berzerker]] * [[musikkgruppa Blancmange|Blancmange]] * [[Boys Noize]] * [[Chemical Brothers]] * [[Phil Collins]] - «[[Sussudio]]», «[[Take Me Home av Phil Collins|Take Me Home]]» * [[Covenant]] * [[Daft Punk]] og songen «[[Revolution 909]]» * [[Fatboy Slim]] * [[The Glove]] * [[Gorillaz]]- «[[Plastic Beach]]» * [[Gus Gus]] * [[Inner City]] * [[LCD Soundsystem]] * [[Oliver Lieb]] * [[Jeff Mills]] * [[Moby]] * [[Modeselektor]] * [[musikkgruppa Orbital|Orbital]] * [[Plastikman]] * [[Bobby Orlando]] & [[skodespelaren Divine|Divine]] * [[The Prodigy]] * [[RZA]] * [[Vince Watson]]<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=mvydY-MF_BM |title=Vince Watson Closing 909 Festival 2012 with 909 Solo (Full Version) |author=Vince Watson |date= June 29, 2012 |publisher= Youtube |accessdate=11 January 2013}}</ref> * [[Radiohead]]<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=isETL6R7x2w |title=Radiohead - Videotape (Scotch Mist Version) |author= Radiohead |date= December 31, 2007 |publisher= YouTube |accessdate=19 January 2012}}</ref> * [[Skinny Puppy]]<ref>{{cite web |url=http://emusician.com/remixmag/artists_interviews/musicians/remix_skinny_puppy/index.html |title=Skinny Puppy gets respect - Remix Interviews cEvin Key and Nivek Ogre of Skinny Puppy |author= Justin Kleinfeld |date= April 1, 2007 |publisher= Electronic Musician Magazine |accessdate=2. august 2010}}</ref> * [[Skrillex]] * [[Underworld]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roland TR-909|Roland TR-909]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. februar 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://machines.hyperreal.org/categories/drum-machines/TR-909/samples/ TR-909 samples] * [http://www.vintagesynth.com/roland/909.shtml Vintage Synth Explorer: Roland TR-909] * [http://lab.andre-michelle.com/fl-909 Roland 909 emulator with source code] * [http://www.experimentalscene.com/software/dgenr8/ DGenR8 Virtual Analog Drum Synthesizer] - A TR-909 inspired drum synthesizer using analog modeling * [http://www.hobnox.com/audiotool Hobnox Audiotool] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218105644/http://www.hobnox.com/audiotool |date=2010-12-18 }} - Flash music applet featuring simulations of the TR-808, TR-909, TB-303, and various stomp effects * [http://free-drum-kits.com/free-drum-kit-roland-tr-909/ TR-909 samples in .wav format] * [http://www.rebirthmuseum.com/ Rebirth Museum] - Online museum and download page for the [[ReBirth RB-338]] * [http://www.synthage.com/ DIY 909 clone] {{DEFAULTSORT:Roland Tr-909}} [[Kategori:Trommemaskinar]] [[Kategori:Roland-synthesizerar|TR-909]] p2r2xs25z0axnu8eddjkrlb81n8ubbj 3668227 3668225 2026-08-24T18:26:24Z Ranveig 39 Flikk 3668227 wikitext text/x-wiki {{infoboks instrument}} '''Roland TR-909 Rhythm Composer''' er ein delvis [[analog]] og delvis [[sampling i musikk|samplingsbasert]] [[trommemaskin]] lansert av japanske [[Roland Corporation]] i 1983.<ref>{{cite book |title=Sound synthesis and sampling |author=Martin Russ |page=66 |url=http://books.google.com/books?id=_W9Ek2LmPNMC&lpg=PA365&dq=roland%20TR-909&pg=PA66#v=onepage&q&f=false}}</ref> Han vart designa av [[Tadao Kikumoto]] som var ingeniøren bak [[Roland TB-303]],<ref name="emusician">{{Cite web |last=Hsieh |first=Christine |title=Electronic Musician: Tadao Kikumoto |url=http://emusician.com/remixmag/artists_interviews/musicians/remix_tadao_kikumoto/ |accessdate=11. februar 2013}}</ref> med ein 16-stegs [[musikksekvenser|steg-sekvenser]] og eit [[trommesett]] som prøvde å oppnå realisme og kostnadseffektivitet. Maskinen er heilt programmerbar og som føregjengaren, [[TR-808]], kan han lagre heile songar med forskjellige seksjonar, i motsetnad til berre enkle rytmar. Det var den første trommemaskinen som var utstyrt med [[MIDI]]. Det vart produsert kring 10 000 einingar. == Kjende brukarar og songar == * [[808 State]] * [[ATB]] * [[Aphex Twin]] * [[Atari Teenage Riot]] * [[Benny Benassi]] * [[The Berzerker]] * [[musikkgruppa Blancmange|Blancmange]] * [[Boys Noize]] * [[Chemical Brothers]] * [[Phil Collins]] - «[[Sussudio]]», «[[Take Me Home av Phil Collins|Take Me Home]]» * [[Covenant]] * [[Daft Punk]] og songen «[[Revolution 909]]» * [[Fatboy Slim]] * [[The Glove]] * [[Gorillaz]]- «[[Plastic Beach]]» * [[Gus Gus]] * [[Inner City]] * [[LCD Soundsystem]] * [[Oliver Lieb]] * [[Jeff Mills]] * [[Moby]] * [[Modeselektor]] * [[musikkgruppa Orbital|Orbital]] * [[Plastikman]] * [[Bobby Orlando]] & [[skodespelaren Divine|Divine]] * [[The Prodigy]] * [[RZA]] * [[Vince Watson]]<ref>{{cite web |url=http://www.youtube.com/watch?v=mvydY-MF_BM |title=Vince Watson Closing 909 Festival 2012 with 909 Solo (Full Version) |author=Vince Watson |date= 29. juni 2012 |publisher= Youtube |accessdate=11. januar 2013}}</ref> * [[Radiohead]]<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=isETL6R7x2w |title=Radiohead - Videotape (Scotch Mist Version) |author= Radiohead |date= 31. desember 2007 |publisher= YouTube |accessdate=19. januar 2012}}</ref> * [[Skinny Puppy]]<ref>{{cite web |url=http://emusician.com/remixmag/artists_interviews/musicians/remix_skinny_puppy/index.html |title=Skinny Puppy gets respect - Remix Interviews cEvin Key and Nivek Ogre of Skinny Puppy |author= Justin Kleinfeld |date= 1. april 2007 |publisher= Electronic Musician Magazine |accessdate=2. august 2010}}</ref> * [[Skrillex]] * [[Underworld]] ==Kjelder== <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Roland TR-909|Roland TR-909]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. februar 2013.'' **''{{Wikipedia-utgåve|en}} oppgav desse kjeldene:'' </div> {{fotnoteliste}} ==Bakgrunnsstoff== * [http://machines.hyperreal.org/categories/drum-machines/TR-909/samples/ TR-909 samples] * [http://www.vintagesynth.com/roland/909.shtml Vintage Synth Explorer: Roland TR-909] * [http://lab.andre-michelle.com/fl-909 Roland 909 emulator with source code] * [http://www.experimentalscene.com/software/dgenr8/ DGenR8 Virtual Analog Drum Synthesizer] - A TR-909 inspired drum synthesizer using analog modeling * [http://www.hobnox.com/audiotool Hobnox Audiotool] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101218105644/http://www.hobnox.com/audiotool |date=2010-12-18 }} - Flash music applet featuring simulations of the TR-808, TR-909, TB-303, and various stomp effects * [http://free-drum-kits.com/free-drum-kit-roland-tr-909/ TR-909 samples in .wav format] * [http://www.rebirthmuseum.com/ Rebirth Museum] - Online museum and download page for the [[ReBirth RB-338]] * [http://www.synthage.com/ DIY 909 clone] {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Roland Tr-909}} [[Kategori:Trommemaskinar]] [[Kategori:Roland-synthesizerar|TR-909]] [[Kategori:Introduksjonar i 1983]] kjmbf8gvauvq3ppkc9yk6t504xujlc3 0 258600 3668255 3468342 2026-08-25T03:40:39Z Tollef Salemann 125828 3668255 wikitext text/x-wiki {{infoboks musikkartist | namn = Narum | bilete = | bilettekst = | opphav = [[Eina]], [[Totn]] | sjanger = [[Vise]], [[roots]] | aktive år= 2006 til i dag | selskap = [[Warner Music Noreg|Warner Music]] | tilknytta artistar = | nettstad = narummusikk.no/ | medlemmer = [[Lars Christian Narum]] (tangentar) <br /> [[Jon Anders Narum]] (gitar) <br /> [[Benedikte Narum Jenssen]] (vokal) | tidlegare medlemmer = }} '''Narum''' er eit band frå [[Eina]] på [[Toten]]. Det er tre sysken som står bak bandet. Dei er [[Benedikte Narum Jenssen]], [[Jon Anders Narum]] og [[Lars Christian Narum]], sistnemnde er ogso kjend for å spela tangentar i [[Hellbillies]] og [[Blind Orphans]]. Dei gav ut fyrste plata deira ''[[Samma hen du fær]]'' i 2009. Året etter før andre albumet ''[[Ælt som var søkk borte]]'' vart det au gjeve ut ein [[Singel i musikk|singel]] «[[En million mil]]». Narum vart peika ut til [[Spellemannprisen 2009]] i klassa viser og [[Lars Christian Narum]] i klassa årets populærkomponist. Dei vann [[Spellemannprisen 2010]] i klassa viser for plata ''Ælt som var søkk borte''. ==Utgjevingar== *''[[Samma hen du fær]]'' (2009) * «En million mil» &ndash; singel *''[[Ælt som var søkk borte]]'' (2010) *''[[Sol og regn og ælt]]'' (2012) ==Kjelder== <div class="references-small"> * [http://narummusikk.no Nettstaden til gruppa 1. juni 2013] </div> {{Autoritetsdata}} {{DEFAULTSORT:Narum}} [[Kategori:Musikkgrupper frå 2000-talet]] [[Kategori:Vinnarar av Spellemannprisen]] [[Kategori:Syskengrupper]] 7j5i7pm5bsqudca0t1q9p8d14ehw1uo 0 278553 3668301 3236645 2026-08-25T07:26:00Z Ranveig 39 Avislenkje 3668301 wikitext text/x-wiki {{Infoboks biografi}} [[Fil:Herman Bagger.JPG|mini|Gravminne på [[Lie kyrkjegard]] i [[Skien]].{{foto|Orf3us}}]] '''Herman Bagger''' ({{levde|20. juli|1800|24. november|1880|Bagger}}) var en dansk-norsk gardbrukar, journalist og stortingsmann som var ein iherdig talsmann for bonde-interessene i Noreg. Bagger var frå Lemvig i [[Jylland]], son til ein distriktskirurg. Etter å ha arbeidd som handelsbetjent frå 1815 til -20, tok han dansk juridisk embetseksamen og vart i 1821 fullmektig hos ein [[prokurator]] i [[København]]. I 1824 tok han artium ved universitetet i København, to år seinare flytta han til [[Noreg]] og var huslærar. 1828-29 var han lærar ved Drammen skule. I 1829 kjøpte han garden Follaug i [[Gjerpen]]. Han flytta i 1842 vidare til [[Skien]] og tok handelsborgarskap i byen. I 1843 starta han opp avisa [[Correspondenten (1846–1883)|Correspondenten]] i Skien, der han fram til 1874 jamt og samt tala for bøndenes syn og interesser. Etter over tretti år som journalist i Skien budde han så i [[Langesund]] til 1880. Siste tida levde han i [[Porsgrunn]]. Bagger vart den fyrste ordføraren i Gjerpen. Han representerte [[Bratsbergs amt]] på [[Stortinget]] i 1839, og Skien by i 1848, 1851, 1854, 1862-63 og 1868-69, samt på omframtstortinget i 1864. I 1839 var han medlem av traktatkomiteen og veglovskomiteen, i 1848 sekretær i desisjonskomiteen og i justiskomite nr 3, samt medlem av adressekomiteen. Han var så formann i desisjonskomiteen i 1851 og medlem av trykkekomiteen, i 1854 av tollkomiteen og vegskattkomiteen. Bagger var i 1862-63 tilbake i trykkekomiteen, attåt konstitusjonskomiteen. På omframttinget 1864 sat han i komiteen om [[Schelde]]-tollen, medan han i 1869 var medlem av konstitusjonskomiteen og [[Lagtinget]]. ==Kjelder== * [[Tallak Lindstøl|Lindstøl, Tallak]]: ''Stortinget og Statsraadet 1814-1914''. Kristiania, 1914 * {{PolSys|10191}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske redaktørar]] [[Kategori:Norske journalistar]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1839-1841]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1848-1850]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1851-1853]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1854-1856]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1862-1864]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1868-1870]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Telemark]] [[Kategori:Ordførarar i Skien]] [[Kategori:Nordmenn av dansk opphav]] [[Kategori:Folk frå Lemvig]] n9mko9tw6rl7oid1z329bv4m1nfiwou 0 313319 3668269 3077964 2026-08-25T06:36:44Z Ranveig 39 Flikk 3668269 wikitext text/x-wiki {{infoboks idrettslag | mønster_va1 = _blackshoulders | mønster_k1 = _whiteshoulders | mønster_ha1 = _blackshoulders | venstrearm1 = FFFFFF | kropp1 = FFFFFF | høgrearm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | sokkar1 = FFFFFF | mønster_va2 = | mønster_k2 = | mønster_ha2 = | venstrearm2 = 000000 | kropp2 = 000000 | høgrearm2 = 000000 | shorts2 = FFFFFF | sokkar2 = 000000 }} [[Fil:Stavanger Idrettsforening (14614441403) (cropped).jpg|mini|Mannskapet til Stavanger Idrettsforening i NM-semifinalen 1929 mot Ørn frå Horten]] '''Stavanger Idrettsforening''' er eit idrettslag i [[Stavanger]], stifta i 1905 og aktivt med i fotball og handball. SIF spelar i heilkvite drakter. ==Idrettar== ===Fotball=== Stavanger IF var det dominerende fotballaget i [[Rogaland]] i tida fram til 1940. Laget nådde semifinalane i noregsmeisterskapen i fotball både i [[Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1912|1912]], [[Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1914|1914]], [[Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1929|1929]] og [[Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1930|1930]]. Angrepsspelaren Sverre Berg-Johannesen var den fremste spelaren i åra kring 1930. I [[Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1953|fotballcupen 1953]] tok Stavanger IF seg til kvartfinalen, der det vart tap 1-3 mot trønderlaget [[Ranheim IL]]. Stavanger IF har sidan 1960 gjesta 2. divisjon i 1976-sesongen og spelte også på nivå to i seriefotballen i 2009. Begge gongane rauk laget nedatt i lokal/regional serie. ===Handball=== Stavanger IF spelte i norsk toppserie på 1990-talet. Den seinare presidenten i Norges Idrettsforbund, Tom Tvedt, var mellom dei fremste spelarane på laget i den tida. ==Kjelder== *Magnus Breili: ''Fotballboken'', 1967. <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Stavanger IF|Stavanger IF]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 26. april 2016.'' </div> == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} *{{offisiell nettstad}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Idrettslag i Stavanger‎]] [[Kategori:Skipingar i 1905]] mofrak2uhtsdlzmoe1srptryklhd93b 0 345370 3668318 3634962 2026-08-25T07:44:49Z Orland 485 +ref 3668318 wikitext text/x-wiki {{infoboks politikar2}} '''Trygve Sverdrup''' ({{levde|22. juli|1886|?|1964|Sverdrup, T}}) var ein norsk [[marine]]offiser og [[Høgre]]-politikar som var ordførar i [[Tønsberg]] og stortingsmann for [[kjøpstad]]ene i [[Vestfold]]. Sverdrup var son til ein ingeniør busett i [[Kristiania]]. Sjølv utdanna han seg til sjøoffiser i 1908, [[premierløytnant]] frå 1911. I 1911-12 fekk han stipend for å kunne studere motorteknikk og elektroteknikk ved Charlottenburg techn. Hochschule i [[Tyskland]]. Frå 1913 til -20 var han i undervassbåtteneste i Marinen. Etter ein treårsperiode som havarisjef i Jac. O. Lyngaas & Co. var han tilbake i Marinen frå 1923 som kaptein. Perioden 1923-34 var han ubåtsjef. Forfremja til [[kommandørkaptein]] 1. desember 1937. Sverdrup var medlem av bystyret i [[Tønsberg]] frå 1923, varaordførar 1934-36 og ordførar 1936-37. Han var i si tid formann i kommunikasjonskomiteen i byen, og styreformann 1928-37 i De kommunale kinematografers styre i Tønsberg. Hausten 1933 vart han vald til stortingsrepresentant frå valkrinsen med dei fire kjøpstadene i Vestfold, vald for partiet Høgre. Etter attval i 1936 var han tingmann 1937-45. Alle sesjonane på [[Stortinget]] var han medlem i Militærkomiteen. Under [[andre verdskrigen]] vart Sverdrup arrestert av okkupasjonsmakta. Frå 12. januar 1942 sat han fengsla på [[Grini fangeleir|Grini]] til 6. februar 1942. Sidan var han krigsfange i Tyskland, kom heim 28. mai 1945. ==Kjelder== * {{PolSys|12880}} * {{ Kjelde bok | forfattar = Helberg, Leif | utgjeve år = 1958 | tittel = Høire i Vestfold | stad = Tønsberg | forlag = Høires fylkesorganisasjon | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2012011308101 | side =341-342 }} * {{ Kjelde bok | utgjeve år = 1956 | tittel = Norske kommunalpolitikere. 1 | stad = Oslo | forlag = Bokdepotet | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007022301009 | side =392 }} * {{ Kjelde bok | utgjeve år = 1965 | tittel = Sjømilitære samfunds kalender | stad = Horten | forlag = Sjømilitære samfund | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2016063008100 | side =78-79 }} * {{ Kjelde bok | forfattar = Barth, Bj. Keyser | utgjeve år = 1930 | tittel = Norges militære embedsmenn | stad = Oslo | forlag = Hanche | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2006121400038 | side =581 }} * {{ Kjelde bok | utgjeve år = 1949 | tittel = Stortinget og statsrådet 1915-1945 | stad = Oslo | forlag = | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digibok_2007060100024 | side =693 }} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Stortingsrepresentantar for Vestfold-byane]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar frå Høgre]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1934-1936]] [[Kategori:Stortingsrepresentantar 1937-1945]] [[Kategori:Ordførarar i Tønsberg]] [[Kategori:Høgreordførarar i Vestfold]] [[Kategori:Norske militære]] [[Kategori:Nordmenn frå andre verdskrigen]] [[Kategori:Folk frå Oslo]] [[Kategori:Folk frå Tønsberg]] 8h6qbwggj9ym8ve5oljkoei6avswtls 828 345756 3668259 3666823 2026-08-25T05:26:13Z Njardarlogar 3022 jf. endringane på Modul:Wd 3668259 Scribunto text/plain -- The values and functions in this submodule should be localized per wiki. local p = {} function p.init(aliasesP) p = { ["version"] = "8", -- increment this each time the below parameters are changed to avoid reference conflict errors ["errors"] = { ["unknown-data-type"] = "Ukjend datatype eller datatype som ikkje er støtta: «%s».", ["missing-required-parameter"] = "Ingen påkravde parametrar er definerte; minst éin trengst", ["extra-required-parameter"] = "Parameteren «%s» må definerast som valfri", ["no-function-specified"] = "Du må oppgje ein funksjon som skal kallast", -- equal to the standard module error message ["main-called-twice"] = "Funksjonen «main» kan ikkje kallast to gonger", ["no-such-function"] = "Funksjonen «%s» finst ikkje", -- equal to the standard module error message ["no-such-reference-template"] = "Feil: Malen «%s», som er vald i %s som utdatamal for kjeldetypen «%s», finst ikkje", -- Parts of the error message signalling a malformed reference. ["malformed-reference-header"] = "<span style=\"color:#dd3333\">\nFeil: Klarte ikkje visa kjelda frå Wikidata rett. Tekniske detaljar:\n", ["malformed-reference-footer"] = "Sjå [[:en:Module:Wd/doc#References|dokumentasjonen på engelsk Wikipedia]] for fleire detaljar.\n</span>\n[[Kategori:Kjeldefeil frå Modul:Wd]]", ["template-failure-reason"] = "* Grunnen til at {{Mal|%s}} ikkje verka: %s\n", ["missing-mandatory-param"] = "Kallet til utdatamalen ville mangla den påkravde parameteren <code>%s</code>.", ["unknown-property-in-ref"] = "Wikidata-kjelda inneheld eigenskapen <code>%s</code>, som ikkje er knytt til nokon parameter i denne malen." }, ["info"] = { ["edit-on-wikidata"] = "Endre på Wikidata" }, ["numeric"] = { ["decimal-mark"] = ",", ["delimiter"] = " " }, ["datetime"] = { ["prefixes"] = { ["decade-period"] = "" }, ["suffixes"] = { ["decade-period"] = "-åra", ["millennium"] = " tusenår", ["century"] = " hundreår", ["million-years"] = " millionar år", ["billion-years"] = " milliardar år", ["year"] = " år", ["years"] = " år" }, ["julian-calendar"] = "den julianske kalenderen", -- linked page title ["julian"] = "juliansk", ["BCE"] = "f.Kr.", ["CE"] = "e.Kr.", ["common-era"] = "Kristi fødsel" -- linked page title }, ["coord"] = { ["latitude-north"] = "N", ["latitude-south"] = "S", ["longitude-east"] = "Ø", ["longitude-west"] = "V", ["degrees"] = "°", ["minutes"] = "'", ["seconds"] = '"', ["separator"] = " " }, ["values"] = { ["unknown"] = "ukjend", ["none"] = "ingen" }, ["cite"] = { ["output-types"] = {"web", "q"}, -- In this order, the output types will be tried ["param-mapping"] = { ["web"] = { -- <= left side: all allowed reference properties for *web page sources* per https://www.wikidata.org/wiki/Help:Sources -- => right side: corresponding parameter names in (equivalent of) [[:en:Template:Cite web]] (if non-existent, keep empty i.e. "") [aliasesP.statedIn] = "website", [aliasesP.referenceURL] = "url", [aliasesP.fullWorkAvailableAt] = "url", [aliasesP.publicationDate] = "date", [aliasesP.pointInTime] = "date", [aliasesP.lastUpdate] = "date", [aliasesP.retrieved] = "access-date", [aliasesP.title] = "title", [aliasesP.subjectNamedAs] = "title", [aliasesP.archiveURL] = "archive-url", [aliasesP.archiveDate] = "archive-date", [aliasesP.fileFormat] = "format", ["P6954"] = "", -- status for nettilgang; ingen direkte kjeldeparameter [aliasesP.language] = "language", [aliasesP.author] = "author", [aliasesP.authorNameString] = "author", [aliasesP.editor] = "editor", [aliasesP.publisher] = "publisher", [aliasesP.quote] = "quote", [aliasesP.pages] = "pages", -- extra option [aliasesP.publishedIn] = "website", [aliasesP.sectionVerseOrParagraph] = "at", -- Eksterne ID-ar som ikkje alt er nytta til kjeldelenkje ville elles -- verta hoppa over utan spor. Kjelde www tek dei i |id=, som Kjelde på Wikidata. ["external-id"] = "id" }, ["q"] = { -- <= left side: all allowed reference properties for *sources other than web pages* per https://www.wikidata.org/wiki/Help:Sources -- => right side: corresponding parameter names in (equivalent of) [[:en:Template:Cite Q]] (if non-existent, keep empty i.e. "") [aliasesP.statedIn] = "1", [aliasesP.pages] = "pages", [aliasesP.column] = "at", [aliasesP.chapter] = "chapter", [aliasesP.sectionVerseOrParagraph] = "section", ["external-id"] = "id", -- used for any type of database property ID [aliasesP.title] = "title", [aliasesP.publicationDate] = "date", [aliasesP.pointInTime] = "date", [aliasesP.lastUpdate] = "date", [aliasesP.retrieved] = "access-date" } }, ["config"] = { -- supported fields: -- - template: name of the template used for output -- - numbered-params: citation params accepting an arbitrary number of values by numbering the params (e.g. author1, author2) -- - raw-value-params: params taking a raw value (which means the property is rendered with getValue with raw=true) -- - mandatory-params: params that are required be in the template call (after potentially appending numbers to params listed in numbered-params) -- - prioritization: table associating a list of properties, in the order in which they are preferred, to template parameters; -- properties not mentioned here have the lowest priority; -- prioritization of properties handled through additionalProcessedProperties is unsupported; -- no key of this table can be from numbered-params -- Leaving out the "template" field causes the output type to be ignored. ["web"] = { ["template"] = "Kjelde www", ["numbered-params"] = {"author", "editor"}, ["mandatory-params"] = {"url"}, ["prioritization"] = { ["url"] = {aliasesP.referenceURL, aliasesP.fullWorkAvailableAt}, ["date"] = {aliasesP.lastUpdate, aliasesP.publicationDate, aliasesP.pointInTime}, ["title"] = {aliasesP.title, aliasesP.subjectNamedAs} } }, ["q"] = { ["template"] = "Kjelde på Wikidata", ["raw-value-params"] = {"1"}, -- the first, unnamed parameter of CiteQ takes a QID, not the name of the item cited ["mandatory-params"] = {"1"}, ["prioritization"] = { ["date"] = {aliasesP.lastUpdate, aliasesP.publicationDate, aliasesP.pointInTime} } } } } } p.getOrdinalSuffix = function(num) return "." -- 1., 10. osv. end p.addDelimiters = function(n) local left, num, right = string.match(n, "^([^%d]*%d)(%d*)(.-)$") if left and num and right then return left .. (num:reverse():gsub("(%d%d%d)", "%1" .. p["numeric"]["delimiter"]):reverse()) .. right else return n end end return p end return p hkol9peees9ebr3srofvvpfw6b23c7z 0 371045 3668321 3665136 2026-08-25T07:48:05Z Ranveig 39 3668321 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''''Bergens Stiftstidende''''' var ei norsk [[avis]] som kom ut i [[Bergen]]. ''Bergens Stiftstidende'' kom ut første gong i 1840, men gjekk inn allereie i 1855.<ref>Willy Kringeland: [http://www.willyslekt.no/artikkel/5019.html Norske aviser 1763–1969]</ref><ref name="bbl">{{Kilde bok|tittel=[[Bergen byleksikon]]|side=76–77|redaktør= Gunnar Hagen Hartvedt|forlag=Kunnskapsforlaget|utgivelsessted=Oslo|utgivelsesår=1994|isbn=8257304859}}</ref> Redaktørar var [[Hans Holmboe]] og presten [[Peter Albert Sagen]],<ref name="bbl"/> frå 1848 [[August Theodor Brömel]]. ==Kjelder== <references/> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bergens Stiftstidende|Bergens Stiftstidende]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 7. august 2019.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== * {{Bladlenkjer}} {{kursiv tittel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare aviser i Hordaland]] [[Kategori:Skipingar i 1840]] [[Kategori:Nedleggingar i 1855]] pnyivqo2vc61rmgoun4adcpkedge9ec 3668322 3668321 2026-08-25T07:48:20Z Ranveig 39 la til [[Kategori:Norske aviser etter namn]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3668322 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''''Bergens Stiftstidende''''' var ei norsk [[avis]] som kom ut i [[Bergen]]. ''Bergens Stiftstidende'' kom ut første gong i 1840, men gjekk inn allereie i 1855.<ref>Willy Kringeland: [http://www.willyslekt.no/artikkel/5019.html Norske aviser 1763–1969]</ref><ref name="bbl">{{Kilde bok|tittel=[[Bergen byleksikon]]|side=76–77|redaktør= Gunnar Hagen Hartvedt|forlag=Kunnskapsforlaget|utgivelsessted=Oslo|utgivelsesår=1994|isbn=8257304859}}</ref> Redaktørar var [[Hans Holmboe]] og presten [[Peter Albert Sagen]],<ref name="bbl"/> frå 1848 [[August Theodor Brömel]]. ==Kjelder== <references/> <div class="references-small"> *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Bergens Stiftstidende|Bergens Stiftstidende]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 7. august 2019.'' </div> ==Bakgrunnsstoff== * {{Bladlenkjer}} {{kursiv tittel}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare aviser i Hordaland]] [[Kategori:Skipingar i 1840]] [[Kategori:Nedleggingar i 1855]] [[Kategori:Norske aviser etter namn]] 1mx44dq1mtrsvv35tgc3i825itk6xz3 0 399253 3668256 3431087 2026-08-25T03:51:28Z Tollef Salemann 125828 /* Diskografi */ 3668256 wikitext text/x-wiki {{Infoboks band | namn = Blind Orphans | land = [[Norge]] | opphav = [[Brumunddal]] | periode = [[1986]]–[[1990]] | sjanger = [[Progressiv rock]] | medlemmer = Torbjørn Dybsand, Sven Kaare Sunde, Rune Lamøy | tidlegare medlemmer = Ketil Kjelland Lund, Bjørn Thomassen, Lars Christian Narum |}} '''Blind Orphans''' var eit progressivrockband frå [[Ringsaker]] som var aktivt frå [[1986]] til [[1990]].<ref name=":0">{{Kilde www|url=https://www.rockipedia.no/artister/blind_orphans-81645/|tittel=Blind Orphans|besøksdato=2022-06-17|etternavn=Rockheim|språk=en|verk=Rockipedia|sitat=Progressivt rockeband fra Brumunddal og Moelv. Ga ut kassetten 'Blind Lead The Blind' i 1989. I 2012 kom den endelig (offisielt) ut på CD.|archive-date=2022-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220617173812/https://www.rockipedia.no/artister/blind_orphans-81645/|url-status=yes}}</ref> ==Medlemmer== *Torbjørn Dybsand (trommer og keyboard) *Sven Kaare Sunde (vokal) *Rune Lamøy (gitar) ==Tidligare medlemmer== *Ketil Kjelland Lund *Bjørn Thomassen *Lars Christian Narum ==Diskografi== Bandet gav ut [[kassettband|kassettalbumet]] ''Blind Leading the Blind'', som blei gitt ut på CD i 2012.<ref name=":0" /> Kassettalbumet var distribuert også i utlandet, noko som gjorde at bandet vart kjent i mange land, særleg i [[Japan]]. ==Kjelder== {{reflist}} [[Kategori:Norske musikkgrupper]] [[Kategori:Skipingar i 1986]] [[Kategori:Nedleggingar i 1990]] juu2k3womtj917hlsa5gjjqi9dghtxs 0 415555 3668210 3548768 2026-08-24T12:07:04Z Ranveig 39 Typ. 3668210 wikitext text/x-wiki {{geoboks|dal | bilete = Urubamba - Valle Sagrado 3.JPG | zoom=6 }} '''Urubambadalen''' ([[spansk]] {{lang|es|Valle Sagrado de los Incas}}, ‘Inkaene sin heilage dal’; [[quechua]] ''Willka Qhichwa'') er eit dalføre i [[Andesfjella]] i [[Peru]], nord for inkahovudstaden [[Cuzco]]. Han ligg i den noverande peruanske [[regionen Cuzco]]. ''Den heilage dalen'' vart sakte innlemma i det byrjande [[Inkariket]] i perioden frå 1000 til 1400.<ref name=bauer/> Urubambadalen er i dag eit viktig turistmål. I 2019 besøkte 1,6 millionar menneske den mest kjende arkeologiske staden, [[Machu Picchu]], dei fleste av dei var ikkje-peruanarar.<ref name=Glazier/> Mange av dei same turistane besøkte også andre arkeologiske stader og moderne byar i dalen. Denne fruktbare dalen strekkjer seg frå [[Pisac]] til [[Ollantaytambo]], og får vasstilførsel frå elva [[Urubamba]]. Chanapata-sivilisasjonen brukte først dette området frå rundt 800 fvt på grunn av det rike jordsmonnet som vart nytta til jordbruk. Qotacalla-sivilisasjonen levde i dalføret frå 500 til 900 e.Kr. Killke-sivilisasjonen levde deretter i dalen frå 900 til Inkariket tok over regionen i 1420. Inkaene styrte dette området til [[spanjol]]ane overtok makta i regionen. == Geografi == [[Fil:Cusco - Peru (20767131521).jpg|mini|venstre|Frå Urumambadalen]] [[Fil:Pisac012.jpg|mini|venstre|Inkaruinar og terrasar nær Pisac]] Dalen, som ligg generelt frå vest til aust, blir rekna for å omfatte landet langs Urubamba-elva mellom byen og Inka-ruinane ved Písac og Machu Picchu, ein avstand på 100 kilometer. Høgdnivået varierer frå ca. 3000 meter over havet ved Pisac ned til 2050 meter ved Urubamba-elva under [[citadell]]et til Machu Picchu. På begge sider av elva stig fjella høgt, spesielt mot nord til over 5800 moh. Den intenst dyrka dalbotnen er i gjennomsnitt omtrent 1 kilometer brei. Sidedalar og landbruksterrassar utvidar det dyrkbare arealet.<ref name=gmaps/> Dalen vart danna av Urubamba-elva, også kjent som Vilcanota-elva, Willkanuta-elva ([[aymara]], ‘huset til sola’) eller Willkamayu (quechua, ‘den heilage elva’). Ei rekkje sideelvar som går ned gjennom tilstøytande dalar og kløftar gjev vasstilførsel til Urubambaelva. Sidedalane inneheld også mange arkeologiske stader og landsbyar. Urubambadalen var det viktigaste området for [[mais]]produksjon i hjartet av Inkariket, og tilgang gjennom dalen til tropiske område gjorde det lettare å skaffe produkt som [[kokablad]] og [[chilipepar]] til Cuzco.<ref name=covey/> Nedbøren, konsentrert frå oktober til april, utgjer totalt gjennomsnittleg 527 millimeter årleg, og månadlege gjennomsnittstemperaturar varierer mellom 15,4 °C i november, den varmaste månaden, til 12,2 °C i juli den kaldaste månaden.<ref name=Altroy/> == Historie == Dei tidlegaste inkaene budde i Cuzco-området.<ref name=covey2003/> Med hjelp av erobring eller ved diplomati gjennom perioden 1000 til 1400 e.Kr., oppnådde inkaene administrativ kontroll over dei ulike etniske gruppene som budde i eller nær Urubambadalen.<ref name=bauer/> Attraksjonen til den heilage dalen til inkaene, i tillegg til dens nærleik til Cuzco, var sannsynlegvis at han var lågare i høgda og derfor varmare enn noko anna nærliggjande område. Den nedre høgda tillét mais å dyrkast i Urubambadalen. Mais var ei prestisjeavling for inkaene, spesielt for å lage [[chicha]], ein alkoholhaldig maisdrikk som inkaene og undersåttane deira konsumerte i store mengder på dei mange seremonielle høgtidene deira og religiøse høgtider.<ref>D'Altroy, s. 189</ref> Inkaene bygde omfattande vatningsanlegg i heile dalen for å motverke manglar og sesongvariasjonar i nedbør. Landbruksterrassar, kalla andanes, vart bygd opp i åssidene som flankerer dalbotnen og er i dag dei mest synlege og utbreidde teikna på inka-sivilisasjonen i Den heilage dal.<ref name=Guillet/> I 1537 kjempa og vann inkakeisaren [[Manco Cápac II]] slaget ved Ollantaytambo mot ein spansk hær leidd av [[Hernando Pizarro]]. Likevel trekte Manco seg snart tilbake frå den heilage dalen og området kom under kontroll av dei spanske kolonialistene.<ref name=hemming/> == Kjelder == {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Sacred Valley|Sacred Valley]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 11. mai 2024'' {{refslutt}} ;Referansar {{reflist|refs= <ref name=Glazier>{{Cite web |last=Glazier |first=Elysia |date=2023-11-18 |title=How Many Tourists Visit Machu Picchu Every Year |url=https://www.touristsecrets.com/destinations/central-south-america/peru/how-many-tourists-visit-machu-picchu-every-year/ |access-date=2024-01-04 |website=TouristSecrets |language=en-US}}</ref> <ref name=gmaps>{{cite web | title=Google maps | url=https://www.google.com }}</ref> <ref name=bauer>{{cite journal |last1=Bauer |first1=Brian S. |last2=Covey |first2=R. Alan |title=Processes of State Formation in the Inca Heartland (Cuzco, Peru)|journal=American Anthropologist |volume=104 |issue=3 |year=2002 |pages=846–64 |doi=10.1525/aa.2002.104.3.846 }}</ref> <ref name=covey>{{cite book |title=How the Incas built their Heartland |publisher=Ann Arbor: University of Michigan Press |page=43-44 |year=2009 |author=Covey, R. Alan}}</ref> <ref name=Altroy>{{cite book |title=The Incas |publisher=Malden, MA: Blackwell Publishing |page=127–40 |year=2003 |author= D'Altroy, Terence N}}</ref> <ref name=covey2003>{{cite journal |last1=Alan Covey |first1=R |title=A processual study of Inka state formation |journal=Journal of Anthropological Archaeology |volume=22 |issue=4 |year=2003 |pages=333–57 |doi=10.1016/S0278-4165(03)00030-8}}</ref> <ref name=Guillet>{{cite journal |last1=Guillet |first1=David |title=Terracing and Irrigation in the Peruvian Highlands |journal=Current Anthropology |volume=28 |issue=4 |year=1987 |pages=409–10 |url=https://www.jstor.org/stable/2743482}}</ref> <ref name=hemming>Hemming, John (1970). ''The Conquest of the Incas'', New York: Harcourt Brace Jovanovich, s. 213–32.</ref>}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Peruansk geografi]] o9opx5v7kqgks45ew3wjxsuncn8bvbx 0 421903 3668211 3588066 2026-08-24T12:07:31Z Ranveig 39 fjerna [[Kategori:Peruansk geografi]]; la til [[Kategori:Øyar i Peru]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3668211 wikitext text/x-wiki {{Infoboks øy|namn=Taquile|bilete=Taquile from Amantani.jpg|bilettekst=Utsikt mot Taquile frå øya Amantani|stad=[[Titicacasjøen]]|land=Peru|etniske grupper=[[Quechua folk|Quechua]]}} '''Taquile''' (spansk {{lang|es|Isla de Taquile}}, uttalt [ˈisla ðe taˈkile]; quechua ''Intika'') er ei øy på den peruanske sida av [[Titicaca|Titicacasjøen]], 45 km utanfor kysten av byen [[Puno-regionen|Puno]] i det sørlege [[Peru]]. Det bur vel 2000 menneske på øya, som er omlag 5,5 x 1,6 kilometer stor. Titicacasjøen ligg 3812 meter over havet (moh) og ein av dei høgasteliggande innsjøane i verda. Høgaste punktet på øya Taquile er på vel 4000 moh.<ref name=":1">{{Kjelde bok|tittel=Turen går til Peru og Bolivia|forfattar=Martinez, Christan|utgjevingsår=2019|forlag=Politikens forlag}}</ref> Øya er bilfri, og straumen, som er avgrensa, kjem frå eit solcellepanel som øybuarane har i fellesskap. UNESCO har listeført det tradisjonelle tekstilhandverket på øya som immaterielle kulturarv.<ref name=":0">{{Citation|title=UNESCO - Taquile and its textile art|url=https://ich.unesco.org/en/RL/taquile-and-its-textile-art-00166|website=ich.unesco.org|accessdate=2025-01-03|language=en}}</ref> Menn og kvinner samarbeider om tekstilproduksjonen. Kvinnene fargar, spinn og vever ulla. Dei vever mellom anna kalenderlinningen, eit breidt belte som viser årssyklusane knytt til ritual, jordbruk og aktivitet. Mennene på øya strikkar klesplagg, som luer og hanskar, som dei sel til besøkande på eit kooperativ på øya.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> [[Fil:Taquilenos knitting.jpg|mini|Kvinner og menn på Taquile har ei særskilt arbeidsfordeling når det gjeld klesproduksjon. Kvinnene vev og mennene strikkar.]] [[Fil:Woman from Taquile Island.jpg|mini|Vevetradisjonen på øya går tilbake til de gamle inka-, pukara- og colla-sivilisasjonane, og held liv i delar av pre-spanske, andinske kulturar.<ref name=":0" />]] == Berekraftig turisme == Folket snakkar [[Quechuaspråk|quechua]] og ivaretek ein tradisjonell livsstil.<ref>{{Kjelde bok|tittel=South America|forlag=Insight guides|år=2018|forfattar=Stephan Kueffner|redaktør=Helen Fanthorpe}}</ref> Taquilesamfunnet har lokal kontroll over turismen til øya. Taquilearar er kjende for å ha skapt ein innovativ, samfunnskontrollert og berekraftig turismemodell. Dei som besøker øya blir tilbydde opphald og overnatting i private heimar, kulturelle aktivitetar, lokale guidar og tradisjonell mat innanfor rammene av kva det vesle øysamfunnet toler. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:en:Taquile Island|Taquile Island]]» frå {{Wikipedia-utgåve|en}}, den 17. januar 2025.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Øyar i Peru]] [[Kategori:Peruansk historie]] [[Kategori:Representativ liste over den immaterielle kulturarven til menneskja]] 34o2vwkurwhbsq9rv0954vc3w38gvxg 0 422738 3668260 3606654 2026-08-25T05:36:43Z Sigmundg 835 Flikk 3668260 wikitext text/x-wiki [[Fil:Gravel Charlie.jpg|mini|[[Bolinder Munktell|BM Volvo]] LM 640 lastemaskin frå 1965, med firehjulsdrift.]] '''Lastemaskin''', òg kalla '''baklastar''', er ei enkel form for [[hjullastar]] som oppstod tidleg på 1950-talet. Det som var spesielt med desse maskinane var at dei var bygde på [[Traktor|jordbrukstraktorar]] der køyreretninga var snudd, slik at bakhjula til traktoren no vart framhjula på maskina. Etter som desse hadde mykje større dimensjonar enn dei små framhjula på jordbrukstraktorane kunne løfteevna aukast. == Problem med frontlastarar == Dei fyrste [[vinsj]]drivne [[frontlastar]]ane dukka opp på 1940-talet, og på 1950-talet kom det hydrauliske frontlastarar på marknaden. Desse fungerte bra for lettare oppgåver, men løfteevna vart avgrensa av at traktorane på denne tida hadde små framhjula, som ikkje tolte så stor belastning. På blaut underlag hadde òg framhjula lett for å søkka ned i underlaget og setta seg fast. Dessutan vart stabiliteten dårleg ved tunge løft, på grunn av at traktorane hadde pendlande framakslar. På 1950-talet hadde ikkje traktorane servostyring, så dei vart tungstyrte med last på framenden. == Baklastarane == For å bøta på desse skavankane tok nokre føretak til å bygga om jordbrukstraktorar, ved at dei monterte lange løftearmar som var opplagra mellom hjula<ref name="Sandström"/>. Dei snudde så førarplassen slik at han vende mot skuffa på lastaren. Lasta vart no teken opp av dei tidlegare bakhjula, som no vart framhjul. Ein kunne difor løfta mykje tyngre lass og dei lassberande hjula sokk ikkje så lett ned i underlaget. Etter som bakakslane på jordbrukstraktorar er stivt monterte vart stabiliteten òg mykje betre enn ved bruk av frontlastar. Samanlikna med enklare traktormonterte [[baklastar]]ar hadde denne maskintypen òg den føremonen at føraren ikkje trong å vri seg attover. På denne tida hadde traktorane ofte berre ei hastigheit attover og fem framover. Dette høve dårleg når køyreretninga vart snudd, så [[pinjong]]en og [[kronhjul]]et i bakakselen vart snudd, slik at ein fekk fem hastigheiter i køyreretninga og ei attover. == Wigren/Wallbergs == I 1946/47 bygde brøderne Wigren i [[Järbo]] ein baklastar, for å lasta [[grus]] i eit grustak<ref name="Bodell"/>. Maskina var basert på ein Fordson Major og vart kalla «Gigantic». I perioden 1948-1955 vart det, saman med [[Wallbergs]] i [[Gävle]], produsert nokre hundre maskinar av denne typen. Dette var truleg den fyrste maskina av denne typen, og det er sannsynleg at andre produsentar let seg inspirera av Gigantic-maskina. Samarbeidet mellom Wigren og Wallbergs tok slutt i 1953, men i fylgje <ref name="Bodell"/> held Wallbergs fram med produksjonen heilt til 1978. == Lundbergs Mekaniska / BM Volvo == [[Fil:WOV24_31_-_Volvo_BM_H10.jpg|mini|BM Volvo H10.]] [[Fil:BM Volvo lastemaskin med tømmerklo i arbeid ved Flisa.jpg|mini|BM Volvo lastemaskin med [[Tømmergrip|tømmerklo]] i arbeid ved [[Flisa]].]] [[Fil:BM Volvo lastmaskin används vid förberedande arbete av Museijärnvägen, Östra Södermanlands Järnväg (cropped).jpg|mini|BM Volvo lastemaskin i bruk ved førebuingane til Museijärnvägen, Östra Södermanlands Järnväg, truleg i 1973. I bakgrunnen ein [[beltelastar]] og ein BM Volvo [[Rammestyring|rammestyrt]] [[dumpar]].]] Den best kjende produsentan av denne typen maskinar var Bröderna Lundbergs Mekaniska i [[Skellefteå]] i [[Västerbotten]] i [[Sverige]]. Den fyrste lastemaskina til Lundbergs kom i 1951 og bygde på ein [[Fordson]]-traktor, men etter kvart tok dei til å nytta fleire ulike fabrikat, som [[Bolinder-Munktell|BM Volvo]] og [[Nuffield]]. Maskinane var utstyrte med parallellføring, slik at arbeidsreiskapen heldt seg i same horisontale posisjon når reiskapen vart løfta/senka. Når det vart nytta løftegaflar letta dette arbeidet til føraren. Det vart òg nytta dobbeltverkande løftesylindrar, som førte til at det vart lettare å fylla skuffa med hard masse. Den fyrste Lundberg-maskina som var bygd på ein traktor frå BM Volvo var H10-35 som bygde på jordbrukstraktoren BM 35<ref name="Sandström"/>. Denne vart produsert i tidsbolken 1954-1959. Då BM Volvo starta produksjon av BM 350 Boxer i 1959 vart denne nytta som basis og lastemaskinane, som då vart kalla H10-350. Den større maskina HD10-470 var basert på BM 470 Bison. I 1957 innleidde Lundbergs eit samarbeid med BM Volvo i [[Eskilstuna]] og maskinane vart selde under merkenamenet BM Volvo. BM Volvo hadde eit omfattande salgsorganisasjon og maskinane vart seld i stort omfang. LM 218, som kom på marknaden i 1961, vart produsert i 7394 eksemplar i tidsbolken 1961-1971<ref name="Baklastaren1"/>. Seinare kom det mange fleire modellar, nokre med firehjulsdrift. Det vart utvikla eit omfattande program med ulike skuffer tilpassa lasting av jord, sand, grus, flis, snø, osb. I tilegg vart det produsert ulike spesialverktøy for maskinane, som løftegaflar, klemmgaflar, [[tømmergrip]]er, graveaggregat, feiekostar, grus- og snøskjer, osb. Sjølv om lastemaskinane vart populære og selde godt hadde dei nokre problem relatert til sikkerheita for dei som nytta dei<ref name="Gustafsson"/>. Innstigninga i førarhytta måtte skje framanfrå, så føraren laut kliva over lastearmane og reiskapen. På vinteren la det seg ofte is på reiskapen og det var lett å gli og skada seg. Døra, som opna framover mot lasta, hadde ei sperre som skulle hindra reiskapen i å verta lyfta når døra var open. Om denne sperra kom i ulage var det mange som fjerna ho, i staden for å reparea ho. Om reiskapen då vart lyfta utan å stenga døra vart ho lyfta av hengslene. Eit anna problem var at bremsene var underdimensjonerte og vart fort utslitne, og dei vart ikkje alltid reparerte. Utsikta attover frå hytta var heller ikkje god. Denne typen maskiner vart etter kvart utkonkurrert av [[hjullastar]]ar med [[rammestyring]] og i 1984 vart produksjonen lagt ned. == Andre produsentar == KBK-lastaren vart bygd både på Volvo 30 og Fordson Major<ref name="KBK"/>. I 1955 vart det starta produksjon av lastemaskinar i [[Iggesund]], men det vart produsert berre 180 eksemplar<ref name="Baklastaren2"/>. Thornag B100 vart produset rundt 1960, i ca. 30 ekemplar, med maskina vart ingen suksess<ref name="Sannemalm"/>. Det danske føretaket Gelsted Maskinfabrik bygde tidleg på 1960-talet rundt 20 stk. baklastarar<ref name="Baklastaren2"/>. [[Massey Ferguson]] produserte ein baklastar (MF 356) som vart seld i [[Nord-Amerika]]. Andre produsentar var [[K.N. Schløsser-Møller]], Rimas og Chaseside Engineering. <gallery> Fil:Bolinder Munktell H10 (BM 35).jpg|Bolinder Munktell H10. Fil:WOV24_32_-_Volvo_BM_H10.jpg|Bolinder Munktell H10. Fil:Machines, werktuigen, terreinen, Bestanddeelnr 253-4549.jpg|BM Volvo LM 218 med [[Beltekøyretøy#Belte_for_traktor|halvbelte]] og [[tømmergrip]]. Fil:Volvo_Back_Loader_1976_front_q.jpg|BM Volvo LM 621. Fil:BM_Volvo_loader_(1).jpg|BM Volvo lastemaskin. Fil:Supporting_equipment_at_Ornö_(19831093519).jpg|BM Volvo LM 640 baklastar. Fil:Volvo_BM_LM_641.jpg|BM Volvo LM 641. Fil:Forestry_show_1960_(JOKAMT2Met17-1).tif|Massey Ferguson 356 i [[Finland]] i 1964. </gallery> == Referansar == <references> <ref name="Baklastaren1">[https://www.baklastaren.se/#_Historien ''Bröderna Lundberg''], Baklastaren.se. (vitja 02.03.2024)</ref> <ref name="Baklastaren2">[https://www.baklastaren.se/#ovanliga ''Ovanliga baklastare''], Baklastaren.se. (vitja 02.03.2024)</ref> <ref name="Bodell">A. Bodell, [https://www.baklastaren.se/gigantic-gastriklands-tidning.pdf ''Nestorn bland svenska lastmaskiner kommer från Järbo''], Gästriklands Tidning, 17.02.2011.</ref> <ref name="Gustafsson">B. Gustafsson, I. Norlén, A. Olsson og G. Persson, ''Baklastaren - En maskin som orsakat många olyckor'', Yrkesinspektionen, Rapport Yi-Hä 1-98, mars 1998.</ref> <ref name="KBK">[https://www.angelfire.com/retro/fotogen/baklastare.html ''KBK-lastaren''] (vitja 02.03.2025)</ref> <ref name="Sandström">S. Sandström, [https://www.baklastaren.se/artikel.pdf ''En bakvänd framgång'']. Skellefteår industrialister del 4.</ref> <ref name="Sannemalm">J. Sannemalm, [https://www.atl.nu/thorstens-fula-gula-ett-missfoster-till-hjullastare ''Thorstens fula gula – ”ett missfoster till hjullastare”''], ATL, 4. januar 2020.</ref> </references> {{Godshandsaming}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Hjullastarar]] [[Kategori:Kommunalmaskinar]] socgqfbn33gn1bljww94xcdi8yf59my 0 424210 3668270 3663814 2026-08-25T06:38:22Z Ranveig 39 Nynorsk, treng ref. 3668270 wikitext text/x-wiki '''Gunnar Øystein Helgevold''' ({{fødd|24. oktober|1955|Helgevold, Gunnar}}) er ein norsk advokat og handballspelar frå [[Stavanger]]. Han vart seriemeister 1981 med [[Nordstrand IF]] og 1983 og 1984 med [[Kolbotn IL]]. I 1985 vart han noregsmeister med [[Stavanger IF]] og i 1988/89 med Viking HK. Helgevold var linjespelar på det norske landslaget. ==Jurist== Helgevold er utdanna jurist og jobba i politiet før han byrja som advokat i heimbyen Stavanger. Gjennom åra har han vore forsvarar i fleire saker som har fått stor merksemd i media. ==Handball== ===Klubbspel=== Helgevold var medlem i [[IL Viking]] fram til han våren 1973 melde seg inn i Stavanger IF. Frå hausten 1976 var han Nordstrand-spelar. Her bidrog han til at oslolaget vann 1. divisjon våren 1981. 1981/82-sesongen var han atter SIF-spelar. 1982-84 ytte han sitt til at Kolbotn IL vart seriemeister begge sesongane. Så var han enno ein gong, 1984-86, SIF-spelar. Her fekk han vere med på å vinne cupfinalen 14. desember 1985. I 1986 melde han seg til teneste då [[Viking Håndballklubb]] vart skipa. Han spelte på laget i åra fram til 1991. ===Landslagsspel=== Helgevold fekk sin landslagsdebut 9. oktober 1976, og sin siste kamp i landslagsdrakt 5. februar 1981. Danmark var motstandar i begge kampane, begge enda med norsk tap. Til saman deltok Helgevold i 60 landskampar og skåra 49 mål. 9 av sine landslagsmål skåra han då Noreg og Island spelte uavgjort 18–18 den 28. september 1980. ===Merittar=== *Seriemeister: 1981 for Nordstrand IF *Seriemeister: 1983 og 1984 for Kolbotn IL *Noregsmeister: 1985 for Stavanger IF *Noregsmeister: 1988/89 Viking HK ==Kjelder== {{reflist}} *[https://handballold.nif.no/Statistikk_Landskamper.asp?LagId=6012&VS=&SpillerId=13652 handball.no] {{refforbetre|dato=2026}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske handballspelarar]] [[Kategori:Norske politifolk]] [[Kategori:Norske juristar]] [[Kategori:Folk frå Stavanger]] 8ii3fdep0hrj2l35bmjz5dttptqc3l5 0 431348 3668229 3663987 2026-08-24T19:09:34Z Ranveig 39 Fmt. 3668229 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Adressebladet''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1855]] til [[1892]]. Avisa var eit tillegg til [[Almuevennen]].<ref>{{Citation|title=Adressebladet – lokalhistoriewiki.no|url=https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Adressebladet|website=lokalhistoriewiki.no|accessdate=2026-08-01|language=nb}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Norske riksdekkjande aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1855]] [[Kategori:Skipingar i 1892]] ra67rapzs8aglb62rc8f4eylvuiowth 0 431352 3668236 3664117 2026-08-24T19:17:55Z Ranveig 39 Fmt. 3668236 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Agdesidens blad''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1903]] til [[1904]]. [[J.F. Vinsnes]] var redaktør.<ref>{{Citation|title=Bøker, boktrykkere og bokhandlere i Arendal – aviser og tidsskrifter {{!}} Vineta|url=https://vineta.no/boker-boktrykkere-og-bokhandlere-i-arendal/boker-boktrykkere-og-bokhandlere-i-arendal-aviser-og-tidsskrifter/|accessdate=2026-08-01|language=nb-NO}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1903]] [[Kategori:Skipingar i 1904]] soavnzo113av0okb8ddihyhmncgi5s6 0 431353 3668271 3664798 2026-08-25T06:40:07Z Ranveig 39 Flikk 3668271 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Agdesidens budstikke''' var ei norsk avis som kom ut i [[1851]]. [[Arnt Moe]] var redaktør.<ref>{{Citation|title=Boktrykker Moe og avisen Stavangeren - IDDIS|url=https://www.iddis.no/norsk-grafisk-museum-blog/boktrykker-moe-og-avisen-stavangeren|website=www.iddis.no|accessdate=2026-08-01|language=nb}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1851]] [[Kategori:Nedleggingar i 1851]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] 6hkhf07buq21jwjq0eymotzbfp9vbtx 0 431354 3668277 3664119 2026-08-25T06:56:37Z Ranveig 39 augusr 3668277 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Agdesidens budstikke''' var ei avis som kom ut frå [[1863]] til [[1865]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1863]] [[Kategori:Skipingar i 1865]] 7jna53go2fozu62jjc8ug5q0yr6if2b 0 431355 3668278 3664120 2026-08-25T06:56:54Z Ranveig 39 august 3668278 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Agitatoren''' var ei avis som kom ut frå [[1908]] til [[1913]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1908]] [[Kategori:Skipingar i 1913]] fw70w6uoajj6vp7ojc8bjd1hfrdjqeu 0 431356 3668230 3664121 2026-08-24T19:10:11Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Aker og lørenskog avis]] til [[Aker og Lørenskog Avis]]: Rett namn 3664121 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Aker og lørenskog avis''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1926]] til [[1927]]. Avisa var upolitisk.<ref>{{ Kjelde avis | utgjeve år = 19260528 | tittel = Aker og Lørenskog avis 1926.05.28 | stad = Lørenskog | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_akerogloerenskogavis_null_null_19260528_1_2_1 | side = }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1926]] [[Kategori:Skipingar i 1927]] 0lxou10e76exvshhw4tldhwptmzis94 3668232 3668230 2026-08-24T19:11:28Z Ranveig 39 Fmt. 3668232 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Aker og lørenskog avis''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1926]] til [[1927]]. Avisa var upolitisk.<ref>{{ Kjelde avis | dato= 1926-05-28 | tittel = Aker og Lørenskog Avis| stad = Lørenskog | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_akerogloerenskogavis_null_null_19260528_1_2_1 | side = 1}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1926]] [[Kategori:Skipingar i 1927]] ka04xd8bgoo0x4sgkdqq1pwb9j843qp 3668233 3668232 2026-08-24T19:11:54Z Ranveig 39 3668233 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Aker og Lørenskog Avis''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1926]] til [[1927]]. Avisa var upolitisk.<ref>{{ Kjelde avis | dato= 1926-05-28 | tittel = Aker og Lørenskog Avis| stad = Lørenskog | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_akerogloerenskogavis_null_null_19260528_1_2_1 | side = 1}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1926]] [[Kategori:Skipingar i 1927]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] d6xbfhjh98wu1u7cmuyd1za3kkvijfs 0 431357 3668279 3664122 2026-08-25T06:57:25Z Ranveig 39 august 3668279 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Adressebladet''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1907]] til [[1923]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1907]] [[Kategori:Skipingar i 1923]] d7ad32820suyol00v3i9cqgshchaa4m 0 431358 3668280 3664123 2026-08-25T06:59:06Z Ranveig 39 Flikk 3668280 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Akershus Folkeblad''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1903]] til [[1912]]. Avisa var frisinna.<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1903-07-03 | tittel = Akershus Folkeblad (Oslo: 1903-1912) | stad = Oslo | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_akershusfolkebladdroebak_null_null_19030703_1_1_1 | side =1 }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1903]] [[Kategori:Nedleggingar i 1912]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] tnd3ytabyd4x5gdzdlpus9f5xfp44uh 0 431359 3668281 3664124 2026-08-25T06:59:49Z Ranveig 39 august 3668281 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Akershus folkeblad''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1932]] til [[1935]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1932]] [[Kategori:Skipingar i 1935]] 2ccvwawl9th2o1shlizgihcjhv7ctz5 0 431362 3668286 3664127 2026-08-25T07:13:16Z Ranveig 39 Flikk 3668286 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Akershusposten''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1905]] til [[1919]]. Avisa var tilknytt [[Venstre]].<ref>{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1905-01-03 | tittel = Akershusposten (Lillestrøm: 1905-1919) | stad = Lørenskog | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_akershuspostenlillestroemnitten_null_null_19050103_4_1_1 | side =1 }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1905]] [[Kategori:Skipingar i 1919]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] 1i7yf4d8da869xlfy8cl1umrv6qr0z1 3668287 3668286 2026-08-25T07:13:29Z Ranveig 39 3668287 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Akershusposten''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1905]] til [[1919]]. Avisa var tilknytt [[Venstre]].<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1905-01-03 | tittel = Akershusposten (Lillestrøm: 1905-1919) | stad = Lørenskog | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_akershuspostenlillestroemnitten_null_null_19050103_4_1_1 | side =1 }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1905]] [[Kategori:Skipingar i 1919]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] sgfn333pn6482zyv0t7w3ineigj5xk0 0 431363 3668289 3664128 2026-08-25T07:15:30Z Ranveig 39 august 3668289 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Alles vel''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1912]] til [[1917]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1912]] [[Kategori:Skipingar i 1917]] koe7671g3ogb6xh3lradvog17zvcg5x 0 431364 3668290 3664129 2026-08-25T07:15:44Z Ranveig 39 august 3668290 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Almubladet''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1875]] til [[1876]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1875]] [[Kategori:Skipingar i 1876]] 7rus9kghiptj8e667ni59fqwdhiyjap 0 431365 3668292 3664130 2026-08-25T07:17:11Z Ranveig 39 august 3668292 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Altafjord''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1953]] til [[1955]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1953]] [[Kategori:Skipingar i 1955]] 631fp1adsw5v8nrdrlfc3zzbwxvtrbi 0 431366 3668291 3664131 2026-08-25T07:16:58Z Ranveig 39 august 3668291 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Amtsbladet for Nordre Throndhjems amt''' var ei avis som kom ut frå [[1886]] til [[1890]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1886]] [[Kategori:Skipingar i 1890]] mfc4r3p8vgzc7yq5b2bsk4pmtis0tv5 0 431367 3668293 3664132 2026-08-25T07:17:49Z Ranveig 39 august 3668293 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Annoncebladet''' var ei avis som kom ut frå [[1920]] til [[1921]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1920]] [[Kategori:Skipingar i 1921]] jdqbws8t47fvylpmj3pkgdkqpui45ko 0 431368 3668294 3664133 2026-08-25T07:18:04Z Ranveig 39 august 3668294 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Annoncen''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1888]] til [[1888]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1888]] gmtbw7t256zf6fuapcebk27gvcklyxk 0 431369 3668295 3664134 2026-08-25T07:18:15Z Ranveig 39 august 3668295 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Annonsen''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1938]] til [[1939]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1938]] [[Kategori:Skipingar i 1939]] s22pxuoc6qaglf2dmzla64z9wah0972 0 431370 3668304 3664135 2026-08-25T07:26:58Z Ranveig 39 august 3668304 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Arbeiderbonden''' var ei avis som kom ut frå [[1922]] til [[1922]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1922]] 8cj0c57j56p5pftoh86dlef4c58n39l 0 431371 3668305 3664136 2026-08-25T07:27:35Z Ranveig 39 august 3668305 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Akershusposten''' var ei avis som kom ut frå [[1884]] til [[1890]]. Avisa var tilknytt [[Det norske Arbeiderforbund]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1884]] [[Kategori:Skipingar i 1890]] mztbfibkv8rnopckvmlmrrllb51euha 0 431373 3668306 3664137 2026-08-25T07:28:13Z Ranveig 39 3668306 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Arbeideren''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1923]] til [[1924]].<ref>{{Citation|title=Arbeideren (Hamar 1923-1924)|url=https://lokalhistoriewiki.no/Arbeideren_(Hamar_1923-1924)|website=lokalhistoriewiki.no|accessdate=2026-08-01}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{Spire}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1923]] [[Kategori:Skipingar i 1924]] db39xnx3aevadtb3i8v1osy6p6wfh9g 0 431375 3668307 3664114 2026-08-25T07:28:49Z Ranveig 39 august 3668307 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Arbeideridrett''' var ei norsk avis som kom ut frå 1926/1933 til 1930/1935. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1926]] [[Kategori:Skipingar i 1935]] 0jzyfgg5iw0fq6jmdf7qingnp43j2wq 0 431376 3668303 3664138 2026-08-25T07:26:40Z Ranveig 39 august 3668303 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Arbeider-sport''' var ei avis som kom ut frå [[1931]] til [[1933]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1931]] [[Kategori:Skipingar i 1933]] 2u268gqqnw5qrcjt4meze71s3nh7qlo 0 431377 3668308 3664139 2026-08-25T07:29:01Z Ranveig 39 august 3668308 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Arbeidervennen''' var ei norsk avis som kom ut frå [[1885]] til [[1886]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1885]] [[Kategori:Skipingar i 1886]] f0uyohoxyb5o1lon0vt2tv19adp0dep 0 431378 3668273 3664140 2026-08-25T06:42:13Z Ranveig 39 august 3668273 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Arbeiderviljen''' var ei avis som kom ut frå [[1929]] til [[1930]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1929]] [[Kategori:Skipingar i 1930]] elmh5we74k7ncsyts9p4r4za6m09qin 0 431380 3668235 3664151 2026-08-24T19:15:43Z Ranveig 39 august 3668235 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Arbejdernes røst''' var ei avis som kom ut frå [[1890]] til [[1892]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1890]] [[Kategori:Skipingar i 1892]] dz05b67hn1ej67tm64b9p8664q09rc7 0 431381 3668309 3664152 2026-08-25T07:29:20Z Ranveig 39 august 3668309 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Arendals avis''' var ei avis som kom ut frå [[1885]] til [[1887]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1885]] [[Kategori:Skipingar i 1887]] iv5jpizejoxb9ghz8psb5h4qnedh719 0 431382 3668310 3664153 2026-08-25T07:29:40Z Ranveig 39 august 3668310 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Asker''' var ei avis som kom ut frå [[1933]] til [[1934]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1933]] [[Kategori:Skipingar i 1934]] ru51s0w4omt24mdzmo7ey93oemmxpjv 0 431383 3668311 3664154 2026-08-25T07:29:58Z Ranveig 39 august 3668311 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Asker blad''' var ei avis som kom ut frå [[1931]] til [[1932]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1931]] [[Kategori:Skipingar i 1932]] iywwgdg84227p2yomly3ol56nrhibol 0 431384 3668312 3664155 2026-08-25T07:30:43Z Ranveig 39 august 3668312 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Asker og Bærums arbeiderblad''' var ei avis som kom ut frå [[1926]] til [[1928]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{manglar kjelder|dato=august 2026}} {{Spire}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1926]] [[Kategori:Skipingar i 1928]] 6qabznhpzgh11nthcubsfzt4181v7xd 0 431385 3668237 3666345 2026-08-24T19:19:32Z Ranveig 39 Flikk 3668237 wikitext text/x-wiki {{om||regionen|Austlandet}} {{Infoboks avis}} '''Austland''' var ei avis som kom ut frå [[1922]]<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1922-02-02 | tittel = Austland | stad = Oslo | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_austland_null_null_19220202_1_1_1 | side =1 }}</ref> til [[1965]]. Redaktør var [[Aksel Hattestad]]. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{refforbetre|dato=2026}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer}} {{spire}} {{Nynorske tidsskrift}} {{use dmy dates}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1922]] [[Kategori:Skipingar i 1965]] [[Kategori:Nynorsk]] p99c1i5sevgdcg22om7supm26apsrx8 0 431429 3668238 3664502 2026-08-24T19:20:34Z Ranveig 39 3668238 wikitext text/x-wiki {{Infoboks bygning}} [[Fil:Sherpatrappa_(36685761893).jpg|mini|Sherpatrappa frå Aksla{{byline|Harald Groven}}]] '''Sherpatrappa''' er ei steintrapp i [[Tromsdalen]]. Trappa ligg i eit av dei mest populære turområda i [[Tromsø]] og går frå ein sti 0,7&nbsp;km søraust for [[Ishavskatedralen]] som fører opp til Fjellheisen (420 [[Meter over havet|moh.]]). Sherpatrappa i Tromsø går i traséen til Akslastien, som går i sikksakk opp langs hjørnet av fjellet der Tromsdalen møter [[Tromsøysundet]]. Stien startar i Fløyvegen (85 moh.) og endar på platået nedanfor Fjellheisen. Sjølve trappa byrjar på høgda Lilleaksla og endar i bratthenget ved ei radiomast på fjellplatået ved Fjellheisen. Trappa vart bygd av [[Nepal|nepalske]] sherpaer frå Khunde Village, eit avsidesliggjande område i nærleiken av [[Mount Everest]].<ref>{{kjelde www|forfattar=Yngve Olsen Sæbbe|url=http://blogg.nordlys.no/yngve/steintoff-jobb |tittel=Steintøff jobb|arkivurl=http://web.archive.org/web/20170928061300/http://blogg.nordlys.no/yngve/steintoff-jobb|arkivdato=2017-09-28|dato=2016-06-05}}</ref><ref>{{kjelde www|url=https://www.visitnorway.no/media/nyheter-fra-norge/norske-fjellstier-bygges-i-rekordfart-av-sherpaer-fra-nepal/|tittel=Norske fjellstier bygges i rekordfart av sherpaer fra Nepal|språk=no|verk=www.visitnorway.no|besøksdato=2019-08-11|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181009172414/https://www.visitnorway.no/media/nyheter-fra-norge/norske-fjellstier-bygges-i-rekordfart-av-sherpaer-fra-nepal/|arkivdato=2018-10-09}}</ref> I 2016 vart det bygd 315 trinn og i 2017 607 trinn. I 2018 hadde trappa til saman 922 trinn, og ved fullføringa i 2019 var det 1203 trinn.<ref>{{kjelde www|url=https://www.kondis.no/kongen-av-ekstremloepet-eirik-haugsnes-vant-igjen.6328133-127693.html|tittel=Kongen av Ekstremløpet, Eirik Haugsnes, vant igjen|dato=2020-08-23|språk=no|verk=www.kondis.no|besøksdato=2021-07-08|fornamn=}}</ref><ref>{{kjelde www|url=http://www.tromso.kommune.no/naa-tar-sherpaene-farvel-med-tromsoe.6033431-110070.html|tittel=Nå tar sherpaene farvel med Tromsø - Tromsø kommune|språk=no|verk=www.tromso.kommune.no|besøksdato=2017-10-01}}{{Død lenkje|dato=juli 2021|bot=InternetArchiveBot}}</ref> Steinen er henta frå [[Skibotn]] og flogen opp med helikopter, men det er òg brukt lokal [[kalkstein]]. Målet med å byggje Sherpatrappa var å minke [[erosjon]] og slitasje på stien og ta betre vare på natur og vegetasjon. Bygginga vart finansiert av [[Tromsø kommune|kommunen]] (4 mill. kr) og spelemidlar via [[Troms fylke|fylkeskommunen]] (1,4 mill. kr). == Kjelder == <references /> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Sherpatrappa|Sherpatrappa]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 4. august 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Byggverk i Tromsø]] [[Kategori:18°E]] [[Kategori:69°N]] pvrg18amfj8papwgmo85cp1utw09lg3 0 431458 3668228 3664820 2026-08-24T18:31:47Z Ranveig 39 Ref-flikk 3668228 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Adresse-tidende for Brevig, Stathelle, Langesund, Bamble og Eidanger''' var ei norsk avis som kom ut i Brevik frå 1849 til 1898.<ref>{{citation|url=https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Adresse-Tidende_for_Brevig,_Stathelle,_Langesund,_Bamble_og_Eidanger|title=Adresse-Tidende for Brevig, Stathelle, Langesund, Bamble og Eidanger|website=lokalhistoriewiki.no|date=18. oktober 2024}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{refforbetre|dato=august 2026}} {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1849]] [[Kategori:Nedleggingar i 1898]] q5nw0fnt0kao6uuctm3oa7322hl5zrb 0 431462 3668316 3664822 2026-08-25T07:37:31Z Ranveig 39 Fmt. 3668316 wikitext text/x-wiki '''Akershus''' var ei norsk avis som kom ut i Lillestrøm frå 1886 til 1966.<ref>{{Cite journal|last=Forr|first=Gudleiv|date=2024-06-18|title=Akershus – avis|url=https://snl.no/Akershus_-_avis|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{spire}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1886]] [[Kategori:Nedleggingar i 1966]] lrm6n72lis8p4m2z2mllo2vpb6725vc 0 431606 3668240 3665215 2026-08-24T19:28:32Z Ranveig 39 Flikk 3668240 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Sørlandet''' var ei norsk avis som kom ut frå 1906 til 1990. Fram til 1923 heitte ho ''Sørlandets Social-Demokrat''.<ref>{{Cite journal|last=Jansen|first=Trine|date=2024-06-18|title=Sørlandet – avis|url=https://snl.no/S%C3%B8rlandet_-_avis|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{spire|avis|dato=2026}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1906]] [[Kategori:Nedleggingar i 1990]] b0ipz7un6cfrb8nmmhdr02zubzbhkh0 3668241 3668240 2026-08-24T19:29:20Z Ranveig 39 3668241 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Sørlandet''' var ei norsk avis som kom ut frå 1906 til 1990. Fram til 1923 heitte ho ''Sørlandets Social-Demokrat''.<ref>{{Cite journal|last=Jansen|first=Trine|date=2024-06-18|title=Sørlandet – avis|url=https://snl.no/S%C3%B8rlandet_-_avis|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{spire|avis|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1906]] [[Kategori:Nedleggingar i 1990]] 9gjoxqme64a3aczzn6swhkv75cbdyaf 0 431617 3668320 3665235 2026-08-25T07:46:44Z Ranveig 39 Fmt. 3668320 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Folkeviljen''' var ei norsk avis som kom ut i frå 1911 til 1956.<ref>{{Cite journal|last=Kristiansen|first=Johnny|date=2025-06-05|title=Folkeviljen – avis 1911–1956|url=https://snl.no/Folkeviljen_-_avis_1911%E2%80%931956|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{spire|avis|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1911]] [[Kategori:Nedleggingar i 1956]] rsmqfdace66pmek8mv6b36k08g5dqzz 0 431618 3668319 3665236 2026-08-25T07:45:57Z Ranveig 39 Flikk 3668319 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Inhereds-posten''' var ei norsk avis som kom ut i Nord-Trøndelag frå 1862 til 1924.<ref>{{Cite journal|last=Opdal|first=Andor|date=2026-05-24|title=Indherreds-Posten|url=https://snl.no/Indherreds-Posten|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} {{spire|avis|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1862]] [[Kategori:Nedleggingar i 1924]] djm450v4u8fy7tsfu8swv2d9bxymoq0 14 431645 3668267 3665306 2026-08-25T06:33:02Z Ranveig 39 3668267 wikitext text/x-wiki Aviser knytte til det norske partiet [[Venstre]]. [[Kategori:Venstre|Aviser]] [[Kategori:Norske partiaviser]] 7dr766x2pg26a1mpvix1yuzavqlr52i 0 431979 3668239 3666206 2026-08-24T19:24:23Z Ranveig 39 Fmt. 3668239 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Christianssandsposten''' var ei avis som kom ut i [[Kristiansand]] frå 1839 til 1847.{{tr|dato=2026}} Johan Reinert Reiersen var redaktør.<ref> {{kjelde www|tittel=Johan Reinert Reiersen (1810–1864)|nettstad=lokalhistoriewiki.no|url=https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Johan_Reinert_Reiersen_(1810%E2%80%931864|dato=6. november 2024}}</ref> ==Kjelder== {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == * {{bladlenkjer}} {{spire}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser]] [[Kategori:Skipingar i 1839]] [[Kategori:Nedleggingar i 1847]] ivqqih3a51agw5xdk3y8d110jky8eix 0 432088 3668263 3666502 2026-08-25T06:27:49Z Ranveig 39 Norsk, tok ut bladlenkjer utan funn. 3668263 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Bergenhus folketidende''' var ei norsk konservativ<ref>{{Cite journal|last=Kobbeltveit|first=Eirik|last2=Allkunne|date=2025-08-23|title=Sygna – avis|url=https://snl.no/Sygna_-_avis|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> avis som kom ut i frå 1882 til 1896. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{spire|dato=2026}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1882]] [[Kategori:Nedleggingar i 1896]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Høgre-Aviser]] mw8zeveaekbnjt1vopctwta887t6ok4 3668264 3668263 2026-08-25T06:27:58Z Ranveig 39 3668264 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Bergenhus folketidende''' var ei norsk konservativ<ref>{{Cite journal|last=Kobbeltveit|first=Eirik|last2=Allkunne|date=2025-08-23|title=Sygna – avis|url=https://snl.no/Sygna_-_avis|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> avis som kom ut i frå 1882 til 1896. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1882]] [[Kategori:Nedleggingar i 1896]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Høgre-Aviser]] 0023c881zhtkwqsskto6ibvtwshis4f 3668265 3668264 2026-08-25T06:28:41Z Ranveig 39 fjerna [[Kategori:Høgre-Aviser]]; la til [[Kategori:Høgre-aviser]] med [[WP:HotCat|HotCat]] 3668265 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Bergenhus folketidende''' var ei norsk konservativ<ref>{{Cite journal|last=Kobbeltveit|first=Eirik|last2=Allkunne|date=2025-08-23|title=Sygna – avis|url=https://snl.no/Sygna_-_avis|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> avis som kom ut i frå 1882 til 1896. == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1882]] [[Kategori:Nedleggingar i 1896]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Høgre-aviser]] kra4j6296d2w6wrjaiuiyb3h8nryv82 0 432090 3668266 3666507 2026-08-25T06:31:57Z Ranveig 39 Ref-flikk 3668266 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Bratsberg-Demokraten''' var ei norsk avis som kom ut i [[Skien]] frå 1908 til 1923.<ref>{{kjelde www|tittel=Bratsberg-Demokraten|nettstad=lokalhistoriewiki.no|dato=8. mars 2024|url=https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Bratsberg-Demokraten}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1908]] [[Kategori:Nedleggingar i 1923]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] [[Kategori:Arbeidarparti-aviser]] 19lhtdnunczdgxu8pcj7o9z31a6dtbz 0 432107 3668326 3666529 2026-08-25T08:00:37Z Ranveig 39 Flikk 3668326 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Langesunds blad''' var ei avis som kom ut i [[Langesund]] frå 1916 til 1950.<ref>{{Cite journal|last=Blikstad|first=Eivind|date=2024-06-18|title=Langesunds Blad|url=https://snl.no/Langesunds_Blad|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer|Langesunds Blad (1916-1950)}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1916]] [[Kategori:Nedleggingar i 1950]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] mk7ifx4v32g3k4isdb2yjeps15we5ah 0 432227 3668300 3666727 2026-08-25T07:25:05Z Ranveig 39 Flikk 3668300 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Correspondenten''' var ei norsk avis som kom ut i Skien frå 1846 til 1883. Forløparen frå 1844 til 1846 heitte ''Bratsberg Amts Correspondent''. [[Herman Bagger]] var grunnleggjar og redaktør.<ref>{{Cite journal|last=Roughtvedt|first=Bernt|date=2024-06-18|title=Correspondenten|url=https://snl.no/Correspondenten|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer|Correspondenten (Skien)}} {{spire|dato=2026}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1846]] [[Kategori:Nedleggingar i 1883]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] 854niylrj7qdqrntvpc4plbwj9rcs9p 0 432426 3668284 3667118 2026-08-25T07:10:30Z Ranveig 39 NB.no-lenkjer 3668284 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Lillestrøm Blad''' var ei avis som kom ut frå 1815 til 1817.<ref>{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1819 | tittel = Lille Trondhjemske Tilskuer | stad = Trondhjem | forlag = A. Steen | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017120581008_001 | side = }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1815 | tittel = Lille Trondhjemske Tilskuer | stad = Trondhjem | forlag = A. Steen | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017120581006_001 }} *{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1817 | tittel = Lille Trondhjemske Tilskuer | stad = Trondhjem | forlag = A. Steen | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017120581007_001 }} *{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1819 | tittel = Lille Trondhjemske Tilskuer | stad = Trondhjem | forlag = A. Steen | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017120581008_001 }} {{spire|dato=2026}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1815]] [[Kategori:Nedleggingar i 1817]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] l29qmtizivcdyh4c9ma4cj7cha9svqn 3668285 3668284 2026-08-25T07:10:43Z Ranveig 39 Rett namn 3668285 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Den Lille Trondhjemske Tilskuer''' var ei norsk avis som kom ut frå 1815 til 1817.<ref>{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1819 | tittel = Lille Trondhjemske Tilskuer | stad = Trondhjem | forlag = A. Steen | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017120581008_001 | side = }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == *{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1815 | tittel = Lille Trondhjemske Tilskuer | stad = Trondhjem | forlag = A. Steen | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017120581006_001 }} *{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1817 | tittel = Lille Trondhjemske Tilskuer | stad = Trondhjem | forlag = A. Steen | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017120581007_001 }} *{{ Kjelde avis | utgjeve år = 1819 | tittel = Lille Trondhjemske Tilskuer | stad = Trondhjem | forlag = A. Steen | url = http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digitidsskrift_2017120581008_001 }} {{spire|dato=2026}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1815]] [[Kategori:Nedleggingar i 1817]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] 96tgyd1b7c1o4z847rb09r9cm1jaunn 0 432443 3668297 3667155 2026-08-25T07:19:47Z Ranveig 39 Ref-flikk 3668297 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Vossingen''' var ei norsk avis som kom ut frå 1869 til 1877.<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1872-01-06 | tittel = Vossingen (Voss: 1869-1877) 1872.01.06 | stad = Voss | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_vossingenvossatten_null_null_18720106_4_1_1 | side = }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1869]] [[Kategori:Nedleggingar i 1877]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] mi1gu7hvnm60kg4c2aihicl7huhcdah 0 432511 3668283 3667270 2026-08-25T07:01:34Z Ranveig 39 3668283 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Frederikshalds Avis''' var ei norsk avis som kom ut frå 1856 til 1935.<ref>{{Cite journal|last=Johanson|first=Arvid|date=2026-05-29|title=Fredrikshalds avis|url=https://snl.no/Fredrikshalds_avis|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1856]] [[Kategori:Nedleggingar i 1935]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] 5knqgn7rurakuu6ad4zhnetazw0ab8o 0 432597 3668282 3667402 2026-08-25T07:00:45Z Ranveig 39 3668282 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Fjordguten''' var ei norsk avis som kom ut frå 1901 til 1904.<ref>{{Cite journal|last=Amoriza|first=Silje Een de|date=2024-06-18|title=Fjordguten|url=https://snl.no/Fjordguten|journal=Store norske leksikon|language=no}}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1901]] [[Kategori:Nedleggingar i 1904]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] cj9uzfu44ifew5u0mktv0v1tk9xlrro 0 432612 3668276 3667407 2026-08-25T06:55:58Z Ranveig 39 Ref-flikk 3668276 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Forstadsposten''' var ei avis som kom ut frå 1929 til 1942.<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1931-01-02 | tittel = Forstadsposten 1931.01.02 | stad = Oslo | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_forstadsposten_null_null_19310102_3_1_1 | side = }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1929]] [[Kategori:Nedleggingar i 1942]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] ss76pu8kvpewiijs8gphnths5t04ws8 0 432613 3668298 3667408 2026-08-25T07:20:40Z Ranveig 39 Ref-flikk 3668298 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Fosens Blad''' var ei norsk avis som kom ut frå 1918 til 1941.<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1920-01-06 | tittel = Fosens Blad 1920.01.06 | stad = Trondheim | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_fosensblad_null_null_19200106_3_1_1 | side = }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer}} {{spire|dato=2026}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1918]] [[Kategori:Nedleggingar i 1941]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] 1maihjnygpseqjkrqr9cxcir5lrnhnp 3668299 3668298 2026-08-25T07:20:52Z Ranveig 39 3668299 wikitext text/x-wiki {{Infoboks avis}} '''Fosens Blad''' var ei norsk avis som kom ut frå 1918 til 1941.<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1920-01-06 | tittel = Fosens Blad 1920.01.06 | stad = Trondheim | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_fosensblad_null_null_19200106_3_1_1 | side = }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} == Bakgrunnsstoff == {{bladlenkjer}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1918]] [[Kategori:Nedleggingar i 1941]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] q95bi3q74mm2cv8ekwq3ctq538k8jm6 0 432648 3668275 3667508 2026-08-25T06:54:19Z Ranveig 39 Flikk 3668275 wikitext text/x-wiki {{Infoboks band | namn = Waste Lagoon | bilete = Waste_lagoon_logo.jpg | tekst = | land = [[Noreg]] | opphav = [[Bergen]] | aktive_år = 1992– | sjanger = [[Progressiv rock]]<br />[[Progressiv metal]] | plateselskap = [[Millennium Lagoon Records]] | medlemmer = Frode Fredriksen<br />Ronny Tertnes<br />Sune Aksnes<br />Widar Bongom | tidl_medlemmer = Zsolt Meszaros (trommer på ''[[Shadow Chaser]]'') | nettstad = http://www.lagoon.no }} '''Waste Lagoon''' var eit norsk [[progrock]]band frå [[Bergen]]. Waste Lagoon vart starta i 1990 av Ronny Tertnes og Widar Bongom, og Sune Aksnes kom med seinare same året. Bandet spelte progressiv rock som kan samanliknast med band som [[Rush]], [[Dream Theater]], [[Yes]], [[Kansas]] og [[Gentle Giant]], men trass i desse inspirasjonane hadde bandet ein eigen moderne sound og stil. I perioden 1994 til 1997 spelte bandet inn fleire demoar. Debutalbumet vart spelt inn i perioden 1998–2000, og kom ut i 2001. Etter dette gjekk bandet meir eller mindre i dvale, før det vart oppløyst i 2007. == Bandmedlemmer == * Sune Aksnes – bass og fotpedalsynth * Ronny Tertnes – gitar og fotpedalsynth * Frode «FF» Fredriksen – vokal * Widar Bongom – trommer * Zsolt Meszaros – trommer (på ''Shadow Chaser'') == Diskografi == * ''[[Shadow Chaser]]'' (2001, Millennium Lagoon Records) ==Kjelder== <references/> {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:no:Waste Lagoon|Waste Lagoon]]» frå {{Wikipedia-utgåve|no}}, den 25. august 2026.'' {{refslutt}} == Bakgrunnsstoff == * [https://web.archive.org/web/20071230143924/http://www.lagoon.no/ Waste Lagoon si heimeside] (arkivert nettstad) {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske progressiv metal-band]] [[Kategori:Norske progrock-band]] [[Kategori:Skipingar i 1990]] 6mh6b84h7ekod4rmv225pkdjhmq9jl2 0 432667 3668274 3667545 2026-08-25T06:51:31Z Ranveig 39 Ref-flikk, tok ut malar utan innhald. 3668274 wikitext text/x-wiki '''Folkets Vel''' var ei norsk avis som kom ut frå 1892 til 1900.<ref>{{ Kjelde avis | dato = 1893-01-05 | tittel = Folkets Vel (Oslo: 1892-1900) | stad = Oslo | url = https://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_folketsveloslo_null_null_18930105_2_1_1 | side = }}</ref> == Kjelder == {{fotnoteliste}} {{spire|dato=2026}} {{use dmy dates}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Norske aviser etter namn]] [[Kategori:Skipingar i 1892]] [[Kategori:Nedleggingar i 1900]] [[Kategori:Tidlegare norske aviser]] bp9mx574g0wwbadusrih7ycznj95v96 4 432828 3668261 3668139 2026-08-25T06:24:08Z Ranveig 39 3668261 wikitext text/x-wiki {{framside bilete|(Portrait of Mary Lou Williams, CBS studio, New York, N.Y., ca. Apr. 1947) (LOC) (5189929932).jpg|Mary Lou Williams kring 1947.|:nn:Mary Lou Williams}} '''[[:nn:Mary Lou Williams|Mary Lou Williams]]''' (8. mai 1910–28. mai 1981) var ein amerikansk jazzpianist, komponist og arrangør. Ho var ei viktig føregangskvinne i arbeidet for likeverd mellom kjønna innom jazzmusikken. Ho skreiv hundrevis av komposisjonar og arrangement og spelte inn over hundre plater. Williams skreiv og arrangerte musikk for Duke Ellington og Benny Goodman, og var ein venn, mentor og lærar for Thelonious Monk, Charlie Parker, Miles Davis, Tadd Dameron, Bud Powell og Dizzy Gillespie. Ho er kjend for å ha konvertert til katolisismen i 1954. Dette førte til ein musikalsk pause og ei seinare omlegging i naturen til musikken hennar. Ho heldt fram med å framføra og arbeidde som filantrop, pedagog og ungdomsmentor fram til ho døydde i 1981. ''[[:nn:Mary Lou Williams|Les&nbsp;meir&nbsp;…]]'' 9jklkwfvzd4t9hhr2uoc9822eg3tgzx 0 432844 3668217 2026-08-24T14:11:07Z 90sveped 53941 Omsett frå norsk bokmål wiki 3668217 wikitext text/x-wiki {{infoboks biografi}} '''Tor Wennesland''' ({{datoar}}) er ein [[Noreg|norsk]] [[diplomat]]. Han var Noregs [[ambassadør]] til [[Egypt]] og [[Libya]] frå 2011 til 2015. Frå 2020 til 2025 var Wennesland [[Dei sameinte nasjonane|SN]] sin spesialkoordinator for fredsprosessen i [[Midtausten]]. I november 2024 formidla nyheitsavdelinga til SN eit intervju med Wennesland der han opplyste at han var i ferd med å avslutte oppdraget.<ref>{{Kilde www|url=https://news.un.org/en/interview/2024/11/1157241|tittel=EXCLUSIVE INTERVIEW: ‘We are at the point where diplomacy has failed,’ warns outgoing Middle East envoy {{!}} {{!}} UN News|besøksdato=2024-11-22|dato=2024-11-21|språk=en|verk=news.un.org|forlag=UN News|sitat=The veteran Norwegian diplomat is stepping down from his role as UN Special Coordinator for the Middle East Peace Process, after spending decades trying to improve relations across the region. {{!}} He was Adviser in Norway’s foreign ministry during the process that led to the 1995 Oslo II Agreement on the West Bank and Gaza Strip and served as the country’s Representative to the Palestinian Authority as well as Ambassador to Egypt and Libya. {{!}} “I have abused the patience of my family for more than 15 to 20 years on this file, and at a certain point in time you have to take a decision on how long you’re going to continue,” he said.}}</ref> == Bakgrunn og verksemd == Wennesland er utdanna [[Candidatus theologiæ|cand.theol.]] frå [[MF vitskapleg høgskule|Menighetsfakultetet]] i [[Oslo]]. I 1984 blei han teken opp som [[Utanriksdepartementets aspirantkurs|aspirant i Utanriksdepartementet]].<ref>«UD-aspiranter», ''Aftenposten'', morgenutgaven 19. juni 1984, s. 14.</ref> I 1992 blei Wennesland tilsett som generalsekretær i [[Europarørsla]] i Noreg.<ref>«Kristen Ap-mann ny ja-sjef», ''VG'', 23. mai 1992, s. 20.</ref> Etter [[Folkerøystinga i 1994|folkerøystinga om norsk medlemskap i EU]] gjekk han i 1995 tilbake til [[Utanriksdepartementet]]. I 1996 blei han rådgivar for planleggingsminister Terje Rød-Larsen.<ref>«Statssekretær med hjemmekontor», ''Aftenposten'', morgenutgaven 31. oktober 1996, s. 2.</ref> Då Rød-Larsen gjekk av, vende Wennesland tilbake til embetsverket i Utanriksdepartementet.<ref>«Embedsmenns dobbeltroller skal forhindres», ''Aftenposten'', morgenutgaven 27. november 1997, s. 6.</ref> Frå 2007 til 2008 var Wennesland rådgivar for [[Tony Blair]],<ref>''Dagsavisen'', 21. august 2012, s. 37.</ref> Midtaustens-kvartettens utsending til Midtausten. I 2008 blei han utnemnd til ministerråd ved Noregs ambassade i [[Tel Aviv]] i [[Israel]] og leiar av Noregs representasjonskontor for [[Det palestinske området|dei palestinske sjølvstyresmaktene]] i [[Ramallah]].<ref>[http://www.regjeringen.no/nb/dep/smk/aktuelt/offstatsraad/2008/offisielt-fra-statsrad-15-mai-2008.html?id=511410 «Offisielt fra statsråd 15. mai 2008»], regjeringen.no.</ref> Den 27. mai 2011 blei han utnemnd til ambassadør i [[Kairo]].<ref>{{Kilde www|url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/offisielt-fra-statsrad-27-mai-2011/id645061/|tittel=Offisielt fra statsråd 27. mai 2011|besøksdato=2024-11-22|dato=2011-05-27|fornavn=|etternavn=|språk=nb-NO|verk=Regjeringen.no|forlag=Statsministerens kontor}}</ref> Sideakkreditering til Libya følgde 25. mai 2012.<ref>{{Kilde www|url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/offisielt-fra-statsrad-25-mai-2012/id683626/|tittel=Offisielt fra statsråd 25. mai 2012|besøksdato=2024-11-22|dato=2012-05-25|fornavn=|etternavn=|språk=nb-NO|verk=Regjeringen.no|forlag=Statsministerens kontor}}</ref> Den 21. desember 2020 blei Wennesland utnemnd av generalsekretæren i SN til SN sin spesialkoordinator for fredsprosessen i Midtausten.<ref>{{Kilde www|url=https://www.regjeringen.no/no/aktuelt/pm_diplomat/id2815004/|tittel=Norsk diplomat utnevnt til FNs spesialkoordinator for fredsprosessen i Midtøsten|besøksdato=18. februar 2021|dato=21. desember 2020|forlag=regjeringen.no|sitat=- Jeg er glad for at FNs generalsekretær har gitt en av våre mest erfarne diplomater, Tor Wennesland, oppgaven med å lede og koordinere FNs arbeid med fredsprosessen mellom israelerne og palestinerne, sier utenriksminister Ine Eriksen Søreide.}}</ref><ref>{{Kilde www|url=https://www.un.org/sg/en/content/sg/personnel-appointments/2020-12-21/mr-tor-wennesland-of-norway-special-coordinator-for-the-middle-east-peace-process-united-nations-special-coordinator-for-the-middle-east-peace-process-|tittel=Mr. Tor Wennesland of Norway – Special Coordinator for the Middle East Peace Process, United Nations Special Coordinator for the Middle East Peace Process (UNSCO)|besøksdato=18. februar 2021|dato=21. desember 2020|forlag=un.org|sitat=United Nations Secretary-General António Guterres today announced the appointment of Tor Wennesland of Norway as his new Special Coordinator for the Middle East Peace Process and Personal Representative to the Palestine Liberation Organization and the Palestinian Authority. In this capacity, Mr. Wennesland will be the Envoy of the Secretary-General to the Quartet.}}</ref> Wennesland har òg vore generalsekretær i Det internasjonale vassakademiet (The World Water Commission).<ref>''Aftenposten'', morgenutgaven, 21. august 2012, del 2, s. 13.</ref><ref>{{Kilde avis|utgivelsesår=|tittel=Kongen åpner vannkonferanse|utgivelsessted=Stavanger|url=http://urn.nb.no/URN:NBN:no-nb_digavis_rogalandsavis_null_null_20031001_105_227_1|side=|avis=Rogalands Avis|dato=2003-10-01}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Tor Wennesland|Tor Wennesland]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 24. august 2026.'' {{refslutt}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Norske ambassadørar]] [[Kategori:Norske diplomatar]] i6xotynm8vg0i6oks97u0k3chueskso 0 432845 3668231 2026-08-24T19:10:11Z Ranveig 39 Ranveig flytte sida [[Aker og lørenskog avis]] til [[Aker og Lørenskog Avis]]: Rett namn 3668231 wikitext text/x-wiki #OMDIRIGER [[Aker og Lørenskog Avis]] pc1lky20xdddsili0vpkgsdw0m4vbj8 0 432846 3668243 2026-08-24T21:20:06Z ~2026-46260-06 158228 Transkvinne 3668243 wikitext text/x-wiki {{Forveksling|transmann}} [[Fil:Transgender women collage.jpg|miniatyr|Fotomontasje av nokon kjende transkvinner. Frå venstre til høgre, ovanfrå og ned: Dylan Mulvaney, Laverne Cox, Katya Saunders, Shon Faye, Hunter Schafer og Lynn Conway.]] '''Transkvinne''' er ein [[transperson]] med kvinneleg [[kjønnsidentitet]]. Dei blir registrerte som gutar ved fødsel, men opplever sjølv å tilhøyra den kvinnelege kjønnskategorien. Transkvinner har kjønnsinkongruens, som er manglande samsvar mellom fødselskjønn og kjønnsidentitet. Mange opplever i tillegg kjønnsdysfori, som er ubehag knytte til tilstanden av kjønnsinkongruens. Å vera transkvinne er uavhengig av [[seksuell orientering]]. Transkvinner kan identifisera seg som heterofile (tiltrekking til menn), lesbiske (tiltrekking til kvinner), bifile (tiltrekking til både menn og kvinner), aseksuelle (mangel på tiltrekking), eller på andre måtar, eller velja å ikkje kategorisera den seksuelle orienteringa si.<ref>{{Kilde www|url=https://www.cdc.gov/lgbthealth/transgender.htm|tittel=Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Health: Transgender Persons|besøksdato=2020-11-21|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20210218143833/https://www.cdc.gov/lgbthealth/transgender.htm|arkivdato=2021-02-18|språk=en|verk=CDC|forlag=Helse- og omsorgsdepartementet (USA}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Transkvinne|Transkvinne]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 24. august 2026.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Transkvinner| ]] aeagu2hwrkj0tdcjfywd5f4glu92g25 0 432847 3668244 2026-08-24T21:22:37Z ~2026-46260-06 158228 Transmann 3668244 wikitext text/x-wiki {{Forveksling|transkvinne}} [[Fil:BrianMichaelGLAAD18.jpg|miniatyr|Brian Michael Smith, amerikansk transmann og skodespelar.]] '''Transmann''' er ein [[transperson]] med mannleg [[kjønnsidentitet]]. Dei blir registrerte som jenter ved fødsel, men opplever sjølv å tilhøyra den mannlege kjønnskategorien. Transmenn har kjønnsinkongruens, som er manglande samsvar mellom fødselskjønn og kjønnsidentitet. Mange opplever i tillegg kjønnsdysfori, som er ubehag knytte til tilstanden av kjønnsinkongruens. Å vera transmann er uavhengig av [[seksuell orientering]]. Transmenn kan identifisera seg som heterofile (tiltrekking til kvinner), homofile (tiltrekking til menn), bifile (tiltrekking til både menn og kvinner), aseksuelle (mangel på tiltrekking), eller på andre måtar, eller velja å ikkje kategorisera den seksuelle orienteringa si.<ref>{{Kilde www|url=https://www.cdc.gov/lgbthealth/transgender.htm|tittel=Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Health: Transgender Persons|besøksdato=2020-11-21|arkiv-url=https://web.archive.org/web/20210218143833/https://www.cdc.gov/lgbthealth/transgender.htm|arkivdato=2021-02-18|språk=en|verk=CDC|forlag=Helse- og omsorgsdepartementet (USA}}</ref> == Kjelder == {{reflist}} {{refopning}} *''Denne artikkelen bygger på «[[:nb:Transmann|Transmann]]» frå {{Wikipedia-utgåve|nb}}, den 24. august 2026.'' {{refslutt}} {{Autoritetsdata}} [[Kategori:Transmenn| ]] bwyvbchg2gc8xyee4z54nl84v4fnsdp 14 432848 3668268 2026-08-25T06:33:11Z Ranveig 39 Oppretta sida med «Aviser knytte til det norske partiet [[Arbeidarpartiet]]. [[Kategori:Arbeidarpartiet|Aviser]] [[Kategori:Norske partiaviser]]» 3668268 wikitext text/x-wiki Aviser knytte til det norske partiet [[Arbeidarpartiet]]. [[Kategori:Arbeidarpartiet|Aviser]] [[Kategori:Norske partiaviser]] iz40wje0ocjha9a3fpdspvt8o6xrsvn 0 432849 3668314 2026-08-25T07:32:49Z Ranveig 39 Laga gjennom omsetjing av sida «[[:no:Special:Redirect/revision/13630525|Fridom]]» 3668314 wikitext text/x-wiki '''Fridom''' kan visa til: * ''Fridom'', illegal avis i Telemark-området * <nowiki><i id="mwCg">Fridom</i></nowiki>, illegal avis i Buskerud-området * Telefolkets ''Fridom'', NKP-avis som opphavleg vart lansert under namnet Fridom {{Fleirtyding}} rr3wp3d3m5ryfxbetvofdi7rtyd860v 3668315 3668314 2026-08-25T07:33:35Z Ranveig 39 Lenkjer 3668315 wikitext text/x-wiki '''Fridom''' kan visa til: * ''[[Fridom i Telemark|Fridom]]'', illegal avis i Telemark-området * ''[[Fridom i Buskerud|Fridom]], illegal avis i Buskerud-området * ''[[Telefolkets Fridom]]'', NKP-avis som opphavleg blei lansert under namnet ''Fridom'' {{Fleirtyding}} ct6zns1wlct0pkrzy6sljiyxhiied6e 0 432850 3668325 2026-08-25T07:59:32Z Roarjo 183 regnfyllt [[økoregion]] i austskråninga av [[Andes]] 3668325 wikitext text/x-wiki {{geoboks|skog| |kategori= økoregion | namn = Yungas i Bolivia | viskart = nei | areal = 91000 | kart1 = Ecoregion NT0105.png | kart1tekst = Geografisk utstrekning av økoregionen | bilete = Paisatge i flora des de Tocaña.jpg | bilettekst = Frå Tocaña i provinsen Nor Yungas i La Paz-departementet | land = Bolivia | land1 =Peru }} '''Yungas i Bolivia''' (engelsk: ''Bolivian Yungas'') er ein fuktig og regnfyllt [[økoregion]] i austskråninga av [[Andes]] i [[Bolivia]] og litt inn i austlegaste [[Peru]] med eit totalt areal på ca. 91&nbsp;000&nbsp;km². Høgdnivået varierer mellom 400 meter over havnivå i låglandet til [[Puna]]-høglandet på meir enn 3&nbsp;500 moh. mot søraust. Dei fuktige tilhøva kjem mellom anna av at nordaustlege passatvindar fører med seg fukt luft som blir avsett mot Andesfjella. I likskap med [[yungas]] sør og nord for denne økoregionen har Yungas i Bolivia høgt [[endemisme|endemisk]] artsmangfald. <ref name=worldwildlife/> Økoregionen utgjer ei overgangsone mellom [[Amazonas]]-området i låglandet og det høgareliggjande [[puna]]-landskapet mot vest. Det bratte og sterkt oppskorne terrenget har eit stort mangfald av [[fjellskog]]ar, særleg [[eviggrøn|eviggrøn skog]] og [[tåkeskog]]. Planteslag frå [[ananasfamilien]] (Bromeliaceae), [[orkidéfamilien]] (Orchidaceae), samt [[trebregnar]] (Cyatheales) og [[bambus]]artar er ofte ein karakteristisk del av vegetasjonen.<ref name=worldwildlife/> Delar av økoregionen ligg innanfor verneområde, mellom anna [[Carrasco nasjonalpark]] og [[Madidi nasjonalpark]] i Bolivia og [[Tambopata naturreservat]] i Peru. Bratt terreng og mykje nedbør har gjort mange område lite eigna for jordbruk, men utanfor verneområda er skogen utsett for [[avskoging]] og forringing, særleg som følgje av [[svedjebruk]] og dyrking av kommersielle vekstar. Overhausting av vilt og fangst av fuglar til burfuglhandel er andre trugsmål.<ref name=worldwildlife/> == Kjelder == {{reflist|refs= <ref name=worldwildlife>{{kjelde www |tittel=Bolivian Yungas |url=https://ecoregions.worldwildlife.org/ecoregions/nt0105/ |utgjevar=World Wildlife Fund |forfattar=Brooks, Daniel |vitja=25. august 2026 }}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Økoregionar i Sør-Amerika]] [[Kategori:Peruansk geografi]] [[Kategori:Boliviansk geografi]] sim44ydpp0ktzuhdavdsjdzoiz5qnj1 3668327 3668325 2026-08-25T08:04:35Z Roarjo 183 3668327 wikitext text/x-wiki {{geoboks|skog| |kategori= økoregion | namn = Yungas i Bolivia | viskart = nei | areal = 91000 | kart1 = Ecoregion NT0105.png | kart1tekst = Geografisk utstrekning av økoregionen | bilete = Paisatge i flora des de Tocaña.jpg | bilettekst = Frå Tocaña i provinsen Nor Yungas i La Paz-departementet | land = Bolivia | land1 =Peru }} '''Yungas i Bolivia''' (engelsk: ''Bolivian Yungas'') er ein fuktig og regnfyllt [[økoregion]] i austskråninga av [[Andes]] i [[Bolivia]] og litt inn i austlegaste [[Peru]] med eit totalt areal på ca. 91&nbsp;000&nbsp;km². Høgdnivået varierer mellom 400 meter over havnivå i låglandet til [[Puna]]-høglandet på meir enn 3&nbsp;500 moh. mot sørvest. Dei fuktige tilhøva kjem mellom anna av at nordaustlege passatvindar fører med seg fukt luft som blir avsett mot Andesfjella. I likskap med [[yungas]] sør og nord for denne økoregionen har Yungas i Bolivia høgt [[endemisme|endemisk]] artsmangfald. <ref name=worldwildlife/> Økoregionen utgjer ei overgangsone mellom [[Amazonas]]-området i låglandet og det høgareliggjande [[puna]]-landskapet mot vest. Det bratte og sterkt oppskorne terrenget har eit stort mangfald av [[fjellskog]]ar, særleg [[eviggrøn|eviggrøn skog]] og [[tåkeskog]]. Planteslag frå [[ananasfamilien]] (Bromeliaceae), [[orkidéfamilien]] (Orchidaceae), samt [[trebregnar]] (Cyatheales) og [[bambus]]artar er ofte ein karakteristisk del av vegetasjonen.<ref name=worldwildlife/> Delar av økoregionen ligg innanfor verneområde, mellom anna [[Carrasco nasjonalpark]] og [[Madidi nasjonalpark]] i Bolivia og [[Tambopata naturreservat]] i Peru. Bratt terreng og mykje nedbør har gjort mange område lite eigna for jordbruk, men utanfor verneområda er skogen utsett for [[avskoging]] og forringing, særleg som følgje av [[svedjebruk]] og dyrking av kommersielle vekstar. Overhausting av vilt og fangst av fuglar til burfuglhandel er andre trugsmål.<ref name=worldwildlife/> == Kjelder == {{reflist|refs= <ref name=worldwildlife>{{kjelde www |tittel=Bolivian Yungas |url=https://ecoregions.worldwildlife.org/ecoregions/nt0105/ |utgjevar=World Wildlife Fund |forfattar=Brooks, Daniel |vitja=25. august 2026 }}</ref> }} == Bakgrunnsstoff == {{commonskat}} {{autoritetsdata}} [[Kategori:Økoregionar i Sør-Amerika]] [[Kategori:Peruansk geografi]] [[Kategori:Boliviansk geografi]] crl9cmfkdw46eakrh54xg5fx36l7ds7 1 432852 3668336 2026-08-25T10:00:13Z Gubben.lust2 158085 /* Korleis endrar ein infoboksa her? */ ny bolk 3668336 wikitext text/x-wiki == Korleis endrar ein infoboksa her? == T.d. ho var ikkje berre songtekstforfattar, ho komponerte dei fleste melodiane til visene sine sjølv. Der er også fleire ting ein kan endre, men når eg går inn på endre eller endre wikitekst, så kjem ikkje infoboksteksten opp. [[Brukar:Gubben.lust2|Gubben.lust2]] ([[Brukardiskusjon:Gubben.lust2|diskusjon]]) 25. august 2026 kl. 12:00 (CEST) fihms09phrxqcz6mn3mttie07uh7xnz 3668338 3668336 2026-08-25T10:14:50Z Gubben.lust2 158085 /* Korleis endrar ein infoboksa her? */ 3668338 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1